Engellilik, engelli ve engel türleri ile ilgili tek düzenleme 5378 sayılı Kanun’da yapılmamıştır. Aynı zamanda Milli Eğitim Bakanlığı Yönetmeliği’nde (R.G., T.7.07.2018, S.30471)de çeşitli engel gruplarının sınıflandırılması ve özellikleri ile ilgili hükümlere yer verildiği görülmektedir. Bu çerçevede engelin 18 yaşın altında belirlenmesi, zihinsel engelin 2 SS normalin altında olması ve sosyal ve pratik uyum becerilerinde eksiklikleri ya da sınırlılıkları olması gerekmektedir.
Zihin Yetersizliği Olan Birey:
Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nde zihin yetersizliği olan bireyler, “zihin işlevleri bakımından ortalamanın iki standart sapma altında farklılık gösteren, buna bağlı olarak kavramsal, sosyal ve pratik uyum becerilerinde eksiklikleri ya da sınırlılıkları olan, bu özellikleri 18 yaşından önceki gelişim döneminde ortaya çıkan ve özel eğitim ile destek eğitim hizmetlerine ihtiyaç duyan birey” olarak tanımlanmıştır.

Bu dönem hastane bakımı gerektirebilir. Rehabilitasyon merkezleri ise hastane bakımına eşlik eden ya da takip eden şekilde bireyin yaşam kalitesini artırmaya ve iyileştirmeye yönelik olarak hizmet sürdürürler.
Erken dönem bakım hizmetleri, engelin oluşumundan itibaren 3-6 aylık dönemi kapsar.

Her bireyin gereksinimleri ve özellikleri farklı olacağı için bakım planları da farklı olacaktır. Engellinin yaşam kalitesine en üst düzeyde katkıda bulunmada bakım elemanı/elemanlarının rolü önemlidir. Bakım hizmeti verenler değerlendirme, bakımın planlanması, bakımın gerçekleştirilmesinde rol alırlar. Bakım planında doğru kararların alınması ancak doğru değerlendirme ile mümkündür. Diğer yandan bakım hizmeti verenler bakım ile ilgili becerilerin yanı sıra iyi insan ilişkileri kurabilmeli, gerek engellinin kendisi ve ailesi, gerekse uzman ekip içinde işbirliğiyle çalışma becerilerine sahip olmalıdır. Diğer yandan etik ilkelerine ve kurallarına uygun hareket etmelidir.
Engellilerin bakım planlaması ve bakım hizmetlerinin koordinasyonu Sosya Hizmet
Merkezlerine verilmiştir.

Evde bakım hizmetleri, bakıma gereksinim duyan bireylerin kendi doğal çevrelerinde bakımlarının sağlanması anlamına gelir. Evde bakım hizmetleri gerek bakım ihtiyacında
olan bireye gerekse onun bakımını sağlayan aile bireylerine sağlanan her türlü psikolojik, sosyal, ekonomik destekleri ve sağlık bakımı hizmetlerini içerir. Evde bakım hizmetlerinin temel amacı, bireyin kendi evinde, yakınlarından uzaklaşmadan onu daha iyi tanıyan bir çevrede daha yüksek bir yaşam kalitesiyle yaşamasını sağlamaktır. Evde bakım aile bütünlüğünün korunmasına da hizmet eder
Evde bakım hizmetleri yalnızca devletin ekonomik destek sağlamasıyla sınırlı kalmamalıdır. Evde bakım kapsamında, sağlık hizmetlerinin kişinin ayağına götürülmesi (sağlık kurumuna ulaşım için özel ambulans ve taşıma için gerekli becerilere sahip sağlık personeli sağlanması), bakım sağlayan aile bireylerinin ya da diğer kişilerin bilgi ve becerilerle donatılması, ev temizliği, ütü, ilaçların temini gibi günlük işlerin yapılmasına yardım, tırnak kesimi, saç-sakal tıraşı, banyo ve beslenme gibi kişisel bakımın desteklenmesi, hemşire, fizyoterapist, konuşma terapisti gibi meslek gruplarından evde hizmet alınması ve programların evde uygulanmasına ilişkin tıbbi destek, engelli ve yaşlı bireye bakım sağlayan aile bireylerinin dinlenmeleri ve kendilerine zaman ayırmalarına fırsat verilmesi için geçici ya da konuk bakım hizmetleri, mimari düzenlemeler, yaşamı destekleyen ünitelerin sağlanması (örneğin oksijen tüpü) gibi hizmetler yer almalıdır (Özen, 2012; Çetin, 2009; Bulut, 1998; III. Özürlüler Şurası Raporları, 2007; Adapınar, 2012).

Her engelli ve yaşlı bireyin farklı bakım ihtiyaçları vardır. Bu nedenle bakım planlaması da bireye özgü yapılmalı ya da bir diğer deyişle bireyselleştirilmelidir. Bireyin ailesi de engelli bireyin bakımında kilit noktalardan birisidir. Engelli bakım planı yapılırken bakımı yürüten aile bireyleriyle görüşülmesi ve uygun değerlendirmenin yapılması, bakımın planlanması açısından önemlidir.

Engellilik, engelli ve engel türleri ile ilgili tek düzenleme 5378 sayılı Kanun’da yapılmamıştır. Aynı zamanda Milli Eğitim Bakanlığı Yönetmeliği’nde (R.G., T.7.07.2018, S.30471) de çeşitli engel gruplarının sınıflandırılması ve özellikleri ile ilgili hükümlere yer verildiği görülmektedir. Söz konusu Yönetmelik hükümlerine göre beş tür engel grubundan söz edilebilir. Bunlar; Zihinsel engelli birey, görme engelli birey, işitme engelli birey, otizmi olan birey ve bedensel engelli bireydir
Sayfa 5, Şekil 1.1 e bakınız.
Zihinsel engelli birey, görme engelli birey, işitme engelli birey, otizmi olan
birey ve bedensel engelli bireydir.

Davranışın ardından sunulan uyaranlara ise pekiştireç adı verilir. Bireyin sergilediği uygun davranışlar sürekli yapılıyor hale gelse bile zaman zaman bu davranışları pekiştirmek gerekmektedir. Örneğin giyinme sırasında yardıma ihtiyaç duyan biriyle çalışıyorsunuz; giysisinin kolunu gösterdiğinizde kolunu kaldırarak ya da uzatarak sizinle işbirliği yapıyor. Bunu aferin diyerek, gülümseyerek pekiştirebilirsiniz. Uygun davranışların devam etmesi için ara ara pekiştirilmeleri gerekmektedir.
Yutulan "sakızın" pekiştireç etkis kalmamıştır.

https://www.ailevecalisma.gov.tr/tr-tr/sss/sosyal-yardimlar-genel-mudurlugu/evde-bakim-yardimi/ sitesinde Aile Çalışma ve Sosyal Hizmet Bakanlığının konuyla ilgili detaylı soru ve cevapları bulunmaktadır.
Evde bakım hizmetleri. Diğer alanlarda hala yetersizlikler mevcuttur. Şekil 1.2 de detaylar mevcuttur.

Alınan cevaplar doğrultusunda bakım planı hazırlanır. Her bireyin gereksinimleri ve özellikleri farklı olacağı için bakım planları da farklı olacaktır. Engellinin yaşam kalitesine en üst düzeyde katkıda bulunmada bakım elemanı/elemanlarının rolü önemlidir. Bakım hizmeti verenler değerlendirme, bakımın planlanması, bakımın gerçekleştirilmesinde rol alırlar.
Değerlendirmede engelli bireyin neler yapabildiği, nasıl beslendiği, ne tür sağlık sorunlarının olduğu, hangi ilaçları kullandığı, alışkanlıkları, tercihleri, sevdiği etkinlikler
belirlenmelidir. Görüşmelerden yeterli yanıt alınmazsa, bunlar uzmanlarca gözlenmeli ve soruların yanıtları aranmalıdır. Bu görüşmeler sırasında ailenin ihtiyacı olan bilgi-beceriler belirlenmeli ve bakım planında, onlara sunulacak bilgi-beceri desteğinin kimler tarafından ve nasıl verileceği de açıkça belirtilmelidir. Tablo 1.1’de engelli bir bireyin değerlendirilmesinde yanıtlanması gereken soruları içeren bir değerlendirme çizelgesi bulunmaktadır. Bu sorular anatemel nitelikte olup bireyin özel ihtiyaçlarına göre de farklı bölümler eklenebilir.

Zihin Yetersizliği Olan Birey Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nde zihin yetersizliği olan bireyler, “zihin işlevleri bakımından ortalamanın iki standart sapma altında farklılık gösteren, buna bağlı olarak kavramsal, sosyal ve pratik uyum becerilerinde eksiklikleri ya da sınırlılıkları olan, bu özellikleri 18 yaşından önceki gelişim döneminde ortaya çıkan ve özel eğitim ile destek eğitim hizmetlerine ihtiyaç duyan birey” olarak tanımlanmıştır. Doğru cevap "A" dır.

Duygusal ve Davranış Bozukluğu Olan Birey Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre duygusal ve davranışsal bozukluğu olan birey “yaşına uygun olmayan sosyal ve kültürel normlardan farklı duygusal tepki ve davranışlar göstermesi nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey”dir. Doğru cevap "B" dir.

Süreğen Hastalığı Olan Birey Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nde süreğen hastalığı olan birey, “sürekli ya da uzun süreli bakım ve tedavi gerektiren hastalığı nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey” olarak tanımlanmıştır. Doğru cevap "C" dir.

Ortopedik Yetersizliği Olan Birey Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nde ortopedik yetersizliği olan birey “hastalıklar, kazalar ve genetik problemlere bağlı olarak kas, iskelet ve eklemlerin işlevlerini yerine getirememesi sonucunda meydana gelen hareket ile ilgili yetersizlikler nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey” olarak tanımlanmıştır. Doğru cevap "D" dir.

Otizmi Olan Birey Otizmi olan, “sosyal etkileşim, sözel ve sözel olmayan iletişim, ilgi ve etkinliklerdeki sınırlılığı erken çocukluk döneminde ortaya çıkan ve bu özellikleri nedeniyle özel eğitim ile destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey”dir. Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre otizmi olan bireyleri üç grup altında incelemek mümkündür: • Ağır Düzeyde Otizmi Olan Birey: Sosyal etkileşim, sözel ve sözel olmayan iletişim, ilgi ve etkinliklerdeki sınırlılıkları nedeniyle yoğun özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan bireyi ifade eder (4/a). • Orta Düzeyde Otizmi Olan Birey: Sosyal etkileşim, sözel ve sözel olmayan iletişim, ilgi ve etkinliklerdeki sınırlılıkları nedeniyle özel eğitim ile destek eğitim hizmetine yoğun şekilde ihtiyacı olan bireyi ifade eder (4/r). • Hafif Düzeyde Otizmi Olan Birey: Sosyal etkileşim,sözel ve sözel olmayan iletişim, ilgi ve etkinliklerdeki hafif düzeydeki sınırlılığı nedeniyle özel eğitim ile destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan bireyi ifade eder (4/m). Doğru cevap "E" dir.

Erken dönem bakım hizmetleri, engelin oluşumundan itibaren 3-6 aylık dönemi kapsar. Doğru cevap "A" dır.

Evde bakılamayacak kadar yardıma gereksinim duyan veya aile yanında bakılması mümkün olmayan yaşlı, engelli ve süreğen hastalığı olan bireylere bireysel, sosyal, psikolojik gereksinimlerinin karşılandığı, serbest zamanlarını etkili ve verimli şekilde kullanabilmelerinin sağlandığı, sosyal ilişkilerinin ve etkinliklerinin artırıldığı bakım hizmetleridir. Doğru cevap "B" dir.

Toplum temelli bakım felsefesinde hedef, bireye bağımsız yaşayabilmesi için gerekli olan bilgi ve sosyal yaşam becerilerini kazandırmak ve bireyin zamanını iyi değerlendireceği ve yaşam kalitesini artıracak, ona meşguliyet sağlayacak olanaklar oluşturmaktır. Toplum temelli bakım; farklı disiplinlerden gelen doktor, hemşire, dil ve konuşma terapisti, sosyal hizmet uzmanı, psikolog, diyetisyen, fizyoterapist, iş-uğraşı terapisti, ev ekonomisti ve diğer sosyal hizmet alan uzmanlarının ortak hedefler için hizmet verdiği bir ekip çalışmasını gerektirir. Her ne kadar toplum temelli bakım hizmetleri düşüncesi, bakım ihtiyacında olan bireyin yaşam kalitesinin artması açısından çok yönlü hizmetlere yol açsa da bazı durumlarda kurum bakımı kaçınılmazdır. Doğru cevap "C" dir.

Sayfa 9 dki şekil 1.2 yi inceleyiniz.

Davranışın ardından sunulan uyaranlara ise pekiştireç adı verilir. Doğru cevap "E" dir.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'nde zihinsel yetersizli olan birey“zihin işlevleri bakımından ortalamanın iki standart sapma altında farklılık gösteren, buna bağlı olarak kavramsal, sosyal ve pratik uyum becerilerinde eksiklikleri ya da sınırlılıkları olan, bu özellikleri 18 yaşından önceki gelişim döneminde ortaya çıkan ve özel eğitim ile destek eğitim hizmetlerine ihtiyaç duyan birey” olarak tanımlanmaktadır. Buna göre yetersizlik ile ilişkili özeliklerin 18 yaşından önceki gelişim döneminde ortaya çıkması gerekmektedir. Doğru cevap C'dir.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nde görme yetersizliği olan birey “görme gücünün kısmen ya da tamamen kaybından dolayı özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey” olarak tanımlanmıştır. Buna göre I-II-III-IV'da yer alan durumlar görme yetersizliği olan birey tanımı ile ilişkilidir. Doğru cevap E'dir.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nde özel öğrenme güçlüğü olan birey, “dili yazılı ya da sözlü anlamak ve kullanabilmek için gerekli olan bilgi alma süreçlerinin birinde veya birkaçında ortaya çıkan ve dinleme, konuşma, okuma, yazma, heceleme, dikkat yoğunlaştırma ya da matematiksel işlemleri yapma güçlüğü nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey” olarak tanımlanmıştır. Buna göre sözel ve sözel olmayan iletişimde sınırlılık doğrudan özel öğrenme güçlüğü ile ilişkilendirilemez. Sözel ve sözel olmayan iletişim sınırlılığı otizmi olan bireylerin özellikleri arasında yer alabilmektedir. Doğru cevap D'dir.

Engelli bireylere sunulan bakım hizmetleri, hizmetin sunum zamanına göre erken dönem bakım hizmetleri ve geç dönem bakım hizmetleri; hizmetin sunum süresine göre kısa süreli bakım hizmetleri ve uzun süreli bakım hizmetleri ve hizmetin verildiği yere göre kurumda bakım hizmetleri, evde bakım hizmetleri ve toplum temelli bakım hizmetleri şeklinde sınıflandırılabilir. Erken dönem bakım hizmetleri, engelin oluşumundan itibaren 3-6 aylık dönemi kapsamaktadır. Doğru cevap A'dır.

Bakım hizmetlerinin içine engelli bireylere banyo yaptırılması, kişisel bakımlarının yaptırılması (saç tarama, tırnak kesme, diş fırçalama, tuvalet sonrası temizlenme vb.), yeme-içme gereksinimlerinin karşılanması, odalarının temizlenmesi gibi hizmetler dahil edilmiştir. Bu hizmetlerin sağlanabilmesi için bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde en fazla 12’şer kişilik gruplar oluşturulmaktadır. Doğru cevap B'dir.

Türkiye’de Engelli Bakım Elemanı Yetiştirme Kursları yoluyla bakım elemanları da yetiştirilmektedir. En az ilköğretim mezunu olan 18-50 yaş arasındaki tüm bireyler bakım elemanı kurslarına katılabilmektedirler. Buna göre üst yaş sınırı 50'dir.

Pekiştirme, bir davranışın ardından bireye hoşuna giden yiyecek, içecek, etkinlik ya da sözlerin sunulması ya da dikkat ve ilgi göstermek yoluyla davranışın artırılması sürecidir. Davranışın ardından sunulan uyaranlara ise pekiştireç adı verilir. Bireyin sergilediği uygun davranışlar sürekli yapılıyor hale gelse bile bu davranışların devam etmesi i.in zaman zaman bu davranışları pekiştirmek gerekmektedir. Yiyecek pekiştirecin her bireyde diğer pekiştireç türlerine göre daha etkili olduğu söylenemez.Ancak engelli bireylerde engelin derecesi ağırlaştıkça yiyecek-içecek pekiştireçleri daha etkili olmaktadır. Doğru cevap B'dir.

Engelli bakımının önünde çeşitli kısıtlar söz konusudur. Bun kısıtlardan biri iş uğraşı terapilerinin yapılabilmesi için nitelikli personelin olmamasıdır. Doğru cevap E'dir.

Uzun dönemli kurumda bakımın bireyler üzerinde yalnızlaşma, sosyal izolasyon, depresyon gibi olumsuz etkilere neden olduğu ve yüksek maliyetli olduğu bilinen bir gerçektir. Doğru cevap C'dir.

Uygun olmayan davranışlar bireyin kendine ve çevresine zarar veren, öğrenmesini engelleyen, sosyal etkileşimini bozan davranışlardır. Doğru cevap E'dir.

"Dil ve konuşma güçlüğü olan birey"
Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği hükümlerine ilaveten genel kabul görmüş engel gruplarındandır.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nde özel öğrenme güçlüğü olan birey, “dili yazılı ya
da sözlü anlamak ve kullanabilmek için gerekli olan bilgi alma süreçlerinin birinde veya birkaçında ortaya çıkan ve dinleme, konuşma, okuma, yazma, heceleme, dikkat yoğunlaştırma ya da matematiksel işlemleri yapma güçlüğü nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey” olarak tanımlanmıştır.

Engelli bireyler için bakım hizmetlerinin amacı, bakıma gereksinim duyan engelli bireyin başkasına bağımlı olmaksızın yaşamını sürdürmesini sağlamaktır. Bu amacın gerçekleştirilmesi doğrultusunda engelli bireylere sunulan bakım hizmetleri, engellinin ihtiyacına göre çeşitli hizmet sunum planlamalarıyla gerçekleştirilmektedir.
Başkasına bağımlı olmaksızın yaşamlarını sürdürmelerini sağlamak

Geçici kurum bakımı hizmetleri, evde bakıma destek olarak sunulmaktadır. Daha çok
evde bakımı üstlenen kişilerin kendilerine zaman ayırması, dinlenmesi, rahatlaması düşünülerek sunulan hizmetlerdir. Engelli ve yaşlı bakımı zor bir süreçtir. Evde sürekli bakım sağlayan kişilerin de zaman zaman psikolojik ve sosyal desteklere ihtiyaçları olacaktır. Bu nedenle evde bakım hizmetine destek olarak sunulacak geçici bakım hizmetleri her iki tarafın yaşamını kaliteli sürdürmesi için önemlidir.

Engelli bakımı her yaşta kolay olmayan bir iştir. Yetişkinlikte ve yaşlılıkta ortaya çıkan birtakım kısıtlar bakımı zorlaştırmaktadır. Kitabınızda bu kısıtlar geniş bir biçimde açıklanmıştır ancak E seçeneğindeki "Belediyelerin engelliler için gerekli desteği sağlamaması" bu kısıtlar içinde yer almamaktadır.

Toplum temelli bakım hizmetleri felsefesinin temelinde, bakım ihtiyacında olan bireylere sosyal çevrelerinden uzaklaştırılmadan bakım hizmetinin verilmesi yatmaktadır. Bu nedenle doğru cevap C seçeneğidir.

her engelli ve yaşlı bireyin farklı bakım ihtiyaçları vardır. Bu nedenle bakım planlaması da bireye özgü yapılmalı ya da bir diğer deyişle bireyselleştirilmelidir. Bireyselleştirme kapsamında yapılan değerlendirmede engelli bireyin neler yapabildiği, nasıl beslendiği, ne tür sağlık sorunlarının olduğu, hangi ilaçları kullandığı, alışkanlıkları, tercihleri, sevdiği etkinlikle belirlenmelidir. Bu nedenle doğru cevap D seçeneğidir.

A, C,D,E seçeneklerinde yer alan ifadeler bakım hizmeti verenlerin hazırladığı “Bireysel bakım planının” içerdiği genel konular içinde yer almaktadır. Ancak B seçeneğinde yer alan "Engelli bireyin arkadaşlarıyla ne zaman görüşeceği" bu plan içinde yer almamaktadır.
O nedenle doğru cevap B seçeneğidir.

Pekiştirme, bir davranışın ardından bireye hoşuna giden yiyecek, içecek, etkinlik ya da
sözlerin sunulması ya da dikkat ve ilgi göstermek yoluyla davranışın artırılması sürecidir.
Bu nedenle doğru cevap E seçeneğidir.

Bakıcıların, öğretmenlerin, anne babaların yaptığı temel hatalardan biri, genellikle uygun olmayan davranışlara daha fazla dikkat ve ilgi göstermeleridir. Durum böyle olunca da bireyler, uygun davranışlar yerine uygun olmayan davranış örneklerini daha sık sergiler hale geliyorlar.
Bu nedenle doğru cevap A seçeneğidir.

5378 sayılı Engelliler ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’a göre engelli, “doğuştan ya da sonradan herhangi bir nedenle bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılama güçlükleri olan ve korunma, bakım, rehabilitasyon, danışmanlık ve destek hizmetlerine gereksinim duyan kişi” dir (mad.3/a). Aynı Kanun’a göre engellilik hafif, ağır ve bakıma muhtaç şeklinde sınıflanmakta; bakıma muhtaç olma ise günlük hayatın alışılmış, tekrar eden gereklerini önemli ölçüde yerine getirememe nedeniyle hayatı başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettirememe durumu olarak açıklanmaktadır. Doğru yanıt B’dir.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nde zihin yetersizliği olan bireyler, “zihin işlevleri bakımından ortalamanın iki standart sapma altında farklılık gösteren, buna bağlı olarak kavramsal, sosyal ve pratik uyum becerilerinde eksiklikleri ya da sınırlılıkları olan, bu özellikleri 18 yaşından önceki gelişim döneminde ortaya çıkan ve özel eğitim ile destek eğitim hizmetlerine ihtiyaç duyan birey” olarak tanımlanmıştır. Ayrıca Yönetmelikte zihin yetersizliği olan bireyler hafif, orta, ağır, ve çok ağır şeklinde gruplandırılmıştır. Doğru yanıt C’dir.

Engelli bireyler için bakım hizmetlerinin amacı, bakıma gereksinim duyan engelli bireyin başkasına bağımlı olmaksızın yaşamını sürdürmesini sağlamaktır. Doğru yanıt D’dir.

Engelli bireyler için bakım hizmetlerinin amacı, bakıma gereksinim duyan engelli bireyin başkasına bağımlı olmaksızın yaşamını sürdürmesini sağlamaktır. Bu amacın gerçekleştirilmesi doğrultusunda engelli bireylere sunulan bakım hizmetleri, hizmetin sunum zamanına göre erken dönem bakım hizmetleri ve geç dönem bakım hizmetleri; hizmetin sunum süresine göre kısa süreli bakım hizmetleri ve uzun süreli bakım hizmetleri ve hizmetin verildiği yere göre kurumda bakım hizmetleri, evde bakım hizmetleri ve toplum temelli bakım hizmetleri şeklinde sınıflandırılabilir. Doğru yanıt A’dır.

Evde bakılamayacak kadar yardıma gereksinim duyan veya aile yanında bakılması mümkün olmayan yaşlı, engelli ve süreğen hastalığı olan bireylere bireysel, sosyal, psikolojik gereksinimlerinin karşılandığı, serbest zamanlarını etkili ve verimli şekilde kullanabilmelerinin sağlandığı, sosyal ilişkilerinin ve etkinliklerinin artırıldığı bakım hizmetleridir. Kurumda bakımda özellikle sağlık hizmetleri sunmak daha kolay olduğundan kimi aileler kurumda bakımı tercih etmektedirler. Kurumda bakım (özel ya da devlet teşekkülü olan) hastanelerde, hastalığa özel merkezlerde, rehabilitasyon merkezlerinde, yaşlı ve özürlü bakım merkezleri ve huzurevlerinde ve mesleki rehabilitasyon merkezlerinde sağlanmaktadır. Kurumda bakım kısa dönemli, geçici ya da uzun dönemli olabilmektedir. Doğru yanıt B’dir.

Geçici kurum bakımı hizmetleri, evde bakıma destek olarak sunulmaktadır. Daha çok evde bakımı üstlenen kişilerin kendilerine zaman ayırması, dinlenmesi, rahatlaması düşünülerek sunulan hizmetlerdir. Bakım ihtiyacında olan engelli, yaşlı bireylerin kurumda konuk edilmesi ve bu süre içerisinde yaşamlarını nitelikli sürdürmelerini hedefler. Engelli ve yaşlı bakımı zor bir süreçtir. Evde sürekli bakım sağlayan kişilerin de zaman zaman psikolojik ve sosyal desteklere ihtiyaçları olacaktır. Bu nedenle evde bakım hizmetine destek olarak sunulacak geçici bakım hizmetleri her iki tarafın yaşamını kaliteli sürdürmesi için önemlidir. (Uzun dönemli kurumda bakımın ise bireyler üzerinde yalnızlaşma, sosyal izolasyon, depresyon gibi olumsuz etkilere neden olduğu ve yüksek maliyetli olduğu bilinen bir gerçektir). Doğru yanıt A’dır.

Toplum temelli bakım felsefesinde hedef, bireye bağımsız yaşayabilmesi için gerekli olan bilgi ve sosyal yaşam becerilerini kazandırmak ve bireyin zamanını iyi değerlendireceği ve yaşam kalitesini artıracak, ona meşguliyet sağlayacak olanaklar oluşturmaktır. Toplum temelli bakım; farklı disiplinlerden gelen doktor, hemşire, dil ve konuşma terapisti, sosyal hizmet uzmanı, psikolog, diyetisyen, fizyoterapist, iş-uğraşı terapisti, ev ekonomisti ve diğer sosyal hizmet alan uzmanlarının ortak hedefler için hizmet verdiği bir ekip çalışmasını gerektirir. Doğru yanıt C’dir.

Engelli bakımının en önemli kısıtlarından birisi finansman sorunudur. Buna ek olarak diğer kısıtlar şu şekilde sıralanabilir:

• Nitelikli ve yeterli sayıda bakım personelinin bulunmaması,
• Evde bakım konusunda ailenin yeterli bilgiye sahip olmaması ile onların bilgilendirilmesi ve beceri kazanmasına ilişkin programların sınırlılığı,
• Yetersiz sosyal destek/toplumsal kabul sorunları gerek engelliye gerekse bakımı üstlenen yakınlarına karşı verilen sosyal desteğin yetersiz olması,
• Engelli gereksinimlerinin belirlenmesi konusunda yeterince değerlendirme araçlarının olmaması, iyi bir değerlendirme yapılamamasından dolayı bakımın planlanmasında yaşanan sınırlıklar,
• İş uğraşı terapilerinin yapılabilmesi için nitelikli personelin olmaması,
• Eğitim ve rehabilitasyondaki yetersizlikler,
• Kurumda ya da evde bakım hizmetlerinin yetersizliği,
• Mimari engeller. Doğru yanıt E’dir.

Değerlendirmede engelli bireyin neler yapabildiği, nasıl beslendiği, ne tür sağlık sorunlarının olduğu, hangi ilaçları kullandığı, alışkanlıkları, tercihleri, sevdiği etkinlikler belirlenmelidir. Görüşmelerden yeterli yanıt alınmazsa, bunlar uzmanlarca gözlenmeli ve soruların yanıtları aranmalıdır. Bu görüşmeler sırasında ailenin ihtiyacı olan bilgi-beceriler belirlenmeli ve bakım planında, onlara sunulacak bilgi-beceri desteğinin kimler tarafından ve nasıl verileceği de açıkça belirtilmelidir. Doğru yanıt B’dir.

Uygun davranışların devam etmesi için ara ara pekiştirilmeleri gerekmektedir. Ne var ki bakıcıların, öğretmenlerin, anne babaların yaptığı temel hatalardan biri, genellikle uygun olmayan davranışlara daha fazla dikkat ve ilgi göstermeleridir. Durum böyle olunca da bireyler, uygun davranışlar yerine uygun olmayan davranış örneklerini daha sık sergiler hale geliyorlar. Çünkü uygun olmayan davranışlar pekiştireç elde ediyor. Bu nedenle burada sizlere yapacağımız en temel öneri bakımını yürüttüğünüz bireyin uygun davranışlarına odaklanmak, onları yakalamaya çalışmak ve pekiştirmektir. Hiç uygun davranış yok ki demeyiniz, gözlemlerinizi sürdürürseniz mutlaka uygun davranışlar yakalayacaksınız. Bir diğer önemli nokta ise engelli bireylerde engelin derecesi ağırlaştıkça yiyecek-içecek pekiştireçleri daha etkili olmaktadır. Yiyecek-içecek pekiştireçleri kullanıyorsanız, bunları küçük miktarlarda kullanmalısınız. Bu, bireyde o yiyecek ya da içeceğe karşı doygunluğu önleyecek, hem de pekiştirecin kısa sürede bitmesini sağlayacağından yaptığınız aktiviteye devam etmeniz kolaylaşacaktır. Doğru yanıt E’dir.

Engelli

Duygu bozukluğu olan birey

Bireysel farklılıklar

serebral palsili birey

süreğen hastalığı olan birey

Erken dönem bakım hizmetleri

finansman

bakımın planlanması

Sosyal Hizmet Merkezlerine

Pekiştirme

5378 sayılı Engelliler ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’a göre engelli, “doğuştan ya da sonradan herhangi bir nedenle bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılama güçlükleri olan ve korunma, bakım, rehabilitasyon, danışmanlık ve destek hizmetlerine gereksinim duyan kişi” dir.

5378 sayılı Kanun’da engel türlerine göre engelliler; ortopedik engelli, görme engelli, işitme engelli, dil ve konuşma engelli, zihinsel engelli ve kronik ya da süreğen hastalık şeklinde sınıflandırılmaktadır.

Engellilik, engelli ve engel türleri ile ilgili tek düzenleme 5378 sayılı Kanun’da yapılmamıştır. Aynı zamanda Milli Eğitim Bakanlığı Yönetmeliği’nde (R.G., T.7.07.2018, S.30471) de çeşitli engel gruplarının sınıflandırılması ve özellikleri ile ilgili hükümlere yer verildiği görülmektedir. Söz konusu Yönetmelik hükümlerine göre beş tür engel grubundan söz edilebilir. Bunlar; Zihinsel engelli birey, görme engelli birey, işitme engelli birey, otizmi olan birey ve bedensel engelli bireydir.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre duygusal ve davranışsal bozukluğu olan birey “yaşına uygun olmayan sosyal ve kültürel normlardan farklı duygusal tepki ve davranışlar göstermesi nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey”dir.

Erken dönem bakım hizmetleri, engelin oluşumundan itibaren 3-6 aylık dönemi kapsar.

Toplum temelli bakım, bireyi, yaşadığı sosyal çevreden ayırmaksızın yaşamını kendi evinde sürdürmesi için gereksinim duyduğu destek ve yardımın sağlanması anlamına gelmektedir.

Gerek engelli olmaktan kaynaklanan sorunlar gerekse farklı sağlık sorunları için sosyal güvenlik sistemi finansman sağlıyor olsa da çoğu durumda bunlar yetersiz kalmaktadır. Kısacası en önemli kısıtlardan biri ekonomidir.

Değerlendirmede engelli bireyin neler yapabildiği, nasıl beslendiği, ne tür sağlık so- runlarının olduğu, hangi ilaçları kullandığı, alışkanlıkları, tercihleri, sevdiği etkinlikler belirlenmelidir. Görüşmelerden yeterli yanıt alınmazsa, bunlar uzmanlarca gözlenmeli ve soruların yanıtları aranmalıdır. Bu görüşmeler sırasında ailenin ihtiyacı olan bilgi-beceriler belirlenmeli ve bakım planında, onlara sunulacak bilgi-beceri desteğinin kimler tarafından ve nasıl verileceği de açıkça belirtilmelidir. Ayrıca sayfa 10'da bulunan bakım planı değerlendirme çizelgesi dikkate alınmalıdır.

Bakım hizmeti verenler değerlendirme, bakımın planlanması, bakımın gerçekleştirilmesinde rol alırlar.

Pekiştirme, bir davranışın ardından bireye hoşuna giden yiyecek, içecek, etkinlik ya da sözlerin sunulması ya da dikkat ve ilgi göstermek yoluyla davranışın artırılması sürecidir. Davranışın ardından sunulan uyaranlara ise pekiştireç adı verilir.

5378 sayılı Engelliler ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’a göre engelli, “doğuştan ya da sonradan herhangi bir nedenle bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılama güçlükleri olan ve korunma, bakım, rehabilitasyon, danışmanlık ve destek hizmetlerine gereksinim duyan
kişi” dir (mad.3/a). Aynı Kanun’a göre engellilik hafif, ağır ve bakıma muhtaç şeklinde sınıflanmakta; bakıma muhtaç olma ise günlük hayatın alışılmış, tekrar eden gereklerini önemli ölçüde yerine getirememe nedeniyle hayatı başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettirememe durumu olarak açıklanmaktadır. Doğru cevap E seçeneğidir.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre duygusal ve davranışsal bozukluğu olan birey “yaşına uygun olmayan sosyal ve kültürel normlardan farklı duygusal tepki ve davranışlar göstermesi nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey”dir. Doğru cevap D seçeneğidir.

Otizmi olan, “sosyal etkileşim, sözel ve sözel olmayan iletişim, ilgi ve etkinliklerdeki sınırlılığı erken çocukluk döneminde ortaya çıkan ve bu özellikleri nedeniyle özel eğitim ile destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey”dir.
Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre otizmi olan bireyleri üç grup altında incelemek mümkündür:
• Ağır Düzeyde Otizmi Olan Birey: Sosyal etkileşim, sözel ve sözel olmayan iletişim, ilgi ve etkinliklerdeki sınırlılıkları nedeniyle yoğun özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan bireyi ifade eder (4/a).
• Orta Düzeyde Otizmi Olan Birey: Sosyal etkileşim, sözel ve sözel olmayan iletişim, ilgi ve etkinliklerdeki sınırlılıkları nedeniyle özel eğitim ile destek eğitim hizmetine yoğun şekilde ihtiyacı olan bireyi ifade eder (4/r).
• Hafif Düzeyde Otizmi Olan Birey: Sosyal etkileşim,sözel ve sözel olmayan iletişim, ilgi ve etkinliklerdeki hafif düzeydeki sınırlılığı nedeniyle özel eğitim ile destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan bireyi ifade eder (4/m).
Doğru cevap A seçeneğidir.

Otizmi olan, “sosyal etkileşim, sözel ve sözel olmayan iletişim, ilgi ve etkinliklerdeki sınırlılığı erken çocukluk döneminde ortaya çıkan ve bu özellikleri nedeniyle özel eğitim ile destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey”dir. Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre otizmi olan bireyleri üç grup altında incelemek mümkündür:
• Ağır Düzeyde Otizmi Olan Birey: Sosyal etkileşim, sözel ve sözel olmayan iletişim, ilgi ve etkinliklerdeki sınırlılıkları nedeniyle yoğun özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan bireyi ifade eder (4/a).
• Orta Düzeyde Otizmi Olan Birey: Sosyal etkileşim, sözel ve sözel olmayan iletişim, ilgi ve etkinliklerdeki sınırlılıkları nedeniyle özel eğitim ile destek eğitim hizmetine yoğun şekilde ihtiyacı olan bireyi ifade eder (4/r).
• Hafif Düzeyde Otizmi Olan Birey: Sosyal etkileşim,sözel ve sözel olmayan iletişim, ilgi ve etkinliklerdeki hafif düzeydeki sınırlılığı nedeniyle özel eğitim ile destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan bireyi ifade eder (4/m).
Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nde özel öğrenme güçlüğü olan birey, “dili yazılı ya da sözlü anlamak ve kullanabilmek için gerekli olan bilgi alma süreçlerinin birinde veya birkaçında ortaya çıkan ve dinleme, konuşma, okuma, yazma, heceleme, dikkat yoğunlaştırma
ya da matematiksel işlemleri yapma güçlüğü nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey” olarak tanımlanmıştır.
Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre işitme yetersizliği olan birey “işitme duyarlılığının kısmen veya tamamen kaybından dolayı konuşmayı edinmede, dili kullanma ve iletişimde yaşadığı güçlükler nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey”dir.
Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nde dil ve konuşma güçlüğü olan birey, “dili kullanma, konuşmayı edinme ve iletişimdeki güçlük nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey” olarak tanımlanmıştır.
Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nde süreğen hastalığı olan birey, “sürekli ya da uzun süreli bakım ve tedavi gerektiren hastalığı nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey” olarak tanımlanmıştır.
Yukarıda yer alan tanımlara bakıldığında "süreğen hastalığı olan birey" dışındaki yetersizlik türlerinin dilin kullanımında sorunları işaret ettiği görülmektedir. Bu nedenle doğru cevap C seçeneğidir.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan birey, “yaşına ve gelişim seviyesine uygun olmayan dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik, hiperaktivite ve dürtüsellik belirtilerini en az iki ortamda ve altı ay süreyle gösteren, bu özellikleri yedi yaşından önce ortaya çıkan, özel eğitim ile destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey”dir. Doğru cevap A seçeneğidir.

Toplum temelli bakım felsefesinde hedef, bireye bağımsız yaşayabilmesi için gerekli olan bilgi ve sosyal yaşam becerilerini kazandırmak ve bireyin zamanını iyi değerlendireceği ve yaşam kalitesini artıracak, ona meşguliyet sağlayacak olanaklar oluşturmaktır. Toplum temelli bakım; farklı disiplinlerden gelen doktor, hemşire, dil ve konuşma terapisti, sosyal hizmet uzmanı, psikolog, diyetisyen, fizyoterapist, iş-uğraşı terapisti, ev ekonomisti ve diğer sosyal hizmet alan uzmanlarının ortak hedefler için hizmet verdiği bir ekip çalışmasını gerektirir. Doğru cevap D seçeneğidir.

Bireysel bakım planı; Uygun bakım türünü, bakımın kimler tarafından sağlanacağını, bakımı üstlenen kişilerin görev ve sorumluluklarını, giyinme, beslenme, tuvalet temizliği gibi öz-bakım ve kişisel becerilerin kim tarafından nasıl karşılanacağını, ihtiyaç duyulan yardım düzeyini, gerçekleştirilecek günlük aktiviteleri, bu aktivitelerin zamanlarını, bu aktivitelerin kiminle gerçekleştirileceğini, bireyin günlük aktivitelere katılımı için ihtiyaç duyduğu yardım düzeyini, ilaçların takibinin kim tarafından yapılacağını, sağlık kontrollerinin kim tarafından nasıl koordine edileceğini, ek hastalıkları varsa bunların bakımı ve tedavisi için gerekli koordinasyon kim tarafından ve nasıl sağlanacağını, bireyin ilgilerini, tercihlerini, hoşlandığı ve hoşlanmadığı kişi etkinlik ve yiyeceklerin neler olduğu gibi konuları içermelidir. Doğru cevap A seçeneğidir.

Uygun davranış bireyin çevresi tarafından kabul edilen, onlar tarafından hoşnutlukla karşılanan davranışlar olarak tanımlanabilir. Yemek yeme, işbirliği yapma, iletişim kurma çabası, oyuncakla oynama, aktivitelere katılma, yardım talep etme uygun davranış örnekleridir. Doğru cevap C seçeneğidir.

Pekiştirme, bir davranışın ardından bireye hoşuna giden yiyecek, içecek, etkinlik ya da sözlerin sunulması ya da dikkat ve ilgi göstermek yoluyla davranışın artırılması sürecidir. Davranışın ardından sunulan uyaranlara ise pekiştireç adı verilir. Bireyin sergilediği uygun davranışlar sürekli yapılıyor hale gelse bile zaman zaman bu davranışları pekiştirmek gerekmektedir. Örneğin giyinme sırasında yardıma ihtiyaç duyan biriyle çalışıyorsunuz; giysisinin kolunu gösterdiğinizde kolunu kaldırarak ya da uzatarak sizinle işbirliği yapıyor. Bunu aferin diyerek, gülümseyerek pekiştirebilirsiniz. Uygun davranışların devam etmesi için ara ara pekiştirilmeleri gerekmektedir. Ne var ki bakıcıların, öğretmenlerin, anne babaların yaptığı temel hatalardan biri, genellikle uygun olmayan davranışlara
daha fazla dikkat ve ilgi göstermeleridir. Durum böyle olunca da bireyler, uygun davranışlar yerine uygun olmayan davranış örneklerini daha sık sergiler hale geliyorlar. Çünkü uygun olmayan davranışlar pekiştireç elde ediyor. Bu nedenle burada sizlere yapacağımız en temel öneri bakımını yürüttüğünüz bireyin uygun davranışlarına odaklanmak, onları yakalamaya çalışmak ve pekiştirmektir. Hiç uygun davranış yok ki demeyiniz, gözlemlerinizi sürdürürseniz mutlaka uygun davranışlar yakalayacaksınız. Doğru cevap B seçeneğidir.

5378 sayılı Kanun’da engel türlerine göre engelliler; ortopedik engelli, görme engelli, işitme engelli, dil ve konuşma engelli, zihinsel engelli ve kronik ya da süreğen hastalık şeklinde sınıflandırılmaktadır.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nde zihin yetersizliği olan bireyler, “zihin işlevleri bakımından ortalamanın iki standart sapma altında farklılık gösteren, buna bağlı olarak kavramsal, sosyal ve pratik uyum becerilerinde eksiklikleri ya da sınırlılıkları olan, bu özellikleri 18 yaşından önceki gelişim döneminde ortaya çıkan ve özel eğitim ile destek eğitim hizmetlerine ihtiyaç duyan birey” olarak tanımlanmıştır.

Duygusal ve Davranış Bozukluğu Olan Birey
Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre duygusal ve davranışsal bozukluğu olan birey “yaşına uygun olmayan sosyal ve kültürel normlardan farklı duygusal tepki ve davranışlar göstermesi nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey”dir.

Kurumda bakımda özellikle sağlık hizmetleri sunmak daha kolay olduğundan kimi aileler kurumda bakımı tercih etmektedirler. Kurumda bakım (özel ya da devlet teşekkülü olan) hastanelerde, hastalığa özel merkezlerde, rehabilitasyon merkezlerinde, yaşlı ve özürlü bakım merkezleri ve huzurevlerinde ve mesleki rehabilitasyon merkezlerinde sağlanmaktadır.

Toplum temelli bakım felsefesinde hedef, bireye bağımsız yaşayabilmesi için gerekli olan bilgi ve sosyal yaşam becerilerini kazandırmak ve bireyin zamanını iyi değerlendireceği ve yaşam kalitesini artıracak, ona meşguliyet sağlayacak olanaklar oluşturmaktır.

Bakım hizmetlerinin içine engelli bireylere banyo yaptırılması, kişisel bakımlarının yaptırılması (saç tarama, tırnak kesme, diş fırçalama, tuvalet sonrası temizlenme vb.), yeme-içme gereksinimlerinin karşılanması, odalarının temizlenmesi gibi hizmetler dahil edilmiştir. Bu hizmetlerin sağlanabilmesi için bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde en fazla 12’şer kişilik gruplar oluşturulmaktadır. Gruplar oluşturulurken, bireylerin yaşları, engel türü ve dereceleri, eğitim durumu, gelişim düzeyi, rehabilitasyon hedeflerinin birbirine yakınlığı ve uygulanacak programın niteliği gözönüne alınmaktadır.

Pekiştirme, bir davranışın ardından bireye hoşuna giden yiyecek, içecek, etkinlik ya da sözlerin sunulması ya da dikkat ve ilgi göstermek yoluyla davranışın artırılması sürecidir.

Davranışın ardından sunulan uyaranlara ise pekiştireç adı verilir.

Toplum temelli bakım; farklı disiplinlerden gelen doktor, hemşire, dil ve konuşma terapisti, sosyal hizmet uzmanı, psikolog, diyetisyen, fizyoterapist, iş-uğraşı terapisti, ev ekonomisti ve diğer sosyal hizmet alan uzmanlarının ortak hedefler için hizmet verdiği bir ekip çalışmasını gerektirir.

Geç dönem bakım hizmetleri ise, erken bakım hizmetlerini takip eder şekilde yaşamın sonuna kadar devam eder. Bu dönemde engelli bireyin gereksinimleri, çevresel koşulları değerlendirilmeli ve ne tür bir bakım hizmetine gereksinimleri olduğu, bakım hizmetinin nerede sunulacağı ve bakım hizmetinin sunulacağı ortamlardaki düzenlemeler bireye özgü şekilde planlamalıdır.

Yönetmelik’te zihin yetersizliği olan bireyler hafif, orta, ağır, ve çok ağır şeklinde gruplandırılmıştır.

Yaşına uygun olmayan sosyal ve kültürel normlardan farklı duygusal tepki ve davranışlar göstermesi nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey Duygusal ve Davranış Bozukluğu Olan Bireydir.

Otizmli bireyler, ağır, orta ve hafif düzeyde otizmli birey olarak üç gruba ayrılırlar.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre serebral palsili birey, “doğum öncesi, doğum sırası veya doğum sonrasında meydana gelen beyin hasarının neden olduğu kas ve sinir sistemi bozukluklarına bağlı motor becerilerin yetersizliğinden dolayı özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey”dir.

Bakım hizmetleri, hizmetin verildiği yere göre kurumsal ve evde bakım hizmetleri ile toplum temelli bakım hizmetlerini kapsar.

Pekiştirme, bir davranışın ardından bireye hoşuna giden yiyecek, içecek, etkinlik ya da sözlerin sunulması ya da dikkat ve ilgi göstermek yoluyla davranışın artırılması sürecidir. Davranışın ardından sunulan uyaranlara ise pekiştireç adı verilir.

Engellilerin bakım planlaması ve bakım hizmetlerinin koordinasyonunu Sosyal Hizmet Merkezlerine verilmiştir.

Dil ve konuşma terapisti toplum temelli bakım hizmetlerinden bir tanesidir.

Dili yazılı ya da sözlü anlamak ve kullanabilmek için gerekli olan bilgi alma süreçlerinin birinde veya bir kaçında ortaya çıkan ve dinleme, konuşma, okuma, yazma, heceleme, dikkat yoğunlaştırma ya da matematiksel işlemleri yapma güçlüğü nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan bireyler Özel Öğrenme Güçlüğü Olan Birey olarak tanımlanmıştır.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nde ortopedik yetersizliği olan birey “hastalıklar, kazalar ve genetik problemlere bağlı olarak kas, iskelet ve eklemlerin işlevlerini yerine getirememesi sonucunda meydana gelen hareket ile ilgili yetersizlikler nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey” olarak tanımlanmıştır.

5378 sayılı Kanun’da engel türlerine göre engelliler; ortopedik engelli, görme engelli, işitme engelli, dil ve konuşma engelli, zihinsel engelli ve kronik ya da süreğen hastalık şeklinde sınıflandırılmaktadır. Doğru cevap A'dır.

Birbiriyle aynı özelliklere sahip iki canlı bulmamız olanaksızdır. Bazı özellikler “benzer” olabilir ama “aynı” olamaz. Doğru cevap B'dir.

Otizmi olan birey; sosyal etkileşim, sözel ve sözel olmayan iletişim, ilgi ve etkinliklerdeki sınırlılığı erken çocukluk döneminde ortaya çıkan ve bu özellikleri nedeniyle özel eğitim ile destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan bireydir. Doğru cevap C'dir.

Serebral palsili birey; doğum öncesi, doğum sırası veya doğum sonrasında meydana gelen beyin hasarının neden olduğu kas ve sinir sistemi bozukluklarına bağlı motor becerilerin yetersizliğinden dolayı özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan bireydir. Doğru cevap D'dir.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nde özel öğrenme güçlüğü olan birey, “dili yazılı ya da sözlü anlamak ve kullanabilmek için gerekli olan bilgi alma süreçlerinin birinde veya birkaçında ortaya çıkan ve dinleme, konuşma, okuma, yazma, heceleme, dikkat yoğunlaştırma ya da matematiksel işlemleri yapma güçlüğü nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey” olarak tanımlanmıştır. Doğru cevap E'dir.

Engelli bireylere sunulan bakım hizmetleri, hizmetin sunum zamanına göre erken dönem bakım hizmetleri ve geç dönem bakım hizmetleri; hizmetin sunum süresine göre kısa süreli bakım hizmetleri ve uzun süreli bakım hizmetleri ve hizmetin verildiği yere göre kurumda bakım hizmetleri, evde bakım hizmetleri ve toplum temelli bakım hizmetleri şeklinde sınıflandırılabilir. Doğru cevap A'dır.

Erken dönem bakım hizmeti, engelin oluşumundan itibaren 3-6 aylık dönemi kapsar. Doğru cevap B'dir.

Yukarıdaki ifadelerin tamamı engeli bakımında karşılaşılan kısıtlardandır. Doğru cevap E'dir.

Engelli bireyin neler yapabildiği, nasıl beslendiği, ne tür sağlık sorunlarının olduğu, hangi ilaçları kullandığı, alışkanlıkları, tercihleri, sevdiği etkinlikler belirlenmelidir. Görüşmelerden yeterli yanıt alınmazsa, bunlar uzmanlarca gözlenmeli ve soruların yanıtları aranmalıdır. Doğru cevap D'dir.

Bakım planında doğru kararların alınması ancak doğru değerlendirme ile mümkündür. Diğer yandan bakım hizmeti verenler bakım ile ilgili becerilerin yanı sıra iyi insan ilişkileri kurabilmeli, gerek engellinin kendisi ve ailesi, gerekse uzman ekip içinde işbirliğiyle çalışma becerilerine sahip olmalıdır. Diğer yandan etik ilkelerine ve kurallarına uygun hareket etmelidir. Doğru cevap C'dir.

Birbiriyle aynı özelliklere sahip iki canlı bulmamız olanaksızdır. Bazı özellikler “benzer” olabilir ama “aynı” olamaz. Bireysel farklılıkların bir kısmı ortak yaşama engel olmazken, bazıları ortak yaşamı güçleştirir. Toplumsal yaşamda pek çok düzenleme de bireysel farklılıklara değil, benzerliklere göre yapılmaktadır. Örnek verecek olursak; okulların eğitim müfredatları çocukların benzer özellikleri dikkate alınarak hazırlanır. Ortalamanın içine giren öğrenciler bu eğitim müfredatından yararlanabilirken, ortalamadan uzaklaşan öğrenciler bu müfredattan yararlanamamaktadırlar. Müfredatın onların özelliklerine uygun biçimde ve eğitim fırsatlarından en üst düzeyde yararlanacakları şekilde düzenlenmesi gerekir ki bu “bireyselleştirme” olarak adlandırılır. Cevap: B şıkkıdır.

5378 sayılı Kanun’da engel türlerine göre engelliler; ortopedik engelli, görme engelli,işitme engelli, dil ve konuşma engelli, zihinsel engelli ve kronik ya da süreğen hastalık şeklinde sınıflandırılmaktadır. Cevap: B şıkkıdır.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre duygusal ve davranışsal bozukluğu olan birey “yaşına uygun olmayan sosyal ve kültürel normlardan farklı duygusal tepki ve davranışlar göstermesi nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey”dir. Cevap: E şıkkıdır.

Otizmi olan, “sosyal etkileşim, sözel ve sözel olmayan iletişim, ilgi ve etkinliklerdeki sınırlılığı erken çocukluk döneminde ortaya çıkan ve bu özellikleri nedeniyle özel eğitim ile destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey”dir. Cevap: C şıkkıdır.

Erken dönem bakım hizmetleri, engelin oluşumundan itibaren 3-6 aylık dönemi kapsar.
Bu dönem hastane bakımı gerektirebilir. Rehabilitasyon merkezleri ise hastane bakımına
eşlik eden ya da takip eden şekilde bireyin yaşam kalitesini artırmaya ve iyileştirmeye
yönelik olarak hizmet sürdürürler. Cevap: C şıkkıdır.

Geçici kurum bakımı hizmetleri, evde bakıma destek olarak sunulmaktadır. Daha çok evde bakımı üstlenen kişilerin kendilerine zaman ayırması, dinlenmesi, rahatlaması düşünülerek sunulan hizmetlerdir. Bakım ihtiyacında olan engelli, yaşlı bireylerin kurumda konuk edilmesi ve bu süre içerisinde yaşamlarını nitelikli sürdürmelerini hedefler. Engelli ve yaşlı bakımı zor bir süreçtir. Evde sürekli bakım sağlayan kişilerin de zaman zaman psikolojik ve sosyal desteklere ihtiyaçları olacaktır. Bu nedenle evde bakım hizmetine destek olarak sunulacak geçici bakım hizmetleri her iki tarafın yaşamını kaliteli sürdürmesi için önemlidir. (Uzun dönemli kurumda bakımın ise bireyler üzerinde yalnızlaşma, sosyal izolasyon, depresyon gibi olumsuz etkilere neden olduğu ve yüksek maliyetli olduğu bilinen bir gerçektir). Cevap: A şıkkıdır.

Bakım hizmetlerinin içine engelli bireylere banyo yaptırılması, kişisel bakımlarının yaptırılması (saç tarama, tırnak kesme, diş fırçalama, tuvalet sonrası temizlenme vb.),yeme-içme gereksinimlerinin karşılanması, odalarının temizlenmesi gibi hizmetler dahil edilmiştir. Bu hizmetlerin sağlanabilmesi için bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde en fazla 12’şer kişilik gruplar oluşturulmaktadır. Gruplar oluşturulurken, bireylerin yaşları,engel türü ve dereceleri, eğitim durumu, gelişim düzeyi, rehabilitasyon hedeflerinin birbirine yakınlığı ve uygulanacak programın niteliği gözönüne alınmaktadır. Oluşturulan her grup için müstakil dinlenme salonu, yemek odası, tuvalet, banyo gibi birimler düzenlenerek bakım ve rehabilitasyonları gerçekleştirilmektedir. Bireysel bakım planları bu merkezler tarafından hazırlanıp ailenin onayı alınarak, merkez müdürlüğüne onaylatılarak uygulanmaktadır. Aynı merkezler, evde bakım kararı verilen bireylere ve bakım veren aile bireylerine de destek vermekle yükümlüdür (SHÇEKGM, 2010). Cevap: E şıkkıdır.

Pekiştirme, bir davranışın ardından bireye hoşuna giden yiyecek, içecek, etkinlik ya da sözlerin sunulması ya da dikkat ve ilgi göstermek yoluyla davranışın artırılması sürecidir. Cevap: B şıkkıdır.

Engelli bireylerde engelin derecesi ağırlaştıkça yiyecek-içecek pekiştireçleri daha etkili olmaktadır. Yiyecek-içecek pekiştireçleri kullanıyorsanız, bunları küçük miktarlarda kullanmalısınız. Bu, bireyde o yiyecek ya da içeceğe karşı doygunluğu önleyecek, hem de pekiştirecin kısa sürede bitmesini sağlayacağından yaptığınız aktiviteye devam etmeniz kolaylaşacaktır. Cevap: A şıkkıdır.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre serebral palsili birey, “doğum öncesi, doğum
sırası veya doğum sonrasında meydana gelen beyin hasarının neden olduğu kas ve sinir
sistemi bozukluklarına bağlı motor becerilerin yetersizliğinden dolayı özel eğitim ve destek
eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey”dir. Cevap: E şıkkıdır.

Bireysel farklılıklar; birini diğerlerinden farklı kılan herhangi fiziksel, zihinsel ve psikolojik özelliklerdir. Doğru cevap C seçeneğidir.

Müfredatın onların özelliklerine uygun biçimde ve eğitim fırsatlarından en üst düzeyde yararlanacakları şekilde düzenlenmesi gerekir ki bu “bireyselleştirme” olarak adlandırılır. Doğru cevap D sçeeneğidir.

5378 sayılı Kanun’da engel türlerine göre engelliler; ortopedik engelli, görme engelli, işitme engelli, dil ve konuşma engelli, zihinsel engelli ve kronik ya da süreğen hastalık şeklinde sınıflandırılmaktadır.
Milli Eğitim Bakanlığı Yönetmeliği’nde beş tür engel grubundan söz edilebilir. Bunlar; Zihinsel engelli birey, görme engelli birey, işitme engelli birey, otizmi olan birey ve bedensel engelli bireydir.
Doğru cevap E seçeneğidir.

5378 sayılı Kanun’da engel türlerine göre engelliler; ortopedik engelli, görme engelli, işitme engelli, dil ve konuşma engelli, zihinsel engelli ve kronik ya da süreğen hastalık şeklinde sınıflandırılmaktadır.
Milli Eğitim Bakanlığı Yönetmeliği’nde beş tür engel grubundan söz edilebilir. Bunlar; Zihinsel engelli birey, görme engelli birey, işitme engelli birey, otizmi olan birey ve bedensel engelli bireydir.
Doğru cevap E seçeneğidir.

Geç dönem bakım hizmetleri, erken bakım hizmetlerini takip eder şekilde yaşamın sonuna kadar devam eder. Doğru cevap A seçeneğidir.

Engelli bakımının en önemli kısıtlarından birisi finansman sorunudur.
Gerek engelli olmaktan kaynaklanan sorunlar gerekse farklı sağlık sorunları için sosyal güvenlik sistemi finansman sağlıyor olsa da çoğu durumda bunlar yetersiz kalmaktadır. Kısacası en önemli kısıtlardan biri ekonomidir.
Doğru cevap C seçeneğidir.

Değerlendirmede engelli bireyin neler yapabildiği, nasıl beslendiği, ne tür sağlık sorunlarının olduğu, hangi ilaçları kullandığı, alışkanlıkları, tercihleri, sevdiği etkinlikler belirlenmelidir. Bireysel Bakım Planı yapılan değerlendirmeden sonra hazırlanır. Doğru cevap A seçeneğidir.

Yapılan en temel hatalardan biri genellikle uygun olmayan
davranışlara dikkat ve ilgi göstermektir. Oysa bireyin
uygun olmayan davranışlarına odaklanmak yerine, uygun olan
davranışlarını yakalamaya çalışıp onlar pekiştirilmelidirler. Doğru cevap D seçeneğidir.

Pekiştirme, bir davranışın ardından bireye hoşuna giden yiyecek, içecek, etkinlik ya da sözlerin sunulması ya da dikkat ve ilgi göstermek yoluyla davranışın artırılması sürecidir. Önemli bir nokta ise engelli bireylerde engelin derecesi ağırlaştıkça yiyecek-içecek pekiştireçleri daha etkili olmaktadır. Doğru cevap A seçeneğidir.

Bakım hizmeti verenler değerlendirme, bakımın planlanması, bakımın gerçekleştirilmesinde rol alırlar.
Bakım hizmeti verenler bakım ile ilgili becerilerin yanı sıra iyi insan
ilişkileri kurabilmeli, gerek engellinin kendisi ve ailesi, gerekse uzman ekip içinde işbirliğiyle çalışma becerilerine sahip olmalıdır. Diğer yandan etik ilkelerine ve kurallarına uygun hareket etmelidir.
bakım planı için değerlendirme çizelgesini hazırlamak bakım hizmeti verenlerin görevi değildir.
Doğru cevap B seçeneğidir.