Xvı-Xıx. Yüzyıllar Türk Dili - Türk Dili ve Edebiyatı

Ünite 1

Soru 1

Türk dili tarihinde 13. yüzyıl ve sonrasında varlığını sürdürmüş yazı dilleri aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Orhon Türkçesi, Eski Uygurca, Karahanlı Türkçesi

Orhon Türkçesi, Eski Anadolu Türkçesi, Çağatay Türkçesi

Eski Uygurca, Harezm Türkçesi, Kıpçak Türkçesi

Karahanlı Türkçesi, Harezm Türkçesi, Çağatay Türkçesi

Eski Anadolu Türkçesi, Harezm Türkçesi, Kıpçak Türkçesi

Açıklama:

Kitabımızın 3. sayfasında verilen bilgilere göre, E seçeneğindeki sıralama doğrudur.

Doğru Cevap: E

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi, 16.-19. yüzyıllar arasında Osmanlı İmparatorluğu dışındaki Türk yazı dillerinde ağız özelliklerinin de kullanıldığı Türkçelerden biridir?

Kırgız Türkçesi

Türkmen Türkçesi

Gagavuz Türkçesi

Kazak Türkçesi

Halaç Türkçesi

Açıklama:

Kitabımızın 4. sayfasında verilen bilgilere göre, Türkmen Türkçesi doğru yanıttır. Buna göre sorunun çözümü B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 3

I. Kelime başında k- > g- değişiminin görülmesi.
II. Kelime başında t- > d- değişiminin görülmesi.
III. Kelime içinde -p- > -f- değişiminin görülmesi.
IV. Kelime içinde -k- > -kk- ikizleşmesi.
Yukarıdakilerden hangileri Osmanlı Türkçesi > Çağatay Türkçesi şeklinde karşılaştırmada ses özellikleri arasında yer alır?

I ve II

II ve III

I ve III

II ve IV

III ve IV

Açıklama:

Kitabımızın 6. sayfasında verilen tabloya göre, III ve IV no'lu özellikler Çağatay Türkçesine aittir. Bu nedenle doğru yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 4

I. Ayrılma durumu ekinin +dIn şeklinde olması.
II. Yükleme durumu ekinin +(y)I şeklinde olması.
III. Zamir n'sinin düşmesi.
IV. Yönelme durumu ekinin +(y)A şeklinde olması.
Yukarıdaki seçeneklerden hangileri Çağatay Türkçesinin şekil özellikleri arasında yer alır?

I ve II

I ve III

I, II ve III

II ve IV

Yalnızca IV

Açıklama:

Kitabımızın 7. sayfasında verilen bilgilere göre, I ve III no'lu bilgiler doğrudur. Buna göre çözüm B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 5

cānımdın özge yār-ı vefā-dār tapmadım
könglümdin özge maḥrem-i esrār tapmadım
Yukarıda verilen Çağatay Türkçesine ait beytin çevirisi aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Canım gibi gönlü yaralı olan bir can görmedim; Gönlüm gibi gönlü düşkün bulmadım.

Canımdan özge vefalı yar bulamadım; Gönlümden özge samimi sırlar bulamadım.

Sarhoş-baygın gözüne tâ ki gönül tutuldu; Asla bu deliyi akıllı bulmadım.

Hiç değilse gideyim kapısına bu kez ey gönül; Nasıl ki gidip kapısına meyve-izin bulamadım.

Çaresiz, ayrılığı ile huy edinmişim, ne yapayım; Kavuşmasına kendimi yakışır/uygun bulmadım.

Açıklama:

Kitabımızın 8. sayfasında incelenen şiirden alınan bu beytin doğru çevirisi B seçeneğinde verilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 6

Uygur élining źikri uyġurnıng ma’nāsı yapışkur témek bolur. ayturlar süt uyudı süt érgende biribiridin ayrılur.
Yukarıdaki Çağatayca metnin günümüz Türkçesiyle ifadesi aşağıdaki seçeneklerden hangisidir?

Uygur Halkı Hakkında: Uygur’un anlamı “yapıştır” demektir. Uyuduktan sonra birbirinden ayrılmaz. “uyudu” yani “yapıştı”.

Uygur Halkı Hakkında: Uygur’un anlamı “yapıştır” demektir. Ayrıca derler ki “imama uydum”, imam oturursa otururlar, kalksa kalkarlar, sonuç olarak yapışkan olur.

Uygur Halkı Hakkında: Uygur’un anlamı “yapıştır” demektir. Süt uyudu derler. Süt hâlindeyken birbirinden ayrılır.

Uygur Halkı Hakkında: Uygur’un anlamı “yapıştır” demektir. Moğol ülkesinde iki dağ vardır, uzunluğu gün doğusundan gün batısına kadar olan uçsuz bucaksız büyük dağlardır.

Uygur Halkı Hakkında: Uygur’un anlamı “yapıştır” demektir. Süt uyudu derler. İmam oturursa otururlar. Moğol ülkesinde iki dağ vardır.

Açıklama:

Kitabımızın 10. sayfasında verilen örnek metin ve çevirisine göre, doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 7

16.-19. yüzyıllarda Azerbaycan Türkçesi lehçe özellikleriyle eserlerini vermiş edebî şahsiyetlerden en önemlisi aşağıdakilerden hangisidir?

Şah İsmail

Kutsî

Emanî

Fuzulî

Saib Tebrizî

Açıklama:

Kitabımızın 11. sayfasında verilen bilgilere göre, bu edebî şahsiyet Fuzuli'dir. Buna göre yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 8

16.-19. yüzyıllarda, eserlerinde Türkmen Türkçesi özelliklerini sergileyen ve bugünkü Türkmen şiirinin kurucularından sayılan edebi kişilik aşağıdakilerden hangisidir?

Fuzuli

Mahtum Kulu

Şakir

Mehcur

Müştak

Açıklama:

Kitabımızın 13. sayfasında değinilen bu edebi kişilik B seçeneğinde verilen Mahtum Kulu'dur.

Doğru Cevap: B

Soru 9

17. yüzyılda, Evliya Çelebi'nin Seyahatname'sinde en bol dil malzemesi hangi lehçe hakkında verilmiştir?

Eski Anadolu Türkçesi

Türkmen Türkçesi

Azerbaycan Türkçesi

Harezm Türkçesi

Nogay Türkçesi

Açıklama:

Kitabımızın 16. sayfasında verilen bilgiye göre, doğru yanıt C seçeneğindeki Azerbaycan Türkçesidir.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Evliya Çelebi'nin Seyahatname'sinde üzerinde durduğu Kıpçak lehçeleri aşağıdakilerden hangisidir?

Tatarca, Nogayca

Başkurtça, Kırgızca

Kazakça, Karakalpakça

Karaimce, Başkurtça

Nogayca, Karakalpakça

Açıklama:

Kitabımızın 16. sayfasında verilen bilgiye göre, doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 11

XIII. yüzyıldan itibaren o güne kadar çeşitli lehçeler konuşulsa da tek bir yazı dili hâlinde devam eden Türk dili, 3 ayrı yazı dili ile eserler üretmeye başlamıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu yazı dillerinden biri değildir?

Kıpçakça

Eski Anadolu Türkçesi

Eski Türkiye Türkçesi

Türkmen Türkçesi

Çağatay Türkçesi

Açıklama:

XIII. yüzyıldan itibaren ise değişik bir tablo ile karşılaşılmaktadır. O güne kadar çeşitli lehçeler konuşulsa da tek bir yazı dili hâlinde devam eden Türk dili, 3 ayrı yazı dili ile eserler üretmeye başlamıştır. Bunlar: 1. Orta Asya’da, eski edebî yazı dili geleneğini küçük farklılıklarla devam ettiren yazı dili (Harezm Türkçesi ve Çağatay Türkçesi) 2. Batıya göç eden Oğuzların kendi lehçelerine dayanarak geliştirdikleri Eski Anadolu Türkçesi (veya Eski Türkiye Türkçesi) 3. Kuzeybatıya yayılmış olan Kıpçakların lehçe özelliklerinin yer aldığı metinlerin dili (Kıpçakça)

Doğru Cevap: D

Soru 12

Aşağıdakilerde hangisi Ali Şir Nevaî’den sonra Çağatay Türkçesinin en önemli şahsiyeti, Bâbür Şah'ın bilinenen 5 eserinden biri değildir?

Vekayi

Divan

Aruz Risalesi

Şeybanîname

Risale-i Vâlidiyye

Açıklama:

Ali Şir Nevaî’den sonra Çağatay Türkçesinin en önemli şahsiyeti, Bâbür Şah kabul edilir. Temür sülalesinden Ömer Şeyh Mirza’nın oğlu olan Zahirüddin Muhammed Bâbür, büyük bir devlet adamı, şair ve bilgindir. 1483’te doğmuş, 1530’da ölmüştür. 1858 yılına kadar süren Bâbürlü İmparatorluğu’nun kurucusudur. Bilinen beş eseri vardır: Vekayi, Divan, Aruz Risalesi, Mübeyyen Der-Fıkh, Risale-i Vâlidiyye
Şibanî Muhammed Han’ın sarayındaki bilginlerden olan Muhammed Salih de önemli bir şahsiyettir. Manzum bir tarih sayılabilecek Şeybanîname adlı eseri ile tanınmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi XVIII. yüzyılın sonları XIX. yüzyılın başlarında yazılmış olduğu tahmin edilen, ayakkabıcılık mesleğinin dinî ve ahlaki kurallarını, bu mesleğin öncülerini anlatan, Anadolu sahası dışında ahîlikle ilgili yazılmış nadir eserlerden biridir?

Risale-i Muze Duzluk

Bozdogan Destanı

Yusuf Beg-Ahmed Beg

Senglah

Divan

Açıklama:

XVIII. yüzyılın sonları XIX. yüzyılın başlarında yazılmış olduğu tahmin edilen Risale-i Muze Duzluk, ayakkabıcılık mesleğinin dinî ve ahlaki kurallarını, bu mesleğin öncülerini anlatmaktadır. Anadolu sahası dışında ahîlikle ilgili yazılmış nadir eserlerdendir (Alyılmaz, 2011).

Doğru Cevap: A

Soru 14

I. XVIII. yüzyılın sonlarında yazıya geçirilmiştir. Son dönem Çağatay Türkçesi özelliklerinin yanı sıra daha sonra Özbek Türkçesini karakterize eden bazı özellikler de metinde görülmektedir.
II. XVIII. yüzyılda Mirza Mehdi Han, Çağatayca-Farsça bir sözlük yazmıştır.
Yukarıdaki yazarların eserleri sırasıyla aşağıdakilerderden hangisinde doğru verilmiştir?

Senglah-Lugat-i Türkî

Yusuf Beg-Ahmed Beg-Senglah

Şecere-i Türk-Risale-i Vâlidiyye

Şeybanîname-Mebâniü’l-Luga

Aruz Risalesi-Bozdogan Destanı

Açıklama:

Bozdogan Destanı veya Yusuf Beg-Ahmed Beg diye tanınan eser, XVIII. yüzyılın sonlarında yazıya geçirilmiştir. Son dönem Çağatay Türkçesi özelliklerinin yanı sıra daha sonra Özbek Türkçesini karakterize eden bazı özellikler de metinde görülmektedir (Erol, 2008: 21).
XVIII. yüzyılda Mirza Mehdi Han, Senglah adlı Çağatayca-Farsça bir sözlük yazmış (1758-1760 yılları arasında), bu eserin başına bir de Mebâniü’l-Luga başlıklı gramer eklemiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 15

Çağatay Türkçesi-Osmanlı Türkçesi ses bilgisi özellikleriyle ilgili verilenlerden hangisi doğru değildir?

Çağatay Türkçesi-bar
Osmanlı Türkçesi-var

Çağatay Türkçesi-kil
Osmanlı Türkçesi-gel

Çağatay Türkçesi-toy
Osmanlı Türkçesi-doy

Çağatay Türkçesi-sekiz
Osmanlı Türkçesi-sekkiz

Çağatay Türkçesi-ösrük
Osmanlı Türkçesi-esrük

Açıklama:

Çağatay Türkçesi-sekkiz
Osmanlı Türkçesi-sekiz

Doğru Cevap: D

Soru 16

Çağatay Türkçesi şekil bilgisi özelliklerinden hangisi doğrudur?

Çağatay Türkçesi yönelme hali eki +GA

Çağatay Türkçesi ayrılma hali eki +dAn

Çağatay Türkçesi gelecek zaman / istek -(y)A

Çağatay Türkçesi sıfat-fiil eki -(y)An

Çağatay Türkçesi zarf-fiil eki -(y)IncA

Açıklama:

Çağatay Türkçesi +GA yönelme hâli eki +(y)A Osmanlı Türkçesi

Doğru Cevap: A

Soru 17

Osmanlı Türkçesi şekil bilgisi özelliklerinden hangisi doğrudur?

+nI yükleme hâli eki

-(y)A dUr şimdiki zaman

-sUn emir-istek kipi 3. tk.

-GInçA zarf-fiil eki

al- yeterlilik fiili

Açıklama:

Çağatay Türkçesi -sUn -dIk emir-istek kipi 3. tk. -sUn Osmanlı Türkçesi

Doğru Cevap: C

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi XVI. yüzyıl Türk edebiyatının en önemli şahsiyetlerinden olan Fuzuli'nin eserlerinden biri değildir?

Leyla ile Mecnun

Şikâyet-name

Hadikatü’s-Süeda

Aruz risalesi

Türkçe Divan

Açıklama:

Fuzulî XVI. yüzyıl Türk edebiyatının da en önemli şahsiyetlerindedir. Bugünkü Irak topraklarında doğmuş olan Fuzulî’nin çok iyi bir eğitim gördüğü anlaşılmaktadır. XV. yüzyılda nasıl Nevaî bütün Türk dünyasında tanınmış ve diğer şahsiyetleri etkilemişse, XVI. yüzyılda da Fuzulî aynı konuma yerleşmiştir. Türkçe Divan, Hadikatü’s-Süeda, Leyla ile Mecnun, Beng ü Bade, Su Kasidesi, Şikâyet-name onun eserlerinden bazılarıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 19

XVIII. yüzyılda Bahâdur Şâh tarafından yazılmış olan hem Çağatay hem de Osmanlı Türkçesinin yanında Tatarca özellikleri bulunan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Tercüman

Arz-Name

Su Kasidesi

Şikayetname

Seyahatname

Açıklama:

XVIII. yüzyılda yazılmış olan Bahâdur Şâh’ın Arz-Nâmesi’nde hem Çağatay hem de Osmanlı Türkçesinin yanında Tatarca özellikler de bulunmaktadır (Öztekten, 2010).

Doğru Cevap: B

Soru 20

XVII. yüzyılda Kıpçakçanın lehçelerinde aşağıdaki özelliklerden hangisi/hangileri bulunmaktadır?
I. Çağatay Türkçesi ve Osmanlı Türkçesinde kelime başındaki y- ünsüzü, birçok kelimede c- şeklinde telaffuz edilmektedir: caman ‘yaman, fena’, caradan ‘yaratan, Allah’, cigit ‘yiğit’
II.Osmanlı Türkçesinde kelime başında v- şekline dönüşmüş olan (var-, vir-) ve Çağatay Türkçesinde eski şekliyle b- olarak telaffuz edilen (bar-, ber-) kelimeler Kıpçakçada b- önsesiyle telaffuz edilmektedir: barasın ‘gidersin’
III. Çağatay Türkçesi ve Osmanlı Türkçesinde /ç/ olarak telaffuz edilen ses Nogaycada /j/ hâline gelmişti: üj

Yalnız I

Yalnız II

I-II

I-III

II-III

Açıklama:

XVII. yüzyılda Kıpçakçanın lehçelerinde şu özelliklerin bulunduğunu anlıyoruz:
1. Çağatay Türkçesi ve Osmanlı Türkçesinde kelime başındaki y- ünsüzü, birçok kelimede c- şeklinde telaffuz edilmektedir: caman ‘yaman, fena’, caradan ‘yaratan, Allah’, cigit ‘yiğit’
2. Osmanlı Türkçesinde kelime başında v- şekline dönüşmüş olan (var-, vir-) ve Ça- ğatay Türkçesinde eski şekliyle b- olarak telaffuz edilen (bar-, ber-) kelimeler Kıp- çakçada b- önsesiyle telaffuz edilmektedir: barasın ‘gidersin’
3. Çağatay Türkçesi ve Osmanlı Türkçesinde /ç/ olarak telaffuz edilen ses Nogaycada /ş/ hâline gelmişti: üş ‘üç, 3’

Doğru Cevap: C

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi XVI-XIX. yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu dışındaki Türk yazı dillerinden değildir?

Orhun Kitabelerinde de kullanılan Göktürk yazı dili

Edebi Çağatay Türkçesi yazı dili

Türkmen Türkçesinin ağız özelliklerinin kullanıldığı metinler

Kıpçak Türkçesinin ağız özelliklerinin kullanıldığı metinler

Azerbaycan Türkçesinin ağız özelliklerinin kullanıldığı metinler

Açıklama:

XVI-XIX. Yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu Dışındaki Türk Yazı Dili
Orhun Kitabelerinde kullanılan Göktürk alfabesi, sözü edilen yüzyıllardan çok önceleri, Türklerin İslâmiyeti kabul etmelerinden önceki dönemleri kapsamaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Aşağıdaki sanatçılardan hangisi, Çağatay edebiyatının ünlü sanatçısı Ali Şir Nevaî’nin eserlerinde geçen sözcüklerin sözlüğünü hazırlamıştır?

Mirza

Emanî

Niyazî

Fuzulî

Hataî

Açıklama:

XVI-XIX. Yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu Dışındaki Türk Yazı Dili
XIII. yüzyıldan sonra değişik bölgelerde farklı yazı dilleri kullanılmış olsa da bu bölgelerin sanatçıları ve aydınları birbirlerinin eserlerini takip etmekteydiler. Birçok Osmanlı aydını Ali Şir Nevaî’yi yakından izlemekte, dolayısıyla Çağatayca’yı bilmekteydiler. Bunlardan biri olan Niyazî, Ali Şir nevaî’nin eserlerinde geçen kelimelerin sözlüğünü hazırlamıştı. XVI. yüzyılda yazılan bu eser, adı bulunmadığı için, açıklanan ilk kelimesinin ‘’abuşka’’ olmasından dolayı Abuşka Lügati olarak da tanınmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 23

XVII. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu dışındaki Türkçe’nin kullanılışıyla ilgili bilgilere aşağıda belirtilen hangi kaynaktan ulaşılmıştır?

Divan-ı Lügât-it Türk - Kaşgarlı Mahmut

Muhakemetü’l-Lügâteyn - Ali Şir Nevai

Bahru’l-Hudâ - Şibani Muhammed han

Seyahatname - Evliya Çelebi

Şecere-i Türk - Ebu’l-Gazi Bahadır han

Açıklama:

XVI-XIX. Yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu Dışındaki Türk Yazı Dili
Seyahatname - Evliya Çelebi

Doğru Cevap: D

Soru 24

Anadolu sahası dışında ahilikle ilgili yazılmış eserlerden biri olan; ayakkabıcılık mesleğinin dini ve ahlaki kurallarını, bu mesleğin öncülerini anlatan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Şecere-i Terâkime

Mebâniü’l-Luga

Risale-i Vâlidiyye

Şeybanîname

Risale-i Muze Duzluk

Açıklama:

XVI-XIX. Yüzyıllarda Çağatay Türkçesi Eserleri ve Yazarları
XVIII. yüzyılın sonları XIX. yüzyılın başlarında yazılmış olduğu tahmin edilen Risale-i Muze Duzluk, ayakkabıcılık mesleğinin dini ve ahlaki kurallarını, bu mesleğin öncülerini anlatmaktadır. Anadolu sahası dışında ahilikle ilgili yazılmış ender eserlerdendir.

Doğru Cevap: E

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi Çağatay Türkçesi ile Osmanlı Türkçesi arasındaki farklılıklardan biri değildir?

Çağatay Türkçesinde -Gan sıfat-fiil eki kullanılırken Osmanlı Türkçesinde -(y)An eki kullanılır.

Çağatay Türkçesinde bol- yardımcı fiili kullanılırken Osmanlı Türkçesinde ol- yardımcı fiili kullanılır.

Çağatay Türkçesinde toprak sözcüğünün kullanılmasıyla Osmanlı Türkçesindeki kullanımı aynıdır.

Çağatay Türkçesinde istek kipi eki -Gay eki kullanılırken Osmanlı Türkçesinde -(y)A eki kullanılır.

Çağatay Türkçesinde gelecek zaman eki olarak -GU+kişi (+dUr) olarak kullanılırken Osmanlı Türkçesinde -(y)AcAK, -(y)IsAr kullanılır.

Açıklama:

XVI-XIX. Yüzyıllarda Çağatay Türkçesi Dil Özellikleri
Çağatay Türkçesinde -f- ünsüzü yerine Osmanlı Türkçesinde -p- ünsüzü kullanılmaktadır. Tofrak - Toprak, Yafrak - Yaprak

Doğru Cevap: C

Soru 26

cānımdın özge yār-ı vefā-dār tapmadım
könglümdin özge maḥrem-i esrār tapmadım
Babür Divanı’ndan alınmış yukarıdaki beytin Türkiye Türkçesindeki doğru karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Canım gibi gönlü yaralı olan bir can görmedim;
Gönlüm gibi gönlü düşkün bulmadım

Canımdan özge vefalı yar bulamadım;
Gönlümden özge samimi sırlar bulamadım

Hiç değilse gideyim kapısına bu kez ey gönül;
Nasıl ki gidip kapısına meyve-izin bulamadım

Sarhoş-baygın gözüne tâ ki gönül tutuldu;
Asla bu deliyi akıllı bulmadım

Çaresiz, ayrılığı ile huy edinmişim, ne yapayım;
Kavuşmasına kendimi yakışır/uygun bulmadım

Açıklama:

XVI-XIX. Yüzyıllarda Çağatay Türkçesinden Örnek Metin İncelemeleri
cānımdın özge yār-ı vefā-dār tapmadım
könglümdin özge maḥrem-i esrār tapmadım
(Canımdan özge vefalı yar bulamadım;
Gönlümden özge samimi sırlar bulamadım)

Doğru Cevap: B

Soru 27

Uygur élining źikri uyġurnıng ma’nāsı
yapışkur témek bolur. ayturlar süt uyudı
süt érgende biribiridin ayrılur kaçan
uyuġandın song ayrılmas. uyudı ya’nī
yapuştı ve takı ayturlar kim imāmġa
uyudum imām oltursa olturatururlar
tursa turadurlar pes yapuşkanı bolur.
andak aytatururlar kim moġol yurtında
ékki taġ uzunı kün tuġuşdın
Çağatay Türkçesi ile yazılan yukarıdaki metinde geçen ‘’Uygur ‘’ halkının anlamı, aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Ayrılmak

Oluşturmak

Söyletmek

Kalkışmak

Yapıştırmak

Açıklama:

XVI-XIX. Yüzyıllarda Çağatay Türkçesinden Örnek Metin İncelemeleri
Uygur halkı hakkında, Uygur’un anlamı yapıştır demektir. Süt uyudu derler, süt halindeyken birbirinden ayrılır. Uyuduktan sonra birbirinden ayrılmaz. Uyudu yani yapıştı ve ayrıca derler ki imama uydum, imam oturursa otururlar, kalksa kalkarlar, sonuç olarak yapışkan olur. Şöyle söylerler: Moğol ülkesinde iki dağ vardır, uzunluğu gün doğusundan gün batısına kadar olan uçsuz bucaksız büyük dağlardır.

Doğru Cevap: E

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi eserlerini Azeri Türkçesinde oluşturan XVI. yüzyıl Türk edebiyatının ünlü şairlerinden bir olan Fuzuli’ye ait değildir?

Hadikatü’s-Süeda

Leyla vü Mecnun

Şikâyet-name

Şecere-i Terâkime

Beng ü Bade

Açıklama:

XVI-XIX. Yüzyıllarda Azerbaycan Türkçesi Lehçe Özelliklerinin de Yer Aldığı Metinler
Şecere-i Terâkime adlı eser Fuzuli’ye ait değildir. XVII. yüzyılda Çağatay edebiyatının önemli sanatçılarından biri olan Hive hanlarından Ebu’l-Gazi Bahadır han’a aittir.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Çağatay Türkçesinin ortak dil olarak kullanıldığı bölgelerde yaşayan sanatçılardan kendi lehçe özelliklerini kullanarak bugünkü Türkmen şiirini kuran sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Hoca Ahmet Yesevî

Mahtum Kulu

Gurbandurdı

Mollanepes

Ata Niyazov

Açıklama:

XVI-XIX. Yüzyıllarda Türkmen Türkçesi Lehçe Özelliklerinin de Yer Aldığı Metinler
Çağatay Türkçesinin ortak dil olarak kullanıldığı bölgelerde yaşayan yazar ve şairlerin kendi lehçe özelliklerini de eserlerine yansıttığı metinler bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi Mahtum Kulu’dur. Mahtum Kulu (1733-1797), bugünkü İran’ın Günbet-i Kavus şehrinde doğmuş ve Orta Asya’daki çeşitli medreselerde eğitim görmüştür. Arapça ve Farsçanın yanı sıra Çağatay Türkçesini de öğrenmiştir. Bugünkü Türkmen şiirinin kurucularından sayılmaktadır. Mahtum Kulu’nun şiirlerinin dili Çağatay Türkçesi olmakla birlikte pek çok Türkmence unsur da görülmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 30

Bütün Türkler arasında ‘’Dilde, işte, fikirde birlik!’’ prensibini yaygınlaştırmayı hedefleyen Türk aydını aşağıdakilerden hangisidir?

İsmail Gaspıralı

Ahmet Temir

Sultan Galiyev

Bekir Sıtkı Çobanzade

Cengiz Dağcı

Açıklama:

XVI-XIX. Yüzyıllarda Kıpçak Türkçesi ve Edebiyatı
XIX. yüzyılda bütün Avrasya’da yepyeni siyasi ve kültürel gelişmeler oldu. Kitapların yanı sıra gazeteler de yayımlanmaya başladı. O süreçte, gerek Osmanlı gerekse Orta Asya kültürel ortamında görülen millîleşme akımları Kıpçakça konuşan halklar arasında da yansımalar buluyordu. Osmanlı İmparatorluğu ile kurulan bağlar sonucunda Tatar edebiyatı üzerinde Çağataycanın yanı sıra Osmanlı Türkçesinin de etkileri artmıştı. Neticede, Tatarca özelliklerin yer aldığı metinler de yazıldı ve basıldı.
İsmail Gaspıralı, 1883 yılında, Kırım’da “Tercüman” adlı bir gazete çıkarmaya başladı. Gazetenin yayımlanabilmesi için Türkçe metinlerin yanında Rusça tercümeleri de verilmişti. Gaspıralı’nın kullandığı dil, bazı Kırım Türkçesi kelimeler kullanılmış olsa da, edebî Osmanlı Türkçesi idi. Yani İstanbul Türkçesini esas almıştı. Gaspıralı’nın ideali, bütün Türkler arasında “Dilde, işte, fikirde birlik!” prensibini yaygınlaştırmaktı. Bu prensip çerçevesinde, dildeki birliği Osmanlı (İstanbul) Türkçesi etrafında toplanmak olarak görüyordu.

Doğru Cevap: A

Soru 31

“Şecere-i Türk” aşağıdaki yazarlardan hangisi tarafından yazılmıştır?

Ali Şir Nevaî

Kaşgarlı Mahmut

Babür Şah

Mahtum Kulu

Ebu’l-Gazi Bahadır Han

Açıklama:

XVI-XIX. yüzyıllarda Çağatay Türkçesi eserleri ve dil özellikleri hakkında bilgi verebileceksiniz.

Doğru Cevap: E

Soru 32

Osmanlı Türkçesi ve Çağatay Türkçesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Osmanlı Türkçesinde her zaman kullanılan zamir n’si, Çağatay Türkçesi metinlerinde bazen kullanılır bazen kullanılmaz.

Yeterlilik fiili olarak Osmanlı Türkçesinde bil-, Çağatay Türkçesinde yap- fiilleri kullanılır.

Bulunma hâli çekimi Osmanlı Türkçesinde de Çağatay Türkçesinde de +dA ekiyle yapılır.

Geniş zaman çekimi Osmanlı Türkçesinde de Çağatay Türkçesinde de -Ar ekiyle yapılır.

Osmanlı Türkçesinde -p- (toprak) / Çağatay Türkçesinde -f- (tofrak) kullanılır.

Açıklama:

XVI-XIX. yüzyıllarda Çağatay Türkçesi eserleri ve dil özellikleri hakkında bilgi verebileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisinde Çağatay Türkçesi için ilgi , yükleme ve yönelme hali ekleri sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

-gay , +nıng , +nı

-gan , +nıng , +nı

+ ga , +dın , +nıng

+nı , +nıng , +ga

+nıng , +nı , +ga

Açıklama:

XVI-XIX. yüzyıllarda Çağatay Türkçesi eserleri ve dil özellikleri hakkında bilgi verebileceksiniz.

Doğru Cevap: E

Soru 34

16 - 19.yy.daki Çağatay Türkçesi için Janos Eckmann tarafından yapılan dönemsel tasnif aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik Dönem Öncesi, Klasik Dönem Sonrası

İlk Dönem, Klasik Dönem, Son Dönem

İlk Dönem, Klasik Dönem, Klasik Sonrası Dönem

Klasik Dönem Öncesi, Klasik Dönem, Klasik Dönem Sonrası

İlk Klasik Dönem, Orta Dönem, Son Klasik Dönem

Açıklama:

XVI-XIX. yüzyıllarda Çağatay Türkçesi eserleri ve dil özellikleri hakkında bilgi verebileceksiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 35

XVI-XIX. yüzyıllarda edebi eserlerin yazıldığı iki yazılı dil aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Osmanlı Türkçesi-Çağatay Türkçesi

Orhun Türkçesi-Eski Uygur Türkçesi

Harezm Türkçesi- Çağatay Türkçesi

Eski Türkiye Türkçesi- Kıpçakça

Çağatay Türkçesi- Orhun Türkçesi

Açıklama:

XVI.-XIX. yüzyıllarda genel durum şudur: İki edebî yazı dili ile eserler üretilmiştir: Batıda, Oğuzcaya dayalı Osmanlı Türkçesi, Doğuda ise Çağatay Türkçesi. Ancak her iki bölgede de ölçünlü edebî yazı dillerinin yanı sıra bazı lehçe ve ağız özelliklerini içine alan eserler de yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Şecere-i Terâkime ve Şecere-i Türk adlı eserlerin sahibi aşağıdaki şahsiyetlerden hangisidir?

Ali Şir Nevai

Muhammed Salih

Zahirüddin Muhammed Bâbür

Fazullah Han

Ebu’l-Gazi Bahadır Han

Açıklama:

XVII. yüzyılda artık Klasik Çağatay Türkçesi Dönemi bitmiş, Klasik Dönem Sonrası başlamıştır. Bu yüzyılda en tanınmış şahsiyet, Hive Hanlarından Ebu’l-Gazi Bahadır Han’dır. 1603- 1663 yılları arasında yaşamıştır. Türkçe dışında Farsça, Arapça ve Moğolca bilmektedir. Elimize çok önemli iki eseri ulaşmıştır: Şecere-i Terâkime, Şecere-i Türk.

Doğru Cevap: E

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi Şibani Muhammed Han’a ait bir eserdir?

Bahru’l-Hudâ

Risale-i Vâlidiyye.

Mübeyyen Der-Fıkh

Aruz Risalesi

Bozdogan Destanı

Açıklama:

XVI-XIX. Yüzyıllarda Çağatay Türkçesi ile çok değerli birçok eser yazılmıştır. Bu dönemin ilk önemli şahsiyeti Şibanî Muhammed Han’dır. Hayatı Bâbür Şah ile mücadelelerle geçmiştir. 1510 yılında Safevi hükümdarı Şah İsmail ile yaptığı bir savaşta yenilmiş ve ölmüştür. Bahru’l-Hudâ adlı dinî-ahlaki mesnevisi dışında edebiyat ve dil açısından çok önemli olan bir de Divan’ı vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Aşağıdaki eserlerden hangisinin XVIII. yüzyılın sonları XIX. yüzyılın başlarında yazılmış olduğu tahmin edilmekte olup Anadolu sahası dışında ahîlikle ilgili yazılmış nadir eserlerden biri olarak kabul edilmektedir?

Mebâniü’l-Luga

Lugat-i Türkî

Risale-i Muze Duzluk

Yusuf Beg-Ahmed Beg

Vekayi

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 39

Eserlerinden bazıları Türkçe Divan, Hadikatü’s-Süeda, Leyla ile Mecnun, Beng-ü Bade, Su Kasidesi, Şikâyet-name olan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Kavsi Tebrizî

Ağa Mesih Şirvanî

Nişat Şirvanî

Saib Tebrizî,

Fuzuli

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 40

İdeali, bütün Türkler arasında “Dilde, işte, fikirde birlik!” prensibini yaygınlaştırmak olan ve bu prensip çerçevesinde, dildeki birliği Osmanlı (İstanbul) Türkçesi etrafında toplanmak olarak gören yazar kimdir?

Ahmet Temir

İsmail Gaspıralı

Evliya Çelebi

Yusuf Has Hacip

Mahtum Kulu

Açıklama:

İsmail Gaspıralı, 1883 yılında, Kırım’da “Tercüman” adlı bir gazete çıkarmaya başladı. Gazetenin yayımlanabilmesi için Türkçe metinlerin yanında Rusça tercümeleri de verilmişti. Gaspıralı’nın kullandığı dil, bazı Kırım Türkçesi kelimeler kullanılmış olsa da, edebî Osmanlı Türkçesi idi. Yani İstanbul Türkçesini esas almıştı. Gaspıralı’nın ideali, bütün Türkler arasında “Dilde, işte, fikirde birlik!” prensibini yaygınlaştırmaktı. Bu prensip çerçevesinde, dildeki birliği Osmanlı (İstanbul) Türkçesi etrafında toplanmak olarak görüyordu.

Doğru Cevap: B

Soru 41

Bahâdur Şâh’ın Arz-Nâmesi’nde hangi dil özellikleri görülmektedir?

Çağatay Türkçesi-Osmanlı Türkçesi-Tatarca

Çağatay Türkçesi-Arapça-Kırım Türkçesi

Kırım Türkçesi-Çağatay Türkçesi-Osmanlı Türkçesi

Azerbaycan Türkçesi-Osmanlı Türkçesi-Tatarca

Kırım Türkçesi-Osmanlı Türkçesi-Çağatay Türkçesi

Açıklama:

XVIII. yüzyılda yazılmış olan Bahâdur Şâh’ın Arz-Nâmesi’nde hem Çağatay hem de Osmanlı Türkçesinin yanında Tatarca özellikler de bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

XIII-XV. yüzyıllarda Kıpçak Türkçesi özellikleri de bulunan önemli metinler yazılmasına rağmen XVI. yüzyıldan sonra Kıpçakça eser yazımının kesintiye uğramasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Matbaalarda Arap harfleriyle eserlerin basılması

Siyasi ve kültürel ortamdaki değişiklikler

Rus eserlerin tercümelerinin yapılması

Osmanlı’da ve Orta Asya’da görülen millileşme akımları

Türkistan menşeli eserlerin artış göstermesi

Açıklama:

XIII-XV. yüzyıllarda Kıpçak Türkçesi özellikleri de bulunan önemli metinler yazılmıştı. Ancak XVI. yüzyıldan sonra gelişen siyasi ve kültürel ortam sonucunda, Kıpçakça metinlerin yazılması kesintiye uğradı. O sahanın yazarları ve şairleri daha çok Orta Asya ile ilişkide olduklarından, Çağatay Türkçesi ile metinler ürettiler. Osmanlı İmparatorluğu ile ilişkide olanların ve o sahaya daha yakın yaşayanların ise Osmanlı Türkçesiyle de yazması normaldi.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Aşağıdaki mahlas-şair eşleşmelerinden hangisi doğrudur?

Şah İsmail Safevi-Hatai

Abbas Kuli Ağa Bakıhanlı-Natevan

Hurşin Banu Hanım-Kutsi

Feth Ali Han İbn Hüseyin Han-Tuti

Ebu’l-Feth Han-Müşteri

Açıklama:

Şah İsmail’in Hataî mahlası kullanarak yazdığı pek çok şiir vardır. Bunlar, XVI. yüzyıl Türkçesinin Azerbaycan bölgesindeki ağız özelliklerini de gösteren en önemli kaynaklardandır.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi Bâbür Şah’ın eserlerinden biri değildir?

Vekayi

Aruz Risalesi

Mübeyyen Der-Fıkh,

Şeybanîname

Risale-i Vâlidiyye

Açıklama:

Ali Şir Nevaî’den sonra Çağatay Türkçesinin en önemli şahsiyeti, Bâbür Şah kabul edilir. Bilinen beş eseri vardır: Vekayi, Divan, Aruz Risalesi, Mübeyyen Der-Fıkh, Risale-i Vâlidiyye. Şibanî Muhammed Han’ın sarayındaki bilginlerden olan Muhammed Salih manzum bir tarih sayılabilecek Şeybanîname adlı eseri ile tanınmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Aşağıdaki kelime izahlarından hangisi yanlıştır?

öz+ün+gni: özüne

yan-a: yine, tekrar

bar-ay: varayım, gideyim

köngül+ni: gönlünü

tilbe+ni: deliyi

Açıklama:

öz+üng+ni “kendini, özünü” anlamına gelmektedir. Yani hem eklerin ayrımı hem de verilen karşılıtaki ek yanlıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi Fuzulî’nin eserlerinden değildir?

Su Kasidesi

Beng ü Bade

Şecere-i Terâkime

Hadikatü’s-Süeda

Leyla ile Mecnun

Açıklama:

Diğer eserler Fuzulî’ye aittir ancak Şecere-i Terâkime, Ebu’l-Gazi Bahadır Han’ın eseridir.

Doğru Cevap: C

Soru 47

Aşağıda Mahtum Kulu’nun şiirlerinin diliyle ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Çağatay Türkçesinde olduğu gibi zamir n’sinin kullanılmadığı örnekler (yanıda) yanında, Oğuzcadaki gibi kullanıldığı örnekler (dagında) de vardır.

İsimlerin olumsuz çekimi yapılırken yalnızca Çağatay Türkçesindeki “imes” kelimesi kullanılmıştır, Oğuzcadaki “degil” kelimesi hiçbir zaman kullanılmamıştır.

Yönelme hâli eki, hem Çağatay Türkçesindeki gibi +GA şekliyle (kimge), hem de Oğuzcadaki gibi +(y)A şekliyle (derde) kullanılmıştır.

Mahtum Kulu’nda Çağataycadaki gibi hem -GAn eki (bargan) hem de Oğuzcadaki şekliyle -(y)An (bükülen) eki kullanılmıştır.

Mahtum Kulu’nun şiirlerinde hem bol- (bolmasa) hem de ol- (olsun) şekilleri geçer.

Açıklama:

İsimlerin olumsuz çekimi yapılırken Çağatay Türkçesindeki “imes” kelimesi de kullanılmıştır, Oğuzcadaki “degil” kelimesi de kullanılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 48

yüzyılda Bahâdur Şâh’ın yazdığı hangi eserde hem Çağatay hem de Osmanlı Türkçesinin yanında Tatarca özellikler de bulunmaktadır?

Su Kasidesi

Vekayi

Şecere-i Türk

Arz-Nâme

Müzeyyen Der-Fıkh

Açıklama:

XVIII. yüzyılda yazılmış olan Bahâdur Şâh’ın Arz-Nâmesi’nde hem Çağatay hem de Osmanlı Türkçesinin yanında Tatarca özellikler de bulunmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 49

XVI-XIX. yüzyıllarda “Hataî” mahlası kullanan şair kimdir?

Fuzulî

Şah İsmail

Ali Şir Nevai

Bayram Han

Ebu’l-Gazi Bahadır Han

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 50

Aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Çağatay Türkçesinde yükleme hâli eki +(y)I şeklindedir.

Osmanlı Türkçesinde ayrılma hâli eki +dIn şeklindedir.

Çağatay Türkçesi ile Osmanlı Türkçesinde bol- / ol- farklılığı vardır. Çağatay Türkçesinde “bol-”, Osmanlı Türkçesinde ise “ol-” şeklindedir.

Çağatay Türkçesinde emir-istek çekimi eki -(y)A şeklindedir.

Çağatay Türkçesinde “ben” şeklinde, Osmanlı Türkçesinde ise “men” şeklinde yazılır.

Açıklama:

Çağatay Türkçesinde yükleme hâli +nI, yönelme hâli +GA, ayrılma hâli +dIn, emir-istek çekimi -GAy şeklindedir. Osmanlı Türkçesinde ise +(y)I, +yA, +dAn, -(y)A şeklindedir. Çağatay Türkçesinde “men” şeklinde, Osmanlı Türkçesinde ise “ben” şeklinde yazılır.

Doğru Cevap: C

Soru 51

Aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Seyyahların gezdiği bölgelerde yörenin dili ile ilgili tespitlerini aktardığı metinler içinde, XVII. yüzyılda yazılmış olan Evliya Çelebi’nin Seyahatname’si büyük önem taşımaktadır.

XIII. yüzyıldan itibaren Türk dili, 3 ayrı yazı dili ile eserler üretmeye başlamıştır.

Batıya göç eden Oğuzların kendi lehçelerine dayanarak geliştirdikleri Eski Anadolu Türkçesi için Eski Türkiye Türkçesi de denilmektedir.

XI. yüzyılda tek bir yazı dili olsa da çeşitli lehçelerin (Oğuzca, Kıpçakça, Uygurca, Kırgızca vs.) konuşulmakta olduğunu Kaşgarlı Mahmut’un eserinden öğrenilmiştir.

Abuşka adlı yazar tarafından yazıldığı için esere “Abuşka Lugati” denilmiştir.

Açıklama:

XVI. yüzyılda yazılan eser, adı bulunmadığı için, açıklanan ilk kelimesinin “abuşka” olmasından dolayı Abuşka Lugati olarak tanınmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 52

Aşağıda sırasıyla verilen Osmanlı Türkçesi ve Çağatay Türkçesinde yapılan karşılaştırmalardan hangisi yanlıştır?

vir- < bir-

toprak < tofrak

adlu < adluk

esrük < ösrük

sekiz < sekkiz

Açıklama:

vir- < bir-, toprak < tofrak, esrük < ösrük, sekiz < sekkiz karşılaştırmaları doğrudur ancak Osmanlı Türkçesinde. “adlu” iken Çağatay Türkçesinde bu kelime “atlık” şeklindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 53

Osmanlı Türkçesinde -(y)A yor(ur) ve -(U)r ekleriyle karşılanan şimdiki zaman için Çağatay Türkçesinde kullanılan ek aşağıdakilerden hangisidir?

-(y)A dUr

-GU

-(y)IsAr

-GAlI

-dIK

Açıklama:

-GU eki Çağatay Türkçesinde gelecek zaman için kullanılmıştır. -(y)IsAr ise Osmanlı Türkçesinde kullanılan gelecek zaman ekidir. -GAlI Çağatay Türkçesinde kullanılan bir zarf-fiil ekidir. -dIK Çağatay Türkçesinde kullanılan emir-istek kipi 3. tk. ekidir. Şimdiki zaman için Çağatay Türkçesinde -(y)A dUr eki kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 54

Batıya göç eden Oğuzların kendi lehçelerine dayanarak geliştirdikleri yazı diline verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Harezm Türkçesi

Eski Uygun Türkçesi

Eski Anadolu Türkçesi

Çağatay Türkçesi

Kıpçakça

Açıklama:

XIII. yüzyıldan itibaren Türk dili 3 ayrı yazı dili ile eserler üretmeye başlamıştır. Batıya göç eden Oğuzlar kendi lehçelerine dayanarak Eski Anadolu Türkçesi veya Eski Türkiye Türkçesiyle bir yazı dili oluşturmuşlardır.

Doğru Cevap: C

Soru 55

XVI.-XIX. yüzyıllarda eserler üreten Türkçenin iki yazı dili aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Osmanlı Türkçesi- Harezm Türkçesi

Çağatay Türkçesi- Osmanlı Türkçesi

Eski Uygur Türkçesi- Çağatay Türkçesi

Çağatay Türkçesi- Göktürkçe

Eski Uygurca- Kıpçakça

Açıklama:

XVI.-XIX. yüzyıllarda Türkçenin iki yazı diliyle eserler üretilmiştir. Bunlar doğuda Çağatay Türkçesi ve batıda Osmanlı Türkçesidir

Doğru Cevap: B

Soru 56

Osmanlı aydınlarından ismi bilinmeyen bir müellifin hazırladığı, Ali Şir Nevai’nin eserlerinde geçen kelimelerin sözlüğü olarak düzenlenen eserin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Abuşka Lugati

Hadîkatü’s-Süedâ

Şecere-i Terâkime

Senglah

Mebâniü’l-Lugat

Açıklama:

Ali Şir Nevai’yi tanıyıp takip eden Osmanlı aydınları onun eserleri üzerine çalışmalar yapmışlardır. Nevai’nin edebi ve teorik eserleri Osmanlı sahasında etkili olmuştur. Nevai’nin eserlerinin sözlüğü hazırlanmıştır. Bu sözlüğün ilk maddesi abuşka olduğu için sözlük Abuşka Lugati olarak bilinmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 57

Ali Şir Nevai’den sonra Çağatay Türkçesi’nin en önemli şahsiyeti kimdir?

Şibanî Muhammed Han

Ömer Şeyh Mirza

Fazlullah Han

Bayram Han

Babür Şah

Açıklama:

Çağatay Türkçesinde Ali Şir Nevai’den sonra en büyük isim olarak kabul edilen kişi Babür Şah’tır.

Doğru Cevap: E

Soru 58

18. yüzyılda yazılmış olup başına Mebâniü’l-Luga başlıklı gramer eklenmiş olan sözlüğün adı ve yazarı aşağadakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Şecere-i Terakime- Ebu’l-Gazi Bahadır

Risale-i Vâlidiyye- Babür Şah

Lugat-i Türkî- Fazlullah Han

Senglah- Mirza Mehdi Han

Şeybanîname- Şibanî Muhammed Han

Açıklama:

18 yüzyılda kaleme alınan Çağatayca-Farsça sözlüğün adı Senglah’tır. Bu sözlük Mirza Mehdi Han tarafından kaleme alınmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 59

Aşağıdaki isimlerden hangisi Klasik Dönem Sonrası Çağatay Türkçesinin eser vermiş yazarlarından biri değildir?

Abdulvahap Hoca

Hüseyin Baykara

Meclisî

Muhammed Rahim Han

Baba Rahim

Açıklama:

İsimlerin biri haricinde tamamı Klasik Dönem Sonrası Çağatay Türkçesiyle eser kaleme almış yazarlardandır. Hüseyin Baykara ise Klasik dönemde eserlerini kaleme almış önemli bir devlet adamıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 60

Aşağıdakilerden hangisi Fuzulî’nin eserlerinden biri değildir?

Hadîkatü’s-Süeda

Beng ü Bade

Su Kasidesi

Şikâyetnâme

Mizânü’l-Evzân

Açıklama:

Fuzulî XVI. yüzyıl Türk edebiyatının en önemli şahsiyetlerindendir. Önemli eserler kaleme almıştır. Seçeneklerdeki Mizânü’l-Evzân Fuzulî’ye değil Ali Şir Nevai’ye ait bir eserdir.

Doğru Cevap: E

Soru 61

Bugünkü Türkmen şiirinin kurucularından sayılan, 1733-1739 yıllarında yaşamış olan isim aşağıdakilerden hangisidir?

Mahtum Kulu

Saib Tebrizî

Ağa Mesih Şirvanî

Kavsi Tebrizî

Nişat Şirvanî

Açıklama:

Soruda bahsedilen önemli isim Türkmen şiirinin büyük ismi Mahtum Kulu’dur. Diğer isimler Azeri Sahası’na aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Çağatay Türkçesi ve Osmanlı Türkçesinde XVII. yüzyılda kelime başındaki “y” ünsüzü Kıpçakçanın lehçelerinde hangi sesle telaffuz edilmiştir?

Açıklama:

XVII. yüzyılda Kıpçakçanın lehçelerinde Osmanlı ve Çağatay Türkçelerinde kelime başında yer alan “y” sesi “c” şeklinde telaffuz edilmiştir. yaratan-caradan gibi.

Doğru Cevap: C

Soru 63

1883 yılında çıkardığı Tercüman gazetesiyle Türkler arasında “Dilde, işte, fikirde birlik!” prensibini yaygınlaştırmaya çalışan isim aşağıdakilerden hangisidir?

Mahtum Kulu

Ebu’l-Feth Han

Bahâdır Şah

İsmail Gaspıralı

Abbas Kuli Ağa Bakıhanlı

Açıklama:

Kırım’da yaşayıp Osmanlı Türkçesini kullanan ama bunun yanında Kırım Türkçesinden de kelimeler kullanan isim İsmail Gaspıralı’dır. Gaspıralı Kırım’da çıkardığı “Tercüman” gazetesiyle Türklerin birleşmesi noktasında önemli prensipler sunmuştur.

Doğru Cevap: D

Ünite 2

Soru 1

I. Batı Türkçesi, Oğuz Türkçesi şivelerinin oluşturduğu gruba verilen addır.
II. Batı Türkçesi günümüzde Türkiye, Azerbaycan, Horasan, Kaşgay Türkçeleri, Irak ve Türkmenistan Türkmencesi ile bunların çeşitli bölgelerde konuşulan şivelerinden oluşur.
III. Batı Türkçesi bazı bilim adamları tarafından "Kuzey-Batı Türkçesi" olarak da adlandırılır.
IV. Bu kültür dili Tanzimat döneminden sonra "Lisan-ı Osmani" ya da "Osmanlıca" olarak adlandırılmıştır.
Batı Türkçesi ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri doğrudur?

Yalnızca I

I ve III

Yalnızca III

I, II ve IV

I ve IV

Açıklama:

Kitabımızın 23. sayfasında verilen bilgilere göre, III numaralı ifade haricinde tüm bilgiler doğru olduğu için sorunun çözümü D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 2

Osmanlı Devleti'nde kültür ve iletişim dili olarak Türkçenin büyük bir yayılma ve gelişme imkanı bulmasının en önemli nedeni nedir?

Osmanlı Devleti'nin üç kıtaya yayılan büyük bir imparatorluk olarak ortaya çıkması ve devletin kültür ve iletişim dili olarak Türkçeyi kullanması.

Türkçenin mektep, medrese, tekke, kışla, resmii daiire ve padiişah sarayı iile yüksek rütbelii memur ve komutan sarayları giibii sosyal alanlarda kullanılan ortak diil olması.

Arapça ve Farsçadan giren kelimelerin Türkçeye bir anlam inceliği katmış olması.

Halk ve geniş kitleler için yazılan eserlerde sade bir Türkçe kullanılması.

Eski Anadolu Türkçesi döneminde yazan birçok şairin, konuları özgün bir üslupla ele almaları.

Açıklama:

Kitabımızın 23 ve 24. sayfalarında verilen bilgilere göre, doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Batı Türkçesinin edebiyat ve kültür merkezi konumunda olan şehir aşağıdakilerden hangisidir?

Bağdat

Edirne

Kütahya

Bursa

İstanbul

Açıklama:

Kitabımızın 26. sayfasında verilen bilgiye göre, Osmanlı Devleti'nin yönetim merkezi olan İstanbul, aynı zamanda edebiyat ve kültür başkentidir. Buna göre sorunun çözümü E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 4

I. Bağdat ve çevresindeki Türk toplumu içinde doğup büyümüştür.
II. Türkçeden başka Arapça ve Farsça eserler de yazmıştır.
III. Dili Eski Anadolu Türkçesi ile Azeri şivelerinin birçok özelliğini yansıtır.
IV. Türkçe Divan, Leyla vü Mecnun Mesnevisi, Hadikatü's-Süeda ve Şikayetname en bilinen eserlerinden bazılarıdır.
Yukarıda tanımlanan şair aşağıdaki seçeneklerden hangisidir?

Baki

Fuzuli

Nedim

Hayali

Zati

Açıklama:

Kitabımızın 26 ve 27. sayfasında verilen bilgilere göre, bu şair Fuzuli'dir. Buna göre sorunun çözümü B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 5

I. Konuşma dilinde kullanılmayan biirçok Arapça ve Farsça keliime kullanılmıştır.
II. Sık sık tariihii olaylara ve şahsiiyetlere telmiihte bulunulmuş, soyut ve karmaşık teşbih, istiare ve mecazlar kullanılmıştır.
III. Cümleler biirbiiriine seciilerle ve edatlarla bağlanarak uzatılmış ve konunun ana fiikrini anlamak zorlaşmıştır.
IV. Eğitimli kesimlerin günlük konuşmalarında da kullandıkları alıntı keliime, kısa terkiipler ve yaygın olarak biilinen İslami ve ilmi terimler bu nesir üslubunda tabiii biir şekiilde kullanılır.
Süslü nesrin özellikleri göz önünde bulundurulduğunda yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri doğrudur?

Yalnızca I

I ve III

I, II ve III

Yalnızca IV

II ve IV

Açıklama:

Kitabımızın 30. sayfasında süslü nesir ile ilgili verilen bilgilere göre, I, II ve III numaralı seçenekler doğrudur. IV numaralı seçenekte verilen bilgi, orta nesre aittir. Buna göre sorunun çözümü C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 6

Türk edebiyatının en sert hicivlerini yazan kişilik olarak bilinen 17. yy. şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Nef'i

Nabi

Sabit

Neşati

Şeyhülislam Yahya

Açıklama:

Kitabımızın 33. sayfasında verilen bilgiye göre, yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi 17. yy. halk şairlerinden biridir?

Aziz Mahmud Hüdayi

Gevheri

Şeyhülislam Yahya

Naili

Latifi

Açıklama:

Kitabımızın 36. sayfasında verilen bilgiye göre doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Yerel dil, şive, kültür unsurları iile halk yaşayışının genel biir eğiiliim olarak etkiilii biiçiimde manzum eserlerde görülmesiine ............. adı veriiliir.
Yukarıdaki boşluk, aşağıdaki seçeneklerden hangisi ile doldurulmalıdır.

Lale Devri

Tekke şiiri

Halk şiiri

sadeleşme

mahallileşme

Açıklama:

Kitabımızın 38. sayfasında verilen bilgiye göre, sorudaki boşluk "mahallileşme" seçeneği ile doldurulmalıdır. Buna göre çözüm E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 9

I. Bu dönemde ilk olarak, zorunlu Türkçe derslerinde okutulacak gramer kitapları yazılmıştır.
II. Divan şiiri bu dönemde eski gücünden uzaklaşmıştır.
III. Bu dönemde Batı'da roman ve tiyatro gibi yeni türler gelmiştir.
IV. Batı edebiyatında popüler olan vatan sevgisi, hürriyet, adalet, dayanışma gibi konular, divan edebiyatına ait gazel ve kaside gibi türlerle kaleme alınmıştır.
19. yy. Türk dili edebiyatı ile ilgili yukarıdaki bilgilerden hangisi/hangileri doğrudur?

I ve II

II ve III

I, II ve IV

II, III ve IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

Kitabımızın 41. sayfasında verilen bilgilere göre, tüm ifadeler doğru olduğu için çözüm E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 10

Türk edebiiyatının yeniileşmesii iiçiin hem fiikrî alanda hem de uygulama alanında çok çalışmış bir edebiyatçı ve devlet adamıdır. "Hürriiyet Kasiidesii" ve "Vatan Mersiiyesii" gibi eserlerinde modern kavramları eskii şiiiir kalıpları iiçiinde diile getiirmiştir. "Vatan Yahut Silistre", "İntibah" gibi eserleri çok tanınmıştır. Sürgüne gönderildikten sonra Avrupa’da gazete çıkararak siiyasii faaliiyetleriinii yürütmüştür. Yazarın diğer önemli eserlerii, Gülniihal, Akiif Bey, Zavallı Çocuk, Kara Bela, Celaleddiin Harzemşah ve olarak sıralanabilir. Yukarıda tanıtılan edebiyatçı ve devlet adamı kimdir?

Ahmet Mithat Efendi

Şemsettin Sami

Namık Kemal

Ahmet Vefik Paşa

Abdülhak Hamit

Açıklama:

Kitabımızın 43. sayfasında tanıtılan bu kişi C seçeneğinde verilen Namık Kemal'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Batı Türkçesi ile ilgili verilenlerden hangisi/hangileri doğrudur?
I. Oğuz Türkçesi şivelerinden oluşur.
II. Azerbaycan Türkçesi, Kazak Türkçesi, Irak Türkmencesi ve bunların şiveleri Batı Türkçesini oluşturan şivelerdendir.
III. XI. yüzyıl ile XIII.yüzyıllar arasında Anadolu Türk beylikleri ve sonra Osmanlı Devleti korumasıyla edebiyat ve bilim dili olmuştur.

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

I, II ve III

Açıklama:

Oğuz Türkçesi şivelerinin oluşturduğu Batı Türkçesi bazı bilim adamları tarafından Güney-Batı Türkçesi, Güney Türkçesi veya Oğuzca olarak da adlandırılmıştır. Batı Türkçesi, günümüzde Azerbaycan Türkçesi, Horasan Türkçesi, Kaşgay Türkçesi, Irak Türkmencesi, Türkiye Türkçesi, Türkmenistan Türkmencesi ve bunların çeşitli bölgelerde konuşulan şivelerinden oluşur.
XIII. ile XV. yüzyıllar arasında önce büyük ölçüde Anadolu Türk beyliklerinin koruma ve teşvikiyle, sonra Osmanlı Devletinin başta saray olmak üzere kültür muhitlerinde gelişen ve ortaya konan geniş çaplı çeviri, uyarlama ve özgün eserlerle Eski Anadolu Türkçesi adını verdiğimiz bir edebiyat ve bilim dili ve geleneği oluşmuştur.
Görüldüğü üzere, ikinci ve üçüncü maddelerde verilen bilgiler doğru değildir. Dolayısıyla doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi XVI. yüzyıl şairlerinden biridir?

Nef'i

Hayali

Şeyhülislam Yahya

Şeyh Galib

Nedim

Açıklama:

Şeyhülislam Yahya ve Nef'i XVII. yüzyıl, Nedim Lale Devri ve Şeyh Galib XVIII. yüzyılın önemli isimleriyken, Hayali, XVI. yüzyıl şairlerindendir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Verilen özellikler aşağıdakilerden hangisine aittir?
a. Konuşma dilinde kullanılmayan birçok Arapça ve Farsça kelime kullanılmıştır.
b. Arapça ve Farsça kelimeler sık sık üçlü, dörtlü, hatta beşli Farsça terkipler içinde kullanılmıştır.
c. Sık sık tarihi olaylara ve şahsiyetlere telmihte bulunulmuş, soyut ve karmaşık teşbih, istiare ve mecazlar kullanılmıştır.
d. Cümleler birbirine secilerle ve edatlarla bağlanarak uzatılmış ve konunun ana fikrini anlamak zorlaşmıştır.

XVI. yüzyıl şiiri

XVI. yüzyıl halk edebiyatı

Orta nesir

Sözlükler

Süslü Nesir

Açıklama:

Verilen özellikler süslü nesire aittir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 14

"Sultan Selim cülusunda
Sala dedi de yürüdü
Gidelüm Mısır’a doğru
Yola dedi de yürüdü."
Yukarıda bir kıtası verilen eser kime aittir?

Köroğlu

Pir Sultan Abdal

Bahşi

Kul Mehmet

Nabi

Açıklama:

Soruda verilen eser Bahşi'nin Sultan Selim’in Mısır Seferini anlatan “yürüdü” redifli koşmasının ilk kıtasıdır. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 15

Sebk-i Hindi üslubunun temsilcilerindendir. Mevlevi şeyhidir. Kasidede Nef’i’nin, gazelde Urfi ve Enveri gibi Sebk-i Hindi şairlerinin etkisinde oluşturduğu yeni hayaller ve söyleyiş tarzıyla üne kavuşmuştur.
Açıklamada bahsedilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Şeyhülislam Yahya

Sabit

Naili

Neşati

Cevri

Açıklama:

Sebk-i Hindi üslubunun temsilcilerinden Neşati, Mevlevi şeyhidir. Kasidede Nef’i’nin, gazelde Urfi ve Enveri gibi Sebk-i Hindi şairlerinin etkisinde oluşturduğu yeni hayaller ve söyleyiş tarzıyla üne kavuşmuştur.
Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Halvetiye tarikatına mensup bir şairdir. Çeşitli şehirlerde tasavvufi fikirlerini yayma faaliyetlerinde bulunmuş geniş bir taraftar toplamıştır. Aruzla yazdığı şiirlerinde, Nesimi ve Fuzuli’nin, hece ile olan şiirlerinde, Yunus Emre’nin etkisi görülür.
Yukarıda sözü edilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Niyazi-i Mısri

Aziz Mahmud Hüdayi

Kuloğlu

Kayıkçı Kul Mustafa

Benli Ali

Açıklama:

Niyazi-i Mısri, Halvetiye tarikatına mensup bir tekke şairidir. Çeşitli şehirlerde tasavvufi fikirlerini yayma faaliyetlerinde bulunmuş geniş bir taraftar toplamıştır. Aruzla yazdığı şiirlerinde, Nesimi ve Fuzuli’nin, hece ile olan şiirlerinde, Yunus Emre’nin etkisi görülür. Yunus Emre tarzında yazdığı ilahileri bu dönem tekke edebiyatının en çok okunan ve sevilen şiir türlerinden olmuştur.
Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi 18. yüzyılın önemli isimlerinden biridir?

Şinasi

Ziya Paşa

Enderunlu Fazıl

Şemsettin Sami

Âşık Seyrani

Açıklama:

Şinasi, Ziya Paşa, Şemsettin Sami XIX. yüzyılın şair ve yazarları ve Âşık Seyrani de yine XIX. yüzyıl halk edebiyatçılarındandır. C seçeneğinde verilen Enderunlu Fazıl ise 18. yüzyılda Hubanname ve Zenanname adlı mesnevileri yazmıştır. Bu eserlerde sırasıyla değişik milletlerin erkek ve kadın güzelleri hakkındadır. Defter-i Aşk isimli kitabında ise şair kendi aşk tecrübelerini anlatır. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 18

Nesir sahasında da çok sayıda eserin ortaya konduğu bu dönemde çeşitli biyografik eserler, şair tezkireleri ve mensur tarihler ile sefaretnameler yazılmıştır.
Biyografik eserler arasında Osmanzade Taib’in kendi dönemine kadar olan sadrazamlar hakkında bilgi verdiği Hadikatü’l-Vüzera; Sakıp Mustafa Dede’nin mevlevi büyüklerini anlattığı Sefine-i Nefise fi Menakibi’l-Mevleviyye; Şeyhülislam Esad Efendi’nin 100 bestecinin hayatını anlattığı Atrabü’l-Asar ve Müstakimzade Süleyman Saadeddin’in 88 şeyhülislamın hayatını anlattığı Devhat’ü-l-Meşayih isimli eserleri önde gelir.
Yukarıda değinilen dönem aşağıdakilerden hangisidir?

XVI. yüzyıl

XVII. yüzyıl

XVIII. yüzyıl

XIX. yüzyıl

XV. yüzyıl

Açıklama:

Bahsedilen dönem 18. yüzyıldır. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 19

XIX. yüzyıl edebiyatına dair verilenlerden hangisi/hangileri doğrudur?
I. Yenileşme hareketlerinin başladığı ve geliştiği bu yüzyılda divan şiiri varlığını sürdürüyor olsa da eski gücünden uzaktır.
II. Divan şiiri XIX. yüzyılda sosyal ve siyasal alanlarda Avrupa’dan gelen kavram, anlayış ve edebiyat şekilleri karşısında yapısını korumakla birlikte konu ve bakış açısı yönünden genel felsefesini değiştirmek zorunda kalmıştır.
III. Batıdan gelen roman ve tiyatro gibi yeni edebî türler yaygınlaşmaya başlamıştır.

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

I, II ve III

Açıklama:

Verilenlerin hepsi bu dönemin özelliklerindendir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 20

Nizip Destanı kimin eseridir?

Aşık Elesker

Aşık Ali

Süruri

Aşık Seyrani

Nabizade Nazım

Açıklama:

XIX. yüzyılın önemli eserlerinden biri olan Nizip Destanı Aşık Ali'nin eseridir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 21

XVI. yüzyılda şive ve gelenek doğrultusunda yazan ancak Türk şiir ve düzyazısını daha ileri taşıyarak ona çok daha görkemli bir kimlik kazandıran sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Baki

Hayali

Bağdatlı Fuzuli

Nedim

Nabi

Açıklama:

Bağdatlı Fuzuli XVI. yüzyılda şive ve gelenek doğrultusunda yazan ancak Türk şiir ve düzyazısını daha ileri taşıyarak ona çok daha görkemli bir kimlik kazandıran sanatçıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 22

Türkçeden başka Arapça ve Farsça eserler yazmış olsa da esas büyük eserlerini Türkçe yazmıştır.
Türkçe Divanı, Leyla vü Mecnun mesnevisi, Şikāyetnāme olarak bilinen mektubu ve Su Kasidesi çok sevilmiştir.
Arapça ve Farsçanın karşısında Türkçenin edebî bir dil olarak varlığını kabul ettiren önemli sanatçıların başında gelir.

Yukarıda özellikleri belirtilen sanatçı kimdir?

Taşlıcalı Yahya

Bağdatlı Ruhi

Hayreti

Fuzuli

Nev’i

Açıklama:

Fuzuli, Türkçeden başka Arapça ve Farsça eserler yazmış olsa da esas büyük eserlerini Türkçe yazmıştır. Fuzuli’nin Türkçe Divanı, Leyla vü Mecnun mesnevisi, Şikāyetnāme olarak bilinen mektubu ve Su Kasidesi çok sevilmiştir. Arapça ve Farsçanın karşısında Türkçenin edebî bir dil olarak varlığını kabul ettiren önemli sanatçıların başında gelir.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Hayali’nin bir özdeyiş hâlinde Türkçede kullanılan meşhur sözü aşağıdakilerden hangisidir?

“Öldürdi bizi āh bilinmez mi bu hikmet”

“Bākī kalan bu kubbede bir hoş sadā imiş”

“Saçma ey göz eşkden gönlümdeki odlare su”

“Düşdüm saçı tuzağına bön üveyik gibi”

“Ol māhīler ki deryā içredir deryāyı bilmezler”

Açıklama:

Hayali’nin meşhur “bilmezler” redifli gazelinde geçen “Ol māhīler ki deryā içredir deryāyı bilmezler” sözü bir özdeyiş hâlinde Türkçede yaygın olarak kullanılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 24

Türk edebiyatının en güzel yergi şiirlerinden sayılan terkib-i bendin sahibi olan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Bağdatlı Ruhi

Edirneli Nazmi

Âşık Çelebi

Bağdatlı Fuzuli

Hayali

Açıklama:

Bağdatlı Ruhi, Türk edebiyatının en güzel yergi şiirlerinden sayılan terkib-i bendin sahibidir.

Doğru Cevap: A

Soru 25

Arapça ve Farsça kelimeleri içeren terkiplerle kurulmuş cümleler vardır.

Açık ve anlaşılır teşbihler kullanılmıştır.

Seci denilen iç kafiyeler yer alır.

Ahdi ve Ferīdun Bey önemli inşa yazarlarındandır.

Yukarıdakilerden hangisi/ hangileri süslü nesir ile ilgili olarak söylenebilir?

Yalnız I

Yalnız IV

I, IV

I, II, III

I, III, IV

Açıklama:

Arapça ve Farsça kelimeleri içeren terkiplerle kurulmuş cümleler vardır. Seci denilen iç kafiyeler yer alır. Dönemin önemli münşilerinden (inşa yazarlarından) olan Ahdi, Ferīdun Bey, Âşık Çelebi, Gelibolulu Mustafa Āli, Hoca Saadeddin, Kınalızade Ali Çelebi, Latifi gibi bir grup sanatçı bu üslubu yaygın olarak kullanan yazarlardır. Soyut ve karmaşık teşbih, istiare ve mecazlar kullanılmıştır. Ağır ve süslü bir dile sahiptir.

Doğru Cevap: E

Soru 26

Türk dili ve kültürünün birbirinden uzak yöre ve bölgeler arasında yayılması konusunda büyük işlevlere sahip olmuştur.
Kelime hazinesi, gramer şekilleri ve sanat zevki alanlarında Türkçenin belirli seviyede istikrara ve standarda ulaşmasına katkı sağlamıştır.
Aruz vezni ile beyitler esas olarak kullanılmıştır.
Gezgin âşıklar, aydın zümre tarafından takdir görmüştür.

Yukarıdakilerden hangileri XVI. yüzyıl halk edebiyatı ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız IV

I, II

I, III

I, II, IV

Açıklama:

XVI. yüzyıl halk edebiyatı Türk dili ve kültürünün birbirinden uzak yöre ve bölgeler arasında yayılması konusunda büyük işlevlere sahip olmuştur. Kelime hazinesi, gramer şekilleri ve sanat zevki alanlarında Türkçenin belirli seviyede istikrara ve standarda ulaşmasına katkı sağlamıştır. Çeşitli dönemlerde çöğürcü, âşık, hak aşığı veya ozan gibi isimlerle nitelendirilen gezgin âşıklar aydın zümre tarafından küçümsenmiş olsa da geniş halk kitleleri tarafından büyük saygıyla karşılanmıştır. Hece vezni ile dörtlük birimi esas olarak kullanılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 27

XVI. yüzyılın en önemli tekke şairidir.
Birçok şiiri batıni görüşlere sahip Türkmen gruplar arasında çok ünlenmiştir.
Meşhur “ağaçdandur” redifli ilahinin sahibidir.

Yukarıda özellikleri belirtilen sanatçı kimdir?

Pir Sultan Abdal

Köroğlu

Ahdi

Şeyhülislam Yahya

Naili

Açıklama:

XVI. yüzyılın en önemli tekke şairi Pir Sultan Abdal’dır. Batıni tasavvufi görüşlere sahip Kızılbaş Türkmenler arasında pir olarak kabul edilen Pir Sultan Abdal’ın birçok şiiri batıni görüşlere sahip Türkmen gruplar arasında çok ünlenmiş Türkçenin en çok çalınıp söylenen ilahi ve nefeslerinden olmuştur. Şairin meşhur “ağaçdandur” redifli ilahisinin ilk kıtasında görülen Türkçenin sadeliği ve işlekliği onun şiirlerinin daimiliğinin ve yaygınlığının sebeplerini de ortaya koyar.

Doğru Cevap: A

Soru 28

Türk edebiyatının en sert hicivlerini yazan şairi olarak bilinir.
Kaside alanındaki samimiliği, konu bütünlüğü ve gösterişli ses kompozisyonuyla meşhurdur.
Hicviyelerinden oluşan Siham-ı Kaza isimli eserin sahibidir.

Yukarıda özellikleri belirtilen sanatçı kimdir?

Latifi

Nef’i

Mustafa Āli

Fuzuli

Âşık Çelebi

Açıklama:

Nef’i, Türk edebiyatının en sert hicivlerini yazan şairi olarak bilinir. Kaside alanındaki samimiliği, konu bütünlüğü ve gösterişli ses kompozisyonuyla meşhurdur. Hicviyelerinden oluşan Siham-ı Kaza isimli eserin sahibidir.

Doğru Cevap: B

Soru 29

Veysi ve Nergisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Veysi ve Nergisi, Arapça ve Farsça terkiplerle örülü üsluplarıyla süslü nesir anlayışını çok ağır seviyelere ulaştırmıştır.

Veysi, Hz Muhammed’in hayatının anlatıldığı bir esere sahiptir.

Veysi, Siyer-i Veysi olarak bilinen Dürretü’l-Tac fi-Sahibü’l-Mirac isimli eseriyle tanınmıştır.

Nergisi, El-Vaslu’l-Kāmil ile Münşeāt isimli eserleriyle tanınmıştır.

Veysi ve Nergisi’nin nesir anlayışları oldukça geniş bir gelişme alanı bulmuştur.

Açıklama:

Veysi ve Nergisi, Arapça ve Farsça terkiplerle örülü üsluplarıyla süslü nesir anlayışını çok ağır seviyelere ulaştırmıştır. Veysi, Hz. Muhammed’in hayatını anlattığı ve Siyer-i Veysi olarak bilinen Dürretü’l-Tac fi-Sahibü’l-Mirac isimli eseriyle tanınmıştır. Nergisi ise Murtaza Paşa’nın Macaristan seferini anlattığı El-Vaslu’l-Kāmil ile Münşeāt isimli eseriyle tanınmıştır. Bu yazarların nesir anlayışları sonraki dönemlerde Türkçenin doğal gelişiminin dışında yapay bir üslup olarak kalmış, fazla gelişme alanı bulamamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 30

Türk edebiyatının yenileşmesi için hem fikrî alanda hem de uygulama alanında çok çalışmıştır.
Hürriyet Kasidesi, Vatan Yahut Silistre, İntibah, Gülnihal, Cezmi adlı eserlerin sahibidir.

Yukarıda özellikleri belirtilen sanatçı kimdir?

Şemsettin Sami

Namık Kemal

Ahmet Mithat Efendi

Şinasi

Ziya Paşa

Açıklama:

Namık Kemal, Türk edebiyatının yenileşmesi için hem fikrî alanda hem de uygulama alanında çok çalışmıştır. Hürriyet Kasidesi, Vatan Yahut Silistre, İntibah, Gülnihal, Cezmi adlı eserlerin sahibidir.

Doğru Cevap: B

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi Batı Türkçesinin lehçelerinden biri değildir?

Azerbaycan

Horosan

Kaşgay

Türkmenistan

Çağatay

Açıklama:

Oğuz Türkçesi şivelerinin oluşturduğu Batı Türkçesi; Güney-Batı Türkçesi, Güney Türkçesi ya da Oğuzca olarak da adlandırılır. Batı Türkçesi; Azerbaycan, Horasan, Kaşgay, Irak, Türkmenistan, Türkiye Türkçesi ve bunların çeşitli bölgelerde konuşulan şivelerinden oluşur. Çağatay lehçesi, Doğu Türkçesi’nde yer alır.

Doğru Cevap: E

Soru 32

Aşağıdaki yerlerden hangisi Türk edebiyatı ve kültürünün merkezi sayılmaktadır?

Bursa

Bağdat

İstanbul

Kütahya

Edirne

Açıklama:

XVI. Yüzyıl Türk Dili ve Edebiyatının Genel Görünüşü - Kültür ve Edebiyat Merkezleri
Türk edebiyatı ve kültürünün merkezi bu dönemde kuşkusuz Osmanlı İmparatorluğunun başkenti İstanbul’dur. Bağdat, Bursa, Edirne, Kütahya, Kastamonu gibi şehirlerde edebi ve kültürel faaliyetler sürüyor olsa da çekim merkezi İstanbul’dur. Çeşitli şehirlerde yetişmiş, bilgi ve yetenekleriyle güçlerini kanıtlamış şair ve yazarlar ya resmi görevli olarak ya da kendi istekleriyle İstanbul’da toplanmış, burada yaşamaya ve eserler üretmeye başlamışlardır. XVI. Yüzyılda hüküm süren Osmanlı padişahları ve şehzadeleri sadece şair ve yazarları koruyup kollamakla kalmamış, kendileri de mahlas kullanarak şiirler yazmışlardır, kültür hayatına katkıda bulunmuşlardır.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Aşağıdaki padişahların kullandığı mahlaslardan hangisi doğru olarak verilmiştir?

Beyazıt - Muhlisi

Yavuz Sultan Selim - Sultani

Sultan III. Murat - Harimi

Sultan Mustafa - Adli

Kanuni Sultan Süleyman - Muhibbi

Açıklama:

XVI. Yüzyıl Türk Dili ve Edebiyatının Genel Görünüşü - Kültür ve Edebiyat Merkezleri
Beyazıt (Adli), Yavuz Sultan Selim (Selimi), Sultan III. Murat (Muradi), Sultan Mustafa (Muhlisi), Kanuni Sultan Süleyman (Muhibbi) mahlaslarıyla şiirler yazmışlardır.

Doğru Cevap: E

Soru 34

Aşağıdaki sanatçılardan hangisi XVI. Yüzyılda eser vermiş şairlerden biri değildir?

Fuzuli

Bağdatlı Ruhi

Taşlıcalı Yahya

Şeyh Galib

Hayali

Açıklama:

XVI. Yüzyıl Türk Dili ve Edebiyatının Genel Görünüşü - Dönemin Önde Gelen Şairleri
Şeyh Galib, XVIII. yüzyılda eser vermiş olan bir sanatçıdır. .

Doğru Cevap: D

Soru 35

Aşağıdaki deyimlerden hangisinde geçen kafa sözcüğü, baş sözcüğüyle karşılanabilir?

Kafasını taştan taşa çarpmak

Kafadan atmak

Kafa patlatmak

Kafa tutmak

Kafasına koymak

Açıklama:

XVI. Yüzyıl Türk Dili ve Edebiyatının Genel Görünüşü
Kafadan atmak ( İnceleme yapmadan uydurup söylemek), kafa patlatmak ( Bir iş üzerinde çok ve yorucu bir biçimde düşünmek ), kafa tutmak ( Boyun eğmeyip karşı gelmek, diklenmek ) kafasına koymak ( Bir şeyi yapmaya kesin karar vermek ) deyimlerinde kafa sözcüğü yerine baş sözcüğü kullanılamaz. Çaresiz kalarak yaptığına pişman olmak anlamındaki kafasını taştan taşa çarpmak deyimindeki kafa yerine başını yerden yere vurmak denilebilir.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Aşağıdaki eserlerden hangisi XVI. Yüzyıl sanatçılarından biri olan Fuzuli’nin mektup türünde olan eseridir?

Hadikatüs-Süeda

Leyla vü Mecnun

Beng ü Bâde

Şikâyetnâme

Enis’ül - Kalb

Açıklama:

XVI. Yüzyıl Türk Dili ve Edebiyatının Genel Görünüşü - Dönemin Önde Gelen Şairleri
Şikâyetnâme adlı eseri mektup türünde yazılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi halkın konuşma dilinin yalınlığı ve akıcılığını yansıtan bir kelime hazinesi ve üslubu olarak belirtilen tarzın adıdır?

Mahallileşme

Sebk-i Hindî

Türki-i basit

Hikemi tarz

Divân-ı kebir

Açıklama:

XVI. Yüzyıl Türk Dili ve Edebiyatının Genel Görünüşü - Şiirde Yeni Tarz ve Üsluplar
Basit Türkçe ( Türki-i basit )

Doğru Cevap: C

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi süslü nesrin özelliklerinden biri değildir?

Konuşma dilinde kullanılmayan birçok Arapça ve Farsça sözcük ve tamlamalar kullanılmıştır.

Osmanlı aydınlarının geniş okuyucu kitlelerini düşünerek kaleme aldıkları konuşma dili özelliklerine yakın, külfetsiz nesir üslubudur.

Cümleler birbirine secilerle ve edatlarla bağlanarak uzatılmış ve konunun ana fikrini anlamak zorlaşmıştır.

Sık sık tarihi olaylara ve şahsiyetlere telmihte bulunulmuş, soyut ve karmaşık teşbih, istiare ve mecazlar kullanılmıştır.

Arapça ve Farsça sözcükler sık sık üçlü, dörtlü hatta beşli Farsça terkipler içinde kullanılmıştır.

Açıklama:

XVI. Yüzyıl Türk Dili ve Edebiyatının Genel Görünüşü - XVI .Yüzyılda Nesir Yazarları ve Türkçe - Süslü Nesir
Osmanlı aydınlarının geniş okuyucu kitlelerini düşünerek kaleme aldıkları konuşma dili özelliklerine yakın daha sade, anlaşılır ve külfetsiz nesir üslubu orta nesirdir.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi XVII. Yüzyılda Türk edebiyatının en sert hicivlerini yazan Nef’i’nin dönemin önde gelen bürokratları ve aydınları arasındaki çekişmeleri göstermesi ve ölümüne sebep olan hicivleri içermesi bakımından önemli olan eserinin adıdır?

Divançe

Münşeat

Hayriyye

Zenanname

Siham-ı Kaza

Açıklama:

XVII. Yüzyıl Türk Dili ve Edebiyatının Genel Görünüşü - Dönemin Önde Gelen Şairleri - Nef’i
Siham-ı Kaza ( Kaza Okları )

Doğru Cevap: E

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi İbrahim Şinasi, Agah Efendi tarafından çıkarılan ilk özel gazetedir?

Tercüman-ı Ahval

Takvim-i Vakâyi

Ceride-i Havadis

Tercüman-ı Hakikat

İkdâm

Açıklama:

XIX. Yüzyıl Türk Dili ve Edebiyatının Genel Görünüşü - Tanzimat Döneminin Önde gelen Yazar ve Şairleri - Şinasi
Tercüman-ı Ahval gazetesi, Türk aydınlarının çıkardığı ilk özel gazetedir. Bu gazetenin çıkarıldığı 1860 yılı aynı zamanda Tanzimat Edebiyatı Döneminin de başlangıcı kabul edilir.

Doğru Cevap: A

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi XVI. yüzyıl şairlerimizden biri değildir?

Fuzuli

Baki

Bağdatlı Ruhi

Hayali

Nedim

Açıklama:

Nedim 16. yüzyıl şairlerinden değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 42

"XVI. yüzyılın değil Türk divan şiiri tarihinin en başarılı şahsiyetlerinden birisidir. Şiirlerinde dindışı konuları işleyen şairin ileri sürdüğü fikirler, yarattığı hayaller ve dünyaya bakış açısı oldukça serbest, rahat ve özgündür. Türk şiirine aruz veznini son derece doğal bir akıcılıkla uygulayan şairin özellikle gazellerindeki mısra ve beyit bütünlüğü dikkat çekicidir. Yerli hayat unsurlarını İmparatorluğun başkent İstanbul şivesiyle dillendiren şairin Osmanlı şiir dili geleneğinin kurucularından olduğuna şüphe yoktur."
Yukarıda bazı özellikleri verilen şairimiz aşağıdakilerden hangisidir?

Baki

Fuzuli

Nedim

Bağdatlı Ruhi

Nedim

Açıklama:

Bahsi geçen şair Baki'dir.

Doğru Cevap: A

Soru 43

........................... ününü kazandıran sadece XVI. yüzyılın değil belki de bütün Türk
edebiyatının en güzel yergi şiirlerinden sayılan terkib-i bendi olmuştur.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdaki şairlerimizden hangisi getirilmelidir?

Nedim

Bağdatlı Ruhi

Baki

Fuzuli

Nefi

Açıklama:

Bağdatlı Ruhi’ye ise ününü kazandıran sadece XVI. yüzyılın değil belki de bütün Türk
edebiyatının en güzel yergi şiirlerinden sayılan terkib-i bendi olmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 44

Aşağıdaki yazarlardan hangisi süslü nesri kullanmamıştır?

Ahdi

Âşık Çelebi

Hoca Saadettin

Latifi

Mehmet Ali

Açıklama:

Dönemin önemli münşilerinden (inşa yazarlarından) olan Ahdi (Gülşen-i Şuarā),
Âşık Çelebi (Meşāirü’ş-Şuarā), Ferīdun Bey (Münşeāt) Gelibolulu Mustafa Āli (Künhü’l-
Ahbār, Kavāidü’l-Mecālis, Menākıb-ı Hünerverān), Hoca Saadeddin (Tācü’t-Tevārih), Kınalızade Ali Çelebi (Tezkiretü’ş-Şuāra), Latifi (Tezkire), Nişancı Celālzāde Mustafa Çelebi (Tabakātü’l-Memālik fi Derecetü’l-Mesalik), gibi bir grup sanatçı bu üslubu yaygın olarak kullanan yazarlardır

Doğru Cevap: E

Soru 45

Aşağıdaki şairlerden hangisi orta nesir üslubunu kullanmışlardır?

Ahdi

Âşık Çelebi

Fuzuli

Hoca Saadettin

Gelibolulu Mustafa Ali

Açıklama:

Bu
üslupla yazanlar arasında Fuzuli (Hadikatü’s-Süedā), Latifi (Evsāf-ı İstanbul), Lütfi Paşa
(Tevārih-i Āli Osman, Āsafnāme), Mehmed Âşık (Menāzirü’l-Avālim), Selaniki Mustafa
Efendi (Selaniki Tarihi), Sā’i Çelebi (Tezkiretü’l-Bünyān), Sehi Bey (Heşt Behişt), ve Seydi
Ali Reis (Mir’ātü’l-Memālik, Kitābü’l-Muhit) yüzlerce yazar arasında öne çıkan isimlerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi 16. yüzyıl halk şairlerimizden biridir?

Nefi

Nabi

Taşlıcalı Yahya

Köroğlu

Nedim

Açıklama:

Köroğlu 16. yüzyıl halk şairimizdir.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Aşağıdakilerden hangi XVII. yüzyıl şairlerimizden biri değildir?

Nefi

Nabi

Fuzuli

Sabit

Neşati

Açıklama:

Fuzuli 16. yüzyıl şairimizdir.

Doğru Cevap: C

Soru 48

"Yazar Düsturü’l-Amel isimli eserinde Osmanlı devleti yönetimindeki aksakların giderilmesi yönünde bilgi vermiş, Mizanü’lHak’ta dönemin bilim anlayışlarından bahsetmiş, bir coğrafya kitabı olan Cihannüma’da dönemin en son coğrafya bilgilerini ortaya koymuş, yazarlar ve eserler sözlüğü olarak kaleme aldığı Keşfü’z-Zünun’da ise 14.500 civarında eser tanıtmış ve 10.000’e yakın yazardan bahsetmiştir."
Yukarıda bahsi geçen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Evliya Çelebi

Katip Çelebi

Sā’i Çelebi

Lütfi Paşa

Ali Reis

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 49

" 2100 beyitlik Hüsn ü Aşk mesnevisi ise Türk edebiyatının tasavvufi bir konu etrafında oluşturulmuş soyut allegorik kahramanların anlatıldığı bir eserdir. Eserin genel yapısı ve felsefesi üzerinde Fuzuli’nin Leyla vü Mecnun isimli eserinin etkisi sezilse de soyut kavramların değerlendirilişi ve imajları özgündür. "
Yukarıda özellikleri verilen mesneviyi yazan şairimiz aşağıdakilerden hangisidir?

Nedim

Nabi

Fuzuli

Şeyh Galip

Naili

Açıklama:

Şeyh Galib soyut divan şiirinin belki de son önemli temsilcisidir. Divanında bulunan gazel, kaside ve tardiyeleriyle özgün bir sanat anlayışı oluşturmuştur. Şeyh Galib’in 2100 beyitlik Hüsn ü Aşk mesnevisi ise Türk edebiyatının tasavvufi bir konu etrafında oluşturulmuş soyut allegorik kahramanların anlatıldığı bir eserdir. Eserin genel yapısı ve felsefesi üzerinde Fuzuli’nin Leyla vü Mecnun isimli eserinin etkisi sezilse de soyut kavramların değerlendirilişi ve imajları özgündür.

Doğru Cevap: D

Soru 50

Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat döneminin önde gelen şairlerinden biridir?

Namık Kemal

Tevfik Fikret

Cenab Şahabettin

Yahya Kemal

Ahmet Haşim

Açıklama:

Namık Kemal Tanzimat edebiyatı sanatçısıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Fuzuli'nin Kerbela vakasını anlattığı eseri hangisidir?

Leyla ile Mecnun

Şikâyetnâme

Hadikatüs-Süeda

Divanü Lügati’t-Türk

Derenâme

Açıklama:

Fuzuli'nin Kerbela vakasını anlattığı eseri Hadikatüs-Süeda'dır.

Doğru Cevap: C

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisi 16. yüzyıldaki süslü nesrin özelliklerinden biridir?

Arapça ve Farsça kelimeler kullanılmamıştır.

İstiare ve mecazlar kullanılmamıştır.

Cümleler oldukça sade bir dille yazılmıştır.

Sık sık tarihi olaylara ve şahsiyetlere telmihte bulunulmuştur.

Konuların ana fikrini anlamak oldukça kolaydır.

Açıklama:

Süslü nesrin özelliklerini kısaca şöyle özetleyebiliriz:
a. Konuşma dilinde kullanılmayan bir çok Arapça ve Farsça kelime kullanılmıştır.
b. Arapça ve Farsça kelimeler sık sık üçlü, dörtlü, hatta beşli Farsça terkipler içinde
kullanılmıştır.
c. Sık sık tarihi olaylara ve şahsiyetlere telmihte bulunulmuş, soyut ve karmaşık teşbih, istiare ve mecazlar kullanılmıştır.
d. Cümleler birbirine secilerle ve edatlarla bağlanarak uzatılmış ve konunun ana fikrini anlamak zorlaşmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 53

XVI. yüzyılın en önemli tekke şairi kimdir?

Pir Sultan Abdal

Köroğlu

Nabi

Nef’i

Şeyhülislam Yahya

Açıklama:

XVI. yüzyılın en önemli tekke şairi Pir Sultan Abdal’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 54

Hangisi Sebk-i Hindi üslubunda eser veren şairlerden biridir?

Nabi

Köroğlu

Fuzuli

Şeyhülislam Bahayi

Şeyh Galip

Açıklama:

Sebk-i Hindi özellikle Naili, Neşāti, Fehīm-i Kadim ve Şeyh Galip gibi şairlerin eserlerinin ana üslubu olmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 55

Şiirlerinde çok yaygın olarak atasözü, deyim ve halk tabirlerini kullanan; gazel ve mesnevilerinde Nabi ile Nev’izade Atayi’nin etkisinde kaldığı hissedilen şair kimdir?

Naili

Sabit

Neşati

Katip Çelebi

Gevheri

Açıklama:

Bosnalı olan Sabit, şiirlerinde çok yaygın olarak atasözü, deyim ve halk tabirlerini kullanarak özgün söyleyiş ve imgeler oluşturmuştur. Gazel ve mesnevilerinde Nabi ile Nev’izade Atayi’nin etkisi hissedilir.

Doğru Cevap: B

Soru 56

Hangisi III. Ahmed'in mahlasıdır?

Necib

Muhibbi

Ahmedi

Selimi

Gevheri

Açıklama:

18. yüzyılda, önceki yüzyıllarda da olduğu gibi padişahlar ve devletin üst düzey yöneticileri hem şair ve edip olarak hem de hami olarak şair, edip ve sanatçıları korumuş, yeni çalışmaları desteklemişlerdir. Bunlar arasında Necib mahlasıyla şiirler yazan ve hattatlığa karşı da eğilimi olan III. Ahmet başta gelir.

Doğru Cevap: A

Soru 57

Şeyh Galib'in Hüsn ü Aşk mesnevisinde hangi eserin etkisi görülmektedir?

Kâtip Çelebi-Keşfü’z-Zünun

Evliya Çelebi-Seyahatname

Fuzuli-Leyla vü Mecnun

İbrahim Peçevi-Peçevi Tarihi

Enderunlu Fazıl-Defter-i Aşk

Açıklama:

Hüsn ü Aşk'ın genel yapısı ve felsefesiüzerinde Fuzuli’nin Leyla vü Mecnun isimli eserinin etkisi sezilir ancak soyut kavramların değerlendirilişi ve imajları özgündür.

Doğru Cevap: C

Soru 58

Aşağıdakilerden hangisi 18. yüzyılda yazılmış, bestekârların hayatını anlatan bir eserdir?

Sakıp Mustafa Dede-Sefine-i Nefise fi Menakibi’l-Mevleviyye

Azizzade Hüseyin Ramiz-Adab-ı Zurefa

Müstakimzade Süleyman Saadeddin-Devhat’ü-l-Meşayih

Şeyhülislam Esad Efendi-Atrabü’l-Asar

Osmanzade Taib-Hadikatü’l-Vüzera

Açıklama:

Nesir sahasında da çok sayıda eserin ortaya konduğu XVIII. yüzyılda çeşitli biyografik eserler, şairler tezkiresi ve mensur tarihler ve sefaretnameler yazılmıştır.
Biyografik eserler arasında Osmanzade Taib’in kendi dönemine kadar olan sadrazamlar hakkında bilgi verdiği Hadikatü’l-Vüzera; Sakıp Mustafa Dede’nin mevlevi büyüklerini anlattığı Sefine-i Nefise fi Menakibi’l-Mevleviyye; Şeyhülislam Esad Efendi’nin 100 bestecinin hayatını anlattığı Atrabü’l-Asar ve Müstakimzade Süleyman Saadeddin’in 88 şeyhülislamın hayatını anlattığı Devhat’ü-l-Meşayih isimli eserleri önde gelmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 59

Hangisi Şinasi’nin Türk atasözlerini derlediği eseridir?

Durub-ı Emsal-i Osmaniye

Lehçe-i Osmani

Kamus-ı Türki

Kavaid-i Osmaniye

Müntehabat-ı Eş’ar

Açıklama:

Durub-ı Emsal-i Osmaniye, Şinasi’nin Türk atasözleri derlemesidir.

Doğru Cevap: A

Soru 60

Hangisi 19. yüzyıl Türk dili ve edebiyatıyla ilgili doğru bir bilgidir?

Salim, Koca Ragıp Paşa, Haşmet ve Fıtnat Hanım dönemin önde gelen şairleri arasındadır.

Şeyh Galib, bu yüzyılda Hüsn ü Aşk mesnevisini yazmıştır.

Bu dönemin önde gelen tekke şairleri Diyarbakırlı Ahmed Mürşidi ile Erzurumlu İbrahim Hakkı’dır.

Kurulan modern eğitim kurumlarında Türkçenin zorunlu bir ders olmuştur.

Şeyhülislam Yahya ve Şeyhülislam Bahayi bu asırda başarılı şiirler yazan devlet kişileri arasında önde gelirler.

Açıklama:

19. yüzyılda eğitim ve kültür alanında yapılan çalışmaların en önemli sonuçlarından birisi kurulan modern eğitim kurumlarında Türkçenin zorunlu bir ders olarak okutulması ile bu derste okutulacak Türkçe gramer kitaplarının yazılması olmuştur. Diğer şıklarda verilen bilgiler, daha önceki dönemlerde gerçekleşmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisi Batı Türkçesinin günümüzde kullanılan şivelerinden değildir?

Azerbaycan Türkçesi

Horasan Türkçesi

Selçuklu Türkçesi

Kaşgay Türkçesi

Türkiye Türkçesi

Açıklama:

Batı Türkçesi, günümüzde Azerbaycan Türkçesi, Horasan Türkçesi, Kaşgay Türkçesi, Irak Türkmencesi, Türkiye Türkçesi, Türkmenistan Türkmencesi ve bunların çeşitli bölgelerde konuşulan şivelerinden oluşur.

Doğru Cevap: C

Soru 62

Müyesseret'il Ulüm kimin eseridir?

Bergamalı Kadri

Yavuz Sultan Selim

Şinasi

Fuzuli

Farabi

Açıklama:

XVI. yüzyılda Hayali ve Baki’nin Kanuni Sultan Süleyman’dan teşvikler görmesi, Ber- gamalı Kadri’nin Osmanlı Türkçesi grameri üzerine yazdığı “Müyessiretü’l-Ulûm” isim- li eserini Kanuni’nin veziri ve aynı zamanda sanatçıların hamisi Pargalı İbrahim Paşa’ya sunması bu durumu gösteren örneklerlerdir. Doğru seçenek A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 63

''Saçma ey göz eşkten gönlümdeki odlare su''mısralarıyla başlayan Su Kasidesi adlı eser kime aittir?

Bergamalı kadri

Fuzuli

Farabi

Yunus Emre

Kaşgarlı mahmut

Açıklama:

Söz edilen eser ünlü şair Fuzuli'ye aittir. Doğru seçenek B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 64

Ey feyz-resān-ı Arab ü Türk ü Acem
Kıldın Ara- bı efsah-ı ehl-i ālem
Etdün fusahā-yı Acemi İsī-dem
Men Türk-zebāndan iltifāt eyleme kem
Açıklaması: Ey Arap, Acem ve Türk milletine feyiz veren Allahım. Sen Arapları alemin en fasih konuşan milleti yaptın. Acem edebiyatçılarının sözlerine İsa nefesi gibi can verdin. Ben Türkçe konuşuyorum, benden yardımını esirgeme
Yukarıdaki mısraları söyleyen bir şair için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Arap şiirine aşıktır.

Farsça şiirler yazmak istemektedir.

Türk dilinin iki dilden de üstün olduğunu kabul etmektedir.

Türkçe başyapıt eserler yazmak istemektedir.

Şair burada bir mizansen yapmıştır.

Açıklama:

Yukarıdaki mısralar Fuzuli'ye ait olup Arap ve Fars şairlerindeki dil sanatlarına gıpta ederek onlar gibi ama Türk dilinde başyapıt eserler yazmada Allah'a dua etmektedir. Doğru seçenek D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 65

I. Konuşma dilinde kullanılmayan bir çok Arapça ve Farsça kelime kullanılmıştır. II. Arapça ve Farsça kelimeler sık sık üçlü, dörtlü, hatta beşli Farsça terkipler içinde kullanılmıştır. III. Sık sık tarihi olaylara ve şahsiyetlere telmihte bulunulmuş, soyut ve karmaşık teşbih, istiare ve mecazlar kullanılmıştır. IV. Cümleler birbirine secilerle ve edatlarla bağlanarak uzatılmış ve konunun ana fikrini anlamak zorlaşmıştır. Yukarıdakilerden hangileri süslü nesrin özelliklerindendir?

I ve II

II ve III

III ve IV

I,II ve IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

Söz konusu ifadelerin her biri süslü nesrin özelliklerini belirtmektedir. Doğru seçenek E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 66

Ve benim dahi pādişāhum Sultān Süleymān Han hazretlerine arzım bu vechile olmışdı ki selātın-ı selefde berre mālik çokdur, bahre mālik azdur. Ve bahr seferi tedbirinde kāfir bizden artukdur, biz ana gālib gereküz deyü arz étdügümde cevābı ‘sözün hakdur, öyle gerekdür’ déyü buyurmışdur. (Lütfi Paşa, Āsafnāme).
Yukarıdaki yazı aşağıdaki edebi türlerden hangisini örneklemektedir?

Halk Nesri

Orta Nesir

Süslü Nesir

Aruzlu Beyit

Roman

Açıklama:

Osmanlı aydınlarının geniş okuyucu kitlelerini düşünerek kaleme aldıkları konuşma dili özelliklerine yakın daha sade, anlaşılır ve külfetsiz nesir üslubudur. Eğitimli kesimlerin günlük konuşmalarında da kullandıkları alıntı kelime, kısa terkipler ve yaygın olarak bilinen İslami ve ilmi terimler bu nesir üslubunda tabii bir şekilde kullanılır. Burada terkipler ve cümleler nispeten daha kısa, örnekler ve edebi sanatlar daha somut ve hayattandır. Bu üslupla yazanlar arasında Fuzuli (Hadikatü’s-Süedā), Latifi (Evsāf-ı İstanbul), Lütfi Paşa (Tevārih-i Āli Osman, Āsafnāme), Mehmed Âşık (Menāzirü’l-Avālim), Selaniki Mustafa Efendi (Selaniki Tarihi), Sā’i Çelebi (Tezkiretü’l-Bünyān), Sehi Bey (Heşt Behişt), ve Seydi Ali Reis (Mir’ātü’l-Memālik, Kitābü’l-Muhit) yüzlerce yazar arasında öne çıkan isimlerdir. Doğru seçenek B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 67

I. Köroğlu
II. Pir Sultan Abdi
III. Fuzuli
IV. Nefi
Yukarıdakilerden hangileri 16. yüzyıl halk edebiyatının temsilcilerindendir?

I ve III

II ve III

I ve II

I ve IV

II ve IV

Açıklama:

Köroğlu ve Pir Sultan Abdal 16. yüzyıl halk edebiyatının temsilcilerindendir. Doğru seçenek C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 68

Türk edebiyatının en sert hicivlerini yazan ve Siham-ı Kaza adlı eserin de yazarı olan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Nefi

Fuzuli

Nabi

Neşati

Naili

Açıklama:

Nefi Türk edebiyatının en sert hicivlerini yazan şair olarak bilinse de kaside alanındaki sami- miliği, konu bütünlüğü ve gösterişli ses kompozisyonuyla şöhret kazanmıştır. Türkçe Divanı, Farsça Divanı ve hicviyelerinden oluşan Siham-ı Kaza isimli eserleri vardır. Doğru seçenek A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 69

I. Tercüman-ı ahval bu dönem çıkarılmıştır.
II. Seyahatname bu dönem yazılmıştır.
III. İlk dönem Türk romancılığının en büyük temsilcisi Ahmet Mithat Efendi'diÇevirir.
IV. Çeviri eserler mevcuttur.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Tanzimat döneminde meydana gelmiştir?

Yalnız I

I, III ve IV

I, II ve III

Yalnız IV

III ve IV

Açıklama:

Seyahatname 17. yüzyılda Evliya Çelebi tarafından yazılmış bir eserdir. Diğer maddelerde yer alan gelişmeler ise Tanzimat döneminde gerçekleşmiştir. Doğru seçenek B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 70

Fuzuli
Nabi
Baki
Hayali
Bergamalı Kadri

Yukarıdakilerden hangisi XVI. yüzyılda Kanuni Sultan Süleyman’dan teşvikler gören şair, ilim ve sanat öncülerindendir?

I ve II

I ve III

I, III ve V

III, IV ve V

III ve IV

Açıklama:

XVI. yüzyılda Hayali ve Baki’nin Kanuni Sultan Süleyman’dan teşvikler görmesi, Bergamalı Kadri’nin Osmanlı Türkçesi grameri üzerine yazdığı “Müyessiretü’l Ulûm” isimli eserini Kanuni’nin veziri ve aynı zamanda sanatçıların hamisi Pargalı İbrahim Paşa’ya sunması bu durumu gösteren örneklerlerdir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 71

XVI. yüzyılda Türkçenin üstün nitelikli eserlerinde en fazla işlenen edebi konu nedir?

Türk örf ve adetleri

Mizahi olay ve yergiler

İslami edebi konular

Askeri başarılar

Tarihsel süreçler

Açıklama:

Türkçenin üstün nitelikli eserlerini yazarak güçlerini ve sanatlarını asırlarca hissettirecekleri bir çağ olmuştur. Bu şahsiyetler eserlerinde genel İslami edebiyat konularını yaygın olarak işleseler de yavaş yavaş yerel Türk örf ve adetlerini, günlük hayat olaylarını, askeri , mizahi olay ve yerbaşarılarıgileri gene yaygın Türkçe kelime ve ifade yollarıyla dile getirmeye başlamışlardır.

Doğru Cevap: C

Soru 72

Aşağıdakilerden hangisi dönemin önde gelen şairi olan Fuzuli için doğrudur?

Fuzuli sadece Arapça ve Farsça dilinde eserler vermiştir.

Fuzuli murabba, muhammes müseddes gibi türlerde eserler verirken kaside türünde eseri yoktur.

Esas büyük eserlerini Türkçe dilinde yazmıştır.

Hadikatüs-Süeda adlı eserinde Hz.Muhammet’in ölümünü anlatır

Özellikle gazellerindeki mısra ve beyit bütünlüğü dikkat çekicidir.

Açıklama:

Fuzuli, Türkçeden başka Arapça ve Farsça eserler yazmış olsa da esas büyük eserlerini Türkçe yazmış, sanat gücünü anadili olan Türkçede göstermiştir. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 73

XVI. yüzyılın değil belki de bütün Türk edebiyatının en güzel yergi şiirlerinden sayılan terkib-i bendi aşağıdaki şairlerden hangisi yazmıştır?

Bağdatlı Ruhi

Hayali

Baki

Nev’i

Hayreti

Açıklama:

Bağdatlı Ruhi’ye ise ününü kazandıran sadece XVI. yüzyılın değil belki de bütün Türk edebiyatının en güzel yergi şiirlerinden sayılan terkib-i bendi olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 74

Aşağıdaki şairlerden hangisi şiirlerinde denizcilikle ilgili terim ve ifadeleri yaygın kullanarak edebi dile yeni bir anlatım gücü, söyleyiş güzelliği ve samimiyet katmıştır?

Lāmī

Azeri İbrahim Çelebi

Agehi

Taşlıcalı Yahya

Zati

Açıklama:

Bu yüzyılda Türk şiiri içinde Türkçenin gelişmesi ve olgunlaşması için yapılan başka bilinçli girişimler vardır. Agehi, şiirlerinde denizcilikle ilgili terim ve ifadeleri yaygın kullanarak edebi dile yeni bir anlatım gücü, söyleyiş güzelliği ve samimiyet katmıştır. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 75

Aşağıdakilerden hangisi süslü nesrin özelliklerindendir?

Cümleler birbirine zarf öbekleriyle bağlanarak uzatılmış ve konunun ana fikrini anlamak zorlaşmıştır.

Konuşma dilinde çok az Arapça ve Farsça kelime kullanılmıştır.

Sık sık tarihi olaylara teşbihte bulunmuştur.

Hoca Saadeddin’in Meşāirü’ş-Şuarā eseri bu türe örnektir.

Arapça ve Farsça kelimeler sık sık üçlü, dörtlü, hatta beşli Farsça terkipler içinde kullanılmıştır.

Açıklama:

Süslü nesrin özelliklerini kısaca şöyle özetleyebiliriz:
A. Konuşma dilinde kullanılmayan bir çok Arapça ve Farsça kelime kullanılmıştır.
B. Arapça ve Farsça kelimeler sık sık üçlü, dörtlü, hatta beşli Farsça terkipler içinde kullanılmıştır.
C. Sık sık tarihi olaylara ve şahsiyetlere telmihte bulunulmuş, soyut ve karmaşık teşbih, istiare ve mecazlar kullanılmıştır.
D. Cümleler birbirine secilerle ve edatlarla bağlanarak uzatılmış ve konunun ana fikrini anlamak zorlaşmıştır. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 76

XVII. yüzyıla ait olmayan halk şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Aşık Ömer

Karacaoğlan

Kuloğlu

Gevheri

Neşati

Açıklama:

Bu yüzyıl Türk halk edebiyatı tarihinin en güçlü dönemlerinden birisidir. Hem âşık edebiyatı sahasında hem de tekke-tasavvuf sahasında büyük şahsiyetler yetişmiştir. Âşık edebiyatında Karacaoğlan, Gevheri ve Âşık Ömer’dir. Bu yüzyılın diğer önemli saz şairleri arasında Kuloğlu, Katibi, Kayıkçı Kul Mustafa, Benli Ali, Gazi Âşık Hasan önde gelen sanatçılardır. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 77

Fıtnat Hanım
Nabi
Nedim
Aziz Mahmud Hüdayi
Aşık Ömer

Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri “Edebiyatta Mahallîleşme” kavramının temsilcisidir?

I ve V

I, II ve III

Yalnız II

II ve III

IV ve V

Açıklama:

Nedim de dahil olmak üzere bu dönem gazel ve kaside şairleri üzerinde Nabi’nin etkisi büyük olmuştur. Gazel ve kaside alanında Nedim, Selim, Rasih Bey, Sami, Seyyid Vehbi, Salim, Koca Ragıp Paşa, Haşmet ve Fıtnat Hanım dönemin önde gelen şairleri arasındadır. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 78

2100 beyitten oluşan ve Türk edebiyatında bir konu etrafında oluşturulmuş soyut allegorik kahramanların anlatıldığı, aynı zamanda “Hint Üslubunun Son Büyük Şairi” olarak da bilinen şairimiz aşağıdakilerden hangisidir?

Şeyh Galib

Fuzuli

Nedim

Hacı Bayram Veli

Yunus Emre

Açıklama:

Şeyh Galib’in 2100 beyitlik Hüsn-ü Aşk mesnevisi ise Türk edebiyatının tasavvufi bir konu etrafında oluşturulmuş soyut allegorik kahramanların anlatıldığı bir eserdir. Hint üslubunun son büyük şairidir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 79

Şemsettin Sami’nin;

Fransızcadan Türkçeye sözlük olarak çevrilen,
6 ciltlik ansiklopedik bir çalışma olan,
Türkçeden Türkçeye sözlük

olarak çevrilen eserlerinin ismi aşağıdakilerden hangisinde doğru sıralamayla verilmiştir?

Kamus-ı Fransevi,Tercüman-ı Hakikat,Harabat

Terkib-i Bend,Harabat,Tercih-i Bend

Kamus-ı Fransevi,Terkib-i Bend,Tercih-i Bend

Kamus-ı Fransevi,Kamusü’l-Alam,Kamus-ı Türki

Kamus-ı Türki,Kamusü’l-Alam,Kamus-ı Fransevi

Açıklama:

Osmanlı devlet adamı ve edebiyatçısıdır. Türkçede ilk roman olan Taaşşuk-ı Talat ve Fıtnat’ın yazarıdır. Türk dili, tarihi ve kültürü konusunda bilinçli çalışmalar yapmıştır. Bu alanda en önemli eserleri 6 ciltlik ansiklopedik bir çalışma olan Kamusü’l Alam, Fransızcadan Türkçeye sözlük olan Kamus-ı Fransevi, Türkçeden Türkçeye sözlük olan Kamus-ı Türki ve okullar için hazırladığı çeşitli isimlerde Türkçe dilbilgisi kitaplarıdır. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 80

Türk edebiyatı ve kültürünün merkezi bu dönemde neresidir?

İstanbul

Bağdat

Bursa

Edirne

Kütahya

Açıklama:

Türk edebiyatı ve kültürünün merkezi bu dönemde, şüphesiz Osmanlı İmparatorluğunun
başkenti İstanbul’dur.

Doğru Cevap: A

Soru 81

“Saçma ey göz eşkden gönlümdeki odlare su” mısrasıyla başlayan eser hangisidir?

Beng ü Bade

Risale-i Muammeyat

Kırk Hadis

Su kasidesi

Hz. Ali Divanı

Açıklama:

“Saçma ey göz eşkden gönlümdeki odlare su” mısrasıyla başlayan eser Su Kasidesi'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 82

Divanü Lügati’t-Türk hangi edebiyatçıya aittir?

Ahmet Yesevi

Edip Ahmet Yükneki

Kaşgarlı Mahmut

Kutadgu Bilig

Gülşehri

Açıklama:

Kaşgarlı Mahmut, Türkçenin gücünü göstermek için Türk lehçelerinin sözlük ve grameri üzerine yazdığı Divanü Lügati’t-Türk isimli çalışmasını Bağdat’ta hazırlamış ve bunu dönemin en büyük dinî ve siyasi otoritesi olan İslam halifesine sunmuştu.

Doğru Cevap: C

Soru 83

İstanbul’da doğup büyüyen ve çok güçlü bir medrese tahsili yaptıktan sonra döneminin en yüksek makamlarına kadar çıkan şair kimdir?

Fuzuli

Baki

Bağdatlı Ruhi

Hayali

Taşlıcalı Yahya

Açıklama:

İstanbul’da doğup büyüyen ve çok güçlü bir medrese tahsili yaptıktan sonra döneminin en yüksek makamlarına kadar çıkan Baki, şiir alanında sadece XVI. yüzyılın değil Türk divan şiiri tarihinin en başarılı şahsiyetlerinden birisidir.

Doğru Cevap: B

Soru 84

Bütün Türk edebiyatının en güzel yergi şiirlerinden sayılan terkib-i bendi ile tanıdığımız şair kimdir?

Bağdatlı Ruhi

Hayali

Kara Fazlı

Hayreti

Azeri İbrahim Çelebi

Açıklama:

Bağdatlı Ruhi’ye ise ününü kazandıran sadece XVI. yüzyılın değil belki de bütün Türk
edebiyatının en güzel yergi şiirlerinden sayılan terkib-i bendi olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 85

“Ol māhīler ki deryā içredir deryāyı bilmezler” hangi şairin gazelindendir?

Fuzuli

Baki

Bağdatlı Ruhi

Taşlıcalı Yahya

Hayali

Açıklama:

Onun meşhur “bilmezler” redifli gazelinde geçen “Ol māhīler ki deryā içredir deryāyı bilmezler” bir özdeyiş halinde Türkçede yaygın olarak kullanılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 86

Hangisi süslü nesrin özelliklerinden değildir?

Konuşma dilinde kullanılmayan bir çok Arapça ve Farsça kelime kullanılmıştır.

Arapça ve Farsça kelimeler sık sık üçlü, dörtlü, hatta beşli Farsça terkipler içinde
kullanılmıştır.

Sık sık tarihi olaylara ve şahsiyetlere telmihte bulunulmuş, soyut ve karmaşık teşbih,
istiare ve mecazlar kullanılmıştır.

Konuşma dili özelliklerine yakın daha sade, anlaşılır ve külfetsiz nesir üslubudur.

Cümleler birbirine secilerle ve edatlarla bağlanarak uzatılmış ve konunun ana fikrini
anlamak zorlaşmıştır.

Açıklama:

Osmanlı aydınlarının geniş okuyucu kitlelerini düşünerek kaleme aldıkları konuşma dili
özelliklerine yakın daha sade, anlaşılır ve külfetsiz nesir üslubu orta nesirdir.

Doğru Cevap: D

Soru 87

Sultan Selim cülusunda
Sala dedi de yürüdü
Gidelüm Mısır’a doğru
Yola dedi de yürüdü. şeklinde başlayan nesir kime aittir?

Bahşi

Ozan

Kul Mehmet

Öksüz Dede

Köroğlu

Açıklama:

Bahşi’nin “yürüdü” redifli koşması Sultan Selim’in Mısır Seferini anlatır.

Doğru Cevap: A

Soru 88

Türkçenin yiğitlik ve kahramanlık temalı en etkileyici ve meşhur şiirleri kime aittir?

Pir Sultan Abdal

Bahşi

Ozan

Köroğlu

Öksüz Dede

Açıklama:

Bu âşıklar arasında Köroğlu’nun yiğitlik ve kahramanlık temalı bir çok koşması (koçaklamaları) Türkçenin bu konularla ilgili en etkileyici ve meşhur şiirleridir.

Doğru Cevap: D

Soru 89

Hangisi XVII. yüzyıl Türk dili ve edebiyatının önde gelen şairlerinden değildir?

Nef’i

Nabi

Şeyhülislam Yahya

Sabit

Pir Sultan Abdal

Açıklama:

Pir Sultan Abdal XVI. yüzyılının şairidir.

Doğru Cevap: E

Ünite 3

Soru 1

Türklerin en uzun süre kullandığı alfabe aşağıdakilerden hangisidir?

Göktürk

Uygur

Kril

Arap

Latin

Açıklama:

Türkler tarih boyunca en uzun süre (1000 yıl) "Arap alfabesi"ni kullanmıştır. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 2

Aşağıdakilerin hangisinde orta hecede (iç seste) ünlü düşmesi vardır?

gezinmek

okur

birbiri

birçok

karşılaşmak

Açıklama:

"birbiri" sözcüğünün aslı "biribiri"dir. Bu sözcük zamanla "birbiri"ne dönüşmüştür. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 3

Aşağıdakilerin hangisinde "ünsüz düşmesi" vardır?

alçacık

kıvrık

sütlaç

ayrım

sabretmek

Açıklama:

"alçacık" sözcüğünün kökü "alçak"tır. Küçültme eki "-cık" eki bu sözcüğe gelerek kökteki "k" ünsüzünü düşürmüş; sözcük "alçacık" olmuştur. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Türkçede çift doruklu bir heceyi ikiye bölmek için kelimenin başına dar bir ünlü getirilmesine ne denir? (Rum-Urum)

Tekleşme

İç seste türeme

Ünsüz türemesi

İç türeme

Ön seste ünlü türemesi

Açıklama:

Türkçede çift doruklu bir heceyi ikiye bölmek için kelimenin başına dar bir ünlü getirilmesine "ön seste türeme" denir. Örnek "Rum-Urum/Rus-Urus" Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Türkçe kelimelerde olduğu gibi alınma kelimelerde de iç seste ünlü türemesi görülür.
Aşağıdakilerin hangisinde "iç seste ünlü türemesi" vardır?

sütlaç

kaybetmek

Iramazan

azacık

gönlü

Açıklama:

"azıcık" sözcüğünde "iç seste ünlü türemesi" vardır. "az-cık" zamanla "-cık" eki "ı" ünlüsünü alarak "azıcık" a dönüşmüştür. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 6

Dudak ünsüzlerinin çevresindeki düz ünlüleri yuvarlaklaştırması daha çok alınma kelimelerde görülür. Az sayıda Türkçe kökenli kelimede de yuvarlaklaşma örnekleri vardır.
Aşağıdakilerin hangisinde yuvarlaklaşmaya örnek bir kelime vardır?

dümbelek

kese

fikir

fişenk

dövlet

Açıklama:

"dövlet" sözcüğünde "dudak ünsüzlerinin yuvarlaklaşmasına uygun olarak ilk hecedeki "-de" "dö"ye dönüşmüştür. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisinde "ünlü daralması" bulunmamaktadır?

Sen bana ne diyecektin?

Gelecek yıl okulunu bitirecek.

Dünden beri seni bekliyorum.

Onu gördüğümde meyve yiyordu.

Onu çok özlüyormuş.

Açıklama:

"Gelecek yıl okulunu bitirecek." cümledeki kelimelerin hiçbirinde "ünlü daralması" yoktur. Doğru yanıt: B'dir.
A seçeneğinde "de-", C seçeneğinde "bekle-", D seçeneğinde "ye-", E seçeneğinde "özle-" ünlü daralması görülen sözcüklerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Aşağıdakilerin hangisinde "ünsüz değişmesi" vardır?

beygir

çoban

gavur

hazine

hafta

Açıklama:

"gavur" sözcüğünde "ünsüz değişmesi" vardır. "kâfir" sözcüğü "gavur" olmuştur.
"k-g/ f-v" değişimi gerçekleşmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisinde "isimden isim yapan yapım eki" vardır?

gözcü

bilim

atak

görgü

bitirmek

Açıklama:

"gözcü" sözcüğüne "isimden isim yapan yapım eki" "cü" eki gelmiş. "göz" sözcüğü de isim soylu bir sözcüktür. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisinde "fiilden fiil yapan yapım eki" vardır?

sulak

bildirmek

gözlem

gönüldaş

yazı

Açıklama:

"bildirmek" sözcüğü "fiilden fiil yapan yapım eki" almıştır. bil: fiil kökü; "-dir" eki fiilden fiil yapan yapım ekidir. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı imlasındaki sorunlardan biri değildir?

Arap harfli metinlerde hareke kullanımı

Arap harflerinden bazılarının birden fazla işaretle karşılanması

Ünlülerin çoğu kez yazılmaması ya da yazılışlarında bir birlik olmaması

Türkçenin ünlü, Arapçanın ünsüz ağırlıklı diller olması

Hece ölçüsü yerine aruz ölçüsünün kullanılması

Açıklama:

İmla
Türkçeyi yazıya geçirmede en uzun süre kullanılan alfabe, Arap kökenli Türk alfabesidir. Yaklaşık olarak bin yıl boyunca Türkçeyi kaydetmede bu alfabe, Türkçenin asli seslerini göstermekte oldukça yetersiz kalmıştır. Bu yetersizlikler yüzünden pek çok güçlükle karşılaşılmış, özellikle imlada doğan kargaşa, yüzyıllar boyunca sürmüştür. Bu sıkıntılar dille ilgilidir. Ancak hece ölçüsünün yerine aruz ölçüsünün kullanılması edebiyatla ilgilidir.

Doğru Cevap: E

Soru 12

Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1794 yılında yazılmış olan gramer kitabı aşağıdakilerden hangisidir?

Molino

Binachi

Carbognano

Meninski

Viguier

Açıklama:

İmla - Arap Harfli ve Çeviriyazılı Eserler
Carbognano (Car.): Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1794 yılında yazılmış bir gramer kitabıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 13

Türkçe seslerin Arap alfabesinde karşılaştığı en büyük sorun aşağıdakilerden hangisidir?

Arap alfabesinin fonetik bir alfabe olmaması

Arap alfabesinde harekelerin çokça kullanılması

Arap imlasında kısa ünlülerin gösterilmemesi

Arap harfli metinlerdeki imla kalıplaşması

Arap harfli alfabenin değişmeye başlayan telaffuzları tam olarak yansıtamaması

Açıklama:

İmla - Arap Harfli ve Çeviri yazılı Eserler
Arap alfabesinin fonetik bir alfabe olmaması, Türkçenin ünlülerini yansıtmakta büyük sıkıntı yaşaması en büyük sorundur.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Aşağıdaki kelimelerden hangisi dudak uyumuna uymamaktadır?

toğru

örtü

demir

erük

buzağı

Açıklama:

Fonoloji - Ünlü Uyumları - Dudak Uyumu
Küçük Ünlü Uyumu olarak da bilinen dudak uyumunda düz ünlülerden sonra yine düz ünlülerin gelmesi ( a / e / ı / i ) yuvarlak ünlülerden sonra da düz-geniş ya da yuvarlak-dar ünlülerin gelmesi (o / ö / u / ü ) ( a / e / u / ü ) söz konusudur. Erük kelimesi bu kurala uymamaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Aşağıdaki Arap harfli kelimelerden hangisinde tonsuz ünsüzlerde görülen ünsüz benzeşmesi bulunmaktadır?

Açıklama:

Fonoloji - Ünsüz Benzeşmeleri - Kelime Tabanlarında Ünsüz Benzeşmeleri
Seçeneklerdeki kelimeler alçak, böğürtlen, tüfenk, bıldırcın ve istemek biçimindedir. İstemek kelimesinde tonsuz ünsüz bulunmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 16

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ünsüz düşmesi vardır?

Tüfenk

İgirmi

Urum

Karanlık

Feth

Açıklama:

Ses Olayları - Ünsüz Düşmesi
Tüfenk: Ünsüz türemesi, İgirmi: (Yigirmi) Ünsüz düşmesi, Urum: Ünlü düşmesi, Karanlık/karanulık: (Karanlık): Orta hece ünlü düşmesi, Feth: (Fetih) Ünlü türemesi

Doğru Cevap: B

Soru 17

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde iç seste ünlü türemesi olmaz?

Sabr

Film

Ömr

Zehr

Fikr

Açıklama:

Ses Olayları - Ünlü Türemesi
Film kelimesinde Batı dillerinde geçen bir kelime olduğundan iç seste ünlü türemesi olmaz. Sabır, ömür, zehir, fikir Arapça kökenli kelimelerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde diğerlerinden farklı bir ses değişmesi bulunmaktadır?

Bilâzik

Ahval

Beygir

Bâzırgân

Hazne

Açıklama:

Ses Değişmesi - Ünlü Değişmesi - kalınlaşma, kısalma
Bilezik sözcüğünde kalınlaşma vardır. Diğerlerinde ise kısalma bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Ünsüz değişmesine uğramış olan aşağıdaki kelimelerden hangisi diğerlerinden tonlulaşma - tonsuzlaşma yönünden farklıdır?

Tabak

Çamaşır

Parmak

Sokak

Gavur

Açıklama:

Ses Değişmesi - Ünsüz Değişmesi - tonlulaşma, tonsuzlaşma
gavur

Doğru Cevap: E

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi çekim eklerinden ( +ı, +i, +u, +ü ) yükleme hali ekinin imlasıdır?

Açıklama:

Çekim eklerinden ( +ı, +i, +u, +ü ) yükleme hali ekinin imlası

biçimindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 21

I. Arap alfabesi Türkçenin asli seslerini göstermek için en uygun alfabe olmuştur.
II. Arap alfabesi ünsüzler üzerine kurulmuş bir alfabedir.
III. Arapçanın bazı ünsüzleri Arap alfabesinde çıkış noktalarına göre ayrı ayrı işaretlerle gösterilmiştir.
IV. Arap imlasında uzun ünlüler gösterilmez.
Türkçeyi yazıya geçirmede en uzun süre kullanılan Arap alfabesiyle ilgili yukarıdaki bilgilerden hangileri doğrudur?

Yalnızca I

II ve III

I ve III

II ve IV

I, II ve IV

Açıklama:

Kitabımızın 51. sayfasındaki bilgiler dikkatle okunduğunda, II ve III no'lu ifadelerin doğru olduğu görülecektir. Bu nedenle sorunun yanıtı B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 22

I. Arap alfabesinin hareke işaretleri Türkçe bir ünlünün düzlük-yuvarlaklık özelliğini göstermede yeterlidir.
II. Arap alfabesinin hareke işaretleri Türkçe bir ünlünün önlük-artlık özelliğini gösteremez.
III. Arap alfabesinin hareke işaretleri Türkçe bir ünlünün genişlik-darlık özelliğini gösteremez.
IV. Arap harfli Türkçe metinlerde hareke kullanımının XV-XVI. yüzyıllardan sonra yok denecek kadar azalması, dildeki dudak uyumunun tespit edilememesi anlamına gelmektedir.
Arap harfleriyle yazılan Türkçe metinlerde hareke işaretlerinin kullanımıyla ilgili yukarıdaki bilgilerden hangileri doğrudur?

I ve II

I, II ve III

II, III ve IV

I, III ve IV

Hepsi

Açıklama:

Kitabımızın 51. sayfasında verilen bilgiler dikkatle okunduğunda, tüm ifadelerin doğru olduğu görülecektir. Buna göre çözüm E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 23

Türkiye Türkçesindeki "elma, kardeş, hangi, dahi" vb. kelimelerin klasik Osmanlı Türkçesinin "Seyahatname", "Risale-i Garibe" gibi konuşmayı yansıtan Arap harfli metinlerinde "alma, kardaş, kangı, dahı" şeklinde kaydedilmiş olması neyi göstermektedir?

Arap harfli metinlerin, Türkçenin bütün ünlülerini göstermede yetersiz kaldığını

Klasik Osmanlı Türkçesinde bazı kelimelerin imlasının standartlaştığını

Türkçede dil uyumuna girmeyen bazı kelimelerin geçmişte dil uyumuna bağlı olduğunu

Alınma kelimelerin ses yapısı bakımından dil uyumuna bağlı hale geldiğini

Klasik Osmanlı Türkçesinde dudak uyumunun bulunmadığını

Açıklama:

Soruda verilen, Türkiye Türkçesine ait "elma, kardeş, hangi, dahi" vb. kelimelerde dil uyumu (yani kalınlık-incelik uyumu) bulunmadığı görülür. Bu kelimelerin geçmişte "alma, kardaş, kangı, dahı" şeklinde kaydedilmiş olması, bazı kelimelerin geçmişte dil uyumuna bağlı olduğunu gösterir. Bu nedenle çözüm C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 24

Arapçadan alınan ve asli şekli "avret" olan kelimenin, +cIk ekini aldığında bazı metinlerde "avratçık" şeklinde yazılması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

Alınma kelimelerin, alındıkları dildeki şekliyle yazılmasının bir gelenek haline gelmesiyle

Çevriyazılı metinlerin, dil uyumunu açıkça ortaya koymasıyla

Kelimelerin asli şekillerinin okumuş kişiler tarafından kullanılmasıyla

Alınma kelimelerin, ses yapısı bakımından dil uyumuna uygun hale gelebileceğiyle

Kelimelerin dil uyumun bağlanmış şekillerinin halk arasında yaygın olmasıyla

Açıklama:

Kitabımızın 53. sayfasında verilen bilgilere göre, doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 25

I. -DI görülen geçmiş zaman eki
II. +(s)I teklik üçüncü şahıs iyelik eki
III. -IcI fiilden isim yapma eki
IV. +ArU yön eki
V. -sUn teklik üçüncü şahıs emir eki
Yukarıdakilerden hangileri, Osmanlı Türkçesi dönemindeki düz ünlülü ekler arasında yer alır?

I, II ve III

I, II ve IV

II, IV ve V

I, III ve V

III, IV ve V

Açıklama:

Kitabımızın 54. sayfasındaki bilgilere göre, I, II ve III no'lu ekler düz ünlülü ekler arasında yer aldığı için sorunun çözümü A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Osmanlı Türkçesi metinlerinde geçen "aşrı, birbiri, gezcek, çevrilmek" kelimelerinde görülen ses olayı aşağıdakilerden hangisidir?

Ünsüz düşmesi

Tekleşme

Ünlü türemesi

Ön türeme

Ünlü düşmesi

Açıklama:

Kitabımızın 57. sayfasında verilen bu örneklerde görülen ses olayı "ünlü düşmesi"dir. Bu nedenle çözüm E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 27

Osmanlı Türkçesindeki tiftik < teftik; çivirmek < çevirmek; cendire < cendere örneklerinde görülen ses olayı aşağıdakilerden hangisidir?

Dar ünlünün genişlemesi

Geniş ünlünün daralması

Yuvarlak ünlünün düzleşmesi

Düz ünlünün yuvarlaklaşması

İkiz ünlünün tekleşmesi

Açıklama:

Kitabımızın 59. sayfasındaki bilgilere göre doğru yanız B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Osmanlı Türkçesindeki gavur < kafir; badişah < padişah; dürlü < türlü örneklerinde görülen ses olayı aşağıdakilerden hangisidir?

Tonlulaşma

Tonsuzlaşma

Ünsüz türemesi

Ünsüz düşmesi

Ünsüz ikizleşmesi

Açıklama:

Kitabımızın 60. sayfasında verilen örneklere göre bu ses olayının adı "tonlulaşma"dır. Bu nedenle çözüm A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Osmanlı Türkçesinde genellikle "cim+ye" harfleriyle yazılan ek ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi/hangileri doğrudur?
I. Bu ek bir isimden isim yapma ekidir.
II. Bu ekin "çim+ye", "çim+vav", "cim+vav" şeklinde yazılabildiği de görülmektedir.
III. Bu ek "-ıcı, -ici, -ucu, -ücü" şeklinde okunmalıdır.
IV. Bu ek bir fiilden isim yapma ekidir.

Yalnızca I

I ve II

Yalnızca III

II ve III

II, III ve IV

Açıklama:

Kitabımızın 61. sayfasında verilen bilgilere göre I ve II no'lu ifadeler doğru olduğu için sorunun çözümü B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 30

I. Ekin imlası ünsüzle biten kelimelerden sonra "ye" ile, ünlüyle biten kelimelerden sonra "sin+ye" iledir.
II. Bu ek bazı eserlerde özellikle iç ses konumunda bulunduğu zaman yuvarlak tabanlardan sonra "ötre" veya "vav" ile yazılır ve dudak uyumuna bağlıdır.
III. Ancak bu ek birkaç örnek dışında hep düz ünlülüdür.
Burada özellikleri verilen ek aşağıdakilerden hangisidir?

I. tekil kişi iyelik eki

II. tekil kişi iyelik eki

III. tekil kişi iyelik eki

I. çoğul kişi iyelik eki

II. çoğul kişi iyelik eki

Açıklama:

Kitabımızın 62. sayfasında verilen bilgilere göre doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi "Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1680 yılında yayımlanmış bir sözlük"tür?

Meninski

Molino

Parigi

Viguier

Carbognano

Açıklama:

Meninski (Men.): Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1680 yılında yayımlanmış bir
sözlüktür. Madde başları Arap alfabesi ile verilmiş, sonra yanlarında Latin harfleri ile telaffuzu gösterilmiştir. Kelimelerin konuşmadaki şekilleri açıkça kaydedilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi kelimenin art ünlülü okunmasını sağlar?

Açıklama:

Dil uyumu ancak artlık ve önlük özelliği taşıyan bazı harfler sayesinde tespit edilebilmektedir. Kaf ( ق), tı ( ط), sad ( ص), elif ( ا), medli elif ( آ), ha ( ح), hı ( خ) ve zı (ظ) harfleri kelimenin art ünlülü; te ( ت) sin ( س), kef ( ك), he ( ه) ve ze ( ز) ise kelimelerin ön ünlülü okunması konusunda yol gösterici olabilir.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi kelimelerin ön ünlülü okunması konusunda yol gösterici olabilir?

Açıklama:

Kaf ( ق), tı ( ط), sad ( ص), elif ( ا), medli elif ( آ), ha ( ح), hı ( خ) ve zı
ظ) ) harfleri kelimenin art ünlülü; te ( ت) sin ( س), kef ( ك), he ( ه) ve ze ( ز) ise kelimelerin ön ünlülü okunması konusunda yol gösterici olabilir.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisinde dil uyumu bulunur?

dutacek

boġçacigez

bayırcik

depecık

karındaş

Açıklama:

Alınma kelimelerdeki dil uyumuna aykırı telâffuz kararsızlıkları, /c/ foneminin ön damaksıllaştırıcı etkisi ve ağız özellikleri sebebiyle ortaya çıkmaktadır: dutacek, olacek; boġçacigez, çaŋcigez, çöpcigez; akcıġaz, kapucıġaz; bayırcik, kocacik; depecıķ, derecıķ, semizcıķ; uyugen; sürġu; bekçilıķ, acılik, yavuzligile; tįzlıķ; özlemaķ, itmaķ; toġdügi; gelduġı, isteduġı, olıgelduġı.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisinde dudak uyumu yoktur?

bütün

demir

erük

kıraġı

örtü

Açıklama:

XVII. yüzyıldan itibaren ise bazı kelimeler uyumlu ve uyumsuz olarak metinlerde yeralır: arkırı / arkurı, bitün / bütün, demür / demir, erük / erik, kıraġı / kıraġu, koŋşı / koŋşu, kurı / kuru, örtü / örti, pusu / pusı, saru / sarı, toġru / toġrı, tutı / tutu.

Doğru Cevap: C

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi Arap harfli imlada düz ünlülü eklerle yazılmaz?

teklik 3. şahıs emir eki

teklik 3. şahıs iyelik eki

yükleme hali eki

görülen geçmiş zaman eki

+CI isimden isim yapım eki

Açıklama:

Bu sınıftaki eklerden {+CI} isimden isim yapma eki ( جى +), {-DI} görülen geçmiş zaman eki ( دى -), {+(s)I} teklik 3. şahıs iyelik eki ( سى +), {+I} yükleme hâli eki ( ى+), {-IcI} fiilden isim yapma eki ( يجى -( ve {+IncI} ) نجى +( isimden isim yapma eki gibi ekler Arap harfli imlada hep “ye ( ى)” harfi ile yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisinde iç seste ünlü düşmesi görülür?

birbiri

çevirilmek

karanulık

mürüvvet

boyunuz

Açıklama:

biribiri-birbiri

Doğru Cevap: A

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi ünsüz ön türeme örneğidir?

pambuk

vurmak

beygir

akıl

hoca

Açıklama:

vurmak-urmak

Doğru Cevap: B

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisinde ünsüz tonlu hale gelmiştir?

gavur

türlü

padişah

sincab

pita

Açıklama:

gavur-kafir

Doğru Cevap: A

Soru 40

“İlan” kelimesinde aşağıdaki ses olaylarından hangisi vardır?

Ünlü düşmesi

Ünsüz düşmesi

Tekleşme

Daralma

Kısalma

Açıklama:

ilan-yılan

Doğru Cevap: B

Soru 41

Türkçe ve Arapça imla kuralları olarak karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türkçe, ses yapısı bakımından Arapçanın aksine ünlüler üzerine kurulmuştur.

Türkçede ünsüzlerin çıkış noktalarına göre ayrı ayrı işaretlerle gösterilmesine gerek yoktur.

Türkçenin sekiz ünlüsüne karşılık Arapçanın bazen kısa bazen de uzun söylenen üç ünlüsü vardır.

Arap imlasında kısa ve uzun ünlüler gösterilir.

Arap alfabesinde ünsüzlerde, konuşma cihazındaki birbirine yakın çıkış noktalarına göre çeşitlenen bir bolluk vardır.

Açıklama:

Arap alfabesinde ünsüzlerde, konuşma cihazındaki birbirine yakın çıkış noktalarına göre çeşitlenen bir bolluk vardır; /h/, /k/, /s/, /z/ fonemleri birden fazla işaret ile karşılanmaktadır. Türkçe ise, ses yapısı bakımından Arapçanın aksine ünlüler üzerine kurulmuştur. Türkçede ünsüzlerin çıkış noktalarına göre ayrı ayrı işaretlerle gösterilmesine gerek yoktur. Türkçenin sekiz ünlüsüne karşılık Arapçanın bazen kısa bazen de uzun söylenen üç ünlüsü vardır. Arap imlasında kısa ünlüler gösterilmez, sadece uzun ünlüler gösterilir. Bu durum Türkçenin de imlasını etkilemiştir. Ünlülerin çoğu kez yazılmaması veya yazılışlarında genellikle birliğin bulunmaması Türkçe kelimelerin okunuşlarını güçleştirmiştir. Bu sorunu bir nebze olsun çözmek için kullanılan harekeler de Türkçenin ünlülerini tam olarak karşılamamıştır. Çünkü bu ünlü işaretleri ünlünün sadece “düzlük/yuvarlaklık” özelliğini gösterir; “önlük/artlık, genişlik/darlık” gibi özelliklerini göstermez.

Doğru Cevap: D

Soru 42

I. Arap alfabesinde oluşum noktalarına göre çeşitlenen birbirine yakın ünsüzler vardır: sin س , sad ص, (peltek) se ث .
II. Arap alfabesinde Türkçenin sekiz ünlüsüne karşılık üç ünlü işareti vardır: elif ا , vav و , ye ى.
III. Arap harfli metinlerde hareke kullanımı XV-XVI. yüzyıllardan sonra artmıştır.
Arap alfabesi ile ilgili verilen bilgilerden hangisi/hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I-II

I-III

II-III

Açıklama:

Arap alfabesinde ünsüzlerde, konuşma cihazındaki birbirine yakın çıkış noktalarına göre çeşitlenen bir bolluk vardır; /h/, /k/, /s/, /z/ fonemleri birden fazla işaret ile karşılanmaktadır.
Arap alfabesinde oluşum noktalarına göre çeşitlenen birbirine yakın ünsüzler vardır: sin س , sad ص , (peltek) se ث . Türkçenin sekiz ünlüsüne karşılık üç ünlü işareti vardır: : elif ا , vav و , ye ى.
Arap harfli metinlerde hareke kullanımı, belki yazım hızını yavaşlattığı için, belki de imlanın kalıplaşmaya başlaması sebebiyle XV-XVI. yüzyıllardan sonra yok denecek kadar azalmıştır. Bu durum dildeki “dudak uyumu”nun da takip edilememesi anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 43

"Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1843 yılında yazılmış Fransızca Türkçe sözlüktür. Latin harfleri ile Türkçe ve alınma kelimelerin telaffuzları gösterilmiştir."
Yukarıda bilgileri verilen eser aşağıdakilerden hangisidir?

Molino

Binachi

Parigi

Viguier

Carbognano

Açıklama:

Binachi (Bia.): Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1843 yılında yazılmış FransızcaTürkçe sözlüktür. Latin harfleri ile Türkçe ve alınma kelimelerin telaffuzları gösterilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 44

"Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1680 yılında yayımlanmış bir sözlüktür. Madde başları Arap alfabesi ile verilmiş, sonra yanlarında Latin harfleri ile telaffuzu gösterilmiştir. Kelimelerin konuşmadaki şekilleri açıkça kaydedilmiştir."
Yukarıda bilgileri verilen eser aşağıdakilerden hangisidir?

Parigi

Binachi

Meninski

Molino

Viguier

Açıklama:

Meninski (Men.): Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1680 yılında yayımlanmış bir sözlüktür. Madde başları Arap alfabesi ile verilmiş, sonra yanlarında Latin harfleri ile telaffuzu gösterilmiştir. Kelimelerin konuşmadaki şekilleri açıkça kaydedilmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 45

Aşağıdaki harflerden hangisi kelimenin art ünlülü okunması konusunda yol gösterici olabilir?

te (ت )

sin (س )

kef (ك )

ze (ز )

kaf (ق )

Açıklama:

Türkçenin bütün ünlülerini göstermeyen Arap harfli imlada dil uyumunu tespit edebilmek çok güçtür. Dil uyumu ancak artlık ve önlük özelliği taşıyan bazı harfler sayesinde tespit edilebilmektedir. Kaf (ق ),tı (ط) ,sad (ص) ,elif (ا) ,medli elif (آ) ,ha (ح) ,hı (خ) ve zı (ظ) (harfleri kelimenin art ünlülü; te (ت), sin (س ), kef (ك), he (ه) ve ze (ز) ise kelimelerin ön ünlülü okunması konusunda yol gösterici olabilir.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Aşağıdaki düz ünlülü eklerden hangisi Arap harfli imlada hep “ye (ى “(harfi ile yazılmamıştır?

{+CI} isimden isim yapma eki (جى-)

(+DI} görülen geçmiş zaman eki (دى)+)

(-s)I} teklik 3. şahıs iyelik eki (سى+)

(+I} yükleme hâli eki (ى-)

(-U)r} geniş zaman eki (ور)

Açıklama:

Düz ünlülü eklerden {+CI} isimden isim yapma eki (جى-} ,(+DI} görülen geçmiş zaman eki (دى)+} ,(-s)I} teklik 3. şahıs iyelik eki (سى+} ,(+I} yükleme hâli eki (ى-} ,(+IcI} fiilden isim yapma eki (جيى )-ve {+IncI} )جنى )+ isimden isim yapma eki gibi ekler Arap harfli imlada hep “ye (ى “(harfi ile yazılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 47

I. Molino’da yuvarlak ünlülü eklerin hem dudak uyumuna bağlı hem de ikili şekilleri görülür: içeri, kavuşdiği, sevgi / sevgü, datlı / datlu
II. Carbognano’da dudak uyumuna bağlıdır: ileri, sevdiğim, eritdir-, sevsin, atlı, oglanıŋ, eriyip
III. Viguier’de yuvarlak ünlü ekler dudak uyumuna bağlı değildir: dışarı, bildiyim (bildiğim), kazdıkları, usandır-, atsın, adalı
Yuvarlak ünlülü eklerin dudak uyumu ile ilgili verilen bilgilerden hangisi/hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I-II

I-III

II-III

Açıklama:

Molino’da yuvarlak ünlülü eklerin hem dudak uyumuna bağlı hem de ikili şekilleri görülür: içeri, kavuşdiği, sevgi / sevgü, datlı / datlu, bildirmek / bildürmek, elcigez, kuşcugaz, dutalım. Carbognano’da dudak uyumuna bağlıdır: ileri, sevdiğim, eritdir-, sevsin, atlı, oglanıŋ, eriyip. Viguier’de yuvarlak ünlü ekler dudak uyumuna bağlıdır: dışarı, bildiyim (bildiğim), kazdıkları, usandır-, atsın, adalı, çakşırlı, adanın, edip.

Doğru Cevap: C

Soru 48

I. Arap harfli imla belirli kurallara dayanır ve bu imla konuşmadaki bütün sesleri göstermez.
II. Metinlerde kelime içi ve eklenmede genellikle tonsuz ünsüzler yazılır. Çoğu zaman tonlu ünsüzler yazılmaz.
III. Tonsuz ünsüzler kelime tabanlarında son ses konumunda görülürken ekleşmede ilk ünsüzler çok büyük oranda tonludur.
Ünsüz benzeşmesi ile ilgili verilen bilgilerden hangisi /hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız III

I-II

I-III

II-III

Açıklama:

Ünsüz Benzeşmeleri Arap harfli imla belirli kurallara dayanır ve bu imla konuşmadaki bütün sesleri göstermez. Bu sebeple hem kelime kökleri hem de eklerde ünsüz uyumunu tespit etmek zordur. Metinlerde kelime içi ve eklenmede genellikle tonlu ünsüzler yazılır. Çoğu zaman tonsuz ünsüzler yazılmaz. Bu da ünsüz uyumunu gizleyen bir yazım özelliğidir. Tonsuz ünsüzler kelime tabanlarında son ses konumunda görülürken ekleşmede ilk ünsüzler çok bü- yük oranda tonludur. Arap harfli imlada ك, ج, د gibi harfler, tonsuz ünsüzlerden sonraki ünsüz uyumunu gizlemektedir. İ

Doğru Cevap: D

Soru 49

Aşağıdaki kelimelerden hangisi orta hecede ünlü düşmesine örnektir?

Karanlık

Sıtma

Sıcak

Fetih

Mühür

Açıklama:

Orta hecede (iç seste) ünlü düşmesi
aşrı / aşırı çevrilmek / çevirilmek birbiri birbiri / biribiri biribiri / birbiri gezcek boynuz / boyunuz karanlık karanlık / karanulık karanlık mürvet < mürüvvet

Doğru Cevap: A

Soru 50

Yükleme hâli ekinin imlası aşağıdakilerden hangisidir?

ك ,+نك +

ى+

رو ,+ەرو +

دى-

مش-

Açıklama:

{+ı, +i, +u, +ü} yükleme hâli eki Yükleme hâli ekinin imlası ى +şeklindedir: elmayı, erkegi, inekleri; altunı, üzümi, ununı. Arap harfli metinlerde yuvarlak ünlülü kelimelerden sonra dudak uyumuna bağlı örneği yoktur. Ekin yuvarlak ünlülü tabanlardan sonraki uyumlu örnekleri sadece Viguier ve Carbognano’da vardır.

Doğru Cevap: B

Soru 51

Osmanlı Türkçesinin yazıya kaydedilmesinde kullanılan Arap kökenli Türk alfabesiyle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Türkçenin morfonolojisindeki ünlüler birebir alfabede kullanılır.

İmla ve telaffuz arasındaki farklılık imlada sıkıntıya sebebiyet vermez.

Türkçede sekiz ünlü bulunurken Arapçada uzun üç ünlü vardır.

Hareke kullanımı yazı hızını kolaylaştırmaktadır.

Dil tarihi içindeki değişimler Arap harfli imlaya yansımıştır.

Açıklama:

Türkçenin morfonolojisinde önemli olan ünlülülerin “onluk/artlık, genişlik/darlık” gibi özelikleri Arap kökenli Türk alfabesinde açıkça görülmez. Arap alfabesinin kullanıldığı zamanlarda imla ve telaffuz arasındaki farklılık Türkçe için daha büyük boyutlara ulaşmıştır. Arap harfli metinlerdeki imla kalıplaşması, bu alfabenin bırakıldığı tarihe kadar devam etmiş; dil tarihi içinde meydana gelen değişmeler, Arap harfli imlaya çok az yansımıştır. Türkçede ünsüzlerin çıkış noktalarına göre ayrı ayrı işaretlerle gösterilmesine gerek yoktur. Türkçenin sekiz ünlüsüne karşılık Arapçanım bazen kısa bazen de uzun söylenen üç unlusu vardır. Arap harfli metinlerde hareke kullanımı, belki yazım hızını yavaşlattığı için, belki de imlanın kalıplaşmaya başlaması sebebiyle XV-XVI. yüzyıllardan sonra yok denecek kadar azalmıştır. Bu durum dildeki “dudak uyumu”nun da takip edilememesi anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 52

Değişmeye başlayan şekiller ve telaffuz özelliklerinin yansıdığı aşağıdaki çeviri yazılı metinlerden hangisi Latin harfleri ile Fransızca yazılmış ayrıntılı bir gramer kitabıdır?

Parigi

Meninski

Carbognano

Binachi

Viguier

Açıklama:

Molino (Mol.): Latin harfleri ile 1641 yılında basılan eser İtalyanca-Türkçe sözlüktür. Hem Türkçe kelimeler hem de Arapça ve Farsça kelimelerin konuşma dilindeki şekillerini gösteren önemli bir eserdir. Pa rigi (Par.): Harekeli Arap harfleri ile 1665 yılında yayımlanan eser İtalyanca-Türkçe bir sözlüktür. Meninski (Men.): Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1680 yılında yayımlanmış bir sözlüktür. Madde başları Arap alfabesi ile verilmiş, sonra yanlarında Latin harfleri ile telaffuzu gösterilmiştir. Kelimelerin konuşmadaki şekilleri açıkça kaydedilmiştir. Viguier (Vig.): Latin harfleri ile 1790 yılında Fransızca yazılmış ayrıntılı bir gramer kitabıdır. Carbognano (Car.): Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1794 yılında yazılmış bir gramer kitabıdır. Telaffuzda meydana gelen değişmeler Latin harfleri ile gösterilmiştir. Binachi (Bia.): Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1843 yılında yazılmış Fransızca-Türkçe sözlüktür. Latin harfleri ile Türkçe ve alınma kelimelerin telaffuzları gösterilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 53

‘Urus’ ve ‘Urum’ kelimelerinde hangi ses olayı görülmektedir?

Tekleşme

İç seste ünlü türemesi

Ön seste ünlü türemesi

Ünsüz düşmesi

Ön seste ünlü düşmesi

Açıklama:

Türkçede kelime başında çift ünsüz bulunmaz. Yabancı kelimelerdeki düzensiz çift ünsüzleri gidermek, yani çift doruklu bir heceyi ikiye bölmek için kelimenin başına dar bir ünlü getirilir. Urum ve Urus kelimelerinde ön seste ünlü türemesi görülmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 54

“bıçak/bucak, devlet/dövlet, nezle/nüzle” kelimelerinde görülen ses olayı hangisidir?

Kalınlaşma

Yuvarlaklaşma

İncelme

Kısalma

Tonlulaşma

Açıklama:

Dudak ünsüzlerinin çevresindeki düz ünlüleri yuvarlaklaştırması daha çok alınma kelimelerde görülür. Az sayıda Türkçe kökenli kelimede de yuvarlaklaşma örnekleri vardır.“bıçak/bucak, devlet/dövlet, nezle/nüzle” kelimelerinde görülen ses olayı yuvarlaklaşmadır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi fiilden fiil yapma eki ile türetilmiş bir kelimedir?

demurci

yirlu

kandaluk

aşurur

opici

Açıklama:

İmlası ور - şeklinde olan fiilden fiil yapma eki ile kelimeler {-ır, -ir, -ur, -ur} şeklinde türetilmektedir. Buna örnek olabilecek kelimeler şunlardır: biturmez, gecurup, icurdi; aşurur, duşurup, ucurdılar.

Doğru Cevap: D

Soru 56

Alınma kelimelerin Ünsüz uyumuna bağlı olmamalarının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Tonsuz ünsüzlerden sonraki ünsüz uyumunu gizlemeleri

Osmanlı Türkçesinde orijinal imlaları ile yazılmaları

Türkçede kelime başlarında çift ünsüz bulunmaması

Tonsuz ünsüzlerin kelime tabanlarında son ses konumunda görülmesi

Arap harfli imlada konuşmadaki bütün seslerin gösterilememesi

Açıklama:

Alınma kelimeler Osmanlı Türkçesinde orijinal imlaları ile yazıldığı için ünsüz uyumuna bağlı değildirler.

Doğru Cevap: B

Soru 57

cindi < cundi, frin / fürun ve fistık / fistuk kelimelerinde görülen ses olayı aşağıdakilerden hangisidir?

Düzleşme

Genişleme

Yuvarlaklaşma

Daralma

İncelme

Açıklama:

Diş-dudak sesi olan /f/ on seste ve art ünlülü kelimelerde düzleşmelere sebep olur. /f/ sesinin dışında da düzleşmeler görülür. Soruda verilen kelimelerde daralma görülmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Arap harfli imlada hep “ye (ى)” harfi ile yazılmış ek aşağıdakilerden hangisi değildir?

{-mış} öğrenilen geçmiş zaman eki

{+ı} yükleme hali eki

{+(ı)ncı} isimden isim yapma eki

{+cı} isimden isim yapma eki

{-dı} görülen geçmiş zaman eki

Açıklama:

Bu sınıftaki eklerden {+CI} isimden isim yapma eki, {-DI} görülen geçmiş zaman eki, teklik 3. şahıs iyelik eki, yükleme hali eki, fiilden isim yapma eki ve isimden isim yapma eki gibi ekler Arap harfli imlada hep harfi ile yazılmıştır. Bu sebeple Arap harfli imla bu eklerdeki dudak uyumunu gizlemiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 59

Arap harfli imlada dil uyumu neye göre tespit edilmektedir?

Arapçada kısa söylenen ünlülere göre

Türkçedeki ünsüzlerin çıkış noktalarına göre

Düz ünlülü eklerin dudak uyumuna göre

Artlık ve önlük özelliği taşıyan harflere göre

İmla ve telaffuz arasındaki farklılığa göre

Açıklama:

Arap harfli imlada dil uyumu ancak artlık ve önlük özelliği taşıyan bazı harfler sayesinde tespit edilebilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde iç seste ünlü türemesi vardır?

Ohtapot

Ceviz

Meyve

Beygir

Vurmak

Açıklama:

Hem Türkçe hem de alınma kelimelerde iç seste ünlü türemesi görülür. Ceviz kelimesi cevz kelimesine -i ünlüsünün getirilmesi ile türetilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 61

Türkçeyi yazıya geçirmeden kullanılan alfabeler arasındaki en uzun süre kullanımda kalan alfabe aşağıdakilerden hangisidir?

Arap Alfabesi

Göktürk Alfabesi

Uygur Alfabesi

Latin Alfabesi

Kiril Alfabesi

Açıklama:

Türkçeyi yazıya geçirmede kullanılan alfabeler arasında en uzun süreli kullanım bin yıla yakın süresiyle Arap Alfabesidir.

Doğru Cevap: A

Soru 62

1641 yılında kaleme alınan ve Latin harfleri ile basılan, hem Türkçe kelimeler hem de Arapça ve Farsça kelimelerin konuşma dilindeki şekillerini gösteren İtalyanca-Türkçe sözlük kime aittir?

Parigi

Molino

Meninski

Carbognano

Binachi

Açıklama:

Soru kökünde bahsi geçen sözlük İtalyan sözlük yazarı Molino tarafından kaleme alınmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 63

Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1680 yılında yayımlanmış, madde başları Arap alfabesi ile verilmiş, sonra yanlarında Latin harfleri ile telaffuzu gösterilmiş ve kelimelerin konuşmadaki şekilleri açıkça kaydedilmiş olan sözlük kim tarafından kaleme alınmıştır?

Parigi

Molino

Meninski

Carbognano

Binachi

Açıklama:

Soru kökünde bahsi geçen sözlük, sözlük yazarı Meninski tarafından kaleme alınmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 64

Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1794 yılında yazılan ve telaffuzda meydana gelen değişmelerin Latin harfleri ile gösterildiği gramer kitabı kim tarafından kaleme alınmıştır?

Parigi

Molino

Meninski

Carbognano

Binachi

Açıklama:

Soru kökünde bahsi geçen gramer kitabı Carbognano tarafından kaleme alınmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 65

Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1843 yılında yazılan ve Latin harfleri ile Türkçe ve alınma kelimelerin telaffuzlarını gösteren Fransızca-Türkçe sözlük kim tarafından kaleme alınmıştır?

Parigi

Molino

Meninski

Carbognano

Binachi

Açıklama:

Soru kökünde bahsi geçen sözlük Fransız sözlük yazarı Binachi tarafından kaleme alınmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 66

“Türkçenin bütün ünlülerini göstermeyen Arap harfli imlada dil uyumunu tespit edebilmek çok güçtür. Dil uyumu ancak artlık ve önlük özelliği taşıyan bazı harfler sayesinde tespit edilebilmektedir.”
Yukarıdaki bilgi ışığında bir kelimenin art ünlülü olup olmadığı konusunda fikir edinebilmek için kelime içerisinde hangi harfler aranmalıdır?

Kaf/Sad/Hı

Tı/Sin/Elif

Kef/Ha/Ze

Te/Hı/Zı

He/Kaf/Sad

Açıklama:

Bir kelimenin art ünlülü olup olmadığını anlamamıza yarayan harfler kaf, tı, zı, ha, hı, elif, medli elif ve sad harfleridir.

Doğru Cevap: A

Soru 67

“Türkçenin bütün ünlülerini göstermeyen Arap harfli imlada dil uyumunu tespit edebilmek çok güçtür. Dil uyumu ancak artlık ve önlük özelliği taşıyan bazı harfler sayesinde tespit edilebilmektedir.”
Yukarıdaki bilgi ışığında bir kelimenin ön ünlülü olup olmadığı konusunda fikir edinebilmek için kelime içerisinde hangi harfler aranmalıdır?

Elif/He/Sad

Te/Sin/Kef

Kef/Kaf/Ze

Sin/Hı/He

Tı/Zı/Ze

Açıklama:

Bir kelimenin ön ünlülü olup olmadığını anlamamıza yarayan harfler te, sin, kef, he ve ze harfleridir.

Doğru Cevap: B

Soru 68

Ekleri oluşturan ünlü ve ünsüzlerin kelime tabanına göre değişmesini ele alan bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Morfoloji

Etimoloji

Morfonoloji

Epistemoloji

Linguistik

Açıklama:

Soru kökünde bahsi geçen bilim dalı morfonolojidir.

Doğru Cevap: C

Soru 69

Morfonoloji aşağıdaki alanların hangisinde incelenemez?

Dil uyumu

Dudak uyumu

Ünsüz benzeşmesi

Ünsüz düşmesi

Ünlü benzeşmesi

Açıklama:

Dil uyumu, dudak uyumu ve ünsüz benzeşmesi morfonolojinin incelendiği alanlardır. Ünlü benzeşmesi de dudak uyumu konusuna dâhildir.

Doğru Cevap: D

Soru 70

Aşağıdaki eklerden hangisi isimden isim yapım eklerinden biri değildir?

+lIk

+(I)nCI

+CI

+lI

+IcI

Açıklama:

E şıkkındaki +IcI eki isimden isim yapım eki değil fiilden isim yapım ekidir.

Doğru Cevap: E

Soru 71

Türkçe ve Arapça hakkında aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkçenin morfonolojisinde ünlülülerin “önlük/artlık, genişlik/darlık” gibi özellikleri Arap kökenli Türk alfabesinde açıkça görülmez.

Türkçe ses yapısı bakımından ünlüler üzerine kurulmuştur.

Arap harfli metinlerde hareke kullanımı XV-XVI. yüzyıllardan sonra artmıştır.

Türkçenin sekiz ünlüsüne karşılık Arapçanın üç ünlüsü vardır.

Arap imlasında kısa ünlüler gösterilmez, sadece uzun ünlüler gösterilir.

Açıklama:

Türkçenin morfonolojisinde ünlülülerin “önlük/artlık, genişlik/darlık” gibi özellikleri Arap kökenli Türk alfabesinde açıkça görülmez. Türkçe ses yapısı bakımından ünlüler üzerine kurulmuştur. Türkçenin sekiz ünlüsüne karşılık Arapçanın üç ünlüsü vardır. Arap imlasında kısa ünlüler gösterilmez, sadece uzun ünlüler gösterilir. Arap harfli metinlerde hareke kullanımı, belki yazım hızını yavaşlattığı için, belki de imlanın kalıplaşmaya başlaması sebebiyle XV-XVI. yüzyıllardan sonra yok denecek kadar azalmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 72

Aşağıda eserlerle ilgili verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Molino: Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1843 yılında yazılmış Fransızca-Türkçe sözlüktür.

Meninski: Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1794 yılında yazılmış bir gramer kitabıdır.

Parigi: Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1680 yılında yayımlanmış bir sözlüktür.

Carbognano: Harekeli Arap harfleri ile 1665 yılında yayımlanan eser İtalyanca-Türkçe bir sözlüktür.

Viguier: Latin harfleri ile 1790 yılında Fransızca yazılmış ayrıntılı bir gramer kitabıdır.

Açıklama:

Molino (Mol.): Latin harfleri ile 1641 yılında basılan eser İtalyanca-Türkçe sözlüktür. Meninski (Men.): Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1680 yılında yayımlanmış bir sözlüktür. Carbognano (Car.): Hem Latin hem de Arap harfleri ile 1794 yılında yazılmış bir gramer kitabıdır. Parigi (Par.): Harekeli Arap harfleri ile 1665 yılında yayımlanan eser İtalyanca-Türkçe bir sözlüktür. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 73

Arap harfli imlada dil uyumu ancak artlık ve önlük özelliği taşıyan bazı harfler sayesinde tespit edilebilmektedir. Aşağıdakilerden hangisi kelimelerin ön ünlülü okunması konusunda yol gösterici olabilir?

Kaf

Sad

Elif

Açıklama:

Arapça kaf, sad, elif, medli elif, ha, hı ve zı harfleri kelimenin art ünlülü; te, sin, kef, he ve ze ise kelimelerin ön ünlülü okunması konusunda yol gösterici olabilir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 74

Aşağıda dil uyumu ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

{-AcAK}, {-AK}, {-ArAK} ekleri Klasik Osmanlı Türkçesinde dil uyumuna aykırı olarak kelimelere eklenebilir.

Eklerde dudak uyumu eklerin düz ve yuvarlak ünlülü olmalarına göre iki ana başlıkta incelenebilir.

Düz ünlülü ekler dudak uyumuna en son bağlanan ekler olarak kabul edilir.

Çeviriyazılı metinlerde yuvarlak ünlülü eklerin dudak uyumuna bağlı şekilleri Arap harfli metinlere göre daha açık ve daha çok kaydedilmiştir.

Arap harfleri ile yazılmış metinlerde “ötre ـُ, “esre” ـِ, “üstün” ـَ gibi harekeler yardımı ile dudak uyumunu tespit etmek, dil uyumuna göre çok daha zordur.

Açıklama:

Arap harfleri ile yazılmış metinlerde “ötre”, “esre”, “üstün” gibi harekeler yardımı ile dudak uyumunu tespit etmek, dil uyumuna göre daha kolaydır.

Doğru Cevap: E

Soru 75

Aşağıdakilerden hangisi yuvarlak ünlülü eklerden biridir?

{+CI} isimden isim yapma eki (جى+)

{-(U)r-} fiilden fiil yapma eki (ور-)

{+(s)I} teklik 3. şahıs iyelik eki (سى+)

{+I} yükleme hâli eki (ى+)

{-IcI} fiilden isim yapma eki (يجى-)

Açıklama:

{+CI} isimden isim yapma eki, {+(s)I} teklik 3. şahıs iyelik eki, {+I} yükleme hâli eki ve {-IcI} fiilden isim yapma eki düz ünlülü eklerdendir. {-(U)r-} fiilden fiil yapma eki ise yuvarlak ünlülü eklerdendir.

Doğru Cevap: B

Soru 76

Aşağıda kelimelerden hangisinde ünsüz benzeşmesi yoktur?

tüfenk

sançmak

toykar

gönül

gölge

Açıklama:

Arap harfli imlada ك , ج, د gibi harfler, tonsuz ünsüzlerden sonraki ünsüz uyumunu gizlemektedir. İmlanın el verdiği ölçüde Arap harfli metinlerde kelime tabanlarında ve eklerde ünsüz benzeşmeleri kelime tabanlarında tonlu ünsüzlerden sonra: -lg- : gölge كولكه, -nç- : sançmak صنچمق, -yk- : toykar تويقار , -nk- : tüfenk. توفنك

Doğru Cevap: D

Soru 77

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ünsüz türemesi meydana gelmiştir?

birbiri

meyve

davul

uhlamur

kazan

Açıklama:

meyve < mîve İç seste ünsüz türemesi meydana gelmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 78

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde düzleşme vardır?

fındık

masal

tabak

kiler

kese

Açıklama:

kese < kîse kelimesinde ünlü genişlemesi vardır. masal / mesel, tabak < debbâğ kelimelerinde kalınlaşma görülmektedir. kiler / kilâr kelimesinde incelme görülmektedir. fındık < funduk kelimesinde diş-dudak sesi olan /f/ ön seste ve art ünlülü kelimelerde düzleşmelere sebep olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 79

Aşağıdaki kelimelerden hangisinin aldığı ek diğerlerinden farklıdır?

demürci

yirlü

tükrük

dostluk

eyülük

Açıklama:

demürci, yirlü, dostluk ve eyülük kelimeleri isimden isim yapma eki almış kelimelerdir. tükrük kelimesi ise fiilden isim yapma eki almıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 80

Aşağıdaki kelimelerden hangisinin aldığı ek diğerlerinden farklıdır?

nicesi

işidici

çayun

içerü

girsün

Açıklama:

nicesi, çayun, içerü ve girsün kelimeleri çekim eki almış kelimelerdir. işidici kelimesi ise yapım eki almıştır.

Doğru Cevap: B

Ünite 4

Soru 1

Dilin doğal gelişim süreci içinde bir sözlükbirimin bir biçimbirime dönüşmesi olarak tanımlanan sürece ne ad verilir?

Dilbilgiselleşme

Kurallı hale gelme

Temellenme

Gelişme

Morfolojik farkındalık

Açıklama:

Dilin doğal gelişim süreci içinde bir sözlükbirimin bir biçimbirime dönüşmesi olarak tanımlanan bu sürece gramerleşme veya dilbilgiselleşme denir. Bir dilin tarihsel dönemleri arasındaki morfolojik farklılaşmalar, işlekliğini kaybetme veya dilbilgiselleşme olayları sonucunda ortaya çıkar; ancak tarihsel dönemler arasındaki morfolojik gelişmenin çok yavaş olduğu unutulmamalıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Kelimeye küçültme ve sevgi bildirme anlamını katmak isteyen bir kişinin kullanması gereken ek aşağıdakilerden hangisidir?

+sIz

+CIK, +cAK

+DAş

+dI

+lI, +lU

Açıklama:

+CIK, +cAK ve +cAGIz ~ +cIGAz eklerinin esas işlevi küçültme ve sevgi bildirmedir. Bunlardan +cIK nesne ve kavram isimleri de yapmıştır: kitapçık, köpecik (< köpekcik), çatalcık, teknecik, ağaççık, demetçik, kal’ecik, kasabecik, alçacık, ırmacık (<ırmak+cık), ufacık (< ufak+cık) vb.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Bir halka, hanedana veya mezhebe mensubiyet bildiren kelimeler yapmak için hangi ekin kullanılması gerekmektedir?

+sIz

+dI

+lI, +lU

+lIK

+CI

Açıklama:

+lI, +lU ekleri kelimede belirtilen anlamın var oluşunu, nitelenenin o niteliğe sahip oluşunu ifade eder. Bunun yanında nispet, aitlik, mensubiyet anlamı ifade eden sıfatlar da yapar. Ayrıca Unvanlara getirilen kalıplaşmış sıfatlar yapar: devletlü, saâdetlü, izzetlü, mürüvvetlü. Bir halka, hanedana veya mezhebe mensubiyet bildiren kelimeler yapar: Osmânlu, Nemçelü, Prusyalu, Moskovlu, İpşirli, Melek Ahmed Paşalı, Kadızâdeli.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Fiilin yapılış tarzını vurgulayan isimlerini yapan, fiilden isim türeten ek hangisidir?

-AcAK

-GIn

-(y)IcI

-(y)Iş

-ndI

Açıklama:

-(y)Iş eki fiilin yapılış tarzını vurgulayan isimlerini yapar: alış viriş, bakış, arayış, okuyış, gösteriş, güliş, nazlanış, döküliş, döniş, başlayış, oynayış, söyleyiş, yürüyiş.

Doğru Cevap: D

Soru 5

Kılış bildiren geçişli fiillere geldiğinde fiildeki anlama ‘yaptırma’ işlevi katan, fiildeki hareketin ikinci bir özneye yaptırıldığını ifade eden eklere ne ad verilir?

Oldurganlık ekleri

Edilgenlik ekleri

İşteşlik eki

Dönüşlülük eki

Ettirgenlik eki

Açıklama:

Kılış bildiren geçişli fiillere geldiğinde fiildeki anlama ‘yaptırma’ işlevi katan, fiildeki hareketin ikinci bir özneye yaptırıldığını ifade eden ettirgenlik ekleri, geçişsiz fiillere geldiğinde bunları geçişli ve kılış bildiren fiillere çevirir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Geçişli fiillere getirilerek fiili yapanı bilinmez hâle getirilen, yani fiili pasif/edilgen hâle sokan eklere ne ad verilir?

Edilgenlik ekleri

Ettirgenlik ekleri

Oldurganlık ekleri

İşteşlik ekleri

Dönüşlülük ekleri

Açıklama:

Meçhul/Edilgenlik Ekleri, geçişli fiillere getirilerek fiili yapanı bilinmez hâle getirilen, yani fiili pasif/edilgen hâle sokan eklerdir. Bu gibi fiillerde fiilin nesnesi dilbilgisel olarak ‘özne’ durumuna geçmiş olur. -(I)l- ve -(I)n- ekleriyle teşkil olunur. Bazen bu eklerin üst üste geldiği, kimi zaman işlevlerini yitirdikleri de görülür.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Olumsuz yeterlik eki aşağıdakilerden hangisidir?

-mA

-AmA-, -ImA

-(I)ş

-(I)n

-Ar

Açıklama:

Olumsuz yeterlik eki -AmA-, -ImA- :Bu, -A bil- yeterlik tarzının olumsuzunu teşkil eder: yüzebilmek X yüzememek.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Türkçede çokluk kategorisini morfolojik yolla teşkil etmekte kullanılan morfem hangisidir?

-(I)ş

-(I)n

+lAr

-mA

-AmA

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 9

Türkçede birinci şahıs teklik iyelik eki hangisidir?

+sI

+lArI

+(I)m

+(I)ŋ

Açıklama:

İyelik kategorisi, kelimenin aidiyetini belirleyen bir kategori olup, teklik ve çokluk olmak üzere altı ayrı ekle teşkil olunur. Bu ekler, isimdeki kavramın sahip durumunda olan bir özneye aidiyetini bildirirler. Bu özne daima ben, sen, o, biz, siz, onlar zamirlerinden biridir. Üçüncü şahıs zamiri yerine kendü gibi zamirler de kullanılabilir. İyelik ekleri aşağıda gösterilmiştir:
Teklik Çokluk
Birinci şahıs +(I)m +(I)mIZ
İkinci şahıs +(I)ŋ +(I)ŋIZ
Üçüncü şahıs +I, +sI +lArI

Doğru Cevap: D

Soru 10

İlgi hali birinci şahıs zamirlerinde hangi ek ile kurulur?

+(I)ŋ

+(I)r

+ylA

+Im

+nIŋ

Açıklama:

İlgi Hâli, isimlerde +Iŋ, +nIŋ, birinci şahıs zamirlerinde +Im ekleriyle kurulur. Eklendiği ismi, sahiplik ilgisiyle kendisinden sonra gelen kelimeye bağlar. İsimleri edatlara da bağlar. İki ismi birbirine bağladığı zaman isim tamlaması kurmuş olur.

Doğru Cevap: D

Soru 11

Aşağıdaki eklerden hangisi fiilden isim türetme ekidir?

+AÇ

+CI

+ACAK

+AR

+AL

Açıklama:

Kelime Yapımı - Türetme Ekleri
top-aç, araba-cı, yi - y-ecek, ev-er-mek, boş-al-mak, yemek fiiline getirilen +acak eki isim yapmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 12

Aşağıdaki cümlelerde yer alan fiillerden hangisi edilgen çatılıdır?

Kitapçıdan kitap alındı.

Arkadaşlarıyla selamlaştı.

Gelemeyeceğini bildirdi.

Onu gördüğüne çok sevindi.

Yapmasaydın diye söylendi.

Açıklama:

Kelime Yapımı - Türetme Ekleri
Edilgen çatılı fiillerde eylemi kimin yaptığı belli değildir. Kitap alma eylemini kimin yaptığı belli değil, kitap sözde öznedir.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Aşağıdaki fiillerden hangisinde dönüşlülük söz konusu değildir?

Bakınmak

Silinmek

Dövünmek

Sevinmek

Kibirlenmek

Açıklama:

Kelime Yapımı - Türetme Ekleri
Dönüşlü fiil, öznenin yaptığı eylemden bizzat kendisinin doğrudan ya da dolaylı olarak etkilendiğini bildirir. Bir başka deyişle eylem, başka bir varlığı etkilemez, etkilenen yine öznenin kendisi olur. Bakınmak, dövünmek, sevinmek, kibirlenmek dönüşlü fiillerdir, silinmek ise edilgendir.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Aşağıdaki fiilerden hangisi yeterlik fiilini örnekler?

okuyadurmak

gelivermek

düşeyazmak

yüzebilmek

süregelmek

Açıklama:

Kelime Yapımı - Türetme Ekleri
yüzebilmek

Doğru Cevap: D

Soru 15

‘İyelik’ kategorisi ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

Sözcüklere getirilerek kiminle ilgili olduğunu belirten bir ektir.

Cümlelerde öznenin yaptığı işten etkilenen öğenin özelliğini belirtir.

Cümledeki sözcük ve sözcük gruplarının görevini ortaya koyar.

Sözcüklerin aidiyetini, yani nereye ait olduğunu bildiren çekim kategorisidir.

Cümledeki en önemli sözcüğün hangisi olduğunu vurgulayan kategoridir.

Açıklama:

İsim Çekimi - İyelik Kategorisi
Sözcüklerin aidiyetini, yani nereye ait olduğunu belirleyen kategoridir. Teklik ve çokluk olmak üzere altı ayrı ekle oluşturulur. (ben, sen, o, biz, siz, onlar) kız-ım, kız-ın, kız-ı, kız-ımız, kız-ınız, kız-ları

Doğru Cevap: D

Soru 16

Aşağıdaki isimlerin hangisinde bulunma hâli eki vardır?

davetde

elbetde

duranda

pahada

sayesinde

Açıklama:

İsim Çekimi - Hâl Kategorisi
Bulunma hâli, fiildeki oluş ve kılışın yerini bildiren, bu yer bildirme kavramına paralel olarak zaman, süreklilik, içinde olma, tarz bildirme, karşılaştırma, gösterme, araç, amaç, sebep gibi ifadeleri de içerir ve +de, + ile kurulur. Ev-de gibi. Davetde sözcüğünde bulunma hâl eki vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Aşağıdaki eşitlik hâli eki almış olan isimlerden hangisi diğerlerinden farklı bir anlam kurmuştur?

gizlice

adetinizce

milletçe

kat’îce

fakîrânece

Açıklama:

İsim Çekimi - Hâl Kategorisi
milletçe birliktelik, beraberlik anlamı veren eşitlik hâlindeyken, diğerleri mutabıklık, uygunluk anlamındadır.

Doğru Cevap: C

Soru 18

‘’Ne elem çekersin?’’ cümlesindeki fiilin zamanı aşağıdakilerden hangisidir?

Şimdiki zaman

Görülen geçmiş zaman

Gelecek zaman

Öğrenilen geçmiş zaman

Geniş zaman

Açıklama:

Fiil Çekimi - Zaman Ekleri
Şimdiki zaman, içinde bulunulan zamanı kapsar. Eski Türkçede -ar, -mada, -makta ekleri şimdiki zamanı belirtirken daha sonraları -yor ekiyle bu zaman karşılanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 19

‘’yazılmaktayız’’ kelimesinin kök ve ekler yönünden biçimsel ayrımı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

yazıl-mak-ta-yız

yaz-ıl - ma-k-ta-y-ız

yazıl -mak - ta -y -ız

yazılmak - ta -y - ız

yaz-ıl -makta-y-ız

Açıklama:

Fiilimsiler - İsim-Fiil Ekleri - Yapım Ekleri - Çekim Ekleri
yaz-ıl-makta-yız ( yaz-: fiil kökü, -ıl- fiilden fiil türetme eki, edilgen; -makta şimdiki zaman eki, -y- kaynaştırma, -ız birinci çoğul şahıs eki)

Doğru Cevap: E

Soru 20

Aşağıdaki ifadelerden hangisinde zarf-fiil yoktur?

Hemân kul bu leşlerin ayaklarına ipler bağlayup sürüye sürüye

Bunlar salât-ı zuhuru kılıvirüp ba‘de’s-salât ta‘âmları meydâna getirüp

Sarhan ilinde göçer il var-ıdı, anları sürdiler

Yemen iskelesi Mahâya varınca aslâ bir yerde demür atmaz

Defterdârzâde Mehemmed Paşa ile bu şehirden gideli iki buçuk sene oldı

Açıklama:

Fiilimsiler- Sıfat-Fiil Ekleri, Zarf-Fiil Ekleri
zarf-fiil:
Hemân kul bu leşlerin ayaklarına ipler bağlayup sürüye sürüye
Bunlar salât-ı zuhuru kılıvirüp ba‘de’s-salât ta‘âmları meydâna getirüp
Yemen iskelesi Mahâya varınca aslâ bir yerde demür atmaz
Defterdârzâde Mehemmed Paşa ile bu şehirden gideli iki buçuk sene oldı
sıfat-fiil: Sarhan ilinde göçer il var-ıdı, anları sürdiler

Doğru Cevap: C

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi, Eski Türkiye Türkçesinde karşılaştırma ifade eden isimden isim türetme eklerinden biridir?

+CI

+rAk

+lIK

+sIz

+DAş

Açıklama:

Kitabımızın 72. sayfasında ifade edildiği üzere, +rAk eki, Eski Türkiye Türkçesinde karşılaştırma ifade eden eklerden biridir. Bu nedenle doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 22

I. Sıfatlardan türemiş soyut isimler yapar.
II. Eklendiği ismin sık olarak bulunduğu yerleri ifade eder.
III. Zaman isimlerinden türemiş isim ve sıfatlar yapar.
IV. Meslek ve zanaat isimleri yapar.
Yukarıda işlevleri sıralanan isimden isim yapma eki aşağıdakilerden hangisidir?

+sIz

+CIK

+dI

+lIK

+DAş

Açıklama:

Kitabımızın 72. sayfasında işlevleriyle tanımlanan bu ek isimden isim yapan +lIK ekidir. Bu nedenle yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Türkçenin diğer tarihi dönemlerinde olduğu gibi Eski Türkiye Türkçesinde de en işlek durumda olan isimden fiil türetme eki aşağıdakilerden hangisidir?

+Ar-

+A-

+lA-

+dA-

+(I)K-

Açıklama:

Kitabımızın 74. sayfasında verilen bilgilere göre doğru yanıt C seçeneğidir.
Kitabımızın 73. sayfasında verilen bilgilere göre doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi Eski Türkiye Türkçesindeki ettirgenlik eklerinden biridir?

-(I)l-

-GUr-

-(I)n-

-(I)ş-

-mA-

Açıklama:

Kitabımızın 76. sayfasındaki açıklamalara göre, doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 25

I. İsmin diğer söz dizimi unsurlarıyla, durumunda değişme olmadan dilbilgisel ilişkiye geçtiği bir durumu anlatır.
II. Herhangi bir eke sahip değildir.
III. Çokluk ve iyelik eki almış kelime ve kelime grupları da onunla aynı işlevi yüklenebilir.
Yukarıda özelliklerine değinilen hâl, aşağıdakilerden hangisidir?

İlgi

Yükleme

Yönelme

Bulunma

Yalın

Açıklama:

Kitabımızın 79. sayfasında özelliklerine yer verilen bu hâl, yalın hâldir. Bu nedenle yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 26

Eski Türkiye Türkçesinde âit, dair, dek, değin, doğru, göre, kadar, nazaran gibi son çekim edatlarından önceki isimlere gelen hâl eki aşağıdakilerden hangisidir?

Yalın

Yükleme

Bulunma

Yönelme

Ayrılma

Açıklama:

Kitabımızın 81. sayfasında işlevlerine değinilen bu ek yönelme ekidir. Bu nedenle çözüm D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Eski Türkiye Türkçesinde +vAm, +Am ve +In değişkeleri de bulunan şahıs eki aşağıdakilerden hangisidir?

I. teklik şahıs

I. çokluk şahıs

II. teklik şahıs

II. çokluk şahıs

III. çokluk şahıs

Açıklama:

Kitabımızın 84. sayfasında üzerinde durulan bu ek, I. tekil kişi ekidir. O nedenle sorunun çözümü A seçeneğidir.
Kitabımızın 84. sayfasında üzerinde durulan bu ek, I. teklik şahıs ekidir. O nedenle sorunun çözümü A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 28

I. Süreklilik gösteren, alışkanlık veya âdet hâline gelmiş eylemleri ifade eder.
II. Geçmiş zaman ifade eder.
III. Şimdiki zamanı ifade eder.
IV. Yakın gelecek zamanı ifade eder.
Yukarıdaki seçeneklerden hangisi/hangileri -Ar, -(I)r zaman ekinin işlevleri arasında yer almaz?

I ve II

I ve III

Yalnızca II

Yalnızca IV

I ve IV

Açıklama:

Kitabımızın 87 ve 88. sayfalarında -Ar, -(I)r ekinin işlevlerine yer verilmektedir. Bu bilgiler dikkatle okunduğunda, ekin geçmiş zaman bildirme işlevinin bulunmadığı anlaşılacaktır. Bu nedenle sorunun çözümü C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi, Eski Türkiye Türkçesindeki sıfat-fiil eklerinden biri değildir?

-mIş

-AcAk

-AsI

-DI

-dIK

Açıklama:

Kitabımızın 95-97. sayfaları arasında verilen bilgilere göre, doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi Eski Türkiye Türkçesinde sıfat-fiillerden türemiş zarf-fiil eklerinden biridir?

-AcAK

-iken

-dIkdA

-(y)ArAk

-(y)IncA

Açıklama:

Kitabımızın 102. sayfasında verilen bilgilere göre, doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 31

Aşağıdaki kelimelerden hangisi fiilden isim yapım eki ile türetilmiştir?

kulaç

topak

övici

ırmacık

doğruce

Açıklama:

övici -(y)IcI: fiilden isim yapım eki

Doğru Cevap: C

Soru 32

Aşağıdaki kelimelerden hangisi türetim bakımından diğerlerinden farklıdır?

oturak

emekteş

öli

artuk

urmaca

Açıklama:

fiilden isim yapım eki ile türetilenler: oturak, öli, artuk, urmaca
isimden isim yapım eki ile türetilenler emekteş

Doğru Cevap: B

Soru 33

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ilgi eki bulunmaktadır?

şehrinüŋ

alınmadı

aŋa

sevmeklik

varılup

Açıklama:

şehrinüŋ +nIŋ: ilgi eki

Doğru Cevap: A

Soru 34

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde şimdiki zaman eki bulunmaktadır?

olmayısar

kıldı

harâb olup

el urulacak

alışveriş itmede

Açıklama:

alışveriş itmede -mAdA: şimdiki zaman eki

Doğru Cevap: E

Soru 35

Altı çizili kelimelerden hangisinde sıfat-fiil eki yer alır?

şiddet-i hârda deri içre dura dura kuruyup

ammisin bâçe-i hâsda alıkoyup

Yemen iskelesi Mahâya varınca aslâ bir yerde demür atmaz

uzzâr-ı meclisde ağlamadık âdem kalmadı

tonanmamuz henüz boşanmadın nice alıkoruz diyü

Açıklama:

uzzâr-ı meclisde ağlamadık âdem kalmadı -dIk: sıfat-fiil eki

Doğru Cevap: D

Soru 36

Aşağıdaki kelimelerden hangisi türetim bakımından diğerlerinden farklıdır?

yeşer-

nişânla-

dönder-

beŋze-

acık-

Açıklama:

isimden fiil yapım eki ile türetilenler: yeşer-, nişânla-, vızırda-, beŋze-, acık-
fiilden fiil yapım eki ile türetilen: dönder-

Doğru Cevap: C

Soru 37

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde yükleme hâli eki bulunmaktadır?

tîmardân

cürmüŋüzi

kendüye

burnundan

oldı

Açıklama:

cürmüŋüzi +I: yükleme hâli eki

Doğru Cevap: B

Soru 38

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde vasıta hâli eki bulunmaktadır?

kışın

zerrece

taşdan

çıkdıkda

sancağa

Açıklama:

kışın +In: vasıta hâli eki

Doğru Cevap: A

Soru 39

“Ben” şahıs zamirinin fonetik gelişmesiyle ortaya çıkan ek aşağıdakilerden hangisidir?

+sIŋ

+CA

+lA

+vAn

+DAş

Açıklama:

Ben şahıs zamirinin fonetik gelişmesiyle ortaya çıkan bu ek Eski Türkiye Türkçesi döneminde yaygın olarak kullanılmış, zamanla yerini kendisinden gelişen +Am, +In ve +Im yapılarına terketmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi bir fiilin geniş zamanının birtakım fonetik değişikliklere uğramasıyla ortaya çıkarak oluşan bir ektir?

-malı

-ıcı

-yor

-ar

-ış

Açıklama:

şimdiki zaman eki -yor, Eski Türkçede yokken, Eski Türkiye Türkçesi döneminde yoru- fiilinin geniş zamanının birtakım fonetik değişikliklere uğramasıyla ortaya çıkmıştır: gel-e yoru-r > gel-eyor > geliyor.

Doğru Cevap: C

Soru 41

Aşağıdaki ifadelerden hangisinde zarf-fiil yoktur?

Hemân kul bu leşlerin ayaklarına ipler bağlayup sürüye sürüye

Bunlar salât-ı zuhuru kılıvirüp ba‘de’s-salât ta‘âmları meydâna getirüp

Sarhan ilinde göçer il var-ıdı, anları sürdiler

Yemen iskelesi Mahâya varınca aslâ bir yerde demür atmaz

Defterdârzâde Mehemmed Paşa ile bu şehirden gideli iki buçuk sene oldı

Açıklama:

zarf-fiil:
Hemân kul bu leşlerin ayaklarına ipler bağlayup sürüye sürüye
Bunlar salât-ı zuhuru kılıvirüp ba‘de’s-salât ta‘âmları meydâna getirüp
Yemen iskelesi Mahâya varınca aslâ bir yerde demür atmaz
Defterdârzâde Mehemmed Paşa ile bu şehirden gideli iki buçuk sene oldı
sıfat-fiil: Sarhan ilinde göçer il var-ıdı, anları sürdiler

Doğru Cevap: C

Soru 42

“Dilde var olmayan kök ve eklerden yeni kelime yapılamaz; ancak bazı kelimelerin zamanla işlekliğini kaybedip ölmesi gibi, bazı ekler de işlekliğini kaybedebilir; ancak bir kaç kelimede, işlevi unutulmuş bir halde kalıplaşmış olarak yaşayabilir veya tamamen kullanımdan düşer.”
Bu açıdan bakıldığında dildeki ekleri aşağıdaki grupların hangisine dâhil edemeyiz?

Arketip

İşlek

İşlek olmayan

Kalıplaşmış

Ölü

Açıklama:

"İşlek", "İşlek olmayan","Kalıplaşmış" ve "Ölü" şıkları dildeki eklerin gruplandırılabileceği kategorilerdir. Ancak A şıkkındaki arketip alakasızdır.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Aşağıdaki eklerden hangisi ölü eklere örnek teşkil etmektedir?

+lIk

+IcAk

+cAk

+rAk

+lAr

Açıklama:

Türkçede +lIk ve +lAr eki hâlâ kelime türetmede kullanılan işlek bir ek, +cAk bazı kelimelerde kullanılabilen işlek olmayan bir ek, +rAk birkaç kelimede kullanılan ve işlevi unutulmuş kalıplaşmış bir ek, -IcAk ise günümüzde hiç kullanılmayan ölü bir ektir.

Doğru Cevap: B

Soru 44

Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde verilen eklerin tamamı isimden isim türeten eklerdendir?

+cAK/+sIz/+rAK/+lA/+dA

+Ar/+CA/+dI/+dA/+CIK

+Aç/+AK/+DAş/+dI/+CIK

+dI/+(I)k/+cAK/+mAK/+mAz

+AK/+CA/+rAK/+GIn/+Aç

Açıklama:

İsimden isim türeten ekler: +Aç, +AK, +CA, +rAK, +CI, +lIK, +lI, +lU, +sIz, +CIK, +cAK, +caGIz, +cıGAz, +DAş ve +dI ekleridir. Bu bilgi doğrultusunda bakarsak C şıkkındaki bütün eklerin isimden isim türetme ekleri arasında olduğu görülecektir.

Doğru Cevap: C

Soru 45

Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde verilen eklerin tamamı isimden fiil türeten eklerdendir?

+cAK/+sIz/+rAK/+lA/+dA

+Ar/+CA/+dI/+dA/+CIK

+Aç/+AK/+DAş/+dI/+CIK

+lA/+Ar/+dA/+Al/+(I)k

+AK/+CA/+rAK/+GIn/+Aç

Açıklama:

İsimden fiil türeten ekler: +lA, +Ar, +dA, +A, +Al ve +(I)k ekleridir. Bu bilgi doğrultusunda bakarsak D şıkkındaki bütün eklerin isimden fiil türetme ekleri arasında olduğu görülecektir.

Doğru Cevap: D

Soru 46

Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde verilen eklerin tamamı fiilden isim türeten eklerdendir?

+AK/+CA/+rAK/+GIn/+Aç

+Aç/+(y)Iş/+DAş/+dI/+CIK

+Ar/+CA/+dI/+dA/+ndI

+cAK/+sIz/+rAK/+lA/+dA

+AcAK/+AK/+GIn/+(y)Iş/+ndI

Açıklama:

Fiilden isim türeten ekler: +AcAK, +AK, +GIn, +I, +(y)Iş,+ndI, +GI, +(I)K, +K, +(I)m, +mA, +mAK, +mAKlIK, +mAz ve +mAcA ekleridir. Bu bilgi doğrultusunda bakarsak E şıkkındaki bütün eklerin fiilden isim türetme ekleri arasında olduğu görülecektir.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Aşağıdakilerden hangisi fiilden fiil türeten ek kategorilerinden biri olarak sayılamaz?

Gayip ekleri

Ettirgenlik ekleri

Meşhul ekleri

Olumsuz yeterlik eki

İşteşlik eki

Açıklama:

Fiilden fiil türeten ek kategorileri çatı, ettirgenlik, meçhul/edilgenlik, işteşlik, dönüşlülük, olumsuzluk, olumsuz yeterlik şeklindedir. Bu doğrultuda bakıldığında gayip ekler yanlış cevaptır.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Aşağıdaki eklerden hangisi ettirgenlik ekleri arasında gösterilemez?

+dAr

+Ir

+GUr

+(I)t

+Ur

Açıklama:

Ettirgenlik ekleri +Ar, +Ur, +dAr, +dUr, +GUr ve +(I)t ekleridir.

Doğru Cevap: B

Soru 49

Aşağıdaki eklerden hangisi meçhul/edilgenlik eklerinden biridir?

+(I)ş

+(I)t

+(I)l

+Ar

+Ur

Açıklama:

Meçhul/edilgenlik ekleri +(I)l ve +(I)n olmak üzere iki tanedir.

Doğru Cevap: C

Soru 50

Aşağıdakilerden hangisi ikinci şahıs çokluk eki almış bir iyelik kategorisi sözcüğüdür?

Kardaşuŋ

Çerimüz

Libâsları

Şahıŋuz

Oğlanum

Açıklama:

İkinci şahıs çokluk iyelik eki +(I)ŋIZ ekidir. Bu eki alan tek kelime D şıkkındaki “şahıŋuz”dur.

Doğru Cevap: D

Soru 51

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hâl kategorisindeki yükleme hâli eklerinden biri mevcuttur?

Galata’nıŋ şimâli tarafında meskûn idi.

Taŋrı birdür, sen resûlsin.

Burusa vilâyetine gelüp, meskûn mahal eylediler.

Âl-i Selçukiyân zamânında zuhûr etmiş idi.

Hudâyı zikr iderek çarşu bazar dolanur idi.

Açıklama:

Yüklenme hâli ekleri +(y)I, +n ve +Ø’dir. Bu doğrultuda bakılırsa E şıkkındaki “Hudâyı” sözcüğündeki +yı eki yüklenme hali eklerindendir.

Doğru Cevap: E

Soru 52

Türkçede yeni kavram ve nesne adları veya oluş ve kılışları gösteren fiilleri yapmanın morfolojik yolu nedir?

Başka dillerden kelime almak

Dilde var olmayan eklerle kelime türetmek

Var olan tabanlardan, var olan eklerle yeni kelimeler türetmek

Ölü ekleri tekrar kullanıma sokmak

İşlek olmayan ekleri kalıplaştırmak

Açıklama:

Türkçede yeni kavram ve nesne adları veya oluş ve kılışları gösteren fiilleri yapmanın morfolojik yolu, var olan tabanlardan yine var olan eklerle yeni kelimeler türetmektir. Bu eklere türetme ekleri deriz. Dilde var olmayan kok ve eklerden yeni kelime yapılamaz; ancak bazı kelimelerin zamanla işlekliğini kaybedip ölmesi gibi, bazı ekler de işlekliğini kaybedebilir; ancak bir kaç kelimede, işlevi unutulmuş bir halde kalıplaşmış olarak yaşayabilir veya tamamen kullanımdan düşer.

Doğru Cevap: C

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi Türkçede işlek olmayan eke örnektir?

+lIk eki

-IcAk

+rAk

+cAk

+sIz

Açıklama:

Türkçede +lIk eki hala kelime türetmede kullanılan işlek bir ek, +cAk bazı kelimelerde kullanılabilen işlek olmayan bir ek, +rAk birkaç kelimede kullanılan ve işlevi unutulmuş kalıplaşmış bir ek, -IcAk ise günümüzde hiç kullanılmayan ölü bir ektir.

Doğru Cevap: D

Soru 54

+rAK ekinin işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Kalıcı olmayan, karşılaştırma ifade eden isimler türetmek

Zarf tümleci yapan bir hal eki

Meslek ismi yapma nesne ve kavram adları yapmak

Eklendiği isimle ilgili alım satım veya üretim faaliyeti yapma anlamı katmak

Sıfatlardan türemiş soyut isimler yapmak

Açıklama:

Kalıcı olmayan, karşılaştırma ifade eden isimler türetir. Eski Türkiye Türkçesinde daha yaygınken gitgide işlekliğini kaybetmiştir. Meninski şu örnekleri verir: guzelrek, yegrek, alcakrak, bolrak, kolayrak, ulurak, uvakrak, uzunrak, yakınrek, acırek, bellurek, buyukrek, ekşirek,gecrek.

Doğru Cevap: A

Soru 55

+CIK, +cAK ve +cAGIz ~ +cIGAz eklerinin işlevi nedir?

Beraberlik ve ortaklık bildiren kelimeler yapmak

Küçültme ve sevgi bildirmek

Yansıma kelimelerden isimler yapmak

İkilemeler kurmak

Unvanlara getirilen sıfatlar yapmak

Açıklama:

Bu eklerin esas işlevi küçültme ve sevgi bildirmedir. Bunlardan +cIK nesne ve kavram isimleri de yapmıştır: kitapcık, kopecik (< kopekcik), catalcık, teknecik, ağaccık, demetcik, kalecik, kasabecik, alcacık, ırmacık (<ırmak+cık), ufacık (ufak+cık) vb.

Doğru Cevap: B

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi ettirgenlik eklerinden biridir?

-(I)l

-(I)n-

-(I)ş-

-GUr-

-(I)n-

Açıklama:

Kılış bildiren gecişli fiillere geldiğinde fiildeki anlama ‘yaptırma’ işlevi katan, fiildeki hareketinikinci bir ozneye yaptırıldığını ifade eden ettirgenlik ekleri, gecişsiz fiillere geldiğindebunları gecişli ve kılış bildiren fiillere cevirir. Başlıca ekleri aşağıda gosterilmiştir:
-Ar- : cıkar-, gider-, kopar-
-Ur- : artur-, bişur-, deŋşur-, gecur-
-dAr : donder- ‘dondurmek’
-dUr- : atdur-, azdur-, bildur-, sevdur-, toldur-, uydur-
-GUr- : irgur-
-(I)t- : akıt-, cağırt-, coğalt-, eylet-

Doğru Cevap: D

Soru 57

Kelime tabanına yapım eklerinden sonra eklenen ilk işletme eki aşağıdakilerden hangisidir?

+lAr

+in,

+un

+an

+ha

Açıklama:

Türkçede çokluk kategorisini morfolojik yolla teşkil etmekte kullanılan +lAr morfemi eklendiği kelimenin sayıca birden fazla olduğunu anlatır. Kelime tabanına yapım eklerinden sonra eklenen ilk işletme eki budur. İyelik ve hal ekleri bunun üzerine getirilir. Bilhassa halk, hanedan veya tur adı olarak yapım eki fonksiyonunda da kullanılmıştır. Sayıca çokluk ifade eder: gemiler, memleketler, miller, vilayetler, yaralarımdan, Leh vilayetlerine, Farisice cevaplar virdim, bunlar, şunlar, bazıları vb.

Doğru Cevap: A

Soru 58

İyelik grubu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kelimenin sayısını ifade eder.

Kelimenin anlamını değiştirir.

Cümlenin öznesine getirilir.

Cümlenin fiiline getirilir.

Kelimeye aidiyet anlamı katar.

Açıklama:

İyelik grubu getirildiği kelimeye aidiyet anlamı katan bir çekim ekidir. Kelimeden yeni bir kelime türetmez, cümlenin yüklemi ya da öznesini belirtme gibi bir görev üstlenmez.

Doğru Cevap: E

Soru 59

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde zarf fiil vardır?

Koşarak caddeye yöneldi.

Koştuğumuzu görmedi.

Koşan kız yere düştü.

Ayşe daima koşturur.

Koşmamasını tembihledim.

Açıklama:

+arak eki fiilden zarf türeten bir zarf fiil ekidir, dolayısıyla getirildiği fiili zarfa dönüştürür. Koşarak kelimesi “koş”köküne +arak eki eklenerek türetilmiş bir zarf fiildir.

Doğru Cevap: A

Soru 60

-AcAK sıfat-fiil ekiyle teşkil olunmaya başlanan gelecek zaman eki Esli Türkiye Türkçesi’nde hangi ektir?

--mAdA

-mAKdA

-IsAr

-Ar

-(I)r

Açıklama:

Eski Turkiye Turkcesinde -IsAr ekiyle teşkil olunan gelecek zaman, bu ekin işlevini kaybetmesiyle -AcAK sıfat-fiil ekiyle teşkil olunmaya başlamıştır. Bunun yanında -sA gerek yapısı ve -Ar, -(I)r geniş zaman eki de gelecek zaman ifadesinde kullanılır. Donemin sonlarına doğru bu zamanın temel eki -AcAK olmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisi üçüncü çokluk şahıs istek kipidir?

-A+m

-A+sin

-A+ O

-A+Vuz, ‑K (?)

-A+lAr

Açıklama:

Aşağıdaki şahıslara göre istek kipi ekleri gösterilmiştir.
Birinci teklik şahıs -A+m
İkinci teklik şahıs -A+sin -O,
Ucuncu teklik şahıs -A+ O
Birinci cokluk şahıs -A+Vuz, ‑K (?)
İkinci cokluk şahıs ‑A+sIz/+sIŋIz
Ucuncu cokluk şahıs -A+lAr

Doğru Cevap: E

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisi isimden isim türeten bir ek değildir?

+Aç

+lIK

+sIz

+Ar-

+DAş

Açıklama:

+Ar- eki sıfatların ifade ettiği anlamlardan, o duruma dönüşmek, o şekli almak anlamlarında fiiller yapar: ağarmak, bozarmak, gövermek, kararmak, kızarmak, sararmak.

Doğru Cevap: D

Soru 63

Aşağıdakilerden hangisi sıfat-fiillerden türemiş zarf-fiil eklerinden biri değildir?

-MAdIn

-mAGIn

-mAKsIzIn

-dUKleyin

-dIkdA

Açıklama:

“-MadIn” eki zarf-fiil eklerinden biridir. Sıfat-fiillerden türemiş zarf-fiil ekleri gurubuna dahil olmamaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 64

Aşağıdaki kelimelerden hangisinin aldığı ek diğerlerinden farklıdır?

artur-

bildür-

dinil-

irgür-

dönder-

Açıklama:

-Ar-, -dUr-, -(I)t-, -dAr, -GUr- ve -Ur- ekleri kılış bildiren geçişli fiillere geldiğinde fiildeki anlama “yaptırma” işlevi katan, fiildeki hareketin ikinci bir özneye yaptırıldığını ifade eden, geçişsiz fiillere geldiğinde bunları geçişli ve kılış bildiren fiillere çeviren ettirgenlik ekleridir. -(I)l- geçişli fiillere getirilerek fiili yapanı bilinmez hâle getirilen, yani fiili pasif/edilgen hâle sokan eklerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 65

Aşağıdakilerden hangisi dönüşlülük eki almıştır?

incin-

açıl-

görül-

iliş-

söğüş-

Açıklama:

Dönüşlülük eki -(I)n- : Dönüşlü fiil, öznenin yaptığı eylemden bizzat kendisinin “doğrudan” veya “dolaylı” olarak etkilendiğini bildirir.

Doğru Cevap: A

Soru 66

Aşağıda çokluk eki ile ilgili verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkçede çokluk kategorisini morfolojik yolla teşkil etmekte kullanılan +lAr morfemi eklendiği kelimenin sayıca birden fazla olduğunu anlatır.

Kelime tabanına yapım eklerinden sonra eklenen ilk işletme ekidir.

Halk ve hanedan adlarına gelerek topluluk ismi teşkil eder.

Söz dizimsel olarak çokluk ifade eden sıfat unsurlarının tanımladığı kelimeler çokluk eki alamaz.

İyelik ve hâl ekleri bunun üzerine getirilir.

Açıklama:

Söz dizimsel olarak çokluk ifade eden sıfat unsurlarının tanımladığı kelimeler de çokluk eki alabilmektedir: altmış bin evler, iki togucalar, ikişer ruhbânlar.

Doğru Cevap: D

Soru 67

“Gezerven” kelimesindeki ekler aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Geniş zaman - 1. teklik şahıs eki

Gereklilik kipi - 1. teklik şahıs eki

Geçmiş zaman - 3. teklik şahıs eki

Geniş zaman - 3. teklik şahıs eki

Şimdiki zaman - 2. teklik eki

Açıklama:

‑Ar+vAn : geniş zaman - 1.teklik şahıs eki

Doğru Cevap: A

Soru 68

Aşağıdaki eklerden hangisi Osmanlı Türkçesinde şimdiki zaman ifade etmek için kullanılmıştır?

ta’lim itdirilmekde

ma’mûr olmayısar

kırsa gerek

korkmaluyız

haber vireyim

Açıklama:

İçinde bulunulan zamanın geniş zaman ekleriyle ifadesi Eski Türkiye Türkçesinde yaygın olup, bu bir anda ortadan kalkmamış, XVIII. yüzyıl sonlarına kadar işlevini korumuştur. Başlangıçtan beri bilhassa konuşma dilinde yaygınlaşan -yor eki XVIII. yüzyıldan itibaren daha yaygın kullanılan şimdiki zaman eki hâline gelmiştir. Bunun yanında -mAdA ve -mAKdA ekleri de şimdiki zamanın ifadesinde kullanılır.

Doğru Cevap: A

Soru 69

Aşağıdakilerden hangisinde sıfat-fiil bulunmamaktadır?

âhı oŋmadık gümrâhî tâ’ifeler

bu âferin ne tükenmez hazinedir

Sarhan ilinde göçer il var-ıdı, anları sürdiler

zîrâ kırka varınca tâzedür

sarâyda cürm edenleri katl idüp

Açıklama:

Diğer seçeneklerde sırasıyla yer alan oŋmadık, tükenmez, göçer ve edenleri kelimeleri birer sıfat-fiildir. (y)IncA eki zarf-fiili ekidir. Esas işlevi “-a kadar” anlamıyla zamanca ve mekânca sınırlamadır. Dolayısıyla varınca kelimesi zarf-fiildir.

Doğru Cevap: D

Soru 70

Aşağıdakilerden hangisi olumlu tabanlara geldiğinde “devamlılık ve sık oluş” anlamlarında zarf oluşturur?

-AsI

-dIKCA

-(y)Iş

-(y)Up

-mAGIn/-mAKlA

Açıklama:

“dIKCA” olumlu tabanlara geldiğinde “devamlılık ve sık oluş”, olumsuz tabanlara geldiğinde ise “-madığı takdirde” anlamlarında zarf oluşturur. ‘’gün geçdükçe dahı ziyāde geçer’’

Doğru Cevap: B

Soru 71

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde zarf-fiil eki yoktur?

bilenler

varınca

ivazlanuban

geçdükçe

yıkılalı

Açıklama:

-IncA, -uban, -UbAn ve -AlI ekleri birer zarf-ffil ekidir. -An ise sıfat-fiil ekidir.

Doğru Cevap: A

Ünite 5

Soru 1

Kelime tekrarına dayanan cümle içinde işlev bakımından niteleme sıfatı veya yer, zaman ve tarz zarfları olarak görev yapan tekrar grupları aşağıdakilerden hangisidir?

Aynen tekrarlar

Eş ve yakın anlamlı tekrarlar

Zıt anlamlı tekrarlar

Sıfat tekrarlar

Uzak tekrarlar

Açıklama:

Doğru cevap A şıkkıdır. Kelime tekrarına dayanan aynen tekrarlar cümle içinde işlev bakımından niteleme sıfatı veya yer, zaman ve tarz zarfları olarak görev yaparlar.

Doğru Cevap: A

Soru 2

“Uyûn‑ı enhârları cârî vü revân bir şehrdir” ifadesinde aşağıdakilerden hangisi görülmektedir?

Zıt anlamlı tekrar

Yakın anlamlı tekrar

Aynen tekrar

Sıfat tamlaması

Belirtisiz isim tamlaması

Açıklama:

Doğru cevap B şıkkıdır. “Uyûn‑ı enhârları cârî vü revân bir şehrdir” ifadesi Eş ve yakın anlamlı tekrardır.

Doğru Cevap: B

Soru 3

“Varvar Alî Paşa”, “Kara Sefer Paşa”, “Azîz hazretleri” gibi ifadeler aşağıdaki hangi grupta yer alır?

Unvan grubu

Aitlik grubu

İyelik grubu

Ünlem grubu

Edat grubu

Açıklama:

Doğru cevap A şıkıdır. Ağa, beğ/bey, devletlü/devletli, efendi, han, hazretleri, paşa gibi unvanlar ve hitap ifadeleri genel olarak isimlerden sonra gelir.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Yâ Hayy!, Yâ Kayyûm!, Yâ Hızr-i İlyâs!, Himâye yâ Er Sultân!, Yâ sultânım! İfadeleri aşağıdaki gruplardan hangisinde yer alır?

Unvan grubu

Aitlik grubu

İyelik grubu

Ünlem grubu

Edat grubu

Açıklama:

Doğru cevap D şıkkıdır. Yâ ünlemi din ve devlet büyüklerine hitapta kullanılır. Ünlem grubudur.

Doğru Cevap: D

Soru 5

“Ve karılar erbâb-ı hevâ ve iltifatdan olduklarını anladığımla dışaru çıkma bahanesiyle fesimi yanlarına bırakdığım gibi firâr ve cây-ı ârâmımda karâr eyledim.” Cümlesi aşağıdaki söz dizimlerinden hangisine aittir?

Fiil cümlesi

Secili cümle

İsim cümlesi

Basit cümle

Soru cümlesi

Açıklama:

Doğru cevap B şıkkıdır. Osmanlı nesir dilinde çok yaygın olmasa da birleşik cümle yapılarında cümle içi kafiye (seci) söyleyişe şiirsellik kazandırmak amacıyla kullanılan bir üslup özelliğidir. İfadede firâr ile karâr arasında seci görülmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi devrik cümle örneğidir?

Gel birâder seni Şâm’da Murtezâ Paşa’ya götüreyim.

Kande giderler?

Şimdi görürsün.

Ol Fâtiha hebâya mı gitsin?

Sultânım, vallah ve billah ve tallah, üç yıldır bizdedir.

Açıklama:

Doğru cevap A şıkkıdır. Elimizdeki yazılı belgelere göre devrik cümle çok başvurulan cümle üslubu olmasa da konuşma dilinde daha çok rastlanır. A şıkkında Devrik yap özelliğinde cümle mevcuttur.

Doğru Cevap: A

Soru 7

İçinde birden çok bağımlı birleşik cümle bulunan cümle çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?

İç içe birleşik cümle

Ki’li birleşik cümle

Şartlı birleşik cümle

Bağımsız birleşik cümle

Karma birleşik cümle

Açıklama:

Doğru cevap E şıkkıdır. İçinde birden çok bağımlı birleşik cümle bulunan cümle çeşidi karma birleşik cümledir.

Doğru Cevap: E

Soru 8

İkinci cümle ammâ, ancak, lâkin gibi edatlarla başlar
Birbirini sebep-sonuç gibi özelliklerle açıklayan cümle yapılarına sahiptir.
Birinci cümle diğer cümleyi şart bakımından açıklar.

Bağımsız birleşik cümleler ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

Doğru cevap C şıkkıdır. I ve II deki ifadeler birleşik cümleyi açıklar fakat III nolu ifade şartlı birleşik cümleyi tanımlar.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Osmanlı yazı dilinin tasvir ve tahkiye konusunda kullanılmış en yaygın cümle çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?

Devrik cümle

Sıralı basit cümle

Basit cümle

İsim cümlesi

Fiil cümlesi

Açıklama:

Doğru cevap B şıkkıdır. Osmanlı yazı dilinin tasvir ve tahkiye konusunda kullanılmış en yaygın cümle çeşidi Sıralı basit cümledir.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Daha çok eydür/eydir, eyitdüm, dedi, deyüp veya deyü kelimeleriyle ana cümleye bağlanan cümle çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?

Bağımlı birleşik cümle

Devrik cümle

Soru cümlesi

Bağımsız birleşik cümle

İç içe birleşik cümle

Açıklama:

Doğru cevap E şıkkıdır. Daha çok eydür/eydir, eyitdüm, dedi, deyüp veya deyü kelimeleriyle ana cümleye bağlanan cümle çeşidi İç içe birleşik cümledir.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi Kelime tekrarına dayanan aynen tekrarların cümle içinde işlev bakımından yaptığı görevlerden değildir?

iyelik sıfatı

niteleme sıfatı

yer zarfları

zaman zarfları

tarz zarfları

Açıklama:

Kelime tekrarına dayanan aynen tekrarlar cümle içinde işlev bakımından niteleme sıfatı
veya yer, zaman ve tarz zarfları olarak görev yaparlar.

Doğru Cevap: A

Soru 12

'Tavla tavla küheylân atlar… ' kelime grubu aşağıdakilerden hangisine örnektir?

Aynen Tekrarlar

Eş Anlamlı Tekrarlar

Zıt Anlamlı Tekrarlar

Yakın Anlamlı Tekrarlar

Bağlama grubu

Açıklama:

Aynen Tekrarlar;Kelime tekrarına dayanan aynen tekrarlar cümle içinde işlev bakımından niteleme sıfatı veya yer, zaman ve tarz zarfları olarak görev yaparlar.
Tavla tavla küheylân atlar…

Doğru Cevap: A

Soru 13

'Sinop ile Samsun’uŋ arası dört merhale yerdir.' cümlesi aşağıdakilerden hangisine örnek olarak verilebilir?

Bağlama Grubu

Zıt Anlamlı Tekrarlar

Eş ve Yakın Anlamlı Tekrarlar

Aynen Tekrarlar

Aitlik Grubu

Açıklama:

'Sinop ile Samsun’uŋ arası dört merhale yerdir.'cümlesi Bağlama Grubuna örnek olarak verilebilir.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi belirtisiz isim tamlamasına örnektir?

Enûşirvân’uŋ kızları.

Tekfur Sarayı Hammâmı…

Geçen günlerdeki meşveretimiz üzre…

Abdurrahmân bin Ali ibn Ahmed el-Bistâmî.

Azerbaycân hudûdı add olınur

Açıklama:

Belirtisiz İsim Tamlaması;Umûmen kılâ’ u büldânları Azerbaycân hudûdı add olunur.
Hâlâ eyâlet‑i Kars’da sancak beği tahtıdır.Altı kahve dükkânı vardır.Bu mahal dahi Kal’acık hâkinde yüz hâneli ve bir câmi’li Etrâk köyidür.Tekfur Sarayı Hammâmı…

Doğru Cevap: B

Soru 15

Yüklemi isim veya isim soylu bir kelime veya kelime grubu ile ek-fiil olan cümleler aşağıdakilerden hangisidir?

Sıralı Basit cümle

Basit cümle

Secili Cümleler

Fiil Cümlesi

İsim Cümlesi

Açıklama:

İsim Cümlesi;Yüklemi isim veya isim soylu bir kelime veya kelime grubu ile ek-fiil olan cümlelerdir. Bu dönemde henüz ek-fiilsiz isim cümlesi oluşmamıştır. 3. tekil şahıs ek-fiil formu çoğunlukla -dur/dür şeklinde yuvarlak ünlülerle olsa da yavaş yavaş küçük ünlü uyumunun sonucu olarak -dır/dir dar ünlülü şekiller de görünmeye başlamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 16

Yan cümleye sahip olmayan tek yüklemli cümleler aşağıdakilerden hangisidir?

Basit cümleler

Devrik Cümle

Soru Cümlesi

Bağımsız Birleşik Cümleler

Bağımlı Birleşik Cümleler

Açıklama:

Basit cümleler;Yan cümleye sahip olmayan tek yüklemli cümlelerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi secili cümlelerin özelliklerindendir?

Birleşik cümle yapılarında cümle içi kafiye söyleyişe şiirsellik kazandırmak amacıyla kullanılan bir üslup özelliğidir.

Yüklemi çekimli fiil olan cümlelerdir

Yüklemi isim veya isim soylu bir kelime veya kelime grubu ile ek-fiil olan cümlelerdir.

Yan cümleye sahip olmayan tek yüklemli cümlelerdir.

Öznesi aynı, birden çok yüklemli basit cümlelerdir.

Açıklama:

Secili Cümleler;Osmanlı nesir dilinde çok yaygın olmasa da birleşik cümle yapılarında cümle içi kafiye (seci) söyleyişe şiirsellik kazandırmak amacıyla kullanılan bir üslup özelliğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Bağımsız Birleşik Cümleler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Birbirini açıklama, kabul, karşıtlık, öneri, sebep-sonuç ve seçenek gibi özelliklerle açıklayan cümlelerdir.
Bağımsız cümle yapılarından oluşmuş cümlelerdir.
Bu cümleler bazen kendi başlarına bağımsız cümle olarak değerlendirilir.
Bu tür cümlelerde ikinci cümle ammâ, ancak, lâkin, yoksa/yohsa, zîrâ gibi edatlarla başlar.
Fikir, anlam dizgisi ve zaman bakımından farklılık gösterirler.

I,II,III,IV

I,II,IV,V

I,III,IV,V

I,II,III,V

II,III,IV,V

Açıklama:

Bağımsız Birleşik Cümleler;Birbirini açıklama, kabul, karşıtlık, öneri, sebep-sonuç ve seçenek gibi özelliklerle açıklayan bağımsız cümle yapılarından oluşmuş cümlelerdir. Bu cümleler bazen kendi başlarına bağımsız cümle olarak değerlendirilseler de fikir, anlam dizgisi ve zaman bakımından bir birliktelik gösterirler. Bu tür cümlelerde ikinci cümle ammâ, ancak, lâkin, yoksa/yohsa, zîrâ gibi edatlarla başlar.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Daha çok eydür/eydir, eyitdüm, dedi, deyüp veya deyü kelimeleriyle ana cümleye bağlanan iç cümleye sahip olan cümle türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bağımsız Birleşik Cümleler

Bağımlı Birleşik Cümleler

Şartlı Birleşik Cümle

Karma Birleşik Cümleler

İç İçe Birleşik Cümle

Açıklama:

İç İçe Birleşik Cümle;Daha çok eydür/eydir, eyitdüm, dedi, deyüp veya deyü kelimeleriyle ana cümleye bağlanan iç cümleye sahip birleşik cümlelerdir. Bazen bu cümleler kalıplaşmış ifadeler olmadan da doğrudan ana cümleye bağlanabilirler. Bu tür cümlelerde iç cümle genel olarak ana cümleyi durum, kaynak, sebep, sonuç veya zaman bakımından zarf görevi yüklenerek açıklar.

Doğru Cevap: E

Soru 20

' Ayaklarında çarıklar' kelime grubu aşağıdakilerden hangisine aittir?

İsnat Grubu

Lokatif Grubu

Ablatif Grubu

Fiil Grubu

Partisip Grubu

Açıklama:

İsnat Grubu: üstü açık, gevdesi büyük.Datif Grubu: kendülere mahsus.Lokatif Grubu: ayaklarında çarıklar.Ablatif Grubu: hurmâdan hil’atlar.Fiil Grubu: Üsküdar’a geçmek, serdâr-ı mu’azzam olup gitmek,Partisip Grubu: kazan asacak, pâk u pâkîze kurbân
postlarıyla döşenmiş.

Doğru Cevap: B

Soru 21

Kelime tekrarına dayanan aynen tekrarlar cümle içinde hangi işlevde kullanılır?

Niteleme sıfatı veya yer, zaman, tarz zarfı

Belirtili isim tamlaması

İyelik eki

Kişi zamiri

Vasıta hali

Açıklama:

Kitabımızın 109. sayfasında ifade edildiği üzere, kelime tekrarına dayanan aynen tekrarlar cümle içinde niteleme sıfatı veya yer, zaman, tarz zarfı olarak kullanılır. Bu nedenle yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Eş anlamlı tekrar grupları aşağıdaki bağlaçların hangisiyle birleştirilir?

u/ü/vu/vü

ile

ama

birle

Açıklama:

Kitabımızın 11. sayfasında açıklandığı üzere, eş anlamlı tekrar grupları u/ü/vu/vü bağlaçlarıyla birleştirilir. Bu nedenle doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 23

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir sıfat tamlaması örneği bulunur?

Er Sultân’ı görüp selâm verdi.

Cânibdeki dağları serâpâ bâğlardır.

Âyende vü revendeye temâşâgâh makdûr‑ı beşer değildir.

Bu kal’a içre yetmiş kadar toprak örtülü neferât hâneleri vardır.

Cân havliyle gerüye nazar etdim.

Açıklama:

Kitabımızın 111. sayfasında yer alan sıfat tamlaması konusunda verilen örneklerden biri D seçeneğindeki cümledir. Bu nedenle çözüm D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 24

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir isim ile fiilden oluşan birleşik fiil örneği bulunur?

Cânibdeki dağları serâpâ bâğlardır.

Ve cümle zîr ü bâlâsında yedi yüz hâne‑i muhtasarı vardır.

Az kaldı kim kal’adan aşağı pertâ ede yazdım.

Ol gice Sultân Mustafâ dahi merhûm olunmuş bulundu.

Cân havliyle gerüye nazar etdim.

Açıklama:

Kitabımızın 112. sayfasında yer alan birleşik fiiller konusunda verilen örneklere göre, E seçeneğinde bir isim ve bir fiilden oluşmuş birleşik fiil bulunmaktadır. Bu nedenle çözüm E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi XVI.-XIX. yüzyıl Batı Türkçesinde son çekim edatı grubu oluşturan edatlardan biridir?

kaçan kim

ötürü

bir

Açıklama:

Kitabımızın 116. sayfasında verilen bilgilere göre, "ötürü" edatı ile son çekim edatı grubu oluşturulabilir. Bu nedenle çözüm C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 26

XVI.-XIX. yüzyıl Batı Türkçesinin söz dizimi hangi şekilde oluşturulur?

özne+yüklem+tümleç

özne+tümleç+yüklem

yüklem+özne+tümleç

tümleç+özne+yüklem

yüklem+tümleç+özne

Açıklama:

Kitabımızın 117. sayfasında verilen bilgiye göre, XVI.-XIX. yüzyıl Batı Türkçesinin söz dizimi özne+tümleç+yüklem şeklinde oluşturulur. Buna göre doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 27

XVI.-XIX. yüzyıl Batı Türkçesinin en belirgin sözdizimsel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Birleşik cümle yapılarında söyleyişe şiirsellik kazandırmak amacıyla cümle içi kafiyelerin (seci) kullanılması.

Sözdiziminin (sentaks), Türkçenin genel sözdizimi yapısı olan özne + tümleç + yüklem dizisi içinde oluşturulması.

Bağımsız cümlelerin birbirine -up/üp zarf-fiil ekiyle bağlanarak oldukça uzun cümleler şeklinde görünmesi ve Arapça ve Farsça kelimelerden oluşmuş Farsça terkiplerin yazı dilinde çok yaygın olarak kullanılması.

Bu dönemde devrik cümle yapılarına çok sık rastlanması.

Türkçede bağımlı yan cümleler yapan Farsça kökenli ki edatının Osmanlıcada hem konuşma dilinde hem de yazı geleneğinde çok geniş bir kullanım alanı olması.

Açıklama:

Kitabımızın 117. sayfasındaki Sözdizimi konusunda, bu dönemin en belirgin özelliklerinden biri, "bağımsız cümlelerin birbirine -up/üp zarf-fiil ekiyle bağlanarak oldukça uzun cümleler şeklinde görünmesi ve Arapça ve Farsça kelimelerden oluşmuş Farsça terkiplerin yazı dilinde çok yaygın olarak kullanılması" şeklinde verilmiştir. Bu bilginin yer aldığı C seçeneği doğru yanıttır.

Doğru Cevap: C

Soru 28

I. Osmanlı yazı dilinin tasvir ve tahkiye konusunda kullanılmış en yaygın cümle çeşididir.
II. Bu cümle türünde yüklemler -up/üp bağlacıyla birbirini izler.
III. Bu cümle yapıları birbirlerini sebep-sonuç ilişkisi, durum veya zaman sırası bakımından açıklasa da basit yapıyı devam ettirir.
IV. Bu cümleler en sondaki çekimli fiilin zaman ve şahıs özelliklerini taşır.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri XVI.-XIX. yüzyıl Osmanlı yazı dilindeki sıralı basit cümlelerin özellikleri arasında yer alır?

I ve II

II ve IV

Yalnızca III

I, III ve IV

I, II, III, IV

Açıklama:

Kitabımızın 119. sayfasında verilen bilgilere göre, tüm seçenekler doğrudur. Bu nedenle çözüm E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 29

XVI.-XIX. yüzyıl Batı Türkçesi metinlerinde ikinci cümlenin “ammâ, ancak, lâkin, yoksa/yohsa, zîrâ” gibi edatlarla başladığı, birbirini açıklama, kabul, karşıtlık, öneri, sebep-sonuç ve seçenek gibi özelliklerle açıklayan bağımsız cümle yapılarından oluşmuş cümleler aşağıdakilerden hangisidir?

Bağımsız birleşik cümle

Bağımlı birleşik cümle

Ki'li birleşik cümle

İç içe birleşik cümle

Karma birleşik cümle

Açıklama:

Kitabımızın 120. sayfasında verilen bilgilere göre doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 30

“Benden emîn ol!” deyü bu cevâhir hançeri ihsân eyledi. cümlesinin türü aşağıdakilerden hangisidir?

Karma birleşik cümle

Şartlı birleşik cümle

Ki'li birleşik cümle

İç içe birleşik cümle

Devrik cümle

Açıklama:

Kitabımızın 122. sayfasında verilen bilgiye göre,daha çok eydür/eydir, eyitdüm, dedi, deyüp veya deyü kelimeleriyle ana cümleye bağlanan iç cümleye sahip birleşik cümleler, iç içe birleşik cümleler olarak tanımlanır. Buna göre sorunun çözümü D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Kelime tekrarına dayanan aynen tekrarlar cümle içinde işlev bakımından, aşağıda verilenlerden hangisi olarak kullanılmaz?

Gizli Özne

Niteleme Sıfatı

Yer Zarfı

Zaman Zarfı

Tarz Zarfı

Açıklama:

Kelime tekrarına dayanan aynen tekrarlar cümle içinde işlev bakımından niteleme sıfatı veya yer, zaman ve tarz zarfları olarak görev yaparlar.

Doğru Cevap: A

Soru 32

"Cânib‑i şimâle cümle hayyâl‑ı küheylân atlı asker ile ol gün ol géce ılgar edüp…"
ifadesinde yer alan tekrar grubu aşağıdakilerden hangisinin örneğidir?

Aynen Tekrar

Eş Anlamlı Tekrar

Yakın Anlamlı Tekrar

Zıt Anlamlı Tekrar

Rastlantısal Tekrar

Açıklama:

ifadede yer alan 'ol gün ol gece' zıt anlamlı kelimeleri barındırmaktadır ve zıt anlamlı tekrar örneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 33

'Yâ ünlemi' aşağıda verilen amaçlardan hangisi için kullanılır?

Dikkat çekmek amacıyla,

İsyan etmek amacıyla

Üzüntü belirtmek amacıyla

Samimiyet belirtmek amacıyla

Devlet büyüklerine hitap amacıyla

Açıklama:

Yâ ünlemi din ve devlet büyüklerine hitapta kullanılır. Yâ Hayy!, Yâ Kayyûm!, Yâ Hızr-i İlyâs!, Himâye yâ Er Sultân!, Yâ sultânım!

Doğru Cevap: E

Soru 34

"Rûmeli câniblerindeki yedi cümle halkı, ol gün ol gece kâh düşerek ve kâh kalkarak yollarına devam ettiler."
cümlesinde aşağıdakilerden hangisine yer verilmemiştir?

Bağlama Grubu

Aitlik Grubu

Zıt Anlamlı Tekrar

İsim Tamlaması

Sayı Grubu

Açıklama:

Rûmeli câniblerindeki - Aitlik Grubu
cümle halkı - isim tamlaması
ol gün ol gece - zıt anlamlı tekrarlar
kâh düşerek ve kâh kalkarak - bağlama grubu
yedi ise yalnızca bir sayısal ifadedir. sayı grubu olması için en az iki farklı sayının birleşimi olmalıydı.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Batı Türkçesinin sözdizimi, aşağıdaki dizilerden hangisi şeklinde olur?

Özne - yüklem - tümleç

Özne - tümleç - yüklem

Tümleç - özne - yüklem

Tümleç - yüklem - özne

Yüklem - özne - tümleç

Açıklama:

Batı Türkçesinin sözdizimi (sentaksı), Türkçenin genel sözdizimi yapısı olan özne + tümleç + yüklem dizisi içinde oluşur.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Osmanlı nesir dilinde çok fazla kullanılmasa da varlığı kabul edilen ve üslup özelliği olarak bilinen seci, ne anlama gelmektedir?

Gizli özne

Belirtisiz sayı sıfatı

Zincirleme nesne grubu

Cümle içi kafiye

Zincirleme aruz ölçüsü

Açıklama:

Osmanlı nesir dilinde çok yaygın olmasa da birleşik cümle yapılarında cümle içi kafiye (seci) söyleyişe şiirsellik kazandırmak amacıyla kullanılan bir üslup özelliğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi isim cümlesidir?

Cümle halk hayrân kalup hazz u safâ ederdi.

Gürcî ve Moğol lisânında kal’a‑i Hor Kinkevr derler.

At ve mâl u menâl isteyen, ata ve silâhına kâdir olan yiğitler gelsin.

Kurşum darbından bir rahnedâr olmaduk yer kalmamışdı.

Cümle üç yerde kârgîr binâ mihmânsarây‑ı ra’nâ vardur.

Açıklama:

İsim cümlesi, yüklemi isim kökenli olan cümlelere verilen addır. E seçeneğinde bunun bir örneği olan 'var' isim köklü kelime yer almaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 38

"Elbette şimdi bir arbedemiz geçer." cümlesi aşağıdakilerden hangisinin bir örneğidir?

Basit Cümle

Devrik Cümle

Soru Cümle

Birleşik Cümle

Şart Cümlesi

Açıklama:

Basit Cümle: Yan cümleye sahip olmayan tek yüklemli cümlelerdir.
Ör: Elbette şimdi bir arbedemiz geçer.

Doğru Cevap: A

Soru 39

“Benden emîn ol!” deyü bu cevâhir hançeri ihsân eyledi.
cümlesi aşağıdakilerden hangisinin örneğidir?

Şartlı Birleşik Cümle

Ki'li Birleşik Cümle

İç İçe Birleşik Cümle

Karma Birleşik Cümle

'Ki' Edatı Düşmüş Cümle

Açıklama:

İlgili cümle iç içe birleşik cümledir. 'Benden emin ol.' cümlesi diğer cümlenin içine geçmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 40

"Bre gider, hey Şânî Efendi bu sözü." cümlesi aşağıdakilerden hangisinin örneğidir?

Basit Cümle

Soru Cümlesi

Devrik Cümle

Türemiş Cümle

Birleşik Cümle

Açıklama:

Devrik Cümle: Elimizdeki yazılı belgelere göre devrik cümle çok başvurulan cümle üslubu olmasa da konuşma dilinde daha çok rastlanır.
Ör; Bre gider, hey Şânî Efendi bu sözü.

Doğru Cevap: C

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisinde bağlama grubu bulunmaktadır?

Tavla tavla küheylân atlar

Feryâd figânları evce peyveste oldu.

Pâdişâhâne zevk u safâ edüp

Kâh düşerek ve kâh kalkarak ve kâh piyâde olup kar sökerek

Cümle sağîrü kebîr iki yüz topdur.

Açıklama:

“Tavla tavla, feryâd figân, zevk u safâ ve sağîrü kebîr” tekrar gruplarıdır. “Kâh düşerek ve kâh kalkarak ve kâh piyâde” bağlama grubudur.

Doğru Cevap: D

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

“Niçe saray‑ı zîbâlar dahi vardır.” cümlesinde sıfat tamlaması vardır.

“Tekfur Sarayı Hammâmı” ifadesi belirtisiz isim tamlamasıdır.

“Enûşirvân’uŋ kızları” ifadesi sıfat tamlamasıdır.

“Bu ma’sûmuŋ vâlidesi sağ mıdır?” dedim.’ cümlesinde belirtili isim tamlaması bulunmaktadır.

“Senüŋ destiŋde” ifadesi iyelik grubudur.

Açıklama:

“Saray‑ı zîbâlar” ifadesi sıfat tamlamasıdır. “Tekfur Sarayı” ifadesi belrtisiz isim tamlamasıdır, “ma’sûmuŋ vâlidesi” belirtili isim tamlamasıdır. “Senüŋ destiŋde” ifadesi iyelik grubudur. “Enûşirvân’uŋ kızlar” ifadesi sıfat tamlaması değil, belirtili isim tamlamasıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Aşağıdaki cümlelerde bulunan birleşik fiillerden hangisi diğerlerinden farklıdır?

Cân havliyle gerüye nazar etdim.

Kürek çekerek ubûr ederdi.

Azerbaycân hudûdı add olınur.

Gemi direklerin kazıklar kakup bend etdiler.

Az kaldı kim kal’adan aşağı pertâ ede yazdım.

Açıklama:

“-nazar etdim, ubûr ederdi, add olınur ve bend etdiler” isim ile fiilden oluşan birleşik fiillerdir,“ede yazdım” ise fiil ile fiilden oluşan birleşik fiildir. Dolayısıyla diğerlerinden farklıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde partisip grubu bulunmaktadır?

Şehzâde Ahmed Hân’ı cülûs etmek istermiş.

Bâlâdan düşman üzre taş ve kumbara bırağacak delikler vardır.

Merkez Efendi türbesi cenbinde kendülere mahsûs türbelerinde medfûndur.

Üsti bir tahta örtülü kasr‑ı âlîdir.

Âhir cümle karakullukçular paşadan on beş kîse bahşîş almayınca cümle sekbân ve sarıcalar bile hareket etmediler.

Açıklama:

“cülûs etmek” fiil grubudur, “kendülere mahsus” datif grubudur. “Üsti bir tahta örtülü” isnat grubudur, “on beş kîse bahşîş almayınca” gerundium grubudur. “Bâlâdan düşman üzre taş ve kumbara bırağacak” partisip grubudur.

Doğru Cevap: B

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi Arapça tamlama yapısıyla kurulmuştur?

vâcibü’s-seyr

sarây‑ı azîm

mi’mâr‑ı selef

felek‑i atlas

üstâd‑ı mühendis

Açıklama:

Sarây‑ı azîm, mi’mâr‑ı selef, felek‑i atlas ve üstâd‑ı mühendis Farsça tamlama yapısıyla kurulmuştur. vâcibü’s-seyr ise Arapça tamlama yapısıyla kurulmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 46

“Anlara merhamet edüp içlerinden bir kaçın çıkarup on altısın Evliyâ’ya verüp bunları yuvalarına kodıydım.” cümlesinin türü aşağıdakilerden hangisidir?

Şartlı birleşik cümle

Soru cümlesi

Ki’li birleşik cümle

Sıralı basit cümle

Devrik cümle

Açıklama:

Sıralı basit cümle öznesi aynı, birden çok yüklemli basit cümlelerdir. Yüklemler -up/üp bağlacıyla birbirini izler.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Secili Cümleler iç kafiyeli cümlelerdir.

ki’li cümlelerde ki edatının düştüğü durumlar olabilir.

“Müşk-bâr âdem yanlarına varsa hazz-etmezler.” cümlesi şartlı birleşik cümledir.

Karma birleşik cümleler, içinde birden çok bağımlı birleşik cümle bulunan cümle çeşitleridir.

“Sa’âdetlü vezîr, senden hoşnuduz, ammâ Kudde Kethüdâ ve Emîr defterdârı istemezüz.” cümlesi bağımlı birleşik cümledir.

Açıklama:

Sa’âdetlü vezîr, senden hoşnuduz, ammâ Kudde Kethüdâ ve Emîr defterdârı istemezüz.” cümlesi bağımsız birleşik cümledir. Bu tür cümlelerde ikinci cümle ammâ, ancak, lâkin, yoksa/yohsa, zîrâ gibi edatlarla başlar.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi isim cümlesidir?

Cümle halk hayrân kalup hazz u safâ ederdi.

Gürcî ve Moğol lisânında kal’a‑i Hor Kinkevr derler.

Paşa efendimiz bu Monlâ köyünde on gün tekâ’üd etmeğe karâr verüp sâ’ir nevâhî kurâlarından zahîreler gelirdi.

Cümle üç yerde kârgîr binâ mihmânsarây‑ı ra’nâ vardur.

Hudâ âlimdir ol cüsse ile ne kendüsi ve ne şîşeler zerre kadar hareket etmeyüp biri dahi münkesir olmadı.

Açıklama:

İsim cümlesi yüklemi isim veya isim soylu bir kelime veya kelime grubu ile ek-fiil olan cümlelerdir. “Vardur” kelimesi, cümlenin isim cümlesi olmasını sağlamıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 49

“Eğer içi boş dökme makûlesi bir kâr olursa…” ifadesinde hangi kelime grubu bulunmaktadır?

Ablatif Grubu

İsnat grubu

Lokatif Grubu

Datif Grubu

Kısaltma Grubu

Açıklama:

“Üstü açık, içi boş, gövdesi büyük” gibi ifadeler isnat grubudur.

Doğru Cevap: B

Soru 50

Aşağıdakilerden hangisi bağımsız birleşik cümledir?

Kal’ası ve şehir harâb olup, ancak üç yüz Urbân hânesi vardur.

Zeyd geldi mi?

Bre gider, hey Şânî Efendi bu sözü.

Bu taraf hânuŋ yolı taraflarıdır.

Müşk-bâr âdem yanlarına varsa hazz-etmezler.

Açıklama:

Bağımsız birleşik cümleler birbirini açıklama, kabul, karşıtlık, öneri, sebep-sonuç ve seçenek gibi özelliklerle açıklayan bağımsız cümle yapılarından oluşmuş cümlelerdir. Bu tür cümlelerde ikinci cümle ammâ, ancak, lâkin, yoksa/yohsa, zîrâ gibi edatlarla başlar

Doğru Cevap: A

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi bağlama grubudur?

evim barkım

bir kûh-ı azîm ve yaylağ-ı kadîm

tefekkür ü endişe

şeb rüz

yemin ü yesarında

Açıklama:

Evim barkım ve tefekkür ü endişe eş ve yakın anlamlı tekrarlar, şeb rüz ve yemin ü yesarında zıt anlamlı tekrardır, kûh-ı azîm ve yaylağ-ı kadîm ise bağlama grubudur.

Doğru Cevap: B

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisi bir sıfat tamlamasıdır?

Azerbaycân hudûdı

gulâmuŋ babası

anlaruŋ lisânı,

hâne‑i zîbâlar

cemî’î Anadolu

Açıklama:

Azerbaycân hudûdı belirtisiz isim tamlaması, gulâmuŋ babası belirtili isim tamlaması, anlaruŋ lisânı iyelik grubu, cemî’î Anadolu aitlik grbudur, hâne‑i zîbâlar grubunda ise sıfat tamlaması yapılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi birleşik isimdir?

Abaza Kara Hasan Paşa

Karaca Ahmed

Vezir Küçük Çavuş Paşa

Kadı Mehmet Emin Efendi

Hekim Lütfi Bey

Açıklama:

Abaza Kara Hasan Paşa, Vezir Küçük Çavuş Paşa Kadı Mehmet Emin Efendi ve Hekim Lütfi Bey unvan gruplarıdır, Karaca Ahmed ise zaman içerisinde Birleşik isim olarak kullanılarak kalıplaşmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 54

“Benden emîn ol!” deyü bu cevâhir hançeri ihsân eyledi.” cümlesinin türü nedir?

Basit cümle

Karma birleşik cümle

İç içe birleşik cümle

Şartlı birleşik cümle

Sıralı cümle

Açıklama:

Daha çok eydür/eydir, eyitdüm, dedi, deyüp veya deyü kelimeleriyle ana cümleye bağlanan iç cümleye sahip birleşik cümlelerdir. Bazen bu cümleler kalıplaşmış ifadeler olmadan da doğrudan ana cümleye isim ibağlanabilirler. Bu tür cümlelerde iç cümle genel olarak ana cümleyi durum, kaynak, sebep, sonuç veya zaman bakımından zarf görevi yüklenerek açıklar:
“Benden emîn ol!” deyü bu cevâhir hançeri ihsân eyledi. “El-hamdülillah paşa sağ esendir” deyü şâdımân oldular.

Doğru Cevap: C

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi din ve devlet büyüklerine hitapta kullanılan ünleme örnektir?

Yâ Kayyûm!

Ey peder!

Amân ey ümmet‑i Muhammed

Vallahi Sultânım!

Ay vay Murtazâ

Açıklama:

Yâ ünlemi din ve devlet büyüklerine hitapta kullanılır.
Yâ Hayy!, Yâ Kayyûm!, Yâ Hızr-i İlyâs!, Himâye yâ Er Sultân!, Yâ sultânım!

Doğru Cevap: A

Soru 56

Aşağıdaki ki edatının kelimeye kattığı anlamlardan hangisi yanlış verilmiştir?

çün ki: o vakit ki, dolayıdır ki

hâşâ ki: Haşa, asla, Allah korusun

tâ ki: o vakit ki, ne zaman ki

hakkâ ki: Doğrusu, gerçekten de

kaçan kim: o zamandan beri

Açıklama:

kaçan kim ifadesinin anlamın yanlış verilmiştir. Edatın kelimeye kattığı anlam o zamandan beri değil, ne zaman ki dir.

Doğru Cevap: E

Soru 57

“Ol zamân bildim ki cemî’i vüzerâ vü vükelâ ve erbâb‑ı devlet huzûrında müdâhane ve hoş-âmed kelâm lâzım imiş”cümlesinde ki edatuyla ilgili hangi durum söz konusudur?

“Ki” edatı düşmesi

“Ki” li cümle ana cümlenin öznesini açıklamaktadır.

“Ki” li yan cümle sıfatı açıklamaktadır.

“Ki” li yan cümle zarfı açıklamaktadır.

“Ki” li yan cümle ana cümlenin nesnesini açıklamaktadır.

Açıklama:

ki’li yan cümle ana cümlenin nesnesini açıklar. Ol zamân bildim ki cemî’i vüzerâ vü vükelâ ve erbâb‑ı devlet huzûrında müdâhane ve hoş-âmed kelâm lâzım imiş. Ammâ gördüm ki huddâmlarımdan bana imdâd eder yok.

Doğru Cevap: E

Soru 58

Aşağıdaki birleşik fiillerden hangisi fiil ile fiil olmuştur?

gire yazmak

selam vermek

mahrum koma

ziyaret eylemek

imdad etmek

Açıklama:

selam vermek, mahrum koma, ziyaret etmek, imdad etmek isim ile fiil olmuştur; gire yazmak ise girmek ve yazmak fiillerinin birleşmesinden oluşarak iki fiilin birleşmesidir.

Doğru Cevap: A

Soru 59

Aşağıdakilerden hangisi bir ablatif gruptur?

hurmâdan hil’atlar

kendülere mahsus

pâk u pâkîze kurbân postlarıyla döşenmiş

gevdesi büyük

erdâr‑ı mu’azzam olup gitmek

Açıklama:

İsnat Grubu: üstü açık, gevdesi büyük
Datif Grubu: kendülere mahsus
Lokatif Grubu: ayaklarında çarıklar
Ablatif Grubu: hurmâdan hil’atlar
Fiil Grubu: Üsküdar’a geçmek, serdâr‑ı mu’azzam olup gitmek,
Partisip Grubu: kazan asacak, pâk u pâkîze kurbân postlarıyla döşenmiş,

Doğru Cevap: A

Soru 60

Karma birleşik cümle nedir?

Ana cümleye bağlanan iç cümleye sahip birleşik cümle

İçinde birden çok bağımlı birleşik cümle bulunan cümle

Yan cümle ana cümleyi şart bakımından açıkladığı cümle

Öznesi aynı, birden çok yüklemli basit cümle

Yüklemi isim veya isim soylu bir kelime veya kelime grubu ile ek-fiil olan cümle

Açıklama:

İçinde birden çok bağımlı birleşik cümle bulunan cümle çeşitleridir. Ammâ Çorlu ve Burgaz mâbeyninde kış günleri tamâm altı sâ’at bir menzil‑i azîmdür kim vakt‑i şitâda çamurın fîl‑i Mahmûdî ve pîl‑i Menkerûsî ve Adana câmusı ve boğası çamurın sökemeyüp beher sene niçe bin at ve araba gark olduğundan çamurın karışdurduklarıyçün “Karışduran” derler

Doğru Cevap: B

Soru 61

Kelime tekrarına dayanan cümle içinde işlev bakımından niteleme sıfatı veya yer, zaman ve tarz olarak görev yapan grup hangisidir?

Aynen tekrarlar

Eş ve yakın anlamlı tekrarlar

Zıt anlamlı tekrarlar

Bağlama grubu

Sıfat tamlaması

Açıklama:

Kelime tekrarına dayanan aynen tekrarlar cümle içinde işlev bakımından niteleme sıfatı veya yer, zaman ve tarz zar arı olarak görev yaparlar.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Birçok eş anlamlı tekrar grubu Farsçada olduğu gibi u/ü/vu/vü bağlacıyla bağlaç grubu görünüşlü olsa da işlev bakımından hangi grupda yer alır?

Aitlik grubu

Unvan grubu

Tekrar grubu

Bağlama grubu

İyelik grubu

Açıklama:

Birçok eş anlamlı tekrar grubu Farsçada olduğu gibi u/ü/vu/vü bağlacıyla bağlaç grubu görünüşlü olsa da işlev bakımından tekrar grubudur. Sayıca oldukça çok olan bu türden tekrarlar Osmanlıcanın çok önemli stilistik özelliklerinden birisidir.

Doğru Cevap: C

Soru 63

Türkçenin genel sözdizimi yapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Tümleç, özne, yüklem

Yüklem, tümleç, özne

Yüklem, özne, tümleç

özne, yüklem , yüklem

özne, tümleç, yüklem

Açıklama:

Batı Türkçesinin sözdizimi (sentaksı), Türkçenin genel sözdizimi yapısı olan özne, tümleç, yüklem dizisi içinde oluşur. Bağımsız cümlelerin birbirine up/üp zarf‐fiil ekiyle bağlanarak oldukça uzun cümleler şeklinde görünmesi ve Arapça ve Farsça kelimelerden oluşmuş Farsça terkiplerin yazı dilinde çok yaygın olarak kullanılması bu tarihi şivenin en belirgin özelliklerindendir. Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nden alınan aşağıdaki cümleler Osmanlı Türkçesi yazı dilinde kullanılan tipik cümlelerdendir.

Doğru Cevap: E

Soru 64

Yüklemi çekimli fiil olan cümlelere ne ad verilir?

Devrik cümle

Sıralı basit cümle

Basit cümle

İsim cümlesi

Fiil cümlesi

Açıklama:

Yüklemi çekimli fiil olan cümlelerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 65

Yüklemi isim veya isim soylu bir kelime veya kelime grubu ile ek‐fiil olan cümleler hangisidir?

Devrik cümle

Fiil cümlesi

İsim cümlesi

Soru cümlesi

Bağımlı birleşik cümleler

Açıklama:

Yüklemi isim veya isim soylu bir kelime veya kelime grubu ile ek‐fiil olan cümlelerdir. Bu dönemde henüz ek‐fiilsiz isim cümlesi oluşmamıştır. 3. tekil şahıs ek‐fiil formu çoğunlukla -dur/dür şeklinde yuvarlak ünlülerle olsa da yavaş yavaş küçük ünlü uyumunun sonu‐ cu olarak -dır/dir dar ünlülü şekiller de görünmeye başlamıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 66

Osmanlı yazı dilinin tasvir ve tahkiye konusunda kullanılmış en yaygın cümle çeşidi hangisidir?

Bağımlı birleşik cümle

Sıralı basit cümle

Birleşik karışık cümle

Bağımsız birleşik cümle

Basit cümle

Açıklama:

Öznesi aynı, birden çok yüklemli basit cümlelerdir. Osmanlı yazı dilinin tasvir ve tahkiye konusunda kullanılmış en yaygın cümle çeşididir. Yüklemler -up/üp bağlacıyla bir birini izler. Bu cümle yapıları birbirlerini sebep‐sonuç ilişkisi, durum veya zaman sırası ba‐ kımından açıklasa da basit yapıyı devam ettirir. Bu durumda -up/üp bağlaçlı cümleler en sondaki çekimli fiilin zaman ve şahıs özelliklerini taşır.

Doğru Cevap: B

Soru 67

Bağımlı yan cümlelerin ana cümleye bağlandığı cümlelere ne ad verilir?

İç İçe Birleşik Cümle

Ki’li Birleşik Cümle

Bağımsız Birleşik Cümlele

Şartlı Birleşik Cümle

Bağımlı Birleşik Cümleler

Açıklama:

Bağımlı yan cümlelerin ana cümleye bağlandığı cümlelerdir. Şart kavramı sentaks içinde şarttan başka zaman, derece ve durum da bildirebilir. Şart cümlesi genellikle (eğer/ şâyed)...ise veya -sa/se yapıları içinde kurulur.

Doğru Cevap: E

Soru 68

İçinde birden çok bağımlı birleşik cümle bulunan cümle çeşitleri aşağıdalilerden hangisidir?

Ki’li Birleşik Cümle

Karma birleşik cümleler

Tekrar grubu

Kısaltma grubu

Gerundium

Açıklama:

İçinde birden çok bağımlı birleşik cümle bulunan cümle çeşitleridir.
Ammâ Çorlu ve Burgaz mâbeyninde kış günleri tamâm altı sâ’at bir menzil-i azîmdür kim vakt-i şitâda çamurın fîl-i Mahmûdî ve pîl-i Menkerûsî ve Adana câmusı ve boğası çamurın sökemeyüp beher sene niçe bin at ve araba gark olduğundan çamurın karışdurduklarıyçün “Karışduran” derler.

Doğru Cevap: B

Soru 69

Aşağıdakilerden hangisi belirtisiz isim tamlamasına bir örnek değildir?

Hâlâ eyâlet‐i Kars’da sancak beği tahtıdır.

Tekfur Sarayı Hammâmı

Altı kahve dükkânı vardır.

Bu mahal dahi Kal’acık hâkinde yüz hâneli ve bir câmi’li Etrâk köyidür.

Gemi direklerin kazıklar kakup bend etdiler

Açıklama:

Umûmen kılâ’ u büldânları Azerbaycân hudûdı add olunur.
Hâlâ eyâlet‐i Kars’da sancak beği tahtıdır.
Altı kahve dükkânı vardır.
Bu mahal dahi Kal’acık hâkinde yüz hâneli ve bir câmi’li Etrâk köyidür. Tekfur Sarayı Hammâmı...
Farsça terkipler Türkçe isim tamlamalarıyla birlikte çok yaygın kullanılır:
Bu kal’a-i Kağızmân dahi Araz’uŋ karşu kıble tarafında olmağıla Azerbaycân hu‐ dudundadır.
Revânuŋ cânib-i garbîsinde nümâyân olan Ağrı dağı bu Kağızmân’a karîbdir...
Cemî’î der ü dîvârları müşk-i amber-i hâm ile mahlût olmış cibiz kireci ile sıvanmışdır. Menzil-i karye-i Şeyh Şâmî Sultân1r

Doğru Cevap: E

Soru 70

Çağırma, haykırma, kızgınlık, dikkat çekmek ve hitap için kullanılan grup hangisidir?

İsnat Grubu

Edat Grubu

Sayı Grubu

Ünlem Grubu

Lokatif Grubu

Açıklama:

Bre çağırma, haykırma, kızgınlık, dikkat çekmek ve hitap için kullanılır.
Bre oğullar!, Bre gâzîler!, Bre ev ıssı!, Bre hey hacı baba!, Bre hey kardaşlar!, Bre hây cân kurtaran Evliyâ Çelebim. Bre benim zî‐akl Aristoyı zûfünûn ve şâ’ir ü mâhir ve musannif ü mü’ellif oğlum!

Doğru Cevap: D

Ünite 6

Soru 1

Aşağıdaki kelimelerden hangisi “sonra” anlamına gelmektedir?

bûs etmek

keştî

ba‘de

kûze

seng‑i mıknatîs

Açıklama:

Seçeneklerdeki kelimelerin anlamları şöyledir: bûs etmek “öpmek”, keştî “gemi, kayık”, kûze “bardak”, seng‑i mıknatîs “mıknatîs taşı”. Sonra anlamına gelen kelime “ba’de”dir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 2

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik fiil yoktur?

On sekiz bin âlemim seyr eyleyüp cemâlim müşâhede etsün.

İhtiyârlar sâhib‑i post olmağa revâ göreler.

Sâhibine verüp tamga vurmaz.

Bu mertebe metânetin medh eder.

Hakîr Simyon’a Şâhidî Lügatı’n okudurdum.

Açıklama:

Seçeneklerdeki birleşik fiiller şöyledir: seyr eyle-, müşâhede et-, revâ gör-, tamga vur-, medh et-. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Türkçesinde XIX. yüzyıldan sonra Batılı kelimelerden biri değildir?

kanal

vapor

klüb

bendeniz

gazeta

Açıklama:

Köleniz, kulunuz anlamına gelen “bendeniz” kelimesi Farsça kökenli olup İslami ve tasavvufi kültürün önemli bir özelliği olan alçakgönüllülük anlayışının göstergesi olarak 19. Yüzyıldan çok önceden beri Osmanlı Türkçesinde kullanılan bir kelimedir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 4

“Lākin bunların telegrafyadan havādis almaları bir tuhaf şeydir ki içinde olmayan adam okuduğu hālde hiç bir şey anlayamaz.” cümlesinde bulunan hangi kelime XIX. yüzyıldan sonra Batı dillerinden Türkçeye girmiştir?

havâdis

telegrafya

tuhaf

adam

hâlde

Açıklama:

Cümledeki XIX. yüzyıldan sonra Batı dillerinden Türkçeye giren kelime Fransızca kökenli “telegrafya”dır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 5

Osmanlı Türkçesinde ağdalı üslup en çok hangi tür metinlerde ve ifadelerde kullanılmıştır?

Karşılıklı konuşma metinlerinde

Tasvirlerde

Duygusal ve edebî metinlerde

Dua, dinî ve edebî konularda

Kültür içerikli metinlerde

Açıklama:

Orta nesir adı verilen orta sınıf konuşma Türkçesinin esas alındığı eserlerde dua, dinî ve edebî konuların anlatıldığı bölümlerde ağdalı bir üslup görülse de genel olarak eserlerin dili daha anlaşılır yapı ve üslupla kurulur. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi leksikolojinin (sözcükbilim) çalışma sahalarından biri değildir?

Kelimelerin anlam özellikleri

Kelime gruplarının anlam genişlemeleri

Kelimelerin anlam genişlemeleri

Kelime gruplarının anlam değişmeleri

Kelimelerin kökeninin hangi dile ait olduğu

Açıklama:

Kelimelerin kökeninin hangi dile ait olduğu konusunu köken bilgisi (etimoloji) çalışmaktadır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 7

Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki altı çizili ifade “okumak” ile eş anlamlıdır?

Husûsâ bir kûze tâze iken andan âb nûş edenüŋ demâğı mu‘attar olup…

Cümle yüz yetmiş çeşme‑i mâ’‑i zülâldir ve üç bin çâh‑ı mâ vardır.

Ba‘dehu Pertev Paşa merhûm olup Eyyûb Sultân civârında medfûn olmuşdur.

Emr‑i pâdişâhîyi tilâvet edüp mefhûmu ma‘lûmları olunca…

Ebü’l-feth ba‘de’l-feth tekye edüp üç gece ihyâ etdi.

Açıklama:

tilâvet etmek, “okumak” anlamına gelmektedir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi “Beddua, Azarlama, Kızma ve Tehdit” ifadesi değildir?

Bre ak sakalı şimdi kızıl kanda boyanacak, ben senin neni aldım?

Allah belâcığın versin.

Hak mübârek eyleye.

Allah tiz günde belânı versin, mel‘ûn Koca.

Sizleri cümle kırsa gerekdir.

Açıklama:

“Hak mübârek eyleye.” ifadesi dua, kutlama ve iyi temenniler bildiren bir ifadedir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Aşağıdakilerin ifadelerin hangisinde kötü şöhretli dinî ve tarihî bir şahsiyetin adı geçmektedir?

Kömür yakmada Nemrûd‑ı la‘îndir kim âteş‑i Nemrûd meşhurdur.

Sultân Ahmed Hân aleyhi’r-rahmeti ve’r-rıdvân eydür.

Hazret‑i Ömer radiyallahu anh zamân‑ı hilâfetlerinde bizzât kendüleri Kuds‑i şerîfi feth édüp.

Koca Mi‘mâr Sinân, üzerine bir kubbe‑i münevver etmişdir.

Ebussu‘ûd Efendi Tefsîr‑i şerîf’in bu bâğda te’lîf etmişdir.

Açıklama:

“Kömür yakmada Nemrûd‑ı la‘îndir kim âteş‑i Nemrûd meşhurdur.” Cümlesinde geçen “Nemrûd‑ı la‘în” sözü lanetlenmiş Nemrut anlamında kullanılmaktadır. Diğer seçeneklerdeki Sultan Ahmed, Hazret-i Ömer, Koca Mimar Sinan ve Ebussu‘ûd Efendi gibi ifadeler din, devlet ve toplum için önemli şahsiyetler olarak kabul edilip saygılı ve yüceltici ifade ve sıfatlarla zikredilmiştir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki altı çizili ifade “sağ ve sol” kelimeleri ile eş anlamlıdır?

…câmi‘in yemîn ü yesârında birer tabakalı seng ile bünyâd olunmuş minâre‑i âliyeleri var.

Husûsâ bir kûze tâze iken andan âb nûş edenüŋ demâğı mu‘attar olup…

Cümle acemiyân ile cümle kırk dörd bin yeniçeri askeri Üsküdar’a geçüp kat-ender-kat saf saf olup…

İnşâallah bitakdiri’l-Hayyi’l-Kayyûm cezîre‑i Girid gazâsına seni me’mûr eyledim.

Vechle bir kā’ide-i müstahseneye rabt eylemişlerdir.

Açıklama:

İfadelerde geçen yemîn ü yesâr ifadeleri “sağ ve sol” anlamına gelmektedir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Leksikoloji hangi kavramı açıklamaz?

kelime

kelime grupları

morfem birimlerinin anlam özelliklerini

anlam daralmalarını

anlam değişmelerini

Açıklama:

Bir bilimsel çalışma alanı olarak leksikoloji, kelime, kelime grupları, kelime
kök ve eklerini kapsayan morfem birimlerinin anlam özelliklerini, anlam genişlemelerini ve değişmelerini dilin kültürel yapısını da değerlendirerek açıklar.

Doğru Cevap: D

Soru 12

Osmanlı Türkçesi Türkçe kökenli kelimelerin yanı sıra hangi dilde kelime ve tamlamalar kullanmıştır?

Özbekçe

Arapça ve Farsça

Kazakça

Arapça

Azerice

Açıklama:

Tarihi Türkiye Türkçesinin en önemli ve kapsamlı alanını oluşturan Osmanlı Türkçesi bir takım dini, sosyal ve tarihi sebeplerden dolayı hem konuşma hem de yazı üsluplarında Türkçe kökenli kelimelerin yanı sıra çok yaygın olarak Arapça ve Farsça kelime ve tamlamalar kullanmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Kelime ve kelime birliklerinin dilin anlam özelliklerini sosyal ve psikolojik bağlamını da dikkate alarak inceleyen dilbilim alanı nedir?

leksikoloji

morfoloji

sentaks

leksis

semantik

Açıklama:

Anlambilim (semantik) kelime ve kelime birliklerinin dilin anlam özelliklerini sosyal ve psikolojik bağlamını da dikkate alarak inceleyen dilbilim alanıdır

Doğru Cevap: E

Soru 14

Sentaks nedir?

sözdizimi

yapı bilgisi

anlambilim

sözcükbilim

bilimsel inceleme

Açıklama:

Hem leksikoloji hem de anlambilim, dilbilimin morfoloji (yapı bilgisi) ve sentaks (sözdizimi) gibi diğer alanlarıyla çok yakın ilişki içindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 15

' Çâh‑ı mâ' ne demektir?

gemi, kayık

bardak

binmek

su kuyusu

géce gündüz

Açıklama:

çâh‑ı mâ “ su kuyusu”
Cümle yüz yetmiş çeşme-i mâ’-i zülâldir ve üç bin çâh-ı mâ vardır.
Anda bir beyt-i kadîmde bir su kuyusu vardır.

Doğru Cevap: D

Soru 16

'Ba‘dehu' ne anlama gelir?

okumak

geçmek

sonra

bardak

andan sonra

Açıklama:

ba‘dehu “andan sonra”
Ba‘dehu münhezim Ken‘ân Paşa’yı Budin’den ma‘zûl edüp…
Ba‘dehu Pertev Paşa merhûm olup Eyyûb Sultân civârında medfûn olmuşdur.
Andan sonra Üsküdar’ın kara tarafına tâ Çamlıca dağlarına varınca bir hafr-ı azîm
etdi.
Andan sonra, esnâf-ı vâ‘iz-i zâhir, nefer 400…

Doğru Cevap: E

Soru 17

'Husûsâ bir kûze tâze iken andan âb nûş edenüŋ demâğı mu‘attar olup…' cümlesinde geçen âb nûş etmek ne anlama gelir?

yüklemek

su içmek

okumak

geçmek

sağ ve sol

Açıklama:

âb nûş etmek “su içmek”

Doğru Cevap: B

Soru 18

'Hân hazretleri karşu tarafa ubûr etdi' cümlesinde geçen ubûr etmek ne manaya gelmektedir?

okumak

yüklemek

geçmek

bildirmek

sanmak

Açıklama:

ubûr etmek “geçmek”
Hân hazretleri karşu tarafa ubûr etdi.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Osmanlı Türkçesinde hangi yüzyıldan sonra Batılı kelimeler yazıda görülmeye başlamıştır?

XIX. yüzyıl

XVIII. yüzyıl

XVII. yüzyıl

XIV. yüzyıl

XV. yüzyıl

Açıklama:

Osmanlı Türkçesinde XIX. yüzyıldan sonra Batılı kelimeler yazıda görülmeye başlamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 20

'A benim cânım! Hakîrin şerîki karındaşım, cânım' gibi ifadeler Osmanlı Türkçesinde hangi kalıba girer?

hitaplar

selamlaşma

teşekkür

beddua

nasihat

Açıklama:

Hitaplar
A benim cânım!
Hakîrin şerîki karındaşım, cânım.
Sultânım, yâr-ı kadîmim, ömrüm, cânım, şerîkim ve çelebim.
Şeyhzâde azizimsin.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Sözcük bilgisi olarak da adlandırılan kelime, kelime grupları, kelime ek ve köklerini kapsayan yapı birimlerinin anlam özelliklerini, anlam genişlemelerini ve değişmelerini dilin kültürel yapısını da değerlendirerek açıklayan dilbilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Leksikoloji

Morfoloji

Sentaks

Semantik

Fonoloji

Açıklama:

Leksikoloji ve Anlambilim Terimleri

Doğru Cevap: A

Soru 22

‘’ba’dehu’’ kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Sonra

Hemen

Andan sonra

Çünki

Ancak

Açıklama:

Osmanlı Türkçesinde Eş Anlamlılık
Andan sonra

Doğru Cevap: C

Soru 23

Pâdişâh-ı Cem cenâbun dest-i şerifin bûs edüp sonra şeyhülislâmın ba’dehu sâ’ir vüzerâ-yı izâmun dest-i şerîflerin bûs edüp ba’dehu ser-zergerân kuyumcubaşınun ve şeyhün ve nakîbün, ba’dehu sâ’ir pirlerün dest-i şerîflerin öpüp revâne olmak kânun-ı Süleymân Hân’dır.
Yukarıdaki parçada ‘’bûs etmek’’ fiilinin anlamı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Yürüyüp gitmek

Öpmek

Selam vermek

Eğilmek

Saygı duymak

Açıklama:

Osmanlı Türkçesinde Eş Anlamlılık
Öpmek

Doğru Cevap: B

Soru 24

Cümle yüz yetmiş çeşme-i mâ-i zülâldir ve üç bin çâh-ı mâ vardır.
Yukarıdaki cümlede geçen ‘’ çâh-ı mâ’’ kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Tatlı su

Su kaynağı

Çeşme başı

Su kuyusu

Akar su

Açıklama:

Osmanlı Türkçesinde Eş Anlamlılık
Su kuyusu

Doğru Cevap: D

Soru 25

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik fiil kullanılmamıştır?

On sekiz bin âlemim seyr eyleyüp cemâlim müşâhede etsün.

Üsküdâri Mahmûd Efendi va’z u nasihate çıkmış derler.

Bu mertebe metânetin medh eder.

Ana cümle ihtiyârlar sâhib-i post olmağa revâ göreler.

Biz bu kadar asker ile Abaza’ya mukâvemet edemeziz.

Açıklama:

Yardımcı Fiiller ve Birleşik Fiillerin Yaygınlığı
Osmanlıcada konuşmada yaygın olarak Türkçe kökenli fiiller kullanılırken yazı dilinde Arapça ve Farsça kökenli kelimeler Türkçe etmek, eylemek, görmek, olmak, vurmak gibi yardımcı fiillerle birleşik fiil oluşturarak kullanılmışlardır. Seyr eyleyüp - medh eder - revâ göreler - mukâvemet edemeziz fiilleri birleşik fiillerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Aşağıdaki fiillerden hangisi dolaylı anlatımlarda iç cümleyi ana cümleye bağlamada kullanılır?

İfade etmek

Belirtmek

Aktarmak

Yansıtmak

Eyitmek

Açıklama:

Dolaylı Anlatımda DÉ- ve EYİT- Fiilleri
İçinde iç cümle dediğimiz aktarma cümlesi bulunan dolaylı anlatımlarda dé- (dédi, déyü/ deyü, vb ) ve eyit- ( eyitdi, vb ) fiilleri iç cümleyi ana cümleye bağlamada kullanılır.
‘’Ol zamân senden cân kurtardık ammâ şimdi bu Hasan Ağa devletinde cân kuşu uça gibi Evliyâ Efendi’’ dedi. Hasan Ağa eyitti: ‘’Ya beğim! Bizim Evliyâ Çelebi’yi bilir misin’’ dedikde Haydaroğlu eydür: ‘’Engürü yanında bir gün on iki atlı ile bir köyde âteş başında otururduk.’’

Doğru Cevap: E

Soru 27

Aşağıdaki kelimelerden hangisi XIX. yüzyıldan sonra batı dillerinden Türkçeye girerek kullanılmaya başlanmıştır?

Mahalle

Temâşâ

Polis

Muhâsara

Gurbet

Açıklama:

Batıdan Gelen Kelimeler
Polis kelimesi Batı dillerinden Türkçeye geçmiş bir kelimedir.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Osmanlı Türkçesinde sade üslup aşağıdakilerden hangisinde en çok kullanılmaktadır?

Karşılıklı konuşmalarda ve öğütlerde

Duygusal ifadelerde

Dini metinlerde

Tasvirlerde

Kültürel içerikli metinlerde

Açıklama:

Osmanlı Türkçesinde Üsluplar
Karşılıklı konuşmalarda ve nasihatlerde üslup diğer metinlere göre oldukça sadedir.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Yazı dilinde ve kültürlü kişilerin konuşmalarında Arapça ve Farsça ayet, hadis, kelam-ı kibar, deyim veya bunlara telmihte ( hatırlatma ) bulunan ifadelere yer verilir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ‘’Çalma kapısını çalarlar kapını’’ anlamında bir söz kullanılmıştır?

Rızâ lokmasına kanâ’at eyle, eline giren mâlı dahi isrâf etme, kanâ’atle geçin, ‘’El kanâ’atü kenzün lâ yüfnâ’’ demişler.

Gördüm sultânım!’’Aleyhi mâ-yestahıkku’’ lâkin merhamet edüp nicesin âzâd edüp Cenâb-ı Bârî sizin dahi nice müşkil işleriniz âsân ide.

Bak a cânım hacı baba! Biz sana i’timâd edüp seni sana koduk. Meğer sende insâf yok imiş. ‘’El insâfu nısfu’d-dîn’’ demişler. Bize bu kadarca verdiğin şeyi bu kadar yiğidin kankısına vereyim.

Ammâ “El-garîb ke’l-a‘mâ” mefhûmunca ibtidâ seyâhatimiz olup garîbü’d- diyâr olmağıla isimleri ma‘lûmumuz değildir.

Hemân Köprülü ve Kara Sefer paşa ‘’Nicesin Koca Varvar Alî paşa! Bu fenâ dârı gururuna dayanup bizi giriftâr-ı bend-i hicrân eyledin. ‘’Men dakka dukka’’ cihânı idüğün bilmedin mi?

Açıklama:

Dil, Din ve Kültür İçerikli Doğrudan Alıntılar
Seçeneklerdeki özlü sözler sırasıyla; Kanaat sonsuz bir hazinedir. Layıkını buldu. - İnsaf dinin yarısıdır. - Gurbette insan kör gibidir. - Çalma kapısını çalarlar kapını. (Men dakka dukka)

Doğru Cevap: E

Soru 30

Aşağıdaki ifadelerden hangisi diğerlerinden farklıdır?

Allah da sizin her işde mu’în ve zahîriniz ola.

İlâhî beni şerm-i sâr edüp halk mabeyninde yüzüm kara eyleme.

Ayâ ol günü görem mi ki ol a’mâ Şemseddîn Muhammed’ün meyyit namâzın kılam.

Hak Te’âlâ sana sıhhat u selâmet vere.

Habîb-i Hudâ aşkına her işiniz mübârek eyleye.

Açıklama:

Osmanlı Türkçesinde İfade Kalıpları
C seçeneğindeki söz beddua, azarlama, kızma ve tehdit konuludur, diğerleri ise teşekkür, dua, kutlama ve iyi temenniler bildiren ifadelerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 31

"sözcük bilimi" tırnak içerisinde verilen ifade aşağıdaki kavramlardan hangisinin karşılığıdır?

Semantik

Sentaks

Morfoloji

Leksikoloji

Logos

Açıklama:

Leksikoloji (sözcükbilim) terimi Yunanca leksis (kelime, söz, kelime grubu) kelimesiyle
logos (bilim, bilimsel inceleme) kelimesinden oluşmuş “sözcük bilgisi” anlamında bir dilbilim alanıdır. Bir bilimsel çalışma alanı olarak leksikoloji, kelime, kelime grupları, kelime
kök ve eklerini kapsayan morfem birimlerinin anlam özelliklerini, anlam genişlemelerini
ve değişmelerini dilin kültürel yapısını da değerlendirerek açıklar. Anlambilim (semantik)
ise kelime ve kelime birliklerinin dilin anlam özelliklerini sosyal ve psikolojik bağlamını
da dikkate alarak inceleyen dilbilim alanıdır. Hem leksikoloji hem de anlambilim, dilbilimin morfoloji (yapı bilgisi) ve sentaks (sözdizimi) gibi diğer alanlarıyla çok yakın ilişki
içindedir. Bu bakımdan inceledikleri konular çoğu zaman kesişirler.

Doğru Cevap: D

Soru 32

Sonra anlamına gelen sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

Ba'de

Ba'dehu

Büs etmek

Keşti

kûze

Açıklama:

ba‘de “sonra”
Ebü’l-feth ba‘de’l-feth tekye edüp üç gece ihyâ etdi.
Âhir Hârûnu’r-Reşîd ba‘de’l-muhâsara Bağdâd’a varup…
Kâmil bir gün bir gece germâ-germ âteş olduğundan sonra cümle dökücüyân ve âteşendâhtân çelebi libâsların çıkarup…
Cülûs-ı hümâyûndan sonra azl olundular.

Doğru Cevap: A

Soru 33

"ubûr etmek" belirtilen ifadenin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Geçmek

Taşımak

Yemek yemek

İlerlemek

Gerilemek

Açıklama:

ubûr etmek “geçmek” Hân hazretleri karşu tarafa ubûr etdi.
Bu nehreyni niçe bin belâ ile ubûr etdik.
Varna’dan gemiyle Tarabefzûn’a geçüp oğlu Süleymânı kâ’im-makâm edüp…
Andan şehrin bâzârı kurbundan ubûr edüp niçe büldân ve kurâları reyy ederek bu İzmit sancağından geçüp Kocaili sancağında İrva nâm kasabada Karadeniz’e mahlût olur.
Sultân Murâd Hân Revân’a giderken bu çaydan geçüp serâperdesi zemîninde bir soffa
binâ olunmuş, hâlâ âsârı zâhirdir.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi "sağ ve sol" anlamında kullanılmaktadır?

ba‘dehu

çâh‑ı mâ

âb nûş etmek

şeb u rûz

yemîn ü yesâr

Açıklama:

câmi‘in yemîn ü yesârında birer tabakalı seng ile bünyâd olunmuş minâre-i âliyeleri
var…
Kırkçeşme’den aşağı Necâtî sokağının sağ ve sol taraflarında hâneler içinde…

Doğru Cevap: E

Soru 35

Tilavet etmek kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Yazmak

Sohbet etmek

Okumak

Gzmek

Görmek

Açıklama:

tilâvet etmek “okumak”
Eş‘âr-ı belîği tilâvet edince cümle hâzırûn hayr du‘â edüp Fâtiha-ı kilidi tilâvet etdiler.
İbtidâ ezân-ı Muhammedî’yi Sultân Mehemmed tilâvet edüp…
Emr-i pâdişâhîyi tilâvet edüp mefhûmu ma‘lûmları olunca…
Sultân Murâd Hân-ı Râbi‘ Kur’ân-ı azîm okudup…
Bu âyeti rehâvî makâmında okuduklarında âdem hayrân olur.
Tıflî Çelebi, Murâd Hân huzûrunda Şâhnâme okudukda şâhları dil-şâd ederdi.
Ve hakîr Simyon’a Şâhidî Lügatı’n okudurdum.

Doğru Cevap: C

Soru 36

İslami ve tasavvufi kültürün önemli bir özelliği olan alçakgönüllülük anlayışı konuşucunun kendisini ifadesinde çok açık görülür. Aşağıdakilerden hangisi bu ifadelerden biridir?

Ben

Hakir

Müstehak

Meczup

Mahzun

Açıklama:

İslami ve tasavvufi kültürün önemli bir özelliği olan alçakgönüllülük anlayışı konuşucunun kendisini ifadesinde çok açık görülür. Konuşucu kendisini birinci tekil şahıs “ben” yerine sık sık hakîr, bende “kul, köle”, bendeniz “kulunuz, köleniz” gibi alçakgönüllü ve dervişane niteliğe sahip sıfatlarla belirtir:
Bu hakîr şehzâdeleri dahi ziyâret edüp anınçün şehr-i Sivas ziyâretgâhında tahrîr
olunup…
Hemân Murtezâ Paşa hakîre eyitdi…
Ammâ bu hakîr görmedim.

Doğru Cevap: B

Soru 37

Milyon kelimesi hangi yüzyılda Batı dillerinden geçiştir?

XVII

XIX

XVI

Açıklama:

XIX. yüzyılda Batı dillerinden “milyon” kelimesi gelmeden önce yüz binin üzerindeki sayılar kerre kelimesiyle yüz binin katları şeklinde sıfat tamlaması/grubu içinde söylenmiştir:
Taraf-ı pâdişâhîden vezîrinin hâssı on iki kerre yüz bin ve on dörd bin altı yüz akçedir.
(1214600)

Doğru Cevap: C

Soru 38

İçinde iç cümle dediğimiz aktarma cümlesi bulunan dolaylı anlatımlarda hangi fiil iç cümleyi ana cümleye bağlamada kullanılır?

Yapma

Eyit

Eyleme

Gör

Der

Açıklama:

İçinde iç cümle dediğimiz aktarma cümlesi bulunan dolaylı anlatımlarda dé- (dédi, déyü/
deyü, vb) ve eyit- (eyitdi, vb) fiilleri iç cümleyi ana cümleye bağlamada kullanılır:
“Evliyâm! Bilir misin? Engürü vilâyeti yanında Balıkhisâr köyünde ol kış günü bizi
basdığın zamân senden aceb cân kurtardık, aceb gâfil idik. Avretler gibi âteş başında otururduk. Ol zamân senden cân kurtardık ammâ şimdi bu Hasan Ağa devletinde cân kuşu
uça gibi Evliyâ Efendi” dedi. Hasan Ağa eyitdi: “Ya beğim! Bizim Evliyâ Çelebi’yi bilir misin” dedikde Haydaroğlu eydür: “Engürü yanında bir gün on iki atlı ile bir köyde âteş başında otururduk. Bunlar elli atlı bizi basup Allah’a şükür bunlar el kaldırmadılar. Aklımız
başımızdan gidüp bir géce bunlar ile cân sohbetleri edüp Evliyâ Çelebi’ye çakmaklı tüfenk
ve üç yüz altun verüp ol géce safâlar etdik” deyü Haydaroğlu ağladı.

Doğru Cevap: B

Soru 39

"Âkıbetin hayr olsun. Kabûl etdim" cümlesi Osmanlı Türkçesindeki hangi ifade kalıplarına örnektir?

Selamlaşma

Teşekkür, Dua, Kutlama

Beddua, Azarlama, Kızma

Başsağlığı, üzüntü, keder

Rica, İmdat, Kabul

Açıklama:

Rica, İmdat ve Kabul
Âkıbetin hayr olsun. Kabûl etdim.
Bre meded, ayağım.
El-amân ey güzîde asker-i Âl-i Osmân!
Eyle olsun.
Evlâdın Mustafâ başiyçün olsun mâlımı alup kuşça cânım âzâd eyle.
Meded Sultânım! Hemân bana mektûblar veriniz. Biz de ordunuzda bulunalım.
Paşaya bir muhabbetnâmeniz ihsân edüp bu ma‘zûllığında mahzûn kalbini dilşâd ve
vîrân gönlünü âbâd édün.
Sultânım! Atlarım yoruldu. Üç küheylân ihsân eyle.

Doğru Cevap: E

Soru 40

"Sizleri cümle kırsa gerekdir." cümlesi Osmanlı Türkçesindeki hangi kalıba örnektir?

Teşekkür, dua, kutlama

Beddua, azarlama, kızma

Başsağlığı, üzüntü, keder

Rica, imdat, kabul

Şaşkınlık,utanma

Açıklama:

Beddua, Azarlama, Kızma ve Tehdit
Alıkon şu gidiyi.
Ayâ ol günü görem mi ki ol a‘mâ Şemseddîn Muhammed’üŋ meyyit namâzın kılam.
Benim paşamın kethüdâsı uğuruna iki bin kisem giderse, her çi bâd-âbâd, ben bunu
Siyâvuş Kazağa komam.
Bre ak sakalı şimdi kızıl kanda boyanacak, ben senin neni aldım?
Bu bâbda sâdır olan emrimüŋ icrâsında dakîka fevt eylemeyesin.
Hay Kara Haydaroğlu! Allah belâcığın versin.
Hemân basın.
Yakında cânın çıkup Allah tiz günde belânı versin, mel‘ûn Koca.
Paşamın kethüdâsın hapisden ıtlâk eyle. Yoksa ceddim rûhiyçün seni melâmet ederim,
Sizleri cümle kırsa gerekdir.
Vur a gidileri!

Doğru Cevap: B

Soru 41

Bir bilimsel çalışma alanı olarak kelime, kelime grupları, kelime kök ve eklerini kapsayan morfem birimlerinin anlam özelliklerini, anlam genişlemelerini ve değişmelerini, dilin kültürel yapısını da değerlendirerek açıklayan bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Morfoloji

Sentaks

Semantik

Dilbilim

Leksikoloji

Açıklama:

Kitabımızın 127. sayfasında tanımı yapılan bu bilim dalı "leksikoloji" olduğu için doğru yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 42

Osmanlı Türkçesinde "öpmek" anlamında kullanılan kelime grubu aşağıdakilerden hangisidir?

çâh-iı mâ

bûs etmek

süvâr olmak

âb nûş etmek

tahmîl et-

Açıklama:

Kitabımızın 128. sayfasında belirtildiğine göre, Osmanlı Türkçesinde "öpmek" anlamında kullanılan kelime grubu "bûs etmek"tir. Bu nedenle sorunun çözümü B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Osmanlı Türkçesinde "geçmek" anlamında kullanılan kelime grubu aşağıdakilerden hangisidir?

tilâvet etmek

ubûr etmek

tahmîl etmek

âb nûş etmek

bûs etmek

Açıklama:

Kitabımızın 129. sayfasında verilen bilgilere göre, Osmanlı Türkçesinde "geçmek" anlamında kullanılan kelime grubu "ubûr etmek"tir. Buna göre, sorunun çözümü B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Türkçesinde yaygın olarak kullanılan yardımcı fiillerden biridir?

etmek

yemek

bakmak

koşmak

dilemek

Açıklama:

Kitabımızın 129. sayfasında verilen bilgiye göre, doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Osmanlı Türkçesinde İslami ve tasavvufi kültürün önemli bir özelliği olan alçakgönüllülük anlayışının bir ifadesi olarak konuşucunun birinci tekil şahıs “ben” yerine kullandığı ifadelerden biri aşağıdakilerden hangisidir?

bizde

sizde

bende

sende

onda

Açıklama:

Kitabımızın 130. sayfasında ifade edildiği üzere, Osmanlı Türkçesinde "ben" yerine, “kul, köle” anlamına gelen "bende" sözcüğü kullanılabilir. Buna göre çözüm C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 46

Türkiye Türkçesinde olduğu gibi Osmanlı Türkçesinde de terim yapımında en çok kullanılan tamlama türü aşağıdakilerden hangisidir?

Sıfat tamlaması

Belirtili isim tamlaması

Belirtisiz isim tamlaması

Takısız isim tamlaması

Zincirleme isim tamlaması

Açıklama:

Kitabımızın 130. sayfasında ifade edildiği üzere, Türkiye Türkçesinde olduğu gibi Osmanlı Türkçesinde de terim yapımında en çok kullanılan tamlama türü "belirtisiz isim tamlaması"dır. Bu nedenle çözüm C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 47

I. Osmanlı Türkçesinde XIX. yüzyıldan sonra Batılı kelimeler yazıda görülmeye başlamıştır.
II. Bu kelimeler önce bazen açıklayıcı bir kelime grubuyla veya Osmanlıcada öteden beri kullanılmakta olan kelimelerle birlikte kullanılmıştır.
III. Karşılığı olmayan kelimeler olduğu gibi kullanılmıştır.
Osmanlı Türkçesine Batı'dan gelen kelimelerle ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri doğrudur?

Yalnızca I

Yalnızca II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Kitabımızın 131. sayfasında ifade edildiği üzere, soruda verilen bilgilerin hepsi doğrudur. Bu nedenle çözüm E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 48

I. Osmanlı Türkçesinde genel olarak eserlerin dili anlaşılır yapı ve üslupla kurulur.
II. Orta nesir adı verilen orta sınıf konuşma Türkçesinin esas alındığı eserlerde dua, dinî ve edebî konuların anlatıldığı bölümlerde ağdalı bir üslup görülür.
III. Karşılıklı konuşmalarda ve nasihatlerde üslup nispeten sadedir.
Osmanlı Türkçesinde üsluplar ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri doğrudur?

I ve II

II ve III

I ve III

I, II ve III

Yalnızca II

Açıklama:

Kitabımızın 131 ve 132. sayfasında verilen bilgilere göre, her üç seçenek de doğru ifadeler içermektedir. Buna göre sorunun çözümü D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 49

Osmanlı Türkçesinde geçen "A benim cânım!" ifade kalıbı aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanabilir?

Hitap kalıbı

Selamlaşma kalıbı

Dua kalıbı

Beddua kalıbı

Nasihat kalıbı

Açıklama:

Kitabımızın 133. sayfasında verilen bu ifade kalıbı bir "hitap kalıbı"dır. Buna göre çözüm A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Osmanlı Türkçesinde geçen "Bre gerçek mi?" sözü aşağıdaki ifadelerden hangisine uygundur?

Utanma

Rica etme

Başsağlığı dileme

Şaşkınlık

Nasihat etme

Açıklama:

Kitabımızın 135. sayfasında verilen bu söz, "şaşkınlık" başlığı altında ele alınmıştır. Buna göre çözüm D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 51

Aşağıdaki şıklarda verilen kelime-eşanlam eşleşmelerinden hangisinde yanlışlık vardır?

Tilâvet etmek - Yazmak

Bûs etmek - Öpmek

Süvâr olmak - Binmek

Tahmîl etmek - Yüklemek

Ubûr etmek - Geçmek

Açıklama:

Tilâvet etmek "yazmak" değil "okumak" anlamına gelmektedir. Bu nedenle doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 52

Aşağıdaki şıklarda verilen kelime-eşanlam eşleşmelerinden hangisinde yanlışlık vardır?

Çâh-ı mâ - Su kuyusu

Yemîn - Sol

Şeb u rûz - Gece ve gündüz

Kûze - Bardak

Keştî - Gemi

Açıklama:

Yemîn "sol" değil "sağ" demektir. Bu nedenle doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 53

"Osmanlıca eserlerde kimi kelime ve ekler bazen geleneksel Osmanlı yazı dilindeki şekliyle bazen de günlük konuşmada söylendiği şekilde yazılmıştır. Bu çifte söylenişli ve imlalı kelimelerin birisi eski, diğeri ise yeni şekillerdir. Günümüz Türkçesinde birinci şekiller büyük ölçüde kaybolmuştur. "
Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde verilen eşleşme yukarıdaki açıklamaya göre bakıldığında yanlış olur?

Bârgîr - Beygir

Çârtâk - Çardak

Tobra - Kobra

Dürlü - Türlü

Kimesne - Kimse

Açıklama:

Osmanlıca eserlerde kimi kelime ve ekler bazen geleneksel Osmanlı yazı dilindeki şekliyle bazen de günlük konuşmada söylendiği şekilde yazılmıştır. Bu çifte söylenişli ve imlalı kelimelerin birisi eski, diğeri ise yeni şekillerdir. Günümüz Türkçesinde birinci şekiller büyük ölçüde kaybolmuştur. Bunlar arasında ayru - ayrı, bârgîr - beygir, çârtâk - çardak, deyü - diye, dürlü - türlü, gelüp - gelip, kimesne - kimse, tobra - torba gibi şekiller sayılabilir. Bu bilgilerden de görüldüğü üzere doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 54

"Osmanlı Türkçesinde XIX. yüzyıldan sonra Batılı kelimeler yazıda görülmeye başlamıştır. Bu kelimeler önce bazen açıklayıcı bir kelime grubuyla veya Osmanlıcada öteden beri kullanılmakta olan kelimelerle birlikte kullanılmıştır."
Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde yukarıdaki açıklamaya uymayan bir kelime vardır?

Eskuir

Kanal

Klüb

Vapor

Dok

Açıklama:

Osmanlı Türkçesinde XIX. yüzyıldan sonra Batılı kelimeler yazıda görülmeye başlamıştır. Bu kelimeler önce bazen açıklayıcı bir kelime grubuyla veya Osmanlıcada öteden beri kullanılmakta olan kelimelerle birlikte kullanılmıştır. Bu kelimeler arasında dok - büyük havuz, eskuir - mahalle bostanı, kanal - tür’a, klüb - cem’iyyetgāh, polis - zâbit gibi kelimeler sayılabilir. Karşılığı olmayan vapor (buharlı motorla çalışan araçlar), gazeta (gazete), telegrafya (telgraf) gibi kelimeler olduğu gibi kullanılmıştır. Bu bilgiler ışığında doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Türkçesinde kullanılan "teşekkür, dua, kutlama ve iyi temenniler bildiren ifadeler"den biri değildir?

Hüdâ ıslâh eyleye.

Allah da sizin her işde mu‘în ve zahîriniz ola.

Habîb-i Hudâ aşkına olsun.

İlâhî beni şerm-sâr edüp halk mâbeyninde yüzüm kara eyleme.

Bu bâbda sâdır olan emrimüŋ icrâsında dakîka fevt eylemeyesin.

Açıklama:

A, B, C ve D şıklarında yazan cümleler iyi niyetli cümlelerken, E şıkkındaki ifade bir bedduadır. Bu nedenle doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Türkçesinde kullanılan "beddua, azarlama, kızma ve tehdit bildiren ifadeler"den biri değildir?

Cenâb-ı Bârî sizin dahi nice müşkil işleriniz âsân éde.

Bre ak sakalı şimdi kızıl kanda boyanacak.

Ayâ ol günü görem mi ki ol a‘mânun meyyit namâzın kılam.

Ceddim rûhiyçün seni melâmet ederim.

Sizleri cümle kırsa gerekdir.

Açıklama:

B, C, D ve E şıklarındaki cümleler kötü niyetli ifadelerken, A şıkkındaki ifade bir dua cümlesidir. Bu nedenle doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 57

"Diyâr-ı gurbetde sâhib-i tedârik olup merd ol ve ehl-i derde yâr ol."
Cümlesi ne türden bir ifade kalıbındandır?

Teşekkür

Nasihat

Tehdit

Üzüntü

İmdat

Açıklama:

"Diyâr-ı gurbetde sâhib-i tedârik olup merd ol ve ehl-i derde yâr ol." cümlesi bir nasihat cümlesidir. Bu nedenle doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 58

“Ol merhûmların meyyitlerin deryâya atınca gemi içre bir gıriv u feryâd kopup herkes hayâtdan me’yûs olup cân bâzârına düşdüler.”
Cümlesi ne türden bir ifade kalıbındandır?

Kabul

Başsağlığı

Keder

Şaşkınlık

Utanma

Açıklama:

"Ol merhûmların meyyitlerin deryâya atınca gemi içre bir gıriv u feryâd kopup herkes hayâtdan me’yûs olup cân bâzârına düşdüler." cümlesi keder bildiren bir cümledir. Bu nedenle doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 59

"Paşaya bir muhabbetnâmeniz ihsân edüp bu ma‘zûllığında mahzûn kalbini dilşâd ve vîrân gönlünü âbâd édün."
Cümlesi ne türden bir ifade kalıbındandır?

Kutlama

Kızma

Nasihat

Rica

İmdat

Açıklama:

"Paşaya bir muhabbetnâmeniz ihsân edüp bu ma‘zûllığında mahzûn kalbini dilşâd ve vîrân gönlünü âbâd édün." cümlesi rica ifade kalıbındandır. Bu nedenle doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 60

“Derhâl polis memurları yetişip oradan herîfi kaldırdılar” cümlesinde bulunan hangi kelime XIX. yüzyıldan sonra Batı dillerinden Türkçeye girmiştir?

Derhal

Memur

Herif

Kaldırmak

Polis

Açıklama:

Osmanlı Türkçesinde XIX. yüzyıldan sonra Batılı kelimeler yazıda görülmeye başlamıştır. Bu kelimeler önce bazen açıklayıcı bir kelime grubuyla veya Osmanlıcada öteden beri kullanılmakta olan kelimelerle birlikte kullanılmıştır. Bu kelimeler arasında dok - büyük havuz, eskuir - mahalle bostanı, kanal - tür’a, klüb - cem’iyyetgāh, polis - zâbit gibi kelimeler sayılabilir. Karşılığı olmayan vapor (buharlı motorla çalışan araçlar), gazeta (gazete), telegrafya (telgraf) gibi kelimeler olduğu gibi kullanılmıştır. bu bilgilerden de anlaşılacağı üzere doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 61

"kûze" ne demektir?

bardak

su içmek

gemi

su kuyusu

binmek

Açıklama:

kûze “bardak”

Doğru Cevap: A

Soru 62

“öpmek” ne demektir?

çâh‑ı mâ

kûze

bûs etmek

âb nûş etmek

şeb u rûz

Açıklama:

bûs etmek “öpmek”

Doğru Cevap: C

Soru 63

"ubûr etmek" ne demektir?

okumak

geçmek

yüklemek

su içmek

binmek

Açıklama:

ubûr etmek “geçmek” Hân hazretleri karşu tarafa ubûr etdi

Doğru Cevap: B

Soru 64

"Ammâ “El-garîb ke’l-a‘mâ" mefhûmunca ibtidâ seyâhatimiz olup garîbü’d-diyâr olmağıla isimleri ma‘lûmumuz değildir." cümlesindeki koyu renkle belirtilen kısım ne anlama gelir?

Çalma kapısını çalarlar kapını

Gurbette insan kör gibidir

Layıkını buldu

İnsaf dinin yarısıdır

Kanaat sonsuz bir hazinedir

Açıklama:

Ammâ “El-garîb ke’l-a‘mâ” mefhûmunca ibtidâ seyâhatimiz olup garîbü’d-diyâr olmağıla isimleri ma‘lûmumuz değildir. (Gurbette insan kör gibidir)

Doğru Cevap: B

Soru 65

"Hemân Köprülü ve Kara Sefer Paşa “Nicesin Koca Varvar Alî Paşa! Bu fenâ dârı gurûruna dayanup bizi giriftâr-ı bend-i hicrân eyledin. “Men dakka dukka” cihânı idüğün bilmedin mi?" koyu yazılmış kısım ne anlama gelmektedir?

Kanaat sonsuz bir hazinedir

Layıkını buldu

Gurbette insan kör gibidir

İnsaf dinin yarısıdır

Çalma kapısını çalarlar kapını.

Açıklama:

Hemân Köprülü ve Kara Sefer Paşa “Nicesin Koca Varvar Alî Paşa! Bu fenâ dârı gurûruna dayanup bizi giriftâr-ı bend-i hicrân eyledin. “Men dakka dukka” cihânı idüğün bilmedin mi? (Çalma kapısını çalarlar kapını.)

Doğru Cevap: E

Soru 66

"İlâhî beni şerm-sâr edüp halk mâbeyninde yüzüm kara eyleme." ifadesi aşağıdakilerden hangisi için bir örnektir?

Nasihat

Tehdit

Dua

Selamlaşma

Beddua

Açıklama:

Teşekkür, Dua, Kutlama ve İyi Temenniler Bildiren İfadeler
Âkıbetin hayr olsun. Allah mübârek eyleye. Allah ıslâh eyleye, âmîn. Allah da sizin her işde mu‘în ve zahîriniz ola. Bu şehir taht-ı pâdişâhî ola. Cenâb-ı Bârî sizin dahi nice müşkil işleriniz âsân éde. Gazânız kutlu olsun. İnşâallah mansûr u muzaffer olursız. Gel imdi oğul, Allah mübârek eyleye. Habîb-i Hudâ aşkına olsun. Hak sizi hatâdan saklasın şehbâzlarım. Hak mübârek eyleye. Hak Te‘âlâ sana sıhhat u selâmet vere. Hamd-i Hudâ güzel imâr olmuş. Hüdâ ıslâh ede. Hüdâ mübârek eyleye. Hüdâ sizden râzî ola. İlâhî beni şerm-sâr edüp halk mâbeyninde yüzüm kara eyleme. İnşâallah mansûr u muzaffer olup selâmet bulursun. İnşâallahu Te‘âla bu kal‘a sene 857 târîhinin mâh-ı Rebi‘ulevvel, gün rûz-ı temmûzda feth olunur. Sultânım! Bizi hâkden ref ‘ eyleyüp piyâde iken atlandırdınız. Hudâ sizden râzî ola. Şükür yâ Rabbî bu hâle. Yürü Allah getire.

Doğru Cevap: C

Soru 67

Aşağıdakilerden hangisi başsağlığı, üzüntü ve keder bildiren ifadelerdendir?
I. Harâretden yürek yandı.
II. Haber gelince cihân başıma teng ü dar oldu.
III. Bre meded, ayağım.
IV. Meğer ne gördüm, bozahâne imiş!
V. Hemân basın!

I, II ve IV

I ve II

I ve V

II ve V

II, III ve IV

Açıklama:

Başsağlığı, Üzüntü ve Keder Bildirme
Dümen deryâya düşünce cümle keştîbânlar ellerin dizlerine urup pes-i perdeden birbirleriyle helâlleşmeğe başladılar. Harâretden yürek yandı. Haber gelince cihân başıma teng ü dar oldu. Ol merhûmların meyyitlerin deryâya atınca gemi içre bir gıriv u feryâd kopup herkes hayâtdan me’yûs olup cân bâzârına düşdüler. Siz sağ olun. Pederiniz merhûm oldu

Doğru Cevap: B

Soru 68

Aşağıdakilerden hangisi rica, imdat ve kabul bildiren ifadelerden değildir?

Âkıbetin hayr olsun. Kabûl etdim.

Bre meded, ayağım.

Evlâdın Mustafâ başiyçün olsun mâlımı alup kuşça cânım âzâd eyle.

Hay benim bozahâneye girdiğim gördüler deyü hicâbımdan yére geçdim.

Sultânım! Atlarım yoruldu. Üç küheylân ihsân eyle.

Açıklama:

Şaşkınlık ve Utanma
Bre gerçek mi?
Hay benim bozahâneye girdiğim gördüler deyü hicâbımdan yére geçdim.
Meğer ne gördüm, bozahâne imiş!

Doğru Cevap: D

Soru 69

Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Rica, İmdat ve Kabul - Âkıbetin hayr olsun. Kabûl etdim.

Şaşkınlık ve Utanma - Bre gerçek mi?

Nasihat - Yollarda gâfil gitmen, herkesi refîk etmen.

Hitaplar - Safâ geldin, hoş geldin!

Teşekkür, Dua, Kutlama ve İyi Temenniler Bildiren İfadeler - Âkıbetin hayr olsun

Açıklama:

Selamlaşma
Selâmün aleyküm ev sâhibleri! Müsâfir alır mısınız?”
Safâ geldin, hoş geldin!
Es-selâmü aleyküm ey âşıkân? Ve aleyküm selâm!

Doğru Cevap: D

Soru 70

Aşağıdakilerden hangisi beddua, azarlama, kızma ve tehdit bildiren ifadelerden değildir?

Bu bâbda sâdır olan emrimüŋ icrâsında dakîka fevt eylemeyesin.

İnşâallah mansûr u muzaffer olup selâmet bulursun.

Ayâ ol günü görem mi ki ol a‘mâ Şemseddîn Muhammed’üŋ meyyit namâzın kılam.

Benim paşamın kethüdâsı uğuruna iki bin kisem giderse, her çi bâd-âbâd, ben bunu Siyâvuş Kazağa komam.

Paşamın kethüdâsın hapisden ıtlâk eyle. Yoksa ceddim rûhiyçün seni melâmet ederim.

Açıklama:

Beddua, Azarlama, Kızma ve Tehdit
Alıkon şu gidiyi. Ayâ ol günü görem mi ki ol a‘mâ Şemseddîn Muhammed’üŋ meyyit namâzın kılam. Benim paşamın kethüdâsı uğuruna iki bin kisem giderse, her çi bâd-âbâd, ben bunu Siyâvuş Kazağa komam. Bre ak sakalı şimdi kızıl kanda boyanacak, ben senin neni aldım? Bu bâbda sâdır olan emrimüŋ icrâsında dakîka fevt eylemeyesin. Hay Kara Haydaroğlu! Allah belâcığın versin. Hemân basın. Yakında cânın çıkup Allah tiz günde belânı versin, mel‘ûn Koca. Paşamın kethüdâsın hapisden ıtlâk eyle. Yoksa ceddim rûhiyçün seni melâmet ederim, Sizleri cümle kırsa gerekdir. Vur a gidileri!

Doğru Cevap: B

Soru 71

Leksikoloji ile ilgili söylenenlerden hangisi doğru değildir?

Yunanca leksis ve logos kelimelerinden oluşmuştur.

Kelime ve kelime birliklerinin dilin anlam özelliklerini sosyal ve psikolojik bağlamını dikkate alarak inceler.

Leksikoloji dilbilim ile yakın ilişki içindedir.

Kelime, kelime grupları, kelime kök ve eklerini kapsayan anlam özelliklerini inceler.

Anlam özelliklerini, anlam genişlemelerini ve değişmelerini dilin kültürel yapısını da değerlendirerek açıklayan bir bilimsel çalışma alanıdır.

Açıklama:

Leksikoloji ve Anlambirim Terimleri
Kelime ve kelime birliklerinin dilin anlam özelliklerini sosyal ve psikolojik bağlamını dikkate alarak inceleyen dilbilim alanı anlambilim ( semantik) dir. Ancak anlambilim ile sözcükbilim arasında yakın ilişki bulunmaktadır. Bu bakımdan inceledikleri konular çoğunlukla kesişir.

Doğru Cevap: B

Soru 72

Aşağıdakilerden hangisinde karşıt anlamlı sözcükler birlikte kullanılmıştır?

Şeb u rûz

Çâh-ı mâ

Tahte’l-kahve

Seng-i mıknatîs

Âb nûş

Açıklama:

Osmanlı Türkçesinde Eş Anlamlılık
Seçeneklerde verilenler bugünkü dille gece gündüz, su kuyusu, kahvaltı, mıknatıs taşı ve su içmek anlamındadırlar. Zıt anlamlı sözcükler birlikte A seçeneğinde kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 73

Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Temâşâ etmek (seyretmek, bakmak)

Mukâvemet etmek ( direnmek, karşı koymak, dayanmak )

İlkâ eylemek ( bırakmak, terk etmek )

Müşâhede etmek (üzgün ve umutsuz duruma düşmek)

Kesb etmek (kazanmak, elde etmek)

Açıklama:

Yardımcı Fiiller ve Birleşik Fiillerin Yaygınlığı
Müşâhede etmek, gözlemlemek anlamındadır. Osmanlıcada konuşmada yaygın olarak Türkçe kökenli fiiller kullanılırken yazı dilinde Arapça ve Farsça kökenli kelimeler etmek, olmak, eylemek, görmek, buyurmak, vurmak gibi yardımcı fiillerle birlikte kullanılmıştır. Bugünkü Türkçe’de de bu uygulama devam etmektedir. (sabretmek, kaydetmek, hasta olmak, yardımcı olmak, emir buyurmak gibi)

Doğru Cevap: D

Soru 74

Aşağıdaki kelimelerden hangisi değişime uğramamış kelimelerden biridir?

Beygir

Çardak

Kimse

Torba

Nasîhat

Açıklama:

Kelimelerin Geleneksel yazımları ve Telaffuzları
Osmanlıca eserlerde kimi kelime ve ekler bazen geleneksel Osmanlı yazı dilindeki şekliyle bazen de günlük konuşmada söylendiği şekilde yazılmıştır. Bu çifte söylenişli ve imlalalı kelimelerin birisi eski, diğeri ise yeni şekillerdir. Günümüz Türkçesinde birinci şekiller büyük ölçüde kaybolmuştur. Bârgîr - beygir, çârtâk - çardak, kimesne - kimse, tobra - torba değişime uğramış kelimelerdir. Nasîhat kelimesinde değişme yoktur. Düzeltme işareti kullanılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 75

‘İşte bu mâdde içün kimse uşak kullanmayup bakkâldan gazeta, sebz ve et ne alacaksa alır, dostuna söyler, hânesine gelir.’’ cümlesindeki hangi kelime, Batı dillerinden geçmiştir?

Bakkâl

İçün

Gazeta

Dost

Hâne

Açıklama:

Batıdan Gelen Kelimeler
Osmanlı Türkçesinde XIX. yüzyıldan itibaren batılı kelimeler yazıda görülmeye başlamıştır. Bu kelimeler önce bazen açıklayıcı bir kelime grubuyla veya Osmanlıcada öteden beri kullanılmakta olan kelimelerle birlikte kullanılmıştır. Gazeta-gazete Batı dillerinden gelen bir kelimedir.

Doğru Cevap: C

Soru 76

Aşağıdaki ifadelerden hangisinin açıklaması doğrudur?

El-garîb kel’l-a’mâ ( İnsan her şeye gören gözlerle bakmalı. )

Men dakka dukka ( İte dalaşmaktansa çalıyı dolaşmak yeğdir. )

El-kanâ’atü kenzün lâ yüfnâ ( Her şeyde kanaat etmek sonsuz bir hazinedir. )

El-insâfu nısfu’d-din ( Acıma duygusu olmayan dinden çıkmış gibidir. )

Aleyhi mâ-yestahıkku ( Sen istemesini bilirsen her şey oluruna varır. )

Açıklama:

Dil, Din ve Kültür İçerikli Doğrudan Alıntılar
Yazı dilinde ve kültürlü kişilerin konuşmalarında Arapça ve Farsça ayet, hadis, kelam-ı kibar, deyim veya bunları hatırlatan ifadelere yer verilebilir. Seçeneklerde bulunan ifadeler sırasıyla A. Gurbette insan kör gibidir. B. Çalma kapısını çalarlar kapını. C. Kanaat sonsuz bir hazinedir. D. İnsaf dinin yarısıdır. E. Herkes layığını bulur.

Doğru Cevap: C

Soru 77

Aşağıdakilerden hangisi iyi dilek belirten bir söz değildir?

Cenâb-ı Bârî sizin dahi nice müşkil işleriniz âsân ede.

Hak Te’âlâ sana sıhhat ü selâmet vere.

Hüdâ sizden râzî ola.

Allah da sizin her işde mu’în ve zahîriniz ola.

Bu bâbda sâdır olan emrimün icrâsında dakika fevt eylesin.

Açıklama:

Osmanlı Türkçesinde İfade Kalıpları - Teşekkür, Dua, Kutlama ve İyi Temenniler Bildiren İfadeler
E seçeneğindeki ifade dua değildir, bir bedduadır. Benim emirlerimi yerine getirmeyenler ölsün anlamındadır.

Doğru Cevap: E

Soru 78

Aşağıdaki ifadelerden hangisi nasihat, öğüt cümlesidir?

Sakının Nûru’l-hüdâ celâlinden.

Hak sizi hatâdan saklaya.

Âkıbetin hayr olsun.

Cümle kırsa gerekdir sizleri.

Habîb-i Hudâ aşkına.

Açıklama:

Osmanlı Türkçesinde İfade Kalıpları - Nasihat
Sakının Nûru’l-hüdâ celâlinden.

Doğru Cevap: A

Soru 79

‘’Dümen deryaya düşünce cümle keştibânlar ellerin dizlerin urup pes-i perdeden birbirleriyle helâlleşmeğe başladılar’’ cümlesinde nasıl bir duygu söz konusudur?

Kırgınlık

Utanma

Kızgınlık

Üzüntü

Sevinç

Açıklama:

Osmanlı Türkçesinde İfade Kalıpları - Başsağlığı, Üzüntü ve Keder Bildirme
Üzüntü bulunmaktadır. Gemi batmak üzereyken gemiciler üzüntülerini dile getirerek birbirlerine helallik dilemişlerdir.

Doğru Cevap: D

Soru 80

‘‘Yollarda gâfil gitmen, herkesi refîk etmen, ehl-i derde yâr ol, sâhib-i tedârik olup merd ol. Yürü Allah rast getire. ‘’ ifadesinde aşağıdaki öğütlerden hangisi yoktur?

Giderken dikkatli ol, hiçbir şeyi önemsememezlik yapma.

Yollarda lazım olanı isteyebileceğin kişilere sen de yardımcı ol.

Yollarda herkesle arkadaşlık etme.

Kimseye haksızlık yapma.

Yardım isteyene yardım et.

Açıklama:

Osmanlı Türkçesinde İfade Kalıpları - Nasihat
Yollarda her şeye dikkat etmek gerekir, hiçbir şeyi küçümsemeden, ancak herkesle de yol arkadaşlığı yapmadan, dürüst olmak gerekir. Yardıma muhtaç kişilere de yardımı esirgememelidir. Kendine sahip olmalısın, yola tedariksiz çıkmamalısın. Kendine güvenmelisin, başkaları yolculukta yanında olmayabilir.

Doğru Cevap: B

Ünite 7

Soru 1

Batı Türkçesi ifadesiyle kastedilen Türkçe aşağıdakilerden hangisidir?

Avrupa Türkçesi

Mezopotamya Türkçesi

Arap Coğrafyası Türkçesi

Orta Asya Türkçesi

Anadolu Türkçesi

Açıklama:

Batı Türkçesinin, diğer bir ifadeyle Anadolu Türkçesinin gelişme sürecini esas olarak iki
devre halinde değerlendirmek mümkündür.

Doğru Cevap: E

Soru 2

Batı Türkçesinin ilk devresinde yazılmış olan mensur eserlerin giriş cümlesine ne ad verilirdi?

sebeb-i telif

niyet-i amel

kıssa-i söz

esasi amel

hatt-ı hümayun

Açıklama:

İlk Devre:
Eski Anadolu Türkçesi dönemi diye adlandırılan Batı Türkçesinin kuruluş döneminde, Anadolu’da bir bakıma Türk siyasi teşekkülünün de başlangıç dönemi olduğundan dil ile siyasi yapı arasındaki mesafe henüz birbirine çok uzak değildir. Arapça ve Farsça eserler de bulunmakla beraber, Beylikler sınırları içinde yazılan dinî, edebî ve bilim konulu Türkçe eserler hep bu özelliği taşırlar. Özellikle mensur eserlerde, giriş cümlelerinde (sebeb-i telif) ifade edildiği üzere, eserin daha geniş kitlelere faydalı olmasını sağlamak, halkı eğitmek maksadı gözetildiğinden dil muhatap kitlenin özelliğine göre sade ve anlaşılır olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Batı Türkçesi ilk devresi mensur eserlerinin geniş kitlelere hitap etmesini sağlamak amacıyla aşağıdakilerden hangisi yapılmıştır?

Sade ve anlaşılır bir dil kullanılmıştır.

Eserlerin farklı dillere tercümesi yapılmıştır.

Mensur eserler 100 sayfa sınırını geçmeyecek şekilde yazılmıştır.

Sanatsal ifadelere sıklıkla yer verilmiştir.

Avrupalı yazarların eserlerinden ilham alınmıştır.

Açıklama:

Özellikle mensur eserlerde, giriş cümlelerinde (sebeb-i telif) ifade edildiği üzere, eserin daha geniş kitlelere faydalı olmasını sağlamak, halkı eğitmek maksadı gözetildiğinden dil muhatap kitlenin özelliğine göre sade ve anlaşılır olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Garipnâme adlı eser aşağıdakilerden hangisine aittir?

Evliya Çelebi

Aşık Paşa

Katip Çelebi

Kaşgarlı Mahmut

Peyami Safa

Açıklama:

İlgili eser 14. yy da Aşık Paşa tarafından yazılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi divan şiiri dilini kullanmış olan şairlerden birisi değildir?

Necati Bey

Hoca Dehhani

Yunus Emre

Zati

Tatavlalı Mahremî

Açıklama:

Yazar ve şairlerin dil kullanmadaki becerilerini ve sanat güçlerini göstermek için başvurdukları bu yol, bazı yazar ve şairler tarafından benimsenmemiş, hatta içlerinden bazıları bu gidişe karşı bir tepki olarak anlaşılacak tarzda şiirler yazmışlardır. Bunların içinde XV. yüzyılda Tatavlalı Mahremî, Aydınlı Visalî ve Edirneli Nazmî en çok bilinenleridir. Bu üç şair, şiirlerinde özellikle Türkçe kelimeler kullanmışlar, Arapça ve Farsça kelime ve terkipler kullanmaktan kaçınmışlardır. Ancak bu şekilde yazılan manzumeler Yunus Emre, Hoca Dehhani, Necati Bey, Zati, Baki ve Fuzuli gibi şairlerin kurduğu divan şiiri diline yabancı kalmış, dolayısıyla sanat çevrelerinde pek itibar görmemiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Gülhane Hatt-ı Hümâyûnu adıyla bilinen belge aşağıdakilerden hangisidir?

Tanzimat Fermanı

İslahat Fermanı

Kanun-i Esasi

Asakiri Mansure-i Muhammediye

Askeriye-i Cemiyet

Açıklama:

1839’da Gülhane Hatt-ı Hümâyûnu adıyla ilan edilen Tanzimat Fermanı, bir bakıma, daha II. Mahmut’un saltanatı yıllarında hız kazanan değişim hareketinin bir resmî belge hâlinde duyurulması demekti.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Aşağıdaki isimlerden hangisi Tanzimat Devrindeki sade dil hareketinin temellerini atan isimlerden birisi değildir?

Akif Paşa

Aşık Paşa

Kamil Paşa

Münif Paşa

Pertev Paşa

Açıklama:

Pertev Paşa, Münif Paşa, Kâmil Paşa ve Akif Paşa Tanzimat devri dil hareketinin önemli isimleridir ve bu aydın devlet adamları sade dil hareketinin temelini atmışlardır. Onlardan sonra Şinasi, Namık Kemal ve Ziya Paşa gibi yazarlar da dili yeniden inşa etme çabasında olmuşlar, bu amaca bağlı olarak eserler yazmışlardır.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Türk tarihinde gazetenin gelişim sürecini incelemeyi hedefleyen bir üniversite öğrencisinin ilk olarak araştırması gereken ve 'gazete dili'ni ilk kullanan kişi olarak tanınan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Namık Kemal

Ziya Paşa

Şinasi

Ahmet Mithat Efendi

Ali Suavi

Açıklama:

Şinasi Bey “gazete dili”ni kurmuş olması yanında Tanzimat döneminin dilini nazım ve nesir alanında ilk temsil eden kişidir.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Eserleri incelendiğinde dilde sadeleşme ve yenileşme hedeflerine en çok yaklaşan isim aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

Ziya Paşa

Peyami Safa

Şinasi Bey

Namık Kemal

Ahmet Mithat Efendi

Açıklama:

Tanzimat devrinin amaçladığı dilde sadeleşme ve yenileşme hedefine en çok yaklaşan isim Ahmet Mithat Efendi olmuştur. Onun eseri Tanpınar’ın deyişiyle “1870 senelerinin okuyucu kitlesinin seviyesinden başlar” ve “bir halk okuma odasıdır”. Eserlerinin çeşitliliği ve okuyucu kitlesi olarak halk kesimini hedeflemesi ona dilin bütün ifade renklerini kullanma fırsatı vermiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 10

Din değiştirme
Sosyal ve siyasal durum değişikliği
Yazının yetersizliği

Yukarıdakilerden hangisi Türk Tarihinde gerçekleşen alfabe değişikliklerinin meydana gelmesinin sebeplerindendir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

I ve III

II ve III

Açıklama:

Türkler, VIII. yüzyıldan başlayarak Şamanizm, Budizm, Brahmanizm, Hıristiyanlık, Manilik, Musevilik, İslamlık gibi değişik dinlerin ve Hint, Çin, Arap ve batı gibi çeşitli kültür çevrelerinin etkisiyle birbirinden farklı 17 değişik alfabe kullanmışlardır.
Alfabe değişikliklerinin gerekçeleri üç maddede toplanabilir:
1. Din değiştirme
2. Sosyal ve siyasal durum değişikliği
3. Farklı kültür ve medeniyet ortamına geçme

Doğru Cevap: C

Soru 11

Türk edebiyatında hangi yüzyıldan itibaren Arapça ve Farsça kelime ve terkipler yoğun kullanılmaya başlanmıştır?

11. yy.

12. yy.

13. yy.

14. yy.

15. yy.

Açıklama:

15. yüzyıldan itibaren Türk edebiyatında Arapça ve Farsça kelime ve terkipler yoğun kullanılmaya başlanmıştır. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 12

Tanzimat döneminde yayınlanan Tercüman-ı Ahval gazetesinin mukaddimesinde "Yazılar herkesin anlayacağı sade bir dilde olacaktır" diyen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Şinasi

Ziya Paşa

Ahmet Mithat Efendi

Şemsettin Sami

Namık Kemal

Açıklama:

Tanzimat edebiyatının ilkelerinden biri de halkın anlayacağı sadelikte edebiyat yapmaktı. Yazar Şinasi, Tanzimat döneminde yayınlanan Tercüman-ı Ahval gazetesinin mukaddimesinde "Yazılar herkesin anlayacağı sade bir dilde olacaktır" demiştir. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Osmanlı Türkçesini konu alan dilbilgisi kitaplarının ilki olan "Müyessir-etü'l -Ulûm" adlı eseri aşağıdakilerden hangisi yazmıştır?

Şemsettin Sami

Bergamalı Kadri

Namık Kemal

Şinasi

Agah Efendi

Açıklama:

Osmanlı Türkçesini konu alan dilbilgisi kitaplarının ilki olan "Müyessir-etü'l -Ulûm" adlı eseri "Bergamalı Kadri" yazmıştır. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Tanzimat döneminde ilköğretim için imla konuları üzerinde durduğu yazılarını, "Medrese-i Süleymaniyye Rehnûmâ-yı Muallimîn" adını verdiği kitabında toplamıştır.
Yukarıda adı geçen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Ali Suavi

Namık Kemal

Ahmet Mithat Efendi

Şinasi

Recâizade Mahmut Ekrem

Açıklama:

"Ahmet Mithat Efendi", Tanzimat döneminde imla konusu üzerine yazılarını "Medrese-i Süleymaniyye Rehnûmâ-yı Muallimîn" adlı kitapta toplamıştır. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 15

Yazarın "Araba Sevdası" adlı romanı, edebiyatımızda toplumsal hicvin ilk örneklerinden birisi olmanın yanında, sade dilin edebiyat eserinde tatbik edildiği önemli örneklerden de birisidir.
Yukarıda sözü edilen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Şinasi

Namık Kemal

Ahmet Mithat Efendi

Recâizade Mahmut Ekrem

Abdülhak Hamit Tarhan

Açıklama:

"Araba Sevdası" romanını Recâizade Mahmut Ekrem yazmıştır. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Dil ve tarih alanındaki çalışmalarıyla memleketimizin en eski hatta ilk Türkoloğu olma sıfatını kazanmış olan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Namık Kemal

Muallim Naci

Ahmet Vefik Efendi

Ali Suavi

Şemsettin Sami

Açıklama:

Dil ve tarih alanındaki çalışmalarıyla memleketimizin en eski hatta ilk Türkoloğu olma sıfatını kazanmış olan kişi "Ahmet Vefik Paşa" dır. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 17

Dil ve sade Türkçe konularında önemli çalışmalar yapmıştır. Vatanı Kırım'da "Dilde, işte, fikirde birlik" şeklinde sistemleştirdiği fikrî yapısı ile devrinde ve sonraki nesillerde tesirli olmuştur.
Yukarıda sözü edilen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Bekir Çobanzade

Cengiz Dağcı

Yusuf Bolat

Müstecib Ülküsel

İsmail Gaspıralı

Açıklama:

İsmail Gaspıralı, Kırımlı edebiyatçıdır. Öğretileriyle Kırım halkına ışık tutmuştur. Türkçe dili üzerine çalışmaları vardır. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Aşağıdakilerin hangisi dilin sadeleşmesi konusunda çaba gösteren Milli edebiyat dönemi sanatçılarından biri değildir?

Ziya Gökalp

Ömer Seyfettin

Ali Canip Yöntem

Mehmet Emin Yurdakul

Cenap Şahabettin

Açıklama:

Milli Edebiyat dönemi sanatçıları içinde Cenap Şahabettin yoktur. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi Türk yazı sisteminde ilk defa ıslah çalışmalarını yapmıştır?

Edirneli Nazmi

M. Kemal Atatürk

Münir Paşa

Ahmet Cevdet Paşa

Enver Paşa

Açıklama:

Ahmet Cevdet Paşa, ilk kez Türk yazı sistemi konusunda görüşler ortaya koymuş bir Osmanlı aydınıdır. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Latin alfabesi'nin seçiminde aşağıdaki görüşlerden hangisi kabul edilmiştir?

Bütün alfabeleri bir araya getirerek Türkçenin ihtiyaçlarına cevap verecek harfleri hepsinden seçmek

Azerbaycan alfabesini örnek almak

Fransız alfabesini örnek almak

Latin alfabesini örnek almak

Uygur alfabesini örnek almak

Açıklama:

Latin alfabesi'nin seçiminde;bütün alfabeleri bir araya getirerek Türkçenin ihtiyaçlarına cevap verecek harfleri hepsinden seçmek görüşü kabul görmüştür. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Batı Türkçesinin, diğer bir ifadeyle Anadolu Türkçesinin gelişme süreci esas olarak kaç devre olarak incelenir?

Açıklama:

Batı Türkçesinin, diğer bir ifadeyle Anadolu Türkçesinin gelişme sürecini esas olarak iki devre halinde değerlendirmek mümkündür: İlk devre, ikinci devre.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Nesir ve nazım dilinde Arapça ve Farsça kelime ve terkiplerin yoğun olarak kullanılmaya başlanması kaçıncı yüzyıldan itibaren oretaya cıkmıştır?

XVII. YY Sonlarında

XIV. YY. Sonlarında

XV. YY. Sonlarında

XII. YY. Sonlarında

XIII. YY. Sonlarında

Açıklama:

Batı Türkçesinin gelişme tarihi içinde önemli bir yeri olan Türkî-i Basît akımı, kelime anlamı itibariyle “Basit Türkçe” demektir. Özellikle XV. yüzyıldan itibaren nesir ve nazım dilinde Arapça ve Farsça kelime ve terkiplerin yoğun olarak kullanılmaya başlandığı dikkat çekmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Tıp öğretiminin Türkçe yapılması maksadıyla Cemiyyet-i Tıbbiyye-i Osmaniyye kaç yılımda kurulmuştur?

1688

1764

1859

1766

1866

Açıklama:

Tıp öğretiminin Türkçe yapılması maksadıyla 1283 (1866) yılında Cemiyyet-i Tıbbiyye-i Osmaniyye kurulmuştur. Bir yıl sonra da Mekteb-i Tıbbiyye-i Mülkiyye (1867) kurulmuş ve bu mektepte yalnızca Türkçe ders verilmesi kararlaştırılmıştır. Hüseyin Avni Paşa’nın seraskerliği sırasında Dâr-ı Şûrâ-yı Askerî (Yük- sek Askerî Şûrâ), 16 Eylül 1286 (1870) tarihli toplantısında Askerî Tıbbiyedeki dersleri de Türkçeleştirme kararı almıştır. Bu dönemde tıbbi eserlerin dilinde ve tıp terminolojisinde sistemli Türkçeleşme çalışmalarının yapıldığı görülmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 24

Osmanlı alfabesinin yetersizliği üzerinde durup bunun yerine Latin esaslı alfabenin Türkçe için uygun alfabe olacağını söyleyen kişi kimdir?

Ziya Paşa

Namık Kemal

Akif Paşa

Kâmil Paşa

Münif Efendi

Açıklama:

Yazı dilinin sadeleştirilmesinde çok büyük hizmetleri geçmiş bulunan Münif Efendi, aynı zamanda Osmanlı alfabesinin yetersizliği üzerinde durup bunun yerine Latin esaslı alfabenin Türkçe için uygun alfabe olacağını da söyleyen kişidir.

Doğru Cevap: E

Soru 25

Türk gazeteciliğinin kurucusu olan kişi kimdir?

Hüseyin Avni Paşa

Fuad Paşa

Şinasi Bey

Bergamalı Kadri

Cevdet Paşa

Açıklama:

Türk gazeteciliğinin kurucusu olan Şinasi Bey de Agâh Efendi ile birlikte çıkardıkla- rı Tercüman-ı Ahvâl gazetesinin ilk sayısına yazdığı mukaddimede yazılarının herkesin anlayacağı şekilde sade bir dille yazılacağını ifade etmiştir. Şinasi Bey gerek Tercüman-ı Ahvâl ve gerekse daha sonra çıkardığı Tasvîr-i E âr gazetelerine yazdığı yazılarında ol- dukça açık ve sade bir dil kullanmış ve Türk nesir dili içinde bir de “gazete dili” anlayışı- nın doğmasına vesile olmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 26

Osmanlı Türkçesini konu alan dilbilgisi kitaplarının ilki Bergamalı Kadri’nin 1530’da yazdığı eser aşağıdakilerden hangisidir?

Tasvîr-i E âr

Müyessiretü’l-Ulûm

Sehlü’l-ibâre

Cemiyyet-i İlmiyye-i Osmaniyye

Kavâid-i Osmâniyye

Açıklama:

Bizde Osmanlı Türkçesini konu alan dilbilgisi kitaplarının ilki Bergamalı Kadri’nin 1530’da yazdığı Müyessiretü’l-Ulûm adlı eseridir. XVI. yüzyıldan başlayarak yabancılara Türkçe öğretmek üzere yine yabancılar tarafından Türkçe gramer kitapları hazırlanmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 27

Şinasi’nin açtığı yolda Tanzimat sonrası edebî dili asıl işlemeye başlayan kişi kimdir?

Abdülhak Hamid

Ali Suavî

Muallim Naci

Ahmet Mithat Efendi

Namık Kemal

Açıklama:

Şinasi’nin açtığı yolda Tanzimat sonrası edebî dili asıl işlemeye başlayan Namık Kemal ol- muştur. Şinasi’nin Avrupa’ya gidişine kadar Tasvîr-i E âr’da onun yanında bulunmuş ve bir nevi Şinasi’nin çırağı olmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 28

Tanzimat devrinin amaçladığı dilde sadeleşme ve yenileşme hedefine en çok yaklaşan isim kim olmuştur?

Mustafa Sami Efendi

Ahmet Mithat Efendi

Recâîzade Mahmud Ekrem

Nazif

Tevfik Fikret

Açıklama:

Tanzimat devrinin amaçladığı dilde sadeleşme ve yenileşme hedefine en çok yaklaşan isim Ahmet Mithat Efendi olmuştur. Onun eseri Tanpınar’ın deyişiyle “1870 senelerinin okuyucu kitlesinin seviyesinden başlar” ve “bir halk okuma odasıdır”. Eserlerinin çeşitliliği ve okuyucu kitlesi olarak halk kesimini hede emesi ona dilin bütün ifade renklerini kullanma fırsatı vermiştir. Onun dilin sadeleşmesi noktasında hede ediği merhaleye varma- sında elbette ki seçtiği konuların ve şahısların halk kitlesinden olmasının da büyük rolü olmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 29

29 harfli Yeni Türk Alfabesi kanun tasarısı hangi tarihte kabul edilmiştir ?

21 Ağustos 1923

2 Eylül 1919

23 Ağustos 1928

31 Ekim 1928

1 Kasım 1928

Açıklama:

Dil Encümeni tarafından tespit edilmiş olan ve Dolmabahçe toplantılarında uygula- maları yapılan, 29 har i Yeni Türk Alfabesi bir kanun tasarısı hâlinde üç milletvekilinin imzasıyla 31 Ekim 1928’de meclis başkanlığına verilmiş, 1 Kasım 1928 tarihinde kabul edilmiştir. “Türk Har erinin Kabul ve Tatbiki Hakkındaki Kanun” adını taşıyan 11 mad- delik kanun, 3 Kasım 1928 günü de Resmî Gazetede yayımlanarak resmen yürürlüğe gir- miştir. İlk maddesi şöyledir: Şimdiye kadar yazmak için kullanılan Arap har eri yerine Latin esasından alınan ve merbut cetvelde şekilleri gösterilen har er (Türk Har eri) unvan ve hukuku ile kabul edilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 30

Yeni Türk Alfabesi projesinin tamamlandığı basın aracılığıyla hangi tarihte duyurulmuştur?

12 Kasım 1926

8 Temmuz 1919

13 Haziran 1927

12 Temmuz 1928

23 Nisan 1923

Açıklama:

12 Temmuz 1928’de Yeni Türk Alfabesi projesinin tamamlandığı basın aracılığıyla duyuruldu.Ardından, Mustafa Kemal Paşa, çalışmaları daha yakından takip etmek ve hızlandırmak için komisyonu İstanbul’a çağırdı. Otuz altı günlük çalışmanın ardından hazırlanan kırk bir sayfalık rapor Paşa’ya takdim edildi. Raporda bu günkü har erden başka q, w, x har eri de bulunuyordu; ancak ğ, ö, ü har erine yer verilmemişti.) 6 Ağustos 1928’de Galatasaray Lisesi’nde Maarif Vekili Mustafa Necati Bey’in başkan- lığında yapılan toplantıda, Mustafa Kemal Paşa’nın işaretiyle alfabe yeniden ele alındı ve bazı değişiklikler yapılarak Türkçenin seslerini karşılayabilecek duruma getirilmeye çalışıldı. Bu çalışmalar esnasında, Arapça ve Farsça kelimelerdeki sesleri karşılamak üzere konulan har erin çıkarılmasına karar verildi. Çalışmalara Atatürk bizzat nezaret etti, teklif- lerde bulundu.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Aşağıdaki isimlerden hangisi aynı sanat akımından geldiği hâlde sade dil kullanarak diğerlerinden ayrı düşmüştür?

Ahmet Hikmet

Mehmet Rauf

Nabizade Nazım

Halit Ziya

Cenap Şehabeddin

Açıklama:

Ahmet Hikmet diğer isimlerin aksine sade bir dil kullanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Türkçede gazete dilinin doğmasını sağlayan öncü isim kimdir?

Namık Kemal

Halit Ziya

Şinasi

Ahmet Mithat

Recaizade Mahmut Ekrem

Açıklama:

Şinasi birçok alanda olduğu gibi gazete dilinin doğmasında da ciddi katkı sahibidir

Doğru Cevap: C

Soru 33

Aşağıdaki önerilerden hangisi Namık Kemal’in “Lisân-ı Osmânînin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülâhazâtı Şâmildir” yazısındaki Türkçeye ilişkin önerilerinden biri değildir?

Mevcut gramer kitapları düzeltilmelidir.

Türkçeye mahsus mükemmel bir sözlük hazırlanmalıdır.

Galat-ı meşhur denilen yaygın kullanılan kelimeler ve ibareler değiştirilmelidir.

Mevcut eserlerin doğal anlatıma sahip olan makalelerinden tertip edilen ve karşılaştırmalı bir antoloji hazırlanmalıdır.

Dilimize ait bir belâgat kitabı hazırlanmalıdır.

Açıklama:

Namık Kemal yazısında galat- meşhur denilen yaygın kelimeleri değiştirmeyi değil asli şekliyle kullanmayı önerir.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Osmanlı Türkçesini konu alan dil bilgisi kitaplarının ilki aşağıdakilerden hangisidir?

Müyessiretü’l-Ulûm

Lehçe-i Osmanî

Sarf-i Türkî

Kâmûs-ı Türkî

Kavâid-i Osmâniyye

Açıklama:

Bergamalı Kadri’nin 1530’da yazdığı Müyessiretü’l-Ulûm Osmanlı Türkçesinin ilk dil bilgisi kitabıdır. Kavâid-i Osmâniyye ise 1865 tarihli ve neşredilen ilk dil bilgisi kitabıdır. Diğer eserler de sonraki tarihlerde yayımlanmıştır. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 35

Tanzimat dönemi dilinin yenileşmesinde öncü isimlerden değildir?

Ahmet Rasim

Ziya Paşa

Ahmet Mithat

Namık Kemal

Şinasi

Açıklama:

Ahmet Rasim bu isimlerden biri değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Dönemi’ndeki dil anlayışının yenilikleri arasında gösterilemez?

Kelime ve tamlamalarda

Cümle ve ifade biçimlerinde

Nesirde seci anlayışında

Bağlaçların kullanımında

Nesirde yazıya başlamadan önce ağır ve bazen Arapça giriş yapma alışkanlığında

Açıklama:

Edatların kullanımında yenilik vardır, bağlaçlarla ilgili yoktur.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Batı Türkçesinin genel Türkçenin bir lehçesi olduğunu ve bundan başka Türk lehçelerinin de bulunduğunu ortaya koymak için yazdığı önemli sözlüğünü Lehçe-i Osmanî adıyla neşreden yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Ahmet Vefik Paşa

Ali Suavi

Süleyman Nazif

Şemsettin Sami

Ahmet Cevdet Paşa

Açıklama:

İlk Türkolog diyebileceğimiz ve ilk Darülfunun hocası olan Ahmet Vefik Paşa’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Aşağıdaki isimlerden hangisi Servet-i Fünuncuların diline karşı sade dili savunan yazılar kaleme almıştır ?

Ebuzziya Tevfik

Şemsettin Sami

Ali Emiri

Veled Çelebi

Necip Asım

Açıklama:

Ebuzziya Tevfik ve Manastırlı Rıfat sade dili anlayışına bağlı yazılar yazmışlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 39

Aşağıdaki isimlerden hangisi kuruluş amacı genel olarak, bilimsel ve kültürel düzeyde Türklük dünyasının her türlü meselesini ele almak olan Türk Derneği’nin kurucularından biri değildir?

Ahmet Mithat

Ahmet Hikmet

Rıza Tevfik

Ispartalı İsmail Hakkı

Hüseyin Siret

Açıklama:

Hüseyin Siret, Servet-i Fünun şairidir.

Doğru Cevap: E

Soru 40

Dilde sadeleşmeyi esas alan Yeni Lisan makalesinin aşağıdakilerden hangisi savunması beklenemez?

Türkçe terkipler ve cemiler ihtiyaca tamamıyla kâfî bulunduğundan Arapça Acemce terkip ve cemiler kullanılmayacak.

Arapça ve Acemce terkiplerin tufeylisi olan Türkçe terkiplerde yaşamasına imkân bulunmayan Arapça ve Acemce kelimeler artık istimal edilmeyecektir.

Arapça, Acemce kelimelere dahil yahut lâhik olacak Arapça Acemce edatlar da mümkünse Türkçe edatlarla değiştirilecektir.

Terkiplerle ifade olunan manalar basit kelimelerle ifade olunmaya çalışılmayacaktır.

Türk Derneği’nin ve sair tasfiyecilerin yaptıkları gibi Çağatayca, Türkmence’ye yahut Anadolu, Rumeli lehçelerine mensup eski ve yeni kelimeler yeni lisanda istimal olunmayacaktır.

Açıklama:

Dilde sadeleşmeyi savunan Yeni Lisan ağır tamlamalar yerine basit kelimelerle ifadeyi savunur

Doğru Cevap: D

Soru 41

Aşağıdaki dergilerden hangisi Türk Ocağı ve Türkçülük taraftarlarınca çıkarılan dergilerden biri değildir?

Türk Yurdu

Halka Doğru

Türk Sözü

Yeni Mecmua

Hürriyet

Açıklama:

Hürriyet, Namık Kemal ve Ziya Paşa’nın Londra’da çıkardığı gazetedir.

Doğru Cevap: E

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi Ziya Gökalp’in Türkçülüğün Esasları’nda “Dilde Türkçülüğün Prensipleri” başlığı altında ifade ettiği görüşlerden biri değildir?

Halk dilinde Türkçe müteradifi bulunan Arapça ve Farsça kelimeleri atmak, tamamıyla müteradif olmayıp küçük nüansa malik olanları dilimizde muhafaza etmek.

Yeni terimler aranacağı zaman, ilkin halk dilindeki kelimeler arasından aramak; bulunmadığı takdirde Türkçenin işlek edatlarıyla ve işlek terkip ve çekim usûlleriyle yeni kelimeler yaratmak.

İstanbul Türkçesinin ses düzeni, ek ve kökleri ile cümle yapısı, yeni Türkçenin temeli olmakla birlikte başka Türk lehçelerinden de kelime, siga, edat, ve terkip kaideleri alınmalıdır.

Kelimeler, delâlet ettikleri manaların tarifleri değil, işaretleridir. Kelimelerin manaları, köklerini bilmekle anlaşılmaz.

Yeni Türkçenin, bu esaslar dahilinde, bir lügatiyle bir de grameri vücuda getirilmeli

Açıklama:

Ziya Gökalp diğer Türk lehçelerinden kelime vs. almayı eleştirir.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Türklerin en uzun süreyle kullandıkları alfabe aşağıdakilerden hangisidir?

Uygur

Köktürk

Arap

Latin

Kiril

Açıklama:

Yaklaşık altı asır kullanılan Arap alfabesidir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Okuma yazmanın kolaylaşması ve yaygınlaşması konusunu ele alan ilk devlet adamı kimdir?

Ahmet Cevdet Paşa

Fuat Paşa

Münif Paşa

Akif Paşa

Mithat Paşa

Açıklama:

Okuma yazmanın kolaylaşması ve yaygınlaşması konusunu ele alan ilk devlet adamı Ahmet Cevdet Paşa’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 45

“Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkındaki Kanun” hangi tarihte Resmî Gazete’de yayımlanarak resmen yürürlüğe girmiştir?

20 Mayıs 1928

6 Ağustos 1928

1 Kasım 1928

3 Kasım 1928

12 Temmuz 1932

Açıklama:

“Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkındaki Kanun” 3 Kasım 1928’de Resmî Gazete’de yayımlanarak resmen yürürlüğe girmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 46

Batı Türkçesi’nin kuruluş dönemine verilen isim hangisidir?

Yeni Anadolu Türkçesi Dönemi

Batılılaşma Dönemi

Türkçe’nin Sadeleşmesi Dönemi

Eski Anadolu Türkçesi Dönemi

Modern Türkçe Dönemi

Açıklama:

Eski Anadolu Türkçesi dönemi diye adlandırılan Batı Türkçesinin kuruluş döneminde, Anadolu’da bir bakıma Türk siyasi teşekkülünün de başlangıç dönemi olduğundan dil ile siyasi yapı arasındaki mesafe henüz birbirine çok uzak değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Türkçe’deki Arapça ve Farsça gramer unsurları hangi yüzyıldan sonra artmaya başlamıştır?

Yüzyılın ortaları

Yüzyılın sonları

Yüzyılın başları

Yüzyılın ortaları

Yüzyılın sonları

Açıklama:

Sanat kudretini göstererek edebiyat çevrelerinde söz sahibi olmak maksadıyla eserler ortaya konmaya çalışıldığı bu dönemde bu türlü eserlerin dilinde tabiilikten ve sadelikten uzaklaşma görülmeye başlar. İmparatorluğun siyasi gelişmesine paralel biçimde Türkçe de siyasi yapının unsurlarının çeşitliliğini barındırmaya başlamıştır.
Tercüme ve telif bütün eserlerde görülen bu durum, özellikle XV. yüzyılın sonlarından itibaren edebî maksatla kaleme alınan eserlerin dilinde Arapça ve Farsça gramer unsurlarının artmasıyla değişmeye, eserlerin cümle kurgusu sade yapılı cümle görüntüsünden uzaklaşmaya başlar.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Türk-i Basit akımı kaçıncı yüzyılda Arapça ve Farsça kelime ve tamlamaları aşırı şekilde kullanıp dili anlaşılmaz hale getirenlere bir tepki olarak ortaya çıkmıştır?

XIV

XVI

XVII

XVIII

Açıklama:

Batı Türkçesinin gelişme tarihi içinde önemli bir yeri olan Türkî-i Basît akımı, kelime anlamı itibariyle “Basit Türkçe” demektir. Özellikle XV. yüzyıldan itibaren nesir ve nazım dilinde Arapça ve Farsça kelime ve terkiplerin yoğun olarak kullanılmaya başlandığı dikkat çekmektedir. Yazar ve şairlerin dil kullanmadaki becerilerini ve sanat güçlerini göstermek için başvurdukları bu yol, bazı yazar ve şairler tarafından benimsenmemiş, hatta içlerinden bazıları bu gidişe karşı bir tepki olarak anlaşılacak tarzda şiirler yazmışlardır. Bunların içinde XV. yüzyılda Tatavlalı Mahremî, Aydınlı Visalî ve Edirneli Nazmî en çok bilinenleridir.

Doğru Cevap: B

Soru 49

III. Selim ve II. Mahmut’un sadeleştirme çalışmalarından sonra, 1866 yılında kurulan Cemiyyet-i Tıbbiye-i Osmaniyye’nin kuruluş amacı nedir?

Tıp öğreniminin Türkçe yapılması

Tıp iliminde ilerleme kaydetmek

Tıp alanındaki eserleri çevirmek

Tıp çalışanlarına Türkçe dersi vermek

Türkçe tıp eserleri üretmek

Açıklama:

III. Selim’in askerî ve siyasî icraatları yanında resmî dil konusunda yaptığı önemli değişiklikleri ve II. Mahmut’un yaptıklarını resmî dilin (hatt-ı hümâyûnların, fermanların dilinin) sadeleşmesi hususunda önemli bir merhale saymak gerekmektedir. Bu tarihten yaklaşık otuz yıl sonra, tıp öğretiminin Türkçe yapılması maksadıyla 1283 (1866) yılında Cemiyyet-i Tıbbiyye-i Osmaniyye kurulmuştur. Bir yıl sonra da Mekteb-i Tıbbiyye-i Mülkiyye (1867) kurulmuş ve bu mektepte yalnızca Türkçe ders verilmesi kararlaştırılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Hangisi Tanzimat devri dil hareketinin önemli isimleri arasında yer almaz?

Pertev Paşa

Münif Paşa

Kamil Paşa

Akif Paşa

Ziya Paşa

Açıklama:

Pertev Paşa, Münif Paşa, Kâmil Paşa ve Akif Paşa Tanzimat devri dil hareketinin önemli isimleridir ve bu aydın devlet adamları sade dil hareketinin temelini atmışlardır. Onlardan sonra Şinasi, Namık Kemal ve Ziya Paşa gibi yazarlar da dili yeniden inşa etme çabasında olmuşlar, bu amaca bağlı olarak eserler yazmışlardır.

Doğru Cevap: E

Soru 51

Şinasi’nin yenilik hareketi içindeki önemi aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

Büyük edebi eserler yazmış olması

Yeni bir edebi dil oluşturmuş olması

Gazetelerde uzun yazılar yazmış olması

Yazılarında edebi olma kaygısı gütmesi

Gazetelerde sade ve anlaşılabilir bir dil kullanması

Açıklama:

Sinasi’nin yenilik hareketi içindeki önemi, onun büyük edebî eserler yazmış ya da yeni bir edebî dil oluşturmuş olmasından değil, özellikle gazetelerinde yazdığı yazılarında küçük ve kısa haberleri çok düzgün biçimde anlaşılır ve sade bir dil ile yazmış olmasından gelir. Bu yazılarında edebî olmak gibi bir kaygı gütmemiş, her zaman halkın konuştuğu dili dikkate almış ve hedefi daima halk tarafından anlaşılırlık olmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 52

Hangisi Namık Kemal’in mevcut yapıdan Türkçe’ye geçmek için ileri sürdüğü beş öneriden biri değildir?

Yeni Türkçe kelimeler oluşturulmalı

Mevcut gramer kitapları düzeltilmeli

Yaygın kullanılan kelimeler asli şekillerine tercih edilmeli

Mevcut eserlerin doğal anlatıma sahip olan makalelerinden tertip edilen ve karşılaştırmalı bir antoloji hazırlanmalı

Dilimize ait bir belâgat kitabı hazırlanmalı

Açıklama:

Mevcut yapıdan ve durumdan Türkçeye geçmek için ileri sürdüğü beş öneri, öz olarak şunlardır:
Mevcut gramer kitapları düzeltilmeli, eksikleri tamamlanmalı ve herkesin faydalanacağı bir yaygınlığa kavuşturulmalı.
Türkçeye mahsus mükemmel bir sözlük hazırlanmalı.
Galat-ı meşhur denilen yaygın kullanılan kelimeler ve ibareler asli şekillerine tercih edilmelidir.
Mevcut eserlerin doğal anlatıma sahip olan makalelerinden tertip edilen ve karşılaştırmalı bir antoloji hazırlanmalı, bunlar okullarda okutulmalıdır.
Dilimize ait bir belâgat kitabı hazırlanmalıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 53

XVI - XIX yüzyılları döneminin Çağatay Türkçesi yazarlarından ilk önemli şahsiyeti hangisidir?

Şibani Muhammed Han

Muhammed Salih

Ali Şir Nevai

Bayram Han

Ebu’l-Gazi Bahadır Han

Açıklama:

Türk dili ve edebiyatının çok değerli birçok eseri bu dönemde de yazılmıştır. Bu dönemin ilk önemli şahsiyeti Şibanî Muhammed Han’dır. Hayatı Bâbür Şah ile mücadelelerle geçmiştir. 1510 yılında Safevi hükümdarı Şah İsmail ile yaptığı bir savaşta yenilmiş ve ölmüş- tür. Bahru’l-Hudâ adlı dinî-ahlaki mesnevisi dışında edebiyat ve dil açısından çok önemli olan bir de Divan’ı vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 54

Çağatay Türkçesi’nde ayrılma hali eki olan +dIn, Osmanlı Türkçesi’nde hangisine karşılık gelmektedir?

+dAn

-sUn

+(y)I

+(y)A

Açıklama:

Şekil bilgisi özellikleri olarak Çağatay Türkçesi’ndeki +dIn eki Osmanlı Türkçesi’nde + dAn ekine karşılık gelir.

Doğru Cevap: A

Soru 55

Çağatay Türkçesinde yükleme hali eki olan +nI, Osmanlı Türkçesinde hangisine karşılık gelmektedir?

-n-

+(y)A

-(y)AIUm

+(y)I

-sUn

Açıklama:

Şekil bilgisi özellikleri olarak Çağatay Türkçesi’ndeki +nI eki Osmanlı Türkçesi’nde + (y)I ekine karşılık gelir.

Doğru Cevap: D

Soru 56

XVI. yüzyılda Arapça ve Farsça kelime ve tamlamaları aşırı şekilde kullanıp dili anlaşılmaz hâle getirenlere bir tepki olarak ortaya çıkan akım aşağıdakilerden hangisidir?

“Türkî-i Basît” (Basit Türkçe) Akımı

Süslü (müzeyyen) Türkçe Akımı

Sade Metinler Akımı

Sade Dilli Metinler Türkçesi

Yenileşme Hareketi

Açıklama:

XVI. yüzyılda Arapça ve Farsça kelime ve tamlamaları aşırı şekilde kullanıp dili anlaşılmaz hâle getirenlere bir tepki olarak ortaya çıkan akım;“Türkî-i Basît” yani "Basit Türkçe" Akımıdır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 57

Osmanlı Türkçesini konu alan dilbilgisi kitaplarının ilki aşağıdakilerden hangisidir?

Bergamalı Kadri’nin Müyessiretü’l-Ulûm

Abdurrahman Fevzi Efendinin Mikyâsu’l-Lisân Kıstâsu’l-Beyân

Abdullah Ramiz Pasa’nın Emsile-i Türkiyye’si

Ali Nazîmâ’nın Muhtasar Lisân-ı Osmânî

Cevdet Pasa ve Fuad Pasa’nın Medhal-i Kavâ’id

Açıklama:

Osmanlı Türkçesini konu alan dilbilgisi kitaplarının ilki Bergamalı Kadri’nin Müyessiretü’l-Ulûm adlı eseridir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Şinasi “gazete dili”ni kurmuş olması yanında Tanzimat döneminin dilini nazım ve nesir alanında ilk temsil eden kişidir. Aşağıdaki bilgilerden hangisi Şinasi’ye ait değildir?

Şair Evlenmesi adlı yenileşme dönemi edebiyatının da temsilcisi olan tiyatro eseri

Kendi şiirlerini topladığı Müntahabât-ı Es’âr

Türk atasözlerini ilk defa bir araya toplayan Durûb-ı Emsâl-i Osmâniyye

Tercüman-ı Ahvâl ile Tasvîr-i Efkâr’da dil ve edebiyatla ilgili yazdığı makaleler

Tercüme-i Nazım adıyla İngiliz şairlerinin şiirlerinden yaptığı tercümeler

Açıklama:

Şinasi'nin eseri Tercüme-i Nazım değil ilk baskısı 1859'da yapılan Tercüme-i Manzûme'dir ve İngiliz şairlerinin şiirlerinden yaptığı tercümelerdir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 59

l. Mevcut gramer kitapları düzeltilmeli, eksikleri tamamlanmalıdır.ll.Türkçeye mahsus mükemmel bir sözlük hazırlanmalıdır.lll.Yaygın kullanılan kelimeler ve ibareler asli şekillerine göre tercih edilmelidir.lV.Karşılaştırmalı bir antoloji hazırlanmalı, bunlar okullarda okutulmalıdır.V.Dilimize ait bir belâgat kitabı hazırlanmalıdır. Yukarıdakilerden hangileri Namık Namık Kemal’in mevcut yapıdan ve durumdan Türkçeye geçmek için ileri sürdüğü önerilerdir?

l ve ll

ll ve lV

ll, lll ve V

l, ll, lll ve lV

l, ll, lll, lV ve V

Açıklama:

Seçeneklerde verilen bilgilerin tamamı Namık Kemal’in mevcut yapıdan ve durumdan Türkçeye geçmek için ileri sürdüğü önerilerdir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 60

“Şinasi’nin yanındaki ikinci kişidir ancak o kültür tarihimizde daha çok edebî ve siyasi kimliğiyle yer alır. Görüşlerini Hürriyet gazetesinde neşrettiği “Şiir ve İnşâ” makalesi ile manzum olarak yazdığı “Harâbât mukaddimesi”nde edebiyat çerçevesinde ortaya koymuştur. Makalesinde yenilikçi düşünce mensuplarını oldukça memnun eden bir anlayışı savunurken “Harâbât mukaddimesi” yazısında tam tersine bir görüşü ortaya koymuştur.”
Yukarıda özellikleri verilen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Ali Suavi

Ziya Paşa

Namık Kemal

Ahmet Mithat Efendi

Muallim Naci

Açıklama:

Özellikleri verilen kişi Ziya Paşa'dır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 61

Ahmet Mithat Efendi’nin; imlânın islah edilmesi konusuna temas ettiği, Türkçenin geçirdiği merhaleleri ve devrinde içinde bulunduğu durumu özetleyerek eserlerinde kullandığı sade ve anlaşılır halk dilini niçin tercih ettiğinin gerekçelerini de verdiği, çağdaşlarına göre doğrudan dil konusunu işlediği yazısı aşağıdakilerden hangisidir?

Tecüman-ı Hakîkat gazetesine yazdıgı yazılar

Medrese-i Süleymaniyye

Rehnümâ-yı Muallimîn

Osmanlıca’nın Islahı

Terbiye-i Efkar

Açıklama:

Ahmet Mithat Efendi’nin sözü edilen yazısı Dağarcık’ta neşrettigi “Osmanlıca’nın Islahı” baslıklı yazısıdır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 62

l. Kelime ve tamlamalarda ll. Cümle ve ifade biçimlerinde lll. Edatların kullanımında lV. Konuşma üslûbunun yazıda kullanılmasında V. Noktalama işaretlerinin kullanılmasında Yukarıdakilerden hangileri Tanzimat neslinin dil anlayışındaki yenilikler arasında yer alır?

l ve lll

ll, lll ve V

l, ll, lll

lll, lV ve V

l, ll, lll, lV ve V

Açıklama:

Kelime ve tamlamalarda, Cümle ve ifade biçimlerinde, Edatların kullanımında, Konuşma üslûbunun yazıda kullanılmasında, Noktalama işaretlerinin kullanılmasında Tanzimat neslinin dil anlayışına göre yenilikler yapılmıştır. Doğru cevap E'dır.

Doğru Cevap: E

Soru 63

"Şemseddin Sami yeni dönemde Türkçenin sadeleşmesi konusunda edebî eserler, tercüme eserler, çıkardığı mecmualar, dilbilgisi, lügat ve ansiklopedi eserleriyle Türkçe ve Türk kültür hayatına devrinde oldukça önemli hizmetlerde bulunmuştur. O çağın orta seviyedeki okuyucu kitlesi tarafından henüz iyi tanınmayan bilgi alanlarını, ilim ve teknolojinin Avrupa’da vardığı gelişmelere göre tanıtmak ve öğretmek isteyen Şemseddin Sami; işe, bu maksatla kurulan dili sade, küçük ve ucuz kitaplardan oluşan ………. serisiyle başlamıştır."
Yukarıdaki boş bırakılan yere uygun olan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Aile Mecmuası

Hafta Mecmuası

Cep Kütüphanesi

Küçük Elifba

Yeni Usul

Açıklama:

Açıklaması yapılan eser Cep Kütüphanesi'dir. Doğru Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 64

Mesrutiyet’ten sonra sade dil ve Türkçecilik hareketi için amaç ve tüzügünde önemli/programlı hedefleri olan esaslı girişimler yapılmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu girişimlerden değildir?

Türk Derneği kurulması

Genç Kalemler dergisi ve Yeni Lisan

Ziya Gökalp ve faaliyetleri

Türk Yurdu dergisinin faaliyetleri

Servet-i Fünun dergisinin faaliyetleri

Açıklama:

Servet-i Fünun dergisinin faaliyetleri 2. Meşrutiyetten sonraki faaliyetler arasında yer almamaktadır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 65

l. Din değiştirme
ll. Sosyal ve siyasal durum değişikliği
lll. Farklı kültür ve medeniyet ortamına geçme
lV. Batılılaşma
V. Yazının yetersizliği
Alfabe değişikliğini hazırlayan süreç XIX. yüzyılın ikinci yarısında başlamıştır. Yukarıdakilerden hangileri alfabe değişikliklerinin gerekçeleri ve yapılan tartışmaları içermektedir?

l, lll ve V

ll, lll ve lV

l, ll ve lll

lll, lV ve V

l, ll, lll, lV ve V

Açıklama:

Din değiştirme, sosyal ve siyasal durum değişikliği ve farklı kültür ve medeniyet ortamına geçme; alfabe değişikliklerinin gerekçeleri ve yapılan tartışmaları içermektedir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Xvı-Xıx. Yüzyıllar Türk Dili - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Ünite 2

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler