Bilgi sistemi bileşenlerinden ağ kaynakları; işletme içinde ve işletme dışındaki farklı birimlerin aynı bilgi sistemini kullanması durumunda birbiriyle bağlanmasını sağlayan yapıları içerir. Doğru cevap E'dir.

Günümüzde Kayıt İşleme Sistemleri (KİS), işletmenin muhasebe ve envanter gibi operasyonel düzeydeki işlemlerini kaydeden bilgisayar tabanlı sistemlerdir. Öğrenci bilgi sistemi için kayıt işleme sistemi tasarlandığında sadece operasyonel düzeydeki işlemlerin yapılması beklenir. Öğrenci başarı notlarını analiz etme ve öğrencilere ders önerme işlemleri için uzman bilgisinin taklit edilmesine ve analiz modellerine ihtiyaç duyulur. Öğrencilerinin kişisel bilgilerinin saklanması operasyonel düzeyde bir işlemdir ve kayıt işleme sistemlerinin bu işlemi gerçekleştirmesi beklenir. Doğru cevap A'dır.

Yönetim Bilgi Sistemleri (YBS), işlem verilerini kullanarak yöneticilerin ihtiyaç duydukları bilgileri üretir ve rapor hâlinde sunar. Bu sistemler, veriye erişmek için ortak bir veritabanı kullanır ve kullanıcıların veriye erişimine, yorumlamasına, uygulamasına yardımcı olmak için hem veriyi hem de modelleri veritabanına depolar. Doğru cevap C'dir.

Sistem kullanıcılar dahili ve harici sistem kullanıcıları olmak üzere ikiye ayrılır. Haricî kullanıcılar uzak kullanıcı veya mobil kullanıcı olarak da adlandırılmaktadır. Bu kullanıcılar bilgi sistemlerine dizüstü bilgisayar, el bilgisayarları veya akıllı telefonlarla bağlanırlar. Harici sistem kullanıcıları arasında müşterileri, tedarikçileri, taşeronları, evden veya işletmenin bulunduğu şehirden başka bir şehirde çalışanları saymak mümkündür. Doğru cevap B'dir.

Grafik sanatçıları grafik teknolojileri ve metotlarında uzmanlaşmış kişilerdir. Bilgisayarlar, WEB ve akıllı telefonlar için kolay kullanılabilen arayüzleri tasarlarlar. Veritabanı yöneticileri işletmenin veritabanını tasarlayan ve değişikliklerini düzenleyen veritabanı uzmanlarıdır. Ağ mimarları, yerel ağ, İnternet ve diğer ağlara bağlantıyı tasarlayan, kuran, yapılandıran ve destekleyen ağ ve haberleşme uzmanlarıdır. Web mimarları, işletmeler için web sayfaları düzenleyen uzmanlardır. Teknolojik uzmanlar, bilgi sisteminde yer alacak özel teknolojiler konusunda uzmanlıklara sahip kişilerdir. Doğru cevap D'dir.

Programlama deneyimi olmayan bir sistem analistinin, programcılar için uygun bilgi sisteminin işletme ve teknik özelliklerini hazırlaması zor olacaktır. Bu nedenle sistem analistinin bir veya daha çok programlama dili konusunda uzman olması gereklidir. Doğru cevap B'dir.

Bilgi sistemlerini etkileyen teknolojik faktörler; ağlar ve İnternet, mobil ve kablosuz teknolojiler, nesne teknolojileri, iş birlikçi teknolojiler ve kurumsal uygulamalardır. Doğru cevap E'dir.

Kurulum ve dağıtım fazında analist bilgi sisteminin kurulumuna yardım eder. Kullanıcılara yazılım sağlayıcıları tarafından eğitim verilir. Doğru cevap C'dir.

Kapsam ve planlama fazında sistem analisti, problemlerin, fırsatların ve amaçların belirlenmesi ile ilgilenir. Doğru cevap A'dır.

Müşteri ilişkileri yönetimi ve kurumsal kaynak planlaması uygulama yazılımı yaklaşımı iken yönetim bilgi sistemleri bilgi sistemleri sınıflarından biridir. Doğru cevap D'dir.

Karar Destek Sistemleri (KDS), karar vericilerin alternatifleri belirlemesine ve bu alternatifler arasından birini tercih etmesine yardımcı olur. KDS ile YBS ortak veritabanını kaynak olarak kullanmaları nedeniyle birbirlerine benzemektedir. Ancak KDS, karar verme sürecinin her aşamasında kullanıcıya yardımcı olmasıyla YBS’den farklılaşmaktadır.

Sistem kurucuları sistem tasarımcılarının belirttikleri özellikler doğrultusunda sistemi kuran uzman grubudur. Bu uzmanlar; Uygulama programcıları, Sistem programcıları, Veritabanı programcıları, Ağ yöneticileri, Güvenlik yöneticileri, Webmaster ve Yazılım birleştiricileridir. Sistem sahipleri ise genelde yönetim kademesinden birisidir. Sistem sahipleri teknik ayrıntılar ile ilgilenmeksizin, sistemin maliyeti ve kurulacak sistemin işletmeye kazandıracakları ile ilgilenir.

Bilgi sistemi, işletmenin ihtiyaçlarını desteklemek için veri toplayan, işleyen, depolayan; insan, veri, süreçler ve bilgi teknolojilerinin etkileşimde bulunduğu bir yapıdır.

Bir donanım elemanı olmayan programlar, verileri düzenleyen, işleyen ve analiz eden, verilerin nasıl işleneceği ve analiz edileceğini belirten süreçler ve yordamlar bütünüdür.

İşletme ve bilgi gereksinimlerini, farklı teknik uzmanlar tarafından gerçekleştirilecek bilgi sistemleri özelliklerine dönüştürür. Sistem analistinin en önemli görevi işletmede değişim başlatmaktır.

Kişiler arası iyi iletişim yeteneği, Genel problem çözme yeteneği, Esneklik ve uyumluluk, Programlama deneyimi ve uzmanlığı.

Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü aşamaları; Kapsam ve Planlama, Gereksinim Analizi, Tasarım, Gerçekleştirme ve Test, Kurulum ve Dağıtım, Operasyon ve Bakımdır.

Ofis Otomasyon Sistemleri (OOS) yeni bilgi üretmezler. Bu sistemler, bilgiyi analiz eden, gerekiyorsa bilgi üzerinde değişiklik yapan ve sonrasında gerekli birimlerle paylaşan çalışanları desteklemek üzere geliştirilirler. Bu sistemlere örnek olarak verilebilecek kelime işlemciler, tablolama ve masaüstü yayımcılık programları, e-posta ve sesli haberleşme sistemleri çalışanların günlük faaliyetlerini desteklemek için gereken belgeleri oluşturur ve paylaşmalarını sağlar.

Sistem geliştirme yaşam döngüsü (SGYD), sistem analizi ve tasarımının, analist ve kullanıcı faaliyetlerinin özel yöntemler aracılığıyla geliştirildiği, fazlara bölünmüş bir yaklaşımdır. SGYD içinde kaç faz olacağı konusunda genel bir kabul bulunmamaktadır.

Kurumsal Kaynak Planlaması, Tedarik Zinciri Yönetimi, Müşteri İlişkileri Yönetimi, Kurumsal uygulamalar entegrasyonu kurumsal uygulamalardır.

Sistem, istenilen bir sonuca ulaşmak için birbiriyle ilişkili ve birlikte çalışan bir grup bileşendir.

Donanım kaynakları: Sunucu, bilgisayar, monitör, klavye, yazıcı vb. sayısal ürünler.

Ağ kaynakları: İşletme içinde ve işletme dışındaki farklı birimlerin aynı bilgi sistemini kullanması durumunda birbiriyle bağlanmasını sağlayan yapılar

Kayıt İşleme Sistemleri
Günümüzde Kayıt İşleme Sistemleri (KİS), işletmenin muhasebe ve envanter gibi operasyonel düzeydeki işlemlerini kaydeden bilgisayar tabanlı sistemlerdir. Bu sistemler işletmenin dış dünya ile etkileşimde olduğu bir arayüzdür. Bilgisayar tabanlı KİS, eskiden elle yapılan sipariş, ödeme ve rezervasyon kayıtları gibi işlemler için gereken süreyi kısaltır. Yöneticiler işletmenin güncel durumunu bu sistemin ürettiği verileri kullanarak belirlediği için sistemin düzgün ve kesintisiz çalışması önemlidir

Ofis Otomasyon Sistemleri
Ofis Otomasyon Sistemleri (OOS) yeni bilgi üretmezler. Bu sistemler, bilgiyi analiz eden, gerekiyorsa bilgi üzerinde değişiklik yapan ve sonrasında gerekli birimlerle paylaşan çalışanları desteklemek üzere geliştirilirler. Bu sistemlere örnek olarak verilebilecek kelime işlemciler, tablolama ve masaüstü yayımcılık programları, e-posta ve sesli haberleşme sistemleri çalışanların günlük faaliyetlerini desteklemek için gereken belgeleri oluşturur ve paylaşmalarını sağlar.

Yönetim Bilgi Sistemleri
Yönetim Bilgi Sistemleri (YBS), işlem verilerini kullanarak yöneticilerin ihtiyaç duydukları bilgileri üretir ve rapor hâlinde sunar. Bu sistemler, veriye erişmek için ortak bir veritabanı kullanır ve kullanıcıların veriye erişimine, yorumlamasına, uygulamasına yardımcı olmak için hem veriyi hem de modelleri veritabanına depolar.

Dâhilî Sistem Kullanıcıları
Dâhilî kullanıcılar bilgi sistemlerinin kurulduğu işletmelerin çalışanlarıdır ve genelde bilgi sistemi kullanıcılarının büyük kısmını oluştururlar. Bu çalışanlar aynı zamanda harici olarak da sisteme ulaşabilmektedir. Diğer dahili sistem kullanıcıları ise:
Büro ve servis çalışanları
Teknik ve profesyonel personel
Üst düzey yöneticilerdir.

Sistem Tasarımcıları
Sistem tasarımcıları, bilgi sistemlerine teknolojik katkı sağlayan kişilerdir. Sistemin farklı işlevlerini tasarlayan bu uzman kişiler ve görevleri aşağıda sıralanmıştır.
Veritabanı yöneticileri: İşletmenin veritabanını tasarlayan ve değişikliklerini düzenleyen veritabanı uzmanlarıdır.
Ağ mimarları: Yerel ağ, İnternet ve diğer ağlara bağlantıyı tasarlayan, kuran, yapılandıran ve destekleyen ağ ve haberleşme uzmanlarıdır.
Web mimarları: İşletmeler için web sayfalarını düzenleyen uzmanlardır.
Grafik sanatçıları: Grafik teknolojileri ve metotlarında uzmanlaşmış kişilerdir. Bilgisayarlar, WEB ve akıllı telefonlar için kolay kullanılabilen arayüzleri tasarlarlar.
Güvenlik uzmanları: Veri ve ağ güvenliğini sağlamakta kullanılan teknoloji ve metotlarda uzmanlaşmış kişilerdir. Bilgi sisteminin güvenliği üzerine çalışmalar yaparlar.
Teknolojik uzmanlar: Bilgi sisteminde yer alacak özel teknolojiler konusunda uzmanlıklara sahip kişilerdir (örneğin veritabanı yazılımında Oracle uzmanı veya ağ donanımında Cisco ağ uzmanı gibi). Bilgi sisteminde kullanılacak teknoloji konusunda bu kişilerden danışmanlık veya kurulum hizmeti alınır.

Sistem Analistleri
Sistem sahipleri, kullanıcıları, tasarımcıları ve kurucularının gerçekleştirilecek ve kullanılacak
bilgi sistemlerine bakış açıları farklıdır. Sistem sahipleri ve kullanıcıları genel
özelliklerle, tasarımcılar ve kurucular ise ayrıntılarla ilgilenir. Başka bir bakış açısıyla da
sistem tasarımcıları ve kurucuları teknik, sistem sahipleri ve kullanıcıları ise genelde teknik
olmayan kişilerden oluşur. Bu durum, bilgisayar tabanlı işletme çözümlerine ihtiyacı
olanlarla bilgi teknolojilerini bilen kişiler arasında bir iletişim boşluğu oluşturur. Sistem
analisti bu boşluğu doldurmalıdır. Sistem analisti, sistem sahipleri ve sistem kullanıcıları
için işletmenin problemlerini ve ihtiyaçlarını belirler ve onaylar. Sistem tasarımcıları ve
sistem kurucuları için ise önerilen teknik çözümün ihtiyaçları karşıladığını ve işletmeye
uyumunu denetler. Böylece, sistem analisti diğer paydaşlarla etkileşim içinde bulunarak,
bilgi sisteminin gelişimini kolaylaştırıcı görevini yerine getirir.

Karar Destek Sistemleri
Karar Destek Sistemleri (KDS), karar vericilerin alternatifleri belirlemesine ve bu alternatifler arasından birini tercih etmesine yardımcı olur. KDS ile YBS ortak veritabanını kaynak olarak kullanmaları nedeniyle birbirlerine benzemektedir. Ancak KDS, karar verme sürecinin her aşamasında kullanıcıya yardımcı olmasıyla YBS’den farklılaşmaktadır.

Ağ kaynakları: İşletme içinde ve işletme dışındaki farklı birimlerin aynı bilgi sistemini kullanması durumunda birbiriyle bağlanmasını sağlayan yapılar.

Bilgi sistemleri, kullanıcıların ve işletmelerin ihtiyaçları doğrultusunda farklı biçimlerde ve boyutlarda olabilir. Bu sistemler yerine getirdiği işlevlere göre aşağıdaki şekilde sınıflandırılabilir.
a. Kayıt İşleme Sistemleri
b. Ofis Otomasyon Sistemler
c. Yönetim bilgi sistemleri
d. Karar destek sistemleri
e. Uzman sistemleri
f. Grup karar sistemleri

Ofis Otomasyon Sistemleri
Ofis Otomasyon Sistemleri (OOS) yeni bilgi üretmezler. Bu sistemler, bilgiyi analiz eden, gerekiyorsa bilgi üzerinde değişiklik yapan ve sonrasında gerekli birimlerle paylaşan çalışanları desteklemek üzere geliştirilirler. Bu sistemlere örnek olarak verilebilecek kelime işlemciler, tablolama ve masaüstü yayımcılık programları, e-posta ve sesli haberleşme sistemleri çalış çalışanların günlük faaliyetlerini desteklemek için gereken belgeleri oluşturur ve paylaşmalarını sağlar.

Ofis Otomasyon Sistemleri (OOS) yeni bilgi üretmezler. Bu sistemler, bilgiyi analiz eden, gerekiyorsa bilgi üzerinde değişiklik yapan ve sonrasında gerekli birimlerle paylaşan çalışanları desteklemek üzere geliştirilirler. Bu sistemlere örnek olarak verilebilecek kelimeişlemciler, tablolama ve masaüstü yayımcılık programları, e-posta ve sesli haberleşme sistemleri çalışanların günlük faaliyetlerini desteklemek için gereken belgeleri oluşturur ve paylaşmalarını sağlar.

Grup karar destek sistemleri (GKDS), bir grubun verilen problemi çözmesine yardımcı olmak üzere geliştirilir. Problem çözümünde oylama, anket, beyin fırtınası ve senaryo geliştirme gibi yöntemler kullanılır.

Haricî kullanıcılara ait bazı örnekler aşağıda verilmiştir.
a. Müşteriler
b. Tedarikçiler
c. Taşeronlar

Sistem programcıları: İşletim sistemi düzeyinde yazılımlar ve hizmetler geliştiren, test eden ve uygulayan uzman kişilerdir. Ayrıca yeniden kullanılabilir yazılım bileşenleri geliştirerek uygulama programcılarının kullanımına sunarlar.

Dört önemli iş birlikçi teknoloji sınıfı, e-posta, anlık mesajlaşma, iletişim ve iş birliği sistemi ve iş akışıdır.

Kurumsal Kaynak Planlaması (ERP-Enterprise Resource Planning):Günümüzde ERP, tedarik zinciri yönetimi ve müşteri ilişkileri yönetimi olarak adlandırılan yeni iş sistemleriyle desteklenmektedir.

İşletme ihtiyaçları aşağıdaki üç durumdan biri nedeniyle değişebilir:
i. Kullanıcılar bilgisayar sistemi ve kabiliyetlerine aşina olduktan sonra ilave özellikler
isteyebilir.
ii. İşin doğası zamanla değişebilir.
iii. Yazılım ve donanım teknolojileri hızlı bir şekilde değişmektedir.

Sistem, istenilen bir sonuca ulaşmak için birbiriyle ilişkili ve birlikte çalışan bir grup bileşendir. DVD oynatıcı, alıcı, hoparlör ve monitörden oluşan bir ev sinema sistemi örnek olarak verilebilir.

Tipik bir bilgi sistemi aşağıdaki bileşenlerden oluşur:
• Donanım kaynakları: Sunucu, bilgisayar, monitör, klavye, yazıcı vb. sayısal ürünler.
• Yazılım kaynakları: Verileri düzenleyen, işleyen ve analiz eden programlar. Verilerin nasıl işleneceği ve analiz edileceğini belirten süreçler ve yordamlar.
• İnsan kaynakları: Bilgi sistemi sahibi, bilgi sistemini tasarlayan, kuran uzmanlar ve bilgi sistemini kullanan çalışanlar.
• Veri kaynakları: Bilgi sistemlerinin kullandığı ve ürettiği verilerin tutulduğu veritabanı (database) ve bilgi tabanı (knowledge base).
• Ağ kaynakları: İşletme içinde ve işletme dışındaki farklı birimlerin aynı bilgi sistemini kullanması durumunda birbiriyle bağlanmasını sağlayan yapılar.

Kayıt İşleme Sistemleri
Günümüzde Kayıt İşleme Sistemleri (KİS), işletmenin muhasebe ve envanter gibi operasyonel düzeydeki işlemlerini kaydeden bilgisayar tabanlı sistemlerdir. Bu sistemler işletmenin dış dünya ile etkileşimde olduğu bir arayüzdür. Bilgisayar tabanlı KİS, eskiden elle yapılan sipariş, ödeme ve rezervasyon kayıtları gibi işlemler için gereken süreyi kısaltır. Yöneticiler işletmenin güncel durumunu bu sistemin ürettiği verileri kullanarak belirlediği için sistemin düzgün ve kesintisiz çalışması önemlidir.

Sistem analisti bir işletmenin problemlerini ve ihtiyaçlarını belirler. Bu konularda iyileştirmeler yapmak için çalışır. Veri, süreçler ve bilgi teknolojisinde yapılacak değişiklikleri planlar ve gerçekleştirilmesini sağlar.

Örneğin bir sistem analisti aynı zamanda sistem tasarımcısı olabilir.
BİLGİ SİSTEMİNİN PAYDAŞLARI
Bilgi sisteminin kurulması konusunda çalışacak sistem analisti kuracağı sistemin paydaşlarını bilmek zorundadır. Bilgi sistem paydaşları beş grupta sınıflandırılabilir. Bunlar; Sistem Sahipleri, Sistem Kullanıcıları, Sistem Tasarımcıları, Sistem Kurucuları ve Sistem Analistleridir. Sistem paydaşlarının görevlerini anlatmadan önce bir kişinin birden fazla paydaş kimliğine sahip olabileceğini belirtmeliyiz.

Sistem Tasarımcıları
Sistem tasarımcıları, bilgi sistemlerine teknolojik katkı sağlayan kişilerdir. Sistemin farklı işlevlerini tasarlayan bu uzman kişiler ve görevleri aşağıda sıralanmıştır.
Veritabanı yöneticileri: İşletmenin veritabanını tasarlayan ve değişikliklerini düzenleyen veri tabanı uzmanlarıdır.
Ağ mimarları: Yerel ağ, İnternet ve diğer ağlara bağlantıyı tasarlayan, kuran, yapılandıran ve destekleyen ağ ve haberleşme uzmanlarıdır.
Web mimarları: İşletmeler için web sayfalarını düzenleyen uzmanlardır.
Grafik sanatçıları: Grafik teknolojileri ve metotlarında uzmanlaşmış kişilerdir. Bilgisayarlar, WEB ve akıllı telefonlar için kolay kullanılabilen arayüzleri tasarlarlar.
Güvenlik uzmanları: Veri ve ağ güvenliğini sağlamakta kullanılan teknoloji ve metotlarda uzmanlaşmış kişilerdir. Bilgi sisteminin güvenliği üzerine çalışmalar yaparlar.
Teknolojik uzmanlar: Bilgi sisteminde yer alacak özel teknolojiler konusunda uzmanlıklara sahip kişilerdir (örneğin veritabanı yazılımında Oracle uzmanı veya ağ donanımında Cisco ağ uzmanı gibi). Bilgi sisteminde kullanılacak teknoloji konusunda bu kişilerden danışmanlık veya kurulum hizmeti alınır.

Sistem analistinin en önemli görevi işletmede değişim başlatmaktır. İyi bir analist, işletmeye rekabetçi avantaj getirecek, yeni pazarlar ve hizmetler bulacak şekilde değişim sürecini başlatabilmelidir. Sistem analistinin üç temel rolü; danışman, destekleyici uzman ve değişim ajanı olmaktır.
Sistem Analistinin Rolü
Sistem analisti, işletmenin örgütsel süreçlerinin iyileştirilmesi amacıyla girilen verileri inceler.
İncelediği verilerden kullanıcıların teknolojiyle nasıl etkileştiğini ve işletmenin nasıl çalıştığını, problemlerini ve fırsatlarını belirler. İşletme ve bilgi gereksinimlerini, farklı teknik uzmanlar tarafından gerçekleştirilecek bilgi sistemleri özelliklerine dönüştürür.

Toplam kalite yönetimi; Kalite, rekabette önemli bir başarı faktörüdür ve kalite yönetimi işletmenin sattığı ürünlerle başlayıp bitmez. Kalite yönetimi, işletmedeki herkesin sorumlu olduğunu kabul eden bir kültürle başlar. Toplam kalite yönetimi, bilgi servisleri de dâhil olmak üzere tüm işletme fonksiyonlarının kalite göstergelerinin tanımlamasını, kalitenin ölçülmesi ve iyileştirilmesi için uygun değişiklikler yapılmasını gerektirir.

Ağlar ve İnternet
Günümüz bilgi teknolojileri yerel ve geniş alan ağlarından oluşan bir ağ mimarisi üzerine kurulmaktadır. Bu ağlar ana bilgisayar, ağ sunucuları ve çeşitli masaüstü, dizüstü, tablet bilgisayarlar tarafından kullanılmaktadır. Günümüzdeki en yaygın ağ teknolojileri İnternet tabanlıdır. Aşağıda bazı önemli İnternet teknolojileri anlatılmaktadır.
• HTML 5, xHTML ve XML, Web sayfası hazırlama ve İnternet uygulaması geliştirmekte kullanılan temel dillerdir. HTML 5, HTML işaretleme standardının beşinci sürümüdür. xHTML Web sayfası oluşturmakta kullanılan HTML dilinin ikinci neslidir. XML ise İnternet’i kullanarak veri alışverişi yapan sistemler ve platformlar arasındaki veri iletişimini standart hâle getirmek için tasarlanan bir işaretleme dilidir. Giriş düzeyi HTML 5 ve XML dersleri birçok üniversitede bilgi sistemleri programlarının temel dersi olarak sunulmaktadır.
• Script dilleri, özellikle İnternet uygulamaları için geliştirilmiş programlama dilleridir. Örnek olarak Perl, VBScript ve JavaScript verilebilir. Bu diller Web geliştirme ve programlama derslerinde öğretilmektedir.
• Java ve Cold Fusion gibi programlama dilleri, birçok sunucu ve web tarayıcı içeren web tabanlı karmaşık uygulamalarda kullanılmak üzere geliştirilmiştir. Bu dersler de üniversitelerde öğretilmektedir.
• Intranet, bir işletmedeki çalışanların kullanması için tasarlanan özel ağ mimarisidir İnternet altyapı cihazlarını kullanır ancak güvenlik ve güvenlik duvarları, kullanıcıların sadece işletme çalışanları olması şeklinde düzenlenir.
• Extranet, işletmeler arası kullanım için geliştirilen özel ağ mimarisidir. İnternet altyapısı kullanılmakla beraber, güvenlik ve erişim tanımlamaları ile sadece belirtilen işletmelerin çalışanları extranet’e erişim sağlayabilir. Örneğin bir otomobil üreticisi sadece bayilerinin kullanacağı bir extranet kurabilir. Bu extranet aracılığıyla üretici parçalar, problemler, satış teşvikleri vb. bilgiyi bayileri ile paylaşabilir.
• Portal, farklı kullanıcıların ihtiyaçları doğrultusunda yapılandırılmış ana sayfadır.
Örneğin portal teknolojisi kullanılarak aynı şirkette farklı rolleri olan çalışanlara
uygun bilgiler sağlayan web sayfaları tasarlanabilir. Her kişinin rolü web sayfasında hangi bilgiyi ve uygulamayı kullanabileceğini belirler. Rollere örnek olarak “müşteri”, “tedarikçi” ve farklı tipte “çalışan” verilebilir. Portal aynı zamanda kullanıcıların kişisel web sayfalarını İnternet, intranet ve extranet içeriklerine entegre edebilir.
• Web servisleri, yeniden kullanılabilen ve web tabanlı programlar veya başka İnternet programları tarafından çağrılabilen program parçalarıdır. Örneğin kredi kartı ödemelerini İnternet üzerinden kabul eden bir programa ihtiyaç duyalım. Çözüm olarak kredi kartı onaylamasını yapacak programı kendimiz geliştirebiliriz. Buna alternatif bir diğer yaklaşım ise web üzerinden kredi kartı onayı yapabilen bir web servis programının kullanım hakkının satın alınması olabilir. Bu durumda kredi kartı onaylama kodunun kontrol sorumluluğu alınmamış olur.

Sistem geliştirme yaşam döngüsü (SGYD), sistem analizi ve tasarımının, analist ve kullanıcı faaliyetlerinin özel yöntemler aracılığıyla geliştirildiği, fazlara bölünmüş bir yaklaşımdır. SGYD içinde kaç faz olacağı konusunda genel bir kabul bulunmamaktadır. Bu kitapta anlatılacak SGYD altı fazlı olacaktır. Bu fazlar, Kapsam ve Planlama, Gereksinim Analizi, Tasarım, Gerçekleştirme ve Test, Kurulum ve Dağıtım, Operasyon ve Bakımdır.

Sistem ve Bilgi Sistemi
Bilgi sisteminin bileşenleri; donanım, yazılım, insan kaynakları, ağ kaynakları ve veri kaynaklarıdır.

Bilgi Sistemlerinin Sınıflandırılması
Kayıt İşleme Sistemleri (KİS), işletmenin muhasebe ve envanter gibi operasyonel düzeydeki işlemlerini kaydeden bilgisayar tabanlı sistemlerdir.

Bilgi Sisteminin Paydaşları
Sistem analistleri, büro ve servis çalışanları (kullanıcılar olarak), uygulama programcıları (sistem kurucuları olarak), ağ mimarları (ağ tasarımcıları olarak) bilgi isteminin paydaşlarındandır. Sistem analisti, bir değişim ajanı gibi hareket ederek değişim için katalizör olur, değişim planını geliştirir ve gerçekleşmesinde başka görevlilerle birlikte çalışır.

Sistem Analistleri
"Kamuya açıklanması sakıncalı olan hassas ve gizli gerçeklere ve bilgilere tanık edilmemelidir" konusunda kişi, farkında olmadan karşı karşıya kalabilir, ancak bu durumu kesinlikle reddetmelidir.

Teknolojik Faktörler
İş birlikçi teknolojiler kişiler arası iletişimi ve takım çalışmasını iyileştiren teknolojilerdir. Dört önemli iş birlikçi teknoloji sınıfı, e-posta, anlık mesajlaşma, iletişim ve iş birliği sistemi ve iş akışıdır.

Teknolojik Faktörler
Extranet, işletmeler arası kullanım için geliştirilen özel ağ mimarisidir.

Kurumsal kaynak planlaması (ERP) kurumsal bir uygulamadır. Bunun dışında Müşteri İlişkileri Yönetimi - CRM ve Tedarik Zinciri Yönetimi -SCM de kurumsal uygulamalardır.

Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü
Gerçekleştirme ve test fazında, tasarım fazında özellikleri belirlenen sistem gerçeklenir ve test edilir. Programcılar sistemi oluşturan yazılımı ve eski sistem ile yeni sistem arasındaki arayüzleri geliştirir.

Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü
SGYD'nde eski sistemden yenisine düzgün ve sorunsuz geçişi planlandığı faz, Kurulum ve Dağıtım fazıdır.

Sistem Analistleri
Bir sistem analistinde liderlik yeteneğinin olması gerekmez.

Donanım kaynakları: Sunucu, bilgisayar, monitör, klavye, yazıcı vb. sayısal ürünler.

Yönetim Bilgi Sistemleri (YBS), işlem verilerini kullanarak yöneticilerin ihtiyaç duydukları bilgileri üretir ve rapor hâlinde sunar. Bu sistemler, veriye erişmek için ortak bir veritabanı kullanır ve kullanıcıların veriye erişimine, yorumlamasına, uygulamasına yardımcı olmak için hem veriyi hem de modelleri veritabanına depolar.

Sistem tasarımcıları, bilgi sistemlerine teknolojik katkı sağlayan ve sistemin farklı işlevlerini tasarlayan uzman kişilerdir.

Sistem Kurucuları, sistem tasarımcılarının belirttikleri özellikler doğrultusunda sistemi kuran uzman grubudur. Küçük işletmelerde veya küçük bilgi sistemlerinde sistem tasarımcıları ve sistem kurucuları aynı kişilerdir. Bunlar Uygulama programcıları, Sistem programcıları, Veritabanı programcıları, Ağ yöneticileri, Güvenlik yöneticileri, Webmaster ve Yazılım birleştiricileridir.

Sistem analisti, problem çözme yeteneğini kazanmak için, problem çözme tekniklerinin, kritik düşünme ve muhakeme konularının felsefesini anlatan dersler alabilir.

1990’lı yıllardan itibaren ekonominin küreselleşme eğilimi giderek artmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerin sunduğu düşük maliyetli, yüksek kaliteli alternatif ürünler sonucu rekabet de küreselleşmektedir.

Script dilleri, özellikle İnternet uygulamaları için geliştirilmiş programlama dilleridir. Örnek olarak Perl, VBScript ve JavaScript verilebilir. Bu diller Web geliştirme ve programlama derslerinde öğretilmektedir.

Extranet, işletmeler arası kullanım için geliştirilen özel ağ mimarisidir. İnternet altyapısı kullanılmakla beraber, güvenlik ve erişim tanımlamaları ile sadece belirtilen işletmelerin çalışanları extranet’e erişim sağlayabilir. Örneğin bir otomobil üreticisi sadece bayilerinin kullanacağı bir extranet kurabilir. Bu extranet aracılığıyla üretici parçalar, problemler, satış teşvikleri vb. bilgiyi bayileri ile paylaşabilir.

Analistin ilgileneceği bir sonraki görev sistem gereksinimlerinin analizidir. Analist, veri akış diyagramları, faaliyet diyagramları gibi araçları kullanarak geliştirilen sistemdeki tüm verilerin ve özelliklerinin yer aldığı bir sözlük oluşturur.

Sistem ve Bilgi Sistemi başlığı okunabilir.
Tipik bir bilgi sistemi donanım kaynakları yazılım kaynakları, insan kaynakları veri kaynakları ve ağ kaynakları bileşenlerinden meydana gelir. Şıklarda verilenler arasından Coğrafi bilgi sistemleri bir bileşen değil, bilgi sistemlerine verilebilecek bir örnektir.

Bilgi Sistemlerinin Sınıflandırılması başlığı okunabilir
Sonuç Çıkarma Motoru Uzman Sistemlerin temel bileşenlerinden biridir. Diğer şıklarda verilenler ise Bilgi Sistemleri sınıflarıdır..

Bilgi Sisteminin Paydaşları başlığı okunabilir.
Sistem paydaşları birden fazla paydaş kimliğine sahip olabilir.

Sistem Kullanıcı başlığı ve onun alt başlıkları okunabilir.
Dâhilî kullanıcılar bilgi sistemlerinin kurulduğu işletmelerin çalışanlarıdır. Taşeronlar ise harici system kullanıcıları kapsamına girer.

Gereksinim Analizi alt başlığı okunabilir.
Şıklarda verilen bilgilerden tamamı doğrudur

Bilgi Sistemlerini Etkileyen Faktörler başlığı okunabilir.
Ekonominin küreselleşmesi ve İnternet’in yaygınlaşması sonucu, işletmeler işlerini elektronik ticaret (e-ticaret) ve elektronik iş (e-iş) şekline dönüştürmekte veya genişletmektedir. Sunucu ve ağ mimarilerindeki gelişmeler ve İnternet kullanımının yaygınlaşması nedeniyle yeni bilgi sistemlerinin çoğunluğu e-ticaret ve e-iş uygulamalarını destekleyecek biçimde tasarlanmakta ve geliştirilmektedir.

İş Süreçlerinin Yeniden Tasarımı alt başlığı okunabilir.
Herhangi bir bilgi sistemini iş süreçlerine uyarlamanın temelde iki yolu bulunmaktadır. Bunlar bilgi sisteminin işletmede geliştirilmesi veya satın alınmasıdır.

Ağlar ve İnternet alt başlığı okunabilir.
Extranet, işletmeler arası kullanım için geliştirilen özel ağ mimarisidir.

Tipik bir bilgi sistemi aşağıdaki bileşenlerden oluşur
• Donanım kaynakları: Sunucu, bilgisayar, monitör, klavye, yazıcı vb. sayısal ürünler.
• Yazılım kaynakları: Verileri düzenleyen, işleyen ve analiz eden programlar. Verilerin nasıl işleneceği ve analiz edileceğini belirten süreçler ve yordamlar.
• İnsan kaynakları: Bilgi sistemi sahibi, bilgi sistemini tasarlayan, kuran uzmanlar ve bilgi sistemini kullanan çalışanlar.
• Veri kaynakları: Bilgi sistemlerinin kullandığı ve ürettiği verilerin tutulduğu veritabanı (database) ve bilgi tabanı (knowledge base).
• Ağ kaynakları: İşletme içinde ve işletme dışındaki farklı birimlerin aynı bilgi sistemini kullanması durumunda birbiriyle bağlanmasını sağlayan yapılar.

Bilgi sistem paydaşları beş grupta sınıflandırılabilir. Bunlar; Sistem Sahipleri, Sistem Kullanıcıları, Sistem Tasarımcıları, Sistem Kurucuları ve Sistem Analistleridir.

Dâhilî Sistem Kullanıcıları bilgi sistemlerinin kurulduğu işletmelerin çalışanlarıdır ve genelde bilgi sistemi kullanıcılarının büyük kısmını oluştururlar.
I - Büro ve servis çalışanları
II - Teknik ve profesyonel personel
III - Yöneticiler

Sistem analistinin üç temel rolü; danışman, destekleyici uzman ve değişim ajanı olmaktır.

Sistem analistinin en önemli görevi işletmede değişim başlatmaktır.

Bilgi sistemlerinin gelişimini etkileyen faktörler güncel ticari eğilimler ve teknolojik gelişmeler olarak iki grupta sınıflandırılabilir.

Bu kitapta anlatılacak SGYD altı fazlı olacaktır. Bu fazlar, Kapsam ve Planlama, Gereksinim Analizi, Tasarım, Gerçekleştirme ve Test, Kurulum ve Dağıtım, Operasyon ve Bakımdır.

Kapsam ve Planlama : Sistem geliştirmenin bu fazında sistem analisti, problemlerin, fırsatların ve amaçların belirlenmesi ile ilgilenir.

Gereksinim Analizi: Bu fazda analist, şartlar, şartların alternatifleri, aksiyonlar ve aksiyon kurallarını içeren
yapısal kararları da analiz eder.

Kayıt İşleme Sistemleri: Günümüzde Kayıt İşleme Sistemleri (KİS), işletmenin muhasebe ve envanter gibi operasyonel düzeydeki işlemlerini kaydeden bilgisayar tabanlı sistemlerdir.