Xvııı. Yüzyıl Türk Edebiyatı - Türk Dili ve Edebiyatı

Ünite 1

Soru 1

18. Yüzyıl Osmanlı Döneminde ‘’Edirne Vakası’’ diye adlandırılan olayın sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi sayılamaz?

Padişah II. Mustafa’nın tahttan indirilmesi, yerine III. Ahmet’in getirilmesi

Sadrazam Feyzullah Efendi’nin ve yandaşlarının idam edilmesi

Edirne’nin başkent olacağı söylentilerine inanan isyancılarla padişaha bağlı askerlerin savaşı ve padişah kuvvetlerinin yenilmesi

Osmanlı hanedanına karşı ilk kez alternatif arayışların içine girilmesi

Toplum içinde sosyal patlamaların ve huzursuzluğun büyük boyutlara ulaşması

Açıklama:

XVIII. yüzyıl Türk edebiyatının tarihî ve sosyo-kültürel bağlamını betimleyebileceksiniz.
Edirne Vakası diye adlandırılan olay, Şeyhülislam Feyzullah Efendi’nin yakınlarına tanıdığı ayrıcalıklar, padişah II. Mustafa’nın Edirne’de ikamet etmesi; savaşlardan ve maddi sıkıntılardan bunalan İstanbul halkının sabrını taşırmasıyla gelişen olaylardır. İsyancılarla askerler anlaşmışlar, savaş olmamış; ancak padişah tahttan indirilmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 2

18. Yüzyılda Osmanlı’da ortaya çıkan Batılılaşma hareketleri ilk olarak hangi sanat dalında hissedilmeye başlanmıştır?

Şiir

Musiki

Resim

Heykel

Mimari

Açıklama:

XVIII. yüzyıl Türk edebiyatının tarihî ve sosyo-kültürel bağlamını betimleyebileceksiniz.
Birçok yapının inşa edilmesi bunu göstermektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 3

18. Yüzyılda Osmanlı Devletinde bilim, kültür alanında en önemli yenilik aşağıdakilerden hangisidir?

‘’Kevakib-i Seba ‘’ adlı eser yazdırılarak, Osmanlı’da uygulanan ilim ve öğretim usulü hakkında bilgi verilmesi

Osmanlı mimarisinde rokoko ve barok üslupların etkisinin görülmesi

Avrupai tarzda bir Humbaracı Ocağı (Hendesehane) kurulması

Birtakım tercüme eserlerin, tarihi, coğrafi eserlerin basılacağı matbaanın kurulması

‘’Hayalhane’’ adı verilen opera, komedya benzeri yerlerin kurulması

Açıklama:

XVIII. yüzyıl Türk edebiyatının tarihî ve sosyo-kültürel bağlamını betimleyebileceksiniz.
Matbaanın kurulması, hem bilim, sanat ve kültürün yaygınlaşmasında etkendir. diğer şıklarda ise sadece ya bilim ya da sanatla ilgili gelişmeler yer almaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 4

Aşağıdaki unsurlardan hangisi Osmanlı İmparatorluğunun gerileme ve çöküş nedenlerinden biri değildir?

Dünya ticaret yollarının açık denizlerden yapılmaya başlanması

Celali isyanları

İşsizlik

Giyim kuşamdaki Batı taklitçiliği ve lüks düşkünlüğü

Kaybedilen topraklardan gelen göçmenlerin iskân edilmesi

Açıklama:

XVIII. yüzyıl Türk edebiyatının tarihî ve sosyo-kültürel bağlamını betimleyebileceksiniz.
Giyim kuşamdaki Batı taklitçiliği ve lüks düşkünlüğü bireysel bir durumdur. Diğerleri toplumsal sorunlardır.

Doğru Cevap: D

Soru 5

18. Yüzyılda Osmanlı mimarisinin etkisinde kaldığı barok ve rokoko tarzına örnek olarak gösterilebilecek yapı aşağıdakilerden hangisidir?

Sadabâd

Has Bahçe

Kasr-ı Humayun

Çeşme-i Nur

Cetvel-i Sim

Açıklama:

XVIII. yüzyıl Türk edebiyatının tarihî ve sosyo-kültürel bağlamını betimleyebileceksiniz.
Metin okunduğunda Batı tarzında yapılan yapının Sadabâd olduğu görülecektir.

Doğru Cevap: A

Soru 6

18. Yüzyılda iki şiir yazan herkesin kendini şair sanması, deyim yerindeyse ‘’her kaldırım taşının altından bir şairin çıkması’’ nedeniyle şiirin ayaklar altına alındığını ileri sürmesi ve kendine şair denilmesinden utandığını söyleyen sanatçı, aşağıdakilerden hangisidir?

Çelebizade Asım

Esrar Dede

Enderunlu Fazıl

Koca Ragıp Paşa

Sünbülzade Vehbi

Açıklama:

XVIII. yüzyıl Türk edebiyatının tarihî ve sosyo-kültürel bağlamını betimleyebileceksiniz.
Sünbülzade Vehbi’nin Şiirin ayaklar altına alındığı bir dönemde kendine şair demekten utandığını söylemesi, nicelikçe artışa karşılık nitelikçe yozlaşmanın ulaştığı boyutu göstermesi bakımından ilginçtir.

Doğru Cevap: E

Soru 7

"Dönemin edebiyat hayatı, . . . . . . . . . . . . . .. . . üslubun ön plana çıkmasının dışında önceki asrın bir devamı olarak gelişimini devam ettirmiştir." Yukarıdaki boşluğa, en doğru anlam için, aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Sebk-i Hindi

Mahallî/folklorik

Hikemi ( Hakimane )

Klasik

Sebk-i Horasani

Açıklama:

XVIII. yüzyıl divan edebiyatının genel özelliklerini açıklayabileceksiniz.
Nedim gibi sanatçılarla başlayan yerlileşme hareketi, sadeleşme konusunda önemlidir ve döneme etki etmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 8

18. Yüzyılda Nedim’in Halk şiiri nazım biçimlerinden biri olan türkülerden esinlenerek Divan şiirine kazandırdığı; dörtlük bentlerden oluşan, sade ve bestelenmeye elverişli nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Mesnevi

Gazel

Kaside

Şarkı

Terkib-i Bent

Açıklama:

XVIII. yüzyıl divan şiirini nazım şekli, tür ve üslup açısından değerlendirebileceksiniz.
Türk Halk edebiyatındaki türkü nazım biçiminden etkilenerek ortaya konan şarkı; Lale Devri’nin nazım biçimi diye de adlandırılabilir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

18. Yüzyılda Divan edebiyatındaki yozlaşmanın en önemli göstergesi aşağıdakilerden hangisidir?

Mahallileşme akımından etkilenilmesi, şairlerin yerli konulara yönelmesi

İki ya da daha çok şairin birlikte söylediği müşterek gazellerin artması

Halk edebiyatı nazım biçimlerinden etkilenilmesi, musammat gibi türlerin kullanılması, halk zevkinin dili ve hayat tarzıyla şiire taşınması

Sosyal olaylarla pek ilgilenmeyen şairlerin, sosyal ve siyasi hayatta görülmeye başlayan çözülmenin insanlarda çöküntüye yol açması nedeniyle tenkit ve hicve ağırlık vermeleri

Divan şiirindeki soyut konulardan uzaklaşılarak gerçekçi konulara yönelme

Açıklama:

XVIII. yüzyıl divan edebiyatının genel özelliklerini açıklayabileceksiniz.
Şairler kendileri üretmek yerine işin kolayına kaçarak diğer şairleri taklit yoluna gitmişler, bu da yozlaşmaya neden olmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi XVIII. yüzyılda, klasik üslubu devam ettiren şairlerden biri değildir?

Nevres-i Kadim

Kırımlı Rahmî

Pertev

Esrar Dede

Şeyh Galip

Açıklama:

XVIII. yüzyıl divan şiirini nazım şekli, tür ve üslup açısından değerlendirebileceksiniz.
Şeyh Galip,XVIII. yüzyılda, klasik üslubu devam ettiren şairlerden biri değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Avrupa’daki askerî ve diplomatik gelişmeler hakkında bilgi edinmek üzere Paris’e gönderilen ilk Osmanlı elçisi aşağıdakilerden hangisidir?

Nişli Mehmet Ağa

Yirmisekiz Mehmed Çelebi

Mustafa Efendi

Damad İbrahim Paşa

Mehmet Efendi

Açıklama:

XVIII. yüzyıl Türk edebiyatının tarihî ve sosyo-kültürel bağlamını betimleyebileceksiniz.
Avrupa’daki askerî ve diplomatik gelişmeler hakkında bilgi edinmek üzere Paris’e gönderilen ilk Osmanlı elçisi Yirmisekiz Mehmed Çelebi'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Divan şiiriyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Osmanlılarda şiirler genellikle matbaada basılmıştır.

Şairler şiirlerini sarayda okumak amacıyla yazmışlardır.

Şiirler, genellikle değişik mekânlarda bir topluluk huzurunda okunmak üzere kaleme alınmıştır.

Şairler şiirlerini halk için yazmışlardır.

Osmanlılarda şiirler müstensihler için yazılmıştır.

Açıklama:

XVIII. yüzyıl divan edebiyatının genel özelliklerini açıklayabileceksiniz.
Divan edebiyatında şiirler, genellikle değişik mekânlarda bir topluluk huzurunda okunmak üzere kaleme alınmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi tarihleriyle tanınan şairlerden biri değildir?

Sürurî

Dürrî

Kırımlı Rahmî

Esrar Dede

Raşit

Açıklama:

XVIII. yüzyıl divan şiirini nazım şekli, tür ve üslup açısından değerlendirebileceksiniz.
Esrar Dede, tarihleriyle tanınan şairlerden biri değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 14

XVIII. yüzyılda şairlerin yenilik arzusu nasıl bir sonuca yol açmıştır?

Şairlerin yüzünü, iç ve dış gerçekliğe daha fazla çevirmelerine

Âşıkane konulara rağbetin artmasına

Tasavvufi konulara rağbetin artmasına

Hiciv ve tehzilin artmasına

Tabiatla ilgili şiirlerin çoğalmasına

Açıklama:

XVIII. yüzyıl Türk edebiyatının tarihî ve sosyo-kültürel bağlamını betimleyebileceksiniz.
XVIII. yüzyılda şairlerin yenilik arzusu şairlerin yüzünü, iç ve dış gerçekliğe daha fazla çevirmelerine neden olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 15

18. Yüzyıl Osmanlı Döneminde ‘’Edirne Vakası’’ diye adlandırılan olayın sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi sayılamaz?

Padişah II. Mustafa’nın tahttan indirilmesi, yerine III. Ahmet’in getirilmesi

Sadrazam Feyzullah Efendi’nin ve yandaşlarının idam edilmesi

Edirne’nin başkent olacağı söylentilerine inanan isyancılarla padişaha bağlı askerlerin savaşı ve padişah kuvvetlerinin yenilmesi

Osmanlı hanedanına karşı ilk kez alternatif arayışların içine girilmesi

Toplum içinde sosyal patlamaların ve huzursuzluğun büyük boyutlara ulaşması

Açıklama:

XVIII. yüzyıl Türk edebiyatının tarihî ve sosyo-kültürel bağlamını betimleyebileceksiniz.
18. Yüzyıl Osmanlı Döneminde ‘’Edirne Vakası’’ diye adlandırılan olayın sonuçları arasında; Edirne’nin başkent olacağı söylentilerine inanan isyancılarla padişaha bağlı askerlerin savaşı ve padişah kuvvetlerinin yenilmesi yer almaz.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Aşağıdaki unsurlardan hangisi Osmanlı İmparatorluğunun gerileme ve çöküş nedenlerinden biri değildir?

Dünya ticaret yollarının açık denizlerden yapılmaya başlanması

Celali İsyanları

İşsizlik

Giyim kuşamdaki Batı taklitçiliği ve lüks düşkünlüğü

Kaybedilen topraklardan gelen göçmenlerin iskân edilmesi

Açıklama:

XVIII. yüzyıl Türk edebiyatının tarihî ve sosyo-kültürel bağlamını betimleyebileceksiniz.
Giyim kuşamdaki Batı taklitçiliği ve lüks düşkünlüğü Osmanlı İmparatorluğunun gerileme ve çöküş nedenlerinden biri değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 17

Mesnevi

Gazel

Kaside

Şarkı

Terkib-i Bent

Açıklama:

XVIII. yüzyıl divan şiirini nazım şekli, tür ve üslup açısından değerlendirebileceksiniz.
18. Yüzyılda Nedim’in Halk şiiri nazım biçimlerinden biri olan türkülerden esinlenerek Divan şiirine kazandırdığı; dörtlük bentlerden oluşan, sade ve bestelenmeye elverişli nazım biçimi Şarkı'dır.

Doğru Cevap: D

Soru 18

18. Yüzyılda Osmanlı mimarisinin etkisinde kaldığı barok ve rokoko tarzına örnek olarak gösterilebilecek yapı aşağıdakilerden hangisidir?

Sadabâd

Has Bahçe

Kasr-ı Humayun

Çeşme-i Nur

Cetvel-i Sim

Açıklama:

XVIII. yüzyıl Türk edebiyatının tarihî ve sosyo-kültürel bağlamını betimleyebileceksiniz.
18. Yüzyılda Osmanlı mimarisinin etkisinde kaldığı barok ve rokoko tarzına örnek olarak gösterilebilecek yapı Sadabâd'tır.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Batı kültür ve medeniyetine duyulan hayranlığı anlatması açısından, Osmanlı’daki zihniyet değişimi ve çözülüşü anlatan eser ve yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Sefaretname - Yirmisekiz Mehmet Çelebi

Hüsn ü Aşk - Şeyh Galip

Zenanname - Enderunlu Fazıl

Miraciye - Nayi Osman Dede

Lutfiyye - Sünbülzade Vehbi

Açıklama:

XVIII. yüzyıl Türk edebiyatının tarihî ve sosyo-kültürel bağlamını betimleyebileceksiniz.
Doğru yanıt a şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 20

18. Yüzyılda Divan edebiyatındaki yozlaşmanın en önemli göstergesi aşağıdakilerden hangisidir?

Mahallileşme akımından etkilenilmesi, şairlerin yerli konulara yönelmesi

İki ya da daha çok şairin birlikte söylediği müşterek gazellerin artması

Halk edebiyatı nazım biçimlerinden etkilenilmesi, musammat gibi türlerin kullanılması, halk zevkinin dili ve hayat tarzıyla şiire taşınması

Sosyal olaylarla pek ilgilenmeyen şairlerin, sosyal ve siyasi hayatta görülmeye başlayan çözülmenin insanlarda çöküntüye yol açması nedeniyle tenkit ve hicve ağırlık vermeleri

Divan şiirindeki soyut konulardan uzaklaşılarak gerçekçi konulara yönelme

Açıklama:

XVIII. yüzyıl divan edebiyatının genel özelliklerini açıklayabileceksiniz.
Doğru yanıt b şıkkıdır

Doğru Cevap: B

Soru 21

18. Yüzyılda Osmanlı’da ortaya çıkan Batılılaşma hareketleri ilk olarak hangi sanat dalında hissedilmeye başlanmıştır?

Şiir

musiki

resim

heykel

mimari

Açıklama:

XVIII. yüzyıl divan edebiyatının genel özelliklerini açıklayabileceksiniz.
Doğru yanıt e şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 22

18. Yüzyılda Osmanlı Devletinde bilim, kültür alanında en önemli yenilik aşağıdakilerden hangisidir?

‘’Kevakib-i Seba ‘’ adlı eser yazdırılarak, Osmanlı’da uygulanan ilim ve öğretim usulü hakkında bilgi verilmesi

Osmanlı mimarisinde rokoko ve barok üslupların etkisinin görülmesi

Avrupai tarzda bir Humbaracı Ocağı ( Hendesehane) kurulması

Birtakım tercüme eserlerin, tarihi, coğrafi eserlerin basılacağı matbaanın kurulması

’Hayalhane’’ adı verilen opera, komedya benzeri yerlerin kurulması

Açıklama:

XVIII. yüzyıl Türk edebiyatının tarihî ve sosyo-kültürel bağlamını betimleyebileceksiniz.
Doğru yanıt d şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Aşağıdaki antlaşmalardan hangisi 18. Yüzyılda diğer devletlerle yapılan antlaşmalardan biri değildir?

Pasarofça

Prut

Belgrad

İstanbul

Kasr-ı Şirin

Açıklama:

XVIII. yüzyıl Türk edebiyatının tarihî ve sosyo-kültürel bağlamını betimleyebileceksiniz.
Doğru yanıt e şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 24

XVIII. Yüzyılda şiirde egemen olan edebi hareket aşağıdakilerden hangisidir

Sebk-i Hindi

Türk-i Basit ( Mahallileşme )

Hikemi ( Hakimane )

Kudema

Sebk-i Horasani

Açıklama:

XVIII. yüzyıl divan edebiyatının genel özelliklerini açıklayabileceksiniz.
Doğru seçenek b şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi Lale Devri için söylenemez?

Devlet erkanı, şairler, musikişinaslar, rakkaseler ve zevk erbabının toplandıkları Sadabad bu devirde açılmıştır.

İbrahim Müteferrika tarafından ilk matbaa kurulmuştur.

Türkçe bir kitap ilk defa basılmıştır.

Arapça ve Farsça bazı felsefe ve astronomi kitapları Türkçeye çevrilmiştir.

Saray erkanı sade ve tutumlu bir hatay tercih etmiştir.

Açıklama:

E şıkkı dışında kalan şıklardaki bilgilerin tümü Lale Devri için doğrudur ancak saray erkanı israf ve lüksten oluşan bir hayat yaşamışlardırç. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi XVIII. yüzyıl Divan şiiri üsluplarından biri değildir?

Şairlerin külfetli ve sanatkarane nesir uslubu

Anlamın ön plana çıktığı yeni mazmunlarla yüklü bedii üslup

Ses yerine anlamı öne çıkaran tebliği üslup

Açık bir söyleyişe dayanan mahalli/folklorik üslup

Anlamdan çok sese önem veren klasik üslup

Açıklama:

A şıkkı hariç diğerleri usluplardan biridir.Şairler külfetli ve sanatkarane söyleyişe tepki olarak nesir uslubuna doğru açılan zarif ve külfetsiz bir uslubu tercih ederler. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi kendinden sonra birçok takipçi bulan, üslup sahibi XVIII. yüzyıl şairidir?

Kami

Koca Ragıp Paşa

Nedim

Hoca Neşet

İzzet Ali Paşa

Açıklama:

Nedim dışında kalan diğer tüm isimler de aynı dönemin şairleridir ancak Nedim bu dönemin üslup sahibi en iyi iki şairinden biridir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Eski şiirin kadim konuları dışında XVIII. Yüzyıl Divan Şiirine yeni olarak giren aşağıdakilerden hangisidir?

Aşk

Rintlik

Tabiat

Yaşanan hayat

Tasavvufi aşk

Açıklama:

Yaşanan hayat bu dönemde ayrıntıya girilerek işlenmiştir. Diğer şıklardaki konular önceden beri işlenen kadim konulardır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 29

XVIII. yüzyıl şiirinde kasidelerin rağbetten düşme nedeni aşağıdakilerden hangisi değildir?

Bazı şairlerin kasideyi el etek öpmeye benzetmesi

Şairlerin kasidede Nedim ve Galip düzeyine çıkamayacakları endişesi

Şairlerin devlet adamlarından beklenen ilgiyi görmemeleri

Şiirde hüner göstermenin önem kazanması

Şiirin günlük hayata daha da açılması

Açıklama:

B şıkkı dışındaki tüm şıklarda verilen bilgiler kasidenin rağbet görmeme nedenleridir. Nedim ve Galip bu dönemin en başarılı ve ünlü şairleri olmakla birlikte diğer şairlerin onlara yönelik endişe taşıdıklarına dair net bir bilgi yoktur. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 30

XVIII. yüzyılda öne çıkan şiir türlerinden biri olan tarih yazmada üstad kabul edilen şair kimdir?

Seyyit Vehbi

Nedim

Enderunlu Fazıl

Dürri

Süruri

Açıklama:

Şıklarda adı geçen şairlerin tümü bu türde eser vermekle birlikte söz konusu türün üstadı Süruri kabul edilir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 31

XVIII. yüzyıl Türk edebiyatında şairler arasında en çok rağbet gören nazım türü hangisidir?

Gazel

Tarih

Kaside

Kıta

Muamma

Açıklama:

Tüm şıklarda yer alan nazım türleri bu devirde kullanılmakla birlikte şairlerin en fazla sayıda eser verdikleri tür gazeldir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Divanlar içinde musammatların ön plana çıkma sebebi nedir?

Şarkının rağbet görmesi

Nedim ve Galip gibi büyük şairlerin bu türde yazmaları

Şarkıların murabba şeklinde yazılması

Devrin coşkusunu yansıtmaları

Klasik konuları içermeleri

Açıklama:

Diğer şıklar divan için söylenebilir ama éön plana çıkmak" söz konusu olduğunda Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 33

XVIII. yüzyıldaki mesneviler ile ilgili ifadelerden hangisi doğrudur?

Çift kahramanlı aşk konulu mesneviler ön plana çıkmıştır.

Macera konulu mesneviler beğeni kazanmıştır.

Dini-tasavvufi mesnevilerde önceki döneme göre artış olmuştur.

Bu asır öncekilere göre mesneviler bakımından zengindir.

Realist, orijinal mesnevilerin sayısı önceki döneme göre artmıştır.

Açıklama:

E şıkkı dışında kalan şıklardaki bilgiler başka dönemlere ilişkindir. Bu devirde realist ve orijinal mesnevilerin sayısında artış yaşanmıştır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 34

XVIII. yüzyılda şairlerin hicve daha fazla ağırlık vermelerinin en önemli sebebi nedir?

Şairlerin ağır ve argo sözler kullanma arzuları

Şairlerin hayatın olumsuz yönlerine odaklanmaları

Bazı şairlerin hiciv yazılmamasını tavsiye etmeleri

Sosyal ve siyasi hayattaki çözülmenin insanlarda yol açtığı çöküntü psikolojisi

Halkın zevkine daha çok önem verilmesi

Açıklama:

tüm şıklardaki maddelerin hicve ağırlık verilmesinde payları olmakla birlikte en önemli sebep devrin olayları nedeniyle yaşanan psikolojik çöküntüdür. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 35

XVIII. yüzyıl Osmanlısında Avrupalıların askeri güçleri ve diplomasisi hakkında bilgi edinmek üzere Avrupaya ilk defa Osmanlı elçileri gönderilmiştir. Aşağıdakilerden hangisi bu elçilerden biri değildir?

Feyzullah Efendi

Yirmisekiz Mehmed Çelebi

İbrahim Paşa

Nişli Mehmed Ağa

Mustafa Efendi

Açıklama:

Avrupalıların askerî güçleri ve diplomasisi hakkında bilgi edinmek üzere ilk defa Osmanlı elçileri göndermiştir. Yirmisekiz Mehmet Çelebi Paris’e, İbrahim Paşa Viyana’ya, Nişli Mehmet Ağa Moskova’ya, Mustafa Efendi Viyana’ya, Mehmet Efendi Lehistan’a gitmiştir. Pasarofça Antlaşmasının getirdiği barış yıllarında, Avrupalılara tepeden bakma bırakılarak sadece askerî ve teknik alanda değil, sosyal ve kültürel hayatta da Batı’dan aktarmalar başlamıştır. Görüldüğü üzere bu elçiler arasında Feyzullah Efendi yoktur. Bu nedenle doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 36

XVIII. yüzyıl Osmanlısında Avrupalıların askeri güçleri ve diplomasisi hakkında bilgi edinmek üzere Avrupaya ilk defa Osmanlı elçileri gönderilmiştir.Buna göre aşağıdaki elçi-şehir eşleşmelerinden hangisi yanlıştır?

Mehmed Efendi - Lehistan

İbrahim Paşa - Belgrad

Mustafa Efendi - Viyava

Yirmisekiz Mehmed Çelebi - Paris

Nişli Mehmed Ağa - Moskova

Açıklama:

Avrupalıların askerî güçleri ve diplomasisi hakkında bilgi edinmek üzere ilk defa Osmanlı elçileri göndermiştir. Yirmisekiz Mehmet Çelebi Paris’e, İbrahim Paşa Viyana’ya, Nişli Mehmet Ağa Moskova’ya, Mustafa Efendi Viyana’ya, Mehmet Efendi Lehistan’a gitmiştir. Pasarofça Antlaşmasının getirdiği barış yıllarında, Avrupalılara tepeden bakma bırakılarak sadece askerî ve teknik alanda değil, sosyal ve kültürel hayatta da Batı’dan aktarmalar başlamıştır. Buna göre B şıkkındaki İbrahim Paşa Belgrad'a değil Viyana'ya gönderilmiştir. Bu nedenle B şıkkı doğru cevaptır.

Doğru Cevap: B

Soru 37

Lale devrinde Kağıthane Deresi kenarına inşa edilen Kasr-ı Hümayun aşağıdaki hangi yapı örnek alınarak yapılmıştır?

Versailles Sarayı

Hurremabad Kasrı

Fortainebleau Sarayı

Schönbrunn Sarayı

Cedvel-i Sim Kasrı

Açıklama:

Sadrazamın gayretleriyle, iki ay gibi kısa bir sürede Fransa’daki Fortainebleau Sarayı örnek alınarak Kâğıthane Deresi’nin yatağı genişletilir. İki tarafı mermer rıhtımlar içine alınarak derenin etrafında küçük kanallar, gölcükler, fıskiyeler ve çağlayanlar oluşturulur. Nehrin kenarlarına sütunlar dikilerek Kasr-ı Hümayun inşa edilir. Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 38

Lale devrinin merkezi ve sembolü olan, ismi İbrahim Paşa tarafından konulan ve açılışına bizzat III. Ahmed'in de katıldığı Sadabad Sarayı'nın açılış tarihi hangi şıkta doğru olarak verilmiştir?

20 Haziran 1727

3 Şubat 1718

7 Nisan 1730

31 Temmuz 1722

13 Mayıs 1720

Açıklama:

Lale Devri'nin sembolü olan Sadabad Sarayı'nın açılış tarihi 31 Temmuz 1722'dir. Bu nedenle doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 39

Lale devrinin en önemli gelişmelerinden biri de matbaanın kurulmasıdır. İbrahim Müteferrika tarafından kurulan matbaada basılan Türkçe ilk kitap aşağıdakilerden hangisidir?

Kamus-ı Türkî

Divan-ı Lügati't-Türk

Sefaretname

Seyahatname

Vankulu Lügati

Açıklama:

Lale Devri bilim, kültür ve sanat faaliyetleri bakımından da önemli gelişmelere sahne olmuştur. Bu alandaki yeniliklerin en önemlisi İbrahim Müteferrika (1727-1745) tarafından matbaanın kurulmasıdır. Bunun yanında, sadrazam İbrahim Paşa tarafından, Arapça ve Farsçadan çeviriler yapmak üzere bir tercüme heyeti oluşturularak dinî, tarihî eserlerin yanında felsefe ve astronomi ile ilgili eserler çevrilmiştir. Daha önce Osmanlılarda farklı dillerde basım görülmekle birlikte, Türkçe ilk kitap bu dönemde basılmıştır. Matbaada basılan ilk kitap Vankulu Lügati’dir. Müteferrika’nın ölümüne kadar dinî, tarihî-coğrafi eserlerle, sözlüklerden oluşan on yedi eser yayımlanmıştır. Bu bilgi doğrultusunda doğru cevabın E şıkkı olduğu anlaşılacaktır.

Doğru Cevap: E

Soru 40

1739-1768 arasındaki yılları rehavet ve barış içinde geçiren Osmanlı'da Lale Devri'nden kalan boğaz sefaları ve imar faaliyetleri devam etmiş, İstanbul ve çeşitli illerde kütüphaneler kurulmuştur. Yalova'da bir de kağıt fabrikası faaliyete başlamıştır. Bu gelişmelere yön veren Osmanlı padişahı aşağıdakilerden hangisidir?

I. Mahmud

III. Ahmed

II. Mustafa

IV. Mehmed

III. Selim

Açıklama:

Belgrad Antlaşması’ndan Rus Savaşı’na (1739-1768) kadar sürecek otuz yıllık uzun bir barış ve rehavet dönemini getirmiştir. Ruslar ve Avrupalıların kolaylıkla ittifak yapmaları, ilk kez bu kadar uzun bir süre savaştan uzak kalan Osmanlılara, kuvvetler dengesinde diplomasinin önemini kavratmıştır. I. Mahmut, barış yıllarında Lale Devri’ni hatırlatan boğaz sefaları ve imar faaliyetlerini devam ettirmiş, İstanbul’da ve diğer illerde kütüphaneler, Yalova’da bir kâğıt fabrikası kurmuştur. Bu bilgi doğrultusunda bakıldığı zaman doğru cevabın A şıkkı olduğu anlaşılacaktır.

Doğru Cevap: A

Soru 41

III. Selim'in kardeşi Hatice Sultan'ın Büyükdere'de bulunan bir köşkten ve bahçesinden etkilenerek bir benzerini kendisi için yaptırabilmek adına İstanbul'a davet ettiği Alman asıllı mimar ve ressam kimdir?

Baron de Hubs

Antoine Ignace Melling

La Baron de Tott

Marqius de Villeuve

C. Alexandre Comte de Bonneval

Açıklama:

III. Selim’in kardeşi Hatice Sultan da, Danimarka maslahatgüzarı Baron de Hubs’ün Büyükdere’de yaptırdığı köşkünden ve bahçesinden çok etkilenmiş; özellikle bahçenin bir benzerine sahip olabilmek için Danimarka kralının yanında görev yapan Alman asıllı mimar ve ressam Antoine Ignace Melling’i İstanbul’a getirtmiştir. Bu bilgiden yola çıkılırsa doğru cevabın B şıkkı olduğu anlaşılacaktır.

Doğru Cevap: B

Soru 42

İbrahim Miteferrika'nın kaleme aldığı, devletin geri kalması ve çeşitli devlet yönetim şekilleri hakkında bilgi veren eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Hülasatü'l-İtibar

Sefaretname

Usulü'l-Hikem fi Nizami'l-Ümem

Kevakib-i Seb'a

Vekaletname

Açıklama:

İbrahim Müteferrika, Usulü’l-Hikem fi-Nizami’l-Ümem adlı eserinde, devletin geri kalması ve çeşitli devlet yönetim şekilleri (monarşi, aristokrasi ve demokrasi) hakkında bilgi vererek, modern devletlerin akla dayanan yöntemlerle yönetildiğini, bu yönetim şeklinde din ve gelenekten ziyade bilgi ve bilimin önemli olduğunu anlatmış; devletin geri kalış sebepleri konusunda diğerlerinden farklı olarak dış dünya hakkındaki bilgisizliği göstermiştir. Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 43

İmparatorluk üslubu anlamına gelen eski Yunan ve Roma üsluplarından esinlenilerek XVIII. yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkan ve mimari başta olmak üzere resim, heykel ve tezyinatta etkili olan neo-klasik üslup aşağıdakilerden hangisidir?

Rokoko

Barok

Seçmeci

Ampir

Geleneksel

Açıklama:

Ampir üslup, imparatorluk üslubu anlamına da gelen, Eski Yunan ve Roma klasik üslubundan esinlenerek XVIII. yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkan neo-klasik üsluptur. Mimari başta olmak üzere, resim, heykel ve tezyinatta etkili olmuştur. Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 44

Aşağıdaki eşleşmelerden hangisi XVIII. yüzyılda şiirler yazan sultan şairler ve mahlasları dikkate alındığında yanlış eşleştirilmiştir?

III. Selim - İlhamî

III. Mustafa - Cihangir

I. Mahmud - Sebkatî

III. Ahmed - Ahmed

II. Mustafa - Necip

Açıklama:

III. Ahmet, Necip ve Ahmet; I. Mahmut, Sebkatî; III. Mustafa Cihangir; III. Selim İlhamî mahlasıyla şiirler söylemiştir. III. Ahmet ve III. Selim ise divan tertip etmişlerdir. I. Mahmut ve bilhassa III. Selim şairliklerinin yanında iyi birer bestekârdır. Bu bilgiler ışığında doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi kendisinden sonra klasik edebiyatın çözülmeye başladığı Divan Edebiyatının son temsilcisi olarak da bilinen şairimizdir?

Erzurumlu Emrah

Fuzuli

Nedim

Şeyh Galip

Baki

Açıklama:

Dönemin edebiyat hayatı, mahalli/folklorik üslubun ön plana çıkmasının dışında önceki asrın bir devamı olarak gelişimini devam ettirmiştir. Divan şiirine derin bir nefes aldıran Şeyh Galip’ten sonra ise, klasik edebiyat yeni bir hamle yapacak güçten mahrum kalmış ve çözülüşün kendini daha fazla hissettirdiği bir süreç başlamıştır. Galip’in şiiri, Türk edebiyatının has bahçesinde kuğunun son şarkısıdır. Bu nedenle yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı tarihinde ilk defa Osmanlı hanedanına alternatif arayışlara girilmesi açısından önem taşıyan tarihî olaydır?

Edirne Vakası

Vakayı Hayriyye

Vakayı Vakvakiye

Şeyh Sait Olayı

Malatya Vakası

Açıklama:

Edirne Olayı sonrasında, asiler tarafından devletin Osmanlı hanedanı tarafından idare edilmesi tartışılmaya başlanmış, Osmanlı tarihinde ilk defa Osmanlı hanedanına (Âl-i Osman’a) alternatif arayışlar içine girilmiştir. İmparatorluğun, Kırım hanları hatta Sokullu’nun torunları tarafından yönetilmesi gibi, gündeme getirilmesi bile düşünülmeyecek fikirlerin ileri sürülmesi, devletin temel direği padişahlık makamının uğradığı erozyonu, sosyal patlamaya giden huzursuzluğun boyutlarını göstermesi bakımından oldukça önemlidir. Bu nedenle cevap A'dır.
Şehzade Cem Olayı

Doğru Cevap: A

Soru 47

Aşağıdakilerden hangisi Usulü'l-Hikem Fi-Nizamü'l-Ümem adlı eserin sahibi olan kişinin yenilikçi çalışmalarından biridir?

Din ve devlet işlerinin ayrılmasına değinmiştir.

Viyana'yı anlatan sefaretnamesi vardır.

Osmanlı tarihinde ilk matbaayı kurmuştur.

Hülasatü'l İtibar adlı bir eseri de vardır.

Hayalhanelerle ilgili gözlemlerini anlatmıştır.

Açıklama:

Usulü’l-Hikem fi-Nizami’l-Ümem adlı eserin sahibi İbrahim Müteferrika aynı zamanda ilk matbaanın kurulmasını sağlayan Osmanlı yenilikçilerindendir. Bu nedenle doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 48

Aşağıda verilen bilgilerden hangilerinin Padişah III. Ahmet dönemi için doğru olduğu söylenebilir?

Döneminin meşhur sadrazamı Damat İbrahim Paşa'dır.

Bu dönemde İbrahim Müteferrika tarafından matbaa kurulmuştur.

İlhamî mahlasını kullanmıştır.

I. ve II.

Yalnız I.

I. ve III.

II. ve III.

I. II. ve III.

Açıklama:

III. Ahmet döneminin Ünlü Sadrazamı Damat İbrahim Paşa'dır. Bu dönemde ibrahim müteferrika tarafından matbaa kurulmuştur.Bunun yanında, sadrazam İbrahim Paşa tarafından, Arapça ve Farsçadan çeviriler yapmak üzere bir tercüme heyeti oluşturularak dinî, tarihî eserlerin yanında felsefe ve astronomi ile ilgili eserler çevrilmiştirAncak III. Ahmet'in kullandığı mahlaslar Necip ve Ahmet'tir. İlhamî mahlasını kullanan şair ise III. Selim'dir. Bu nedenle yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi devrinde şöhretin kapılarını aralamayı başarmış, çağdaşları arasında “nadirü’l-akran” (akranlarının seçkini) olarak adlandırılan şairlerden biridir?

Koca Ragıp Paşa

Kamî

Samî

Hevayî

Kânî

Açıklama:

Şiir ve inşada mahareti olan, nazım ve nesri şairler arasında makbul tutulan
ve devrinde şöhretin kapılarını aralamayı başarmış, çağdaşları arasında “nadirü’l-akran” (akranlarının seçkini) olarak vasıfandırılan; doğuştan iyi şair olmakla birlikte sanatlarını yeterince geliştirme fırsatı bulamamış, eserleri gerekli titizlikten yoksun şairler : Osmanzade Taib, Nazîm, Nevres-i Kadîm, Kânî, Hoca Neşet, Esrar Dede, Enderunlu Fazıl, Sürurî. Bu nedenle yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Aşağıdakilerden hangisi son klasik dönemde sırasıyla gazel ve kasidede en çok nazire yazılmış olan şairlerdir?

Nabî, Bakî

Bakî, Nefî

Bakî, Nabî

Nabî, Nefî

Nefî, Bakî

Açıklama:

Son Klasik Dönem daha çok bir nazire edebiyatı görünümü arz etmektedir. Bu asırda en çok tanzir edilen şairlerin başında, gazelde Nabî, kasidede ise Nefî gelmektedir. Bu nedenle yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi XVIII. yüzyıl divan şiirinin özelliklerindendir?

Tasavvufî aşk şiirlerinin sayısı artmıştır.

Yerli konular şiire dahil edilmiştir.

Nazire geleneği azalmıştır.

Argo ve küfre yer verilmemiştir.

Alışıldık mazmunlar kullanılmıştır.

Açıklama:

Bu dönemde şairlerdeki yenilik arzusu, gerek şekil, gerekse içerik bakımından klasik estetiğin katı kurallarında çözülmelere yol açmıştır. Eski şiirin kadim konuları; aşk, tasavvuf, rintlik ve tabiat, önceki asırdan itibaren artmaya başlayan mahallî konular, bu asırda da devam etmekle birlikte, şairlerin yüzü iç ve dış gerçekliğe daha fazla dönmüş, sosyal hayatta ve zihniyet dünyasındaki değişimin yansımaları az da olsa şiirde görülmeye başlamıştır.Yerli konular, gerek mesnevilerde, gerekse kaside nesiblerinde başarıyla sahnelenmiş,yer yer modern hikâyeleri andıran örnekler ortaya konulmuştur. Bu nedenle yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 52

Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde şarkı türünün ilk örneklerini veren şairler biraradadır?

Ubeydî ve Nazîm

Ubeydî ve Nailî

Nazîm ve Nailî

Ubeydî ve Nedim

Nazîm ve Nedim

Açıklama:

İlk örneğini, Ubeydî ve Nailî’de gördüğümüz şarkı yazma eğilimi XVIII. asırda daha da yaygınlaşmış, Nazîm, Nedim, Vahit, Galip, Enderunlu Fazıl gibi şairler çok sayıda şarkı yazmışlardır. Bu nedenle yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 53

Aşağıdaki "XXVIII. yüzyıl" şairlerden hangisi kendisinde bir tutku hâline gelen halk zevkini dili ve hayat tarzıyla şiire taşımış; günlük konuşma dilini, yer yer müstehcen ve argo boyutlara ulaşmakla birlikte, görülmedik bir şekilde şiire sokarak bu asır şairleri üzerinde yönlendirici bir güç olmuştur?

Beliğ

Dürrî

Sabit

Neylî

Esad

Açıklama:

Sabit, kendisinde bir tutku hâline gelen halk zevkini dili ve hayat tarzıyla şiire taşımış; günlük konuşma dilini, yer yer müstehcen ve argo boyutlara ulaşmakla birlikte, görülmedik bir şekilde şiire sokarak bu asır şairleri üzerinde yönlendirici bir güç olmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 54

Aşağıda şairlerden hangisi XVIII. yüzyılda hikemi şiirin rağbet görmesinde etkin olmuştur?

Raşit

Koca Ragıp Paşa

Fıtnat

Neylî

Nabî

Açıklama:

Dönemin en çok takipçi bulan şairlerin başında Nabî’nin gelmesi sebebiyle; bu asırda
klasik üsluptan duygu ve sesin yerine fikri ve manayı öne çıkarması bakımından ayrılan tebliğî üslup (hikemi/didaktik), en verimli çağını yaşamıştır. Fakat Koca Ragıb Paşa dışındaki diğer şairler Nabî’nin güçlü, akıcı üslubuna erişememişler, kendilerini kuruluğa düşmekten kurtaramamışlardır. Hikemi şiirin rağbet görmesinde, Nabî’nin etkisinin yanında sosyal ve siyasî hayattaki aksaklık ve huzursuzlukların had saaya çıkmasının da önemli bir etkisi vardır. Hikmetli söyleyişin en önemli isimleri, Raşit, Seyyit Vehbî ve Koca Ragıp Paşa’dır. Dürrî, Kâmî, Fıtnat, Hazık, Şeyhülislam Esat asrın diğer Nabî takipçileridir. Sünbülzade Vehbî ve Neylî ise hikemi şiirlerinin yanında Nedim vadisinde de şiirler söyleyen şairlerdir. Bu nedenle yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 55

Müteferrika matbaasında basılan ilk kitap hangisidir?

Vankulu Lügati

Kamus-i Türkî

Divân-ı Nâbî

Divân-ı Nedîm

Keşfü’z-zunûn

Açıklama:

Vankulu Lügati, çok önemli bir sözlük olmasının yanı sıra Müteferrika matbaasında basılan ilk eser olması bakımından da önemlidir.
Müteferrika Matbaasında basılan ilk eser Vankulu Lügati'dir.

Doğru Cevap: A

Soru 56

XVIII. yüzyılda zihniyet dünyasındaki çözülme en geç hangi sanat dalında gerçekleşmiştir?

Mimari

Şiir

Minyatür

Hat

Tezhip

Açıklama:

Batılı öğelerin en hızlı uygulandığı sanat dalı mimari olmuştur. Şiir daha gelenekçi olduğu için çözülme de geç olmuştur.
Osmanlı yenileşmesi en geç şiirde kendisini göstermiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 57

XVIII. yüzyılda Batı etkisiyle sosyal ve kültürel hayatta görülen değişimlerin başlangıcı hangi padişah dönemine rastlar?

I. Mahmut

III. Murat

III. Ahmet

III. Selim

II. Mahmut

Açıklama:

Osmanlı modernleşmesinin başlangıcının Kanuni dönemine denk geldiğine dair iddialar varsa da somut, görünür değişmelerin başlangıcı III. Ahmet devridir.
XVIII. yüzyıl, sosyal ve kültürel hayatta yeni bir dönüşüm III. Ahmet devrinde başlamıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 58

Osmanlı şiir geleneği içinde reis-i şairan seçilen bir şairin kendisinden sonra aynı görev için önerisini içeren manzumelere ne ad verilirdi?

Takriz

Münşeat

Vekâletname

Vasiyetname

Muhallefat

Açıklama:

Osmanzade Taib'in kendisinden sonra Nedim gibi şair dururken Seyyid Vehbî'yi reis-i şairan olarak önermesiyle ironik bir hal alan bir gelenektir.
Vekâletname

Doğru Cevap: C

Soru 59

XVIII. yüzyılda modernleşme eğilimini besleyen en önemli etken aşağıdakilerden hangisidir?

Bahçe tanziminde Hollanda lalesine gösterilen ilgi

Safevi Devletiyle kültürel alandaki rekabet

Müteferrika matbaasında edebiyat eserlerinin basımı

Avrupa ülkeleriyle artan kültürel ve siyasi ilişkiler

Yabancı diplomatların ve misyonerlerin faaliyetleri

Açıklama:

Osmanlıdaki zihniyet değişiminde, batılı ülkelerle artan ilişkilerin ve kurulan elçiliklerin özel bir önemi vardır. Elçiliklerde seküler bir anlayışla kendisini yetiştirmeye başlayan Osmanlı aydınları, modernleşme eğilimini besleyen temel kaynak olmuştur.
Avrupa ülkeleriyle artan kültürel ve siyasi ilişkiler değişimi başlatmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Hücre-i kalbin Necîb hıfz eyle ağyâr girmesin
Zîrâ kim sultana aşkın hânesidir bu gönül
Yukarıda makta beyti verilen gazel Osmanlı padişahlarından hangisine aittir?

III. Ahmet

III. Mustafa

II. Mahmut

III. Selim

I. Mahmut

Açıklama:

III. Ahmet şiirlerinde Necib mahlasını kullanmıştır.
Makta beyti verilen gazel III. Ahmet'e aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 61

XVIII. yüzyılın edebi mahfilleri arasında yer alan en önemli iki mekândan biri Koca Ragıp Paşa’nın konağıdır. Edebiyat meraklılarının, özellikle genç şairlerin devam ettiği diğer konak aşağıdaki şairlerden hangisine aittir?

Nahifi

Nedim

Sebkati

Çelebizade Asım

Hoca Neşet

Açıklama:

Neşet'in Molla Gürani semtindeki evi dönemin medreseleri kadar sanat eğitiminde işlev üstlenmiştir.
Hoca Neşet'in konağı dönemin önemli edebi mahfillerinden biridir.

Doğru Cevap: E

Soru 62

XVIII. yüzyılda şiir ve şair sayısının artmasıyla birlikte üretilen eserlerin nitelik bakımından değer kaybına uğradığını düşünüp "şairlik makamını çöğür şairlerinin tuttuğunu" söyleyerek eleştiren şair kimdir?

Nedim

Şeyh Galib

Seyyit Vehbi

İzzet Ali Paşa

Osmanzade Taib

Açıklama:

Seyyit Vehbî şiirin nitelik kaybına uğradığını düşünerek müteşairleri çöğür şairlerine benzetmiştir.
Seyyit Vehbî'dir çağdaşlarını küçümseyen usta şair.

Doğru Cevap: C

Soru 63

XVIII. yüzyılda yeni bir şiir lügati oluşturmak amacıyla yola çıkan ve eskilerin “gayr-i munis” (=alışılmamış) olarak nitelediği çok sayıda Arapça, Farsça sözcük kullanarak divanını Nabî’nin deyişiyle adeta “kamus nüshası” hâline getiren şair kimdir?

Fıtnat Hanım

Koca Ragıp Paşa

Seyyid Vehbî

Halepli Edib

Arpaeminizade Sami

Açıklama:

Şiir söylemeyi bir hüner gösterisi haline dönüştüren Edib, özellikle cinaslı kafiyeler düşürmek uğruna Arapça ve Farsça sözlüklerden kelimeler devşirmiştir.
Nabî'nin eleştirilerine muhatap olan şair Halepli Edib'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 64

Osmanlı şairlerinin Çağatayca gazel söyleme eğilimini XVIII. yüzyılda devam ettiren şairler hangi seçenekte doğru verilmiştir?

Edirneli Kâmî-Nedîm-Şeyh Galip

Koca Ragıp Paşa-Fıtnat-Nedîm

Esrar Dede-Nahifî-Şeyh Galip

Hoca Neşet-Pertev-Nedîm

Edirneli Kâm-İzzet Ali Paşa-Sürurî

Açıklama:

Osmanlı şairlerinin Çağatayca şiir söyleme geleneğini XVIII. yüzyılda Nedîm, Kâmi ve Şeyh Galip gibi seçkin şairlerin sürdürdüğü görülmektedir.
Kami, Nedim ve Şeyh Galip divanlarında Çağatayca şiirler vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 65

XVIII. yüzyıl, sosyal ve kültürel hayatta yeni bir değişimin başladığı III. Ahmet (1703- 1730)’in tahta çıkış tarihinden, batılılaşma sürecinde önemli bir dönüm noktası olan II. Mahmut (1808-1839) devrine kadar devam eden bir süreyi içine almaktadır
XVIII. yüzyıl Osmanlı’da sosyal ve kültürel hayatta yeni bir değişimin başladığı dönem hangi padişah dönemine denk gelmektedir?

III. Ahmet

I. Ahmet

II. Abdulhamid

Kanuni Sultan Süleyman

IV. Murat

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 66

Divan şiiri hangi şairden sonra eski gücüne kavuşamamıştır?

Taşlıcalı Yahya

Şeyhî

Şeyh Galip

Enderunlu Vasıf

Nâbî

Açıklama:

Dönemin edebiyat hayatı, mahallî/folklorik üslubun ön plana çıkmasının dışında önceki asrın bir devamı olarak gelişimini devam ettirmiştir. Divan şiirine derin bir nefes aldıran Şeyh Galip’ten sonra ise, klasik edebiyat yeni bir hamle yapacak güçten mahrum kalmış ve çözülüşün kendisini daha fazla hissettirdiği bir süreç başlamıştır. Galip’in şiiri, Türk edebiyatının has bahçesinde kuğunun son şarkısıdır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 67

İbrahim Müteferrika tarafından kurulan matbaada basılan ilk kitap hangisidir?

Tarih-i Seyyah

Füyuzat-ı Mıknatisiye

Naima Tarihi

Ferheng-i Şuuri

Vankulu Lügati

Açıklama:

Lale Devri, bilim, kültür ve sanat faaliyetleri bakımından da önemli gelişmelere sahne olmuştur. İbrahim Müteferrika (1727-1745) tarafından matbaanın kurulmasıdır. Daha önce Osmanlılarda farklı dillerde basım görülmekle birlikte, Türkçe ilk kitap bu dönemde basılmıştır. Matbaada basılan ilk kitap Vankulu Lügati’dir. Seçeneklerdeki öteki eserlerin basım tarihleri şöyledir: Tarih-i Seyyah (1729), Füyuzat-ı Mıknatisiye (1732), Naima Tarihi (1734) ve Ferheng-i Şuuri (1742). Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 68

Lale, Osmanlılarda XVII. asırdan itibaren bizzat padişahlar tarafından ithal edilmeye başlamış, XVIII. asrın başlarında Hollanda’daki gibi bir çılgınlığa (tulipomanie) dönüşmüştür. Saray bahçeleri lalelerle doldurulmuş, yeni bir lale yetiştirenlere ……………………………… tarafından ödüller verilmiş, nadir bir lale soğanı yüzlerce altına kadar satılmaya başlanmıştır.
Osmanlı tarafından iyi lale yetiştiricilerine ödül veren kurum hangisidir?

Meclis-i Vükela

Meclis-i Şükûfe

Dâr-ı Şürâ-yı Askerî

Meclis-i Mebûsan

Meclis-i Âhkam-ı Adliye

Açıklama:

Seçeneklerdeki meclislerle ilgili açıklamalar şöyledir: Meclis-i Vükelâ, başvekilin veya sadrazamın başkanlığında toplanıp önemli devlet işlerini görüşür ve icra işlerinde nezâretler arasında koordinasyonu sağlardı. Dâr-ı Şürâ-yı Askerî: Osmanlı devletinde 1838'de II. Mahmud zamanında kurulan askeri konulardaki danışma meclisi. Meclis-i Mebûsan: Osmanlı İmparatorluğu'nda, 23 Aralık 1876 tarihli Anayasa'ya (Kanuni Esasi) göre kurulmuş ve I. Meşrutiyet ve II. Meşrutiyet dönemlerinde görev yapmış yasama organıdır. Meclis-i Âhkam-ı Adliye: Osmanlı devletinde 1853-1861 arasında önemli yargılamaları yürüten ve temyiz mahkemesi görevi yapan yargı kurulu. Lale yetiştiriciğiline ödül veren kurum Meclis-i Şükûfe’dir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 69

Hangisi, Osmanlı hanedanının en ünlü bestekârı, şair, neyzen ve tanburisi olarak kabul edilen III. Selim’in şiirlerde kullandığı mahlasıdır?

Sebkatî

Cihangir

İlhamî

Necip

Avni

Açıklama:

Seçeneklerdeki mahlaslar ve bu mahlasları kullanan Osmanlı padişahları şöyledir: Fatih Sultan Mehmet Avni, III. Ahmet, Necip ve Ahmet; I. Mahmut, Sebkatî; III. Mustafa Cihangir; III. Selim İlhamî mahlasıyla şiirler söylemiştir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 70

Aşağıdakilerin hangisi XVIII. Yüzyıl Divan Şiirinde eski şiirin söz dağarcığındaki ve zevk anlayışındaki değişimin / çözülüşün önemli ölçülere ulaştığını, klasik estetiğin katı kalıpları içinde eskinin devamı olmayan farklı bir durumun ortaya çıkmaya başladığını gösteren unsurlardan biri değildir?

Yeni benzetmeler kullanılması

Musiki terimleriyle dolu şiirlerin olması

Modern hikâyelere benzer örneklerin ortaya çıkması

Alışılmadık mazmunların kullanılması

Sevgilinin her şeyine razı olan divan şairi tiplemesinin ortaya çıkması

Açıklama:

XVIII. Yüzyıl Divan Şiirinde, yerli konular, gerek mesnevilerde gerekse kaside nesiblerinde başarıyla sahnelenmiş, yer yer modern hikâyeleri andıran örnekler ortaya konulmuştur. Bunların yanında, yeni, orijinal benzetmeler, alışılmadık mazmunlar divanlardaki çizgi dışı söyleyişlerin sayısını ciddi bir şekilde arttırmıştır. Şairler, mavi gözlü ve sarışın güzellere, kâfir dilberlerine olan meyillerini ifade edip esmerden şikâyet etmeye; sevgilinin her şeyine razı olan âşıkların yerini cefalı sevgili istemeyen âşıklar almaya başlamıştır. Bunun dışında divanlarda, belagat, sarf, nahiv ve usul ilmine ait terimlerle örülü kasideler ve musiki terimleriyle dolu şiirlere yer verilmiştir. Bunlar, eski şiirin söz dağarcığındaki ve zevk anlayışındaki değişimin / çözülüşün önemli ölçülere ulaştığını, klasik estetiğin katı kalıpları içinde eskinin devamı olmayan farklı bir durumun ortaya çıkmaya başladığını göstermektedir. Sevgilinin her şeyine razı olan divan şairi tiplemesi divan şiirindeki eski gelenektir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 71

XVIII. yüzyıl divan şiirinde şairlerin rağbet ederek çok fazla yazmaya başlanan ve şiirdeki yozlaşmayı gösteren gazel türü hangisidir?

müşterek gazel

na-tamam gazel

mutavvel (müzeyyel) gazel

müselsel gazel

yekâvâz gazel

Açıklama:

Seçeneklerdeki gazel türleri ve özellikleri şöyledir: Na-tamam gazel: 5 beyitten az olan gazellerdir. Mutavvel (Müzeyyel) gazel: 15 beyti aşan gazellerdir. Müselsel gazel: Tüm beyitleri musarra, aynı kafiyeye sahip, olan gazellerdir. Yekavaz gazel: Tüm beyitleri aynı söyleyiş güzelliğine sahip gazellerdir. Müşterek gazel: İki veya daha çok şairin mısra ya da beyit beyit birlikte söyledikleri gazellere denir. Bu asırdaki yozlaşmayı gösteren bir örnek de müşterek gazel sayısındaki artıştır. Nabî’de bir örnekle sınırlı kalan bu tarz, bu asır şairleri arasında bilhassa bir muhit etrafında toplanan şairler arasında oldukça rağbet görmüştür. Beylikçi İzzet gibi bazı şahsiyetlerde şairlerin sayısı dörde kadar çıkarılmıştır. Bütün bunlar nazire geleneğinde olduğu gibi müşterek gazelde de ölçünün kaçırıldığını göstermektedir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 72

XVIII. yüzyıl divan şiirinde şairlerin en fazla eser verdiği nazım şekli hangisidir?

mesnevi

kaside

gazel

kıt’a

rubai

Açıklama:

Gazel bu asırda da en çok rağbet gören nazım şekli olmuştur. Başta Nedim olmak üzere, Şeyh Galip, Nahifî, Kâmî, Samî, Neylî, İzzet Ali Paşa, Mehmet Emin Beliğ, Hazık, Fıtnat, Sünbülzade Vehbî, Haşmet, Esrar Dede, Pertev gazelleriyle tanınan şairlerdir. Asrın en fazla gazele yer veren şairi olan Edip, sayısı 2197’yi bulan gazelleriyle Edirneli Nazmî ve Muhibbî’den hemen sonra gelmektedir. Pertev de 500 civarındaki gazeliyle bu asırda Edip’i takip etmektedir. Bu asırda, geleneksel rindane, âşıkane ve dinî-tasavvufi neşveyle kaleme alınan gazellerin yanında, Hevayî ile birlikte hiciv ve hezl türünde yazılan gazeller de artmaya başlamıştır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 73

Nabî’nin “Hayriyye”si örnek alınarak yazılan didaktik bir nasihatname olan “Lutfiyye” adlı eserin müellifi kimdir?

Şeyh Galip

Enderunlu Fazıl

Sünbülzade Vehbî

İsmail Beliğ

Vahit

Açıklama:

Sünbülzade Vehbî’nin oğlu Lütfullah’a öğütlerden oluşan Lutfiyye’si, Nabî’nin Hayriyye’si örnek alınarak yazılan didaktik bir nasihatnamedir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 74

Müseddes şekilde kaleme alınan “Hammamname”, “Terziname”, “Berbername”, “Kefşgername” folklorik özellikleriyle dikkati çeken türünün orijinal örnekleri sunan şair kimdir?

Mehmet Emin Beliğ

Sabit

Pertev

Nahifî

İzzet Ali Paşa

Açıklama:

Mehmet Emin Beliğ’in müseddes şeklinde kaleme aldığı “Hammamname”, “Terziname”, “Berbername”, “Kefşgername”si folklorik özellikleriyle dikkati çeken türünün orijinal örneklerindendir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Ünite 2

Soru 1

Gel ey fasl-ı bahârân mâye-i ârâm u hâbımsın // Enîs-i hâtırım kâm-ı dil-i pür-ıztırâbımsın Yukarıdaki beyitte geçen "bahârân" sözcüğünün anlamları hangi seçenekte doğru verilmiştir?

Bahar mevsimi-musiki makamı

Bahar mevsimi -çiçek

Bahar mevsimi -baharat

Musiki makamı-çiçek

Baharat-çiçek

Açıklama:

Nedîm’in kasidelerine ilişkin değerlendirmeler yapabileceksiniz.
Doğru yanıt b şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 2

Nedim, gazel tarzında kendisini hangi divan şairinin mirasçısı sayar?

Bakî

İzzet Ali Paşa

Razî

Şeyhülislam Yahya

Arif Efendi

Açıklama:

Nedîm’i ve eserlerini ayırt edebileceksiniz.
Doğru seçenek a şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Mahallîleşme eğiliminin XVIII. yüzyıldaki en önemli temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Nabî

Nedim

Bakî

Sürurî

Kâmî

Açıklama:

Mahallîşemenin XVIII. yüzyıl divan şiirine yansımalarını açıklayabileceksiniz.
Doğru seçenek b şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 4

Mahallileşme eğiliminin XVIII. yüzyıldaki en önemli temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Nabî

Galip

Nedim

Bakî

Sürurî

Açıklama:

Nedîm’i ve eserlerini ayırt edebileceksiniz.
Doğru yanıt c şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 5

Nedim daha hayattayken şiirlerindeki yeniliği fark ederek onu “tâze-zebân” sıfatıyla nitelendiren tezkire yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Safayî

Rıza

Beliğ

Salim

Esrar Dede

Açıklama:

Nedîm’i ve eserlerini ayırt edebileceksiniz.
Doğru seçenek d şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 6

XVIII. yüzyılda hece ölçüsünü en çokkullanan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Şeyh Galip

Enderunlu Fazıl

Seyyit Vehbî

Vahit Mahtumî

Şeyhülislam Yahya

Açıklama:

Mahallîşemenin XVIII. yüzyıl divan şiirine yansımalarını açıklayabileceksiniz.
Doğru yanıt d şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi Nedim’in yerlilik arzusunun bir yansıması değildir?

Şiirlerinde halk edebiyatına yakınlaşması

İstanbul hayatından sahneler sunması

Tardiyye nazım biçimini kullanmış olması

Gerçek hayattan alınan unsurları kullanması

Konuşma kalıplarına ve deyimlere yer vermesi

Açıklama:

Nedîm’i ve eserlerini ayırt edebileceksiniz.
Doğru yanıt c şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 8

XVIII. yüzyılda hece ölçüsüyle en fazla şiir yazan şair hangisidir?

Vahit Mahtumî

Nedim

Şeyh Galip

Sürurî

Sümbülzade Vehbî

Açıklama:

Mahallîşemenin XVIII. yüzyıl divan şiirine yansımalarını açıklayabileceksiniz.
Doğru yanıt a şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 9

18. Yüzyılın ünlü sanatçısı Nedim’in doğrudan ele almadığı, kullanmadığı nazım şekli olan ve bir olayı anlatan uzun nazım şekli aşağıdakilerden hangisidir?

Şarkı

Gazel

Kaside

Rubai

Mesnevi

Açıklama:

Nedîm’i ve eserlerini ayırt edebileceksiniz.
Nedim, mesnevi nazım biçimi ile müstakil bir eser yazmamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 10

18. Yüzyıl Divan edebiyatı sanatçılarından Nedim’le ilgili olarak verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Mahallileşme akımının en güçlü temsilcilerindendir.

Şiirlerini lirik bir dille yazmış, divan edebiyatının en serbest, en neşeli şairidir.

Şiirlerine döneminin zihniyetini yansıtmıştır.

Şiirlerini halkın anlayabileceği sade bir dille oluşturmuş ve şarkı nazım biçimini ilk ortaya koyan divan şairidir.

Şiirlerinde dünyevi aşkı, yaşama sevincini işlemekle birlikte tasavvufa da büyük önem vermiştir.

Açıklama:

Nedîm’i ve eserlerini ayırt edebileceksiniz.
Nedim, tasavvufla ilgilememiştir

Doğru Cevap: E

Soru 11

XVIII. Yüzyılda ortaya çıkan ve bir şiiri ya da bir şiir parçasını şakalı, alaycı bir anlatıma çevirme anlamına gelen kavram, aşağıdakilerden hangisidir?

Hezeyan

Vaveyla

Hezel

Tahkiye

Taktî

Açıklama:

Mahallîşemenin XVIII. yüzyıl divan şiirine yansımalarını açıklayabileceksiniz.
Doğru şeçenek c şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 12

XVIII. Yüzyılın başında Nedim’in geliştirdiği bir tarz olan ‘’Nedimane’’ tarzının özelliklerinden hangisi yanlıştır?

Nedim’e özgü edâ söz konusudur. Başka şairlerde olmayan bir anlatım bulunmaktadır.

Yerlilik arzusuyla halk şiirinden yararlanmış, hece ölçüsüyle şiirler yazmıştır.

Şiir dili çok zengin değildir. Bulduğu bir imajı veya hoşuna giden benzetme unsurlarını tekrar tekrar kullanır.

Söyleyiş mükemmelliğini en üst derecede tutar, şiirleri bestelenmeye elverişlidir.

Daha önceki divan şairlerinin kullandığı soyut konuları kullanmaya devam etmesi, Nedim’in en büyük eksikliklerinden biridir.

Açıklama:

Nedîm’i ve eserlerini ayırt edebileceksiniz.
Doğru seçenek e şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 13

Aşağıdaki şairlerden hangisi XVIII. yüzyıl Divan şiirinde Mahallîleşme akımı ile özdeşleşmiş sayılmaktadır?

Necâtî

Zâtî

Sâbit

Şeyhülislâm Yahyâ

Nedîm

Açıklama:

Seçeneklerde adı geçen şairlerin tamamı Mahallîleşme akımının temsilcilerindendir. Ancak XVIII. yüzyıl söz konusu olduğu zaman adı anılması gereken kişi Nedim'dir. Doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 14

Aşağıda adı zikredilen şairlerden hangisi hece ölçüsüyle şiir yazan sultan şairlerden biridir?

Nahîfî

Râzî

Mahtûmî

İlhâmî

Seyyit Vehbî

Açıklama:

Seçeneklerde adı geçen şairlerden Seyyit Vehbi dışında tamamı hece ölçüsüyle şiirler söylemiş şairlerdendir. Ancak D şıkkındaki İlhâmî mahlaslı şair Osmanlı sultanlarından III. Selim'dir ve kendisi bir sultan şairdir. Bu nedenle doğru seçenek D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 15

"Bu yüzyılda yaşayan hemen her tarz şairin dilinde ve hayal dünyasında belli ölçülerde de olsa Mahallîleşmenin izleri sürülebilir. Bu izlerden biri de Arapça kelimelerin daha önce şiirde yer bulamayan Türkçe telaffuzlarının da yavaş yavaş aruza girmesidir." Aşağıdaki kelimelerden hangisi yukarıdaki açıklamaya uygun bir örnek arz etmemektedir?

Kadir

Sadır

Kerim

Bezim

Rezim

Açıklama:

Kadir kelimesi Arapça Kadr'dan, Sadır kelimesi Arapça Sadr'dan, Bezim kelimesi Arapça Bezm'den ve Rezim kelimesi Arapça Rezm'den gelmektedir. Ancak C şıkkındaki Kerim kelimesinin orijinali bu şekildedir. İkinci hecedeki i harfi Arapça kelimeleri Türkçeleştirme çabasından peyda olan bir harf değildir. Bu nedenle doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 16

XVIII. yüzyılda kaleme aldığı hezellerle adını duyuran ve Nedîm ve Sabit'ten sonra Mahallîleşme akımına belirli ölçülerde yön veren üçüncü isim aşağıdakilerden hangisidir?

Vâhid Mahtûmî

Kubûrîzâde Hevâyî

Sürûrî

Kânî

Enderunlu Fâzıl

Açıklama:

Halk zevkinin klasik şiir tarihindeki en önemli dönemeçlerinden biri olan Sâbit, yazdığı hezellerle onu çok daha ölçüsüzce takip eden Kubûrîzâde Hevâyî ve onlardan sonra yetişerek bu cereyanı estetik zirvesine ulaştıran Nedîm, XVIII. yüzyılda Mahallîleşme eğilimini belli ölçülerde yönlendiren üç isimdir. Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 17

Ma'lûmdur benim sühânım mahlas istemez Fark eyler onu şehrimizin nükte-dânları Nedîm'in yukarıdaki beyitle anlatmak istediği özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Üslup sahibi bir şair olduğu

Meşhur bir şair olduğu

Nükteleriyle bilinen bir şair olduğu

Mahlas kullanmayan bir şair olduğu

Bütün şairlerden üstün olduğu

Açıklama:

XVIII. yüzyılın başında gazelde hikemî tarzın büyük temsilcisi Nâbî’nin, kasidede
Nef’î’nin etkisinin revaçta olduğu şiir ortamına ilk adımını atan Nedim, çok geçmeden Nedimane denilen yeni bir tarz geliştirmiştir. Bu tarzın esasını; söyleyiş mükemmelliği, yerlilik arzusu ve Nedim’e özgü edâ oluşturur. Kendisi de bir gazelinde; Ma‘lûmdur benim sühanım mahlas istemez / Fark eyler onu şehrimizin nükte-dânları diyerek üslup sahibi bir şair olduğunu ifade etmiştir. Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Aşağıdaki seçeneklerden hangisi Nedîm'in şairliği söz konusu olduğunda bahsedilecek bir özellik değildir?

Bulduğu bir imajı ya da benzetmeyi tekrar tekrar kullanır.

Şairin asıl kudreti dili kullanmadaki ustalığıdır.

Kafiye ve redif kullanımda geleneğe bağlıdır.

Aruzun musikisini yakalayarak şiirinde ahenk unsuru olarak kullanır.

Şiir lügati açısından bakıldığında en zengin içeriğe sahip şairlerdendir.

Açıklama:

Nedim, şiir lügati zengin olmayan şairlerdendir. Bulduğu bir imajı veya hoşuna giden benzetme unsurlarını tekrar tekrar kullanır. Onun asıl kudreti dili kullanmadaki ustalığında saklıdır. Konuşma dilinden gelen söyleyişleri kullanmadaki dehası ve ahengi sağlamadaki titiz işçiliği onu çağdaşlarından ayırır. Kafiye, redif ve vezin kullanımındaki başarısı, şiirlerinde ritmik akışkanlığın sağlanmasında etkili olmuştur. Redif ve kafiye kullanımında geleneğe bağlı olan şairin ara sıra Türkçe kelime ve eklerle yaptığı kafiyelerdeki doğallık, daha önceki şairlerde az rastlanan bir özelliktir. Nedim aruzun musikisini yakalayan ve şiirinde âdeta bir ahenk unsuru olarak kullanan divan şairlerinden biridir. Bu bilgiler doğrultusunda bakıldığı zaman doğru cevabın E şıkkı olduğu görülecektir.

Doğru Cevap: E

Soru 19

Aşağıdaki seçeneklerden hangisi Nedîm'in şiirlerini yazarken hissettiği yerlilik arzusunun bir göstergesi olamaz?

Şiirlerinde yer yer halk edebiyatına yaklaşması

Şiirlerinde İstanbul'un günlük hayatından sahneler sunması

Şiirlerinde gerçek hayattan alınan unsurları mazmun olarak kullanması

Şiirlerinde daha önce kullanılmayan orijinal rediflere yer vermesi

Günlük konuşma dilinden ve deyimsel ifadelerden sıkça yararlanması

Açıklama:

Nedîmâne denilen tarzın önemli özelliklerinden bir diğeri, yerlilik merakıdır. Nedîm, divan şiirinde Necâtî’yle belirginleşen, Bâkî ve Şeyhülislam Yahyâ gibi şairlerin eserlerinde mükemmelleşen Mahallîleşme deneyiminin XVIII. yüzyıldaki en büyük temsilcisidir. Onun, şiirlerinde halk edebiyatına yakınlaşması, İstanbul hayatından sahneler sunması, gerçek hayattan alınan unsurları kullanması, günlük dilden gelen konuşma kalıplarına ve deyimlere yer vermesi yerlilik arzusunu gösteren unsurlar olarak görülmektedir. Ayrıca Nedîm kafiye ve redif gibi konularda da geleneğe bağlı bir şairdir. Bu bilgiler doğrultusunda bakıldığı zaman doğru cevap D şıkkı olacaktır.

Doğru Cevap: D

Soru 20

"Özellikle ilk kasidelerinde Nef'î etkisine sonuna kadar açık olan Nedîm, gazelde de kendisini ............... mirasçısı sayar." Nedîm'in hayatından alıntılanan yukarıdaki cümlede boşluk bırakılan yer, aşağıda bahsedilen şairlerden hangisi ile doldurulursa, alıntı doğru bir şekilde tamamlanmış olur?

Yahyâ

Atâyî

Bâkî

Hâletî

Râzî

Açıklama:

Nedim, Türk şairlerinden kasidede Nef’î’yi; gazelde Bâkî ve Yahyâ’yı; mesnevi tarzında Atâyî’yi ve rubaide ise Hâletî’yi beğendiğini söylemiştir. Özellikle ilk kasidelerinde Nef'î etkisine sonuna kadar açık olan Nedim, gazelde de kendisini Bâkî’nin mirasçısı sayar. Bu nedenle alıntıda boşluk bırakılan yer C şıkkıyla doldurulursa, alıntı doğru bir şekilde tamamlanmış olacaktır. Doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 21

Aşağıda adı geçen şairlerden hangisi Nedim'e nazire yazan şairlerden biri değildir?

Kâmî

Sâlim

Âsım

Kelîm

Pertev

Açıklama:

XVIII. yüzyıl şairlerinden Kâmî, Neylî, Âsım, Âtıf, Râşid, İzzet Ali Paşa, Seyyid Vehbî, Sâmî, Kelîm ve Pertev gibi şairlerin Nedim’e nazireleri vardır. Bununla birlikte bahsi geçen Sâlim de bir tezkire şairidir. Bu nedenle sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Gülüm şöyle gülüm böyle demedir yâre mu'tâdım Seni ey gül sever cânım ki cânâne hitabımsın Yukarıdaki beyitte baskın olan söz sanatı aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Hüsn-i Tâlil

Tecâhül-i Ârif

Cinas

İştikak

Kalb

Açıklama:

Sevilen birisinin güle benzetilmesinden dolayı, samimiyeti ve sevgiyi ifade etmek için ‘gülüm’ hitabı bugün de günlük konuşma dilinde kullanılır. Şair güle, seni severim demek yerine seni canım sever diyerek konuşma dilinin sıcaklığını hissettirir. Gülü sevmesinin sebebi ise sevgilisine gülüm diye hitap ediyor olmasıdır. Bu durum da bir güzel sebebe bağlama yani hüsn-i tâlildir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 23

XVIII. yüzyılda mahalli-folklorik üslup hangi şair ile özdeşleşir?

Nedim

Sabit

Şeyhülislam Yahya

Baki

Zati

Açıklama:

XVI. yüzyıldan itibaren divan şiirinde görülen yerlilik arzusu; günlük hayat sahnelerinin, konuşma kalıplarının ve mahallî konuların şiire yansıması biçiminde özetlenebilir. Bu eğilim Necatî, Zatî, Bakî, Şeyhülislam Yahya ve Sabit üzerinden Nedim’e ulaşan bir zincire eklemlenir. XVIII. yüzyılda mahallîleşme, Nedim’in adı ile özdeşleşir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Nedim'in şiirlerinde çok başarılı bir şekilde övdüğü hamisi devlet adamı kimdir?

Ali Paşa

Halil Paşa

Damat İbrahim Paşa

Mahmut Paşa

İzzet Ali Paşa

Açıklama:

Damat İbrahim Paşa’nın hemen her faaliyeti Nedim’in dikkatini çeker. Şair, kıta ve kasideleriyle her fırsatta hamisine bağlılığını ifade eder. İbrahim Paşa’yı takdir eden, öven tek şair sadece Nedim değildir. Fakat Nedim, bu şairlerin içinde en başarılı olanıdır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Divan Edebiyatında Nedim'in geliştirdiği yeni tarza hangi ad verilmiştir?

Nedimi

Sühani

Tarz-ı Nedim

Nedimane

Tarz-ı Nev

Açıklama:

Nedim, Nedimane denilen yeni bir tarz geliştirmiştir. Bu tarzın esasını; söyleyiş mükemmelliği, yerlilik arzusu ve Nedim’e özgü edâ oluşturur. Kendisi de bir gazelinde; Ma‘lûmdur benim sühanım mahlas istemez / Fark eyler onu şehrimizin nükte-dânları diyerek üslup sahibi bir şair olduğunu ifade etmiştir (Macit 1997: 355). Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi Nedim'in tarz özelliklerinden biri değildir?

Günlük dildeki konuşma kalıplarını ve deyimleri çok başarılı kullanmıştır.

Kafiye,redif ve vezin kullanımında çok ustadır.

Şiirlerinde İstanbul hayatından sahneler sunmuştur.

Şiirlerinin bestelenmeye elverişli bir yapısı vardır.

Şiir lügati çok zengindir.

Açıklama:

E şıkkı dışındaki tüm şıklar Nedim'in tarz özelliklerini içermektedir.Nedim, şiir lügati zengin olmayan şairlerdendir. Bulduğu bir imajı veya hoşuna giden benzetme unsurlarını tekrar tekrar kullanır. Onun asıl kudreti dili kullanmadaki ustalığında saklıdır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 27

Nedim kasidelerinde hangi şairden etkilenmiştir?

Nefi

Baki

Yahya

Atayi

Haleti

Açıklama:

Nedim, Türk şairlerinden kasidede Nef’î’yi; gazelde Bakî ve Yahya’yı; mesnevi tarzında Atayî’yi ve rubaide ise Haletî’yi beğendiğini söylemiştir (Macit 1997: 2). Özellikle ilk kasidelerinde Nefî etkisine sonuna kadar açık olan Nedim, gazelde de kendisini Bakî’nin mirasçısı sayar. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 28

Nedim hangi türde verdiği eserlerinde öykülemeye başvurup manzum hikayeler anlatmıştır?

Hicivlerinde

Kasidelerinde

Gazellerinde

Tarih düşmelerinde

Rubailerinde

Açıklama:

İstanbul’un gündelik hayatından izler taşıyan kasidelerinde çeşitli anlatım biçimlerini kullanır. Kimi zaman öykülemeye başvurur; manzum hikâyeler anlatır. doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 29

XIX. yüzyılda Nedim'in en büyük takipçisi kimdir?

Şeyh Galip

Leskofçalı Galip

Enderunlu Vasıf

Ahmet Haşim

Tevfik Fikret

Açıklama:

XIX. yüzyılın ilk yarısında Nedim’in en büyük takipçisi Enderunlu Vasıf’tır. Tanzimat dönemi şairlerini de etkileyen Leskofçalı Galip, Nedim’in etkisinde kalan bir başka şairdir. Tanzimat edebiyatının önde gelen simalarından Namık Kemal, Nedim’i Türk dilinin en büyük şairi sayar (Yetiş 1989: 19, 269, 276). Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Nedim'in Bahariye Kasidesi'nin ilk bölümünde aşağıdakilerden hangisi yer alır?

Padişaha edilen dua

Vezire edilen dua

Padişah III. Ahmet'e methiye

Damat İbrahim Paşa'ya methiye

Bahar mevsiminin kendi üzerinde yarattığı etki

Açıklama:

Nedim, bu kasidesinde öncelikle bahar mevsiminin kendi üzerinde yarattığı tesiri anlatır. Ardından methiyeye geçer. Methiyede hem padişah III. Ahmet hem de İbrahim Paşa övülür. Şair, memduhlarını doğrudan övmez. Bir sahne oluşturarak kahramanlarını birbirlerine övdürür. Ayrıca kavramları konuşturur; onlar padişahı ve vezirini överler. Dua bölümüyle kaside sona erer. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 31

Nedim'in şöhret kazanmasında en büyük paya sahip olan eseri hangisidir?

Sahaifü’l-Ahbar

Camiü’d-Düvel

Aynî Tarihi

Nedim Divanı

Safayî Tezkiresi’ne Takriz’i

Açıklama:

Nedim’e asıl şöhretini kazandıran eseri, divanıdır. Şairin hayattayken divan tertip edip etmediği bilinmemektedir. Nedim Divanı’nın bilinen en eski tarihli nüshası, 1149 yılında istinsah edildiği tahmin edilen ve Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi Y.13 numarada kayıtlı olan nüshadır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 32

Padişah 3. Ahmet'in mahlası hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

İlhami

Muradi

Muhibbi

Avni

Necip

Açıklama:

İlhami, 3.Selim
Muradi, 4.Murad
Mubibbi, K. Sultan Süleyman
Avni, F.Sultan Mehmet
Dolayısıyla doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 33

Seçeneklerde verilenlerden hangisi 18. yüzyıl döneminin özelliklerinden biridir?

Devrin padişahının Abdülmecit olması

Devrin sadrazamının Ali Paşa olması

Bu döneme Lale Devri denmesi

Bu dönemde edebiyatta Sebki Hindi akımının etkili olması

Bu dönemde Vehbi'nin yazdığı hezellerle ün kazanması

Açıklama:

18. yüzyılda padişah 3. Ahmet, sadrazam ise İbrahim Paşa'dır. Bu devirde zevk, sefa ve eğlencelerin bol olması sebebiyle Lale Devri olarak anılmaktadır. En etkili olan edebiyat akımı mahallileşmedir. Bu dönemde yazdığı hezellerle ün kazanan şair ise Sabittir. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Seçeneklerde verilenlerden hangisi Nedim'in şiirlerinde görülen özelliklerden biridir?

Tasavvufi ögelere sıkça yer vermesi

Anlaşılması zor Arapça ve Farsça tamlamalara yer vermesi

Şiirlerinin bestelenmeye uygun bir yapıdan uzak olması

Estetiği ve hayal dünyasını bir kenara bırakarak şiir yazmış olması

İstanbul hayatından ve yaşayış tarzlarından sahneler sunmuş olması

Açıklama:

Nedim mahallileşme akımının en önemli temsilcisidir. Dolayısıyla şiirlerinde yerli ögeler(deyimler,atasözleri) kullanmıştır. Şiirleri bestelenmeye uygun bir yapıdadır ve hatta şarkı türünde en güzel eserler veren şairdir. Yazdıklarında estetiği ve hayal dünyasını bir kenara itmeden yaşadığı yer olan İstanbul'dan sahneler sunmuştur. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Nedim'in rubai tarzında beğendiğini söylediği şair kimdir?

Nefi

Baki

Yahya

Hayyam

Haleti

Açıklama:

Nedim, Türk şairlerinden kasidede Nefi’yi; gazelde Bakî ve Yahya’yı; mesnevi tarzında Atayî’yi ve rubaide ise Haletî’yi beğendiğini söylemiştir. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Bedrettin Bin Ahmet tarafından yazılan İslam tarihini anlatan kitap tercümesi Nedim'in hangi eseridir?

Ayni Tarihi

Sahaifül- Ahbar

Divan

Kitabı Miglate

Harname

Açıklama:

Sahaifül-Ahbar: Lale Devri’nde (1718-1730) teşekkül ettirilen tercüme heyetlerinde görev alan Nedim, Müneccimbaşı Ahmet Âşıki’nin Camiü’d-Düvel adlı Arapça eserini Türkçe’ye çevirerek Sahaifü’l-Ahbar adını vermiştir. Ayni Tarihi: Bedrettin Mahmut bin Ahmet tarafından yazılan Ikdu’l-Cüman fi Tarihi Ehli’z-Zaman adlı yirmi dört ciltlik İslam tarihi, Nedim’in de içinde bulunduğu tercüme heyetince çevrilmiştir.
Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Dehan-ı gonceyi baz et zebân-ı suseni ter kıl
Şikest-i tevbeye dahl edene hazır-cevâbımsın
Nedime ait olan bu dizelerin ilkinde hangi söz sanatı vardır?

İntak

Hüsnütalil

İrsalimesel

Teşhis

Tevriye

Açıklama:

Dehân-ı gonceyi bâz et zebân-ı sûseni ter kıl
Şikest-i tevbeye dahl edene hâzır-cevâbımsın
Goncanın ağzını aç, susamın dilini ıslat; tövbesini bozanlara karışana hazır cevabımsın. diyerek teşhis sanatı olduğu açıkça görülmektedir. D seçeneği doğru cevaptır.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Gülüm şöyle gülüm böyle demektir yara mu‘tadım
Seni ey gül sever canım ki canana hitabımsın.
(Şair bu dizelerde gülü seviyor olmasının sebebini sevgiliye gülüm diye hitap etmesinden kaynaklandığını söylemektedir.)
Verilen açıklamaya göre bu dizede hangi söz sanatı kullanılmıştır?

Hüsnütatil

Tevriye

Leffü neşr

İstiare

Akis

Açıklama:

Gülü sevmesinin sebebini gerçek maksat dışında başka bir duruma( sevgiliye bu şekilde hitap etmesinden dolayı) bağlamıştır. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 39

Nedim'in bir anlamda Fars şiirine meydan okuduğu dizeler hangi seçenekte verilmiştir?

Bir köhne hikayedir ki derler
Cafer kerem ehlidir fülandır

Iran-zemine tuhfemiz olsun bu nev gazel
İrgürsün Isfahana Sitanbul diyarını

Tutasın cihanı Sikender gibi
Şevket ile dünya dola hünkarım

O destûr-ı cihan dedikçe ol hâkân-ı devrâna
Bu izz ü câh u ikbâle medâr-ı iktisâbımsın

Gel ey fasl-ı bahârân mâye-i ârâm u hâbımsın
Enîs-i hâtırım kâm-ı dil-i pür-ıztırâbımsın

Açıklama:

B seçeneğinde “Bu yeni gazel, İran toprağına armağanımız olsun. İstanbul
diyarını Isfahan’a eriştirsin.” diyerek bir anlamda Fars şiirine meydan okuma vardır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 40

Nedim'e ait olan dizelerin hangisinde İbrahim Paşa kendi konumundan biriyle kıyaslanarak övülmüştür?

Cila vermiş ise ayine-i İskendere Risto
Benim sen saykalı ayine-i re’y-i savabımsın

Cihân içre Melikşâhın Nizâmü’l-mülki var ise
Benim de sen nizâm-ı devlet-i nusret-me’âbımsın

Edüp her bendesin memnûn el-hak zerreye der kim
Seni yanımda tutmam mazhar-ı tard u itâbımsın

Hidîv-i Baykara-meclis ki târ-ı zülf-i nâhîde
Kemîne mutrıbı der sen benim târ-ı rebâbımsın

O şâhenşeh-i âlî-şân dahı der kim benim de sen
Tırâz-ı râ’yet-i zer-peyker-i hurşîd-tâbımsın

Açıklama:

Verilen soruda dikkat edilmesi gereken kısım İbrahim Paşa'nın kendi konumundan biriyle karşılaştırılarak övülmesi gerektiği durumudur. Bu durumda A seçeneği doğru yanıt olamaz çünkü İbrahim Paşa vezirdir ve tarihteki en ünlü vezir olan Nizamülmülk'le mukayese edilmesi gerekir. B seçeneğinde "Dünyada Melikşah’ın Nizamülmülk’ü varsa sen de zaferlerin sığınağı olan devletimin nizamısın." demiştir. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

Nedim hangi medresede görev yaparken Patrona Halil İsyanı ortaya çıkar?

Mollai Kırım Medresesi

Nişancı Paşayi Atik Medresesi

Sekban Ali Paşa Medresesi

Ebazede Abdullah Efendi Medresesi

Mülakkab Mustafa Efendi Medresesi

Açıklama:

Nedim Sekban Ali Paşa Medresesinde görev yaparken Patrona Halil İsyanı ortaya çıkar. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi Nedim ve Şeyh Galip’in şiirlerinde görülen ortak özelliklerden değildir?

İkisinin de divanında bahr-ı tavil örneği vardır.

İkisi de musammat şekillerle şiir söylemiştir.

Tarih düşürme sanatında ikisi de başarılıdır.

İkisi de hece ölçüsüyle şiir söylemiştir.

Her ikisi de tardiyye biçimini kullanmıştır.

Açıklama:

Bahr-ı tavil ve tardiyye dışındaki biçimleri hemen hemen bütün divan şairleri kullanmışlardır. Nedim tardiyye biçimini denemiş, Şeyh Galip en güzel örneklerini vermiştir. Nedim bahr-ı tavil yazmamıştır.
Şeyh Galip Divanı'nda bahr-ı tavil örneği vardır, Nedim Divanı'nda yoktur.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Mahallileşme cereyanının Nedim ve Şeyh Galip’in şiirlerine yansımasının en önemli göstergesi nedir?

Hece ölçüsüyle söyledikleri şiirler

Tardiyye nazım şeklini kullanmış olmaları

Dönemin padişahına kaside sunmaları

Şiirlerinin bestelenmiş olması

Şiirlerinde deyimleri sıkça kullanmış olmaları

Açıklama:

Hece ölçüsüyle şiir söyleme eğilimleri dışındaki seçenekler şiirlerinin başka özellikleridir.
Hece ölçüsüyle şiir söylemeleri mahallileşmeyle ilintilidir.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Lale Devrinde İstanbul’u ziyaret eden ve başta Nedim olmak üzere dönemin şairleri tarafından şiirlerine nazire yazılan Nâmî mahlaslı şairin görevi nedir?

Elçilik

Kâtiplik

Nakkaşlık

Dervişlik

Müderrislik

Açıklama:

Murtazakulu Han Safevi elçisidir ve Namî mahlasıyla şiirler söylemiştir.
Elçilik göreviyle İstanbul'a gelmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 45

XVIII. yüzyıl divan şairleri üzerine yaptığı bir incelemede ilk sıraya Vahit Mahtumî’yi yerleştiren bir araştırmacı hangi konuyu öncelikli olarak ele almıştır?

Hece ölçüsüyle şiir söyleyen divan şairlerini

Muamma yazan divan şairlerini

Tarih düşürme sanatını başarıyla kullanan şairleri

Divanında bahr-ı tavil örnekleri veren şairleri

Dini nitelikli şiirleriyle tanınan şairleri

Açıklama:

Hece ölçüsüyle yazdığı şiirlerin sayısı bakımından dikkat çeken bir şairdir.
Vahit Mahtumî hece ölçüsüyle otuzun üzerinde şiir söylemiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Tuğrâ çekmiş dest-i kudret kaşına
Cefâ takmış siyah perçem başına
Taze girmiş on üç on dört yaşına
Gül fidânım henüz bulmuş çağını
Şirin esmer şimdi bulmuş çağını
Yukarıdaki dizelerden hareketle Şeyh Galip’e dair aşağıdaki iddialardan hangisi ileri sürülemez?

Âşık edebiyatının yaygın benzetmelerini kullanmıştır.

Yerlilik arzusu şiirinin biçim ve içeriğine yansımıştır.

Kafiye ve redif kullanımında geleneğe bağlıdır.

Hece ölçüsüyle başarılı şiir söylemiştir.

Aruzun fazla kullanılmayan kalıplarını denemiştir.

Açıklama:

Şeyh Galip'in hece ölçüsünü kullandığı bir şiirdir.
Aruz ölçüsü bu şiirde kullanılmamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Nedim’in mal varlığı, yaşadığı çevre ve ailesi hakkında bilgi edindiğimiz muhallefat kayıtlarını yayımlayan bilim insanları hangi seçenekte doğru verilmiştir?

Ali Canip Yöntem-İsmail E. Erünsal

Ahmet Hamdi Tanpınar-İsmail H. Sevük

Ali Canip Yöntem-İsmail H. Danişmend

Abdülbaki Gölpınarlı-İsmail E. Erünsal

Hasibe Mazıoğlu-İsmail H. Baltacıoğlu

Açıklama:

Ali Canip bir kısmını, İsmail Erünsal tamamını neşretmiştir.
Ali Canip ve İsmail Erünsal neşretmişlerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Nedim’in kasidelerinde örnek aldığı ve ustalığını takdir ettiği şair kimdir?

Nefî

Azmizade Haletî

Fuzulî

Nailî

Bakî

Açıklama:

Gazelde Bakî'yi, kasidede Nefî'yi üstad sayar.
Nefî'nin kasidelerini örnek almıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Nedim’in şiirine dair aşağıdaki yargılardan hangisi doğru değildir?

Şiir lügati zengin olmayan şairlerdendir.

Konuşma dilinden gelen söyleyişleri ustalıkla kullanır.

Aruzun musikisini yakalayan şairlerindendir.

Şiirlerini Itrî bestelemiş, Levnî resmetmiştir.

Lale Devrinin bütün güzelliklerini şiirlerinde yansıtmıştır.

Açıklama:

Nedîm'in şiirlerini besteleyen sanatkârlar arasında Itri yoktur.
Itrî Nedim'in şiirlerini bestelememiş, Levnî de Nedim'in şiirlerini resmetmemiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 50

Bu gün gülşende gördüm kim oturmuş pâdişâh-ı gül
Durup hidmetde bülbül der ki şâh-ı kâm-yâbımsın
Nedim’in yukarıdaki dizelerinde “pâdişâh-ı gül” tamlamasıyla yapılan sanat hangisidir?

Teşbih-i beliğ

Açık istiare

Kapalı istiare

Telmih

Mufassal (tam) teşbih

Açıklama:

Gül, padişaha benzetilmiştir.
Teşbih-i beliğ sanatı yapılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Gubâr-ı pâyini dahı sürüp ruhsârına der kim
Seni ben penbelerde saklarım kim müşk-i nâbımsın
Nedim’in yukarıdaki beytinin dilici çevirisi hangi seçenekte doğru verilmiştir?

Ayağının tozunu da yüzüne sürüp “seni ben pamuklar içinde saklarım, sen benim güzel, saf kokumsun”, der.

Kaftanının eteğini yüzüne sürüp “seni ben pamuklar içinde saklarım, sen benim güzel, saf kokumsun”, der.

Ayağının tozunu da kaşlarına sürüp “seni ben pamuklar içinde saklarım, sen benim güzel, saf kokumsun”, der.

Ayağının tozunu da yüzüne sürüp “seni ben pembe mendiller içinde saklarım, sen benim güzel, saf kokumsun”, der.

Ayağının tozunu da yüzüne sürüp “seni ben pamuklar içinde saklarım, sen benim için en güzel armağansın”, der.

Açıklama:

Sözcüklerin anlamları ve sözdizimi açısından A seçeneği doğrudur.
Gubar, ruhsâr, pembe ve müşk-i nâb sözcüklerinin doğru anlamı A şıkkında verilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 52

Aşağıdaki şairlerden hangisi Nedîm'den daha sonra yaşamıştır?

Necatî

Zatî

Bakî

Nabî

Şeyhülislam Yahya

Açıklama:

Necatî, Zatî, Bakî, Şeyhülislam Yahya, Nedim'den önce yaşamıştır. Nabî, Nedim'in çağdaşıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 53

Hatem-i Tay, şiirlerde hangi niteliğiyle yer almıştır?

Cömertliği

Cesareti

Cimriliği

Hitabeti

Ahmaklığı

Açıklama:

Hatem-i Tay, şiirde cömertliğiyle ele alınmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 54

III. Ahmed'ın şiirde kullandığı mahlası aşağıdakilerden hangisidir?

İlhamî

Necip

Adlî

Firakî

Aşkî

Açıklama:

III. Ahmed, Necip mahlasını kullanmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 55

İlhamî mahlasıyla şiir söyleyen Osmanlı padişahı aşağıdakilerden hangisidir?

III. Ahmed

IV. Murad

III. Mustafa

III. Selim

II. Osman

Açıklama:

III. Selim, İlhamî mahlasıyla şiirler söylemiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 56

"Enderun’da yetişen şairlerden ............... ise asrın heceyi en fazla kullanan şairidir."
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere getirilmesi gereken isim aşağıdakilerden hangisidir?

Levnî

Nahifî

Mahremî

Nazmî

Vahit Mahtumî

Açıklama:

Enderun’da yetişen şairlerden Vahit Mahtumî ise asrın heceyi en fazla kullanan şairidir.

Doğru Cevap: E

Soru 57

Şaka, latife ve alay içerikli şiirlere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Muamma

Latife

Hezel

Hiciv

Mülatefe

Açıklama:

Şaka, latife ve alay içerikli şiirlere hezel denir.

Doğru Cevap: C

Soru 58

Ölen kişilerin sahip oldukları servetlerinin, borç ve
alacaklarının, mirasçılarının başvurusu veya devletin gerekli
görmesi durumunda tespiti sonunda hazırlanan belgelerin yer
aldığı muhallefat defterine verilen diğer isim aşağıdakilerden hangisidir?

Tereke defteri

Sicil defteri

Rüus defteri

Tevliyet defteri

Kadı defteri

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 59

Nedîm'in 19. yüzyıldaki en büyük takipçisi aşağıdakilerden hangisidir?

Samî

Kelîm

İzzet Ali Paşa

Nedim-i Kadim

Enderunlu Vasıf

Açıklama:

XIX. yüzyılın ilk yarısında Nedim’in en büyük takipçisi Enderunlu Vasıf’tır.

Doğru Cevap: E

Soru 60

I. Halil Nihat
II. Ali Nihat Tarlan
III. Abdulbaki Gölpınarlı
IV. Muhsin Macit
Yukarıdakilerden hangileri Nedîm Divanı'nın neşreden isimlerden biridir?

II ve IV

I, III ve IV

I ve II

II, III ve IV

II ve III

Açıklama:

Nedim Divanı'nı Halil Nihat, Abdulbaki Gölpınarlı ve Muhsin Macit neşretmiştir.
Nedim Divanı'nın Ali Nihat Tarlan neşretmemiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 61

Cihan durdukça dur ikbâl ile taht-ı sa‘âdetde
Senin lûtfunla dil-şâdım her işte feth-i bâbımsın
beytinde yer alan "dil-şâd" kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

açma

kahrolmuş

sevinmiş

dili tutulmuş

gönlü kırık

Açıklama:

Dil-şâd, sevinmiş anlamına gelir.

Doğru Cevap: C

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisi "hece vezni" kavramının Türkçeleştirilmiş olan karşılığıdır?

Parmak hesabı

Sayı hesabı

Telaffuz hesabı

Redif hesabı

Mana hesabı

Açıklama:

Daha önceki yüzyıllarda klasik geleneğe bağlı birkaç şair tarafından birkaç manzumede denenen hece vezni, mahallîleşmenin en belirgin göstergesi olur. Hece veznine vezni-benan, hesab-ı benan denirdi. Bu adlandırmaların nedeni hece ölçüsünün parmakla sayılarak icra edilmesidir. Daha sonra bu terimler "parmak hesabı" olarak Türkçeleştirilmiştir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 63

Geleneğin daha çok hayal zemininde yükselttiği şiir aşağıda verilen hangi şairle hiç olmadığı kadar gerçek hayata yönelir?

Necati

Zati

Baki

Şeyhülislam Yahya

Nedim

Açıklama:

Geleneğin daha çok hayal zemininde yükselttiği şiir, Nedim’le birlikte hiç olmadığı kadar gerçek hayata yönelir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 64

Aşağıdakilerden hangisi şaka, latife ve alay içerikli şiirlere verilen addır?

Fıkra

Hezel

Sebk-i Hindi

Divan

Söyleşi

Açıklama:

Hezel: Şaka, latife ve alay içerikli şiirlere denir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 65

Lale Devri Osmanlı tarihinde aşağıda verilen hangi tarihler arasında yaşanmış bir dönemin adıdır?

1682-1690

1706-1718

1718-1730

1735-1747

1751-1763

Açıklama:

Lale Devri, Osmanlı Devleti'nde 1718 yılında Avustuya ile imzalanan Pasarofça antlaşması ile başlayıp, 1730 yılındaki Patrona Halil İsyanı ile sona eren dönemdir. Doğru cevap C'dir. .

Doğru Cevap: C

Soru 66

Nedim'in aşağıda verilen hangi isyan sırasında öldüğü kesin olarak bilinmektedir?

Mehmet Ali Paşa Ayaklanması

Kabakçı Mustafa Paşa Ayaklanması

Pazvantoğlu Ayaklanması

Patrona Halil Ayaklanması

Yeniçeri Ayaklanması

Açıklama:

Nedim, Sekban Ali Paşa Medresesinde müderris iken Patrona Halil İsyanı patlak verir. Kesin olan bir şey vardır; o da şairin bu ayaklanma sırasında öldüğüdür. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 67

Nedim’in yerlilik merakının en dikkate değer tarafı şiirlerinde aşağıda verilen hangi şehrin hayatından sahneler sunmuş olmasıdır?

Nevşehir

Amasya

Şam

İstanbul

Bursa

Açıklama:

Nedim’in yerlilik merakının en dikkate değer tarafı ise şiirlerinde İstanbul hayatından sahneler sunmuş olmasıdır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 68

Nedim, gazelde kendisini aşağıda verilen şairlerden hangisinin mirasçısı sayar?

Baki'nin

Nef'i'nin

Atayi'nin

Yahya'nın

Razi'nin

Açıklama:

Nedim, gazelde de kendisini Bakî’nin mirasçısı sayar. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 69

Eserini 1134/1722’de tamamlayan ve Nedim’i “tâze-zebân” sıfatıyla nitelendiren aşağıdakilerden hangisidir?

Arif Efendi

Salim

İzzet Ali Paşa

Razi

Nesimi

Açıklama:

Eserini 1134/1722’de tamamlayan Salim’in, Nedim’i “tâze-zebân” sıfatıyla
nitelendirmesi dikkate değer bir husustur. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 70

XIX. yüzyılın ilk yarısında Nedim’in en büyük takipçisi aşağıdakilerden hangisidir?

Leskofçalı Galip

Tevfik Fikret

Enderunlu Vasıf

Niyazi-i Mısri

Nedim-i Kadim

Açıklama:

XIX. yüzyılın ilk yarısında Nedim’in en büyük takipçisi Enderunlu Vasıf’tır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 71

Şair Nedim mecmuasının ilk sayısı yayın dünyasına aşağıdaki hangi tarihte girer?

16 Ocak 1619

16 Ocak 1719

16 Ocak 1819

16 Ocak 1919

16 Ocak 1954

Açıklama:

Şair Nedim mecmuasının ilk sayısı 16Ocak 1919'da yayın dünyasına girer ve 29 Mayıs 1919 tarihine kadar 18 sayı çıkarılan bu haftalık edebî dergide Nedim’le ilgili yazılar, İstanbul üzerine denemeler, şairin meşhur şiirlerine nazireler yayınlanır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 72

XVIII. yüzyılda mahallîleşme, hangi şairin adıyla özdeşleşmiştir?

Bakî

Necatî

Emrî

Şeyhülislam Yahya

Nedim

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 73

Aşağıdakilerden hangisi Seyyit Vehbî, Haşmet ve Nedim gibi şairlerin Arapçayı Türkçe hece ölçüsüne uydurmak için değiştirdikleri kelime örneklerinden biri değildir?

bezim

yevim

sadır

kitap

kadir

Açıklama:

Arapça kelimelerin daha evvel şiirde yer bulamayan Türk telaffuzu biçimleri yavaş yavaş aruza girer. Türkçenin aruza uydurulmaya çalışıldığı uzun asırlardan sonra bunlar şaşırtıcı gelişmelerdir. Seyyit Vehbî, Haşmet ve hatta Nedim gibi bazı şairler “bezim (bezm), yevim (yevm), sadır (sadr), kadir (kadr)” gibi kullanımları söyleyişlerinin bir parçası hâline getirirler. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 74

XIX. yüzyılın ilk yarısında Nedim’in en büyük takipçisi olan şair hangisidir?

Keçecizâde İzzet Molla

Enderunlu Vasıf

Erzurumlu Emrah

Koca Ragıp Paşa

Fıtnat Hanım

Açıklama:

Edebiyatımızın, yüzünü Batı’ya çevirmesiyle birlikte tevarüs ettiği geleneği sürdüren şairlerden modern şiir tarzını oluşturmaya çalışanlara kadar geniş bir yelpazede Nedim’in etkisi devam etmiştir. XIX. yüzyılın ilk yarısında Nedim’in en büyük takipçisi Enderunlu Vasıf’tır. Tanzimat dönemi şairlerini de etkileyen Leskofçalı Galip, Nedim’in etkisinde kalan bir başka şairdir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 75

18. yüzyılda Enderun’da yetişen şairlerden hangisi asrın heceyi en fazla kullanan şairidir?

Vahit Mahtumî

Enderunlu Fâzıl

Fıtnat Hanım

İzzet Ali Paşa

Koca Râgıb Paşa

Açıklama:

Şair padişahlar dışında da hece vezniyle şiir söyleyen Nahifî ve Razî gibi şairler vardır. Enderun’da yetişen şairlerden Vahit Mahtumî ise asrın heceyi en fazla kullanan şairidir. Fakat hece ölçüsü, bütün Osmanlı çağları boyunca en etkili çıkışını Mahtumî’nin otuz iki şiiriyle değil, Nedim’in iki ve Şeyh Galip’in bir şiiriyle yapar. Enderun’da yetişen şairlerden Vahit Mahtumî ise asrın heceyi en fazla kullanan şairidir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 76

Ahmet Âşıkî (ö.1702)’nin Camiü’d-Düvel adlı Arapça eserini Türkçeye çevirmiştir. Nedim’in on yılda tamamlayarak (1720-1730) İbrahim Paşa’ya sunduğu bu çeviri, 1285 yılında İstanbul’da basılmıştır.
Yukarıda bahsedilen Nedim’in çeviri eseri hangisidir?

Aynî Tarihi

Nedim Divanı

Sahaifü’l-Ahbar

Defter-i Aşk

Hubanname

Açıklama:

Defter-i Aşk ve Hubanname Enderunlu Fazıl’a aittir. “Aynî Tarihi” Bedrettin Mahmut bin Ahmet (ö.1451) tarafından yazılan Ikdu’l-Cüman fi Tarihi Ehli’z-Zaman adlı yirmi dört ciltlik İslam tarihi, Nedim’in de içinde bulunduğu tercüme heyetince çevrilmiştir. Fakat Nedim’in mütercimler arasında yer aldığı bilindiği hâlde hangi bölüm veya kısımları tercüme ettiği henüz bilinmemektedir. Yukarıda hakkında bilgi verilen, Nedim’e ait eser Sahaifü’l-Ahbar’dır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 77

Tanzimat edebiyatı sanatçılarından hangisi Nedim’i Türk dilinin en büyük şairi sayar?

Ziya Paşa

Abdülhak Hamit Tarhan

Şinasi

Namık Kemal

Samipaşazade Sezai

Açıklama:

Tanzimat edebiyatının önde gelen simalarından Namık Kemal, Nedim’i Türk dilinin en büyük şairi sayar. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 78

Yine sadr-ı mükerrem pây-ı tahtın bûs edüp söyler
Efendimsin veliyy-i ni‘metim gerdûn-cenâbımsın
Nedîm’in yukarıdaki beyitte “pây-ı taht” tamlamasının anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

padişahın tahtı

vezirlik makamı

dost meclisi

sevinmiş

mutluluk tahtı

Açıklama:

Yukarıdaki dizenin günümüz Türkçesiyle karşılığı “Yine cömert sadrazam, padişahın tahtını öpüp der ki; “efendimsin, velinimetim, felek gibi yüce sultanımsın.” Biçimindedir. “pây-ı taht” tamlaması “padişahın tahtı” anlamına gelmektedir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 79

Klasik şiirin en önemli şairlerinden biri olan Nedim aslen nerelidir?

Bağdat

Kerbela

İstanbul

Manisa

Isparta

Açıklama:

Asıl adı Ahmet’tir. İstanbulludur. Evinin Beşiktaş’ta olduğuna dair şiirlerinde kendisinin verdiği bilgiyi belgeler de destekler. 1681 yılında dünyaya geldiği tahmin edilmektedir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 80

Şair Nedim’in asıl mesleği aşağıdakilerden hangisidir?

Şeyhülislam

Müderris

Defterdar

Kadı

Tüccar

Açıklama:

Ahmet Nedim iyi bir eğitim görmüş; döneminin klasik ilimlerini tahsil etmiş, Arapça ve Farsçayı bu dillerde şiir yazacak kadar öğrenmiştir. Tahsilini tamamladıktan sonra Şeyhülislam Ebezade Abdullah Efendi’nin de bulunduğu bir jüri tarafından yapılan sınavda başarılı olarak müderris olmuştur. Nedîm, döneminin önde gelen aydınlarındandır. Onun aydın kimliği ve yaşama üslubuna dair şiirlerindeki ipuçlarının dışında çok önemli kanıtlar mevcuttur. Ölümünün ardından kayda geçen muhallefatı arasında bulunun kitaplar ve diğer eşyalar, onun hem müderris hem de mütercim olarak döneminin kültür hayatına ne ölçüde katkı sağladığını gösterir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 81

O sadr-ı muhterem kim izz ü şânı âftâba der
N’ola rif‘atda olsan hayme-i zerrin-tınâbımsın
Nedîm’in yukarıdaki beyitte “hayme-i zerrin-tınâbımsın” tamlamasındaki “hayme” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

güzellik

parlaklık

çadır

mücadele

devlet

Açıklama:

Yukarıdaki beyitin günümüz Türkçesiyle karşılığı “O muhterem sadrazamın ululuğu ve şanı güneşe der ki; “O kadar yüksekte olsan ne olur! Sonuçta ipleri altından yapılmış çadırımsın.” biçiminde, şerhi ise “Sadrazam İbrahim Paşa’nın ululuğu ve şanı öylesine yüksektir ki güneşin bulunduğu nokta bile onu şaşırtmaz (teşhis). Çünkü güneş denilen varlık neticede ipleri altından yapılmış bir çadırdır. Güneş çadır, ışınları da ipleri olmaktadır (teşbih).” biçimindedir. Tamlamanın içinde geçen “hayme” kelimesi “çadır” anlamına gelmektedir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Ünite 3

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Enderunlu Fazıl’ın mesnevilerinin diğer divan şairlerinin eserlerinden ayırt edici özelliklerden değildir?

Ağız taklitlerine sıkça yer verilmesi

Beşerî aşktan söz edilmemesi

Merkezin dışında konumlanmış insan tiplerinin ele alınması

Farklı milletlerden ve ırklardan güzellerin betimlenmesi

Müstehcen bulunarak toplatılmış olması

Açıklama:

Mahallî üslubun diğer temsilcilerinden Enderunlu Fazıl ve Müverrih Sürurî hakkında değerlendirmeler yapabileceksiniz.
Doğru seçenek b şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 2

Bûy-ı gül taktîr olunmuş nâzın işlenmiş ucu Biri olmuş hoy birisi dest-mâl olmuş sana Yukarıda beytin diliçi çevirisi hangi seçenekte doğru yapılmıştır?

Gülün kokusu damıtılmış, nazın ucu işlenmiş; biri sana ter, birisi de mendil olmuş.

Gülün kokusu beğenilmiş, nazın ucu işlenmiş; biri sana ter, birisi de mendil olmuş.

Gülün kokusu damıtılmış, nazın ucu işlenmiş; biri sana iyi huy, birisi de mendil olmuş.

Gülün boyu beğenilmiş, nazın ucu işlenmiş; biri sana ter, birisi de sarık olmuş.

Gülün kokusu damıtılmış, nazın ucu işlenmiş; biri sana huy, birisi de sermaye olmuş.

Açıklama:

Nedîm’in murabba ve gazellerini çözümleyebileceksiniz.
Doğru seçenek a şıkkıdır

Doğru Cevap: A

Soru 3

Nedim’in şiirlerinde görülen uçarılığı ve rahat söyleyiş tarzını bir adım daha ileriye taşıyarak cinselliğin farklı biçimlerini manzumelerinde işleyen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Seyit Vehbî

Enderunlu Fazıl

Adanalı Sürurî

İzzet Ali Paşa

İzzet Molla

Açıklama:

Nedîm’in murabba ve gazellerini çözümleyebileceksiniz.
Enderunlu Fazıl

Doğru Cevap: B

Soru 4

Rahat söyleyiş tarzını bir adım daha ileriye taşıyarak cinselliğin farklı biçimlerini manzumelerinde işleyen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Seyyit Vehbî

Adanalı Sürurî

İzzet Ali Paşa

İzzet Molla

Enderunlu Fazıl

Açıklama:

Mahallî üslubun diğer temsilcilerinden Enderunlu Fazıl ve Müverrih Sürurî hakkında değerlendirmeler yapabileceksiniz.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Adanalı Sürurî’nin “müverrih” sıfatıyla anılmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Tarih kitapları yazması

Tarih düşürme sanatında usta olması

Vakanüvis olarak görev yapması

Farklı mahlaslar kullanması

Babasının tarihçi olması

Açıklama:

Mahallî üslubun diğer temsilcilerinden Enderunlu Fazıl ve Müverrih Sürurî hakkında değerlendirmeler yapabileceksiniz.
Tarih düşürme sanatında usta olması

Doğru Cevap: B

Soru 6

Aşağıdaki beyitlerden hangisinde mübalağa (abartma) sanatı kullanılmıştır?

Mest-i nâzım kim büyütdü böyle bi-pervâ seni / Kim yetiştirdi bu güne servden balâ seni

Bûydan hoş rengden pâkizedir nazük tenin / Beslemiş koynunda güyâ kim gül-i ra’nâ seni

Hac yollarında meş’ale-i kârbân gibi / Erbâb-ı aşk içinde nü mâyânsın ey gönül

Güllü dibâ giydin ammâ korkarım âzâr eder / Nazenînim sâye-i hâr-ı gül-i dibâ seni

Peymâne-i mahabbeti sundun Nedime çün / Lutf eyle alma câmı biraz kansın ey gönül

Açıklama:

Nedîm’in murabba ve gazellerini çözümleyebileceksiniz.
Güllü dibâ giydin ammâ korkarım âzâr eder / Nazenînim sâye-i hâr-ı gül-i dibâ seni

Doğru Cevap: D

Soru 7

Sürurî, adının başına getirilen ‘’Müverrih’’ sıfatını, hangi tarzdaki ustalığıyla almıştır?

Muamma söylemesiyle

Hicivlerini başarıyla yazmasıyla

Methiye düzmekteki ustalığıyla

Akrostiş kullanmadaki başarısıyla

Tarih düşürmedeki ustalığıyla

Açıklama:

Mahallî üslubun diğer temsilcilerinden Enderunlu Fazıl ve Müverrih Sürurî hakkında değerlendirmeler yapabileceksiniz.
Tarih düşürmedeki ustalığıyla

Doğru Cevap: E

Soru 8

Aşağıdaki eserlerden hangisi, Enderunlu Fazıl’a aitdeğildir?

Defter-i Aşk

Hubanname

Zenanname

Çenginame

Vuslatname

Açıklama:

Mahallî üslubun diğer temsilcilerinden Enderunlu Fazıl ve Müverrih Sürurî hakkında değerlendirmeler yapabileceksiniz.
Vuslatname

Doğru Cevap: E

Soru 9

Nedim’in şiirlerinde çokça adı geçen, Padişah III. Ahmed zamanında Kâğıthane’de yaptırılan ve eğlencelerin yapıldığı mesire yeri, aşağıdakilerden hangisidir?

Sadabad

Hürremabad

Ahmedabad

Cetvel-i Nur

Kasr-ı Hümayun

Açıklama:

Nedîm’in murabba ve gazellerini çözümleyebileceksiniz.
Sadabad

Doğru Cevap: A

Soru 10

Süruri’nin divanına verdiği ad, aşağıdakilerden hangisidir?

Neşatengiz

Şehrengiz

Sebilname

Hezliyat

Müverrihname

Açıklama:

Mahallî üslubun diğer temsilcilerinden Enderunlu Fazıl ve Müverrih Sürurî hakkında değerlendirmeler yapabileceksiniz.
Neşatengiz

Doğru Cevap: A

Soru 11

Yine oldum esîri âh bir şûh-ı sitemkârın Ki dil-ber sevmemiş bilmez belâsın âşık-ı zârın Ne kâfirliklerin gördüm ben ol zülf-i siyehkârı O ebrûnun o zâlim gamzenin ol çeşm-i mekkârın Nedim'in bu çok ünlü şiirindeki "kâfir" neyi simgeler?

Dinsizleri

Düşmanı

Siyahı ve kötülüğü

Gece ve karanlığı

Çaresizliği

Açıklama:

Kâfir, Nedim’in diğer şiirlerinde de olduğu gibi siyahı, kötülüğü simgeler. Böylece rengi ve âşık üstündeki etkisi bakımından kaşın ve gözün sıfatı olarak da kullanılır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 12

Murâdın anlarız ol gamzenin iz‘ânımız vardır Belî söz bilmezüz ammâ biraz irfânımız vardır Nedim'in yukarıdaki gazelinde geçen "gamze" sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisi değildir?

Süzgün bakış

Yan bakış

Etkileyici bakış

Sevgili

Güzel

Açıklama:

Gamze, sözlüklerde süzgün bakış, yan bakış ibareleriyle karşılanmakla birlikte divan şiirinde gamzeyle anlatılmak istenen, mimiklerle de bütünleşen etkileyici bakıştır. Mecazi olarak gamzeyle kastedilen, sevgilidir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi XVIII. yüzyıl Türk şiiri için söylenemez?

Hüner gösterileri ve söz sanatlarına ara sıra başvurulur.

Önceki yüzyıllarda yüceltilen aşk sıradanlaşır.

Gündelik hayat tarih manzumelerinin konusu olur.

Bazı şairler cinselliğin anlatımına şiirlerinde yer verirler.

Uçarılık ve rahat söyleyiş görülür.

Açıklama:

XVIII. yüzyılda gündelik hayatın bütün ayrıntıları manzum eserlerde yer alır. Daha önceki yüzyıllarda genellikle yüceltilen aşk, sıradanlaşır. Eserlere edebî değer katmak üzere ara sıra başvurulan hüner gösterileri ve söz sanatları bazı eserlerin temel niteliği hâline gelir. Nedim’in şiirlerinde görülen uçarılık ve rahat söyleyiş, Enderunlu Fazıl tarafından bir adım ötesine taşınarak cinselliğin farklı biçimlerde anlatımına dönüşür. Klasik dönemde daha çok, önemli olaylara ve etkinliklere ebced hesabıyla tarihler düşürülürken giderek gündelik hayatın her türlü sıradanlığı tarih manzumelerinin konusu olur. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi Enderunlu Fâzıl'ı Nedîm çizgisinden ayıran özelliklerden biri olarak sayılamaz?

Geleneğin aksine feleği öven bir kaside yazması

Yahudilik ve Hristiyanlık kavramlarının sıklıkla geçtiği şiirler yazması

Doğrudan bir sevgili veya şahıs adına şarkılar söylemesi

Şiirlerinde Enderun'un izlerinin çok baskın olarak hissedilmesi

İstanbul manzaralarını sıklıkla şiirlerine konu etmesi

Açıklama:

Fazıl, İstanbul manzaralarını, sosyal olayları ve gerçek sevgili tipine ait güzellik unsurlarını kendine has bir yaklaşımla anlatır. Bu yönüyle Nedim’i çağrıştıran bir edası vardır. Özellikle şarkılarında bu yakınlık daha fazla sezilir. Fakat onun şiirinde küçük yaşta girdiği Enderun’un izleri daha belirgindir. Divanında başta tarih ve coğrafya olmak üzere çeşitli ilimlerden devşirdiği kavramlarla örülmüş şiirler vardır. Özellikle geleneğin aksine feleği övdüğü bir kasidesi, Yahudilik ve Hristiyanlıkla ilgili kavramların sıklıkla geçtiği bazı şiirleri ve doğrudan bir sevgili adına (Çiçek, Âfet, Anton vb.) söylenmiş şarkıları, onu Nedim çizgisinden ayırır. Bu bilgi doğrultusunda doğru cevabın E şıkkı olduğu anlaşılacaktır.

Doğru Cevap: E

Soru 15

Nedîm'in şiirlerinde görülen uçarılık ve rahat söyleyiş, aşağıdaki hangi şair tarafından bir adım öteye taşınarak cinselliğin farklı biçimlerde anlatımına dönüşmüştür?

Müverrih Sürûrî

Kubûrîzâde Hevâyî

Vâhid Mahtûmî

Enderunlu Fâzıl

Seyyîd Vehbî

Açıklama:

Sorunun cevabı XVIII. yüzyıl şair kadrosu ve bu kadronun yazdığı şiirler göz önünde bulundurulduğu zaman nettir. Soruda bahsi geçen şair Enderunlu Fâzıl'dır. Bu nedenle doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Klasik dönemde daha çok önemli olaylara ve etkinliklere ebced hesabıyla tarihler düşürülürken XVIII. yüzyılda giderek gündelik hayatın her türlü sıradanlığı tarih manzumelerinin konusu olur. Bu yüzyılın tarih yazımı konusundaki hünerleriyle diğer şairler ve halk arasında en çok ün yapan şairi kimdir?

Enderunlu Fâzıl

Vâhid Mahtûmî

Müverrih Sürûrî

Seyyîd Vehbî

Kuburîzâde Hevâyî

Açıklama:

Klasik dönemde daha çok, önemli olaylara ve etkinliklere ebced hesabıyla tarihler düşürülürken giderek gündelik hayatın her türlü sıradanlığı tarih manzumelerinin konusu olur. Adanalı Sürûrî tanık olduğu veya duyduğu her konuyla ilgili tarih düşürür. Bu bilgi doğrultusunda bakıldığı zaman cevap net bir şekilde C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 17

Aşağıdaki eserlerden hangisi Enderunlu Fâzıl'ın kaleme aldığı eserler arasında değildir?

Hûbânnâme

Neşâtengîz

Zenânnâme

Defter-i Aşk

Çenginâme

Açıklama:

Fazıl’ın mürettep divanından başka Defter-i Aşk, Zenanname ve Hubanname adlı mesnevileri, Çenginame adlı dörtlüklerden oluşan bir eseri vardır. Neşâtengîz ise Müverrih Sürûrî'nin Divan'ına verdiği isimdir. Bu nedenle doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 18

"Şehrengiz geleneğine eklemlenebilecek bu eser, aruzun “fe‘ilâtün fe‘ilâtün fe‘ilün” kalıbıyla yazılmış 796 beyitten oluşan bir mesnevidir. Bu mesnevi, sevgilinin “Hangi memlekette güzel çoktur?” sorusuna cevap olmak üzere yazılmış ve Reisülküttab Ebubekir Ratip Efendi’ye ithaf edilmiştir. Eserin giriş kısmında güzellik konusu ele alınmış, ardından dönemine göre yeni sayılabilecek çeşitli coğrafi bilgiler verilmiştir. Hindistan’dan Yeni Dünya (=Amerika)’ya kadar birçok ülkenin erkek güzelleri tasvir edilmiştir. Bir şehrin güzellerini anlatan şehrengizlerden farklı olarak birçok ülkenin güzellerini konu edinmiştir." Yukarıda bahsi geçen Enderunlu Fâzıl eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Hûbânnâme

Rakkâsnâme

Zenânnâme

Çenginâme

Defter-i Aşk

Açıklama:

Soru kökünde bahsi geçen eser Hûbânnâme'dir. Bu nedenle doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 19

"Aruzun fe‘ilâtün fe‘ilâtün fe‘ilün kalıbıyla yazılan eser, 1101 beyitli bir mesnevidir. Şair, eserin giriş kısmında klâsik şiir adabına göre kadın güzelliğinden söz etmenin abes olduğunu kaydettikten sonra, çeşitli milletlere ait kadınlardan bahsetmiştir. Enderunlu Fazıl ise, eserinde Anadolulu kadın güzellerin dışında çeşitli milletlere mensup kadın güzelleri de betimlemiştir. Eser bu yönüyle orijinal ve dikkat çekicidir." Yukarıda bahsi geçen Enderunlu Fâzıl eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Hûbânnâme

Çenginâme

Rakkâsnâme

Defter-i Aşk

Zenânnâme

Açıklama:

Soru kökünde bahsi geçen eser Zenânnâme'dir. Bu nedenle doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 20

Müverrih Sürûrî'nin şairliğinin ilk beş yılında ve hiciv ve hezel türündeki eserlerini yazarken kullandığı mahlasları aşağıdaki seçeneklerden hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Nef'î - Gamî

Behâyî - Bihiştî

İlhâmî - Murâdî

Hüznî - Hevâyî

Sultânî - Refîkî

Açıklama:

Tarih düşürme sanatındaki ustalığından ötürü “müverrih” sıfatıyla anılan Sürûrî’nin asıl adı Osman’dır. Şairliğinin ilk beş yılında Hüznî mahlasını kullandıktan sonra hamisi Şeyhülislam Yahyâ Tevfik Efendi’nin tavsiyesiyle Sürûrî’yi tercih eder. Hiciv ve hezel türündeki şiirlerinde ise Hevâyî mahlasını kullanır. Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 21

Aşağıdaki bilgilerden hangisi Müverrih Sürûrî'nin şairliği hakkında verilebilecek bilgilerden biri değildir?

Hezelleri bayağı ve müstehcen söyleyişler taşısa da divanındaki manzume ve tarihleri zekice nükteler üzerine kurulmuştur.

Yazdığı iki bin yüze yakın tarih manzumesi, Osmanlı toplumunun gerçekçi, muzip, kıvrak zekalı, hazır cevap bir şair tarafından çıkarılmış panoraması gibidir.

Önemli, önemsiz, hatta şahit olduğu ya da olmadığı her türlü olayı tarihleştiren Sürûrî, yine de asıl sanat kudretini hezliyatında ortaya çıkarmıştır.

Sürûrî, hayatın en acı gerçekleriyle alaycı bakış açısını ustalıkla birleştirebilen nadir kalemlerden biridir.

Tarih düşürme sanatına düşkünlüğü, şiirin hüner tarafına ilgisi, çağdaşları arasında bir konum edinmesine imkân sağlamıştır.

Açıklama:

Tarih düşürme sanatına düşkünlüğü, şiirin hüner tarafına ilgisi çağdaşları arasında bir konum edinmesine imkân sağlamıştır. Osmanlı tarih düşürme geleneğinin en ünlü ismi olan Sürurî, bu özelliğiyle hem asrında hem de sonraki yüzyıllarda bir hayli şöhret kazanmıştır. Kuburizade Hevayi’yi örnek alarak Hevayi mahlasıyla yazdığı hezelleri bayağı ve müstehcen söyleyişler taşısa da divanındaki manzumeleri ve tarihleri zekice nükteler üzerine kurulmuştur. Sürurî, bunlardaki ifade gücünü, halk dilinin sadeliğine ve akıcılığına borçludur. Yazdığı iki bin yüze yakın tarih manzumesi, Osmanlı toplumunun gerçekçi, muzip, kıvrak zekâlı ve hazır cevap bir şair tarafından çıkarılmış panoraması gibidir. Sürurî, hayatın en acı gerçekleriyle alaycı bakış açısını ustalıkla birleştirebilmiş nadir kalemlerdendir. Önemli, önemsiz, hatta şahit olduğu ya da olmadığı her türlü olayı tarihleştiren Sürürî, tüm sanat kudretini bu tarih manzumelerine vakfetmiştir. Bu bilgilerden de anlaşılacağı üzere doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 22

Osmanlı şiir geleneğinde pek yaygın olmayan "Divan'a özel isim verme", Sürûrî'nin başvurduğu bir yöntemdir. Öyle ki bu yönüyle kendinden sonra gelen Enderunlu Vâsıf'ı ve Keçecizâde İzzet Molla'yı etkilemiştir. Aşağıdakilerden hangisi Müverrih Sürûrî'nin Divanı'na verdiği özel isimdir?

Sünbülistân

Neşâtengîz

Mecmua

Bahâr-ı Efkâr

Gülşen-i Efkâr

Açıklama:

Sürurî’nin Neşatengiz adını verdiği divanı (Batur, 2010) dışında Hezliyat’ı ve çeşitli şairlerden derlediği tarih manzumelerini ihtiva eden bir Mecmua’sı vardır. Divanına özel bir isim veren şair, Enderunlu Vasıf ve Keçecizade İzzet Molla gibi kendisinden sonraki bazı şairlere örnek olmuştur. Bu bilgi doğrultusunda bakıldığı zaman doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 23

"Münâsibdir sana ey tıfl-ı nâzım hüccetin al gel Beşiktaş'a yakın bir hâne-i vîrânımız vardır."Nedim'e ait yukarıdaki beyitte altı çizili bölümde baskın olan söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?

İham

İstifham

Hüsn-i tâlil

İstiare

Tecrit

Açıklama:

Divan şairleri, kabullendikleri estetik anlayışın bir gereği olarak şahsi yaşantıları, kendileriyle ilgili ayrıntıları doğrudan söylemezler. Dolaylı bir aktarımı tercih ederler. Bu beyitte Nedim Beşiktaş’a yakın, eski, yıkık dökük bir evinin olduğunu söylemektedir. Şair, hüccet kelimesinin farklı anlamlarını çağrıştıracak bir biçimde kullanmıştır. Evine davet ettiği küçük sevgilinin izin alıp gelmesini söylemiş olabileceği gibi gel bu evin tapusunu al, bu ev senin olsun da demiş olabilir. Bu durum söz sanatları içerisinde iham olarak bilinmektedir. Bu nedenle doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Nedim'in şarkı şairi olarak tanınmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Şairliğin yanı sıra bestekar da olması

Sesi güzel olup şarkı da söylemesi

Çok sayıdaki murabbalarının şarkı formunda bestelenmesi

Şiirlerini şarkılar eşliğinde yazması

Şiirlerini şarkılar eşliğinde seslendirmesi

Açıklama:

Nedim’in bentlerden oluşan nazım biçimleri (musammat) arasında en çok tercih ettiği biçim, murabbadır. Murabbaların şarkı formunda bestelenmesinden ötürü Nedim şarkı şairi olarak da tanınmıştır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Enderunlu Fazıl sanatındaki hangi yönüyle Nedim'i çağrıştırır?

Şiirlerinde Enderun'un izlerinin olması

Sosyal olayları ve gerçek sevgiliye ait güzellik unsurlarını kendine has bir yaklaşımla anlatması

Divanında tarih ve coğrafya gibi ilimlerden aldığı kavramlara yer vermesi

Doğrudan bir sevgili adına yazılmış şarkıları olması

Bazı şiirlerinde Yahudilik ve Hristiyanlıkla ilgili kavramların geçmesi

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 26

Enderunlu Fazıl'ın aşk maceralarını anlattığı 438 beyitten oluşan mesnevisinin adı nedir?

Çenginame

Hubanname

Zenanname

Defter-i Aşk

Fazıl Divanı

Açıklama:

Defter-i Aşk: Aruzun “fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilün” kalıbıyla yazılan bu eser, şairin aşk maceralarını anlattığı 438 beyitten oluşan bir mesnevidir. Eserine güzellik (hüsn) ile aşk arasındaki ilişkinin öznesi konumundaki âşığın tanımıyla başlayan Fazıl, Allah’ın sıfatlarına ve Hz. Muhammed’e göndermelerde bulunarak güzellikle aşk ilişkisini temellendirir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Fazıl Divan'ında çok sayıda kaside olmasının sebebi nedir?

Fazıl'ın bu biçimi diğerlerine üstün tutması

Değer verdiği bazı şairlerin de bu biçimi yeğliyor olması

Klasik şiirden ayrılmak istememesi

En kolay eser verebildiği biçimin kaside olması

Hemen hemen tüm ömrünü himaye ve lütuf arayışında geçirmesi

Açıklama:

Şair, hayatının büyük bölümünü sürgün ve affedilme arasında geçirdiği için divanında döneminin yöneticilerine yazılmış doksan kadar kaside vardır. Bu kasideler, şairin hayatına ve piskolojisine dair önemli veriler içerir. Fazıl Divanı’nda kasideler önemli bir yekûn tutar. Hemen tüm ömrünü himaye ve lütuf arayışında geçiren rint şairin, tahmin edileceği gibi çok sayıda kasidesi vardır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi Süruri'nin sıfat ve adlarından biri değildir?

Osman

Hüzni

Fikri

Müverrih

Hevayi

Açıklama:

Tarih düşürme sanatındaki ustalığından ötürü “müverrih” sıfatıyla anılan Sürurî’nin asıl adı Osman’dır. Adanalıdır. Şairliğinin ilk beş yılında Hüznî mahlasını kullandıktan sonra hamisi Şeyhülislam Yahya Tevfik Efendi’nin tavsiyesiyle Sürurî’yi tercih eder. Hiciv ve hezel türündeki şiirlerinde ise Hevayî mahlasını kullanır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 29

Sürurî hangi özelliğiyle hem asrında hem de sonraki yüzyıllarda şöhret kazanmıştır?

Yazdığı hicivlerle

Tarih düşürme sanatına olan düşkünlüğü ve başarısıyla

III. Selime yazdığı kasidesiyle

Önemli toplumsal olayları tarihleştirmesiyle

Hayatın acı gerçeklerine alaycı bakabilmesiyle

Açıklama:

Tüm şıklardaki bilgiler Süruri için doğru olmakla birlikte Osmanlı tarih düşürme geleneğinin en ünlü ismi olan Sürurî, bu özelliğiyle hem asrında hem de sonraki yüzyıllarda bir hayli şöhret kazanmıştır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 30

Aşağıdaki şairlerden hangisi Süruri'yi kendine örnek almıştır?

Sünbülzade Vehbi

Kuburizade Hevayi

Enderunlu Fazıl

Keçecizade İzzet Molla

Baki

Açıklama:

Sürurî’nin Neşatengiz adını verdiği divanı (Batur, 2010) dışında Hezliyat’ı (Ayan, 2002) ve çeşitli şairlerden derlediği tarih manzumelerini ihtiva eden bir Mecmua’sı vardır (BaturKarabuçak 2010). Divanına özel bir isim veren şair, Enderunlu Vasıf ve Keçecizade İzzet Molla gibi kendisinden sonraki bazı şairlere örnek olmuştur. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Müverrik Sürurî şairliğinin ilk beş yıllık döneminde hangi mahlası kulllanmıştır?

Hüznî

Avnî

Muhibbî

Nesimî

İkbâlî

Açıklama:

Müverrih Sürurî, şairliğinin ilk beş yılında Hüznî mahlasını kullandıktan sonra hamisi Şeyhülislam Yahya Tevfik Efendi’nin tavsiyesiyle Sürurî’yi tercih eder.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Müverrih Sürurî aşağıdaki padişahlardan hangisine kaside türünde bir şiir sunmuştur?

I. Abdülhamit

III. Selim

IV. Mustafa

II. Mahmud

Abdülmecid

Açıklama:

Eski Zağra’dan İstanbul’a döndükten sonra III. Selim’e bir kaside sunan şair, bu kaside sayesinde atandığı görevle memuriyet hayatını noktalamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Sürurî'nin müverrih adıyla anılmasının sebebi nedir?

Gezgin biri olması

Doğa bilimlerine yatkın bir şair olması

Hiciv sanatını ustalıkla kullanması

Tarih düşürme sanatındaki ustalığı

İstiare sanatına sıklıkla başvurması

Açıklama:

Müverrih sözcüğü, tarihçi anlamına gelmektedir. Sürurî ise tarih düşürme sanatında oldukça usta bir şair olduğundan bu ismi almıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 34

Neşatengiz
Zenanname
Hezliyat
Çenginame
Defter-i Aşk

Yukarıdaki eserlerden hangisi ya da hangileri Müverrih Sürurîye aittir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve III

III ve V

IV ve V

Açıklama:

Neşatengiz ve Hezliyat Sürurî'nin eserleridir. Dğer yandan, Defter-i Aşk, Zenanname ve Çenginame Enderunlu Fazıl'a aittir.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Mahallîleşme hangi şairden sonra daha yaygınlaşmış ve sıradanlaşmıştır?

Nedim

Enderunlu Vâsıf

Bayburtlu Zihni

Adanalı Ziya

Erzurumlu Emrah

Açıklama:

Mahallîleşmenin Nedimden’ sonra daha da yaygınlaştığı ve sıradanlaştığı bilinmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Yine oldum esiri ah bir şuh-ı sitemkârın
Ki dil-ber sevmemiş bilmez belâsın âşık-ı zârın
Ne kâfirliklerin gördüm ben ol zülf-i siyehkârın
O ebrunun o zâlim gamzenin ol çeşm-i mekkârın
Nedim’in yukarıda verilen şiirindeki “siyehkâr” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

suçlu

inleyen

tutsak

zulüm eden

düzenbaz

Açıklama:

Nedim’in yukarıda verilen şiirindeki “siyehkâr” sözcüğünün anlamı “suçlu”dur. Doğru yanıt A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Güzelsin bi-bedelsin şuhsun aluftesin cana
Söz olmaz hüsnüne gelmez nazirin aleme hakka
Senin her cevrine bin can ile sabr eylerim amma
Beni pek öldürür ey bi-vefa ellerle bazarın
Nedim’in yukarıda verilen şiirindeki “cevr” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

benzer

iffetsiz kadın

doğrusu

eziyet

çarşı

Açıklama:

Nedim’in yukarıda verilen şiirindeki “cevr” sözcüğünün anlamı “eziyet”tir. Doğru yanıt D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Bûy-ı gül taktir olunmuş nazın işlenmiş ucu
Biri olmuş hoy birisi dest-mal olmuş sana
Nedim’in yukarıda verilen şiirindeki “bûy” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

ter

damla damla akıtma

koku

mendil

yanak

Açıklama:

Nedim’in yukarıda verilen şiirindeki “bûy” sözcüğünün anlamı “koku”dur. Doğru yanıt C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 39

Sihr ü efsun ile dolmuşdur derunun ey kalem
Zülfi Harutun demek mümkin ki nal olmuş sana
Nedim’in yukarıda verilen şiirindeki “Harut” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

büyü

hüner

Babil kuyusuna asılı olan iki melekten biri

kamış kalemin içindeki ince lif

bucak

Açıklama:

Nedim’in yukarıda verilen şiirindeki “Harut” “Babil kuyusuna asılı olan iki melekten biri”dir. Doğru yanıt C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 40

Şöyle gird olmuş Firengistan birikmiş bir yere
Sonra gelmiş guşe-i ebruda hal olmuş sana
Nedim’in yukarıda verilen şiirindeki “Firengistan” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

cennet bahçesi

kafirlerin ülkesi

Babil kuyusuna asılı olan iki melekten biri

cehennem kuyusu

fani dünya

Açıklama:

Nedim’in yukarıda verilen şiirindeki “Firengistan” “kafirlerin ülkesi”dir. Doğru yanıt B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

Ol büt-i tersa sana mey nuş eder misin demiş
El-aman ey dil ne müşkilter sual olmuş sana
Nedim’in yukarıda verilen şiirindeki hangi sözcüğün anlamı “put” tur?

büt

tersa

nuş et-

müşkilter

mey

Açıklama:

Nedim’in yukarıda verilen şiirindeki “büt” “put” demektir. Doğru yanıt A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Elin koy sine-i billura rahm et aşıka zira
Beyaz üzre bizim de pençe bir fermanımız vardır
Nedim’in yukarıda verilen şiirindeki “elini göğsüne koy” ifadesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

emin ol

insaf et

inan

sev

güven

Açıklama:

Nedim’in yukarıda verilen şiirindeki “elini göğsüne koy” ifadesinin anlamı “insaf et”tir. Doğru yanıt B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Enderunlu Fazıl’ın aruzun “fe’ilatün fe’ilatün fe’ilün” kalıbıyla yazdığı ve şairin aşk maceralarını anlattığı 438 beyitten oluşan mesnevisi aşağıdakilerden hangisidir?

Defter-i Aşk

Hubanname

Mecmua

Zenanname

Hezliyat

Açıklama:

Enderunlu Fazıl’ın aruzun “fe’ilatün fe’ilatün fe’ilün” kalıbıyla yazdığı, şairin aşk maceralarını anlattığı 438 beyitten oluşan mesnevisi Defter-i Aşk’tır. Doğru yanıt A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Aşağıdaki yazarlardan hangisi " şarkı şairi" olarak tanınmıştır?

Enderunlu Fazıl

Nedim

Süruri

Enderunlu Vasıf

Gazali

Açıklama:

Nedim’in bentlerden oluşan nazım biçimleri (musammat) arasında en çok tercih ettiği biçim, murabbadır. Murabbaların şarkı formunda bestelenmesinden ötürü Nedim "şarkı şairi" olarak da tanınmıştır. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 45

Bûy-ı gül taktîr olunmuş nâzın işlenmiş ucu
Biri olmuş hoy birisi dest-mâl olmuş san
Nedim'in gazelinden alıntılanan yukarıdaki beyitte altı çizili sözcüklerin anlamları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Koku-Ter

Şarap-Yanak

Aşıklar-Gümüş tenli

Kaş-Ben

Hristiyan-İçmek

Açıklama:

Mey şarap, ruhsar yanak; uşşak aşıklar, simin-ten gümüş tenli; ebru kaş, hal ben; tersa Hristiyan, nuş et-içmek demektir. Buy koku, taktir damla damla akıtma, damıtma, hoy ter, dest-mal mendil, elbezi demektir. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Elin koy sîne-i billûra rahm et âşıka zîrâ
Beyaz üzre bizim de pençe bir fermânımız vardır
Nedim yukarıdaki beyitinde beyaz kelimesiyle kağıdı kastederek hangi söz sanatını kullanmıştır?

Hüsn-i talil

Teşbih

Telmih

Mecaz-ı mürsel

İstiare

Açıklama:

“Elini göğsüne koy” ifadesi, insaf et anlamında kinayeli kullanılmıştır. Bu ifade şaire beyaz kâğıt üstüne konulan pençe işaretini çağrıştırmıştır. Beyaz kelimesiyle kâğıt kastedilmiştir (mecaz-ı mürsel). Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Güllü dîbâ giydin ammâ korkarım âzâr eder
Nazenînim sâye-i hâr-ı gül-i dîbâ seni
Nedim'in yukarıdaki diliçi çevirisi "Narin sevgilim! Gül desenli ipek kumaştan elbise giydin ama korkarım ipekli kumaşın gülündeki dikenin gölgesi seni incitir." olarak yapılan beyitinde hangi söz sanatı kullanılmıştır?

Kapalı istiare

Tecrit

Teşhis

Telmih

Mübalağa

Açıklama:

Narin sevgilim! Gül desenli ipek kumaştan elbise giydin ama korkarım ipekli kumaşın gülündeki dikenin gölgesi seni incitir.
Şairin sözünü ettiği güzel, gül desenli ipek kumaştan yapılmış elbise giymiştir. Fakat bu güzel, giydiği elbisenin desenindeki gülün dikeninden değil, gölgesinden bile incinecek kadar narindir. Burada mübalağa yapılmıştır. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Asıl adı Hüseyin’dir. Filistin’in Akka kalesine bağlı Safed kasabasında dünyaya geldi. Asi ve maktul Akka muhafızı Tahir Ömer Bey’in torunudur. Babası da dedesi ile aynı akıbete uğrayınca Kaptanıderya Cezayirli Gazi Hasan Paşa tarafından kardeşi Hasan Kâmil’le birlikte İstanbul’a getirildi.
Yukarıda anlatılan mahalli-folklorik üslubun temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Nedim

Enderunlu Fazıl

Süruri

Fuzuli

Baki

Açıklama:

Enderunlu Fazıl'ın asıl adı Hüseyin’dir. Filistin’in Akka kalesine bağlı Safed kasabasında dünyaya geldi. Asi ve maktul Akka muhafızı Tahir Ömer Bey’in torunudur. Babası da dedesi ile aynı akıbete uğrayınca Kaptanıderya Cezayirli Gazi Hasan Paşa tarafından kardeşi Hasan Kâmil’le birlikte İstanbul’a getirildi. Enderun’a verilerek eğitim görmesi sağlandı. Fakat ele avuca sığmayan Fazıl, Enderun’daki uygunsuz davranışları ve çapkınlıkları sebebiyle buradan uzaklaştırıldı. III. Selim döneminde affedilerek Rodos vakıflarıyla ilgili bir göreve getirildi. Halep defterdarlığında memuriyet, Maden-i Hümayun emaneti, Erzurum ve yöresini teftiş gibi görevlerden sonra bir şikâyet üzerine Rodos’a sürüldü. Kendisiyle birlikte Rodos’ta sürgün hayatı süren Ebubekir Ratip Efendi’nin idam edilmesinden veya III. Selim’in öldürülmesinden duyduğu üzüntüden ötürü uzun süre ağladığı için gözlerini kaybetti. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 49

Rakkasname olarak da bilinen, farklı milletlerden kırk iki erkek köçeğin tasvir edildiği, murabba biçimiyle yazılan eser Enderunlu Fazıl'ın hangi eseridir?

Defter-i Aşk

Zenanname

Hubanname

Çenginame

Fazıl Divan-ı

Açıklama:

Çenginame, Rakkasname olarak da bilinir. Farklı milletlerden kırk iki erkek köçeğin tasvir edildiği eser, murabba biçimiyle yazılmıştır. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 50

Divan sahibi bir şair olmasına karşın asıl şöhretini mesnevilerine borçlu olan şair kimdir?

Baki

Nabi

Enderunlu Fazıl

Nedim

Süruri

Açıklama:

Enderunlu Fazıl, divan sahibi bir şair olmasına karşın asıl şöhretini mesnevilerine borçludur. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 51

Fazıl Divanı'nda divan edebiyatı nazım şekillerinden hangisi daha çok yer tutar?

Gazel

Mesnevi

Kaside

Müstezat

Kıt'a

Açıklama:

Enderunlu Fazıl, oldukça hacimli bir divan sahibidir. Fazıl Divanı’nın farklı kütüphanelerde yazma nüshaları vardır. Fazıl Divanı’nda kasideler önemli bir yekûn tutar. Hemen tüm ömrünü himaye ve lütuf arayışında geçiren rint şairin, tahmin edileceği gibi çok sayıda kasidesi vardır. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 52

Osmanlılarda tarih düşürme geleneğinin en ünlü ismi aşağıdakilerden hangisidir?

Süruri

Nedim

Fuzuli

Baki

Enderunlu Fazıl

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 53

Süruri divanına hangi adı vermiştir?

Hezliyat

Çenginame

Neşatengiz

Defter-i Aşk

Hubanname

Açıklama:

Hezliyat Süruri'nin, Çenginame, Defter-i Aşk ve Hubanname Enderunlu Fazıl'ın eserleridir. Süruri divanına Neşatengiz adını vermiştir. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 54

Nedîm’in de sıkça kullandığı bentlerden oluşan nazım biçimlerine genel olarak ne ad verilir?

Bendiyye

Murabba

Musammat

Şarkı

Lügaz

Açıklama:

Musammat

Doğru Cevap: C

Soru 55

Elin koy sîne-i billûra rahm et âşıka zîrâ
Beyaz üzre bizim de pençe bir fermânımız vardır
Nedîm, yukarıdaki beytinin ilk dizesinde hangi edebî sanatı kullanılmıştır?

Kinaye

Telmih

Mecaz-ı mürsel

Teşbih

Tecahül-i ârifane

Açıklama:

Kinaye

Doğru Cevap: A

Soru 56

Bûydan hoş rengden pâkîzedir nâzük tenin
Beslemiş koynunda gûyâ kim gül-i ra‘nâ seni
Nedîm, yukarıdaki beytinde "gül-i ra'na" tamlamasıyla hangi edebî sanatı kullanmıştır?

Hüsn-i talil

Teşbih

Mecaz

Telmih

Kapalı istiare

Açıklama:

Kapalı istiare

Doğru Cevap: E

Soru 57

Bûydan hoş rengden pâkîzedir nâzük tenin
Beslemiş koynunda gûyâ kim gül-i ra‘nâ seni
Nedîm’in yukarıdaki beytinin diliçi çevirisi hangi seçenekte doğru verilmiştir?

Nazik tenin güzel kokudan daha hoş, renkten daha temizdir. Sanki güzel gül
seni koynunda beslemiş

Nazik tenin güzel kokudan daha hoş, çok renklidir. Sanki güzel gül
seni koynunda beslemiş

Nazik tenin güzel kokudan daha hoş, renkten daha temizdir. Sanki beyaz gül
seni koynunda beslemiş

Nazik tenin güzel kokudan daha hoş, renkten daha renklidir. Sanki güzel gül
seni koynunda beslemiş

Nazik tenin güzel kokudan daha kokulu, renkten daha renkli. Sanki beyaz gül
seni koynunda beslemiş

Açıklama:

Narin sevgilim! Gül desenli ipek kumaştan elbise giydin ama korkarım ipekli kumaşın gülündeki dikenin gölgesi seni incitir.
Nazik tenin güzel kokudan daha hoş, renkten daha temizdir. Sanki güzel gül
seni koynunda beslemiş

Doğru Cevap: A

Soru 58

Ben dedikçe Nedîmi böyle kim kıldı nâ-tüvân
Gösterir engüşt ile meclisdeki mînâ seni
Nedîm’in gazelinden alıntılanan yukarıdaki beyitte altı çizili sözcüklerin anlamları, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

kalem-kadın

parmak-şarap şişesi

sopa-külhanbeyi

el-sevgili

kadeh-şarap

Açıklama:

parmak-şarap şişesi

Doğru Cevap: B

Soru 59

Enderunlu Fazıl’ın çok sayıda kaside söylemesinin başlıca nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Enderun’da yetişmiş olması

Saray çevresinde bulunması

Her konuda kaside yazabileceğini göstermek istemesi

Kaside tarzındaki ustalığının padişah tarafından taktir edilmesi

Sık sık sürgün edildiği için af dilemek zorunda kalması

Açıklama:

Sık sık sürgün edildiği için af dilemek zorunda kalması

Doğru Cevap: E

Soru 60

Aşağıdakilerden hangisi Enderunlu Fazıl’ın eserlerinden biri değildir?

Defter-i Aşk

Zenanname

Hubanname

Çenginame

Şevkengiz

Açıklama:

Şevkengiz

Doğru Cevap: E

Soru 61

Sürurî’nin hiciv ve hezel tarzındaki şiirlerinde kullandığı mahlası aşağıdakilerden hangisidir?

Sürurî

Hüznî

Hevayî

Hicvî

Fikrî

Açıklama:

Hevayî

Doğru Cevap: C

Soru 62

Sürurî, hangi tarzdaki ustalığıyla edebiyat dünyasında tanınmıştır?

Tarih düşürmesiyle

Muamma söylemesiyle

Akrostiş kullanmasıyla

Hicivciliğiyle

Methiyeleriyle

Açıklama:

Tarih düşürmesiyle

Doğru Cevap: A

Soru 63

Sürurî’nin divanına verdiği ad aşağıdakilerden hangisidir?

Şevkengiz

Neşatengiz

Rakkasname

Surname

Hazan-ı Efkâr

Açıklama:

Neşatengiz

Doğru Cevap: B

Soru 64

Yine oldum esîri âh bir şûh-ı sitemkârın
Ki dil-ber sevmemiş bilmez belâsın âşık-ı zârın
Ne kâfirliklerin gördüm ben ol zülf-i siyehkârın
O ebrûnun o zâlim gamzenin ol çeşm-i mekkârın
Nedim’e ait yukarıdaki murabbanın vezni hangisidir?

mefâ‘îlün mefâ‘îlün mefâ‘îlün mefâ‘îlün

mef'ûlün mef’ûlün mefâîlün fa'

mef'ûlü mefâ’ilün mefâîlü fa'l

fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün

fe’ûlün fe’ûlün fe’ûlün fe’ûl

Açıklama:

Yukarıdaki murabbanın taktisi şöyledir: • - - - / • - - - / • - - -/ • - - -/ şiirin vezni mefâ‘îlün mefâ‘îlün mefâ‘îlün mefâ‘îlün biçimindedir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 65

Ne kâfirliklerin gördüm ben ol zülf-i siyehkârın
O ebrûnun o zâlim gamzenin ol çeşm-i mekkârın
Nedim’e ait yukarıdaki murabbada siyehkâr kelimesi hem saçın rengini gösteren bir sıfat hem de zâlim anlamında kullanılmasıyla hangi söz sanatı yapılmıştır?

Hüsn-i talil

Tevriye

Teşbih

Açık istiare

Kapalı istiare

Açıklama:

Saçın sıfatı olarak kullanılan siyehkâr, aynı zamanda haksızlık ve zulmeden anlamındadır. Kelime şiirde birden fazla gerçek anlamda kullanılabilecek biçimde kullanıldığı için tevriye sanatı vardır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 66

Sihr ü efsûn ile dolmuşdur derûnun ey kalem
Zülfi Hârût’un demek mümkin ki nâl olmuş sana
Nedim’e ait yukarıdaki beyitte Zülfi Hârût kelimesinde hangi söz sanatı vardır?

Mürettep leff ü neşr

Mecaz-ı Mürsel

Tecahül-i ârifane

Kinaye

Telmih

Açıklama:

Şair, ilk iki beyitte hayalleri kanatlandıran bir söyleyiş biçimi ve hayal inceliğini yakaladığının farkındadır. Dolayısıyla kalemine yönelerek ona seslenmek gereği duyar (tecrit). Kalemin içi sihir ve büyü ile dolmuştur. Zaten şiir de bir çeşit büyü değil midir? Şair, meramını ilk mısrada söyledikten sonra ikinci mısrada telmih yoluyla ifadelerini somutlaştırır. Büyücülerin ustası Harut hatırlatılmıştır (telmih). Sihir ve büyü onun işidir. Kalemin içinde de nâl denilen ince lifler vardır (mürettep leff ü neşr). Sanki Harut’un zülfü bu kalemin içinde lif olmuştur. Kâğıtla mürekkebin buluşmasını sağlayan kamış kalemlerin içindeki liflerle, büyücülükte kullanılan saç telleri arasındaki benzerlik kalem-büyü ilişkisine zemin oluşturmuştur. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 67

Haddeden geçmiş nezâket yâl ü bâl olmuş sana
Mey süzülmüş şîşeden ruhsâr-ı âl olmuş sana
Nedîm’in yukarıdaki beytinin dil içi çevirisi hangi seçenekte doğru verilmiştir?

Yağ ve bağ süzülerek nezaket şarap olup sevgili tarafından içilmiştir.

Şişeden damlayan ballar sevgilinin ağzında birikmiş, sevgilinin yanakları kırmızı yanakları güneşte parlıyordu.

Sevgilinin dudağından damlayan şaraplar süzülerek yağ ve bala dönüştü.

Nezaket haddeden geçmiş, sana boy bos olmuş; şarap şişeden süzülmüş sana kırmızı yanak olmuş.

Sevgilinin şişeye benzeyen selvi boyu, kadehteki şarapları kıskandıracak güzeldir.

Açıklama:

Yukarıdaki beytin dil içi çevirisi “Nezaket haddeden geçmiş, sana boy bos olmuş; şarap şişeden süzülmüş sana kırmızı yanak olmuş.” Biçimindedir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 68

Şöyle gird olmuş Firengistan birikmiş bir yere
Sonra gelmiş gûşe-i ebrûda hâl olmuş sana
Nedîm’e ait yukarıdaki beyitteki “gird” ve “gûşe-i ebrûda” sözcüklerin anlamları, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

kalem - yanağın kenarı

şarap - saçın teli

yuvarlak - kaşın köşesi

sevgili - dost meclisi

ateş - âşıkın derdi

Açıklama:

Yukarıdaki beytin dil içi çevirisi “Firengistan şöyle toplanmış bir yere birikmiş, sonra gelmiş kaşının köşesinde sana ben olmuş.” Biçimindedir. Kelimelerin anlamı ise şöyledir: gird : yuvarlak; çevre; değirmi; gûşe-i ebrû: kaşın köşesi, kaş ucu. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 69

Mahallî-folklorik üslubun önemli temsilcilerinden olan Enderunlu Fazıl nerede dünyaya gelmiştir?

Filistin

Erzurum

İran

İstanbul

Bursa

Açıklama:

Enderunlu Fazıl’ın asıl adı Hüseyin’dir. Filistin’in Akka kalesine bağlı Safed kasabasında dünyaya geldi. Asi (=öldürülmüş) ve maktul Akka muhafızı Tahir Ömer Bey’in torunudur. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 70

Enderunlu Fazıl’a ait olup murabba biçimiyle yazılan ve farklı milletlerden kırk iki erkek köçek tasvir edildiği eser hangisidir?

Defter-i Aşk

Zenanname

Fazıl Divanı

Çenginame

Hubanname

Açıklama:

Çenginame: Rakkasname olarak da bilinir. Farklı milletlerden kırk iki erkek köçeğin tasvir edildiği eser, murabba biçimiyle yazılmıştır. Yukarıda bilgi verilen eser Çenginame’dir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 71

Müverrih Sururî hangi daldaki ustalığından dolayı “müverrih” sıfatıyla anılmaktadır?

Tarih düşürme sanatındaki ustalığı

Gazellerindeki ustalığı

Nazire yazmadaki üslubu

Şiirlerinde kullandığı farklı redifleri

Aruza hakimiyeti

Açıklama:

Müverrih, târih yazan kimse, târihçi ve ebced hesâbıyle târih düşüren kimse anlamına gelmektedir. Sürurî tarih düşürme sanatındaki ustalığından ötürü “müverrih” sıfatıyla anılmıştır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 72

Sürurî hangi meslek erbabı iken Anadolu’nun farklı yerlerini dolaşmıştır?

Şeyhülislam

Müderris

Defterdar

Tüccar

Kadı

Açıklama:

Sürurî, önce mülazım sonra da kadı olarak Anadolu’nun farklı yerlerinde çalışan Sürurî, bir ara şair Sünbülzade Vehbî’nin kethüdalığını alarak onunla birlikte Eski Zağra’da bulunmuştur. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 73

Müverrih Sürurî hiciv ve hezel türündeki şiirlerinde hangi mahlası kullanmaktadır?

Hüznî

İkbâlî

Dehrî

Hevayî

Nâtıkî

Açıklama:

Asıl adı Osman olan Sürurî şairliğinin ilk beş yılında Hüznî mahlasını kullandıktan sonra hamisi Şeyhülislam Yahya Tevfik Efendi’nin tavsiyesiyle Sürurî’yi tercih eder. Hiciv ve hezel türündeki şiirlerinde ise Hevayî mahlasını kullanır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 74

Divan şiirinde üslup arayışlarından bahseden bir araştırmacı ileri sürdüğü görüşleri kanıtlamak üzere Nedim'in şarkılarından alıntılar yapıyorsa hangi tarz veya üslubun özelliklerine dair bilgi veriyordur?

Hint üslubu

Hikemi tarz

Mahalli-folklorik üslup

Klasik üslup

Horsan üslubu

Açıklama:

Nedim mahalli-folklorik üslubun en önemli temsilcisidir. Özellikle şarkılarında bu tarzın bütün özelliklerin görmek mümkündür.
Mahalli-folklorik üslubun özellikleri en belirgin biçimde Nedim'in şarkılarında görülür.

Doğru Cevap: C

Soru 75

Bûy-ı gül taktîr olunmuş nâzın işlenmiş ucu
Biri olmuş hoy birisi dest-mâl olmuş sana
Yukarıdaki beyitte istiare sanatından yararlanılarak "nâz" kelimesi aşağıdakilerden hangisinin yerine kullanılmıştır?

Kumaş

Sevgili

Toprak

Tülbent

Kilim

Açıklama:

Kumaş söylenmemiş, nazla kumaş kast edilmiştir. İkinci mısradaki dest-mâl (=mendil) ipucudur.
Kumaş yerine kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 76

Gül mevsiminde tevbe-i meyden benim gibi
Zannım budur ki sen de peşîmânsın ey gönül
Yukarıdaki beyitte "gül mevsimi" ibaresi ile yapılan edebi sanat hangisidir?

Teşbih-i beliğ

Mecaz-ı mürsel

Kinaye

Telmih

İstiare

Açıklama:

Gül mevsimi ibaresiyle özelliklerinden biri söylenerek bahar kast edilmiştir.
Mecaz-ı mürsel sanatı yapılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 77

Divan şiirindeki mahallileşme eğilimini üslubunun en belirgin özelliği hâline getirerek kendi adıyla özdeşleşen bir tarza dönüştüren şair hangisidir?

Nedim

Enderunlu Vasıf

Enderunlu Fazıl

Sünbülzade Vehbi

Adanalı Süruri

Açıklama:

18. yüzyılda mahallileşme eğilimi yaygınlık kazanmıştır. Mahallileşmeyi üslubunun başat özelliği haline getiren şair ise Nedim'dir.
Nedim, geleneğin imkânları içinde çığır açan bir şairdir. Nedimane denilen bir tarz geliştirmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 78

Divan şiiri geleneği içerisinde tarih düşürme sanatı ve bu sanatın ayrıntılarından söz eden bir araştırmacı, 18. yüzyıl şairlerinden hangisinin eserlerinde görüşlerini örneklendirebileceği manzume bulabilir?

Adanalı Süruri

Nedim

Seyyid Vehbi

Enderunlu Fazıl

Şeyh Galip

Açıklama:

Müverrih Süruri, divan şiiri geleneği içinde en çok tarih manzumesi yazan şairdir.
Müverrih unvanıyla da tanınan Adanalı Süruri'nin eserlerinde tarih düşürme sanatının bütün özellikleriyle ilgili örnek bulunabilir.

Doğru Cevap: A

Ünite 4

Soru 1

Şeyh Galip’in şiir dili ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Daha önce şiirde hiç rastlanmayan Arapça-Farsça sözcükler kullanmıştır.

Soyut-somut kavramların iç içe girdiği tamlamalar kullanmıştır.

Sözü kısaltma özelliği olan teşbih, kinaye, telmih ve mecaz-ı mürsel gibi söz sanatlarına ağırlık vermiştir.

Deyimlere ve İstanbul Türkçesinin kalıplaşmış sözlerine yer vermiştir.

Bercesteli beyit yapısı içinde vecize niteliği taşıyan mısralar yazmıştır.

Açıklama:

Şeyh Galip’i ve eserlerini tanıyabileceksiniz.
Daha önce şiirde hiç rastlanmayan Arapça-Farsça sözcükler kullanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Şeyh Galip’in Hüsn ü Aşk adlı mesnevisinin şahıs kadrosunda yer alan aşağıdaki isimlerden hangisi Aşk’ın dadısıdır?

Gayret

Sühan

İsmet

Hüşrüba

Hayret

Açıklama:

Şeyh Galip’i ve eserlerini tanıyabileceksiniz.
Gayret

Doğru Cevap: A

Soru 3

Tarikat bağlısının kendi manevi gelişmişlik düzeyini gizlemek amacıyla giyim kuşamı, söz ve davranışlarıyla halkın ayıplamasına neden olacak bir görüntü vermesi aşağıdaki tasavvufi terimlerden hangisidir?

Halvetilik

Çile

Dervişlik

Melamilik

Seyrüsüluk

Açıklama:

Şeyh Galip’i ve eserlerini tanıyabileceksiniz.
Melamilik

Doğru Cevap: D

Soru 4

Bir mısradaki öznel yargının diğer mısradaki nesnel yargıyla örneklendirildiği beyit yapısına ne ad verilir?

Müfret beyit

Şah-beyit

Bercesteli beyit

Musarra beyit

Girizgâh beyti

Açıklama:

Hint üslubunun, Şeyh Galip’in şiirlerine yansıyan özelliklerini saptayabileceksiniz.
Bercesteli Beyitler

Doğru Cevap: C

Soru 5

Şeyh Galip’in şiir dili için aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Soyut-somut kavramların iç içe girdiği tamlamalar kullanmıştır.

Günlük konuşma dilinden zaman zaman yararlanmıştır.

Deyimlere ve İstanbul Türkçesinin kalıplaşmış sözlerine yer vermiştir.

Daha önce şiirde hiç rastlanmayan Arapça-Farsça kelimeler kullanmıştır.

Bazı şiirlerinde çok sade bir Türkçe kullanmıştır.

Açıklama:

Hint üslubunun, Şeyh Galip’in şiirlerine yansıyan özelliklerini saptayabileceksiniz.
Daha önce şiirde hiç rastlanmayan Arapça-Farsça kelimeler kullanmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi, birçok şair gibi Şeyh Galip’i de derinden etkileyen Sebk-i Hindi Üslubunun özelliklerinden biri değildir?

Abartmalar önemli bir yer tutar.

Anlatımdan çok anlam güzelliğine önem verilmiştir.

Şiirde daha çok insanın hayal dünyasının anlatılması, şiirlerin güç anlaşılmasına neden olmuştur.

Daha önce kullanılmamış kelimelere ve mazmunlara yer verilmiştir.

Bireysel konular ele alınmış, tasavvufa hiç yer verilmemiştir.

Açıklama:

Hint üslubunun, Şeyh Galip’in şiirlerine yansıyan özelliklerini saptayabileceksiniz.
Bireysel konular ele alınmış, tasavvufa hiç yer verilmemiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi, Şeyh Galip’in etkilendiği şairler ve özelliklerinden değildir?

Fuzulî’nin âşıkane tavrı

Bakî’nin rindane söyleyişi

Nabî’nin hikemî tarzı

Nedim’in mahalli-folklorik söyleyiş özelliği

Nabî’nin didaktik söyleyiş özelliği

Açıklama:

Hint üslubunun, Şeyh Galip’in şiirlerine yansıyan özelliklerini saptayabileceksiniz.
Nabî’nin didaktik söyleyiş özelliği

Doğru Cevap: E

Soru 8

Tezkirelerin verdiği bilgiye göre, asıl adı Muhammet Esat olan Şeyh Galip, aşağıda adları verilen tarikatlardan hangisine mensuptur?

Nakşibendilik

Bektaşilik

Kadirilik

Mevlevilik

Halvetilik

Açıklama:

Şeyh Galip’i ve eserlerini tanıyabileceksiniz.
mevlevilik

Doğru Cevap: D

Soru 9

Şeyh Galip’in ünlü eseri ‘’Hüsn ü Aşk’’ tan ilham alarak ‘’Gülşen-i Aşk’’ adlı bir mesnevi yazan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Şeyhülislam Arif Hikmet

Esrar Dede

Keçecizade İzzet Molla

Enderunlu Fazıl

Şeyhülislam Yahya

Açıklama:

Mesnevi geleneği içinde Hüsn ü Aşk’ın yerini belirleyebileceksiniz.
Keçecizade İzzet Molla

Doğru Cevap: C

Soru 10

Sebk-i Hindi üslubuna karşılık gelen Şeyh Galip’in okuduğu bir şairden etkilenerek adını verdiği üslup, aşağıdakilerden hangisidir?

Şairane-i Rûm

Eşar-ı Galib

Tarz-ı Şevketane

Kelam-ı Şikeste

Semt-i Manî

Açıklama:

Hint üslubunun, Şeyh Galip’in şiirlerine yansıyan özelliklerini saptayabileceksiniz.
Tarz-ı Şevketane

Doğru Cevap: C

Soru 11

Şeyh Galip, kendinden önce gelen birçok şairi okuyarak yetişmiş, onlardan yararlanmış ve bazılarının şiirlerine nazire yazmıştır. Aşağıdaki şairlerden hangisinin şiirlerine nazire yazmamıştır?

Bakî

Fuzulî

Mevlâna

Nedim

Atayi

Açıklama:

Şeyh Galip’i ve eserlerini tanıyabileceksiniz.
Atayi

Doğru Cevap: E

Soru 12

Şeyh Galip’in ‘kulzüm-i şu’le, mevc-i şerâre, çeşme-i mihr’ gibi tamlamalarda kullandığı edebi sanat aşağıdakilerden hangisidir?

Tevriye

Hüsn-i talil

Tezat

Teşbih

Tenasüp

Açıklama:

Mesnevi geleneği içinde Hüsn ü Aşk’ın yerini belirleyebileceksiniz.
Tezat

Doğru Cevap: C

Soru 13

Aşağıdaki eserlerden hangisi Şeyh Galip’e ait değildir?

Divan

Hayrabad

Hüsn ü Aşk

Şerh-i Cezire-i Mesnevi

Es-Sohbetü’s-Safiyye

Açıklama:

Şeyh Galip’i ve eserlerini tanıyabileceksiniz.
Hayrabad

Doğru Cevap: B

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi, Şeyh Galip’in şiir dilinin özellikleriyle ilgili değildir?

Sözden çok anlamın ve hayalin peşinde olması

Yabancı kelimelere, özellikle Farsça kelimelere ağırlık verilmesi

Sözü uzatmak için birtakım söz sanatlarına ağırlık verilmesi

Hem somut hem de soyut sözcüklerin olduğu tamlamaların yoğun kullanılması

Günlük konuşma dilinden ve deyimlerden yararlanma yoluna gitmesi

Açıklama:

Şeyh Galip’i ve eserlerini tanıyabileceksiniz.
Sözü uzatmak için birtakım söz sanatlarına ağırlık verilmesi

Doğru Cevap: C

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi Hint üslubunu şiirlerinde en iyi ve en farklı yansıtan şair olarak kabul edilir?

Arpaeminizade Sami

Halepli Edip

Muhammed Esat

Hoca Neşet

Mustafa Reşit Efendi

Açıklama:

A ve B şıklarında yer alan iki isim de Hint üslubunu benimseyen şairlerdir ancak en iyi değillerdir. D şıkkındaki Hoca Neşet, Farsça ve Fars şiiri konusunda üstad kabul edilen bir kişidir. E şıkkındaki şahıs Şeyh Galip'in babasıdır. C şıkkındaki isim Hint üslubunun en iyisi olan Şeyh Galip'in asıl adıdır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Muhammed Esat'ın "Şeyh Galip" mahlasını kullanmasının nedeni aşağıdakilerden hangisi değildir?

Sanat hayatında büyük kırılmaların olduğu bir dönem yaşaması

Daha önce yazdığı şiirleri beğenmemesi

Aynı mahlası kullanan diğer şairlerden ayrılmak istemesi

Kendisindeki büyük değişimi göstermek istemesi

Ailesinin gerçek adını kullanmasından rahatsız olması

Açıklama:

E şıkkı dışındaki tüm şıklardaki bilgiler Muhammed Esat'ın Şeyh Galip mahlasını kullanma sebepleridir. Kendisine çok düşkün olan ve hep destekleyen ailesinin gerçek adını kullanmasından rahatsızlık duyması gerçeği yansıtmamaktadır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 17

Sebk-i Hindi şairlerinin buldukları yeni mazmunlar için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Tüm şairlerin manaya ulaşmalarını kolaylaştırmıştır.

Şairler yeni teşbihler yapmışlardır.

Şairlerin yeni istiareler geliştirmelerine olanak vermiştir.

Şiirin çağrışım dünyasını zenginleştirmişlerdir.

Konuları arasında tabiat, sosyal hayat ve örfler adetler vardır.

Açıklama:

A şıkkı dışındaki tüm bilgiler yeni mazmunların şairlere sağladığı faydaları, kolaylıkları içeren doğru bilgilerdir. Ancak bu mazmunlara aşina olmayan şairlerin manaya ulaşma yollarını güçleştirmiş hatta bazen tıkamışlardır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Şeyh Galip, sözü yücelttiğine inandığı anlamdaki soyutluğu sağlamak için hangi unsuru kullanmıştır?

Anlam unsuru

Bir sözü ilk defa söyleme

Hayal unsuru

Farklı beyit türleri

Teşbih

Açıklama:

Tüm şıklar Şeyh Galip'in şiirlerinde kullandığı yararlandığı unsurlar olmakla birlikte özellikle anlamdaki soyutluğu sağlamak için "hayal" unsurunu kullanmıştır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Şeyh Galip'in başarıyla yarattığı "paradoksal imajlar" hangi edebi sanatın bir uygulamasıdır?

Tenasüp

Tevriye

Teşbih

İham

Tezat

Açıklama:

Şeyh Galip paradoksal imajlar yaratmada tezat sanatının olanaklarından yararlanmıştır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi Şeyh Galip'in sanatından etkilenen sanatçılardan biri değildir?

Keçecizade İzzet Molla

Bayburtlu Zihni

Ahmet Haşim

Orhan Veli Kanık

Vakanüvis Pertev

Açıklama:

Orhan Veli Kanık dışındakilerin tümü farklı zaman dilimlerinde Şeyh Galip'in sanatından etkilenen/faydalanan sanatçılardır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 21

Şeyh Galip'in çok başarılı bir şekilde tamlamalarda kullandığı "duyuların olumlu birlikteliği"ne hangi ad verilir?

Paradoksal imaj

Berceste

Soyutlama

Çoklu duyulama

Vecize

Açıklama:

"Çoklu duyulama" tamlamalarda kullanılan ve bir organa birden çok duyu işlevinin atfedildiği dolayısıyla duyuların uyumlu birlikteliği olarak tanımlanan bir şiir tekniğidir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 22

Şeyh Galip'in Hüsn-ü Aşk adlı mesnevisinin konusu nedir?

Tasavvufi aşk

Mevlevilik

Toplumsal sorunlar

Doğa

Aile

Açıklama:

Bu ünlü mesnevinin konusu hem tasavvuf hem de aşktır ki bu aşk Allah'a duyulan aşk olduğundan tasavvufi bir aşktır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Şeyh Galip'in Hüsn-ü Aşk mesnevisinde bu eseri niçin yazdığını açıkladığı bölüm hangisidir?

Mukaddime

Hikaye

Naat

Hatime

Sebeb-i Telif

Açıklama:

Mukaddime, naat, hikaye ve hatime tüm klasik mesnevilerde yer alan bölümlerdir. Şeyh Galip'in yazma sebebini açıkladığı kısım Sebebi Telif dir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 24

Hüsn-ü Aşk mesnevisindeki kişilikler soyut kavramların somutlaştırılmış halleridir. Aşağıdakilerden hangisi "çileye giren mürid"i temsil etmektedir?

Hüsn

Aşk

Mollay-yı Cünun

Sühan

Beni Muhabbet

Açıklama:

Aşk adlı kişilik çileye giren müridi temsil eder. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Tarikat bağlısının, kendi manevi gelişmişlik düzeyini gizlemek, böylece nefsini kibir ve gösterişten uzak tutmak amacıyla gerek giyim kuşam gerekse söz ve davranışlarıyla halkın ayıplamasına neden olacak bir görüntü vermesi aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanır?

Melamilik

Çile

Asitane

Mesnevihan

Hazire

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 26

Şeyh Galip bir dizesinde, “gülzâr-ı sü-handa gül-i hod-rûy” yani “sözün gül bahçesinde kendiliğinden yetişen bir gül” olduğunu
söyleyerek ne anlatmak istemiştir?

Dizelerinde kullandığı kelimelerin aklına hemen geldiğini

Düzenli bir medrese eğitiminden geçmediğini, özel hocalardan ders aldığını

Düzenli bir medrese eğitimi gördüğü ve hocalarının onu "gül" olarak gördüğünü

1001 günlük çile süresi sonrasında dede olduğunu

Bu dizelerini asitanede yazdığını

Açıklama:

Kaynakların verdiği bilgilerden Şeyh Galip'in düzenli bir medrese eğitiminden geçmediği, ailesinden ve dönemin bazı büyük hocalarından
aldığı özel derslerle kendini geliştirdiği anlaşılmaktadır. Şair, bir dizesinde, “gülzâr-ı sü-handa gül-i hod-rûy” yani “sözün gül bahçesinde kendiliğinden yetişen bir gül” olduğunu söyleyerek aynı gerçeğe temas etmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 27

Şeyh Galip'in Hoca Neşet’in de tavsiyesiyle Sebk-i Hindî’nin Fars şiirindeki en önemli temsilcilerinden Şevket-i Buharî’yi okumaya başlamasının en önemli nedeni nedir?

Şevket-i Buharî Hoca Neşet'in en sevdiği şairdi ve Şeyh Galip Hocasının yolundan gitmesi

Medrese eğitimi esnasında diğer temsilcilerin bütün eserlerini okumuş ve okuyacak eser bulamaması

Okuduğu diğer şairlerin eserlerinde kendi kişiliğini bulamayacağını anlaması

Şeyh Galip Hoca Neşet'in okuttuğu Tuhfe-i Şahidî’ okuduğunda çok etkilenmiş başka eserleri de okumak istemiş olması

Şevket-i Buharî Asitanede okunması gereken önemli bir şair olması

Açıklama:

Gençlik yıllarında Neşet, Pertev ve Nesip Dede’ye; önceki devirlerde yaşamış büyük şahsiyetlere nazireler yazan Şeyh Galip, bu dönemde Fuzulî, Hayalî, Nefî, Nabî ve Nedim gibi şairlerin yolundadır. Ancak bu yolda kendi kişiliğini bulamayacağını görmüş ve Hoca Neşet’in de tavsiyesiyle Sebk-i Hindî’nin Fars şiirindeki en önemli temsilcilerinden Şevket-i Buharî’yi okumaya başlamıştır. Bu dönem, onun sanat hayatında büyük kırılmaların olduğu bir dönemdir. O, daha önce yazdığı şiirleri beğenmemeye başlamış, hatta onlardan kurtulmak veya aynı mahlası kullanan diğer şairlerle karıştırılmamak için, belki de kendisindeki bu büyük değişimi göstersin diye mahlasını değiştirme düşüncesi içine girmiştir. ‘Galip’ mahlasını benimsemesi de bu dönemde olmuştur. Bir süre her iki mahlasını beraber kullanan şair, daha sonra eski mahlasını terk etmiş ve sadece Galip mahlasını kullanmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Mevlevilerin 1001 gün süren ve adına çile dedikleri manevi eğitim süreçlerini tamamladıkları Mevlevihaneye verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Hazire

Mesenevihan

Talikat

Çile

Asitane

Açıklama:

Mevlevilerin 1001 gün süren ve adına çile dedikleri manevi eğitim süreçlerini tamamladıkları Mevlevihaneye Asitane adı verilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 29

Şehy Galip aşağıdakilerden hangisi gerçekleştirince "dede" olmuştur?

1001 günlük çile dönemini tanımladıktan sonra

Şevket-i Buharî’yi okuduktan sonra

Tuhfe-i Şahidî’yi okuduktan sonra

Hüsn ü Aşk mesnevisini yazdıktan sonra

Şerh-i Cezire-i Mesnevisini yazdıktan sonra

Açıklama:

Ailesi de Mevlevi olan ve böylece bir Mevlevi muhitinde büyüyen Şeyh Galip, aynı tarikatın şeyhlerinden dersler alarak yetişmiş ve sonunda bir Mevlevi dervişi olmuştur. Şair, 1784 yılında ailesinden izin almadan çileye girmek için Konya’ya gitmiştir. Fakat onun yokluğuna dayanamayan babası, çilesini İstanbul’da tamamlayabilmesi için başvuruda bulunmuş ve gerekli izin alındıktan sonra Galip, İstanbul’a dönmüştür. Galip, 10 Temmuz 1784’te girdiği 1001 günlük çileyi 11 Temmuz 1787’de doldurarak dede olmuştur. Bu tarihten sonra o, artık Galip Dede’dir.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Şeyh Galip, mevlevi dedelerinden Yusuf Sineçak’ın bir eserinin her cildinden 100 beyit seçmek ve bu seçkinin başına 99, sonuna da 5 beyit eklemek suretiyle 704 beyitlik bir eser oluşturmuştur. Aşağıdakilerden hangisi bu eserin adıdır?

Divan

Hüsn ü Aşk

Şerh-i Cezire-i Mesnevi

es-Sohbetü’s-Safiyye

Tuhfe-i Şahidî

Açıklama:

Şerh-i Cezire-i Mesnevi Şeyh Galip’in Mevlevi dedelerinden Yusuf Sineçak’ın Cezire-i Mesnevi adlı eserinin şerhidir. Şair, adı geçen eserin her cildinden 100 beyit seçmiş ve bu seçkinin başına 99, sonuna da 5 beyit eklemek suretiyle 704 beyitlik bir eser oluşturmuştur. Eserde, Farsça bilmeyenler için seçilen bazı kelimelerin Türkçe karşılıkları verilmiş ve beyitler açıklanmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi Şeyh Galip'in üslubunu en iyi açıklamaktadır?

Şeyh Galip şiir ve şair üzerine düşünen ancak bu düşüncelerini çeşitli vesilelerle ifade etmeyen bir şairdir.

Şiir aynı Nabî’nin beyitlerindeki gibi Farsça bir manzume şeklinde olup zincirleme tamlamalarla dolu olmalıdır.

Şair yeni anlam ve hayalleri anlatabilmek için birtakım yeni kelimeler ve bu kelimelerin de içinde yer aldığı yeni tamlamalar bulmalıdır.

Şeyh Galip farklı üsluplardan beslenerek kendi kişisel üslubunu oluşturmuştur.

Şeyh Galip Hoca Neşet'ten çok etkilenmiş ve onun uslubünü benimsemiştir.

Açıklama:

Şiirlerinde Ruhî-i Bağdadî ile Nevizade’den bahsetmesi ve Koca Ragıp Paşa’nın Münşeat’ından söz etmesi, onun bu şairleri de okuduğunu göstermektedir. Bütün bu isimler ve onların kişisel üsluplarındaki farklılıklar, Şeyh Galip’in üslup özellikleri hakkında da fikir vermektedir.
Fuzulî’nin âşıkane, Bakî’nin rindane, Nabî’nin hikemî ve Nedim’in mahallî-folklorik söyleyişle öne çıktığı bilinen bir gerçektir. Bu gerçekten hareketle Galip’in bütün bu farklı üsluplardan beslenerek kendi kişisel üslubunu oluşturduğunu, dolayısıyla bu üsluplardan izler
taşıdığını, Nefî’den başlayarak XVII ve XVIII. asır şairlerinin hemen hepsini farklı düzeylerde ve farklı yönleriyle etkileyen Sebk-i Hindî’yi ise onun en büyük temsilcilerinden biri sayılacak kadar çok yansıttığını rahatlıkla söyleyebiliriz. Divanında yer yer karşılaştığımız üslup bakımından farklılıklar gösteren şiirleri, ondaki bu üslup çeşitliliğini, daha doğrusu üslubundaki zenginliği ortaya koymaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi Şeyh Galip'in şiir dili içerisinde yer almaz?

Yabancı kelimelere, özellikle de Farsça kelimelere ağırlık vermiştir.

Sözü kısaltmak, diğer Sebk-i Hindî şairleri gibi, Şeyh Galip’in de bir üslup özelliğidir.

Bazı şiirlerinde, özellikle de şarkılarında sade bir Türkçe kullanmıştır.

Şiirlerinde Türkçe deyimlerin çokluğu dikkati çeker.

Beyitleri Farsça bir manzume gibi olup zincirleme tamlamalarla doludur.

Açıklama:

Şeyh Galip, şiir ve şair üzerine düşünen ve bu düşüncelerini çeşitli vesilelerle ifade eden bir şairdir. Hem divanında hem de Hüsn ü Aşk mesnevisinde onun bu konulardaki düşüncelerini okuyabiliyoruz. O, adı geçen mesnevisinde Nabî’yi eleştirirken şiir dilinin nasıl olması
gerektiğini de söylemiştir. Buna göre Nabî’nin beyitleri Farsça bir manzume gibi olup zincirleme tamlamalarla doludur. Nesirde metni süsleyen ve ona değer katan bu tamlamalar, şiirde kullanıldıkları zaman sözü ağırlaştırmakta, okuyucuya yük olmaktadır. Şairin bu değerlendirmesinden, kendisinin şiirde sade bir dil kullanmaktan yana olduğu anlaşılmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi Şeyh Galip'in uslübu düşünüldüğünde doğrudur?

Şiirde asıl olanın lafız değil, o lafzın taşıdığı anlamdır.

Şairin asıl amacı lafız olmalıdır, anlam zaten gelir.

Şeyh Galip’in şiirlerinde kısalık dendiğinde beyit sayısında ki kısalık akla gelir anlamdaki değil.

Şeyh Galip de diğer Sebk-i Hindî şairlerinin aksine mazmuna önem vermemiştir.

Şeyh Galip şiirlerinde deyimler kullanmaktan kaçınmıştır.

Açıklama:

Lafız-anlam ilişkisi üzerinde düşünen Şeyh Galip, “Lafzdan zîrâ ki ma‘nâdır garaz” diyerek, şiirde asıl olanın lafız değil, o lafzın taşıdığı anlam olduğunu açıkça ifade etmiştir. Anlamı şaraba, lafzı da kadehe benzeten şair, şarap içme eyleminde kadehin araç olması gibi, anlatma ve anlama eylemlerinde de lafzın ancak bir araç olduğunu ortaya koymuştur. Çünkü şairin asıl amacı lafız değil, anlamdır Galip’in şiirlerinde kısalık, beyit sayısında değil, anlamın ifade edilmesinde kendini gösterir. Yoksa gazellerinin genelde uzun olduğu, bazılarının da kimi Mevlevi büyüklerinin övgüsünü konu alan zeyillerle uzatıldığı görülmektedir. Şeyh Galip de diğer Sebk-i Hindî şairleri gibi mazmuna önem vermiş; kendisinin, mana semtine giden bir yolcu olduğunu ve şiir yolunda mazmunu rehber edindiğini söylemiştir. Şiirlerinde deyimler kullanan Galip, bunun yanı sıra örneklendirmeye dayalı beyit yapısı içinde berceste mısra söyleme tekniğini de başarıyla kullanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi Hüsn ü Aşk için söylendiğinde yanlıştır?

Şeyh Galip eserin mukaddime bölümüne Allah’a hamd etmekle başlamıştır.

Anlatım tekniklerinden tahkiye ve tasvirin kullanılmıştır.

Hikâye bölümünde bu eseri niçin kaleme aldığını Sebeb-i Telîf başlığı altında anlatmıştır.

Eserde aruzun mef ‘ûlü mefâ‘ilün fe‘ûlün kalıbı kullanılmıştır

2042 beyit ve her biri altışar bent olan dört tardiyyeden oluşan bir eserdir

Açıklama:

Galip’in henüz 26 yaşındayken yazdığı Hüsn ü Aşk mesnevisi, 2042 beyit ve her biri altışar bent olan dört tardiyyeden oluşan bir eserdir. Eserde aruzun mef ‘ûlü mefâ‘ilün fe‘ûlün kalıbı kullanılmıştır. Anlatım tekniklerinden tahkiye ve tasvirin kullanıldığı eserde, klasik mesnevilerdeki mukaddime, hikâye ve hatime bölümlerine yer verilmiştir. Şeyh Galip, eserinin mukaddime bölümüne Allah’a hamd etmekle başlamış, ardından Hz. Muhammet’in övgüsünü, sıfatlarını, miracını ve mucizelerini içine alan bir naat söylemiş, sonra Mevlana ve kendi babası hakkında övgüde bulunmuştur. Şair, hikâye bölümüne geçmeden önce, bu eseri niçin kaleme aldığını Sebeb-i Telîf başlığı altında anlatmış; burada Nabî’nin Hayrabad adlı eseri hakkında edebî eleştiride bulunmuş, aynı zamanda kendi şiir anlayışını da açıklamıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Şeyh Galip’in yazdığı 704 beyitten oluşan ve Farsça bilmeyenler için kelimelerin açıklamalarının yer aldığı eserin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Divan

Hüsn-ü Aşk

Tuhfe-i Şahide

Şerh-i Cezire-i Mesnevi

Es-Sohbetü’s Safiyye

Açıklama:

Galip’in Şerh-i Cezire-i Mesnevi adlı eseri, Mevlevi dedelerinden Yusuf Sineçak’ın Cezire-i Mesnevi adlı eserinin şerhidir. Şair, adı geçen eserin her cildinden 100 beyit seçmiş ve bu seçkinin başına 99, sonuna da 5 beyit eklemek suretiyle 704 beyitlik bir eser oluşturmuştur. Eserde, Farsça bilmeyenler için seçilen bazı kelimelerin Türkçe karşılıkları verilmiş ve beyitler açıklanmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 36

Şeyh Galip’e göre şair “Pir” yani Mevleviliği kimden öğrenmiştir?

Aşçıbaşı Hüseyin Dede

Küçük Muhammed Dede

Hamdi Efendi

Mustafa Reşit Efendi

Hoca Neşet

Açıklama:

Şeyh Galip Hüsn-ü Aşk adlı eserinde Mevleviliği babası Mustafa Reşit Efendiden öğrendiğini söylemiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi Şeyh Galip'in eserlerinden değildir?

Şerh-i Cezire-i Mesnevi

es Sohbetü's Safiyye

Divan

Şevket-i Buhari

Hüsn ü Aşk

Açıklama:

Divan, Şerh-i Cezire-i Mesnevi, Hüsn ü Aşk,es Sohbetü's Safiyye, Şeyh Galip'in eserlerindendir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi/hangileri Şeyh Galip'in eserlerinde kullandığı üslup özelliklerindendir?
I. Lafız-anlam ilişkisi
II. Paradoksal İmajlar
III. Bercesteli Beyitler
IV. Çoklu Duyulama

I ve II

II ve III

I ve IV

III ve IV

Hepsi

Açıklama:

Lafız-anlam ilişkisi üzerinde düşünen Şeyh Galip, “Lafzdan zîrâ ki ma‘nâdır garaz” diyerek,
şiirde asıl olanın lafız değil, o lafzın taşıdığı anlam olduğunu açıkça ifade etmiştir.
Anlamı şaraba, lafzı da kadehe benzeten şair, şarap içme eyleminde kadehin araç olması
gibi, anlatma ve anlama eylemlerinde de lafzın ancak bir araç olduğunu ortaya koymuştur.
Şiirlerinde deyimler kullanan Galip, bunun yanı sıra örneklendirmeye dayalı beyit yapısı
içinde berceste mısra söyleme tekniğini de başarıyla kullanmıştır.
Şeyh Galip’te tezat sanatı, bazen zıt anlamlı sözcüklerin aynı tamlamada bir araya gelmesi
bazen de paradoksal imajlar biçiminde karşımıza çıkar.
Çoklu duyulama, herhangi bir duyu organının, kendi eyleminin yanı sıra, başka duyu
eylemlerini de gerçekleştirebilmesi biçiminde tanımlanabilir. Şeyh Galip eserlerinde, çok başarılı çoklu duyulama örnekleri vermiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 39

Aşağıdakilerden hangileri Şeyh Galip'in şiirlerine yansıyan özelliklerdendir?
I. Örneklendirmeye dayalı bercesteli beyit yapısı içinde, atasözü gibi işlevsel mısralar söylemiştir.
II. Büyük oranda soyut kavramlara yönelmiştir.
III. Tezat sanatından çok fazla yararlanmıştır.
IV. Çoklu duyulamalara yer vermiştir.

I ve II

I ve III

III ve IV

I ve IV

Hepsi

Açıklama:

Şeyh Galip, örneklendirmeye dayalı bercesteli beyit yapısı içinde, atasözü gibi işlevsel mısralar söylemiştir. Bu özellik, Saib-i Tebrizî, Nabî, Edip, Raşit gibi Sebk-i Hindî şairleri için ayırt edici bir üslup özelliğidir. Şeyh Galip, büyük oranda soyut kavramlara yönelmiştir. Çünkü o, sözü yücelten şeyin anlamdaki soyutluk olduğuna inanmaktadır. Şair, soyut kavramları anlatabilmek için hayal unsuruna ağırlık vermiş ve o kavramları hayal aracılığıyla okuyucu zihninde canlandırmaya çalışmıştır. Galip’in şiirlerinde tasavvuf da önemli bir yer işgal etmiştir. Onun Hüsn ü Aşk adlı mesnevisi bütünüyle tasavvufu konu aldığı gibi, divanında da tasavvufî düşünceler şiirin en önemli muhteva unsurlarından biridir. Şeyh Galip, tezat sanatından çok fazla yararlanmıştır. Onun şiirlerinde tezat sanatı, bazen zıt anlamlı sözcükleri aynı tamlamada bir araya getirmek bazen de paradoksal imajlar biçiminde karşımıza çıkar. Şeyh Galip, son derece orijinal ve bir o kadar da başarılı paradoksal imajlarıyla verili dünyadaki zıtlıkları, imajlar dünyasında uyumlu birlikteliğe kavuşturarak kesretin arkasında yatan vahdeti açığa çıkarmış; tasavvuf düşüncesindeki vahdet-i vücudu hiç zorlanmadan anlatmanın yolunu göstermiştir. Bazı Sebk-i Hindî şairlerinde ayırt edici bir üslup özelliği olan çoklu duyulamalar da Şeyh Galip’te görülür. O, göze konuşma ve susma, gamzeye gammazlık özellikleri vermiş; ayrıca sözün sıcak veya soğuk, acı veya tatlı olmasından, hatta sözü saça benzeterek onun kokusundan, bir başka yerde ise renkli kokudan söz etmiştir. Bunların her biri birer çoklu duyulamadır.

Doğru Cevap: E

Soru 40

Şeyh Galip'in Hüsnü Aşk eserine dair aşağıdakilerden hangisi/hangileri doğrudur?
I.Eserinde, Fuzulî’nin Leyla vü Mecnun ve Sıhhat ü Maraz adlı eserleriyle benzerlikler görülür.
II. Kendinden önceki mesnevi şairlerine uymamıştır.
III. Mesnevisinde yeni bir yol gözettiğini söylemiştir.
IV. “Tâze edâ” geliştirme peşinde olmuştur

Yalnız I

I ve III

I, II ve III

I ve IV

Hepsi

Açıklama:

Sebk-i Hindî’nin en önemli yapıtlarından biri olan Hüsn ü Aşk’ın mesnevi geleneğinde farklı bir yeri vardır. Şeyh Galip, bu farklılığı, kendinden önceki şairleri aşarak “bir başka lügat” (şiir dili) kullandığını ve bir “özge macera” (hikâye) anlattığını söylemek suretiyle ifade etmiştir. Galip, kendinden önceki mesnevi şairlerine uymadığını ve mesnevisinde yeni bir yol gözettiğini söylemiştir. Şair, gerek kullandığı şiir dili gerekse anlattığı hikâye bakımından öncekilerden farklı özellikler gösteren yeni ve özgün bir mesnevi yazmıştır. Şair, gerek divanında gerekse mesnevisinde daima yenilik ve orijinallik vurgusu yapmış, hatta geleneği yer yer eleştirmiştir. Ama o, eleştirse de içinden çıkıp geldiği geleneği göz ardı etmemiş, ondan en iyi biçimde yararlanmasını bilmiş, fakat onu tekrarlama yoluna gitmemiştir. Çünkü o, “hâyîde edâ” yani başkalarınca kullanılmış, başka ağızlarda sakız olmuş bir tarz yerine “tâze edâ” geliştirme peşinde olmuştur. Eserinde, Fuzulî’nin Leyla vü Mecnun ve Sıhhat ü Maraz adlı eserleriyle benzerlikler görülür. Attar’ın Mantıku’tTayr, Sühreverdî’nin Munisü’l-Uşşak ve Mevlana’nın Mesnevi adlı eserlerinin de bu eser üzerindeki etkileri gözle görülür düzeydedir. Şeyh Galip, bütün bu etkileri kendi sanat kudretiyle birleştirerek bir şaheser ortaya koymuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi Şeyh Galip'in, şiirlerine nazire veya tahmis yazdığı şahsiyetler arasında değildir?

Nahifi

Münif

Nedim

Nevasi

Hayali

Açıklama:

Her şair gibi Şeyh Galip’in de başta Mevlana olmak üzere kendinden önceki büyük şairleri okuyarak yetiştiği, kendilerinden istifade ettiği, hatta bazılarına nazireler yazdığı bilinmektedir. Şiirlerine nazire veya tahmis yazdığı şahsiyetler arasında Fuzulî, Hayalî, Nefî, Sabit, Nabî, Nedim, Nahifî ve Münif gibi şairler öne çıkmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 42

Şeyh Galip'in Mevlevi şeyhlerinden Köseç Ahmet Dede’nin er-Risaletü’lBahriyye fî-Tarikati’l-Mevleviyye adlı Arapça eserine yazılmış Arapça bir talikat aşağıdakilerden hangisidir?

Şerh-i Cezire-i Mesnevi

Divan

Hüsnü Aşk

es Sohbet-i Safiyye

Münşeat

Açıklama:

es-Sohbetü’s-Safiyye: Bu eser, Mevlevi şeyhlerinden Köseç Ahmet Dede’nin er Risaletü’lBahriyye fî-Tarikati’l-Mevleviyye adlı Arapça eserine yazılmış Arapça bir talikattır.

Doğru Cevap: D

Soru 43

Sebk-i Hindî şairleri, az sözle çok şey anlatmaya önem verdikleri için, şiirde sözü kısaltmışlardır. Bunun nedeni aşağıdakilerden hangileridir?
I. Dikkat çekmeye çalışmaları
II. Soyut kavramlara ağırlık vermeleri
III. Anlamda yeniliği ve orijinalliği gözetmeleri
IV. Halkın seviyesini gözetmeleri

I ve III

II ve III

III ve IV

I, II e IV

Hepsi

Açıklama:

Sebk-i Hindî şairleri, az sözle çok şey anlatmaya önem verdikleri için, şiirde sözü kısaltmışlardır. Onların soyut kavramlara ağırlık vermeleri, anlamda yeniliği ve orijinalliği gözetmeleri de, sözün kısalmasında etkili olmuştur. Soyut kavramlar, somutlaştırılarak anlatılmıştır. Önceki başlıklarda ele aldığımız izafet-i itibariler, bu tür yapıların da içinde yer aldığı zincirleme tamlamalar, renkli ve bir o kadar ilginç imajlar, hep bu amaca hizmet etmiştir. Anlamda yenilik ve orijinallik özelliklerinin aranması ise şairlerin hareket alanlarını iyice daraltmış, işleyecekleri konuları ve anlatacakları kavramları sınırlamış, hatta manzumelerin beyit sayısında bile azalmaya neden olmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 44

Şeyh Galip'in Hüsnü Aşk adlı eserinde gerek isim gerekse naz-niyaz ilişkisi bağlamında âşık ile sevgilinin yer değiştirmesinin altındaki temel yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Taze Eda

Özge Macera

Vahdet-i Vücud

Yeni Mazmun

Paradoksal İmaj

Açıklama:

Gerek isim gerekse naz-niyaz ilişkisi bağlamında âşık ile sevgilinin yer değiştirmesi, aradaki ikiliği kaldırmak ve birliğe ulaşmak içindir. Bu da tasavvufun en önemli konusu olan vahdet-i vücut (=varlığın birliği) felsefesini gündeme getirmektedir. Çünkü bu felsefe, görünen âlemdeki kesretin (=çokluğun) arkasında görünmeyen bir vahdetin (=birliğin) bulunduğunu kabul etmekte ve onu açığa çıkarmayı hedeflemektedir. Galip’in de yaptığı budur. Hüsn ile Aşk, hikâyenin iki ayrı kahramanı oldukları hâlde, bazen birbirinin yerini alabiliyorlar. Şair, ikisi arasındaki birliğe bu yolla vurgu yaptığı gibi, onların okulda tanışıp kaynaşmalarını anlatırken de aynı birliği açığa çıkarma çabası içindedir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 45

Lafız-anlam ilişkisi üzerinde düşünen Şeyh Galip için aşağıdakilerden hangileri doğrudur?
I. Şairler lafzı, anlamın hizmetine vermelidir.
II. Lafz anlama muhtaç, anlam da lafza muhtaçtır.
III. Güzel anlam, ancak aşina (=tanıdık, bilinen) lafız ile kendini gösterir.
IV. Anlam, güzel, renkli ve ilk defa söyleniyor olmalıdır.

I ve II

II ve III

III ve IV

I ve IV

Hepsi

Açıklama:

Lafız-anlam ilişkisi üzerinde düşünen Şeyh Galip, “Lafzdan zîrâ ki ma‘nâdır garaz” diyerek, şiirde asıl olanın lafız değil, o lafzın taşıdığı anlam olduğunu açıkça ifade etmiştir. Anlamı şaraba, lafzı da kadehe benzeten şair, şarap içme eyleminde kadehin araç olması gibi, anlatma ve anlama eylemlerinde de lafzın ancak bir araç olduğunu ortaya koymuştur. Çünkü şairin asıl amacı lafız değil, anlamdır. Anlamda da bazı özellikler bulunmalı; güzel, renkli ve ilk defa söyleniyor olmalıdır. Fakat manaya öncelik veren şair, lafzın ihmal edilmesinden yana olmamış, onda da bazı özellikler aramıştır. Galip’in lafızda aradığı en önemli özellik aşinalıktır. Çünkü o, güzel anlamın ancak aşina (=tanıdık, bilinen) lafız ile kendini göstereceğini düşünmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Şeyh Galip, asıl konusu aşk ve tasavvuf olan Hüsn ü Aşk mesnevisinde, aşk yolcusunun yolculuk süreçlerini temsilî/alegorik bir dille anlatmıştır. Hikâyenin şahıs kadrosunu oluşturan bütün kişiler, aslında birtakım soyut kavramların ve çeşitli tasavvufi terimlerin teşhis sanatıyla somutlaşmış biçimleri olarak yorumlanabilir. Aşağıdakilerden hangisi, Sühan'ı temsil etmektedir?

Çileye giren mürid

Mutlak güzel

Mevlevi tekkesini

Mevlevi şeyhi

Mevlana

Açıklama:

Aşk, çileye giren müridi; Hüsn, mutlak güzeli; Benî Muhabbet, müridin içinde yer aldığı Mevlevi cemaatini; Mekteb-i Edeb, Mevlevi tekkesini; Mollâ-yı Cünûn, Mevlevi şeyhini; Sühan, Mevlana’yı veya onun Mesnevi-i Manevî adlı eserini; Nüzhetgâh-ı Ma’nâ, müridin içinde yaşadığı ortamın onun ruhundaki yansımalarını; Havz-ı Feyz, ilahî nurların müridin ruhundaki tecellilerini; Hisâr-ı Kalb, müridin gönlünü temsil etmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Necmeddin-i Kübra

Babaiyye

Et-Ta'rifat

Sebk-i Hindî

Melamilik

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi Muğlalı İbrahim Şahidî Dede’nin yazdığı Türkçe-Farsça manzum sözlüktür?

Tuhfe-i Şahidî

Divânu Lugati’t-Türk

Kitâb-ı Mecmu

Tercümân-ı Türkî

Lehcetü’l-Lügat

Açıklama:

Tuhfe-i Şahidî: Muğlalı İbrahim Şahidî Dede’nin yazdığı Türkçe-Farsça manzum bir sözlük. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Çile: Mevlevilerin manevi eğitim süreçlerinden biridir. Tekkenin farklı yerlerinde hizmetle geçirilen bu sürecin toplam süresi ............... gündür.
Yukarıda verilen cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

681

798

824

902

1001

Açıklama:

Çile: Mevlevilerin manevi eğitim süreçlerinden biridir. Tekkenin farklı yerlerinde hizmetle geçirilen bu sürecin toplam süresi 1001 gündür. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Mevlevilerin 1001 gün süren ve adına çile dedikleri manevi eğitim süreçlerini tamamladıkları yere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Destegül

Arrakiye

Asitane

Ayn-i Cem

Dergah

Açıklama:

Asitane: Mevlevilerin 1001 gün süren ve adına çile dedikleri manevi eğitim süreçlerini tamamladıkları Mevlevihane. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi cami, tekke ve türbe gibi mekânların mezarlık olarak da kullanılan etrafı duvar veya parmaklıkla çevrilmiş bahçe kısmına verilen addır?

Hadiqa

Hacir

Hedik

Hazire

Humar

Açıklama:

Hazire: Cami, tekke ve türbe gibi mekânların mezarlık olarak da kullanılan etrafı duvar veya parmaklıkla çevrilmiş bahçe kısmı. Değru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 52

Divan şiirinde başından beri varlığı bilinen, ancak XVII ve XVIII. asırlarda şairler arasında çok kullanılarak Sebk-i Hindî’nin önemli özelliklerinden biri hâline gelen üslup aşağıdakilerden hangisidir?

Bercesteli Beyit

Bedbinli Beyit

Biamanlı Beyit

Biyeli Beyit

Bükülü Beyit

Açıklama:

Divan şiirinde başından beri varlığı bilinen, ancak XVII ve XVIII. asırlarda şairler arasında çok kullanılarak Sebk-i Hindî’nin önemli özelliklerinden biri hâline gelen bercesteli beyit yapısı içinde şairler, vecize gibi işlevsel mısralar söylemişlerdir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Lafız-anlam ilişkisinde anlama öncelik veren, anlamda da güzel, renkli ve ilk defa söyleniyor olma gibi birtakım özellikler arayan Şeyh Galip, Hüsn ü Aşk’ta bütünüyle, divanında ise büyük oranda ne tür kavramlara yönelmiştir?

Somut

Soyut

Diyalektik

Estetik

Pragmatik

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 54

Keçecizade İzzet Molla Şeyh Galip'in Hüsn ü Aşk’tan ilham alarak aşağıdaki hangi mesneviyi yazmıştır?

Mahzenü'l-Esrar

Leylî vü Mecnûn

Hüsrev ü Şirin

Gülşen-i Aşk

Heft-peyker

Açıklama:

Galip’in şiirdeki başarısı ve gücü birçok şairi derinden etkilemiştir. Kendisi daha hayattayken bile, Esrar Dede ve Neyyir Dede gibi şahsiyetler, onun etkisinde kalarak şiir söylemişlerdir. Etkisi ölümünden sonra da devam etmiş; hatta Keçecizade İzzet Molla, Hüsn ü Aşk’tan ilham alarak Gülşen-i Aşk adında bir mesnevi yazmıştır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 55

Mesnevi geleneğinin son büyük halkası olan Hüsn ü Aşk adlı eseri aşağıdaki şairlerden hangisi yazmıştır?

Vakanüvis Pertev

Şehy Galip

Enderunlu Rasih

Ziver Paşa

Esrar Dede

Açıklama:

Divan edebiyatının son büyük şairi Şeyh Galip olduğu gibi, mesnevi geleneğinin de son büyük halkası onun Hüsn ü Aşk adlı eseridir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 56

Gerek Fars gerekse Türk edebiyatında şairler, mesnevide genellikle aşağıda verilen hangi şairin yolundan gitmişlerdir?

Hoca Dehhani

Ali Şir Nevai

Feridüddin Attar

Nizamî-i Gencevî

Şems-i Tebrizi

Açıklama:

Gerek Fars gerekse Türk edebiyatında şairler, mesnevide genellikle Nizamî-i Gencevî’nin yolunda gitmişlerdir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 57

Şeyh Galip hangi şehirde dünyaya gelmiştir?

İstanbul

Antep

Halep

Semerkant

Manisa

Açıklama:

Asıl adı Muhammet Esat olan Şeyh Galip, 1757 yılında İstanbul’da Yenikapı Mevlevihanesi civarındaki bir evde dünyaya gelmiştir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Şeyh Galip’le yakından ilgilenerek oluşturduğu edebî ortamla Galip’in edebî açıdan yetişmesinde çok önemli bir yeri olan şahsiyet kimdir?

Pertev

Nesip Dede

Hoca Neşet

Şevket-i Buharî

Kûçek Muhammet Dede

Açıklama:

Şeyh Galip’in yetişmesinde daha çok Galata Mevlevihanesi şeyhlerinden Aşçıbaşı Hüseyin Dede’nin ve ileri düzeydeki Farsçası ve Fars şiirine dair bilgisiyle tanınan devrin üstat şahsiyetlerinden Hoca Neşet tarafından oluşturulan edebî ortamın büyük katkısı olmuştur. Özellikle Hoca Neşet, çok genç yaşta şiir söylemeye başlayan Galip’le yakından ilgilenmiş ve yazdığı bir mahlasname ile onun önceden beri kullandığı Esat mahlasını kutlamıştır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Galip’in bu eseri, Mevlevi dedelerinden Yusuf Sineçak’ın eserinin şerhidir. Galip, eserin her cildinden 100 beyit seçmiş ve bu seçkinin başına 99, sonuna da 5 beyit eklemek suretiyle 704 beyitlik bir eser oluşturmuştur. Eserde, Farsça bilmeyenler için seçilen bazı kelimelerin Türkçe karşılıkları verilmiş ve beyitler açıklanmıştır.
Yukarıda hakkında bilgi verilen Şeyh Galip’e ait eser hangisidir?

Talikat

Hüsn ü Aşk

Divan

Şerh-i Cezire-i Mesnevi

es-Sohbetü’s-Safiyye

Açıklama:

Şerh-i Cezire-i Mesnevi: Galip’in bu eseri, Mevlevi dedelerinden Yusuf Sineçak’ın Cezire-i Mesnevi adlı eserinin şerhidir. Şair, adı geçen eserin her cildinden 100 beyit seçmiş ve bu seçkinin başına 99, sonuna da 5 beyit eklemek suretiyle 704 beyitlik bir eser oluşturmuştur. Eserde, Farsça bilmeyenler için seçilen bazı kelimelerin Türkçe karşılıkları verilmiş ve beyitler açıklanmıştır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Hüsn ü Aşk’tan ilham alarak Gülşen-i Aşk adında bir mesnevi yazan şair kimdir?

Vakanüvis Pertev

Ayıntaplı Aynî

Ziver Paşa

Keçecizade İzzet Molla

Bosnalı Fehîm

Açıklama:

Galip’in şiirdeki başarısı ve gücü birçok şairi derinden etkilemiştir. Kendisi daha hayattayken bile, esrar Dede ve Neyyir Dede gibi şahsiyetler, onun etkisinde kalarak şiir söylemişlerdir. Etkisi ölümünden sonra da devam etmiş; hatta Keçecizade İzzet Molla, Hüsn ü Aşk’tan ilham alarak Gülşen-i Aşk adında bir mesnevi yazmıştır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 61

Modern Türk edebiyatçıları arasında yer alan Orhan Pamuk hangi eserinde Şeyh Galip’e ve Hüsn ü Aşk’a göndermelerde bulunmuştur?

Kara Kitap

Yeni Hayat

Kar

Masumiyet Müzesi

Benim Adım Kırmızı

Açıklama:

Modern Türk şiirinde Ahmet Haşim, Behçet Necatigil, Asaf Halet Çelebi, Sezai Karakoç ve Hilmi Yavuz gibi ustalar Şeyh Galip’in şiirlerinden yararlanmışlardır. Öyle ki gelenekten faydalanma sorununun gündeme geldiği her ortamda Şeyh Galip, başköşeye oturtulmuştur. Hüsn ü Aşk kadar modern Türk edebiyatına kaynaklık etmiş başka bir mesnevi yoktur. Ahmet Hamdi Tanpınar, Huzur’da; Orhan Pamuk, Kara Kitap adlı romanında Şeyh Galip’e ve Hüsn ü Aşk’a göndermelerde bulunmuştur. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Şeyh Galip Hüsn ü Aşk adlı eserinin mukaddime bölümünde hangisi yoktur?

Allah’a hamd etmesi

Hz. Muhammet’in övgüsü

Devrin padişahına övgüsü

Mevlana’ya övgüsü

Kendi babasına övgüsü

Açıklama:

Şeyh Galip, eserinin mukaddime bölümüne Allah’a hamd etmekle başlamış, ardından Hz. Muhammet’in övgüsünü, sıfatlarını, miracını ve mucizelerini içine alan bir naat söylemiş, sonra Mevlana ve kendi babası hakkında övgüde bulunmuştur. Şair, hikâye bölümüne geçmeden önce, bu eseri niçin kaleme aldığını Sebeb-i Telîf başlığı altında anlatmış; burada Nabî’nin Hayrabad adlı eseri hakkında edebî eleştiride bulunmuş, aynı zamanda kendi şiir anlayışını da açıklamıştır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 63

Şeyh Galip’in Hüsn ü Aşk adlı mesnevisinde ana karakterler olan Hüsn ve Aşk hangi kabilenin mensubudurlar?

Evs kabilesi

Hazrec kabilesi

Beni Muhabbet kabilesi

Kureyş kabilesi

Sakif kabilesi

Açıklama:

Beni Muhabbet kabilesinde, biri kız diğeri erkek iki çocuk dünyaya gelir. Kıza Hüsn, erkek çocuğa ise Aşk ismi verilir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 64

Şeyh Galip, asıl konusu aşk ve tasavvuf olan Hüsn ü Aşk mesnevisinde, aşk yolcusunun yolculuk süreçlerini temsilî/alegorik bir dille anlatmıştır. Hikâyenin şahıs kadrosunu oluşturan bütün kişiler, aslında birtakım soyut kavramların ve çeşitli tasavvufi terimlerin teşhis sanatıyla somutlaşmış biçimleri olarak yorumlanabilir.
Buna göre Hüsn ü Aşk’taki hangi ifade müridin gönlünü temsil etmektedir?

Mollâ-yı Cünûn

Mekteb-i Edeb

Hüsn

Nüzhetgâh-ı Ma’nâ

Hisâr-ı Kalb

Açıklama:

Hikâyenin şahıs kadrosunu oluşturan bütün kişiler, aslında birtakım soyut kavramların ve çeşitli tasavvufi terimlerin teşhis sanatıyla somutlaşmış biçimleri olarak yorumlanabilir. Şöyle ki, bu mesnevide Aşk, çileye giren müridi; Hüsn, mutlak güzeli; Benî Muhabbet, müridin içinde yer aldığı Mevlevi cemaatini; Mekteb-i Edeb, Mevlevi tekkesini; Mollâ-yı Cünûn, Mevlevi şeyhini; Sühan, Mevlana’yı veya onun Mesnevi-i Manevî adlı eserini; Nüzhetgâh-ı Ma’nâ, müridin içinde yaşadığı ortamın onun ruhundaki yansımalarını; Havz-ı Feyz, ilahî nurların müridin ruhundaki tecellilerini; Hisâr-ı Kalb, müridin gönlünü temsil etmektedir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 65

Refi-i Amidî’nin Şeyh Galip’in Hüsn ü Aşk adlı eserine nazire olarak yazdığı eser hangisidir?

Gülşen-i Aşk

Can u Canan

Vamık u Azra

Leyla ile Mecnun

Ferhad ile Şirin

Açıklama:

Refi-i Amidî’nin Şeyh Galip’in Hüsn ü Aşk adlı eserine nazire olarak Can u Canan adlı eseri yazmıştır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 66

Sebk-i Hindî şairleri neden yeni mazmunlar bulma arayışına girmiştir?

Klasik üslubun kullandığı mazmunların zamanla klişeleşerek sıradanlaşması

Klasik üsluptaki mazmunların dünyevi konulara daha yakın olmaları

Klasik üsluptaki mazmunların sadece doğadaki bahçe, gül, bülbül gibi unsurları içermesi

Eski mazmunlardaki kelime oyunlarının fazla olması

Eski mazmunların çok fazla kelimeden oluşması

Açıklama:

Klasik üslubun kullandığı mazmunların zamanla klişeleşerek sıradanlaşması, Sebk-i Hindî şairlerini yeni mazmunlar bulma arayışına sokmuştur. Bu şairler, eski mazmunlarla yeni ve orijinal anlamlara ulaşamayacaklarının farkındaydılar. Onlar, dikkatlerini kendilerini çevreleyen tabiata, sosyal hayata, araç gereçlere, örf ve adetlere, herkes tarafından kabul gören birtakım inançlara ve bilgilere çevirmişlerdir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Ünite 5

Soru 1

Âdeme muttasıl ol tâ ki cüdâ olmayasın Secdeler eyle ki merdûd-ı Hudâ olmayasın Yukarıdaki beytinde Şeyh Galip, hangi inanışa telmihte bulunmuştur?

Âdem’in topraktan, Şeytan’ın ateşten yaratılması

İnsanoğlunun Allah’a ibadet etsin diye yaratılması

Hz. Âdem ile Havva’nın cennetten kovulması

İslâm’dan çıkanların tarihte cezalandırılmış olması

Şeytan’ın Hz. Âdem’e secde etmekten kaçınması

Açıklama:

Şeyh Galip Divanı’ndan ve Hüsn ü Aşk’tan seçilen metinleri açıklayabileceksiniz.
Şeytan’ın Hz. Âdem’e secde etmekten kaçınması

Doğru Cevap: E

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi Hüsn-ü Aşk’ta yer alan sembolik şahıslardan biri değildir?

Gaybî

Hüşrüba

Sühan

Gayret

İsmet

Açıklama:

Şeyh Galip Divanı’ndan ve Hüsn ü Aşk’tan seçilen metinleri açıklayabileceksiniz.
Gaybî

Doğru Cevap: A

Soru 3

Terci-bentlerde her bendin sonunda aynen tekrarlanan beyte ne ad verilir?

Matla beyti

Şah-beyit

Vasıta beyti

Makta beyti

Bercesteli beyit

Açıklama:

Şeyh Galip Divanı’ndan ve Hüsn ü Aşk’tan seçilen metinleri açıklayabileceksiniz.
Vasıta beyti

Doğru Cevap: C

Soru 4

Hoşça bak zâtına kim zübde-i âlemsin sen Merdüm-i dîde-i ekvân olan âdemsin sen Şeyh Galip’in terci-bendinden alınan yukarıdaki beyitte şair kime seslenmektedir?

Şevket-i Buharî

İnsan

Hz. Âdem

Mevlana

Esrar Dede

Açıklama:

Şeyh Galip Divanı’ndan ve Hüsn ü Aşk’tan seçilen metinleri açıklayabileceksiniz.
İnsan

Doğru Cevap: B

Soru 5

İran edebiyatında sıkça kullanılan, Şeyh Galip’in şiirlerinde de geçen, ateşte yaşadığı ve oradan çıkınca öldüğü kabul edilen efsanevi hayvan türü, aşağıdakilerden hangisidir?

Hüthüt

Abra

Bahamut

Semender

Bennu

Açıklama:

Şeyh Galip’in bestelenmiş şiirlerini tanıyabileceksiniz.
Semender

Doğru Cevap: D

Soru 6

Şeyh Galip’in bir terci-i bentinde sözünü ettiği ve sırrını saklamayıp açığa vurduğu için darağacına gönderilen sufî, ermiş aşağıdakilerden hangisidir?

Hallac-ı Mansur

Feridüddin Attar

Abdülkadir Geylânî

Beyazid-i Bistami

İmam Rabbanî

Açıklama:

Şeyh Galip Divanı’ndan ve Hüsn ü Aşk’tan seçilen metinleri açıklayabileceksiniz.
Hallac-ı Mansur

Doğru Cevap: A

Soru 7

Aşk bir şem’-i ilâhidir benim pervânesi Şevk bir zencîrdir gönlüm anın divânesi Aşağıdaki benzetmelerden hangisi, yukarıdaki beyitte yoktur?

Gönlün bir deliye benzetilmesi

Kendini ışığın etrafında dönen bir pervaneye benzetmesi

Aşkın bir muma benzetilmesi

Şevk ve arzunun bir zincire benzetilmesi

Kendini aşktan deli gibi dönen bir seyyareye benzetmesi

Açıklama:

Şeyh Galip Divanı’ndan ve Hüsn ü Aşk’tan seçilen metinleri açıklayabileceksiniz.
Kendini aşktan deli gibi dönen bir seyyareye benzetmesi

Doğru Cevap: E

Soru 8

Gül âteş gül-bün âteş gülşen âteş cûybâr âteş Semender tıynetân-ı aşka besdir lâlezâr âteş Yukarıdaki beyitte, aşağıdaki edebi sanatlardan hangisi yoktur?

Tezat

Mübalağa

Tenasüp

Teşbih

Teşhis

Açıklama:

Şeyh Galip’in bestelenmiş şiirlerini tanıyabileceksiniz.
Teşhis

Doğru Cevap: E

Soru 9

Gül âteş gül-bün âteş gülşen âteş cûybâr âteş Semender tıynetân-ı aşka besdir lâlezâr âteş Yukarıdaki beyitin aruz kalıbı aşağıdakilerden hangisidir?

Müfteîlün / müfteîlün / müfteîlün / müfteîlün

Mefâ’îlün / mefâ’îlün / mefâ’îlün / mefâ’îlün

Mef’ûlü / mefâ’îlü / mefâ’îlü / fe’ûlün

Fâ’ilâtün / fâ’ilâtün / fâ’ilâtün / fâ’ilün

Müstef’ilâtün / müstef’ilâtün / müstef’ilâtün / müstef’ilâtün

Açıklama:

Şeyh Galip’in bestelenmiş şiirlerini tanıyabileceksiniz.
Mefâ’îlün / mefâ’îlün / mefâ’îlün / mefâ’îlün

Doğru Cevap: B

Soru 10

Şeyh Galip’in her bakımdan mürşit olarak kabul ettiği ve şiirlerinde ‘efendim’diye nitelendirdiği kişi, aşağıdakilerden hangisidir?

Hz. Muhammed

Mevlana

Şems-i Tebrizi

Şevket-i Buharî

Esrar Dede

Açıklama:

Şeyh Galip’in bestelenmiş şiirlerini tanıyabileceksiniz.
Mevlana

Doğru Cevap: B

Soru 11

Aşağıdaki beyitlerin hangisinde soyut ve somut kavramlar birlikte bir tamlama oluşturmamıştır?

Âlem-i âbın sevâd-ı hâki hep pür-feyz olur Çeşme-i hûrşîd-i hikmetdir hum-ı mey-hânesi

Nesîm âteş çıkardı gonca-i çeşm-i ümidimden Bırakdı gülşen-i âmâlime berk-i bahâr âteş

Bana dûzahdan ey meh dem urur gülzârlar sensiz Diraht âteş nihâl-i dil-keş âteş berg ü bâr âteş

Çerâğ-ı bezm-i hecri olduğum yapmış yakışdırmış Gönül pervanesine vuslat âteş intizâr âteş

Mürekkebdir vücudu tâ ezel yek-pâre sûzişden Anâsırdan meğer uşşâka olmuşdur dûçâr âteş

Açıklama:

Şeyh Galip’in bestelenmiş şiirlerini tanıyabileceksiniz.
Mürekkebdir vücudu tâ ezel yek-pâre sûzişden Anâsırdan meğer uşşâka olmuşdur dûçâr âteş

Doğru Cevap: E

Soru 12

"Mahrem-i râz olalı gamzenle oldu hâtırım
Âşinânın âşinâ bigânenin bigânesi"
Yukarıdaki beyitte altı çizili sözcüklerdeki söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?

Tezat

Tenasüp

Teşbih

Teşhis

Telmih

Açıklama:

Şeyh Galip Divanı’ndan ve Hüsn ü Aşk’tan seçilen metinleri açıklayabileceksiniz.
Tezat

Doğru Cevap: A

Soru 13

Aruzun fe‘ilâtün, mefâ‘îlün, müstef‘ilün cüzlerinden her birinin istenildiği kadar tekrarıyla yazılan şiire ne ad verilir?

Bahr-ı tavil

Rü’yetullâh

Murabba

Fenafillah

Bekabillah

Açıklama:

Aruzun fe‘ilâtün, mefâ‘îlün, müstef‘ilün cüzlerinden her birinin istenildiği kadar tekrarıyla yazılan şiire Bahr-ı tavil adı verilir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Şeyh Galip'in "Gül âteş gül-bün âteş gülşen âteş cûybâr âteş, Semender-tıynetân-ı aşka besdir lâlezâr âteş" beyitinde hangi sanat yapılmıştır?

Tenasüp sanatı

Teşbihler

Teşhis sanatı

Hüsn-i talil sanatı

Leff ü neşr sanatı

Açıklama:

Beyitte gül, gülbün, gülşen, cuybar ve lalezar sözcükleri bir araya getirilerek bahçe ile ilgili bir tenasüp sanatı yapılmıştır. Diğer bir tenasüp de ateş ile ateşte yaşadığı düşünülen semender sözcükleri arasında vardır. Beyitte yer alan bahçeye ait unsurlar ateşe benzetilmek suretiyle teşbihler yapılmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Şeyh Galip'in "Hemân ey sâkî bir sâgar tutuşdur dest-i dildâran, Gazabla bezme geldi şem‘-i meclis-veş yanar âteş" beyitinde betimlenen aşağıdakilerden hangisidir?

İçki meclisi

Aşk ateşi

Sevgili özlemi

Vatan özlemi

Yıldızların ışıltısı

Açıklama:

Şair, bir içki meclisini tasvir etmektedir. Orada içki sunan saki ve yanan ateşiyle meclisi
aydınlatan mum vardır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 16

"Nesîm âteş çıkardı gonca-i çeşm-i ümîdimden
Bırakdı gülşen-i âmâlime berk-i bahâr âteş"adlı beyitte hangi sanat yapılmıştır?

Teşhis sanatı

Tenasüp sanatı

Teşbih-i beliğler

Tezatlar

Hüsn-i talil sanatı

Açıklama:

Şair, soyut birer kavram olan umudu gözle, emelleri ise gülşenle somutlaştırmıştır. Bu
yolla teşhis sanatı yapılmıştır. Göz, kanlı olarak düşünüldüğü için goncaya teşbih edilmiştir.
Goncayı açan, dolayısıyla onun kırmızı rengini açığa çıkaran ise sabah esintisidir.
Ateş de üflenerek tutuşturulur. Sabah esintisinin umudun göz goncasından ateş çıkarması,
âşığın umutlarının gerçekleşmeye başladığına işarettir. Kendi beklentilerini bir gül bahçesine
benzeten şair, bahar şimşeğinin bu bahçeye ateş bıraktığını söylemektedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 17

"Hayâl-i hasret-i hâlinle âh etdikçe uşşâkın
Şeb-i fürkatda her dem ahterân eyler nisâr âteş"
Beyitinde “uşşâk” sözcüğünün karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Âşık

Yağmur

Rüya

Ayrılık

Açıklama:

“Âşık” yerine onun çoğulu “uşşâk” sözcüğünün kullanılması, sevgili bir tane olduğu
hâlde âşıklarının çok olması nedeniyledir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 18

"Bana dûzahdan ey meh dem urur gülzârlar sensiz
Diraht âteş nihâl-i dil-keş âteş berg ü bâr âteş"
Beyitinde “meh”ten kasıt aşağıdakilerden hangisidir?

Sevgili

Yüz

Ayrılık

Cennet

Açıklama:

Beyitteki “meh”ten kasıt sevgilidir (açık istiare). Çünkü divan şiirinde sevgilinin yüzü hem yuvarlaklığı hem de parlaklığı ve güzelliğiyle dolunaya teşbih edilmiştir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 19

"Meğer kilk-i sebük-cevlânın olmuş germ-rev Gâlib
Zemîn âteş zamân âteş bütün nakş u nigâr âteş"
Beyitinde Şeyh Galip hangi sanattan yararlanmıştır?

Tecrit sanatı

Teşbih-i beliğ sanatı

Tenasüp sanatı

Leff ü neşr-i mürettep sanatı

Mübalağa

Açıklama:

Şeyh Galip, tecrit sanatıyla kendine seslenerek, senin hızlı hareket eden kalemin de ısınmış, diyor. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi Şeyh Galip’in en önemli eserlerinden biridir?

Hüsn-ü Aşk

Mesnevi

Bahr-ı tavil

Rü’yetullâh

Şems-veş

Açıklama:

Şeyh Galip’in en önemli eserleri; Divan’ı ile Hüsn-ü Aşk adlı mesnevisidir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Yâ Rabbi ne intizârdır bu
Geçmez niçe rûzgârdır bu
Hep gussa vü hârhârdır bu
Duysam ki ne şîve-kârdır bu
Vuslat gibi bir merâmı yok mu
Beyitinde geçen "intizâr" kelimesinin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Bekleme, bekleyiş

Zaman, felek

Üzüntü, keder

Bitmeyen arzu

İşveli, nazlı

Açıklama:

Yâ Rabbi ne intizârdır bu
Geçmez niçe rûzgârdır bu
Hep gussa vü hârhârdır bu
Duysam ki ne şîve-kârdır bu
Vuslat gibi bir merâmı yok mu
intizâr: bekleme, bekleyiş. / rûzgâr: zaman, felek. / gussa: üzüntü, keder. /
hârhâr: bitmeyen arzu. / şîvekâr: işveli, nazlı. / vuslat: kavuşma.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Hoş geldin eyâ berîd-i cânân
Bahş et bana bir nüvîd-i cânân
Cân ola fedâ-yı îd-i cânân
Bî-sûd ola mı ümîd-i cânân
Yârin bize bir selâmı yok mu
Beyitinde nüvîd kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Müjde, güzel haber.

Sevgili

Haberci, posta

Faydasız, yararsız

Bir bir, teker teker.

Açıklama:

Hoş geldin eyâ berîd-i cânân
Bahş et bana bir nüvîd-i cânân
Cân ola fedâ-yı îd-i cânân
Bî-sûd ola mı ümîd-i cânân
Yârin bize bir selâmı yok mu
cânân: sevgili / berîd: haberci, posta. / nüvîd: müjde, güzel haber.
/ bî-sûd: faydasız, yararsız.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 23

"Gül ateş gül-bûn âteş gülşen âteş cûybâr âteş
Semender-tıynetân- aşka besdir lâlezâr âteş"
Şeyh Galib'in gazelinden alınmış yukarıdaki beyitte hangi söz sanatı vardır?

Kinaye

Tenasüp

Teşhis

Tevriye

Tezat

Açıklama:

Beyitte "gül ve gülşen" kelimeleri anlam bakımından birbiriyle ilintilidir. Gülşen, bahçe demektir. Gül ve bahçe bir arada kullanıldığı için bu sözlerde "Tenasüp" söz sanatı vardır. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 24

"Nesim âteş çıkardı gonca-i çeşm-i ümidimden
Bırakdı gülşen-i âmâlime berk-i bahâr âteş"
Yukarıdaki beyitte aşağıdaki söz sanatlarından hangisi kullanılmıştır?

İstiâre

Mecaz-ı Mürsel

Teşhis

Kinaye

Tenasüp

Açıklama:

Beyitte "umut" gözle; "emel" ise gülşenle somutlaştırılmıştır. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Divan edebiyatında "Çınar ağacı" neyin simgesidir?

Dostluğun

Sabrın

Güzelliğin

Ölümün

Aşığın

Açıklama:

Divan şairleri, çınar ağacının kendi kendine tutuşup içten içe yandığına inanırlardı.
Bu yüzden çınar, divan şiirinde sessiz ve derinden yanıp yakılan âşığın simgesi olmuştur. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 26

"Aşk bir şem-i ilâhidir benim pervanesi
Şevk bir zencirdir gönlüm onun divanesi"
Yukarıdaki beyitte hangi söz sanatı vardır?

Teşbih-i Beliğ

İstiare

Tenasüp

Kinaye

Târiz

Açıklama:

Beyitte, "aşk" ilahi muma; şair kendisini de "pervaneye" benzetmiştir. Edebiyatta bu benzetmenin adı "Teşbih-i Beliğ"dir. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 27

"Efendimsin cihânda itibârım varsa sendendir
Miyân-ı âşkânda istiharım varsa sendendir"
Yukarıdaki beyitte şairin "Efendimsin" dediği kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Şems-i Tebrizi

Sevgili

Hz Muhammed

Mevlana

Şevket-i Buhara

Açıklama:

"Dünyada bir itibarım varsa sendendir.
Âşıklar arasında bir şöhretim varsa o da senin sayendedir." Bu beyitte "Efendimsin" sözüyle bahsedilen kişi Mevlana'dır. Doğru yanıt:D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Mevlana, mesnevisinde insanın sevgiliden (yaradan) ayrılığını hangi sembolle anlatmıştır?

Bülbül

Ateş

Bulut

Pervane

Ney

Açıklama:

Mevlana, insanın yaradandan ayrılık acısını "neyle" dile getirmiştir. Neyin sesi dokunaklıdır; adeta bu ayrılığın acısını ortaya çıkarır. Aslında ney semboldur; kastedilen bu acıyı ortaya koyan varlık insandır. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 29

"İnleyip sırrını faş eyleme ağyara sakın
Düşme bilmezlik ile varta-i inkâra sakın
Değmesin ellerin kâkül-ı dildâra sakın
Sonra Mansur gibi çıkman olur dâra sakın"
Şairin sırrını açıklarsan "boynun darağacına gider" diyerek kastettiği kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Nesimi

Hallacı Mansur

Pir Sultan Abdal

Nef-i

Şems-i Tebrizi

Açıklama:

Şairin sırrını açıklarsan "boynun darağacına gider" diyerek kastettiği kişi "Hallacı Mansur"dur. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 30

"Ey hâlk-ı ins ü cân rahm et
Yok bende tüvan amân rahm et"
Yukarıdaki beyitte geçen "rahm et" sözünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Kader

Işık

Merhamet

Ölüm

Aşk

Açıklama:

Beyitte geçen "rahm et" sözünün anlamı "merhamet"tir.

Doğru Cevap: C

Soru 31

"Hoş geldin eyâ berid-cânân
Bahs et bana bir nüvîd-i cânân"
Mısralarda geçen "nüvîd" kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Müjde

Özlem

Ayrılık

Kavuşma

Sevinç

Açıklama:

Mısralarda geçen "nüvîd" kelimesinin anlamı "Mujde"dir. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Şey Galib'in ünlü mesnevisinin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Leylâ ile Mecnun

Mesnev-i Şerif

Hüsrev-ü Şirin

Hüsn-ü Aşk

Hâr-nâme

Açıklama:

Şeyh Galib'in ünlü mesnevisinin adı "Hüsn-ü Aşk"tır. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 33

Aruzun fe‘ilâtün, mefâ‘îlün, müstef‘ilün cüzlerinden her birinin istenildiği kadar tekrarıyla yazılan şiir aşağıdakilerden hangisidir?

Gazel

Bahr-ı tavil

Tardiyye

Musammat

Terci-bent

Açıklama:

Bahr-ı tavil: Aruzun fe‘ilâtün, mefâ‘îlün, müstef‘ilün cüzlerinden her birinin istenildiği kadar tekrarıyla yazılan şiirdir.

Doğru Cevap: B

Soru 34

Ey saki, sevgilinin eline hemen bir kadeh tutuşturuver. Çünkü o, meclisin mumu gibi gazap ateşiyle tutuşmuş bir hâlde toplantıya geldi.
Yukarıdaki beyitte tutuşturmak fiilinin kastedilmeyen bir anlamı yakmaktır. Kastedilmeyen bu anlam ile şem (mum) ve ateş sözcükleri arasında aşağıdaki sanatlardan hangisi yapılmıştır?

Tenasüp

İstiare

Teşbih

İham-ı tenasüp

Teşbih-i beliğ

Açıklama:

Beyitte saki, sagar, bezm sözcükleri bir araya getirilerek içki meclisi ile ilgili bir tenasüp sanatı yapılmıştır. Şem (mum) ve ateş sözcükleri de bir başka tenasübü oluşturmaktadır. Tutuşturmak fiilinin burada kastedilmeyen bir anlamı var: O da yakmaktır. Kastedilmeyen bu anlam ile şem ve ateş sözcükleri arasında iham-ı tenasüp sanatı vardır. Beyitte, öfkeli sevgili yanan muma benzetilmiş, dolayısıyla teşbih sanatı yapılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 35

Gül ateş, gülfidanı ateş, gül bahçesi ateştir. Akarsu (cuybar) ateştir. Aşkın semender yaratılışlıları için ateş olarak lale bahçesi (lalezar) yeterlidir.
Yukarıdaki beyitte gül, gülbün, gülşen, cuybar ve lalezar sözcükleri bir araya getirilerek bahçe ile ilgili aşağıdaki sanatlardan hangisi yapılmıştır?

Tenasüp

Teşbih

İstiare

İham-ı tenasüp

Teşbih-i beliğ

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 36

Sabah esintisi, umut gözümün goncasından ateş çıkardı. Baharın şimşeği emellerimin gül bahçesine ateş bıraktı.
Yukarıdaki beyitte şair soyut birer kavram olan umudu gözle, emelleri ise gül bahçesi ile somutlaştırmıştır. Bu yolla şair aşağıdaki sanatlardan hangisini yapmıştır?

Tenasüp

Teşbih

Teşbih-i beliğ

Teşhis

İstiare

Açıklama:

Şair, soyut birer kavram olan umudu gözle, emelleri ise gül bahçesi somutlaştırmıştır. Bu yolla teşhis sanatı yapılmıştır. Göz, kanlı olarak düşünüldüğü için goncaya teşbih edilmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Tasavvufta manevi yolculukta velilik makamının başlangıcındaki ilk nurun açığa çıkmasını aşağıdakilerden hangisi ifade eder?

Şem (Mum)

Berk (Şimşek)

Gülşen (Gül bahçesi)

Cuybar (Akarsu)

Lalezar (Lale bahçesi)

Açıklama:

Tasavvufta ‘berk’ yani şimşek, manevi yolculukta velilik makamının başlangıcındaki ilk nurun açığa çıkmasını ifade eder.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Divan şiirinde sessiz ve derinden yanıp yakılan âşığın simgesi aşağıdakilerden hangisidir?

Ateş

Gül bahçesi

Mum

Ay ışığı

Çınar ağacı

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 39

Senin âşıkların, “ben”inin özleminin hayaliyle ah ettikçe ayrılık gecesinde yıldızlar durmadan ateş saçar.
Yukarıdaki beyitte yıldızların geceleyin ışık saçması, normal bir tabiat hadisesi olduğu hâlde, şair tarafından âşıkların âh etmesine bağlanmıştır. Burada şair aşağıdaki sanatlardan hangisini yapmıştır?

Hüsn-i talil

Tenasüp

Teşbih-i beliğ

İstiare

Mecaz-ı mürsel

Açıklama:

Beyitte, yıldızların ateş saçmasından söz edilmiştir. Hâlbuki yıldızlar ateş değil, ışık saçarlar. Işık ise ateşe ait bir özellik olup aynı zamanda onun bir ürünüdür. Ateş-ışık arasında bütün-parça veya sebep-sonuç ilişkisi vardır. Ateş söylenip ışık kast edildiği için burada mecaz-ı mürsel sanatı ortaya çıkmaktadır. Yıldızların geceleyin ışık saçması, normal bir tabiat hadisesi olduğu hâlde, şair tarafından âşıkların âh etmesine bağlanmış; böylece hüsn-i talil sanatı yapılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Divan şiirinde Tanrı’da/sevgilide yok olmayı konu alan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Bekabillah

İnayetullah

Fenafillah

Rü’yetullah

Beytullah

Açıklama:

Divan şiirinde Tanrı’da/sevgilide yok olmak Fenafillah kavramı ile açıklanır.

Doğru Cevap: C

Soru 41

İnleyerek sırrını ağyâra açıklamaktan sakın.
Yukarıdaki dizede kullanılan "ağyâr" kavramı divan şiirinde aşağıdakilerden hangisi anlamında kullanılır?

Sır tutamayan kişi.

Sevilen ama kavuşulamayan kişi.

Sevgililerin arasını bozmak isteyen kişi.

Sevgiliyi elinden almaya çalışan kişi.

Aşığa akıl veren kişi.

Açıklama:

Divan şiiri geleneğinde ‘ağyâr’, âşık ile sevgili arasında bozgunluk çıkarmaya çalışan kişilere karşılık gelir. Âşık, çektiği acıları gizlemesini bilmeli, düşmanlarını sevindirmemelidir.

Doğru Cevap: C

Soru 42

Aşk, bir ilahî mumdur; bense onun etrafında dönen bir pervaneyim. Şevk ve arzu bir zincirdir; gönlümse o zincire vurulmuş bir delidir.
Yukarıdaki beyitin "gönlümse o zincire vurulmuş bir delidir" kısmında aşağıdaki sanatlardan hangisi kullanılmıştır?

Teşbih

Tecrit

Mecaz-ı mürsel

İstiare

Teşbih-i beliğ

Açıklama:

Beyitte şair aşk kavramını şem-i ilahiye, kendini onun etrafında dönen bir pervaneye; şevk kavramını zincire, gönlünü o zincire vurulan bir deliye benzetmiştir. Benzetme edatı ve yönü bulunmadığı için burada yapılan benzetme, teşbih-i beliğdir. Şem ile pervane, zencir ile divane arasında ayrı ayrı tenasüp vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 43

“Aruzun fe‘ilâtün, mefâ‘ilün, müstef‘ilün cüzlerinden her birinin istenildiği kadar tekrarıyla yazılan şiir” aşağıdakilerden hangisidir?

Gazel

Musammat

Tardiyye

Bahr-ı tavil

Rubai

Açıklama:

Aruzun fe‘ilâtün, mefâ‘ilün, müstef‘ilün cüzlerinden her birinin istenildiği kadar tekrarıyla yazılan şiir “bahr-ı tavil” dir. Şeyh Galip’in bahr-ı tavili, aruzun fe‘ilatün (fâ‘ilâtün) kalıbına uygun biçimde yazılmıştır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 44

Gül âteş gül-bün âteş gülşen âteş cûybâr âteş
Semender-tıynetân-ı aşka besdir lâlezâr âteş
Şeyh Galib’in yukarıdaki beyitinde yer alan unsurlardan hangisinin ateş olma nedeni diğerlerinden farklıdır?

Gül

Gülbün

Gülşen

Lalezar

Cuybar

Açıklama:

Gül, gülbün, gülşen ve lalezarın ateş olması, bu unsurların her biri ile ateş arasında renk bakımından benzerlik bulunmasındandır. Cuybarın ateş olması ise su-ateş karşıtlığı nedeniyle çok daha net ve açık bir tezadı ortaya koymaktadır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Hemân ey sâki bir sâgar tutuşdur dest-i dildâra
Gazabla bezme geldi şem‘-i meclis-veş yanar âteş
Yukarıdaki beyitte ateş sözcüğü ile hangi sözcük arasında iham-ı tenasüp sanatı vardır?

Saki

Sagar

Bezm

Şem

Gazap

Açıklama:

Beyitte saki, sagar, bezm sözcükleri bir araya getirilerek içki meclisi ile ilgili bir tenasüp sanatı yapılmıştır. Şem (mum) ve ateş sözcükleri de bir başka tenasübü oluşturmaktadır. Tutuşturmak fiilinin burada kastedilmeyen bir anlamı yakmaktır. Kastedilmeyen bu anlam ile şem ve ateş sözcükleri arasında iham-ı tenasüp sanatı vardır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 46

Mürekkebdir vücûdu tâ ezel yek-pâre sûzişden
Anâsırdan meğer uşşâka olmuşdur dûçâr âteş
Yukarıdaki beyitte âşıkların aşk ateşi içinde çok fazla yanmaları, onların payına dört unsurdan sadece ateşin düşmesi gibi hayali bir sebebe bağlanmış, sonra "meğer" edatıyla buna şüphe karıştırılmıştır. Burada söz konusu olan sanat aşağıdakilerden hangisidir?

Leff ü neşr

Şibh-i hüsn-i talil

Teşbih-i beliğ

İham-ı tenasüp

Teşhis

Açıklama:

Yukarıdaki beyitte âşıkların aşk ateşi içinde çok fazla yanmaları, onların payına dört unsurdan sadece ateşin düşmesi gibi hayali bir sebebe bağlanmış, sonra "meğer" edatıyla buna şüphe karıştırılmıştır. Böylece şibh-i hüsn-i talil sanatı yapılmıştır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 47

Rubaisinde “çınarın gönlünde gizli ateş gördünse şaşırma” diyen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Edhemi

Nabi

Mevlana

Hallac-ı Mansur

Şems-i Tebrizi

Açıklama:

Divan şairleri çınar ağacının kendi kendine tutuşup içten içe yandığına inanırlardı. Bu yüzden çınar, divan şiirinde sessiz ve derinden yanıp yakılan âşığın simgesi olmuştur. Edhemi’nin “Yârin yolunda yanmayı öğren çınârdan” mısrasındaki tavsiyesi, Nabi’nin rubaisinde “çınarın gönlünde gizli ateş gördünse şaşırma” diye gönlüne seslenişi bundandır. Çünkü Nabi’nin dediğine göre, sinesinde güzellerin adları resmedilen kişide gönül yangını eksik olmaz. Âşık da çınarı örnek alıp onun gibi için için yanmalıdır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 48

Anlam karşıtlığı bulunan iki unsuru ayırt etmemek ve ikisini bir görmek hangi sanatı ortaya çıkarır?

Tezat

Teşhis

İham-ı tenasüp

Teşbih-i beliğ

Kapalı istiare

Açıklama:

Şeyh Galip’in “Zühd-i huşku bezm-i nûş-â-nûşdan fark eylemez/Böyledir erbâb-ı hâlin meşreb-i rindânesi” beyitinde ham sofuluk ile daima içki içilen meclis arasında olduğu gibi, anlam karşıtlığı bulunan iki unsuru ayırt etmemek, ikisini bir görmek tezat sanatını ortaya çıkarır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Mahrem-i halvet-sarây-ı zevkı ol Gâlibde gör
Başkadır rez duhterinin meşreb-i ferzânesi
Yukarıdaki beyitte aşağıdaki sanatlardan hangisi bulunmaz?

Teşhis

Kapalı istiare

Açık istiare

Tecrit

Teşbih

Açıklama:

Beyitte hem rez (asma) hem de ondan elde edilen şarap insana benzetilerek kişileştirildiği için "teşhis"; "rez"de kendisine benzetilen gizlendiği için "kapalı istiare", şarapta ise benzeyen unsur zikredilmediği için "açık istiare" sanatları yapılmıştır. Duhter ve ferzâne sözcükleri arasında "tenasüp", rez duhteri (şarap) ile halvet-sarây-ı zevk arasında başka bir "tenasüp", bu son iki kavramla "meşreb" kelimesinin burada kastedilmeyen "içme yeri" anlamı arasında da "iham-ı tenasüp" vardır. Şair, Galip’ten bahsederken sanki kendi değilmiş gibi davranarak "tecrit sanatına" başvurmuştur. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Divan şiiri geleneğinde âşık ile sevgili arasında bozgunluk çıkarmaya çalışan kişiler aşağıdaki sözcüklerden hangisiyle ifade edilmektedir?

Ağyar

Sipeh

Çarh

Harhar

Nüvid

Açıklama:

Divan şiiri geleneğinde ‘ağyâr’, âşık ile sevgili arasında bozgunluk çıkarmaya çalışan kişilere karşılık gelir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Aşağıdaki sözcük-anlam eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Gedâ- yoksul, dilenci

Peyâm- haber, mesaj

Gussa-üzüntü, keder

Fütâdegân- düşkün, çaresiz, âşık olanlar

Berid- faydasız, yararsız

Açıklama:

Berid, haberci, postacı demektir. Faydasız, yararsız anlamına gelen sözcük ise “bi-sûd” sözcüğüdür. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 52

Şeyh Galip’in eserlerini bestelememiş olan isim aşağıdakilerden hangisidir?

Hacı Faik Bey

Yavuz Tektay

Saadettin Kaynak

Muhammet Nur Doğan

Cemal Calan

Açıklama:

Hacı Faik Bey Şeyh Galip’in bir gazelini “Acem-Aksaksemai”, Yavuz Tektay ise aynı gazeli “Acemaşiran-Curcuna” tarzında bestelemiştir. Yine Şeyh Galip’in bir murabbası da Saadettin Kaynak tarafından "Isfahan-Düyek", Cemal Calan tarafından ise "Tahirbuselik-Ağıraksak" tarzında bestelenmiştir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 53

Mesnevi eserinde Mevlana eserinin giriş bölümünde insanın ayrılık serüvenini aşağıdakilerden hangi sembolle anlatmıştır?

Pervane

Ney

Şem

Bülbül

Karga

Açıklama:

Mevlana’nın Mesnevi adlı eserinin başında, insanoğlunun bu ayrılık serüveni “ney” sembolü ile anlatılmış;

Doğru Cevap: B

Soru 54

Mesnevi'de aşığın gönlü aşağıdakilerden hangisi ile düşünülür?

Pervane

Kafes

Alev

Kömür

Yangın

Açıklama:

Âşığın gönlü bir pervane olarak düşünüldüğüne göre,..

Doğru Cevap: A

Soru 55

Hayâl-i hasret-i hâlinle âh etdikçe uşşâkın
Şeb-i fürkatda her dem ahterân eyler nisâr âteş
Şeyh Galip'in, şiirlerinden, yukarıdaki beyitte yer alan "uşşak" sözcüğü aşağıdakilerden hangisinin karşılığı olarak kullanılmıştır?

Arkadaşlar

Akrabalar

Aşıklar

Kuzenler

Kardeşler

Açıklama:

“Âşık” yerine onun çoğulu “uşşâk” sözcüğünün kullanılması, sevgili bir tane olduğu hâlde âşıklarının çok olması nedeniyledir.

Doğru Cevap: C

Soru 56

"Hayâl-i hasret-i hâlinle âh etdikçe uşşâkın
Şeb-i fürkatda her dem ahterân eyler nisâr âteş"
(Senin âşıkların, “ben”inin özleminin hayaliyle ah ettikçe ayrılık gecesinde yıldızlar durmadan ateş saçar)
Şeyh Galip, yukarıda yer alan beyitinde aşağıdakilerden hangisini kullanmıştır?

Hüsn-i talil

Çoklu duyulama

Teşbih-i beliğ

Şibh-i hüsn-i talil

Leff-ü neşr

Açıklama:

Böylece hüsn-i talil sanatı yapılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 57

"Bana dûzahdan ey meh dem urur gülzârlar sensiz
Diraht âteş nihâl-i dil-keş âteş berg ü bâr âteş"
(Ey ay yüzlü! Sensiz olunca gül bahçeleri bana cehennemi anlatırlar; ağaçlar ateş, gönül çeken fidanlar ateş, yapraklar ve meyveler ateştir)
Şeyh Galip, yukarıdaki şiirinde aşağıdakilerden hangi sanatı yapmıştır?

Şibh-i hüsn-i talil

Leff ü neşr

Teşbih-i beliğ

Tenasüp

Kapalı istiare

Açıklama:

Duzah (cehennem) ile ateş ve gülzârlar ile diraht, nihal, berg ü bâr sözcükleri arasında da leff ü neşr sanatı vardır.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Şeyh Galip’in, sırrını saklamayıp ifşa ettiği için darağacını boyladığını söylediği sûfi aşağıdakilerden hangisidir?

Şems-i Tebrizî

Muhyiddin-i Arabî

Rabiatü’l-Adeviye

Bayezid-i Bistamî

Hallac-ı Mansur

Açıklama:

Hallac-ı Mansur’a gelince, o, sırrını açığa vurduğu için darağacını boylamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 59

"Çerâğ-ı bezm-i hecri olduğum yapmış yakışdırmış
Gönül pervânesine vuslat âteş intizâr âteş"
(Sevgili, ayrılık meclisinin lambası olmamı uygun görmüş. Oysaki gönül pervanesi için kavuşmak da beklemek de ateştir)
Şeyh Galip, yukarıdaki dizelerinde aşağıdakilerden hangi sanatı uygulamıştır?

Leff ü neşr

Teşbih-i beliğ

Hüsn-i talil

Şibh-i hüsn-i talil

Tenasüp

Açıklama:

Gönül pervanesi tamlamasında, vuslat ve intizar ile ateş arasında ise teşbih-i beliğ sanatı yapılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 60

Divan şairleri şiirlerinde aşağıdakilerden hangi ağacın kendi kendine yanıp tutuşup içten içe yandığına inanırlardı?

Çam

Ceviz

Meşe

Çınar

Köknar

Açıklama:

Divan şairleri çınar ağacının kendi kendine tutuşup içten içe yandığına inanırlardı.

Doğru Cevap: D

Soru 61

"Meğer kilk-i sebük-cevlânın olmuş germ-rev Gâlib
Zemîn âteş zamân âteş bütün nakş u nigâr âteş"
(Galip! Meğer senin hızlı hareket eden kalemin de koşucu olmuş; zemin ateş, zaman ateş, bütün görünümler ateş olmuş)
Şeyh Galip aşağıdakilerden hangi sanatı kullanarak " senin hızlı hareket eden kalemin de ısınmış" sözleriyle kendi kendine seslenmektedir?

Tenasüp

Tecrit

Tezat

İstiare

Teşbih

Açıklama:

Şeyh Galip, tecrit sanatıyla kendine seslenerek, senin hızlı hareket eden kalemin de ısınmış, diyor

Doğru Cevap: B

Soru 62

Şiirlerdeki, "Ham sofuluk ile daima içki içilen meclis arasında anlam karşıtlığı bulunmasına rağmen, bunları ayırt etmemek, ikisini bir görmek" aşağıdakilerden hangi sanatı ortaya çıkarır?

Tezat

Tenasüp

Teşbih

Yerme

Benzetme

Açıklama:

Ham sofuluk ile daima içki içilen meclis arasında anlam karşıtlığı bulunmasına rağmen, bunları ayırt etmemek, ikisini bir görmek tezat sanatını ortaya çıkarır. Rint ile ‘bezm-i nûş-â-nûş’ kavramları arasında da tenasüp sanatı vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 63

Şeyh Galip’in bahr-ı tavili aruzun hangi kalıbına uygun biçimde yazılmıştır?

fe‘ilatün

mefâ‘îlün

müstef‘ilün

Fâ'ilün

Fâi'lâtü

Açıklama:

Şeyh Galip, divan şiiri geleneği içinde sık kullanılan biçim ve kalıpların yanı sıra çok fazla tercih edilmeyenlerle de güzel ürünler veren bir şairdir. Gazellerinde olduğu kadar musammat biçimlerde yazdığı şiirlerde de başarılıdır. Nitekim tardiyye ve bahr-ı tavil gibi ender rastlanan biçimlerde yazılmış en güzel şiirler onundur. Aruzun fe‘ilâtün, mefâ‘îlün, müstef‘ilün cüzlerinden her birinin istenildiği kadar tekrarıyla yazılan şiirdir. Şeyh Galip’in bahr-ı tavili, aruzun fe‘ilatün (fâ‘ilâtün) kalıbına uygun biçimde yazılmıştır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 64

Hemân ey sâkî bir sâgar tutuşdur dest-i dildâra
Gazabla bezme geldi şem‘-i meclis-veş yanar âteş
Yukarıdaki beyitte “saki, sagar, bezm” sözcükleri bir arada kullanılarak hangi söz sanatı yapılmıştır?

Teşbih

Tenasüp

Açık istiare

Leff ü Neşr

Telmih

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 65

Aşağıdakilerin hangisi eski kabullere evrende olduğu kabul edilen dört ana elementten biri değildir?

Hava

Toprak

Ateş

Metal

Açıklama:

Eski kabullere göre evrende dört ana element vardır: Hava, su, toprak ve ateş. Bütün varlıklar bunların farklı terkiplerinden oluşmuştur. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 66

Hayâl-i hasret-i hâlinle âh etdikçe uşşâkın
Şeb-i fürkatda her dem ahterân eyler nisâr âteş
Beyitinde şairin “Âşık” yerine onun çoğulu “uşşâk” sözcüğünün kullanmasının nedeni nedir?

Âşıka ulaşılmasının zor oluşu

Maşukun âşıkı çok sevmesi

Maşukun âşıkı her zaman kandırması

Sevgili bir tane olduğu hâlde âşıklarının çok olması

Âşıkların asıl amacının sevgiliye ulaşmak olmayışı

Açıklama:

“Âşık” yerine onun çoğulu “uşşâk” sözcüğünün kullanılması, sevgili bir tane olduğu hâlde âşıklarının çok olması nedeniyledir. Bu da sevgilinin önemini artırmaktadır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 67

Fâriğ olmam eylesen yüz bin cefâ sevdim seni
Böyle yazmış alnıma kilk-i kazâ sevdim seni
Ben bu sözden dönmezem devr eyledikçe nüh felek
Şâhid olsun aşkıma arz u semâ sevdim seni
Bu murabba, Şeyh Galip’in bestelenmiş şiirlerindendir. Saadettin Kaynak tarafından Isfahan-Düyek, Cemal Calan tarafından ise Tahirbuselik-Ağıraksak tarzında bestelenmiştir. Yukarıda bir kıt’ası verilen bu şiiirin vezni nedir?

Mef'ûlü mefâ’ilün mefâ’îlün fâ'

Müfte’ilün Müfte’ilün Fâ’ilün

Fa’lün Fe’ûlün Fa’lün Fe’ûlün

Müfte’ilün Fâ’ilün Müfte’ilün Fâ’ilün

Fâ‘ilâtün fâ‘ilâtün fâ‘ilâtün fâ‘ilün

Açıklama:

Şiirin vezni Fâ‘ilâtün fâ‘ilâtün fâ‘ilâtün fâ‘ilün biçimindedir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 68

Çerâğ-ı bezm-i hecri olduğum yapmış yakışdırmış
Gönül pervânesine vuslat âteş intizâr âteş
Yukarıdaki beyitte “Çerâğ-ı bezm-i hecri” ifadesiyle aşağıdakilerden hangisi ifade edilmiştir?

Dünya hayatı

İçki kadehinin içi

Saki

Meyhane

Sevgili

Açıklama:

Beyitin günümüz Türkçesiyle karşılığı şöyledir: “Sevgili, ayrılık meclisinin lambası olmamı uygun görmüş. Oysaki gönül pervanesi için kavuşmak da beklemek de ateştir.” Ayrılık bezminden maksat dünya hayatıdır. Meclisin lambası ise insandır. Çünkü Allah, insanı yaratılmışların en şereflisi olarak nitelemiştir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 69

Veren bu sûret-i mevhûma revnâk reng-i hüsnündür
Gülistân-ı hayâlim nev-bahârım varsa sendendir
Bu beyitte Şeyh Galip “sen” biçiminde kime hitap etmektedir?

Hz. Muhammed

Hz. Ali

Mevlana

Devrin padişahı Sultan III. Selim

Babası Mustafa Reşid Efendi

Açıklama:

Şeyh Galip bu beyitlerde Mevlana’ya seslenmektedir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 70

Bana dûzahdan ey meh dem urur gülzârlar sensiz
Diraht âteş nihâl-i dil-keş âteş berg ü bâr âteş
Beyitinde Şeyh Galip “Ey ay yüzlü!” ifadesiyle kime seslenmektedir?

Sevgili

Maşuk

Mevlana

Hz. Muhammed

Varlık âlemi

Açıklama:

Beyitteki “meh”ten kasıt sevgilidir (açık istiare). Çünkü divan şiirinde sevgilinin yüzü hem yuvarlaklığı hem de parlaklığı ve güzelliğiyle dolunaya teşbih edilmiştir. Geceyi güzelleştiren dolunay olduğu gibi gül bahçesini de anlamlı kılan ay yüzlü sevgilinin orada bulunmasıdır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 71

Aşk bir şem‘-i ilâhîdir benim pervânesi
Şevk bir zencîrdir gönlüm anun dîvânesi
Beyitte şair aşk kavramını şem-i ilahiye, kendini onun etrafında dönen bir pervaneye;
şevk kavramını zincire, gönlünü o zincire vurulan bir deliye benzeterek aşağıdaki sanatlardan hangisini yapmıştır?

Tenasüp

Kapalı istiare

Açık istiare

Teşbih-i beliğ

Teşhis

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 72

Hoş geldin eyâ berîd-i cânân
Bahş et bana bir nüvîd-i cânân
Cân ola fedâ-yı îd-i cânân
Bî-sûd ola mı ümîd-i cânân
Yârin bize bir selâmı yok mu
Yukarıdaki şiirin vezni nedir?

Müfte’ilün Fâ’ilün Müfte’ilün Fâ’ilün

Mef ‘ûlü mefâ‘ilün fe‘ûlün

Fa’lün Fe’ûlün Fa’lün Fe’ûlün

Müfte’ilün Müfte’ilün Fâ’ilün

Mefâ‘ilün mefâ‘ilün mefâ‘ilün mefâ‘ilün

Açıklama:

Şiirin vezni aruzun Mef ‘ûlü mefâ‘ilün fe‘ûlün veznidir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Ünite 6

Soru 1

“Dedi dilber eylemezdim bûse-i la’lim dirîg / Kand ile beslerdim olsaydı eger cerrâr bir” beytinin dil içi çevirisi, aşağıdakilerden hangisidir?

“(Sevgili), o kadar isteyen var ki, kime öpücük vereyim, dedi.”

“(Sevgili), dudağımdan öpücüğü esirgemezdim, isteyen sadece bir kişi olsa ona şeker verirdim, dedi.”

“(Sevgili), âşıkların buse yerine şeker istediklerini, söyledi.”

“(Sevgili), şeker yerine âşıkları öpücükle beslerdim, dedi.”

“(Sevgili), isteyen bir kişi olsaydı, dudağımdan öpücüğü esirgemezdim, onu şekerle beslerdim, dedi.”

Açıklama:

XVIII. yüzyıl divan şiirinde klasik üslubun temsilcilerini ayırt edebileceksiniz.
“(Sevgili), isteyen bir kişi olsaydı, dudağımdan öpücüğü esirgemezdim, onu şekerle beslerdim, dedi.”

Doğru Cevap: E

Soru 2

Hikemi üslup için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Duygu ve sesin yerine fikri ve hayali öne çıkarması

Girift anlamları içermesi sebebiyle anlaşılmasının güç olması

Duygu ve sesin yerine fikri ve manayı öne çıkarması

Gönle ve kulağa hoş gelen bir üsluba sahip olması

Fikri ve manayı ihmal etmesi

Açıklama:

XVIII. yüzyıl divan şiirinde klasik üslubun temsilcilerini ayırt edebileceksiniz.
Duygu ve sesin yerine fikri ve manayı öne çıkarması

Doğru Cevap: C

Soru 3

Mahlasnameleriyle tanınmış XVIII. yüzyıl şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Esrar Dede

Hoca Neşet

Feyzî

Nahifî

Kâmî

Açıklama:

XVIII. yüzyıl divan şiirinde klasik üslubun temsilcilerini ayırt edebileceksiniz.
Hoca Neşet

Doğru Cevap: B

Soru 4

“Şecâ’at arz ederken merd-i Kıptî sirkatin söyler” mısra-ı bercestesi aşağıdakilerden hangisine aittir?

Fıtnat Hanım

Koca Ragıp Paşa

Vehbî

Galib

Nedim

Açıklama:

XVIII. yüzyıl divan şiirinde klasik üslubun temsilcilerini ayırt edebileceksiniz.
Koca Ragıp Paşa

Doğru Cevap: B

Soru 5

Klasik üslubun XVIII. yüzyıldaki en önemli temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Hevayî

Nazîm

Şeyhülislam Yahya

Nedim

Nahifî

Açıklama:

XVIII. yüzyıl divan şiirinde klasik üslubun temsilcilerini ayırt edebileceksiniz.
Nahifî

Doğru Cevap: E

Soru 6

“Mesnevi” tercümesiyle edebiyatımızın meşhur şairleri arasına giren şair, aşağıdakilerden hangisidir?

Nazîm

Haletî

Nef’i

Mahtumî

Nahifî

Açıklama:

XVIII. yüzyıl divan şiirinde klasik üslubun temsilcilerini ayırt edebileceksiniz.
Nahifî

Doğru Cevap: E

Soru 7

Klasik şiirde, mahlası olmayan bir şaire, sevip saydığı ustası konumundaki bir şairin mahlas vermek üzere kaleme aldığı şiirlere ne ad verilir?

Mahlasname

Lirik

Didaktik

Pastoral

Epik

Açıklama:

Klasik şiirde, mahlası olmayan bir şaire, sevip saydığı ustası konumundaki bir şairin mahlas vermek üzere kaleme aldığı şiirlere mahlasname adı verilir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Tanzimat yazarlarınca “Hanımefendi Hazretleri” ve “Şairler Kraliçesi” gibi lakaplarla anılan ve klasik edebiyattaki kadın şairlerin en meşhuru aşağıdakilerden hangisidir?

Fıtnat Hanım

Fatma Âliye Hanım

Mihri Hatun

Zeynep Hatun

Şeref Hanım

Açıklama:

Tanzimat yazarlarınca “Hanımefendi Hazretleri” ve “Şairler Kraliçesi” gibi lakaplarla anılan Fıtnat Hanım (ö. 1194 / 1780) , klasik edebiyattaki kadın şairlerin en meşhurudur. Diğer kadın şairler gibi, kültürlü, seçkin bir aileden gelen Fıtnat (Şerife Zübeyde), kendini iyi bir şekilde yetiştirmiş, nüktedan, açık sözlü bir şairdir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 9

Arapça ve Farsça’nın yanında, Latin, İtalyan ve Rum dillerini de bilen ve "Lügat-i Talyan" adlı yarım kalmış küçük bir sözlük tercümesi bulunan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Esrar Dede

Seyyit Vehbi

Koca Ragıp Paşa

Sakıp Dede

Enis Dede

Açıklama:

Arapça ve Farsça’nın yanında, Latin, İtalyan ve Rum dillerini de bilen şairin, Lügat-i Talyan (Horata 2000: 73-80) adlı yarım kalmış küçük bir sözlük tercümesi vardır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Şairliğinden ziyade birçok önemli şahsiyetin yetişmesine katkıda bulunması ve yazdığı mahlasnameleri ile büyük bir şöhrete kavuşan, devrin renkli şahsiyetlerinden biri olan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Hoca Neşet

Enis Dede

Sakıp Dede

Seyyit Vehbi

Esrar Dede

Açıklama:

Şairliğinden ziyade birçok önemli şahsiyetin yetişmesine katkıda bulunması ve yazdığı mahlasnameleri ile büyük bir şöhrete kavuşan, devrin renkli şahsiyetlerinden biri Hoca Neşet'tir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi Kamî hakkında verilen doğru bilgilerden biri değildir?

İstanbul'da doğmuştur.

En önemli eseri Divanı’dır.

İstanbul’daki çeşitli medreselerde müderrislik, Bağdat, Mısır ve Galata’da kadılık görevlerinde bulunmuştur.

Daha çok Edirneli Efendi, Edirnevî Çelebi lâkabıyla tanınır.

Asıl adı Mehmed'dir.

Açıklama:

Asıl adı Mehmed olan, fakat daha çok Edirneli Efendi, Edirnevî Çelebi lâkabıyla tanınan şair Edirne’de doğmuştur. İstanbul’daki çeşitli medreselerde müderrislik, Bağdat, Mısır ve Galata’da kadılık görevlerinde bulunan Kâmî, humma (sıtma) hastalığından İstanbul’da ölmüştür.En önemli eseri Divanı’dır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Mahlastaşı Osman Nevres’ten ayırmak için Kadim unvanıyla anılan ve yaşadığı zorlukları ve sıla hasretini dile getirdiği lirik şiirleriyle tanınan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Nevres

Kâmî

Beliğ

Hoca Neşet

Esrar Dede

Açıklama:

Mahlastaşı Osman Nevres’ten ayırmak için Kadim unvanıyla anılan Nevres (Abdürrezzak)
(ö. 1175 / 1761-62), yaşadığı zorlukları ve sıla hasretini dile getirdiği lirik şiirleriyle
tanınan bir şairdir (→ Nevres-i Kadîm). Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Klasik üslubun XVIII. asırdaki en önemli temsilcileri aşağıdakilerden hangisidir?

Kâmî ve Nahifî

Beliğ ve Nahifî

Kâmî ve Beliğ

Hoca Neşet ve Kâmî

Kâmî ve Esrar Dede

Açıklama:

Klasik üslubun XVIII. asırdaki en önemli temsilcileri Kâmî ve Nahifî'dir. Fakat Nahifî, Nazîm ve Enis Dede ile birlikte, dinî-tasavvufi duyarlılıkla kaleme aldığı şiirleriyle bu üslup içerisinde farklı bir yönelişi temsil ederler. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 14

XVIII. asrın şair padişahları içinde anılmaya değer tek isim aşağıdakilerden hangisidir?

İlhamî

Nahifî

Enis Dede

Sakıp Dede

Kâmî

Açıklama:

Dönemin şair padişahları içinde anılmaya değer tek isim İlhamî'dir. Mahlasıyla şiirler söyleyen ve şimşirlik kasrındaki kafes hayatını ve saltanat yıllarında yaşadığı ıstırapları içtenlikle dile getirdiği hasbihâl türü şiirleriyle dikkati çeken III. Selim’dir. İlhami, şiirlerini dostlarının tavsiyesiyle bir Divançede toplamıştır.Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Dinî-tasavvufi duyarlılıkla kaleme aldıkları şiirleriyle klasik üslup içerisinde farklı bir yönelişi temsil eden şairlerin en güçlüsü aşağıdakilerden hangisidir?

Nahifî

İlhamî

Beylikçi İzzet Bey

Enis Dede

Sakıp Dede

Açıklama:

Nahifî, Nazim, Enis Dede ve Sakıp Dede dinî-tasavvufi duyarlılıkla kaleme aldıkları şiirleriyle klasik üslup içerisinde farklı bir yönelişi temsil ederler. Bunlar içinde şair olarak en güçlüsü Nahifî’dir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Bir padişahla azat ettiği kölesinin karısı Gülruh arasında geçen yasak aşkı anlatan orijinal bir aşk mesnevîsinin ismi aşağıdakilerden hangisidir?

Firuzname

Behcetü’l-Feyha

Tuhfetü’z-Zevra

Nefisetü’l- Uhreviyye

Mehamü’l-Fukaha

Açıklama:

Bir padişahla azat ettiği kölesinin karısı Gülruh arasında geçen yasak aşkı anlatan orijinal bir aşk mesnevîsinin ismi Firuzname'dir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 17

I. Anlamdan ziyade sese önem vermesi
II. Günlük konuşma diline ait unsurlara sahip olması
III. Nükteli olması
IV. Yüzeysel olması
Yukarıdaki ifadelerden hangileri klasik üsluba aittir?

I-II

II-III

I-III

III-IV

II-IV

Açıklama:

Anlamdan ziyade sese önem veren, sanat kaygısından uzak, nükteli, açık ve zarif bir söyleyişe yaslanan klasik üslup, bu asırda kadim zevki temsil eder. Doğru cevap C.

Doğru Cevap: C

Soru 18

Aşağıdaki şairlerden hangisi daha çok mesnevileri, olgunluk döneminde kaleme aldığı biyografik eserleri ve tarihleriyle dikkati çekmiştir?

Kami

Beliğ

Nahifi

Nazim

Enis Dede

Açıklama:

Beliğ (1079/1668-1142/1729), asrın daha çok mesnevileri, olgunluk döneminde kaleme aldığı biyografik eserleri ve tarihleriyle dikkati çeken şairlerinden biridir. Doğru cevap B.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Yazdığı mahlasnameleri ile büyük bir şöhrete kavuşan ve Türk edebiyatında en
çok mahlasname yazan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Nevres

Kami

Beliğ

Hoca Neşet

Nahifi

Açıklama:

Hoca Neşet (1148/1735-1222/1807), şairliğinden ziyade birçok önemli şahsiyetin yetişmesine katkıda bulunması ve yazdığı mahlasnameleri ile büyük bir şöhrete kavuşan, devrin renkli şahsiyetlerinden biridir. Aynı zamanda Türk edebiyatında en çok mahlasname yazan şairdir. Doğru cevap D.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Sûz-ı dil-ârâ makamının mucidi olan ve hasbihâl türü şiirleriyle dikkati çeken padişah III. Selim'in mahlası aşağıdakilerden hangisidir?

İlhami

Feyzi

Pertev

Kadim

Galip

Açıklama:

Dönemin şair padişahları içinde anılmaya değer tek isim, İlhamî (1761-1223 / 1808) mahlasıyla şiirler söyleyen ve şimşirlik kasrındaki kafes hayatını ve saltanat yıllarında yaşadığı ıstırapları içtenlikle dile getirdiği hasbihâl türü şiirleriyle dikkati çeken III. Selim’dir. Doğru cevap A.

Doğru Cevap: A

Soru 21

I. Nahifi
II. Pertev
III. Nazim
IV. Galip
Dinî-tasavvufi duyarlılıkla kaleme aldıkları şiirleriyle klasik üslup içerisinde farklı bir yönelişi temsil eden şairler hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

I-II

II-III

I-III

II-IV

III-IV

Açıklama:

Nahifî veNazim dinî-tasavvufi duyarlılıkla kaleme aldıkları şiirleriyle klasik üslup içerisinde farklı bir yönelişi temsil ederler. Doğru cevap C.

Doğru Cevap: C

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi Edirnevi Çelebi lâkabıyla da tanınan şair Kami'ye ait eserler arasında yer almaz?

Tuhfetü’z-Zevra

Behçetü’l-Feyha

Firuz-name

Nefisetü’l- Uhreviyye’

Gazve-i Bedir

Açıklama:

Bir çok eser kaleme alan Kami'nin, Tuhfetü’z-Zevra, Behçetü’l-Feyha, Firuz-name adlı küçük hacimli manzum mesnevileri ile mensur Mehamü’l-Fukaha adlı Hanefî fakîhlerle ilgili Arapça eseri ve yine fıkıhla ilgili Farsçadan tercüme ettiği Nefisetü’l- Uhreviyye’si vardır. Gazve-i Bedir ise şair Nevres-i Kadim' e aittir. Doğru cevap E.

Doğru Cevap: E

Soru 23

I. Daha çok Mevlevi şairlerle ilgili tezkiresiyle tanınır
II. Şairlik yeteneği Mevleviliğe intisabından sonra gün yüzüne çıkmıştır
III. Divanında kasideler fazla bir yer tutmaz, daha çok bir gazel şairidir
IV. Daha çok Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye’siyle tanınır
Yukarıda bazı özellikleri sıralanmış 18. yüzyıl şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Esrar Dede

Nevres-i Kadim

Kami

Galip

Nevres

Açıklama:

Soru kökünde bahsedilen özellikler 18.yy şairi Esrar Dede'ye aittir. Doğru cevap A.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Aşağıdaki şairlerden hangisi Hikemi üslup temsilcileri arasında yer almaz?

Raşit

Kami

Seyyit Vehbi

Münif

Koca Ragıp Paşa

Açıklama:

Hikmetli söyleyişin en önemli isimleri, Raşit, Seyyit Vehbî, Münif ve Koca Ragıp Paşa’dır. Kami ise klasik üslup şairleri arasında yer alır. Doğru cevap B.

Doğru Cevap: B

Soru 25

I. Devrin büyük devlet adamlarından ve bilge şahsiyetlerinden biridir
II. Sadrazamlığa kadar yükselmiştir
III. Divanı’ndan sonraki en önemli eseri Mecmua’sıdır
IV. Güçlü, pürüzsüz ve açık bir söyleyişe sahiptir
Yukarıda bahsedilen 18. yüzyıl hikemi şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Esrar Dede

Raşit

Koca Ragıp Paşa

Münif

Seyyit Vehbi

Açıklama:

Soru kökünde bahsedilen şair aynı zamanda 18. yüzyılın önemli devlet adamlarından olan ve Sadrazamlığa kadar yükselmiş Koca Ragıp Paşa'dır. Doğru cevap C.

Doğru Cevap: C

Soru 26

18. yüzyıl Hikemi üslup şairlerinden olan ve tanzimat yazarlarınca “Hanımefendi Hazretleri” ve “Şairler Kraliçesi” gibi lakaplarla anılan kadın şair aşağıdakilerden hangisidir?

Zeynep Hatun

Mihrî Hatun

Ayşe Hubba Hatun

Fıtnat Hanım

Fatma Âliye Hanım

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi klasik şiirde rumuzu olmayan bir şaire ustası konumundaki bir şairin rumuz vermek üzere kaleme aldığı şiirlerdir?

Klasik üslup.

Mahlasname.

Hikemi üslup.

Nevres-i kadim.

Hikem-i bedii.

Açıklama:

Mahlasname. Cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 28

1785-86'da öğrencisi Pertev tarafından Divanı tertip edilen kişi aşağıdakilewrden hangisidir?

Niyaz.

Hoca Neşet.

Şeyh Galip.

Ali Efendi.

Neyyir.

Açıklama:

Hoca Neşet. Cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 29

Hoca Neşet meclisinde yetişen şairlerin Galipten sonra en önemli temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Pertev.

Neyyir.

Ali Efendi.

Niyaz.

Beylikçi İzzet.

Açıklama:

Pertev. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi Şeyh Galibin edebiyat dünyasına kazandırdığı daha çok mevlevi şairlerle ilgili teskiresiyle tanınan klasik şiirin temsilcilerinden biridir?

Beylikçi İzzet.

Pertev.

Esrar Dede.

Neyyir

Niyaz.

Açıklama:

Esrar Dede. Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 31

Divanını 1. Mahmut adına tertip eden lale devrinin coşkusuna ilgi göstermeyen batıni çizgiden uzak bir tasavvuf anlayışına sahip olan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Pertev.

Hoca Neşet.

Neyyir.

Esrar Dede.

Şeyhülislam İshak Efendi.

Açıklama:

Şeyhülislam İshak Efendi.Cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi Neşet'in Molla Gürhani mahallesindeki evinin müdavimlerinden, padişahla ters düştüğü için genç yaşında öldürülen şairdir?

Galip.

Neyyir.

Pertev.

Beylikçi İzzet.

Esrar Dede.

Açıklama:

Beylikçi İzzet. Cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 33

Edirneli Çelebi lakabıyla tanınan Bğdat ve Mısırda kadılık görevlerinde bulunmuş olan Behçetü-l Feyha eserinin sahibi aşağıdakilerden hangisidir?

Kami.

Neyyir.

Galip.

Hoca Neşet.

Niyaz.

Açıklama:

Kami. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Gazve-i Bedir adlı manzum mesnevisi bulunan 1. Mahmut döneminde Haşmetle beraber sürgüne gönderilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Neyyir.

Nevres-i Kadim.

Galip.

Esrar Dede.

Pertev.

Açıklama:

Nevres-i Kadim . Cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 35

' Secaat arz ederken merd-i kıpti sirkatin söyler' gibi beyit ve mısraları hala dillerde olan aynı zamanda devlet adamı şair aşağıdakilerden hangisidir?

Koca Ragıp Paşa.

3. Selim.

Galip.

Neyyir.

Esrar Dede.

Açıklama:

Koca Ragıp Paşa. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Tanzimat yazarlarınca Şairler kraliçesi olarak anılan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Neyyir.

Esrar Dede.

Fıtnat.

Niyaz.

Pertev.

Açıklama:

Fıtnat Hanım. Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 37

Türk edebiyatında en çok mahlasname yazan şair kimdir?

Hoca Neşet

Kâmî

Beliğ

Nahifî

Pertev

Açıklama:

Mahlasname: Klasik şiirde, mahlası olmayan bir şaire, sevip saydığı ustası konumundaki bir şairin mahlas vermek üzere kaleme aldığı şiirler. Mahlas vermek üzere yazıldığı gibi mahlas değiştirmek amacıyla da yazılır.
Türk edebiyatında en çok mahlasname yazan şair Hoca Neşet’tir.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Hoca Neşet meclisinde yetişen şairlerin Galip’ten sonraki en önemli ismi kimdir?

Esrar Dede

Kâmî

Beliğ

Nahifî

Pertev

Açıklama:

Hoca Neşet meclisinde yetişen şairlerin Galip’ten sonraki en önemli ismi Pertev’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 39

Dönemin şair padişahları içinde anılmaya değer tek isim, kimdir?

III. Selim

I.Mahmut

I.Murad

Beyazıt

I.Selim

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 40

Lale Devri şairlerinden, dinî-tasavvufi bir neşve ile yazdığı lirik şiirleri ve bilhassa Mesnevi tercümesi ile büyük bir şöhrete kavuşmuş, devrin en verimli şairi şıklardan hangisidir?

Feyzî

Nahifî

Beylikçi İzzet Bey

Kâmî

Beliğ

Açıklama:

Lale Devri şairlerinden olan Nahifî (ö. 1115/1738?), dinî-tasavvufi bir neşve ile yazdığı lirik şiirleri ve bilhassa Mesnevi tercümesi ile büyük bir şöhrete kavuşmuş, devrin en verimli şairlerinden biridir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

Firuzname adlı, bir padişahla azat ettiği kölesinin karısı Gülruh arasında geçen yasak aşkı anlatan orijinal bir aşk mesnevîsinin yazarı kimdir?

Nevres

Esrar Dede

Kâmî

Nabî

Koca Ragıp Paşa

Açıklama:

Firuzname (Ercan 2002) , bir padişahla azat ettiği kölesinin karısı Gülruh arasında geçen yasak aşkı anlatan orijinal bir aşk mesnevîsidir ve Kami'nin eseridir.
Kâmî

Doğru Cevap: C

Soru 42

Hikemi şiirin XVIII. Yüzyıldaki en büyük temsilcisi şıklardan hangisidir?

Raşit

Seyyit Vehbi

Münif

Ragıp Paşa

Esrar Dede

Açıklama:

Ragıp Paşa, hikemi şiirin bu asırdaki en büyük temsilcisidir.

Doğru Cevap: D

Soru 43

III. Ahmet’in çocuklarının sünnet düğünü ile Sultan Mustafa’nın kızı Ayşe Emetullah Sultan’ın evlenme merasimlerini günü gününe anlattığı, yer yer manzum parçalar da içeren mensur Surname’nin yazarı kimdir?

Münif

Ragıp Paşa

Vehbi

Raşit

Nabî

Açıklama:

Vehbî’nin, Divanı (Dikmen 1991) dışındaki eserlerinin en önemlisi, III. Ahmet’in çocuklarının sünnet düğünü ile Sultan Mustafa’nın kızı Ayşe Emetullah Sultan’ın evlenme merasimlerini günü gününe anlattığı, yer yer manzum parçalar da içeren mensur Surname’sidir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

“Güçlü, pürüzsüz ve açık bir söyleyişe sahiptir. Atasözleri ve deyimler bakımından şiirinin zenginliği anlatımını daha da güçlendirmiştir. “Bir giden bir dahi gelmez aceb ne hikmetdir”, “Söyle derd-i dilini her ne çıkarsa kısmet” gibi mısralar onun üslubunda önemli bir yer tutmaktadır.” Satırları hangi şair için söylenmiş olabilir?

Nedim

Nevres-i Kadim

Nabî

Koca Ragıp Paşa

Vehbi

Açıklama:

Ragıp, güçlü, pürüzsüz ve açık bir söyleyişe sahiptir. Ragıp’ta, Nabî’deki çok yönlülük ve derinlik yoktur. Atasözleri ve deyimler bakımından şiirinin zenginliği anlatımını daha da güçlendirmiştir. “Bir giden bir dahi gelmez aceb ne hikmetdir”, “Söyle derd-i dilini her ne çıkarsa kısmet” gibi mısralar onun üslubunda önemli bir yer tutmaktadır.
Koca Ragıp Paşa

Doğru Cevap: D

Soru 45

“Şu güzellik ülkesinde sevgilinin eşi yok
Dünyanın da ışık veren bir başka güneşi yok
Sen hatırdan çıkarma da istersen acı çektir
Nasıl olsa sevdalıdan daha çilekeşi yok”
Ülkü Tamer tarafından Sadeleştirilmiş Dizelerin sahibesi , şıklardan hangisidir?

Zeynep Hatun

Mihrî Hatun

Ayşe Hubba Hatun

Fıtnat Hanım

Fatma Âliye Hanım

Açıklama:

Tanzimat yazarlarınca “Hanımefendi Hazretleri” ve “Şairler Kraliçesi” gibi lakaplarla anılan Fıtnat Hanım (ö. 1194 / 1780) , klasik edebiyattaki kadın şairlerin en meşhurudur.

Doğru Cevap: D

Soru 46

XVIII. yüzyılda “Nabî-i Sani” (İkinci Nabî) olarak tanınan şair kimdir?

Kâmî

Nâmî

Samî

Âlî

Hâzık

Açıklama:

XVIII. yüzyılda “Nabî-i Sani” (İkinci Nabî) olarak tanınan şair Hâzık'tır.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Nabi'den sonra onun boşluğunu dolduracak şairlerden biri olarak görülmüş ve devrinde oldukça meşhur olmuş olan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Nedim

Esrar Dede

Nahifi

Pertev

Kami

Açıklama:

Kami, Nabi'den sonra onun boşluğunu dolduracak şairlerden biri olarak görülmüş ve devrinde oldukça meşhur olmuş bir şairdir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Türk edebiyatında en çok mahlasname yazan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Hoca Neşet

Şeyhülislam İshak Efendi

Feyzi

Seyyit Vehbi

Sünbülzade Vehbi

Açıklama:

Türk edebiyatında en çok mahlasname yazan şair Hoca Neşet'tir. Doğru cevap A'dir.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Hâletî’ den sonra edebiyatımızın en çok rubai söyleyen şairi ve kendini zamanın Hayyam’ı olarak nitelendirmişin olan şair aşağıdakilerden hangisidir?

III. Selim

Nahifi

Petrev

Beylikçi İzzet Bey

Neyyir

Açıklama:

Hâletî’ den sonra edebiyatımızın en çok rubai söyleyen şairi olan Nahifi, kendini zamanın Hayyam’ı olarak nitelendirmiştir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 50

Tuhfetü’z-Zevra, Behçetü’l-Feyha, Firuz-name adlı küçük hacimli manzum mesnevileri ile mensur Mehamü’l-Fukaha adlı Hanefî fakîhlerle ilgili Arapça eseri ve yine fıkıhla ilgili Farsçadan tercüme ettiği Nefisetü’l- Uhreviyye’si ile tanınam şair aşağıdakilerden hangisidir?

Enis Dede

Sakıp Dede

Kami

Mehmed Nail

Ferri

Açıklama:

Firuz-name adlı küçük hacimli manzum mesnevileri ile mensur Mehamü’l-Fukaha
adlı Hanefî fakîhlerle ilgili Arapça eseri ve yine fıkıhla ilgili Farsçadan tercüme ettiği Nefisetü’l- Uhreviyye’si ile tanınan şair Kami'dir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 51

Türkçe ve Farsça Divanları ile Bedir savaşını anlatan Gazve-i Bedir adlı manzum bir mesnevisi ile Münşe’at, Tarihçe-i Nevres, Vekayi-i Tebriz, Mebaligu’l-Hikem, Terceme-i Tarih-i Cihangir Şah adlı mensur eserleri olan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Baki

Atayi

Haleti

Nevres-i Kadim

Salim

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 52

Arapça ve Farsça’nın yanında, Latin, İtalyan ve Rum dillerini de bilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Esrar Dede

Kami

Nedim

Pertev

Neşati

Açıklama:

Arapça ve Farsça’nın yanında, Latin, İtalyan ve Rum dillerini de bilen şair Esrar Dede'dir. Doğru cevap A'dir.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Hikemi üslubu açıklayan aşağıdakilerden hangisidir?

öğretici

öğüt verici

zevkli

güçlü

seviyeli

Açıklama:

Hikemi, didaktik (öğretici) anlamına gelmektedir. Doğru cevap A'dir.

Doğru Cevap: A

Soru 54

Kendini "Nabi-i sani" olarak nitelendiren şair aşağıdakilerden hangisidir?

Seyyit Vehbi

Münif

Neyli

Hazık

Dürri

Açıklama:

Hazık kendini “Nabî-i sani” olarak nitelendirmiştir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 55

“Harâbât” mecazen aşağıda verilen hangi anlamda kullanılmıştır?

Kütüphane

Zindan

Bahçe

Hastane

Meyhane

Açıklama:

“Harâbât” mecazen meyhane anlamında kullanılır. Çünkü eskiden meyhaneler, şarabın yasak olması sebebiyle gizli ve virane yerlerde bulunurdu. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 56

Tanzimat yazarlarınca “Hanımefendi Hazretleri” ve “Şairler Kraliçesi” gibi lakaplarla anılan ve klasik edebiyattaki kadın şairlerin en meşhuru olan aşağıdakilerden hangisidir?

Fatma Aliye Hanım

Leyla Saz Hanım

Fıtnat Hanım

Tuti Hanım

Nigar Hanım

Açıklama:

Tanzimat yazarlarınca “Hanımefendi Hazretleri” ve “Şairler Kraliçesi” gibi lakaplarla anılan Fıtnat Hanım klasik edebiyattaki kadın şairlerin en meşhurudur. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 57

Türk edebiyatında en çok mahlasname yazan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Pertev

Şeyh Galip

Hoca Neşet

Esrar Dede

Feyzî

Açıklama:

Türk edebiyatında en çok mahlasname yazan şair Hoca Neşet’tir. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 58

Aşağıdakilerden hangisi Hoca Neşet'in meclisine devam eden şairlerden biri değildir?

Neyyir

Beylikçi İzzet

Arif Mehmet

Bakî

Ferrî

Açıklama:

Hoca Neşet, devrinde şairliğinden ziyade verdiği dersler ve yetiştirdiği talebelerle tanınmıştır. Şeyh Galip, Pertev, Arif, Beylikçi İzzet, Ali Efendi, Arif Mehmet, İhsan, Neyyir, Ferrî, Niyaz gibi bazıları devrinin tanınmış isimleri, onun meclisine devam eden şairlerdendir. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 59

Muvakkitzade ve Vakanüvis olarak anılan Pertev’in "Divanı" kim tarafından tertip edilmiştir?

Beylikçi İzzet

Ali Efendi

Şeyh Galip

İhsan

Niyaz

Açıklama:

Muvakkitzade ve Vakanüvis olarak anılan Pertev’in Divanı (Gürol 1994), Beylikçi İzzet tarafından tertip edilmiştir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 60

Divanı’nda kasideler önemli bir yer tutmazken, tarih ve müfretlerin fazlalığı dikkati çekmekte olan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Pertev

Feyzî

Kâmî

Beliğ

Neşatî

Açıklama:

Mesnevi sahasında verdiği eserleriyle dikkati çeken Feyzî (ö. 1152/1739), külfetsiz, lirik bir üslupla kaleme aldığı gazelleri ve müfret söylemedeki maharetiyle de ihmal edilmemesi gereken bir şairdir. Divanı’nda (Arslan 1999) kasideler önemli bir yer tutmazken, tarih ve müfretlerin fazlalığı dikkati çekmektedir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 61

Asıl adı Mehmed olan, fakat daha çok Edirneli Efendi, Edirnevî Çelebi lâkabıyla tanınan ve İstanbul’daki çeşitli medreselerde müderrislik, Bağdat, Mısır ve Galata’da kadılık görevlerinde bulunan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Ferrî

Nazîm

İlhamî

Nahifî

Kâmî

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 62

Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye adlı eseriyle tanınan ünlü gazel şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Şeyh Galip

Esrar Dede

Pertev

Nevres-i Kadîm

Sakıp Dede

Açıklama:

Esrar, daha çok Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye’siyle tanınmakla birlikte, sanat hayatı bakımından en önemli eseri Divanı’dır. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 63

Divanı dışındaki eserlerinin en önemlisi, III. Ahmet’in çocuklarının sünnet düğünü ile Sultan Mustafa’nın kızı Ayşe Emetullah Sultan’ın evlenme merasimlerini günü gününe anlattığı, yer yer manzum parçalar da içeren mensur Surname’si olan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Vehbî

Raşit

Âtıf

Nedim

Nabî

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 64

Aşağıdakilerden hangisi "dünyaya rağbet etmeyen,kendini bütünüyle ahrete adayan; dinin özünden habersiz şekilci kişi, olgunlaşmamış, ham sofu" anlamına gelmektedir?

rind

hâlet

zâhid

kulkul

mînâ

Açıklama:

zâhid:dünyaya rağbet etmeyen,kendini bütünüyle ahrete adayan; dinin özünden habersiz şekilci kişi, olgunlaşmamış, ham sofu. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 65

"Miyân-ı güft ü gûda bed-meniş îhâm eder kubhun
Şecâ’at arz ederken merd-i kıbtî sirkatin söyler" dizelerindeki "şecâ’at " kelimesi ne anlama gelmektedir?

yiğitlik

hırsızlık

dedikodu

kötü huy

görünme

Açıklama:

Bu dizelerde geçen "şecâ’at " kelimesi yiğitlik,yüreklilik anlamına gelmektedir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 66

Tanzimat yazarlarınca “Hanımefendi Hazretleri” ve “Şairler Kraliçesi” gibi lakaplarla anılan klasik şairlerin en meşhuru aşağıdakilerden hangisidir?

Fatma Hanım

Ayşe Hubba Hatun

Mihrî Hatun

Fıtnat Hanım

Zeynep Hatun

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Ünite 7

Soru 1

XVIII. yüzyılın vakanüvis tarihçilerinden hangi üçünün tarihi bir tek kitapta toplanarak basılmıştır?

Raşit, Âsım, Şâkir

Âsım, Samî, Şefik

Şefik, İzzî, Subhî

Samî, Şakir, Subhî

Raşit, İzzî, Sami

Açıklama:

XVIII. yüzyıl nesri üzerine değerlendirmeler yapabileceksiniz.
Samî, Şakir, Subhî

Doğru Cevap: D

Soru 2

Binbir Gece ve Binbir Gündüz Hikâyeleri’nden ilham alınarak 1852 yılında basılan Muhayyelat-ı Aziz Efendi adlı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Giritli Ali Aziz Efendi

Osmanzade Taip

Koca Ragıp Paşa

Çelebizade Âsım

Nevres-i Kadîm

Açıklama:

XIX. yüzyılın Tanzimat dilinin habercisi niteliğinde ilginç bir eserden bahsetmeden geçmemek gerekir. Giritli Ali Aziz Efendi’nin bu yüzyıl sonlarında yazmasına rağmen 1852 yılında basılan Muhayyelat-ı Aziz Efendi adlı eseri, Binbir Gece ve Binbir Gündüz Hikâyeleri’nden ilham alınarak yazılan bir hikâyeler külliyatıdır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Osman Gazi’den II. Mustafa’ya kadar tahta çıkan Osmanlı padişahlarının hayat ve hayratlarının anlatıldığı eser aşağıdakilerden hangisidir?

Hadikatü’l-Mülûk

Vakayi’ü’l-Fuzala

Zeyl-i Şakayık

Sefinetü’r-Rüesa

Vefeyat-ı Ekâbir-i İslamiyye

Açıklama:

Osmanzade Ahmet Taip’in Damat İbrahim Paşa’ya sunduğu Hadikatü’l-Mülûk adlı eserinde Osman Gazi’den II. Mustafa’ya kadar tahta çıkan Osmanlı padişahlarının hayat ve hayratları anlatılmaktadır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Hafız Hüseyin Ayvansarayî’nin İstanbul’daki camileri adlarına göre alfabetik olarak sıralayıp bilgi verdiği eser aşağıdakilerden hangisidir?

Hadikatü’l-Cevami

Şefikname

Mecmua-i Tevarih

Vefeyat-ı Selatin ve Meşahir-i Rical

Gülzar-ı Suleha ve Vefeyat-ı Urefa

Açıklama:

Hafız Hüseyin Ayvansarayî’nin, biyografi ve şehir kültürü açısından önemli olan bir başka eseri ise İstanbul’daki camileri adlarına göre alfabetik olarak sıralayıp bilgi verdiği Hadikatü’l-Cevami’dir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi XVIII. yüzyılda yazılmış belli başlı gazavatnamelerden biri değildir?

Fetihname-i Cezire-i Mora

Mora Seferi

Ravzatü’l-Âlî

Risale-i Sulhiyye

Müriü’t-Tevarîh

Açıklama:

XVIII. yüzyılda yazılmış belli başlı gazavatnameler şunlardır: Tarihçi Raşit’in Fetihname-i Cezire-i Mora’sı, Vahid Mahtumî’nin Mora Seferi, Damat Ali Paşa’nın Ravzatü’l-Âlî’si Sadrazam Silahdar Şehid Ali Paşa’nın 1715’deki Mora adasını fethetmesinin anlatıldığı eserlerdir. Seyyit Vehbî’nin Avusturyalılarla yapılan savaş ve barışları anlattığı Risale-i Sulhiyye’si, Abdurrezzak Nevres’in Tebriziyye-i Hekimoğlu Ali Paşa adlı eseri, Antakyalı Münîf ’in Zafername veya Fetihname-i Belgrad adlarıyla bilinen eseri Ziyâyî mahlasıyla şiirleri bulunan İsmail Ziyaettin’in, babası Hekimoğlu Ali Paşa’yı anlattığı Tarih-i Ali Paşa’sı bu yüzyılda yazılmış belli başlı gazavatnamelerdir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

I. Abdülhamit’in 12 Ocak 1776 günü doğan kızı Hatice Sultan’ın on gün süren doğum şenliklerinin anlatıldığı eser aşağıdakilerden hangisidir?

Viladetname-i Hatice Sultan

Viladetname-i Hümayun

Sûrname

Fetihname-i Cezire-i Mora

Risale-i Sulhiyye

Açıklama:

I. Abdülhamit’in 12 Ocak 1776 günü doğan kızı Hatice Sultan’ın on gün süren doğum şenlikleri anlatılır. Otuz varaktan ibaret olan bu sûrname, zamanın teşrifat (protokol) kuralları, eğlence hayatı ve yemekleri hakkında bilgiler verdiği için kültür tarihimiz açısından önemlidir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi XVIII. yüzyılın divan sahibi şairlerinden biri olan Vehbî hakkında verilen doğru bilgilerden biri değildir?

1711’de gerçekleşen Rus seferi için yazdığı kaside ve tarihleriyle III. Ahmet’in takdirini kazandı.

1674 yılında İstanbul’un Beyoğlu semtinde dünyaya geldi.

Asıl adı Hüseyin’dir.

Kethüda Hacı Ahmet Efendi’nin oğludur.

Ataları ehl-i beyte dayandığı için Seyyid Vehbî olarak anılmıştır.

Açıklama:

XVIII. yüzyılın divan sahibi şairlerindendir. 1674 yılında İstanbul’un Kabataş semtinde dünyaya geldi. Asıl adı Hüseyin’dir. Kethüda Hacı Ahmet Efendi’nin oğludur. Ataları ehl-i beyte dayandığı için Seyyid Vehbî olarak anılmıştır. İlk gençlik yıllarında Hüsamî olan mahlasını hocası şair Mirzazade Ahmet Neylî’nin tavsiyesi üzerine Vehbî olarak değiştirmiştir. İyi bir öğrenim gören Vehbî’nin, zamanının ünlü bilginlerinden Mirzazade Şeyh Mehmet Efendi’den ders gördüğü, Kazasker Abdulbaki Efendi’den hüsn-i hat (=güzel yazı) sanatını öğrendiği ve Hocazade Seyyid Osman Efendi’den mülazım olarak 1696 yılında müderrisliğe yükseldiği bilinmektedir. 1711’de gerçekleşen Rus seferi için yazdığı kaside ve tarihleriyle III. Ahmet’in takdirini kazandı. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 8

III. Ahmet’in şehzadeleri Sultan Süleyman, Mustafa, Mehmet ve Bayezit’in sünnet düğünleri ile kızları Ayşe Sultan ve Emetullah Sultan’ın evlenme merasimlerini anlatıldığı eser aşağıdakilerden hangisidir?

Sûrname-i Vehbî

Zafername

Fetihname-i Cezire-i Mora

Mora Seferi

Tebriziyye-i Hekimoğlu Ali Paşa

Açıklama:

Sûrname-i Vehbî: III. Ahmet’in şehzadeleri Sultan Süleyman, Mustafa, Mehmet ve Bayezit’in sünnet düğünleri ile kızları Ayşe Sultan ve Emetullah Sultan’ın evlenme merasimlerini anlatan bir eserdir. Bu eserin diğer sûrnameler arasında özel bir yeri ve benzerlerinden ayrı bir önemi vardır. Eser, o devirdeki kıyafetler, gösteriler, esnaf alayları, eğlenceler ve hediyeleri anlatması açısından devrin saray ve toplum hayatının canlı bir aynası gibidir. Eserin ne kadar ilgi gördüğü sadece İstanbul kütüphanelerinde yirmiden fazla el yazması nüshasının bulunmasından anlaşılmaktadır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 9

Osmanlı sefaretnamelerinin edebî ve tarihî bakımdan en ünlüsü aşağıdakilerden hangisidir?

Fransa Sefaretnamesi

Sefaretname-i Ahmet Resmî

Viyana Sefaretnamesi

Hamiletül’-Kübera

İran Sefaretnamesi

Açıklama:

Osmanlı sefaretnamelerinin edebî ve tarihî bakımdan en ünlüsü bu yüzyılda yazılan Yirmisekiz Mehmet Çelebi’nin Fransa Sefaretnamesi’dir. Mehmet Çelebi, III. Ahmet ile Sadrazam Damat İbrahim Paşa’ya sunulan eserinde İstanbul’dan ayrıldığı günden Ekim 1721’deki dönüşüne kadar olan bütün hatıra ve gözlemlerini zarif ve orijinal bir üslupla anlatmıştır. Eserde sefirin Paris’te karşılanışından gezip gördüğü opera, hayvanat bahçeleri, hastane ve eczaneler, aldığı ve verdiği hediyelere varana kadar bütün tespitleri nakledilir. Paris ve bütün Fransa hakkında verdiği bilgiler III. Ahmet’in ilgisini çekmiştir. Matbaanın Türkiye’de kuruluşunda Yirmisekiz Mehmet Çelebi’nin eserinin önemli rolü olmuştur. Muhtelif yazma nüshaları olan eser 1757’de Fransızcaya çevrilmiştir. İki kere Arap harfleriyle basılan eser yeni harflerle de yayımlanmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Sadrazamın padişaha sunulacak bir metni veya herhangi bir sorunu özetleyerek hazırladığı yazıya ne ad verilir?

Telhis

Rapor

Teslim

Bildiri

Sunum

Açıklama:

Sadrazamın padişaha sunulacak bir metni veya herhangi bir sorunu özetleyerek hazırladığı yazıya Telhis adı veriliir.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi Kânî hakkında verilen doğru bilgilerden biri değildir?

1712 yılında Sivas'ta doğdu.

Asıl adı Ebubekir’dir.

Bir mizah ustası olarak tanınmıştır.

Secilerle süslediği mektupları ince nükte ve hicivlerle doludur.

Halk deyimlerinden büyük ölçüde yararlanan Kânî’nin Münşeat’ı estetik nesrin önemli örnekleri arasındadır.

Açıklama:

1712 yılında Tokat’ta doğdu. Asıl adı Ebubekir’dir. Öğrenimini memleketi Tokat’ta yapan Kânî ilk gençlik yıllarından itibaren çevresinde gerek nazım, gerekse nesir sahasında yazdıklarıyla ve özellikle nükteli üslubuyla tanındı.Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Aşağıda bahsi geçen ve XVIII. yüzyılda nesir alanında eserler veren isimler arasında hangisi farklı bir alanda eserler vererek diğerlerinden ayrılır?

Safâyî

Âtıf

Nahîfî

Nevres-i Kadîm

Osmanzâde Taip

Açıklama:

Estetik nesirde önceki yüzyılın üstatları Veysî ve Nergisî’nin tarzı takip edilmiş ve bu tarz, asra büyük oranda damgasını vurmuştur. Naima, Raşit, İzzî, Şefik gibi yazarlar tarih kitaplarında; Koca Ragıp Paşa, Osmanzade Taip, Çelebizade Âsım, Kânî, Raşit, Nevres-i Kadîm, Âtıf, Beylikçi İzzet ve Nahifî gibi şair ve münşiler münşeat mecmualarında; Safayî, Salim ve Ramiz gibi tezkireciler ise tezkirelerinde bu tarzı benimsemişlerdir. Buradan da anlaşılacağı üzere B ,C, D ve E şıklarında bahsi geçen isimler münşeat yazarları iken, A şıkkındaki Safâyî ise tezkire yazarıdır. Bu nedenle doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Giritli Ali Aziz Efendi'nin XVIII. yüzyılın sonlarında kaleme aldığı ancak 1852 yılında basılan Muhayyelât-ı Aziz Efendi adlı eseri devrinin diğer mensur eserlerinden farklı kılan özelliği nedir?

Batılı anlamdaki romanın Türk edebiyatındaki ilk ürünüdür.

Halk hikâyeleri, masal, hikmet ve roman karışımı bir eserdir.

Tanzimat ve hatta Cumhuriyet ediplerine kadar pek çok yazara ilham kaynağı olmuştur.

Hem eski hem de yeni harflerle birkaç defa yayınlanmış ve hakkında çalışmalar yapılmıştır.

Yazar bu eseri tamamen şahsi tecrübelerinden yola çıkarak kaleme almıştır.

Açıklama:

Giritli Ali Aziz Efendi’nin bu yüzyıl sonlarında yazmasına rağmen 1852 yılında basılan Muhayyelat-ı Aziz Efendi adlı eseri, Binbir Gece ve Binbir Gündüz Hikâyeleri’nden ilham alınarak yazılan bir hikâyeler külliyatıdır. Eser, muhtevanın değişkenliğine göre kimi bölümlerinde müellifin “dervişler dili” dediği konuşma diline oldukça yaklaşan bir dille, kimi bölümlerinde münşiyane bir edayla kaleme alınmıştır. Halk hikâyeleri, masal, hikmet ve roman karışımı bir eser olan Muhayyelat’ı farklı ve orijinal kılan da bu özelliğidir. Bu bilgiden de anlaşılacağı üzere doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Muhayyelât-ı Aziz Efendi adlı eseri dil ve üslup bakımından divan nesriyle Tanzimat sonrasındaki şuurlu sadelik arasında "köprü" olarak değerlendiren yazar kimdir?

Namık Kemal

Ahmet Midhat Efendi

Vasfi Mahir Kocatürk

Muallim Naci

Behçet Necatigil

Açıklama:

Muhayyelat, Batı romanıyla ancak yarım yüzyıl sonra ciddi olarak karşılaşacak olan Türk edebiyatında oldukça etkin olmuş bir eserdir. Tanzimat ve hatta Cumhuriyet ediplerine kadar süren bir etki alanı oluşturan eser, Ahmet Midhat Efendi’den Namık Kemal’e Muallim Naci’den Behçet Necatigil’e kadar pek çok yazara ilham kaynağı olmuştur. Vasfi Mahir Kocatürk ise bu eseri dil ve üslup bakımından divan nesriyle Tanzimat sonrasındaki şuurlu sadelik arasında bir “köprü” olarak değerlendirmiştir. Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 15

Ahmet Lutfî adlı bir mahkeme katibi tarafından kaleme alınan ve sadece yirmi şairin yer aldığı Tezkire-i Şuara adlı eser döneminde kaleme alınan diğer tezkirelerden hangi yönüyle ayrılır?

Belli bir yaştaki şairleri kapsaması

Belli bir aileden gelen şairleri kapsaması

Belli bir şiir türünde yazan şairleri kapsaması

Belli bir şehirde yaşayan şairleri kapsaması

Seçtiği şairlerin sadece şiirlerini kapsaması

Açıklama:

XVIII. yüzyıl tezkireciliğinin ilginç bir örneği de Ahmet Lutfî adlı bir mahkeme kâtibi tarafından yazılan Tezkire-i Şuara’dır. 1708-1740 tarihleri arasında Tekirdağ’da yetişen yirmi şairin biyografilerini içeren Tezkire-i Şuara, sadece belli bir şehirde yetişen şairleri kapsaması açısından ilginçtir. Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi XVIII. yüzyıl nesir edebiyatının en belirgin özelliklerinden biri değildir?

Yeni ve yerli denilebilecek türlerin ortaya çıkması ve yaygınlaşması

Önceki yüzyılda tek bir örneği bulunan sefaretnamelere bu asırda pek çok örnek elenmesi

Sûrnâme yazıcılığının bu yüzyılda zengin bir edebiyat vücuda getirmesi

Gazavatnâme yazıcılığının artarak devam etmesi

Tezkire türününü en güzel örneklerinin verildiği dönem olması

Açıklama:

Bu yüzyıl nesir edebiyatının en belirgin özelliklerinden biri de “yeni ve yerli” diyebileceğimiz türlerin ortaya çıkması ve yaygınlaşmasıdır. Bir önceki yüzyılda bir tek örneği görülen sefaretnamelere bu asırda pek çok yeni örnek eklenmesi, XVI. yüzyıldan beri görülmekle birlikte sûrname yazıcılığının bu dönemde zengin bir edebiyat vücuda getirmesi ve gazavatname yazıcılığının artarak devam etmesi dikkat çekicidir. Tezkire türü ise her yüzyılda revaçta olan bir tür olduğu için bu yüzyılın en belirgin özelliklerinden biri olarak sayılmaz. Bu nedenle doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi XVIII. yüzyılda kaleme alınan başlıca mensur eser türlerinden biri değildir?

Belâgâtler

Tarihler

Biyografiler

Gazavatnâmeler

Sûrnâmeler

Açıklama:

XVIII. yüzyılda gelişme gösteren mensur türlerin başında gazavatnâmeler, tarihler, biyografiler ve sûrnâmeler gelmektedir. Belagat kitapları daha önceki dönemlere ait türlerden biridir. Bu nedenle doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Uşşâkîzâde Seyyid İbrahim Hasib'in, Nevizâde Atâyî'nin bıraktığı yerden devam ederek yazdığı Zeyl-i Şakayık'ta dönemleri anlatılan padişahlar hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

IV. Murat, I. İbrahim, V. Mehmet, I. Süleyman ve II. Ahmet dönemleri

IV. Murat, İbrahim, IV. Mehmet, II. Süleyman ve II. Ahmet dönemleri

II. Murat, İbrahim, II. Mehmet, II. Süleyman ve II. Ahmet dönemleri

IV. Murat, II. İbrahim, I. Mehmet, I. Süleyman ve IV. Ahmet dönemleri

IV. Murat, II. İbrahim, V. Mehmet, II. Süleyman ve I. Ahmet dönemleri

Açıklama:

Uşşakizade Seyyid İbrahim Hasib’in, Nevizade Atayî’nin bıraktığı yerden devam ederek yazdığı Zeyl-i Şakayık’ta, 1633-1703 arasındaki olaylar anlatılır. Tarihsel olarak IV. Murat, İbrahim, IV. Mehmet, II. Süleyman ve II. Ahmet dönemlerini kapsayan eserde, her bölümün sonunda o dönemde yetişen bilgin, kadı, vezir, şeyh ve şairler tanıtılmıştır. Eserin yazılmasını teşvik eden Şeyhülislam Feyzullah Efendi’nin Edirne Vakası’nda (1703) öldürülmesiyle eser yarım kalmıştır. Bu bilgi doğrultusunda bakıldığı zaman doğru cevabın B şıkkı olduğu anlaşılacaktır.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Ahmet Resmî'nin kaleme aldığı ve içinde otuz yedi darüssaade ağasının biyografilerinin yer aldığı eser aşağıdakilerden hangisidir?

Tezkire-i Hanendegân

Hadikatü’l-Mülûk

Hamiletü’l-Kübera

Sefinetü’r-Rüesa

Devhatü’l-Meşayih

Açıklama:

Osmanzade Ahmet Taip'in Damat İbrahim Paşa’ya sunduğu Hadikatü’l-Mülûk adlı eserinde Osman Gazi’den II. Mustafa’ya kadar tahta çıkan Osmanlı padişahlarının hayat ve hayratları anlatılmaktadır. Ahmet Resmî Sefinetü’r-Rüesa adıyla tanınan eserinde altmış dört reisülküttabın biyografisine yer vermiştir. Müstakimzade Süleyman Sadettin’in, şeyhülislamların hayatlarına yer verdiği Devhatü’l-Meşayih adlı bir eseri vardır. Şeyhülislam Esat Efendi’nin Tezkire-i Hanendegân diye de bilinen Atrabü’l-Âsar fi Tezkireti Urefai’l-Edvar adını verdiği ve Damat İbrahim Paşa’ya sunduğu eserinde XVII. yüzyıldan XVIII. yüzyılın başlarına kadar yetişen doksan yedi musikişinas tanıtılmış ve eserlerinden örnekler verilmiştir. Ahmet Resmî Hamiletü’l-Kübera adlı eserinde ise otuz yedi darüssaade ağasının biyografilerini anlatmıştır. Bu bilgiler ışığında doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 20

Aşağıdaki isimlerden hangisi dönemin vakanüvisleri arasında sayılamaz?

Raşit

Çelebizâde Âsım

Mustafa Şefik

Vehbî

Süleyman İzzî

Açıklama:

XVIII. tarih yazıcılığının başta vakanüvisler olmak üzere müverrihler tarafından devam ettirildiği görülmektedir. Dönemin belli başlı vakanüvisleri Raşit, Çelebizâde Âsım, Mustafa Şefik, Şakir, Subhî, Samî ve Süleyman İzzî’dir. Bunların her biri kendi dönemlerinde gelişen olayları kaydedip kitap hâlinde yazmışlardır. Vehbî ise sûrnâme alanında ün yapmış bir şairdi. Bu nedenle doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 21

XVIII. yüzyılın önde gelen şairlerinden Haşmet'in kaleme aldığı, III. Mustafa'nın kızı Hibetullah Sultan'ın doğumu üzerine yapılan şenlikleri konu edinen, düğün günlerinin akışına göre değil de yapılan eğlencelerin türüne göre tertip edilen ve esnaf alaylarına, eğlencelere ve bazı kıyafetlerin tarifine ağırlık verilen eser aşağıdakilerden hangisidir?

Takvimü’t-Tevarih

Mehasinü’l-Âsar

Hakayıku’l-Ahbar

Risale-i Sulhiyye

Viladetnâme-i Hümayun

Açıklama:

Takvimü’t-Tevarih, Mehasinü’l-Âsar ve Hakayıku’l-Ahbar tarihnâme, Risale-i Sulhiyye ise gazavatnâme örneğidir. Devrin önde gelen şairlerinden Haşmet’in Viladetname-i Hümayun olarak da bilinen Sûrname’si ise III. Mustafa’nın kızı Hibetullah Sultan’ın doğumu üzerine yapılan şenlikleri konu edinmektedir. Düğün günlerinin akışına göre değil de yapılan eğlencelerin türüne göre tertip edilen eser bu yönüyle diğer sûrnamelerden ayrılır. Eserde esnaf alaylarına, eğlencelere ve bazı kıyafetlerin tarifine ağırlık verilmiştir. Bu bilgiden yola çıkarak doğru cevabın E şıkkı olduğu ortaya çıkmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi halk hikayeleri, masal, roman karışımı eserlere verilen isimdir?

Muhayyelat.

Gazavatname.

Surname.

Münşeat.

Kani.

Açıklama:

Muhayyelat. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 23

16-17yy. tezkireciliğinin örneklerinden Tezkire-i şuara aşağıdakilerden hangisine aittir?

Ahmet Lutfi.

Vehbi.

Giritli Aziz Efendi.

Hafız Hüseyin Ayvansarayi.

Erzurumlu İbrahim Hakkı.

Açıklama:

Ahmet Lutfi. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Zeyl-i Şakayık aşağıdakilerden hangisine aittir?

Vehbi.

Ahmet Lutfi.

Uşakkizade Seyid İbrahim Hasib.

Erzurumlu İbrahim Hakkı.

Giritli Aziz Efendi.

Açıklama:

Uşşakizade Seyid İbrahim Hasib. Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi harem ağası manasındadır?

Darrüssaade.

Muhayyelat.

Münşeat.

Kani.

Gazavatname.

Açıklama:

Darüssaade. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Hamilet-ül Kübera aşağıdakilerden hangisinin eseridir?

Ahmet Resmi.

Ahmet Lutfi.

Vehbi.

Giritli Aziz Efendi.

Erzurumlu İbrahim Hakkı.

Açıklama:

Ahmet Resmi. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Hakayıku-l Ahbar aşağıdakilerden hangisinin eseridir?

Ahmet Lutfi.

Ahmet Resmi.

Vasıf Ahmet Efendi.

Vehbi.

Giritli Aziz Efendi.

Açıklama:

Vasıf Ahmet Efendi. Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi fetihname,zafername gibi adlarla anılır?

Surname.

Gazavatname.

Muhayyelat.

Münşeat.

Kani.

Açıklama:

Gazavatname. Cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 29

Fetihname-i Cezire-i Mora Gazavatnamesi aşağıdakilerden hangisine aittir?

Ahmet Lutfi.

Ahmet Resmi.

Vehbi.

Vasıf Ahmet Efendi.

Tarihçi Raşit.

Açıklama:

Tarihçi Raşit. Cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 30

Padişah çocuklarının sünnetlerinin ve evliliklerinin konu edildiği eserlere ne ad verilir?

Surname.

Seyahatname.

Gazavatname.

Münşeat .

Kani.

Açıklama:

Surname. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi Sulhiyye adlı eserin yazarıdır?

Ahmet Lutfi.

Ahmet Resmi.

Vasıf Ahmet Efendi.

Vehbi.

Giritli Aziz Efendi.

Açıklama:

Vehbi. Cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 32

Giritli Ali Aziz Efendi’nin Muhayyelat-ı Aziz Efendi adlı eseri, hangi kaynaktan ilham alınarak yazılmıştır?

Dede korkut öyküleri

Ergenekon destanı

Binbir Gece ve Binbir Gündüz Hikâyeleri

Seyahatname

Mesnevi

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 33

Vakanüvis ne demektir?

Tutanak yazıcıları

Mahkeme yazıcıları

Saray yazıcıları

Resmî tarih yazıcıları

Türkü derleyicileri

Açıklama:

Vakanüvis: resmî tarih yazıcıları

Doğru Cevap: D

Soru 34

Sadece hattatların biyografilerinin yer aldığı Tuhfe-i Hattatin adlı eser kime aittir?

Suyolcuzade Mehmet Necip

Müstakimzade Süleyman Sadettin

Şeyhülislam Esat Efendi

Dilaver Ağazade Ömer Vahit

Şehrizade Mehmet Sait

Açıklama:

Müstakimzade Süleyman Sadettin

Doğru Cevap: B

Soru 35

Nakşi şeyhlerinden Seyyit Hasib-i Üsküdarî’nin, Kocamustafapaşa ve Üsküdar’da bulunan Hüdayî tekkelerindeki şeyhler, İslam tarihine ait büyük kişiler, Osmanlı devlet ve ilim adamları, bunların göreve atanma ve ölüm tarihlerinin cetvel hâlinde verildiği bir eserin adı nedir?

Tezkire-i Hanendegân

Atrabü’l-Âsar fi Tezkireti Urefai’l-Edvar

Vefeyat-ı Ekâbir-i İslamiyye

Güldeste-i Riyaz-ı İrfan ve Vefeyat-ı Danişveran-ı Nadiredan

Gülzar-ı Suleha ve Vefeyat-ı Urefa

Açıklama:

Nakşi şeyhlerinden Seyyit Hasib-i Üsküdarî’nin Vefeyat-ı Ekâbir-i İslamiyye adlı eseri, Kocamustafapaşa ve Üsküdar’da bulunan Hüdayî tekkelerindeki şeyhler, İslam tarihine ait büyük kişiler, Osmanlı devlet ve ilim adamları, bunların göreve atanma ve ölüm tarihlerinin cetvel hâlinde verildiği bir eserdir.

Doğru Cevap: C

Soru 36

Ünlü biyografi ustası Hafız Hüseyin Ayvansarayî’nin dört bölüm halinde yazmış olduğu ve birinci bölümü Osman Gazi’den I. Abdülhamit’e kadar gelen yirmi yedi Osmanlı padişahının doğum, cülus ve vefatlarına düşürülen tarihlerden oluşan eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Gülzar-ı Suleha ve Vefeyat-ı Urefa

Mecmua-i Tevarih

Hadikatü’l-Cevami

Vefeyat-ı Selatin ve Meşahir-i Rical

Güldeste-i Riyaz-ı İrfan ve Vefeyat-ı Danişveran-ı Nadiredan

Açıklama:

Ayvansarayî, bu eserini dört bölüm hâlinde düzenlemiştir. İlk bölümde Osman Gazi’den I. Abdülhamit’e kadar gelen yirmi yedi Osmanlı padişahının doğum, cülus ve vefatlarına düşürülen tarihler; ikinci bölümde İstanbul ve havalisinde gömülü devlet adamlarının biyografileri; üçüncü bölümde İstanbul’da hayır eserleri ve mezarı bulunan devlet adamları, son bölümde ise hayratı ve mezarı İstanbul dışında olan zatların kısa biyografileri ve özellikle ölüm tarihleri kaydedilmiştir.
Vefeyat-ı Selatin ve Meşahir-i Rical

Doğru Cevap: D

Soru 37

Kâtip Çelebi’nin Takvimü’t-Tevarih’ine zeyl olan eser şıklardan hangisidir?

Müriü’t-Tevarîh

Mecmua-i Tevarih

Hadikatü’l-Cevami

Vefeyat-ı Selatin ve Meşahir-i Rical

Gülzar-ı Suleha ve Vefeyat-ı Urefa

Açıklama:

Şemdanizade Süleyman Efendi’nin, Hâkim Mehmet Efendi’nin müsveddelerinden yararlanarak yazdığı Müriü’t-Tevarîh adlı eseri, Kâtip Çelebi’nin Takvimü’t-Tevarih’ine zeyldir. Özellikle Kâtip Çelebi’nin yazdıklarına düştüğü şerhler bakımından Osmanlı tarihlerinin tahlil ve değerlendirme bakımından en zengini sayılır.

Doğru Cevap: A

Soru 38

III. Ahmet’in şehzadeleri Sultan Süleyman, Mustafa, Mehmet ve Bayezit’in sünnet düğünleri ile kızları Ayşe Sultan ve Emetullah Sultan’ın evlenme merasimlerini anlatan bir eserin adı nedir?

Viladetname-i Hümayun

Hazin Sûrnamesi

Viladetname-i Hatice Sultan

Hadis-i Erbain Tercümesi

Sûrname-i Vehbî

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 39

Osmanlı sefaretnamelerinin edebî ve tarihî bakımdan en ünlüsü şıklardan hangisidir?

İran Sefaretnamesi

Fransa Sefaretnamesi

Sefinetü’r-Rüesa

Sefaretname-i Ahmet Resmî

Rusya Sefaretnamesi

Açıklama:

Osmanlı sefaretnamelerinin edebî ve tarihî bakımdan en ünlüsü bu yüzyılda yazılan Yirmisekiz Mehmet Çelebi’nin Fransa Sefaretnamesi’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 40

Şıklardaki eserlerden hangisi Tasavvufî Eserlerlerin en ünlülerindendir?

Tuhfetü’l-Harameyn

Marifetname

Hasıl-ı Hacc-ı Şerif li-Menazili’l-Harameyn

Vehbî Sûrnamesi

Takvimü’t-Tevarih

Açıklama:

Sanat endişesinden ziyade didaktik gayeyle kaleme alınan bu eserlerin en ünlüleri, Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın Marifetname’siyle, yine ünlü mutasavvıf olan Bursalı İsmail Hakkı’nın Ruhu’l-Beyan adlı tefsiridir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

Sanatkârane nesrin, başta mektuplar olmak üzere türlü yazışma örneklerinin bir arada toplandığı eserlerlere ne ad verilir?

Marifetname

Sefaretname

Sûrname

Münşeat mecmuaları

Gazavatname

Açıklama:

Münşeat Mecmuaları

Doğru Cevap: D

Soru 42

Muhayelat eseriyle ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?

Giritli Aziz Efendi tarafından kaleme alınmıştır.

1852 yılında basılmıştır.

Halk hikayeleri, masal, hikmet ve roman karışımı bir eserdir.

Batılı anlamdaki romanın habercisi niteliğindedir.

Eserin etkisi yazdığı dönemle sınırlı kalmıştır.

Açıklama:

Muhayyelat Giritli Aziz Efendi tarafından IVIII'ın sonlarında kalema alınan ancak 1853 yılında basılan bir eserdir. Eserin orjinal özelliği, halk hikayeleri, masal, hikmet ve romanın karışım olmasıdır. Muhayyelat, Batı romanıyla ancak yarım yüzyıl sonra ciddi olarak karşılaşacak olan Türk edebiyatında oldukça etkin olmuş bir eserdir. Tanzimat ve hatta Cumhuriyet ediplerine kadar süren bir etki alanı oluşturan eser, Ahmet Midhat Efendi’den Namık Kemal’e Muallim Naci’den Behçet Necatigil’e kadar pek çok yazara ilham kaynağı olmuştur. Bu sebeple Muhayyelat, Batılı anlamda bir roman olmamakla birlikte bu türün bir habercisi olarak kabul edilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 43

Şakayık Zeyillerinden edebiyat araştırmaları için önemli bir yer tutan Vakayi’u’l-Fuzala kim tarafından kaleme alınmıştır?

Seyyid İbrahim Hasib

Şeyhî Mehmet Efendi

Osmanzade Ahmet Taip

Ahmet Resmî

Şeyhülislam Esat Efendi

Açıklama:

Şakayık zeyillerinden özellikle edebiyat araştırmaları için en önemlisi olan Vakayi’u’l-Fuzala, IVIII. yüzyılda Şeyhî Mehmet Efendi tarafından kaleme alınmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 44

Padişahların çocuklarının sünnetleri ve kızlarının evlenmeleri vesilesiyle yapılan düğünlerin anlatıldığı eserlere ne ad verilmektedir?

Gazavatname

Vakanüvis

Sûrname

Risale

Sefaretname

Açıklama:

Padişahların çocuklarının sünnetleri ve kızlarının evlenmeleri vesilesiyle yapılan düğünlerin anlatıldığı eserlere sûrname denilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 45

I-Mehmet Çelebi -Fransa Sefaretnamesi II-Ahmet Dürrî Efendi-Medine Sefaretnamesi III-Vasıf Efendi -İspanya Sefaretnamesi IV-Şehdî Osman Efendi- Macaristan Sefaretnamesi V-Ahmet Resmi- Viyana Sefaretnamesi Yukarıdaki yazar-sefaretname eşleştirmelerinden hangileri doğrudur?

I, II, IV

I, III, V

II, III, V

III, IV, V

I, IV, V

Açıklama:

Osmanlı sefaretnamelerinin edebî ve tarihî bakımdan en ünlüsü bu yüzyılda yazılan
Yirmisekiz Mehmet Çelebi’nin Fransa Sefaretnamesi’dir. Bunun yanı sıra Ahmet Dürrî Efendi-İran Sefaretnamesi'ni, Ahmet Resmi- Viyana Sefaretnamesi'ni, Vasıf Efendi -İspanya Sefaretnamesi'ni ve Şehdî Osman Efendi- Rusya Sefaretnamesi'ni kaleme almıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 46

Marifetname kimin eseridir?

Şeyh Galip

Erzurumlu İbrahim Hakkı

Bursalı İsmail Hakkı

Şahidî

Atfî Ahmed-i Bosnevî

Açıklama:

Marifetnama Erzurumlu İbrahim Hakkı tarafından kaleme alınmış didaktik bir eserdir.

Doğru Cevap: B

Soru 47

Viladetname-i Hümayun Sûrname’si kim tarafından kaleme alınmıştır?

İntizamî

Melek İbrahim

Hafız Mehmet Efendi

Haşmet

Abdî

Açıklama:

Devrin önde gelen şairlerinden Haşmet, Viladetname-i Hümayun olarak da bilinen Sûrname'yi kaleme almıştır. Eser, III. Mustafa’nın kızı Hibetullah Sultan’ın doğumu üzerine yapılan şenlikleri konu edinmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 48

Asıl adı Hüseyin'dir.
1674 yılında İstanbul'un kabataş semtinde dünyaya gelmiştir.
Soyu ehlibeyte dayandığı için Seyyid olarak anılmıştır.
1725 yılında Tebriz'e kadı olarak atanmıştır.

Yukarıda özellikleri verilen XVIII. yüzyıl divan şairi kimdir?

Vehbî

Hafız Hüseyin Ayvansarayî

Giritli Aziz Efendi

Kânî

Şeyhî Mehmet Efendi

Açıklama:

Vehb'i XVIII. yüzyılın divan sahibi şairlerindendir. 1674 yılında İstanbul’un Kabataş semtinde
dünyaya gelmiştir. Asıl adı Hüseyin’dir. Ataları ehl-i beyte dayandığı için Seyyid Vehbî olarak anılmıştır. İlk gençlik yıllarında Hüsamî olan mahlasını hocası şair Mirzazade Ahmet Neylî’nin tavsiyesi üzerine Vehbî olarak değiştirmiştir. 1725 yılında Tebriz’in ikinci kez fethi üzerine oraya kadı olarak atandı.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Kâni'ye dair aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?

1712 yılında Tokat'ta doğmuştur.

Mevlevilik Tarikatına girerek uzun yıllar Tokat Mevlevihanesi'nde bulunmuştur.

Divan kâtipliği görevine getirilmiştir.

Mizah ustası olarak ün salmıştır.

Limni Adası'na sürgün edildikten sonra burada hayatını kaybetmiştir.

Açıklama:

Kâni 1712 yılında Tokat’ta doğmuş olup asıl adı Ebubekir’dir. İlk gençlik yıllarında derbeder bir hayat süren Kânî, Mevlevilik tarikatına girmiş ve uzun yıllar boyunca Tokat Mevlevihanesi’nde bulunmuştur. İstanbul’da Divan Kalemi’ne giren Ebubekir Kânî, Ali
Paşa’nın bir yıl sonra sadrazamlıktan ayrılmasıyla Silistre valisine divan kâtipliği yapmıştır. Nüktedan, kibar ve hoşsohbet, hemen her sözünde nükte bulunan ve çevresinde çok
sevilen Kânî, bir mizah ustası olarak tanınmıştır. Saray adap ve teşrifatına aykırı davranışlarda bulunduğu ve bazı devlet sırlarını ifşa ettiği iddiasıyla Limni adasına sürgün edilmiştir. Kânî Efendi, burada pek çok sıkıntı ve mahrumiyet içinde uzun yıllar yaşamıştır. Affedilerek İstanbul’a dönmesinden kısa bir müddet sonra, 1792 yılı Şubat ayında vefat etmiştir. Kabri Eyüp’te Feridun Paşa türbesinin bitişiğindedir.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Ruhu’l-Beyan tefsiri hangi mutasavvufa aittir?

Atfî Ahmed-i Bosnevî

Erzurumlu İbrahim Hakkı

Bursalı İsmail Hakkı

Yusuf-ı Sineçâk

Şahidî

Açıklama:

Bu dönemde yazılan eserlerden bir grubu da dinî-tasavvufî ve ahlakî kitaplar oluşturur.
Sanat endişesinden ziyade didaktik gayeyle kaleme alınan bu eserlerin en ünlüleri, Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın Marifetname’siyle, yine ünlü mutasavvıf olan Bursalı İsmail
Hakkı’nın Ruhu’l-Beyan adlı tefsiridir.

Doğru Cevap: C

Soru 51

Hayatını kaybetmiş ünlü kimselerin, başta ölüm tarihleri olmak üzere, meslek hayatlarının kimi safhalarının ve bazılarında da tamamıyla biyografilerinin verildiği eserlere ne ad verilmektedir?

Seyahatname

Gazavatname

Vefeyatname

Münşeat

Sefaretname

Açıklama:

Vefeyatnameler, vefat etmiş ünlü kimselerin, başta ölüm tarihleri olmak üzere, meslek hayatlarının kimi safhalarının ve bazılarında da tamamıyla biyografilerinin verildiği
eserlerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 52

1852 yılında basılan, Binbir Gece ve Binbir Gündüz Hikâyeleri'nden ilham alınarak yazılan eserin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Marifetname

Muhayyelat-ı Aziz Efendi

Amak-ı Hayâl

Hayal İçinde

Sefaretname

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 53

Aşağıdaki isimlerden hangisi Giritli Ali Aziz Efendi’nin Muhayyelat-ı Aziz Efendi adlı eserinden etkilenmemiştir?

Ahmet Midhat Efendi

Namık Kemal

Muallim Naci

Erzurumlu İbrahim Hakkı

Behçet Necatigil

Açıklama:

Tanzimat ve hatta Cumhuriyet ediplerine kadar süren bir etki alanı oluşturan eser, Ahmet Midhat Efendi’den Namık Kemal’e Muallim Naci’den Behçet Necatigil’e kadar pek çok yazara ilham kaynağı olmuştur.
Erzurumlu İbrahim Hakkı'nın, bahsi geçen eserden etkilendiğine dair bir bilgi mevcut değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi 18. yüzyıl tezkirelerinden biridir?

Zübdeti'l-Eş'âr zeyli

Heşt-behişt

Mecmau'l-Havas

Mecalisü'n-Nefais

Riyâzu’ş-Şu’arâ

Açıklama:

Tezkirecilik geleneği Bursalı Belîğ’in Zübdetü’l-Eşar’a ve Silahdarzade’nin Belîğ’e yazdığı zeyillerle süregelmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 55

Şeyhî Mehmed Efendi'nin kaleme aldığı, Şakâyık zeylinin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Tezkire-i Şuara

Zübdetü'l-Asar

Vakayiu'l-Fuzala

Künhü'l-Ahbar

Hadikatü’l-Vüzera

Açıklama:

Şakayık zeyillerinin en önemlilerinden olan Şeyhî’nin Vakayiu’l-Fuzala’sı ve diğer zeyillerle birlikte zümre biyografileri, yani belirli meslek sahiplerine dair biyografik eserler de bu asırda yoğun bir şekilde kaleme alınmıştır.
Bu eser Vakayiu'l-Fuzala'dır.

Doğru Cevap: C

Soru 56

Şeyhî Mehmet Efendi'nin Vakayi’u’l-Fuzala adlı eseri hangi eserle aynı sistemde kaleme alınmıştır?

Hadikatü’l-Vüzera

Devhatü’l-Meşayih

Tuhfe-i Hattatin

Urefai’l-Edvar

Künhü’l-Ahbar

Açıklama:

Âlî’nin Künhü’l-Ahbar adlı tarihindeki sistemin aynısını uygulayan Şeyhî Mehmet Efendi’nin zeylini bu yüzyılda yazılmış şuara tezkireleri arasında saymak dahi mümkündür.

Doğru Cevap: E

Soru 57

Şeyhülislam Esat Efendi’nin Atrabü’l-Âsar fi Tezkireti Urefai’l-Edvar adını verdiği eserinin diğer ismi aşağıdakilerden hangisidir?

Sefinetü’r-Rüesa

Tezkire-i Hanendegân

Hadikatü’lVüzera

Hadikatü’l-Mülûk

Vefeyat-ı Ekâbir-i İslamiyye

Açıklama:

Şeyhülislam Esat Efendi’nin Tezkire-i Hanendegân diye de bilinen Atrabü’l-Âsar fi Tezkireti Urefai’l-Edvar adını verdiği ve Damat İbrahim Paşa’ya sunduğu eserinde XVII. yüzyıldan XVIII. yüzyılın başlarına kadar yetişen doksan yedi musikişinas tanıtılmış ve eserlerinden örnekler verilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Aşağıdakilerden hangisi Güldeste-i Riyaz-ı İrfan ve Vefeyat-ı Danişveran-ı Nadiredan adlı eserinin özelliklerinden biri değildir?

Müellifi İsmail Beliğ'dir.

Bir şehir vefayatnâmesidir.

Sanatlı nesrin güzel örneklerindendir.

Eserin yalnız 1 yazma nüshası bugüne ulaşmıştır.

Her bir meslek grubu "gülbün" adlı bölüm altında ele alınır.

Açıklama:

XVIII. yüzyılda şehir vefeyatnameleri de kaleme alınmıştır. Tezkire sahibi İsmail Belîğ’in, tam adı Güldeste-i Riyaz-ı İrfan ve Vefeyat-ı Danişveran-ı Nadiredan olan eseri de bu yüzyılda kaleme alınan kayda değer biyografi kitaplarındandır. 1722 yılında tamamlanıp Damat İbrahim Paşa’ya sunulan Güldeste, sanatlı nesrin güzel örneklerindendir. Bursa’da yetişen padişahlar ve şehzadeler; şeyhler, bilginler, musikişinas, hattat, nakkaş, meddah, tabip gibi türlü meslek sahiplerinin biyografilerinden oluşmaktadır. Bu meslek gruplarının her birinin, “gülbün” adı verilen beş tabaka ile verildiği eserde toplam 291 kişinin biyografisine yer verilmiştir.
Eserin Arap harfleriyle baskısı yapılmıştır. Bu yüzden nüshası çoktur.

Doğru Cevap: D

Soru 59

I. Gülzar-ı Suleha ve Vefeyat-ı Urefa
II. Vefeyat-ı Selatin ve Meşahir-i Rical
III. Mecmua-i Tevarih
IV. Hadikatü’l-Cevami’
Yukarıdaki eserlerden hangileri Hüseyin Ayvansarayî'ye aittir?

II, III ve IV

I ve II

II ve IV

III ve IV

I, II ve III

Açıklama:

Vefeyat-ı Selatin ve Meşahir-i Rical, Mecmua-i Tevarih, Hadikatü’l-Cevami’ adlı eserler Ayvansarayî'ye ait önemli biyografik ve şehir tarihine ilişkin eserlerdir.
Sıralanan eserlerden yalnız Gülzar-ı Suleha ve Vefeyat-ı Urefa, Ayvansarayî'ye ait değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 60

18. yüzyılın dil ve üslup bakımından en sanatlısı ve üzerinde durulması gereken en önemli surnâmesi kimin tarafından kaleme alınmıştır?

Haşmet

Melek İbrahim

Vehbî

Hafız Mehmed

Abdî

Açıklama:

18. yüzyılda Vehbî, Hafız Mehmet, Haşmet ve Melek İbrahim’in sûrnamelerinden başka müellifi tespit edilemeyen mensur üç sûrname kaleme alınmıştır. Bunlar arasında dil ve üslup bakımından en sanatlısı ve üzerinde durulması gerekeni kuşkusuz Vehbî’nin Sûrname’sidir.

Doğru Cevap: C

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisi 18. yüzyılda kaleme alınmış tasavvufî bir eser değildir?

Şerh-i Cezîre-i Mesnevî

Rûhu'l-Beyan

Ferahu’r-Ruh

Viladetname-i Hümayun

Ruhu’l-Mesnevi

Açıklama:

Viladetname-i Hümayun bir surnamedir.

Doğru Cevap: D

Xvııı. Yüzyıl Türk Edebiyatı - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler