Xıv-Xv. Yüzyıllar Türk Edebiyatı - Türk Dili ve Edebiyatı

Ünite 1

Soru 1

Anadolu Selçuklu Devleti, Kösedağ’da Moğollarla yaptığı ve yenilgiye uğradığı savaş hangi yılda gerçekleşmiştir?

1214

1243

1253

1244

1246

Açıklama:

Anadolu’da ise, Anadolu Selçuklu Devleti, 1243’te Kösedağ’da Moğollarla yaptığı savaşta uğradığı yenilgiden sonra, Moğollara tâbi olarak hızlı bir çöküş dönemine girmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 2

Devletşâh Tezkiresi’nde bir Divan’ı bulunan ve bu Divan’ı XV. yüzyılda Azerbaycan’da ve Anadolu’da çok tanınan şair kimdir?

Şeyh İzzeddîn-i Esferâyânî

Nesîmî

Ahmed-i Dâ’î

Kadı Burhaneddîn

Sultan Ahmed

Açıklama:

Şeyh İzzeddîn-i Esferâyânî’dir. Türkçe şiirlerinde Hasanoğlu, Farsça şiirlerinde Pûr Hasan mahlasını kullanan şairin, Devletşâh Tezkiresi’nde bir Divan’ı bulunduğu ve bu Divan’ın XV. yüzyılda Azerbaycan’da ve Anadolu’da çok tanındığı belirtilmektedir

Doğru Cevap: A

Soru 3

Esasını aşkın oluşturduğu gazelleri, her zaman insan gönlüne ve aklına hitap eden, zevk süzgecinden geçmiş, eskimeyen şiirleri ile tanınan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Nesimi

Veysi

Kadı Burhaneddîn

Fuzuli

Baki

Açıklama:

Kadı Burhaneddîn’in esasını aşkın oluşturduğu gazelleri, her zaman insan gönlüne ve aklına hitap eden, zevk süzgecinden geçmiş, eskimeyen şiirlerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Harflerin sırlarına dayanan bâtinî bir akım olan ve bu inanca sahip olanların, varlığı ve yaratılışı harflerle izah etmeye çalıştıkları akım aşağıdakilerden hangisidir?

Hayderilik

Mevlevilik

Bektaşilik

Hurûfîlik

Tuyuğ

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 5

Yukarıdan aşağıya doğru alfabetik sırayla bütün Arap harflerinin birer birer mısra başında yer aldığı ve bu harflere şiirin içinde çeşitli anlamlar yüklenmesinden oluşan şiirlere verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Esrar-name

Gülistan

Rubai

Terci-bend

Elif-nâme

Açıklama:

Elif-nâme : Yukarıdan aşağıya doğru alfabetik sırayla bütün Arap harflerinin birer birer mısra başında yer aldığı ve bu harflere şiirin içinde çeşitli anlamlar yüklenmesinden oluşan şiirlere verilen isimdir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Aruzu en iyi şekilde kullanan, ayet ve hadisleri lafız olarak şiirine katmada (=iktibasta) çok ileri giden bir propaganda şairi olarak tanınan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Nesimi

Kadı Burhaneddin

Veysi

Baki

Fuzuli

Açıklama:

Nesîmî, belki de bir propaganda şairi olması sebebi ile hep geleceğe açılır ve şiirlerinde canlı, hep taze kalacak olan samimi bir dil kullanır. Aruzu en iyi şekilde kullanan Nesîmî, ayet ve hadisleri lafız olarak şiirine katmada (=iktibasta) çok
ileri giden bir şairdir.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Beylikler döneminde kimin emriyle Kâbus-nâme ve Marzubân-nâme Türkçeye çevrilmiştir?

Mehmed Bey

Süleyman Şah

Mahmud Bey

Murad Arslan Bey

Hoca Mes’ûd

Açıklama:

Germiyanoğulları Beyliği: Mehmed Bey oğlu Süleyman Şah’ın emriyle Kâbus-nâme ve Marzubân-nâme Türkçeye çevrilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Edebiyatımızda İran kahramanlarına en geniş şekilde yer veren, Mevlânâ’nın Mesnevî’sinden hikâyeler tercüme ve şerh etmekle hem Mesnevî hikâyelerinin ilk çeviricisi ve Türk şerh edebiyatının öncüsü, hem de Türk tercüme edebiyatının ilk temsilcisi olan şair/yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Yunus Emre

Gülşehrî

Nesimi

Hoca Mes’ûd

Âşık Paşa

Açıklama:

Gülşehrî, edebiyatımızda İran kahramanlarına en geniş şekilde yer veren ilk şairdir. O, Mevlânâ’nın Mesnevî’sinden hikâyeler tercüme ve şerh etmekle hem Mesnevî hikâyelerinin ilk çeviricisi ve Türk şerh edebiyatının öncüsü, hem de Türk tercüme edebiyatının ilk temsilcisi olmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Zâhirde saçma görülen, fakat şerh ve tahlil edildiği zaman anlamlı olduğu anlaşılan manzumelere verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Maslah

Beyit

Kaside

Şathiye

Gazel

Açıklama:

Şathiye: Anlamı kapalı, anlaşılması şerhe muhtaç şiir demektir. Zâhirde saçma görülen, fakat şerh ve tahlil edildiği zaman anlamlı olduğu anlaşılan manzumelere verilen isimdir.

Doğru Cevap: D

Soru 10

10613 beyitten meydana gelen ve gözleme dayanan, sosyal yönü zengin, dinî, tasavvufî ve ahlaki bir eser olan Garîb-nâme aşağıdaki şair/yazarlardan hangisine aittir?

Yunus Emre

Gülşehri

Seyyid Nesimi

Fazlullah-ı Hurufi

Âşık Paşa

Açıklama:

Garîb-nâme: Âşık Paşa’nın en önemli eseri olup 10613 beyitten meydana gelen ve gözleme dayanan bu mesnevi, sosyal yönü zengin, dinî, tasavvufî ve ahlaki bir eserdir.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Hangisi XIV. yüzyılda Türk edebiyatındaki eserlerin, Harezm, Altınordu ve Mısır sahalarında yazıldığı Doğu Türkçesi dillerinden biri değildir?

Harezm

Kıpçak

Oğuzca

Çağatay

Kuman-Kıpçak

Açıklama:

XIV. yüzyılda geniş bir coğrafyada görülen Türk edebiyatı, Harezm, Altınordu ve Mısır sahalarında Doğu Türkçesiyle (Harezm, Kıpçak, Çağatay, Kuman-Kıpçak Türkçesi), Anadolu ve Azerbaycan’da ise Batı Türkçesi (Oğuzca) ile yazılan eserlerle geliş- meye devam etmiştir. XII.-XIII. yüzyıllarda Oğuzcaya dayalı olarak ortaya çıkan batı Türk edebiyatı, XIV. yüzyılda Anadolu ve Azerbaycan sahalarında edebî değeri ve sayıları giderek artan bir şekilde Türkçe eserler vererek gelişimini sürdürür.

Doğru Cevap: C

Soru 12

Apardı könglümi bir hoş kamer yüz cân-fezâ dilber
Ne dilber dilber-i şâhid ne şâhid şâhid-i server
Yukarııda verilen dizelere sahip gazel hangisine aittir?

Hasanoğlu

Kadı Burhaneddîn

Nesîmî

Sultan Ahmed b. Veys

Yûnus Emre

Açıklama:

XIV. yüzyıl Azerî sahasında yetişen Hasanoğlu hakkında bilinenler sınırlıdır. XIII. yüzyılın sonlarında ve XIV. yüzyılın başlarında yaşadığı tahmin edilen şairin asıl adı Şeyh İzzeddîn-i Esferâyânî’dir. Türkçe şiirlerinde Hasanoğlu, Farsça şiirlerinde Pûr Hasan mahlasını kullanan şairin, Devletşâh Tezkiresi’nde birDivan’ı bulunduğu ve bu Divan’ın XV. yüzyılda Azerbaycan’da ve Anadolu’da çok tanındığı belirtilmek- tedir. Hasanoğlu’nun şiirlerinin, çağdaşı Seyf-i Serâyî’nin nazire mecmuasında yer alması, onun Mısır’a kadar geniş bir alanda tanındığını gösterir. Hatta Sultan Gavrî (ö. 1516), Hasanoğlu’nun şiirine nazire de yazar. Ayrıca Nesîmî ve Ahmed-i Dâ’î gibi şairlere de tesir etmiştir. Ahmed-i Dâ’î’nin onun bir gazeline yazdığı nazire, ününün Anadolu’ya kadar ulaştığının işaretidir. Şairin, bilinen aruz vezniyle yazılmış Türkçe üç gazeli bulunmaktadır.
Hasanoğlu’nun bir gazelin
mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün

Apardı könglümi bir hoş kamer yüz cân-fezâ dilber
Ne dilber dilber-i şâhid ne şâhid şâhid-i server
Men ölsem sen büt-i şengül surâhî eyleme kulkul
Ne kulkul kulkul-i bâde ne bâde bâde-i ahmer
Başumdan gitmedi hergiz senünle içdügüm bâde
Ne bâde bâde-i mestî ne mestî mestî-i sâgar
Şehâ şîrîn sözün kılur Mısır’da bir zamân kâsid
Ne kâsid kâsid-i kıymet ne kıymet kıymet-i şekker
Tutuşmayınca der-âteş belürmez haslet-i anber
Ne anber anber-i sûziş ne sûziş sûziş-i micmer
Ezelde cânum içinde yazıldı sûret-i ma’nî
Ne ma’nî ma’nî-i sûret ne sûret sûret-i dilber
Hasanoğlu sana gerçi du‘âcıdur velî sâdık
Ne sâdık sâdık-ı bende ne bende bende-i çâker

Doğru Cevap: A

Soru 13

Türk idarecileri, beyleri içinde ilk divan sahibi olan aşağıdakilerden hangisidir?

Hasanoğlu

Kadı Burhaneddîn

Nesîmî

Sultan Ahmed b. Veys

Gülşehrî

Açıklama:

Kadı Burhaneddîn’in Türkçe Divan’ı ile Arapça yazdığı İksîrü’s-sa’âdât fî-Esrâri’l-ibâdât ile Tercîhü’t- tavzîh adlı mensur iki eseri vardır. Buna göre Türk idarecileri, beyleri içinde ilk divan sahibi olan Kadı Burhaneddîn’dir. Arapça ve Farsça şiirlerin yanında Arapça dinî eserler de yazan Kadı Burhaneddîn, büyükTürkçe Divanı ile Türk edebiyatında önemli bir yere sahiptir.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Türkçeyi, yaşadığı yüzyılda Yûnus’tan sonra en iyi kullanan şair hangisidir?

Hasanoğlu

Gülşehrî

Nesîmî

Âşık Paşa

Kadı Burhaneddîn

Açıklama:

Türkçeyi, yaşadığı yüzyılda Yûnus’tan sonra en iyi kullanan şair olan Nesîmî, Yûsuf Has Hâcib, Âşık Paşa ve Yûnus Emre gibi söze büyük önem verir, sanatı ile övünür ve kendine olan güvenini de açıkça belirtir.
Buldı Nesîmî vaslı vaslı Nesîmî buldı
Üstün kamudan sözü sözü kamudan üstün

Doğru Cevap: C

Soru 15

Mehmed Bey oğlu Süleyman Şah’ın emriyle Kâbus-nâme ve Marzubân-nâme hangi beylikte Türkçeye çevrilmiştir?

Germiyanoğulları Beyliği

Menteşeoğulları Beyliği

İnançoğulları Beyliği

Aydınoğulları Beyliği

Saruhanoğulları Beyliği

Açıklama:

XIII. yüzyılda Anadolu’daki fikir ve sanat merkezi olan Konya, XIV. yüzyılda da bu özelliğini devam ettirmiştir. XIV. yüzyılın ikinci yarısında Germiyan Beyi Süleyman Şah’ın şair ve yazarlara verdiği değer Kütahya’yı bir kültür merkezi haline getirmiştir. Ahmedî, Şeyhoğlu Mustafâ, Ahmed-i Dâ’î (öl. 1421) gibi şairler, onun kurduğu meclislerin ortaya çıkardığı şair ve yazarlardır. XIV. yüzyılda çeşitli Anadolu beyliklerinde yazıldığı bilinen Türkçe eserlerden biri de Germiyanoğulları Beyliğinde Mehmed Bey oğlu Süleyman Şah’ın emriyle Kâbus-nâme ve Marzubân-nâme eserlerinin Türkçeye çevrilmesidir.

Doğru Cevap: A

Soru 16

XIV. Yüzyıl Batı Türk Edebiyatı ile ilgili verilen bilgilerden hangisi doğru değildir?

Türkçe, bu yüzyılda Anadolu’da edebiyat dili hâline gelmiştir.

Karahanlı dönemi eserlerini örnek alanların başında Âşık Paşa ile Yûnus Emre gelir.

Âşık Paşa, Garîb-nâme’yi yazarken Kutadgu Bilig’den önemli ölçüde faydalanmıştır.

Eserlerinde Arap edebiyatının etkisi görülen Ahmedî, kısmen de olsa Fars edebiyatından yararlanmıştır.

XIV. yüzyıl şairleri, Türkçeyi ustaca kullanırlar.

Açıklama:

Eserlerinde Fars edebiyatının etkisi görülen Ahmedî, kısmen de olsa Arap edebiyatından yararlanmıştır. Ancak asıl Arap edebiyatına yönelen şair ve yazarımız ise, Erzurumlu Mustafa Darîr’dir. Yûsuf u Zelîhâ adlı mesnevisi,Sîretü’n-nebî adındaki büyük siyeri ve Yüz Hadis Tercümesi Arap edebiyatı kaynaklı eserleridir.

Doğru Cevap: D

Soru 17

XIII. yüzyılda Anadolu’da gelişmeye başlayan tasavvufî halk edebiyatının en önemli kaynağı ve temsilcisi hangisidir?

Hasanoğlu

Kadı Burhaneddîn

Nesîmî

Sultan Ahmed b. Veys

Yûnus Emre

Açıklama:

XIII. yüzyılın ikinci yarısı ile XIV. yüzyılın başlarında yaşayan Yûnus Emre, XIII. yüzyılda Anadolu’da gelişmeye başlayan tasavvufî halk edebiyatının en önemli kaynağı ve temsilcisidir. Sonraki yüzyıllarda yetişen çok sayıda şair, Yûnus Emre’den etkilenmiştir. XIV. yüzyılda Said Emre ile Kaygusuz Abdal, XV. yüzyılda Eşrefoğlu, XVI. yüzyılda Ümmî Sinân ve XVII. yüzyılda Niyâzî-i Mısrî gibi tanınmış birçok şairde, Yûnus’un etkisi açıkça görülür.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Risâletü’n-nushiyye isimli ahlaki bir mesnevisi ve Divan’ı olmak üzere iki eseri bulunan, Türk edebiyatında hem Türkçe mesnevisi ve divanı olan ilk şair hem de Anadolu’da başlayan Türk edebiyatında ilk Türkçe divan sahibi olan şair hangisidir?

Kadı Burhaneddîn

Nesîmî

Yûnus Emre

Gülşehrî

Âşık Paşa

Açıklama:

Risâletü’n-nushiyye isimli ahlaki bir mesnevisi ve Divan’ı olmak üzere iki eseri bulunan Yûnus Emre, Türk edebiyatında hem Türkçe mesnevisi ve divanı olan ilk şair hem de Anadolu’da başlayan Türk edebiyatında ilk Türkçe divan sahibi olan şairdir.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Gülşehrî'nin “nereden geldik, nereye gidiyoruz?” sorularından hareketle ruh ve onun yolculuğunu, Kelîle ve Dimne, Mesnevî ve Kâbus-nâme gibi eserlerden aldığı hikâyelerle açıklamaya çalıştığı eseri hangisidir?

Felek-nâme

Mantıku’t-tayr (Gülşen-nâme)

Arûz-ı Gülşehrî

Kudûrî Tercümesi

Kerâmât-ı Âhi Evren

Açıklama:

Felek-nâme: Dinî, ancak tasavvufî yönü ağır basan Farsça bir mesnevi olan Felek-nâme, 1301 yılında Gazan Han (öl. 1303) adına yazılmıştır. Gülşehrî, bu eserinde, “nereden geldik, nereye gidiyoruz?” sorularından hareketle ruh ve onun yolculuğunu, Kelîle ve Dimne, Mesnevî ve Kâbus-nâme gibi eserlerden aldığı hikâyelerle açıklamaya çalışmıştır. O, bu soruların cevabını Kur’an’da aramış ve Kur’an ayetlerine birçok telmihte bulunmuştur. Aklın öne çıkarıldığı ve ahlaki hususların da yer aldığı bu mesnevi, didaktik bir eserdir. Eserde, Gazan Han’a uzun bir methiye vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Hangisi Âşık Paşa'nın eseridir?

Felek-nâme

Garîb-nâme

Risâletü’n-nushiyye

Mukaddimetü’l- hakâyık

Tercîhü’t- tavzîh

Açıklama:

Garîb-nâme: Âşık Paşa’nın en önemli eseri olup 10613 beyitten meydana gelen ve gözleme dayanan bu mesnevi, sosyal yönü zengin, dinî, tasavvufî ve ahlaki bir eserdir. Tasavvufun Türkçe olarak en ince şekilde anlatıldığı bir eser olan Garîb-nâme, “insân-ı kâmil” olmayı öğütleyen, ahlaki, öğretici bir özellik taşır. On bölümden mey- dana gelen eser, fâilâtün fâilâtün fâilün vezni ile ya- zılmıştır. Eserin başında, Farsça mensur bir dîbâce bulunmaktadır. Bundan sonra gelen 228 beyitlik kısımda tevhîdlere, münacata ve Peygamber ile dört halifenin övgüsüne yer verilmiştir. XIV. yüzyıl Anadolu Türkçesinin özelliklerini taşıması bakımından önemli olan bu eserde, birbiriyle bağlantılı bir şekilde genişleyen yaklaşık 550 konu üzerinde durulmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi XIV. yüzyıl Azeri sahasının önde gelen şairlerinden biridir?

Nesimi

Nefi

Nabi

Nedim

Naim

Açıklama:

Nesimi XIV. yüzyıl Azeri sahasının önde gelen şairleri arasında yer alır.

Doğru Cevap: A

Soru 22

XIV. yüzyılda Arapça telif eserlerin yanında, büyük bir divan yazan, Türkçe Divan’ı ile Arapça yazdığı İksîrü’s-sa’âdât fî-Esrâri’l-ibâdât ile Tercîhü’ttavzîh adlı eserlerin sahibi şair aşağıdakilerden hangisidir?

Kadı Burhaneddîn

Nesîmî

Ahmed-i Dâ’î

Hasanoğlu

Seyf-i Serâyî

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 23

Kaçan konuşam ol mâh ile diyü
Elümde zîc ü usturlâb her dem
Yukarıdaki beyitte geçen "usturlâb" kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Eskiden yıldızların yer, yükseklik ve enlem daireleri ölçmeye yarayan; mevsimler, zaman, namaz vakitleri, kıble ve yönlerin bulunması, dağ gibi cisimlerin yüksekliği, vadilerin derinliği, iki şehir arasındaki mesafeyi ölçmeye kadar bir çok işte kullanılan alet.

Yıldızların yerlerini, özelliklerini ve dolaşmalarını göstermek için hazırlanmış cetvel.

Ay; ay gibi parlak, göz alıcı (güzel) sevgili.

Katkısız, saf şarap.

Büyü, sihir, gözbağcılık.

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 24

Nesîmî’nin intisap ettiği, varlığı ve yaratılışı harflerle izah etmeye çalışan akım aşağıdakilerden hangisidir?

Hurûfîlik

Mevlevîlik

Halidîlik

Bektaşîlik

Hüseynîlik

Açıklama:

Fazlullah-ı Hurûfî’nin (öl.1394) kurup geliştirdiği, harflerin sırlarına dayanan bâtinî bir akım. Bu inanca sahip olanlar, varlığı ve yaratılışı harflerle izah etmeye çalışırlar. Arapçadaki yirmi sekiz ve Farsçadaki otuz iki harf ile bütün varlıklar, hatta Kur’an tefsir edilir. Nesimi bu akıma intisap etmiştir.
Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi XIV. yüzyıl Anadolu sahası şairlerinden biridir?

Yûnus Emre

Kadı Burhaneddîn

Hasanoğlu

Sultan Ahmed b. Veys

Nesîmî

Açıklama:

Yunus Emre XIV. yüzyıl Anadolu sahası şairlerinden biridir.
Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi Yunus Emre'ye ait tasavvufî ve ahlaki bir mesnevidir?

Risâletü’n-nushiyye

Felek-nâme

Mantıku’t-tayr

Kerâmât-ı Âhi Evren

Garîb-nâme

Açıklama:

Yunus Emre'ye ait olan eser Risâletü’n-nushiyye'dir. Küçük bir öğüt kitabı olan bu eser, 1307’de yazılmış tasavvufî ve ahlaki bir mesnevidir.
Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Kırşehir'de doğan ve Osmanlı Devleti’nin kuruluş yıllarında kendine düşen görevi en iyi şekilde yerine getiren, yeni Türk devletinin kuruluşunda önemli olan temel meseleler üzerinde düşünen ve fikirler ileri süren bir bilgin olarak işe Türkçeden başlayan, bir devlet için dilin önemli olduğunu vurgulayan, aynı zamanda Garîb-nâme'yi kaleme alan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Âşık Paşa

Gülşehrî

Yûnus Emre

Mevlânâ

Âhi Evran

Açıklama:

Garîb-nâme'yi yazan Âşık Paşa’nın en önemli özelliği, devrinin bir ideoloğu olmasıdır. O, Osmanlı Devleti’nin kuruluş yıllarında kendine düşen görevi en iyi şekilde yerine getiren, yeni Türk devletinin kuruluşunda önemli olan temel meseleler üzerinde düşünen ve fikirler ileri süren bir bilgindir.
Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi Âşık Paşa’nın eserlerinden biri değildir?

Mantıku’t-tayr

Garîb-nâme

Fakr-nâme

Vasf-ı Hâl

Kimyâ Risâlesi

Açıklama:

Mantıku’t-tayr Aşık Paşa'ya değil Gülşehri'ye aittir.
Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Gülşehrî'ye ait olan ve Attâr’ın aynı adlı eserinin ilk Türkçe tercümesi olan, dönemin mesnevilerinde yaygın olarak kullanılan fâilâtün fâilâtün fâilün vezniyle yazılan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Mantıku’t-tayr (Gülşen-nâme)

Felek-nâme

Garîb-nâme

Zübdetü’l-esrâr

Tasavvuf Risâlesi

Açıklama:

Gülşehrî, Gülşen-nâme adını da verdiği bu en büyük ve en önemli eserini, Farsça yazdığı Felek-nâme’den 16 sene sonra 1317’de kaleme almıştır. Gülşehrî’nin Mantıku’t-tayr’ı, Attâr’ın aynı isimli eserinin ilk Türkçe tercümesidir. Dönemin mesnevilerinde yaygın olarak kullanılan fâilâtün fâilâtün fâilün vezniyle yazılan eser, Attâr’ın eserinin aynen tercümesi değil, serbest ve ilaveli bir çevirisidir.
Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Ben bu Türkî defterin çün dürmeyem
Pârisîçesi-y-ile degşürmeyem
Yukarıdaki dizelerin sahibi, şiirlerini Türkçe yazmış ve bununla da övünmüş olan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Gülşehrî

Sultan Veled

Mevlânâ

Âşık Paşa

Hasanoğlu

Açıklama:

Gülşehrî, Mevlânâ’nın mülemmaları, bir iki Türkçe gazeli ve Sultan Veled’in Türkçe şiirleri ile Türkçe yazmayı zımnen ima ve işaret etmelerinin yanında Türkçeye olan sevgi ve bağlılığından dolayı Mantıku’t-tayr’ı ve başka şiirlerini Türkçe yazmış ve bununla da övünmüştür.
Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 31

I. Şairin asıl adı Şeyh İzzeddîn-i Esferâyânî'dir.
II. Farsça şiirlerinde Pûr Hasan mahlasını kullanmaktadır.
III. Nesîmî ve Ahmed-i Dâ’î gibi şairlere de tesir etmiştir.
Yukarıda bilgileri sunulan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Hasanoğlu

Sultan Gavrî

Şemseddîn Mehmed

Kadı Burhaneddîn

Ali Bey

Açıklama:

XIV. yüzyıl Azerî sahasında yetişen Hasanoğlu hakkında bilinenler sınırlıdır. XIII. yüzyılın sonlarında ve XIV. yüzyılın başlarında yaşadığı tahmin edilen şairin asıl adı Şeyh İzzeddîn-i Esferâyânî’dir. Türkçe şiirlerinde Hasanoğlu, Farsça şiirlerinde Pûr Hasan mahlasını kullanan şairin, Devletşâh Tezkiresi’nde bir Divan’ı bulunduğu ve bu Divan’ın XV. yüzyılda Azerbaycan’da ve Anadolu’da çok tanındığı belirtilmek- tedir. Hasanoğlu’nun şiirlerinin, çağdaşı Seyf-i Serâyî’nin nazire mecmuasında yer alması, onun Mısır’a kadar geniş bir alanda tanındığını gösterir. Hatta Sultan Gavrî (ö. 1516), Hasanoğlu’nun şiirine nazire de yazar. Ayrıca Nesîmî ve Ahmed-i Dâ’î gibi şairlere de tesir etmiştir. Ahmed-i Dâ’î’nin onun bir gazeline yazdığı nazire, ününün Anadolu’ya kadar ulaştığının işaretidir. Şairin, bilinen aruz vezniyle yazılmış Türkçe üç gazeli bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

I. 1345 yılında Kayseri'de doğmuştur.
II. Babası, Şemseddîn Mehmed’dir.
III. 1378’de vezir olarak atanmıştır.
Yukarıda bilgileri verilen Şair aşağıdakilerden hangisidir?

Kadı Burhaneddîn

Ali Bey

Hasanoğlu

Seyf-i Serâyî

Nesîmî

Açıklama:

Kayseri’de 1345 yılında doğan Kadı Burhaneddîn, Harezm’den gelen ve Selçuklular zamanından beri babadan oğula geçen kadılık mesleğinde olan bir ailenin çocuğudur. Asıl adı Ahmed olup, babası Kay- seri kadısı Şemseddîn Mehmed’dir. Atalarından, Harezm’den Kastamonu’ya göç eden Mehmed’in oğlu Celâleddîn Habîb, 1243’te Kayseri kadısı olmuş ve Kayseri kadılığı bu tarihten sonra aynı sülaleden Kadı Burhaneddîn’e kadar gelmiştir. 1365’te kadı olan Burhaneddîn Ahmed, sülalenin Kayseri’de kadılık yapan en son ferdidir.
Küçük yaşlardan itibaren Arapça ve Farsçayı öğrenen; lügat, sarf, nahiv, me’ânî, beyân, aruz, hesap ve mantık ilimlerini okuyan Burhaneddîn Ahmed, on dört yaşında (1358) Mısır’a gitmiş ve Kahire Sargıtmışıya Medresesi’nde usûl-i fıkıh, ferâiz, hadis, tefsir, hey’et ve tıp eğitimi almıştır. Kahire’den Şam’a geçmiş ve burada iki seneye yakın Mevlânâ Kutbuddîn Râzî’nin derslerine devam etmiş, Seyyid Muhammed Neylî’den Külliyât-ı Kânûn’u okumuştur. Babasının ölümü üzerine yirmi yaşlarında Haleb’e gelen ve bura- da bir yıl ilmî çalışmalar yapan Kadı Burhaneddîn, 1364 yılında Kayseri’ye dönmüş, bir yıl sonra, 21 yaşında iken Eratnaoğlu Mehmed tarafından Kayseri kadılığına getirilmiştir. Kadılığı sırasında adalete önem vermesinden dolayı, halk arasında sevilmiş ve kısa zamanda memleketin her tarafına adını duyurmuştur. Eratnaoğlu Mehmed Bey’in ölümü üzerine yerine geçen oğlu Ali Bey, Kadı Burhaneddîn’i 1378’de vezir olarak atamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 33

İksîrü’s-sa’âdât fî-Esrâri’l-ibâdât ile Tercîhü’t- tavzîh eserlerini kaleme alan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Ali Bey

Kadı Burhanneddîn

Hasanoğlu

Ahmed-i Dâ’î

Nesîmî

Açıklama:

Kadı Burhaneddîn’in Türkçe Divan’ı ile Arapça yazdığı İksîrü’s-sa’âdât fî-Esrâri’l-ibâdât ile Tercîhü’t- tavzîh adlı mensur iki eseri vardır. Buna göre Türk idarecileri, beyleri içinde ilk divan sahibi olan Kadı Burhaneddîn’dir. Arapça ve Farsça şiirlerin yanında Arapça dinî eserler de yazan Kadı Burhaneddîn, büyük Türkçe Divanı ile Türk edebiyatında önemli bir yere sahiptir.

Doğru Cevap: B

Soru 34

I. Asıl adı İmadüddîn'dir.
II. Şeyh Şiblî’nin dervişlerindendir.
III. Halep'te öldürülmüştür.
Yukarıda sunulan bilgileri aşağıdaki şairlerden hangisine aittir?

Nesîmî

Kadı Burhaneddîn

Hasanoğlu

Ali Bey

Edirneli Nazmî

Açıklama:

XIV. yüzyılda Azerî Türkçesi ile coşkulu ve lirik şiirler yazan Nesîmî’nin hayatı hakkında rivayet- lere dayanan ve birbiriyle çelişen çok az bilgi bulunmaktadır. Soyu Peygamber’e dayandığı söylenen Nesîmî’nin asıl adı İmadüddîn, bir başka iddiaya göre de Nesîmüddîn’dir. Onun, Şamahı, Şiraz, Diyarbakır veya Bağdat yakınlarındaki Nesîm kasa- basında doğduğu; Diyarbakır, Irak ve Tebriz taraf- larında yaşadığı ve I. Murâd devrinde Anadolu’ya geldiği rivayet edilir. Şiirlerinden, devrinin medreselerinde okuyarak iyi bir eğitim gördüğü anlaşılmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 35

Nesîmî ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Aleviler arasında Şâh-ı Şehîd adıyla ün kazanmıştır.

Şair, önceleri Hüseynî mahlasını kullanmıştır.

Nesîmî’nin asıl adı İmadüddîn, bir başka iddiaya göre de Nesîmüddîn’dir.

Fazlullah-ı Hurûfî’ye intisap etmiştir.

Rakka'da öldürülmüştür.

Açıklama:

Nesimi 1404 yılında Halep'te öldürülmüştür. Öldürülme nedeni ise Hacı Bayram-ı Velî’ye intisap etmek istemesidir.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Mukaddimetü’l- hakâyık isimli eseri kaleme alan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Ali Şîr Nevâî

Nesîmî

Ahmed Paşa

Bâkî

Usûlî

Açıklama:

Nesîmî’nin bilinen eserleri, Türkçe ve Farsça Divanları ile Hurûfîlikle ilgili olan Mukaddimetü’l- hakâyık’tır.

Doğru Cevap: B

Soru 37

I. 1382-1410 yılları arasında yaşamıştır.
II. Şair ve sanatkâr bir hükümdardır.
III. Mecmû’atü’n- nezâ’ir’de bir gazeli bulunmaktadır.
Yukarıda bilgileri verilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Sultan Ahmed b. Veys

Ali Şîr Nevâî

Nesîmî

Kadı Burhaneddîn

Kaygusuz Abdal

Açıklama:

XIV. yüzyılda Azerî sahasında yetişen şairlerden biri de Ahmed b. Veys’tir. Irak’ta İlhanlılardan sonra hüküm süren Türk sülalesi Celâyirlilere mensup olan Sultan Ahmed b. Veys, şair ve sanatkâr bir hü- kümdardır (1382-1410). Türkçe, Arapça ve Farsça şiirler yazmış olan Sultan Ahmed’in, Mecmû’atü’n- nezâ’ir’de bir gazeli bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Mecmû’atü’n- nezâ’ir’de bir gazeli bulunan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Ali Şîr Nevâî

Nesîmî

Kadı Burhaneddîn

Ahmedî

Sultan Ahmed b. Veys

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 39

I. Germiyanoğulları beyliği - Kâbus-nâme
II. Menteşeoğulları Beyliği - İlyâsiyye
III. İnançoğulları (Denizli-Lâdik) Beyliği - Bâz-nâme
IV. Aydınoğulları Beyliği - Marzubân-nâme
Yukarıda yer alan beylik-eser eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

I ve II

I ve III

II ve IV

I ve IV

III ve IV

Açıklama:

Germiyanoğulları Beyliği: Mehmed Bey oğlu Süleyman Şah’ın emriyle Kâbus-nâme ve Marzubân-nâme Türkçeye çevrilmiştir.
Menteşeoğulları Beyliği: Menteşe emiri Meh- med Bey’in oğlu Mahmûd Çelebi adına avcılığa dair Bâz-nâme isminde Farsçadan Türkçeye çev- rilmiş eser ile İlyas Bey adına yazılmış tıpla ilgili İlyâsiyye isimli bir kitap bulunmaktadır.
İnançoğulları (Denizli-Lâdik) Beyliği: Murad Arslan Bey adına yazılmış Fâtiha ve İhlâs Tefsirleri ile Murad Arslan Bey oğlu İshak Bey adına yazılmış bir Tebâreke Tefsiri vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 40

Aşağıdaki eserlerden hangisi Murad Arslan Bey oğlu İshak Bey adına kaleme alınmıştır?

Tebâreke Tefsiri

Bâz-nâme

İlyâsiyye

Kâbus-nâme

Marzubân-nâme

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 41

Türkçe ve Farsça Divanları ile Hurûfîlikle ilgili olan Mukaddimetü’lhakâyık’ın da yazarı olan, bazı gazellerinde Hüseynî mahlasını da kullanan şair hangisidir?

Nesîmî

Sultan Ahmed b. Veys

Kadı Burhaneddîn

Hasanoğlu

Ahmed-i Dâ’î

Açıklama:

Nesîmî’nin bilinen eserleri, Türkçe ve Farsça Divanları ile Hurûfîlikle ilgili olan Mukaddimetü’lhakâyık’tır. Türkçe Divan: Divan’ın bilinen en eski nüshası 1469 tarihlidir. Divan’ın 1524 tarihli Kahire nüshasındaki bazı gazellerinde Hüseynî mahlasını kullandığı görülür. Farsça şiirleri, bazı yazmalarda Türkçe şiirlerinin arasında yer almıştır. Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

14. ve 15. yüzyıllarda yazılmış en hacimli divanın ve aynı zamanda İksîrü’s-sa’âdât fî-Esrâri’l-ibâdât ile Tercîhü’ttavzîh adlı iki mensur eserin yazarı kimdir?

Hasanoğlu

Kadı Burhaneddîn

Sultan Ahmed b. Veys

Nesîmî

Ahmed-i Dâ’î

Açıklama:

Şiirlerin sayısı 1318’i gazel olmak üzere 1456’yı bulan Kadı Burhaneddîn Divanı, XIV. ve XV. yüzyılda yazılmış en büyük ve en hacimli divandır. Doğr cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Rubai

Hurûfîlik

Elif-nâme

Tuyuğ

Hurûf-ı mukâta’a

Açıklama:

Elif-nâme, yukarıdan aşağıya doğru alfabetik sırayla bütün Arap harflerinin birer birer mısra başında yer aldığı ve bu harflere şiirin içinde çeşitli anlamlar yüklenmesinden oluşan şiirlere verilen isimdir. Cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Zâhirde saçma görülen, fakat şerh ve tahlil edildiği zaman anlamlı olduğu anlaşılan manzumelere verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Hurûf-ı mukâta’a

Şathiye

Elif-nâme

Tuyuğ

Rubai

Açıklama:

Şathiye, anlamı kapalı, anlaşılması şerhe muhtaç şiir demektir. Zâhirde saçma görülen, fakat şerh ve tahlil edildiği zaman anlamlı olduğu anlaşılan manzumelere verilen isimdir. Cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 45

Felek-nâme ve Mantıku’t-tayr adlı eserlerin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Gülşehrî

Hüseynî

Yunus Emre

Aşık Paşa

Nesimî

Açıklama:

Hayatı hakkında çok az bilgi bulunan Gülşehrî, XIII. yüzyılın ikinci yarısı ile XIV. yüzyılın ilk yarısında Kırşehir’de yaşamıştır. 1250 yıllarında doğduğu tahmin edilen şair, Felek-nâme ve Mantıku’t-tayr adlı eserlerinde Gülşehrî mahlasını kullanır. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi Kur’an’da yirmi dokuz surenin başında yer alan ve telaffuz edilen harflere verilen isim;diğer bir deyişle surelerin başında yer alan elif, lam, mim gibi ayrılmış, münferit harflerdir?

Rubai

Hurûfîlik

Elif-nâme

Şathiye

Hurûf-ı mukâta’a

Açıklama:

Hurûf-ı mukâta’a, Kur’an’da yirmi dokuz surenin başında yer alan ve telaffuz edilen harflere verilen isim; surelerin başında yer alan elif, lam, mim gibi ayrılmış, münferit harflerdir. Cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 47

İksîrü’s-sa’âdât fî-Esrâri’l-ibâdât ile Tercîhu’t-tavzîh eserlerinin yazarı aşağıdakilerden hangisisir?

Sultan Ahmed b. Veys

Nesîmî

Yunus Emre

Kadı Burhaneddîn

Gülşehrî

Açıklama:

Kadı Burhaneddîn’in İksîrü’s-sa’âdât fî-Esrâri’l-ibâdât ile Tercîhu’t-tavzîh’i, dinî konularda Arapça yazılmış mensur eserlerdir. Cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 48

Yunus Emre'nin bütün iyilikleri ve kötülükleri saydığı, insanı yücelten ve alçaltan ne varsa anlattığı ve insan olmanın yolunu gösterdiği öğüt kitabının adı nedir?

Risâletü’nnushiyye

Felek-nâme

Mantıku’t-tayr

Garîb-nâme

Kâbus-nâme

Açıklama:

Yûnus Emre, bir öğüt kitabı olan Risâletü’nnushiyye’sinde, bütün iyilikleri ve kötülükleri saymış, insanı yücelten ve alçaltan ne varsa anlatmış ve insan olmanın yolunu göstermiştir. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Kâbus-nâme ve Marzubân-nâme hangi beylik döneminde Türkçe'ye çevrilmiştir?

Saruhanoğulları Beyliği

Germiyanoğulları Beyliği

Aydınoğulları Beyliği

İnançoğulları Beyliği

Menteşeoğulları Beyliği

Açıklama:

Germiyanoğulları Beyliği döneminde, Mehmed Bey oğlu Süleyman Şah’ın emriyle Kâbus-nâme ve Marzubân-nâme Türkçeye çevrilmiştir. Cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 50

Hangi beylik döneminde Nâsır-ı Tûsî’nin Bahnâme-i Şâhî isimli eseri,Türkçeye tercüme edilmiştir?

Candaroğulları Beyliği

Aydınoğulları Beyliği

Saruhanoğulları Beyliği

Germiyanoğulları Beyliği

Menteşeoğulları Beyliği

Açıklama:

Saruhanoğulları Beyliği döneminde, Nâsır-ı Tûsî’nin Bahnâme-i Şâhî isimli eseri, Sultan Yakub bin Devlet adına Türkçeye tercüme edilmiştir. Cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 51

Batı Türk edebiyatı XII.-XIII. yüzyıllarda aşağıdakilerden hangisine dayalı olarak ortaya çıkmıştır?

Harezm Türkçesi

Oğuz Türkçesi

Kıpçak Türkçesi

Çağatay Türkçesi

Kuman-Kıpçak Türkçesi

Açıklama:

Batı Türk edebiyatı, XII.-XIII. yüzyıllarda Oğuzcaya dayalı olarak ortaya çıkıp XIV. yüzyılda Anadolu ve Azerbaycan sahalarında edebî değeri ve sayıları giderek artan bir şekilde Türkçe eserler vererek gelişimini sürdürür.

Doğru Cevap: B

Soru 52

I. Şiirlerinde, Azerî ve Doğu Türkçesinin özellikleri görülmez.
II. Şiirlerinde görülen sevgili, okuyucuyu ve dinleyiciyi ilâhî yöne götüren bir sevgilidir.
III. İran şiirine ait mazmunları geniş ölçüde Türk şiirine getirmiştir.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi Kadı Burhaneddîn ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, II

II, III

Açıklama:

Kadı Burhaneddîn, Oğuz Türkçesinin yanında Doğu Türkçesine de hâkimdir. Şiirlerinde, Eski Anadolu Türkçesiyle birlikte Azerî ve Doğu Türkçesinin özellikleri de görülür. Kadı Burhaneddîn, İran şiirine ait mazmunları geniş ölçüde Türk şiirine getirmiş ve sık sık cinas ve tevriye sanatları yaparak Türkçenin dil ve ifade imkânlarından yararlanmıştır. Kadı Burhaneddîn, şiirlerinde daha çok aşktan, şaraptan, eğlenceden hoşlanan realist ve ihtiraslı bir insanın dünya zevklerini, sevgilinin güzellik unsurlarını işlemekle birlikte, tasavvufun düşünce ve mecazlarına da yer vererek, bunları en ince şekilde ele almıştır. Şiirlerinde görülen sevgili, okuyucuyu ve dinleyiciyi ilâhî yöne götüren bir sevgilidir.

Doğru Cevap: E

Soru 53

Aşağıdaki ifadelerden hangisi Kadı Burhaneddîn ile ilgili olarak yanlıştır?

“İksîrü’s-sa’âdât fî-Esrâri’l-ibâdât” ile “Tercîhü’ttavzîh” adlı mensur iki eseri vardır.

Divanı, XIV. ve XV. yüzyılda yazılmış en büyük ve en hacimli divandır.

Arapça yazılmış eseri yoktur.

Genellikle mahlas kullanmamıştır.

Şiirlerinde, Yûnus Emre ve Âşık Paşa’nın söyleyişlerine benzer beyitler görülür.

Açıklama:

Kadı Burhaneddîn’in Türkçe Divan’ı ile Arapça yazdığı “İksîrü’s-sa’âdât fî-Esrâri’l-ibâdât” ile “Tercîhü’ttavzîh” adlı mensur iki eseri vardır. Şiirlerin sayısı 1318’i gazel olmak üzere 1456’yı bulan Kadı Burhaneddîn Divanı, XIV. ve XV. yüzyılda yazılmış en büyük ve en hacimli divandır. Kadı Burhaneddîn, birkaç şiirinde mahlas kullanırsa da, genellikle mahlas kullanmaz. Şiirlerinde, Yûnus Emre ve Âşık Paşa’nın söyleyişlerine benzer beyitler görülen Kadı Burhaneddîn’in, kendinden sonra gelen Ahmed Paşa, Bâkî ve Şeyhülislam Bahâî’nin şiirlerinde etkisi görülür.

Doğru Cevap: C

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi yukarıdan aşağıya doğru alfabetik sırayla bütün Arap harflerinin birer birer mısra başında yer aldığı ve bu harflere şiirin içinde çeşitli anlamlar yüklenmesinden oluşan şiirlere verilen isimdir?

Hurûf-ı mukâta’a

Elif-nâme

Şathiye

Rubai

Tuyuğ

Açıklama:

Elif-nâme: Yukarıdan aşağıya doğru alfabetik sırayla bütün Arap harflerinin birer birer mısra başında yer aldığı ve bu harflere şiirin içinde çeşitli anlamlar yüklenmesinden oluşan şiirlere verilen isimdir.

Doğru Cevap: B

Soru 55

Akis sanatına edebiyatımızda ilk yer veren şair kimdir?

Nesîmî

Kadı Burhaneddîn

Âşık Paşa

Ahmed b. Veys

Yûnus Emre

Açıklama:

Akis sanatına edebiyatımızda ilk yer veren şair, Nesîmî’dir.

Doğru Cevap: A

Soru 56

I. Türk edebiyatında Türkçe mesnevisi ve divanı olan ilk şairdir.
II. Aruzla yazdığı şiirlerinde hece vezni görülmez.
III. Gazel tarzında na’t türünün de edebiyatımızdaki ilk temsilcisidir.
IV. Bazı şiirleri, şathiye özelliği gösterir.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi Yûnus Emre ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

I, III

I, IV

I, II, III

I, III, IV

Açıklama:

Risâletü’n-nushiyye isimli ahlaki bir mesnevisi ve Divan’ı olmak üzere iki eseri bulunan Yûnus Emre, Türk edebiyatında hem Türkçe mesnevisi ve divanı olan ilk şair hem de Anadolu’da başlayan Türk edebiyatında ilk Türkçe divan sahibi olan şairdir. Aruzla yazdığı şiirlerinde, bazı mısraların hece vezni ile yazıldığı görülür. Bu, Yûnus Emre’nin halk şiirinin vezin ve ahengine aruzdan daha yakın olduğunu gösterir. Şiirlerinde, Peygamber aşkı ve dostluğunu da dile getiren Yûnus, gazel tarzında na’t türünün de edebiyatımızdaki ilk temsilcisidir. Yûnus’un, anlamın kapalı olduğu bazı şiirleri, şathiye özelliği gösterir. Aslında Yûnus’un anlaşılır gibi görülen çok sayıdaki şiirinde de aynı durum vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 57

Aşağıdaki ifadelerden hangisi “Risâletü’n-nushiyye” ile ilgili olarak yanlıştır?

Küçük bir öğüt kitabıdır.

Yûnus Emre tarafından yazılmıştır.

Eserde iyi-kötü, akıl-nefis, cömertlik-cimrilik, sabır-acelecilik, doğruluk-eğrilik, alçak gönüllük-kibir gibi zıtlıklar ele alınır.

Tasavvufî ve ahlaki bir mesnevidir.

İçerisinde düz yazı yer almamaktadır.

Açıklama:

Küçük bir öğüt kitabı olan bu eser, 1307’de yazılmış tasavvufî ve ahlaki bir mesnevidir. Mesnevinin başında fâilâtün fâilâtün fâilün vezniyle yazılmış 13 beyitten oluşan bir manzumeden sonra, kısa bir düz yazı yer alır. Yûnus bu eserinde, iyi-kötü, akıl-nefis, cömertlik-cimrilik, sabır-acelecilik, doğruluk-eğrilik, alçak gönüllük-kibir gibi zıtlıkları ele alır ve böylece anlatımına bir çekicilik getirir. Risâletü’n-nushiyye isimli ahlaki bir mesnevisi ve Divan’ı olmak üzere iki eseri bulunan Yûnus Emre, Türk edebiyatında hem Türkçe mesnevisi ve divanı olan ilk şair hem de Anadolu’da başlayan Türk edebiyatında ilk Türkçe divan sahibi olan şairdir.

Doğru Cevap: E

Soru 58

I. Türk edebiyatında mahlas kullanan ve bunun endişesini taşıyan ilk şairdir.
II. “Mukaddimetü’lhakâyık” en bilinen eserlerindendir.
III. Farsça eserlerden ilk hikâye tercüme eden şairdir.
Gülşehrî ile ilgili olarak yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri doğrudur?

Yalnız I

I, II

I, III

II, III

I, II, III

Açıklama:

Gülşehrî, Türk edebiyatında mahlas kullanan ve bunun endişesini taşıyan ilk şairdir. Gülşehrî, bu bakımdan hem Türk edebiyatında ilk hikâye yazarı hem de Farsça eserlerden ilk hikâye tercüme eden şairdir. Nesîmî’nin bilinen eserleri, Türkçe ve Farsça Divanları ile Hurûfîlikle ilgili olan Mukaddimetü’lhakâyık’tır.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Türk fabl edebiyatının Anadolu’daki ilk şair ve yazarı kimdir?

Gülşehrî

Firdevsî

Ahmed b. Veys

Yûnus Emre

Âşık Paşa

Açıklama:

Gülşehrî, eserlerinde yer alan hayvan hikâyelerinden dolayı Türk fabl edebiyatının Anadolu’daki ilk şair ve yazarıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 60

Aşağıdakilerden hangisi Âşık Paşa’nın eserlerinden biri değildir?

Garîb-nâme

Mantıku’t-tayr

Kimyâ Risâlesi

Fakr-nâme

Vasf-ı Hâl

Açıklama:

Fakr-nâme, Vasf-ı Hâl, Hikâye, Kimyâ Risâlesi de Âşık Paşa’nın yazdığı, fakat Garîb-nâme dışında kalmış küçük risalelerdir. Mantıku’t-tayr (Gülşen-nâme): Gülşehrî, Gülşen-nâme adını da verdiği bu en büyük ve en önemli eserini, Farsça yazdığı Felek-nâme’den 16 sene sonra 1317’de kaleme almıştır.

Doğru Cevap: B

Ünite 2

Soru 1

Şeyyâd Hamza’nın en büyük eseri Anadolu sahası Türk edebiyatının bu konuda bilinen ilk mesnevisi olarak kabul edilen eser aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Yûsuf u Zelîhâ

Leyla vü Mecnun

Ferhat ile Şirin

Risaletü'n Nushiyye

Vesiletü'n Necat

Açıklama:

Yûsuf u Zelîhâ: Şeyyâd Hamza’nın
en büyük eseri olan Yûsuf u Zelîhâ, Anadolu sahası
Türk edebiyatının bu konuda bilinen ilk mesnevisidir.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Varka vü Gülşâh adlı eser aşağıdaki şairlerden hangisine aittir?

Şeyyad Hamza

Yûsuf-ı Meddâh

Yunus Emre

Mevlana

Kaygusuz Abdal

Açıklama:

Yûsuf-ı
Meddâh’ın da bir beyti bulunmaktadır. Varka vü
Gülşâh (=Varaka vü Gülşâh) adlı eserini 1342 yılında Sivas’ta yazan Yûsuf-ı Meddâh’ın, Şeyyâd Hamza, Elvân Çelebi ve Hoca Mes’ûd gibi şairlerle aynı
dönemde yaşadığı anlaşılmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Türk edebiyatında menkıbe türünün ilk örneği olan ve feilâtün mefâilün feilün vezniyle yazılan Elvân Çelebi’nin eseri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Kitabü’l-kudsiyye fî-Menâsibi’l-ünsiyye

Menâkıbü’l-kitab fî-Menâsibi’l-ünsiyye

Menâkıbü’l-kudsiyye fî-Menâsibi’l-ünsiyye

Menâkıbü’l-kudsiyye fî-Menâsibi’l-inkıyye

Menâkıbü’l-kudsiyye Menâsibi’l-ünsiyye

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 4

Hoca Mes’ûd’un, 1350 yılında yeğeni İzzeddîn Ahmed ile ortak olarak Farsçadan Türkçeye çevirdiği bir eser aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Ferheng-nâme-i Sa‘di

Risalet'ün Nushiyye

Vesiletü'n Necat

Süheyl ü Nevbahâr

Leyla vü Mecnun

Açıklama:

Süheyl ü Nevbahâr (Kenzü’l-bedâyi‘): Hoca
Mes’ûd’un, 1350 yılında yeğeni İzzeddîn Ahmed
ile ortak olarak Farsçadan Türkçeye çevirdiği bir
eserdir.

Doğru Cevap: D

Soru 5

Nizâmî’nin Hüsrev ü Şîrîn mesnevisini Anadolu sahasında Türkçe ilk defa tercüme eden şair aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Hoca Mesut

Yunus Emre

Elvan Çelebi

Hoca Dehhani

Fahrî

Açıklama:

Nizâmî’nin Hüsrev ü Şîrîn mesnevisini Anadolu sahasında Türkçe ilk defa Fahrî tercüme etmiştir

Doğru Cevap: E

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi Şeyhoğlu Mustafâ’nın eserlerinden biri değildir?

Yusuf u Zeliha

Marzubân-nâme

Kâbus-nâme

Kenzü’l-küberâ

Mehekkü’l-‘ulemâ

Açıklama:

Şeyhoğlu Mustafâ’nın biri manzum üçü mensur olmak üzere dört eseri vardır. Bunlardan Hurşîd-nâme manzum, Marzubân-nâme ve Kâbus-nâme tercümeleri ile Kenzü’l-küberâ ve Mehekkü’l-‘ulemâ adlı eserleri mensurdur.

Doğru Cevap: A

Soru 7

İskender-nâme örneklerinden biri olan edebiyatımızda bu konuda yazılan mesnevilerin ilk ve en başarılı örneği kabul eden eserin şairi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Hoca Mesud

Ahmedî

Fahri

Hoca Dehhani

Elvan Çelebi

Açıklama:

İskender-nâme: Ahmedî’nin en önemli eseri olan İskender-nâme, edebiyatımızda bu konuda yazılan mesnevilerin ilk ve en başarılı örneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi Erzurumlu Mustafa Darîr’in eserlerinden biridir?

Leyla vü Mecnun

Vesiletü'n Necat

Kıssa-i Yûsuf

Risalet'ün Nushiyye

Mesnevi

Açıklama:

Kıssa-i Yûsuf (Yûsuf u Zelîhâ):
Kur’an’daki Yûsuf Sûresi’nden hareketle fâilâtün
fâilâtün fâilün vezniyle yazılan ve 2126 beyit olan
bu mesnevi, Darîr’in ilk eseridir.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Türkçede yazılmış ilk siyer kitabı olan Sîretü’n-nebi aşağıdaki şairlerden hangisine aittir?

Hoca Dehhâni

Ahmedî

Kaygusuz Abdal

Erzurumlu Mustafa Darîr

Nesîmi

Açıklama:

Sîretü’n-nebî: Darîr’in bu eseri, Türkçede yazılmış ilk siyer kitabı olması bakımından önemlidir.

Doğru Cevap: D

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi Şeyhoğlu Mustafâ’nın manzum eseridir?

Marzubân-nâme

Kâbus-nâme

Kenzü’l-küberâ

Mehekkü’l-‘ulemâ

Hurşîd-nâme

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 11

Şeyyâd Hamza’nın farklı mecmualarda kaç tane şiiri vardır?

On dört

On beş

On altı

On yedi

On sekiz

Açıklama:

Şeyyâd Hamza’nın farklı mecmualarda on altı şiiri vardır. Bu şiirler, Necmeddin Halil Onan, Mecdut Mansuroğlu, Sadettin Buluç, Metin Akar ve Orhan Kemal Tavukçu tarafından yayımlanmıştır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 12

Şair Yûsuf-ı Meddâh hakkındaki ilk bilgilerin yer aldığı Şeyhoğlu Mustafâ’nın Kenzü’l-küberâ’sı hangi yılda yazılmıştır?

1401

1411

1421

1431

1441

Açıklama:

Şair hakkında ilk bilgiler Şeyhoğlu Mustafâ’nın 1401 yılında yazdığı Kenzü’l-küberâ’sında bulunmaktadır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

“Varka vü Gülşâh” kaç beyitten meydana gelen telif bir eserdir?

1342

1442

1542

1642

1742

Açıklama:

Varka vü Gülşâh; 1742 beyitten meydana gelen telif bir eserdir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 14

Varka vü Gülşâh eseri kime aittir?

Şeyhoğlu Mustafâ

Yûsuf-ı Meddâh

Şeyyâd Hamza

Elvân Çelebi

Hoca Mes’ûd

Açıklama:

Varka vü Gülşâh adlı eserini 1342 yılında Sivas’ta yazan Yûsuf-ı Meddâh’ın, Şeyyâd Hamza, Elvân Çelebi ve Hoca Mes’ûd gibi şairlerle aynı dönemde yaşadığı anlaşılmaktadır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 15

Yûsuf-ı Meddâh’ın eseri olan “Hikâyet-i Kız ve Cühûd” yaklaşık olarak kaç beyitten oluşur?

200

400

600

800

1000

Açıklama:

Hikâyet-i Kız ve Cühûd: Yûsuf-ı Meddâh’ın bu eseri, Yahudi ve Müslüman iki komşu arasında geçen olayları anlattığı, yaklaşık 200 beyitten oluşan bir mesnevisidir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 16

200 beyitten oluşan, Hz. Peygamber ile şeytan arasında geçen konuşmayı ve Hz. Peygamberin ümmetine öğütlerini konu alan bir mesnevi aşağıdakilerden hangisidir?

Kenzü’l-küberâ

Varka vü Gülşâh

Kadı ve Uğru Destânı

Destân-ı İblîs

Hikâyet-i Kız ve Cühûd

Açıklama:

Destân-ı İblîs: Yûsuf-ı Meddâh’ın 200 beyitlik, Hz. Peygamber ile İblis (şeytan) arasında geçen konuşmayı ve Hz. Peygamberin ümmetine öğütlerini konu alan bir mesnevisidir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 17

Menâkıbü’l-kudsiyye üzerinde İsmail Erünsal ve Ahmet Yaşar Ocak tarafından ilk yayın hangi yılda yapılmıştır?

1984

1985

1986

1987

1988

Açıklama:

Menâkıbü’l-kudsiyye üzerinde ilk yayın, İsmail Erünsal ve Ahmet Yaşar Ocak tarafından 1984 yılında yapılmıştır. Bu yayında, hem eserin metni ortaya konmuş hem de eser üzerinde yapılan inceleme verilmiştir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Hoca Mes’ûd’un, 1350 yılında yeğeni İzzeddîn Ahmed ile ortak olarak Farsçadan Türkçeye çevirdiği eser aşağıdakilerden hangisidir?

Ferheng-nâme-i Sa‘dî

Süheyl ü Nevbahâr

Bostân

Menâkıbü’l-kudsiyye

Yûsuf u Zelîhâ

Açıklama:

Süheyl ü Nevbahâr (Kenzü’l-bedâyi‘): Hoca Mes’ûd’un, 1350 yılında yeğeni İzzeddîn Ahmed ile ortak olarak Farsçadan Türkçeye çevirdiği bir eserdir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Fahrî’nin tek eseri olan mesnevi aşağıdakilerden hangisidir?

Mustafâ Kenzü’l-küberâ

Hüsrev ü Şîrîn

Menâkıbü’l-kudsiyye fî-Menâsibi’l-ünsiyye

Menâkıbü’l-kudsiyye

Süheyl ü Nevbahâr

Açıklama:

Fahrî’nin tek eseri, Nizâmî’nin aynı adlı eserinden tercüme edip Işk-nâme adını da verdiği Hüs- rev ü Şîrîn mesnevisidir. Doğru cevap B’dır.

Doğru Cevap: B

Soru 20

Germiyan beyi Süleyman Şah adına Farsçadan Türkçeye çevrilmiş mensur hikâye ve masalların yer aldığı eser aşağıdakilerden hangisidir?

Kenzü’l-küberâ

Kenzü’l-küberâ ve Mehekkül-‘ulemâ

Kâbus-nâme

Hurşîd-nâme

Marzubân-nâme

Açıklama:

Marzubân-nâme: Germiyan beyi Süleyman Şah adına Farsçadan Türkçeye çevrilmiş mensur hikâye ve masalların yer aldığı bir eserdir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Bilinen en eski Türkçe telif tıp kitabının adı ve yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Edviye-i Müfrede - İshâk bin Murâd

Şifâü’l-eskâm ve Devâ‘ü’l-âlâm - Celâlüddîn Hızır

Edviyetü’l-müfrede - İbn Baytar

Kâmilü’s-sınâ’a - Ali bin Abbas el-Mecûsî

Müntahab-ı Şifâ - Hacı Paşa

Açıklama:

Bilinen ilk telif tıp kitabı ise, İshâk bin Murâd’ın 1390 yılında yazdığı Edviye-i Müfrede’dir.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Hangi eser ve yazar eşleşmesi hatalıdır?

Râhatu’l-kulûb - Kutbuddîn-i İznikî

Kâbus-nâme - Şeyhoğlu Mustafâ

Kısas-ı Enbiyâ - Sa’lebî

Mirsâdü’l-‘ibâd - Şeyhoğlu Mustafa

Kelîle ve Dimne - Kul Mes’ûd

Açıklama:

Orhan Şaik Gökyay da, eserin tercüme olduğunu belirtmiştir. Bu iddiada bulunanlar, her iki eserin başlıklarındaki benzerliklere göre tercüme kanaatine varmışlardır. İki eser karşılaştırıldığı zaman, Şeyhoğlu’nun Kenzü’l-küberâ’nın iskeletini, Necmeddîn-i Râzî’nin Mirsâdü’l-‘ibâd’ından aldığı, fakat eserini tecrübe ve gözlemleriyle zenginleştirip geliştirdiği anlaşılmaktadır

Doğru Cevap: D

Soru 23

Şeyhoğlu Mustafâ ile ilgili hangisi söylenemez?

Kâbus-nâme, Farsçadan çevirdiği manzum bir eseridir.

XIV. yüzyıl şairleri arasında yer alır.

Hurşîd-nâme isimli eserini Süleyman Şah'a sunmuştur.

Türk kültür tarihi içinde ikinci, batı Türkçesinde ise ilk siyaset kitabı olan Kenzü’l-küberâ’yı yazmıştır.

Marzubân-nâme’yi Farsçadan Türkçeye çevirmiştir

Açıklama:

Şeyhoğlu, Süleyman Şah adına yazmaya başladığı bu mesneviyi, Süleyman Şah’ın ölümü üzerine 1387 yılında tamamlayarak Yıldırım Bâyezîd’e sunmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 24

Hangisi Ahmedî’ye ait bir eser değildir?

Mirkâtü’l-edeb

Kenzü’l-küberâ

İskender-nâme

Cemşîd ü Hurşîd

Tervîhü’l-ervâh

Açıklama:

Anadolu halkı Türkçe konuştuğu için Türkçe yazdığını söyleyen Şeyhoğlu, başarılı ve büyük bir eser ortaya koymuştur. Hurşîd-nâme, ayrıca siyaset yönü ile Kenzü’l-küberâ adlı eserine başlangıç olması bakımından da önemli bir eserdir.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Ahmedî ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

XIV. yüzyılın en çok eser yazan şairlerinden biridir

Türk edebiyatında Bursa için kaside yazan ikinci şairdir

Şiirlerinde “ki”li cümleler kullanarak akıcılık sağlamıştır.

Kaside şeklinde yazılan mersiyelerin öncüsüdür

Çağdaşlarına göre en az kaside yazan şairdir.

Açıklama:

XIV. yüzyılın en çok eser yazan şairlerinden biri olan Ahmedî’nin, bilinen ve elde bulunan eserleri Divan, İskender-nâme, Cemşîd ü Hurşîd, Tervîhü’l-ervâh, Bedâyî‘ü’ş-şi‘r ve Mirkâtü’l-edeb’dir

Doğru Cevap: A

Soru 26

Fahrî’nin Hüsrev ü Şîrîn’i ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

5005 beyittir

Giriş kısmı 300 beyittir.

Eserde Arapça, Farsça kelime kullanılmamıştır

Dili karmaşık ve anlaşılmazdır

Vezni mefâîlün mefâîlün feûlün’dür.

Açıklama:

Eserin, 277 beyitlik giriş kısmında İsa Bey için yazılmış bir kaside vardır. Mefâîlün mefâîlün feûlün vezni ile yazılan eser, 4683 beyittir. Hüsrev ü Şîrîn, dili halk konuşmasından ayrılmayan açık ve anlaşılır bir
eserdir. Bölüm başlıkları Farsça yazılan eserde, çok az Farsça tamlama bulunmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 27

Ferheng-nâme-i Sa‘dî aşağıdaki eserlerin hangisinden manzum olarak çevrilmiştir?

Bahâristân

Hüsrev ü Şîrîn

Risâle-i Mu’amma

Bostân

Gülistân

Açıklama:

Ferheng-nâme-i Sa‘dî: Şirazlı Sa’dî’nin (öl. 1292) Bostân adlı eserinden seçilmiş beyitlerin manzum tercümesi olan bir mesnevidir.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Menâkıbü’l-kudsiyye ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Elvân Çelebi’nin tek eseri

Mensur-manzum karışık bir eserdir

Âşık Paşa’nın eseridir

Mensur bir eserdir.

Menâkıbü’l-kudsiyye üzerinde ilk yayın Mertol Tulum tarafından yapılmıştır.

Açıklama:

Elvân Çelebi’nin tek eseri, Menâkıbü’l-kudsiyye fî-Menâsibi’l-ünsiyye isimli mesnevisidir. Türk
edebiyatında menkıbe türünün ilk örneği olan ve feilâtün mefâilün feilün vezniyle yazılan mesnevi,
2081 beyittir. Elvân Çelebi bu eserde, büyük dedesi Baba İlyas ve Dede Garkın’dan ve bunlarla ilişki
içinde olanlardan söz etmiş, ayrıca dedesi Muhlis Paşa, babası Âşık Paşa ve çevresinde bulunanlar
hakkında bilgi vermiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Varka vü Gülşâh’ı kimin eseridir?

Hoca Mes’ûd

Harezmî

Elvân Çelebi

Yûsuf-ı Meddâh

Şeyyâd Hamza

Açıklama:

Varka vü Gülşâh (=Varaka vü Gülşâh) adlı eserini 1342 yılında Sivas’ta yazan Yûsuf-ı Meddâh’ın, Şeyyâd Hamza, Elvân Çelebi ve Hoca Mes’ûd gibi şairlerle aynı dönemde yaşadığı anlaşılmaktadır. Onun, 1342 yılından sonra ne kadar yaşadığı, ne zaman ve nerede öldüğü bilinmemektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 30

Aşağıdaki eserlerden hangisi Şeyyâd Hamza’ya aittir?

İskender-nâme

Yûsuf u Zelîhâ

Varka vü Gülşâh

Hüsrev ü Şîrîn

Leylâ vü Mecnûn

Açıklama:

Şeyyâd Hamza’nın en büyük eseri olan Yûsuf u Zelîhâ, Anadolu sahası Türk edebiyatının bu konuda bilinen ilk mesnevisidir. fâilâtün fâilâtün fâilün vezniyle yazılan ve 1529 beyit olan bu mesnevi, altı bölümdür. Ancak eserde, bölümleri bildiren bir başlık yoktur.

Doğru Cevap: B

Soru 31

Anadolu'da ilk güzel na't örneklerini yazan şair hangisidir?

Seyyad Hamza

Yusuf'ı Meddah

Elvan Çelebi

Hoca Mes'ud

Fahri

Açıklama:

Seyyad Hamza na't şairi olarak tanınmıştır ve ilk nat örneklerini yazan şairdir.Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Yusuf u Zaliha aşağıdakilerden hangisine aittir?

Seyyad Hamza

Fahri

Şeyhoğlu Mustafa

Ahmedi

Erzurum'lu Mustafa

Açıklama:

Yusuf u Zeliha Seyyad Hamza'nın en büyük eseridir. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 33

I.Yusuf-ı Meddah=Yusuf u Zeliha
II.Seyyad Hamza=Varka vü Gülşah
III.Elvan Çelebi=Menakıbül-Kudsiyye
IV.Hoca Mes'ud=Hüsrev ü Şirin
V.Hoca Dehhani=Marzuban-name
Yukarıda verilen yazar-eser eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

III

Açıklama:

C şıkkındaki eşleştirme doğrudur. Cevap c şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Hangi eser Hoca Mesud' a aittir?

Süheyl ü Nevbahar

Hurşid-name

Marzuban-name

Kabus-name tercümesi

Kenzül Kübera ve Mehekkül ulema

Açıklama:

Diğerleri Şeyhoğlu Mustafa'ya aittir. Cevap a şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 35

Hüsrev ü Şirin ile ilgili olarak söylenen hangi ifade yanlıştır?

Marburg Devlet Kütüphanesindedir

Failatun Failatun Failün aruz vezni ile yazılmıştır

4683 ayettir

Fahri'nin eseridir

Dili açık ve anlaşılırdır

Açıklama:

Mefailün Mefailün Feulün aruz vezni ile yazılmıştır

Doğru Cevap: B

Soru 36

Devrinin şairleri arasında Nesimi'den sonra ikinci sırayı alır. Eser yazmaya tercüme ile başlamıştır. Eserlerinde öğretici taraf ağır basar. Türkçenin gelişmesi için büyük emek sarfettiğini söyler.
Yukarıda bahsi eçen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Şeyhoğlu Mustafa

Hoca Dehhani

Fahri

Hoca Mes'ud

Yusuf-ı Meddah

Açıklama:

Özellikler Şeyhoğlu Mustafa'ya aittir. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Ahmedi'nin en önemli eseridir. Bu konuda yazılan mesnevilerin ilk ve en başarılı örneğidir. Eserin aslı Firdevsi'ye dayanır. Asıl yazarı Nizami'dir. Ahmedi eseri kendine göre ele almış, yaptığı eklemelerle mesneviyi telif durumuna getirmiştir.
Yukarıda özellikleri belirtilen eser aşağıdakilerden hangisidir?

Divan

İskender-name

Cemşüd ü Hurşid

Tervihül-ervan

Mirkatü'l-edeb

Açıklama:

Özellikleri belirtilen eser İskendername'dir. Cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 38

İskender-name ile ilgili olarak söylenen hangi ifade doğrudur?

Failatün Failatün Failatün Failün aruz vezni ile yazılmıştır

4683 beyittir

Yazarı Erzurum'lu Mustafa Darir'dir

II. Murad adına yazılmıştır

İçindeki mevlid bölümü ile Türk edebiyatında mevlid türünün ortaya çıktığı görülür

Açıklama:

Diğerleri yanlıştır. Cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 39

XIV. yy'da Anadolu sahasında ilk siyer yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Erzurum'lu Mustafa Darir

Ahmedi

Şeyhoğlu Mustafa

Hoca Dehhani

Fahri

Açıklama:

Bahsedilen yazar Erzurum'lu Mustafa Darir'dir Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Kutadgu Bilig'den sonra devlet idaresini konu alan ikinci eser olarak kabul edilen eser hangisidir?

Kenzü'l-kübra ve Mehekkü'l-Ulema

Kelile ve Dİmme

Marzuban-name

Kabus-name

Süheyl ü Nevbahar

Açıklama:

Behsedilen mensur eser Şeyhoğlu Mustafa'ya ait A şkkındaki eserdir. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 41

Yûsuf u Zelîhâ adlı eser aşağıdaki şair ve yazarlardan hangisine aittir?

Şeyyâd Hamza

Yûsuf-ı Meddâh

Elvân Çelebi

Hoca Mes’ûd

Fahrî

Açıklama:

Yûsuf u Zelîhâ, Şeyyâd Hamza’nın en büyük eseridir.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Hz. Yusuf'un hayatının anltıldığı Anadolu sahası Türk edebiyatının bu konuda bilinen ilk mesnevisi olan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Mi‘râc-nâme

Yûsuf u Zelîhâ

Ahvâl-i Kıyâmet:

Destân-ı İblîs

Hikâyet-i Kız ve Cühûd

Açıklama:

Yûsuf u Zelîhâ: Şeyyâd Hamza’nın en büyük eseri olan Yûsuf u Zelîhâ, Anadolu sahası Türk edebiyatının bu konuda bilinen ilk mesnevisidir. Yûsuf u Zelîhâ, adından da anlaşılacağı üzere, görünüşte Hz. Yûsuf ile Zeliha arasında geçen bir aşk hikâyesidir, ancak hikâyede Hz. Yûsuf’un hayatı anlatılmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Hakkındaki ilk bilgiler, Şeyhoğlu Mustafâ’nın 1401 yılında yazdığı Kenzü’l-küberâ’sında bulunan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Hoca Dehhânî

Hoca Mes’ûd

Yûsuf-ı Meddâh

Şeyhoğlu Mustafâ

Ahmedî

Açıklama:

Yûsuf-ı Meddâh hakkında ilk bilgiler Şeyhoğlu Mustafâ’nın 1401 yılında yazdığı Kenzü’l-küberâ’sında bulunmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Aşağıdaki eserlerden hangisi Erzurumlu Mustafa Darîr'e ait değildir?

Kıssa-i Yûsuf

Sîretü’n-nebi

Fütûhu’ş-şâm

Mirkâtü’l-edeb

Yüz Hadîs Tercümesi

Açıklama:

Mirkâtü’l-edeb eseri Ahmedi'ye aittir.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Şeyhoğlu Mustafâ'nın Süleyman Şah adına yazmaya başladığı, Süleyman Şah’ın ölümü üzerine 1387 yılında tamamlayarak Yıldırım Bâyezîd’e sunduğu eser aşağıdakilerden hangisidir?

Cemşîd ü Hurşîd

Kenzü’l-küberâ ve Mehekkül-‘ulemâ

Kâbus-nâme Tercümesi

Marzubân-nâme

Hurşîd-nâme

Açıklama:

Şeyhoğlu Mustafâ'nın Süleyman Şah adına yazmaya başladığı, Süleyman Şah’ın ölümü üzerine 1387 yılında tamamlayarak Yıldırım Bâyezîd’e sunduğu eser Hurşîd-nâme'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi XIV. Yüzyılda Anadolu'da yazılan mensur eserlerden değildir?

Kelîle ve Dimne

Marzubân-nâme

Kâbus-nâme

Kenzü’l-küberâ

İskender-nâme

Açıklama:

İskender-nâme Ahmedi'nin yazdığı mesnevidir. Manzum eserlerdendir.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Hüsrev ü Şîrîn eseri aşağıdaki şairlerden hangisine aittir?

Yûsuf-ı Meddâh

Elvân Çelebi

Hoca Mes’ûd

Fahri

Hoca Dehhânî

Açıklama:

Fahrî’nin tek eseri, Nizâmî’nin aynı adlı eserinden tercüme edip Işk-nâme adını da verdiği Hüsrev ü Şîrîn mesnevisidir.

Doğru Cevap: D

Soru 48

Kadı ve Uğru Destânı isimli eser aşağıda verilen hangi şaire aittir?

Hoca Dehhânî

Fahri

Yûsuf-ı Meddâh

Şeyyâd Hamza

Elvân Çelebi

Açıklama:

Kadı ve Uğru Destânı Yûsuf-ı Meddâh'ın yazdığı, Reşid zamanında bir kadı ile hırsız arasında yaşananların anlatıldığı, beyit sayısı 250 civarında olan bir mesnevidir.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Türk edebiyatında menkıbe türünün ilk örneği olan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Kenzü’l-küberâ

Menâkıbü’l-kudsiyye fî-Menâsibi’l-ünsiyye

Letâif-nâme

Hızır-nâme

Ferheng-nâme-i Sa‘di

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 50

İran şiirinin edebî sanatlarını ve mazmunlarını Anadolu’da yeni kurulan Türk şiirinde kullanmasıyla, klasik edebiyatımızda, Nesîmî ve Ahmedî ile birlikte divan şiirinin temelini atan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Hoca Dehhânî

Fahri

Şeyhoğlu Mustafâ

Tâceddîn İbrâhîm

Erzurumlu Mustafa Darîr

Açıklama:

Dehhânî, İran şiirinin edebî sanatlarını ve mazmunlarını Anadolu’da yeni kurulan Türk şiirinde kullanmasıyla, klasik edebiyatımızda, Nesîmî ve Ahmedî ile birlikte divan şiirinin temelini atan şairlerin başında gelir.

Doğru Cevap: A

Ünite 3

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi manzum dinî destanların özelliklerindendir?

Daha çok meclis ve kıraathanelerde okunur

Tamamı Farsçadan tercüme edilerek oluşturulmuştur (yüksek zümreyi hedef alan eserler)

Bu eserlerdeki dilin kullanımı daha başarılıdır

Bu eserlerdeki üslubun oluşumu daha başarılıdır

Bu eserlerdeki kafiyenin yapısı ve aruzun tatbiki daha başarılıdır

Açıklama:

Anadolu’da mesnevi nazım şekliyle yazılan ilk müstakil Türkçe eserler, XIV. asra aittir. Bu geleneğin ilk müstakil eseri ise asrın başlarında 707/1307 tarihinde Yûnus Emre tarafından kaleme alınan Risâletü’n-nushiyye’dir. Mehmet Çavuşoğlu, bu asırda yazılan mesnevileri üç grupta incelemiştir:
Manzum dinî destanlar: Bu tip mesneviler daha çok meclis ve kıraathanelerde okunmak, insanlara hem hoşça vakit geçirtmek hem de çeşitli nasihatler vermek amacıyla oluşturulmuşlardır. Bunlar genellikle Hz. Muhammed, Hz. Ali, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin gibi din büyükleri ile İbrahim Edhem ve Veysel Karanî gibi bazı ünlü sufîlerin hayatları etrafında teşekkül etmişlerdir. Ahmet Atilla Şentürk’ün dikkat çektiği gibi, hikâyenin manzum ve kafiyeli olarak okuyan ve dinleyenlere aktarıldığı bu mesnevilerde, insan, hayvan, tabiat manzaraları, savaş gibi tasvir çizilmesine imkân veren birçok unsurun bulunmasına rağmen, şairler tarafından çoğunda tek bir mısrada dahi edebî tasvire yer verilmemiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi Kadı Darîr tarafından kaleme alınan ve telif mahiyetinde olan eserdir?

Süheyl ü Nev-bâhâr

Yûsuf u Züleyhâ

Cemşîd ü Hurşîd

Hurşîd-nâme

Kitâbu Evsâfı Mesâcidi’ş-şerîfe

Açıklama:

Hatta Ahmed Fakîh’in Kitâbu Evsâfı Mesâcidi’ş-şerîfe’sinde hece vezniyle ve dörtlükler hâlinde yazılmış parçalara da rastlanmaktadır. Bu tavır, şairin millî nazım birimimiz olan dörtlüklere bağlılığını göstermesi bakımından önemlidir. Kadı Darîr tarafından kaleme alınan ve telif mahiyetinde olan Yûsuf u Züleyhâ’da, değişik aruz kalıplarıyla oluşturulmuş çeşitli gazeller yer almaktadır. Şeyhoğlu Mustafâ ise gazellerin dışında Hurşîd’in ağzından bir terci-bende yer vermiştir. Ayrıca Farsçadan veya başka bir dilden Türkçeye tercüme edilen veya nazire olarak yazılan mesnevilerde de farklı nazım şekilleri kaleme alınmıştır. Hoca Mes’ûd’un Süheyl ü Nev-bâhâr’ı, Ahmedî’nin Cemşîd ü Hurşîd’i ve Şeyhoğlu Mustafâ’nın Hurşîd-nâme’si bu tip eserlerdendir.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi XIV. asır özellikle de edebî bir gayeyle yazılmayan dinî-tasavvufî ve ahlaki mesnevilerinin özelliklerinden biri değildir?

Büyük kısmında giriş bölümü birbirinden kesin çizgilerle ayrılmamıştır

Büyük kısmında konun işlendiği bölüm birbirinden kesin çizgilerle ayrılmamıştır

Konun işlendiği bölümle bitiş bölümü bir başlıkla ayrıldığı görülmektedir

Büyük kısmında bitiş bölümü birbirinden kesin çizgilerle ayrılmamıştır

Konun işlendiği bölümle giriş bölümünün bir başlıkla ayrılmadığı görülmektedir

Açıklama:

Bu dönem mesnevilerinin ekseriyetinde, özellikle de edebî bir gayeyle yazılmayan dinî-tasavvufî ve ahlaki mesnevilerin büyük kısmında, klasik mesnevi tertibinde bulunan “giriş bölümü”, “konunun işlendiği bölüm” ve “bitiş bölümü” birbirinden kesin çizgilerle ayrılmamıştır. Ayrıca bu asır mesnevilerinin çoğunluğunda, “bitiş bölümü”nün bir bölüm olarak bulunmadığı, diğer bir ifadeyle “konunun işlendiği bölüm”le “bitiş bölümü”nün bir başlıkla ayrılmadığı görülmektedir. Aynı durum “bitiş bölümü” kadar olmasa bile, kısmen “giriş bölümü” için de geçerlidir. Hatta bu bölümler ile bölümlerdeki alt başlıklar, bazen müstensihler tarafından oluşturulmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Hz. Muhammed’in hayatının anlatıldığı manzum ve mensur eserlere verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Mi’râç Nâme

Gazavât Nâme

Mahşer Nâme

Siyer

Şârih

Açıklama:

Siyer
Hz. Muhammed’in hayatının anlatıldığı manzum ve mensur eserlere verilen isim.

Doğru Cevap: D

Soru 5

Ahmedî (öl. 815/1412)’nin 808/1405 tarihinde aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla kaleme aldığı ve bugünkü bilgilerimize göre Anadolu’da telif tarihi bilinen en eski müstakil “mi’râc-nâme” aşağıdakilerden hangisidir?

Yûsuf-ı Meddâh

Yûsuf u Züleyhâ

Cumhur-nâme

Dâsitân-ı Mûsâ

Tahkîk-i Mi’râc-ı Resûl

Açıklama:

Ahmedî (öl. 815/1412)’nin 808/1405 tarihinde aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla kaleme aldığı Tahkîk-i Mi’râc-ı Resûl’ü, bugünkü bilgilerimize göre Anadolu’da telif tarihi bilinen en eski müstakil “mi’râc-nâme”dir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Yûsuf-ı Meddâh’ın, dilini tutmanın faziletini ispat ve gelişigüzel söz söylemenin birçok felaketlere sebep olduğunu açıklamak için Farsça olarak kaleme aldığı mesnevisi aşağıdakilerden hangisidir?

Hâmûş-nâme

Bahtiyâr-nâme

Ferah-nâme

Şefâ’at-nâme

Gülşen-nâme

Açıklama:

Yine Yûsuf-ı Meddâh’ın, dilini tutmanın faziletini ispat ve gelişigüzel söz söylemenin birçok felaketlere sebep olduğunu açıklamak için Farsça olarak kaleme aldığı Hâmûş-nâme isimli bir mesnevisi daha vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi aşk mesnevilerinden bir değildir?

Hurşîd-nâme

Yûsuf-ı Meddâh

Hüsrev ü Şîrîn

Cemşîd ü Hurşîd

Yûsuf u Züleyhâ

Açıklama:

AŞK MESNEVİLERİ
Bu dönemde bazı şairler tarafından çeşitli konularda çift kahramanlı aşk hikâyeleri kaleme alınmıştır. Yûsuf u Züleyhâ, Cemşîd ü Hurşîd, Süheyl ü Nev-bahâr, Hüsrev ü Şîrîn, Hurşîd-nâme (Hurşîd ü Ferahşâd), Işk-nâme ve Gül ü Hüsrev bu tip eserlerdendir.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi Yûsuf u Züleyhâ’ı kaleme alan şairlerden biri değildir?

Kadı Darîr,

Suli Fakîh,

Hoca Mes’ûd

Ahmedî

Garîb

Açıklama:

Şeyyâd Hamza’nın Yûsuf u Zelîhâ’sı, aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla nazmedilmiş olup 1529 beyitten oluşmaktadır.
Bu dönemde Yûsuf u Züleyhâ kaleme alan şairlerden biri de hayatı hakkında bilgi bulunmayan Garîb’dir. Aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla yazılan eser, 2926 beyitten oluşmaktadır
Bunların dışında Kadı Darîr, Suli Fakîh, Ahmedî ve Şeyhoğlu Yûsuf u Züleyha yazan diğer şairlerdir. Bunlardan Ahmedî ve Şeyhoğlu’nun eserleri şu an için kayıptır.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Bu asrın önemli şairlerinden ve klasik Türk şiirinin kurucularından olan Ahmedî’nin mesnevisi aşağıdakilerden hangisidir?

Gazavât-ı Resûlullah

Dâsitân-ı Ejderhâ

Kesikbaş Destanı

İskender-nâme

Gazavât-ı İmâm-ı Alî

Açıklama:

TARİHÎ-DESTANİ-MENKIBEVİ MESNEVİLER
Bu asırda kaleme alınan mesnevilerin bir kısmı, tarihî şahsiyet ve olaylara dayanmakla birlikte, tarihle ilgili olmaktan çıkarak destani-efsanevî bir hikâye hâlinde İslami edebiyatlara mal edilen İskender’le ilgilidir. Nitekim bu asrın önemli şairlerinden ve klasik Türk şiirinin kurucularından olan Ahmedî (öl. 815/1412-13)’nin İskender-nâme’si, bu dönemin hem en önemli mesnevilerindendir hem edebiyatımızda bu konudaki mesnevilerin ilki ve en başarılı örneğidir hem de Anadolu’da Nizâmî’nin İskender-nâme’sine yazılan ilk naziredir.

Doğru Cevap: D

Soru 10

Hz. Peygamber’in torunu ve Hz. Ali’nin oğlu olan Hz. Hüseyin’in Kerbela’da şehit edilişini anlatan manzum ya da mensur esere ne ad verilir?

Siyer

Şârih

Cenk-nâme

Tecvit

Maktel

Açıklama:

Maktel
Hz. Peygamber’in torunu ve Hz. Ali’nin oğlu olan Hz. Hüseyin’in Kerbela’da şehit edilişini anlatan manzum ya da mensur eser.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Anadolu’da mesnevi nazım geleneği ile yazılmış ilk müstakil eser aşağıdakilerden hangisidir?

Hz. Alî’nin Cenkleri

Yûsuf u Züleyhâ

Varaka vü Gülşâh

Risâletü’n-nushiyye

Garîb-nâme

Açıklama:

Anadolu’da mesnevi nazım şekliyle yazılan ilk müstakil Türkçe eserler, XIV. asra aittir. Bu geleneğin ilk müstakil eseri ise asrın başlarında 707/1307 tarihinde Yûnus Emre tarafından kaleme alınan Risâletü’n-nushiyye’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi tekke edebiyatı eserlerinden biridir?

Kesikbaş Destanı

Ejderhâ Destanı

Hatun Hikâyesi

Varaka vü Gülşâh

Mantıku’t- tayr

Açıklama:

Tekke edebiyatı eserleri içerisinde en meşhurları Gülşehrî’nin Mantıku’t- tayr’ı ile Âşık Paşa’nın Garîb-nâme’sidir.

Doğru Cevap: E

Soru 13

Aşağıdaki şair- eser eşleşmelerinden hangisi doğrudur?

Kemâloğlu- Ferah-nâme

Şeyhoğlu- Bahtiyâr-nâme

Tutmacı-Işk-nâme

Pîr Mahmûd -Hurşîd ü Ferahşâd

Mehmed - Gül ü Hüsrev

Açıklama:

Kemâloğlu’nun Ferah-nâme’si, Pîr Mahmûd’un Bahtiyâr-nâme’si, Mehmed’in Işk-nâme’si, Şeyhoğlu’nun Hurşîd ü Ferahşâd’ı, Tutmacı’nın Gül ü Hüsrev’i, Fahrî’nin Hüsrev ü Şîrîn’i, Hoca Mes’ûd’un Süheyl ü Nev-bahâr’ı, Ahmedî’nin İskender-nâme’si ve Cemşîd ü Hurşîd ’i klasik Türk edebiyatının ilk örnekleridir.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Büyük komutanların din uğruna yaptıkları savaşları ve bu savaşlarda gösterdikleri kahramanlıkları anlatan manzum veya mensur eserlere ne ad verilir?

Mevlid

Siyer

Gazavât-nâme

Mi’râc-nâme

Mahşer-nâme

Açıklama:

Büyük komutanların din uğruna yaptıkları savaşları ve bu savaşlarda gösterdikleri kahramanlıkları anlatan manzum veya mensur eserlere Gazavât-nâme denir.

Doğru Cevap: C

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi Anadolu’da telif tarihi bilinen en eski müstakil “mi’râc-nâme”dir?

Fî-Mi’râci’n- nebiyyi Sallallâhu ‘Aleyhi ve Sellem

Tahkîk-i Mi’râc-ı Resûl

Mu’cizât-ı Hazret-i Resûl-i Ekrem

Mu’cize-i Muhammed Mustafâ

Dâsitân-ı Hamâme

Açıklama:

Ahmedî (öl. 815/1412)’nin 808/1405 tarihinde aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla kaleme aldığı Tahkîk-i Mi’râc-ı Resûl’ü, bugünkü bilgilerimize göre Anadolu’da telif tarihi bilinen en eski müstakil “mi’râc-nâme”dir.

Doğru Cevap: B

Soru 16

Kur’an-ı Kerim’i usulüne uygun bir şekilde okumanın kural ve kaidelerinden bahseden ilim veya kitaba ne ad verilir?

Tecvit

Mevlid

Siyer

Mi’râc-nâme

Mahşer-nâme

Açıklama:

Kur’an-ı Kerim’i usulüne uygun bir şekilde okumanın kural ve kaidelerinden bahseden ilim veya kitaba tecvit denir.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Manzum Osmanlı tarihi yazma geleneğini başlattığı düşünülen eser aşağıdakilerden hangisidir?

Şeyh-i San’ân Hikâyesi

Hikâyet-i Yemâme

İskender-nâme

Kıssa-i Mukaffâ

Kesikbaş Destanı

Açıklama:

Bu asrın önemli şairlerinden ve klasik Türk şiirinin kurucularından olan Ahmedî (öl. 815/1412-13)’nin İskender-nâme’si, bu dönemin hem en önemli mesnevilerindendir hem de edebiyatımızda bu konudaki mesnevilerin ilki ve en başarılı örneğidir. Bugünkü bilgilere göre, manzum Osmanlı tarihi yazma geleneğini bu eser başlatmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 18

Hz. Peygamber’in torunu ve Hz. Ali’nin oğlu olan Hz. Hüseyin’in Kerbela’da şehit edilişini anlatan manzum ya da mensur esere ne ad verilir?

Gazavât-nâme

Mahşer-nâme

Cenk-nâme

Maktel

Şârih

Açıklama:

Hz. Peygamber’in torunu ve Hz. Ali’nin oğlu olan Hz. Hüseyin’in Kerbela’da şehit edilişini anlatan manzum ya da mensur esere maktel adı verilir.

Doğru Cevap: D

Soru 19

Aşağıdaki mesnevilerden hangisi tıpla ilgilidir?

Dâstân der-Cihân-ı Fânûs der-Hikâyet-i Takyanûs

Menâkıbu’l-kudsiyye fî-Menâsıbi’l-ünsiyye

Kitâbu Evsâfı Mesâcidi’ş-şerîfe

Tuhfe-nâme

Tervîhu’l- ervâh

Açıklama:

Ahmedî’nin Tervîhu’l- ervâh’ı, tıpla ilgilidir.

Doğru Cevap: E

Soru 20

I. Anadolu’da mesnevi nazım şekliyle yazılan ilk müstakil Türkçe eserler, XX. asra aittir.
II. Bu geleneğin ilk müstakil eseri Yûnus Emre tarafından kaleme alınan Risâletü’n-nushiyye’dir.
III. Mehmet Çavuşoğlu, mesnevileri altı grupta incelemiştir.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi mesnevi ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

II, III

I, II

I, III

Açıklama:

Anadolu’da mesnevi nazım şekliyle yazılan ilk müstakil Türkçe eserler, XIV. yüzyıla aittir. Bu geleneğin ilk müstakil eseri ise yüzyılın başlarında 707/1307 tarihinde Yûnus Emre tarafından kaleme alınan Risâletü’n-nushiyye’dir. Mehmet Çavuşoğlu, bu yüzyılada yazılan mesnevileri üç grupta incelemiştir: Manzum dinî destanlar, Tekke edebiyatı mahsulleri ve Klâsik Türk edebiyatı diye adlandırdığımız edebî ekolün ilk örnekleri olan, yani belli bir kültür seviyesine hitap eden, yüksek zümreyi hedef alan eserler.

Doğru Cevap: B

Soru 21

I. İnsanlara hem hoşça vakit geçirtmek hem de çeşitli nasihatler vermek amacıyla oluşturulmuştur.
II. Sanat yapmaktan uzak sade bir Türkçe ve üslupla yazılmıştır.
III. Hem aruz hem de hece vezni kullanılmıştır.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi manzum dinî destanlar ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I, III

I, II

II, III

Açıklama:

Manzum dinî destanlar: Daha çok meclis ve kıraathanelerde okunmak, insanlara hem hoşça vakit geçirtmek hem de çeşitli nasihatler vermek amacıyla oluşturulmuştur. Tamamıyla aruz vezniyle ve sanat yapmaktan uzak sade bir Türkçe ve üslupla yazılan bu mesneviler, şifahî olup halk için oluşturulmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi manzum dinî destanlardan biridir?

Yûsuf u Züleyhâ

Mantıku’ttayr

Hurşîd ü Ferahşâd

Süheyl ü Nev-bahâr

Ferah-nâme

Açıklama:

Çoğunlukla Arap menşeli olup bazısının yazarı belli olmayan Kesikbaş Destanı, Güvercin Hikâyesi, Hz. Alî’nin Cenkleri, İbrâhîm ve İsmâ’îl Destanları, Ejderhâ Destanı, Hatun Hikâyesi, Veysel Karanî ile Suli Fakîh’in Yûsuf u Züleyhâ’sı ve Yûsuf-ı Meddâh’ın Varaka vü Gülşâh’ı bu tür eserlerdendir.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi tekke edebiyatı mahsullerinden biridir?

Ejderhâ Destanı

Bahtiyâr-nâme

Güvercin Hikâyesi

Işk-nâme

Garîb-nâme

Açıklama:

Tekke edebiyatı mahsulleri: Bu tip eserler içerisinde en meşhurları Gülşehrî’nin Mantıku’ttayr’ı ile Âşık Paşa’nın Garîb-nâme’sidir.

Doğru Cevap: E

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi Klâsik Türk edebiyatı diye adlandırdığımız edebî ekolün ilk örnekleri olan mesnevilerden biridir?

Varaka vü Gülşâh

Kesikbaş Destanı

Hüsrev ü Şîrîn

Hatun Hikâyesi

Veysel Karanî

Açıklama:

Kemâloğlu’nun Ferah-nâme’si, Pîr Mahmûd’un Bahtiyâr-nâme’si, Mehmed’in Işk-nâme’si, Şeyhoğlu’nun Hurşîd ü Ferahşâd’ı, Tutmacı’nın Gül ü Hüsrev’i, Fahrî’nin Hüsrev ü Şîrîn’i, Hoca Mes’ûd’un Süheyl ü Nev-bahâr’ı, Ahmedî’nin İskender-nâme’si ve Cemşîd ü Hurşîd ’i bu tür eserlerdendir.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Hz. Peygamber’in hayatı etrafında oluşturulan ve Türklere has olan “mevlid”, ilk defa kim tarafından yazılmıştır?

Ahmedî

Yûsuf-ı Meddâh

Fahrî

Hoca Mes’ûd

Gülşehrî

Açıklama:

Bu asırda görülen mesneviler daha çok dinî-ahlaki-tasavvufî konulara aittir. Bugünkü bilgilere göre Hz. Peygamber’in hayatı etrafında oluşturulan ve Türklere has olan “mevlid”, ilk defa bu dönemde Ahmedî (öl. 815/1412) tarafından yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi Hz. Muhammed’in hayatının anlatıldığı manzum ve mensur eserlere verilen isimdir?

Mi’râc-nâme

Gazavât-nâme

Mahşer-nâme

Siyer

Şârih

Açıklama:

Siyer: Hz. Muhammed’in hayatının anlatıldığı manzum ve mensur eserlere verilen isim.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi çift kahramanlı aşk hikâyelerinden biri değildir?

Cemşîd ü Hurşîd

Maktel-i Hüseyn

Gül ü Hüsrev

Süheyl ü Nev-bahâr

Yûsuf u Züleyhâ

Açıklama:

Bu dönemde bazı şairler tarafından çeşitli konularda çift kahramanlı aşk hikâyeleri kaleme alınmıştır. Yûsuf u Züleyhâ, Cemşîd ü Hurşîd, Süheyl ü Nev-bahâr, Hüsrev ü Şîrîn, Hurşîd-nâme (Hurşîd ü Ferahşâd), Işk-nâme ve Gül ü Hüsrev bu tip eserlerdendir.

Doğru Cevap: B

Soru 28

I. Edebiyatımızda tarihî-destani-menkıbevi mesnevilerin ilki ve en başarılı örneğidir.
II. “Sebeb-i te’lîf ” bölümü vardır.
III. Dâstân-ı Tevârîh-i Mülûk-i Âl-i Osmân bölümü manzum Osmanlı tarihi yazma geleneğini başlatmıştır.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi Ahmedî’nin “İskender-nâme” adlı eseri ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I, II

II, III

I, III

Açıklama:

Nitekim bu asrın önemli şairlerinden ve klasik Türk şiirinin kurucularından olan Ahmedî (öl. 815/1412-13)’nin İskender-nâme’si, bu dönemin hem en önemli mesnevilerindendir hem edebiyatımızda bu konudaki mesnevilerin ilki ve en başarılı örneğidir hem de Anadolu’da Nizâmî’nin İskender-nâme’sine yazılan ilk naziredir. “Giriş bölümü” klasik mesnevi anlayışına uygun düzenlenen İskender-nâme’de, “sebeb-i te’lîf ” bölümü yoktur. Eserin bütün nüshalarında bulunmayan Dâstân-ı Tevârîh-i Mülûk-i Âl-i Osmân bölümü dikkat çekmektedir. Bugünkü bilgilere göre, manzum Osmanlı tarihi yazma geleneğini bu eser başlatmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 29

Anadolu’da mesnevi nazım şekliyle yazılan ilk Türkçe eser aşağıdakilerden hangisidir?

Garîb-nâme

Risâletü’n-nushiyye

Varaka vü Gülşâh

Hüsrev ü Şîrîn

Hurşîd-nâme

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi manzum dinî destanlarının anlatıcılarına verilen isimlerden biri değildir?

Bâb

Meddâh

Kıssahân

Kassâs

Muarrif

Açıklama:

Şairler, manzum dinî destanlarının kahramanları vasıtasıyla, özellikle uzun kış gecelerinde evlerine yorgun olarak dönen iş ve zanaat erbabını dinlendirip onlara eğlenceli zaman geçirtmenin yanında, güzel ahlâk, erdem, fedakârlık, yardımseverlik, iyilik, yiğitlik gibi meziyetlerle birlikte dinî terbiye ve eğitim vermeyi de ihmal etmemişlerdir. İnsanları, illetlerden uzaklaştırıp hasletlerle buluşturmanın amaç edinildiği bu hikâyeleri anlatan kişilere, “kassâs”, “meddâh”, “muarrif” ve “kıssahân” gibi sıfatlar verilmiştir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Muhammed’in hayatının anlatıldığı manzum ve mensur eserlere verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Mi’râc-nâme

Cumhur-nâme

Siyer

Şârih

Gazavât-nâme

Açıklama:

Siyer, Hz. Muhammed’in hayatının anlatıldığı manzum ve mensur eserlere verilen isimdir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 32

Aşağıdaki mesnevilerden hangisi mahşer-nâme türünde yazılmıştır?

Dâsitân-ı Mûsâ

Tahkîk-i Mi’râc-ı Resûl

Yûsuf u Züleyhâ

Ahvâl-i Kıyâmet

Tahkîk-i Mi’râc-ı Resûl

Açıklama:

Mahşer-nâme, mahşer günü ile yerinin hüviyetini anlatan manzum ya da mensur eserdir. Müellifi bilinmeyen Nâme-i Mahşer, “mahşernâme” türünden dinî-didaktik halk tipi bir mesnevi olup aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla kaleme alınmıştır. XIV-XV. asırlarda yazıldığı tahmin edilen ve dinî-ahlaki hüviyete sahip olan eserde, muhtelif ayet ve hadislere, kimi kıssalara ve rivayetlere dayalı olarak kıyamet, kıyamet ahvali ve kıyamet ehli konu edinilmiştir. 538 beyit olan eser, Mehmet Fatih Köksal tarafından yayımlanmıştır. Şeyyâd Hamza’nın da aynı konuyu ihtiva eden Ahvâl-i Kıyâmet isimli bir mesnevisi bulunmaktadır. Ömeroğlu’nun Şefâ’at-nâme’si ise türünün bilinen en eski örneğidir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 33

Hoca Mes’ûd tarafından yazılan Ferheng-nâme-i Sa’dî ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Bostân’ın son yedi bölümü atılarak kısaltılmıştır.

Bostân’ın Türkçeye manzum ilk tercümesidir.

Dinî ve ahlaki konularda çeşitli öğütleri içermektedir.

Aruzun “feûlün feûlün feûlün feûl” kalıbıyla yazılmıştır.

Sade ve akıcı bir Türkçe kullanılarak yazılmıştır.

Açıklama:

Sa’dî-i Şîrâzî’nin Bostân isimli eserinin kısaltılmış tercümesi olan Ferheng-nâme-i Sa’dî, Hoca Mes’ûd tarafından 755/1354 tarihinde aruzun “feûlün feûlün feûlün feûl” kalıbıyla yazılmış olup 1073 beyittir. Hacim bakımından Bostân’ın dörtte biri kadar olan eser, dinî ve ahlaki konularda çeşitli öğütleri ve bunlarla ilgili hikâyeleri ihtiva etmektedir. Anadolu insanını manen aydınlatmak, onlara değişik konularda bilgi ve nasihat vermek düşüncesinde olan Hoca Mes’ûd’un, geniş halk kitlelerine ulaşmak için, o günkü Türkçenin imkânlarını kullanarak eserini yazma gayretinde olduğu görülmektedir. Ekseriyetle Türkçe kelime kullanmaya gayret gösteren, eserine esas aldığı şehnâme vezninin Türkçeye uygun olmamasından dolayı mecbur kaldığı yerlerde Arapça ve Farsça kelimeleri kullanmaktan da çekinmeyen Hoca Mes’ûd, eserinde oldukça sade ve akıcı bir Türkçe kullanmıştır. Edebî yönden, müellifin diğer eseri Süheyl ü Nev-bahâr kadar önemli olmasa bile, İran edebiyatının tanınmış didaktik eseri olan Bostân’ın Türkçeye manzum ilk tercümesi olması, yazıldığı dönemin dil hususiyetlerini ihtiva etmesi ve müellifin şuurlu bir şekilde Türkçe olarak yazması bakımından önemlidir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Anadolu’da Türk tasavvuf edebiyatının en eski ve etkili eserlerinden biri olan Garîb-nâme kimin tarafından yazılmıştır?

Gülşehrî

Garîb

Kemâloğlu İsmâ’îl

Hoca Mes’ûd

Âşık Paşa

Açıklama:

Âşık Paşa’nın, 730/1330 yılında aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla yazdığı Garîb-nâme isimli mesnevisi, 10592 beyit olup on bölümden meydana gelmektedir. Dinî, tasavvufî ve öğretici bir hüviyette olup halkı eğitme amacıyla yazılan Garîb-nâme, Anadolu’da Türk tasavvuf edebiyatının en eski ve etkili eserlerinden biridir. Türk edebiyatının benliğini koruyarak gelişip yayıldığını gösteren ve tamamen telif mahiyetinde olan mesnevi, on “bâb”a ve her “bâb” on “destân”a ayrılmıştır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Türk edebiyatında beşerî aşk konusunda yazılmış ilk mesnevi aşağıdakilerden hangisidir?

Gülşen-nâme

Süheyl ü Nev-bahâr

Dâsitân-ı Kız

Siyerü’n-nebî

Yûsuf u Zelîhâ

Açıklama:

Hoca Mes’ûd’un 751/1350 tarihinde aruzun “feûlün feûlün feûlün feûl” kalıbıyla nazmettiği Süheyl ü Nev-bahâr, 5703 beyitten oluşmaktadır. Türk edebiyatında beşerî aşk konusunda yazılmış ilk mesnevi olan Süheyl ü Nev-bahâr, türünün en başarılı örneklerindendir. Klasik mesnevi tertibine uygun olarak tanzim edilen eser, teknik yönden sağlam bir şekilde oluşturulmuştur. Türkçenin aruza tatbikinde görülen acemilik ve aksaklıkların fazla görülmediği Süheyl ü Nev-bahâr, zengin ve ahenkli kafiye yapısına sahiptir. Akıcı ve sade bir dille yazılan eserde; anlatım, söz sanatları ve mazmunlarla zenginleştirilerek kuruluktan uzaklaştırılmıştır. Tasvirler ise, canlı ve durumun bütün yönlerini yansıtabilecek niteliktedir. Bu özellikler, esere XIV. asır Türk edebiyatında önemli bir yer kazandırmıştır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Ahmedî’nin İskender-nâme’sinin dönemin en önemli mesnevilerinden biri olmasının sebebi nedir?

Osmanlıca yazılmış bilinen ilk Osmanlı tarihi eseridir.

Olaylar kronolojik sıra takip edilerek anlatılmıştır.

Eseri yazarken çeşitli Kur’an tefsirlerinden faydalanılmıştır.

Manzum Osmanlı tarihi yazma geleneğini bu eser başlatmıştır.

Anlatım, söz sanatları ve mazmunlarla zenginleştirilmiştir.

Açıklama:

Bu asırda kaleme alınan mesnevilerin bir kısmı, tarihî şahsiyet ve olaylara dayanmakla birlikte, tarihle ilgili olmaktan çıkarak destani-efsanevî bir hikâye hâlinde İslami edebiyatlara mal edilen İskender’le ilgilidir. Nitekim bu asrın önemli şairlerinden ve klasik Türk şiirinin kurucularından olan Ahmedî’nin İskender-nâme’si, bu dönemin hem en önemli mesnevilerindendir hem edebiyatımızda bu konudaki mesnevilerin ilki ve en başarılı örneğidir hem de Anadolu’da Nizâmî’nin İskender-nâme’sine yazılan ilk naziredir. Manzum Osmanlı tarihi yazma geleneğini bu eser başlatmıştır. Aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla kaleme alınan ve 334 beyitten oluşan mesnevide, Osmanlı tarihi mesnevi formunda ilk defa gerçek tarih boyutları içerisinde değerlendirilmiştir. Hem Osmanlı Devleti’nin kuruluşuna ait önemli bazı bilgiler ihtiva etmesi, hem Türkçe yazılmış bilinen ilk Osmanlı tarihi olması, hem de manzum Osmanlı tarihi yazma geleneğini başlatması bakımından önemlidir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Maktel türündeki mesnevilerin konusu ne ile ilgilidir?

Miraç

Ashâb-ı Kehf

Mahşer günü

Kerbelâ

Hac

Açıklama:

Yûsuf-ı Meddâh’ın Maktel-i Hüseyn olarak da bilinen Maktel’i, “maktel” türünün Türkçede bilinen manzum ilk örneği olup 763/1362 tarihinde aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla Kastamonu’da kaleme alınmıştır. Ancak ilk 39 beyitte aruzun “mefâîlün mefâîlün feûlün” kalıbı kullanılmıştır. Yûsuf-ı Meddâh, her ne kadar mesnevisinin 3333 beyit olduğunu belirtse de, eser 2824 beyitten oluşmaktadır. Değişik zamanlarda okunmak için on meclis olarak tertip edilen eserdeki her mecliste, konuyla ilgili çeşitli gazellere yer verilmiştir. Candaroğulları Sultanı Celâleddîn Şâh Bâyezîd’e sunulduğu tahmin edilen eserde, Kerbelâ’yla ilgili hadiseler kronolojik sıra takip edilerek anlatılmıştır. Hz. Hüseyin’in şehit edilişinin anlatıldığı yedinci mecliste, şairin yoğunlaşan samimi ve duygulu anlatımı, okuyucuyu derinden etkileyecek tarzdadır. Sade bir dil ve üsluba sahiptir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Tutmacı’nın kaleme aldığı ve sağlıklı beslenme ile ilgili bilgiler verilen eser aşağıdakilerden hangisidir?

Işk-nâme

Mirkatü’l-edeb

Tabîat-nâme

Tervîhu’l-ervâh

Cemşîd ü Hurşîd

Açıklama:

Tutmacı’nın Aydınoğlu Umur Bey için manzum olarak kaleme aldığı ve tıbbın önemli bir dalı olan sağlıklı beslenme bakımından önemli olan Tabîat-nâme adında küçük bir mesnevisi daha vardır. Aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla yazılan eser, o dönemin yiyecek ve içecekleri ile ilgili bilgiler vermesiyle de dikkate değerdir. İnsanların mizaçlarına göre yemesi veya yememesi gerekli olan yiyecekler ve içeceklerden bahsedilen eserin sonunda hamam, uyku ve musiki ile ilgili bilgiye yer verilmiştir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 39

Anadolu’da mesnevi nazım şekliyle yazılan ilk müstakil Türkçe eser hangisidir?

Garîb-nâme

Ferah-nâme

Risâletü’n-nushiyye

Mantıku’ttayr

Hurşîd ü Ferahşâd

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 40

Bugünkü bilgilerimize göre Anadolu’da telif tarihi bilinen en eski müstakil “mi’râc-nâme” hangisidir?

Tahkîk-i Mi’râc-ı Resûl

Mu’cizât-ı Hazret-i Resûl-i Ekrem

Hz. Peygamber Ebû Cehil ile Güreş Tuttuğudur

Cumhur-nâme

Dâsitân-ı Mûsâ

Açıklama:

Ahmedî (öl. 815/1412)’nin 808/1405 tarihinde aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla kaleme aldığı Tahkîk-i Mi’râc-ı Resûl’ü, bugünkü bilgilerimize göre Anadolu’da telif tarihi bilinen en eski müstakil “mi’râc-nâme”dir.

Doğru Cevap: A

Soru 41

Hz. Muhammed’in hayatının anlatıldığı manzum ve mensur eserlere verilen isim nedir?

Mi’râc-nâme

Gazavât-nâme

Mahşer-nâme

Şârih

Siyer

Açıklama:

Siyer: Hz. Muhammed’in hayatının anlatıldığı manzum ve mensur eserlere verilen isim.

Doğru Cevap: E

Soru 42

Bugünkü bilgilere göre Hz. Peygamber’in hayatı etrafında oluşturulan ve Türklere has olan “mevlid”, ilk defa bu dönemde kaleme alan kimdir?

Ahmedî

Aksaraylı Îsâ

Yûsuf-ı Meddâh

Şeyyâd Hamza

Tursun Fakı

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 43

Türk edebiyatında beşerî aşk konusunda yazılmış ilk mesnevi hangisidir?

Hüsrev-nâme

Tuhfe-nâme

Süheyl ü Nev-bahâr

Cemşîd ü Hurşîd

Hurşîd ü Ferahşâd

Açıklama:

Türk edebiyatında beşerî aşk konusunda yazılmış ilk mesnevi olan Süheyl ü Nev-bahâr, türünün en başarılı örneklerindendir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

“Acem dilince düzen düzdi ‘ışkın / Ne cengin zikr kıldı vü ne sulhın” beyti kimi tenkit etmek için yazılmıştır?

Âşık Paşa

Şeyyâd Hamza

Hoca Mes’ûd

Ahmedî

Nizâmî

Açıklama:

Fahrî, Şeh-nâme’den özellikle Hüsrev-i Pervîz’in hayatına ait bölümleri almıştır. Çünkü burada Fahrî’yi asıl ilgilendiren tarihî hikâyedir. Bundan dolayı; “Acem dilince düzen düzdi ‘ışkın / Ne cengin zikr kıldı vü ne sulhın” beytiyle Nizâmî’yi tenkit etmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Hz. Peygamber’in torunu ve Hz. Ali’nin oğlu olan Hz. Hüseyin’in Kerbela’da şehit edilişini anlatan manzum ya da mensur eserlere ne ad verilir?

Cenk-nâme

Maktel

Tecvit

Şârih

Mahşer-nâme

Açıklama:

Maktel: Hz. Peygamber’in torunu ve Hz. Ali’nin oğlu olan Hz. Hüseyin’in Kerbela’da şehit edilişini anlatan manzum ya da mensur eser.

Doğru Cevap: B

Soru 46

Şeyh Abdürrezzâk’ın menkıbesini ihtiva eden eser hangisidir?

Gazavât-ı Resûlullah

Dâsitân-ı Ejderhâ

Kesikbaş Destanı

Şeyh-i San’ân Hikâyesi

Maktel-i Hüseyn

Açıklama:

Ahmedî’nin Şeyh-i San’ân Hikâyesi, aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla yazılmış olup 254 beyitten oluşmaktadır. Şeyh Abdürrezzâk’ın menkıbesini ihtiva eden eser, dil, üslup ve vezin yönünden birçok kusuru ihtiva etmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Aydınoğlu Umur Bey için manzum olarak kaleme alınan ve tıbbın önemli bir dalı olan sağlıklı beslenme bakımından önemli olan Tabîat-nâme kimindir?

Yûsuf-ı Meddâh

Ahmedî

Tutmacı

Tursun Fakı

Kirdeci Alî

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Ünite 4

Soru 1

Çağatay Türkçesi veya Çağatayca ile Orta Asya Türk-İslam yazı dilinin Karahanlı ve Harezm-Altın Ordu Türkçelerinin devamındaki yazı dili olduğu tahmin edilen ve Timurlular zamanında şekillenen bu yazı dili, klâsik şeklini___________ ile almıştır.

Ali Şir Nevâî

Molla Âzâdî

Sâdıkî

Ebu’l-Gâzî Bahadır Han

Mîrzâ Mehdî Han

Açıklama:

Çağatay Türkçesi veya Çağatayca ile Orta Asya Türk-İslam yazı dilinin Karahanlı ve Harezm-Altın Ordu Türkçelerinin devamındaki yazı dili kastedilmektedir. Çağatay Hanlığı döneminde göçebe Türklerin dili olduğu tahmin edilen ve Timurlular zamanında şekillenen bu yazı dili, klâsik şeklini Ali Şir Nevâî ile almıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Çağatay Türkçesi ne zamana kadar Orta Asya Türk devletlerinde yazı dili, edebî dil ve diplomasi dili olarak kullanılmıştır?

XV. yüzyılın sonuna kadar

XVI. yüzyılın sonuna kadar

XVII. yüzyılın sonuna kadar

XVIII. yüzyılın sonuna kadar

XIX. yüzyılın sonuna kadar

Açıklama:

Çağatay Türkçesi, XIX. yüzyılın sonuna kadar Orta Asya Türk devletlerinde yazı dili, edebî dil ve diplomasi dili olarak kullanılmıştır. Örneğin, Güney-batı Oğuz grubunun doğu kanadında yer alan Türkmen sahasında XVIII. yüzyıla kadar Doğu Türkçesinin Türkmenceye etkisinden değil hâkimiyetinden söz edilebilir.

Doğru Cevap: E

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi Çağatay Türkçesi için XV. ve XVI. yüzyıllara kadar genellikle kullanılan terimlerden biri değildir?

Türk lafzı,

Türk elfâzı,

Türk dili

Türkçe,

Türkçe til

Açıklama:

Çağatay Türkçesi için XV. ve XVI. yüzyıllara kadar genellikle Türk tili, Türkî til, Türk lafzı, Türk elfâzı, Türkçe, Türkçe til gibi terimler kullanılmıştır. Ali Şir Nevâî, eserlerinde özellikle Muhâkemetü’l-lugateyn’de Türkî ve Türkçe terimlerini kullanırken, Mîzânu’l-evzân’da dikkat çeken şu açıklamaya yer verir: “‘Acem şu’arâsı ve Fürs fukahâsı her kaysı uslûbda kim söz ‘arûsıŋa cilve ve nümâyiş birip irdiler, Türk tili bile ‘alem sürdüm ve her niçük kâ‘idede kim ma‘nî ebkârıŋa zîb ü ârâyiş körgüzüp irdiler, Çagatay lafzı bile rakam urdum” (Alî-Şîr Nevâyî. Mîzânu’l-Evzân, hzr. Kemal Eraslan, Ankara 1993, s. 11). Böylelikle Nevâî, bu sözleriyle döneminin edebî dili için Çağatay lafzı’nı da kullandığını göstermiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Şiirlerini gezip dolaştığı yerlerde halk dili ile söyleyen Türkmen halk şairi Mahdum Kulı’nın babası olan ve Va‘z-ı Âzâdî başlığıyla aruz vezninde Çağatayca bir mesnevi yazan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Ali Şir Nevâî

Molla Âzâdî

Sâdıkî

Ebu’l-Gâzî Bahadır Han

Mîrzâ Mehdî Han

Açıklama:

Şiirlerini gezip dolaştığı yerlerde halk dili ile söyleyen Türkmen halk şairi Mahdum Kulı’nın babası Molla Âzâdî de bir şairdir ve Va‘z-ı Âzâdî başlığıyla aruz vezninde Çağatayca bir mesnevi yazmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi XVII. yüzyılda Şecere-i Türk adlı eserini Türk diliyle yazdığını ve Çağatay Türkçesinden bir kelime bile almadığını ifade eden yazardır?

Molla Âzâdî

Ali Şir Nevâî

Sâdıkî

Ebu’l-Gâzî Bahadır Han

Mîrzâ Mehdî Han

Açıklama:

XVII. yüzyılda Ebu’l-Gâzî Bahadır Han ise Şecere-i Türk adlı eserini Türk diliyle yazdığını ve Çağatay Türkçesinden bir kelime bile almadığını şu şekilde ifade etmiştir: “Bu târîhni yahşı yaman barçaları bilsün tip Türkî tili birlen aytdım, Türkîni hem andak aytıp men kim biş yaşar oglan tüşünür. Bir kelime Çagatay Türkîsindin ve Fârsîdin ve ‘Arabîdin koşmay men, rûşen bolsun tip.” (Demizon 1871: 37).

Doğru Cevap: D

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi Fuad Köprülü’nün Harezm Türkçesinin XIII. Yüzyıldan XIX. Yüzyıl Türkçesine kadar kullanılmış olduğunu belirttiği Çağatayca’nın beş döneminden biri değildir?

İlk Çağatay devri

Klasik Çağatay devrinin başlangıcı

Klasik Çağatay devri

Klasik devrin devamı

Son Çağatay devri

Açıklama:

Fuad Köprülü, Harezm Türkçesinin XIII. yüzyıldan XIX. yüzyıl Türkçesine kadar kullanılmış olduğunu belirttiği Çağataycayı; 1. İlk Çağatay devri (XIII-XIV. asırlar), 2. Klasik Çağatay devrinin başlangıcı (Nevâî’ye kadar), 3. Klasik Çağatay devri (Nevâî devri), 4. Klasik devrin devamı (Babür ve Şeybanlılar devri), 5. Gerileme ve çökme devri (XVII-XIX. asırlar) diye beş döneme ayırmıştır. Sonra da, “Çağatayca, kelimenin en geniş manası ile Moğol istilâsından sonra Cengiz çocukları tarafından kurulan Çağatay, İlhanlı ve Altın-Ordu imparatorluklarının edebî merkezlerinde XIII-XIV. asırlarda inkişaf eden ve Timurlular devrinde, bilhassa XV. asırda klasik bir mahiyet alarak zengin bir edebiyat yaratan edebî Orta Asya lehçesidir.” şeklinde tanımlamıştır (Köprülü 1945: 270).

Doğru Cevap: E

Soru 7

Çağatay şiirinin kurucularından sayılan, kasidelerinden XIV. yüzyılın ikinci yarısı ile XV. yüzyılın ilk yarısında yaşadığı anlaşılan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Sekkâkî

Hassan

Mevlânâ Lütfî

Yûsuf Emîrî

Atâî

Açıklama:

Sekkâkî
Çağatay şiirinin kurucularından sayılan, kasidelerinden XIV. yüzyılın ikinci yarısı ile XV. yüzyılın ilk yarısında yaşadığı anlaşılan Sekkâkî hakkında en önemli bilgiyi veren Nevâî olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Şâhrûh zamanında Horasan valiliği yapmış, 1436 yılında yazıp Şâhrûh Mîrzâ’ya sunduğu Ta‘aşşuk-nâme adlı mesnevisi ile tanınmış yazar aşağıdakilerinden hangisidir?

Atâî

Seyyid Ahmed Mîrzâ

Gedâî

Yakînî

Ahmedî

Açıklama:

Şâhrûh zamanında Horasan valiliği yapmış olan Seyyid Ahmed, 1436 yılında yazıp Şâhrûh Mîrzâ’ya sunduğu Ta‘aşşuk-nâme adlı mesnevisi ile tanınmıştır. Eser, Hocendî’nin Letâfet-nâme’si tarzında yazılmış olup her mesnevide olması gereken münacat, na’t, dönem padişahının medhi ve sebeb-i te’lif bölümlerinden sonra gelen on aşk mektubundan ibarettir.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Sazlar Münâzarası adlı eseri ile tanınan ve klasik Çağatay öncesi şairlerinden olan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Ali Şir Nevâî

Hüseyni Baykara

Ahmedî

Sekkâkî

Hassan

Açıklama:

Ahmedî
Sazlar Münâzarası adlı eseri ile tanınan Ahmedî hakkında bilgilerimiz çok sınırlıdır. Eserinden bazı bilgiler edinilse de bunlar içerisinde en sağlamı, eserin üslubundan anlaşılacağı üzere Ahmedî’nin klasik Çağatay öncesi şairlerinden oluşudur. Ayrıca eserinden Ahmedî’nin değerli bir şair olduğu ve sağlam bir musiki kültürüne sahip bulunduğu anlaşılmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Herat’ı “Timuroğulları Rönesansı” diye bilinen büyük kültür ve medeniyet hamlesinin merkezi hâline getiren, İyi bir asker, iyi bir idareci, aynı zamanda iyi bir şair olan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Ali Şir Nevâî

Ahmedî

Sekkâkî

Hüseyn-i Baykara

Hassan

Açıklama:

Hüseyn-i Baykara
İyi bir asker, iyi bir idareci olan Baykara, aynı zamanda iyi bir şairdi. Herat’ı “Timuroğulları Rönesansı” diye bilinen büyük kültür ve medeniyet hamlesinin merkezi hâline getiren odur. Kısacası Baykara’nın en büyük hizmeti, Türk dilini ve kültürünü himaye etmesidir. Onun döneminde Çağatay Türkçesi altın çağını yaşamış, Türkçeye olan itibar artmıştır. “Hüseynî” mahlası ile şiirler yazan Hüseyn-i Baykara, birlikte büyüdükleri çocukluk arkadaşı Ali Şir Nevâî ile Çağatay Türkçesinin devlet ve edebiyat dili olması için uğraş vermişlerdir.

Doğru Cevap: D

Soru 11

Çağatay Türkçesi, XIX. yüzyılın sonuna kadar Orta Asya Türk devletlerinde hangi alanda kullanılmıştır?

Diplomasi

Konuşma

Mektup

Felsefe

Matematik

Açıklama:

Çağatay Türkçesi, XIX. yüzyılın sonuna kadar Orta Asya Türk devletlerinde yazı dili, edebî dil ve diplomasi dili olarak kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Klasik Çağatayca dönemini kimler başlatmıştır?

Sekkâkî ve Nevâî

Hüseyn-i Baykara ve Ali Şir Nevâî

Hamîdî ve Muhammed Sâlih

Şeybânî ve Ubeydî

İvaz Otar ve Ömer Han

Açıklama:

Klasik Çağatayca Devri (XV. yüzyılın ikinci ve XVI. yüzyılın ilk yarısı): 1469-1506 yılları arasında hüküm süren, Herat’ı siyasî merkez olması yanında devrin sanat ve kültür merkezi hâline getiren Hüseyn-i Baykara ile onun himayesinde bulunan Ali Şir Nevâî’nin başlattıkları dönemdir.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Çağatay dilini ustalıkla kullanan büyük şair Mevlânâ Lütfî başka hangi tarzda yazdığı yapıtlarıyla ünlüdür?

Divan ve kaside

Masal ve hikaye

Düz yazı ve şiir

Koşma

Gazel ve Tuyuğ

Açıklama:

Lütfî, gazel ve tuyuğ tarzında asıl başarısını gösterdiği gibi, Gül ü Nevrûz mesnevisi ve yazdığı kasidelerinde ise dil ve üslup yanında nazım tekniği bakımından da başarılıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 14

“Türkîgûy” lakabıyla Türkçe eserler yazan hangi şairdir?

Ahmedi

Yusuf Emiri

Atai

Haydar Tilbe

Ali Şir Nevai

Açıklama:

Timur’un torunlarından İskender Mîrzâ döneminde yani XIV. yüzyılın sonları ile XV. yüzyılın ilk yarısında yaşamış ve Türkçe yazmış Çağatay şairlerindendir. Semerkandlı Devletşah’ın Tezkiretü’şşu‘ârâ adlı eserinde şair hakkında şu bilgi verilmiştir: “Fâzıllar ve şâ‘irlerden Mevlânâ Haydar’ın Türk ve Fars dilinde güzel ve derin mazmunlu şiirleri
vardır. Şeyh Nizâmî’nin Mahzenü’l-esrâr’ına Türkçe cevap yazmış, Emîrzâde İskender adına adamıştır.” Mecâlisü’n-nefâis’te ise Haydar Tilbe için “Türkîgûy” lakabıyla Türkçe yazdığı bildirilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Sazlar Münâzarası adlı eseri ile tanınan Ahmedî hangi döneme ait bir şairdir?

Divan dönemi

Klasik Çağatay dönemi

Klasik Çağatay öncesi

Klasik Çağatay sonrası

Çağatay Hanlığı dönemi

Açıklama:

Sazlar Münâzarası adlı eseri ile tanınan Ahmedî hakkında bilgilerimiz çok sınırlıdır. Eserinden bazı bilgiler edinilse de bunlar içerisinde en sağlamı, eserin üslubundan anlaşılacağı üzere Ahmedî’nin klasik Çağatay öncesi şairlerinden oluşudur.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Ali Şir Nevâî’nin klasik Çağatay edebiyatının teşekkülünde neden seçkin bir yeri vardır?

Çok iyi bir Türk dili savunucusudur

Çok iyi bir şairdir

Çok iyi bir yazardır

Çok iyi bir gözlemcidir

Çok iyi çevirileri vardır

Açıklama:

Otuzu aşkın çeşitli konudaki eserleri ile başlı başına bir çağı dolduran, ona kendi damgasını vuran büyük bir şair, fikir adamı, devlet adamı ve hepsinin üzerinde dil ve ulus arasındaki köprüyü kurmasını bilen bilinçli bir Türk dili savunucusu ve hadimi
(=hizmetçisi) idi. Bu düşünce ile Türklüğü aydınlatan eserler verdi ve Türkçe için çalıştı.
Farsçanın resmî dil olarak hüküm sürdüğü, Fars edebiyatının Molla Câmî ile zirveye ulaştığı ve aydın kesimin Farsça yazmayı meziyet saydıkları dönemde Nevâî’nin, Türkçenin birçok yönden Farsçadan üstün bir dil olduğunu savunması ve Türkçe ile de
yüksek bir edebiyat meydana getirmenin mümkün olduğunu bizzat eserleriyle ispat etmesi, genç şairleri Türkçe yazmaya özendirmesi göz önüne alınırsa, kültür ve edebiyat hayatımızdaki yeri ve hizmeti daha iyi anlaşılır.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Doğduğu Herat’ı “Timuroğulları Rönesansı” diye bilinen büyük kültür ve medeniyet
hamlesinin merkezi hâline getiren Türk dil savunucusu ve şair Hüseyn Baykara aynı zamanda hangi meslektendir?

Doktor ve şifacı

Asker ve idareci

Yazar ve kütüphaneci

Kimyager ve buluşçu

Vezir ve komutan

Açıklama:

İyi bir asker, iyi bir idareci olan Baykara, aynı zamanda iyi bir şairdi.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Çağatay adı nereden gelmektedir?

Cengiz Han’ın ikinci oğlunun adıdır

Maveraünnehir eski “medenî” sıfatının yenilenmesidir

Doğu Türkçesinin Türkmenceye etkisindir

Çağatay Türkçesi kullanılmasındandır

Türk-Moğol İmparatorluğu’nun ikinci adıdır

Açıklama:

Çağatay adı, Cengiz Han’ın ikinci oğlunun adından gelmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Çağatay sözünün Moğol devletine ve ulusuna ad olarak kullanılması ne zaman gerçekleşmiştir?

Moğol devletinin yıkılması ile

Moğol devletinin başına Çağatay Han'ın geçmesi ile

Çağatay'ın ölümünden sonra

Tuğluk Timur’un ölümünden birkaç yıl sonra

Çağatay ulusu tam olarak bağımsızlığını kazandığında

Açıklama:

Çağatay sözünün Moğol devletine ve ulusuna ad olarak kullanılması ise Çağatay’ın ölümünden (1242) sonra gerçekleşmişti.

Doğru Cevap: C

Soru 20

Çağatayca, sadece Orta Asya Türk devletlerinde değil ........................................... Oğuz grubu dışında kalan Müslüman Türkler tarafından da birçok şairin özendiği ve bu dilde eser verdiği klasik bir dildir.Cümlede boş kalan yere hangi şık gelmelidir?

Moğol devleti ve Kara Hülâgu

Türk -Moğol İmparatorluğu ve Rus İmparatorluğunda

Köktürk ve Uygurlarda

Osmanlı sahasında ve Avrupa Rusya’sında

İlhanlı ve Altın-Ordu imparatorluklarının edebî merkezlerinde

Açıklama:

Çağatayca, sadece Orta Asya Türk devletlerinde değil Osmanlı sahasında ve Avrupa Rusya’sında Oğuz grubu dışında kalan Müslüman Türkler tarafından da birçok şairin özendiği ve bu dilde eser verdiği klasik bir dildir.

Doğru Cevap: D

Soru 21

I. Orta Asya Türk-İslam yazı dilinin Karahanlı ve Harezm-Altın Ordu Türkçelerinin devamındaki yazı dili kastedilmektedir.
II. Klâsik şeklini Ebu’l-Gâzî Bahadır Han ile almıştır.
III. XIX. yüzyılın sonuna kadar Orta Asya Türk devletlerinde yazı dili, edebî dil ve diplomasi dili olarak kullanılmıştır.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi Çağatay Türkçesi ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

II, III

I, II

I, III

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi Eckmann’ın gruplandırmasına göre Klasik Çağatayca Devri temsilcilerinden biridir?

Hamîdî

Yûsuf Emîrî

Mûnis Harezmî

Atâî

İvaz Otar

Açıklama:

Nevâî, Hüseyn-i Baykara, Hamîdî, Muhammed Sâlih, Şeybânî, Ubeydî ve Babür bu dönemin başlıca temsilcileridir.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Hz. Muhammed’e yazdığı övgü dolu şiirlerle tanınan Arap şairi kimdir?

Cihân Hatun

Yûsuf Emîrî

Haydar Tilbe

Hassan

Gedâî

Açıklama:

Hassan: Hz. Muhammed’e yazdığı övgü dolu şiirlerle tanınan Arap şairidir.

Doğru Cevap: D

Soru 24

I. Farsçadan Türkçeye tercüme edilmiştir.
II. Âşık ile maşuk arasındaki mektuplaşmalardan oluşmaktadır.
III. Mevlânâ Lütfî tarafından yazılmıştır.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi “Deh-nâme” mesnevisi ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

II, III

I, II

I, III

Açıklama:

Yûsuf Emîrî’nin başka, Deh-nâme adlı mesnevisi ve Beng ü Çagır adlı münazarası bulunmaktadır. Deh-nâme (On Mektup) adlı eser ise, âşık ile maşuk arasındaki mektuplaşmalardan oluşan mesnevi türü bir eserdir.

Doğru Cevap: B

Soru 25

“Ta‘aşşuk-nâme” adlı mesnevisi ile tanınan şair kimdir?

Seyyid Ahmed Mîrzâ

Atâî

Sekkâkî

Âgehî

Yûsuf Emîrî

Açıklama:

Şâhrûh zamanında Horasan valiliği yapmış olan Seyyid Ahmed, 1436 yılında yazıp Şâhrûh Mîrzâ’ya sunduğu Ta‘aşşuk-nâme adlı mesnevisi ile tanınmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi Yakînî’nin eseridir?

Letâfet-nâme

Beng ü Çagır

Ok ve Yaynıŋ Münâzarası

Zafer-nâme

Sazlar Münâzarası

Açıklama:

Yakînî: Döneminde aristokrat zümre arasında önemli olan okçuluğa ait nesir tarzında yazdığı Ok ve Yaynıŋ Münâzarası adlı eseri ile tanınmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 27

“Emîr” yani “Dîvân beyi” unvanını alan şair kimdir?

Muhammed Sâlih

Mûnis Harezmî

Ebu’l-Gâzî Bahadır Han

Ali Şir Nevâî

Ubeydî

Açıklama:

1472 yılında Nevâî, “Emîr” yani “Dîvân beyi” unvanını aldı.

Doğru Cevap: D

Soru 28

I. Nevâî’nin şöhreti, yalnız Çağatay alanı içerisinde kalmıştır.
II. Türkçenin birçok yönden Farsçadan üstün bir dil olduğunu savunmuştur.
III. Muhakemetü’l-lugateyn adlı eseri yazmıştır.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi Ali Şir Nevâî ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I, II

I, III

II, III

Açıklama:

Ali Şir Nevâî’nin klasik Çağatay edebiyatının teşekkülünde seçkin bir yeri vardır. Dört Türkçe, bir Farsça divanı, hamsesi, Mecâlisü’n-nefâis adlı şuara tezkiresi, Muhakemetü’l-lugateyn’i ve sayısı otuzu aşkın çeşitli konudaki eserleri ile başlı başına bir çağı dolduran, ona kendi damgasını vuran büyük bir şair, fikir adamı, devlet adamı ve hepsinin üzerinde dil ve ulus arasındaki köprüyü kurmasını bilen bilinçli bir Türk dili savunucusu ve hadimi (=hizmetçisi) idi. Nevâî’nin, Türkçenin birçok yönden Farsçadan üstün bir dil olduğunu savunması ve Türkçe ile de yüksek bir edebiyat meydana getirmenin mümkün olduğunu bizzat eserleriyle ispat etmesi, genç şairleri Türkçe yazmaya özendirmesi göz önüne alınırsa, kültür ve edebiyat hayatımızdaki yeri ve hizmeti daha iyi anlaşılır. Nevâî’nin şöhreti, yalnız Çağatay alanı içerisinde kalmamış, siyasî ve coğrafî sınırları aşarak bütün Türk ülkelerine yayılmış, eserleri her yerde zevkle okunmuş, yüzyıllar boyunca yetişen nice ünlü şairleri etkisi altında bırakmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi Ali Şir Nevâî’nin dil ve edebiyatla ilgili eserlerinden biridir?

Seb’a-i Seyyâre

Nazmü’l-cevâhir

Risâle-i Mu‘ammâ

Münâcât

Hamsetü’l-mütehayyirîn

Açıklama:

Risâle-i Mu‘ammâ, Mîzânü’l-evzân ve Muhakemetü’l-Lugateyn adlı eserleri dil ve edebiyatla ilgilidir.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Herat’ı “Timuroğulları Rönesansı” diye bilinen büyük kültür ve medeniyet hamlesinin merkezi hâline getiren, Türk dilini ve kültürünü himaye eden şair kimdir?

Şeybânî

Hüseyn-i Baykara

Kâmil

Babür

Hamîdî

Açıklama:

İyi bir asker, iyi bir idareci olan Baykara, aynı zamanda iyi bir şairdi. Herat’ı “Timuroğulları Rönesansı” diye bilinen büyük kültür ve medeniyet hamlesinin merkezi hâline getiren odur. Kısacası Baykara’nın en büyük hizmeti, Türk dilini ve kültürünü himaye etmesidir. Onun döneminde Çağatay Türkçesi altın çağını yaşamış, Türkçeye olan itibar artmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 31

Çağatay Hanlığı döneminde göçebe Türklerin dili olduğu tahmin edilen ve Timurlular zamanında şekillenen Çağatay Türkçesi klâsik şeklini kim ile almıştır?

Ebu’l-Gâzî Bahadır Han

Ali Şir Nevâî

Yûsuf Emîrî

Seyyid Ahmed Mîrzâ

Ahmedî

Açıklama:

Çağatay Hanlığı döneminde göçebe Türklerin dili olduğu tahmin edilen ve Timurlular zamanında şekillenen Çağatay Türkçesi klâsik şeklini Ali Şir Nevâî ile almıştır. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 32

"Şecere-i Türk" adlı eser aşağıdaki isimlerden hangisine aittir?

Ebu’l-Gâzî Bahadır Han

Molla Âzâdî

Mahdum Kulı

Mûnis Harezmî

Cihân Hatun

Açıklama:

"Şecere-i Türk" adlı eser Ebu’l-Gâzî Bahadır Han tarafından kaleme alınmıştır. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 33

Türkoloji araştırmalarında “Çağatayca” terimi, XIX. yüzyılın ortalarında ilk defa nerede kullanılmaya başlanmıştır?

Asya

Amerika

Afrika

Avrupa

Uzak Doğu

Açıklama:

Türkoloji araştırmalarında “Çağatayca” terimi, XIX. yüzyılın ortalarında ilk defa Avrupa’da kullanılmaya başlanmıştır. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 34

Çağatay Edebiyatı Klasik Öncesi Dönemi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Çağatay yazı dilinin başlangıç dönemidir.

XV. yüzyıl başlarından Nevâî’nin ilk divanını düzenlediği 1465 yılına kadarki dönemi içerir.

Bu dönem Türkçesi, Harezm-Altın Ordu Türkçesi ile Nevâî dili arasında geçiş özelliği taşımaktadır.

Bu dönemde meydana getirilen divanlar, tertip bakımından en az klasik devirdeki kadar gelişmiştir.

Klasik şeklini Nevâî ile bulan Çağatayca ile yazılmış eserlerde Nevâî’nin ilk divanına kadar gittikçe azalan derecede Harezm-Altın Ordu Türkçesi özellikleri yer almaktadır.

Açıklama:

Bu dönemde meydana getirilen divanlar, tertip bakımından klasik devirdeki kadar gelişmiş değildir. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 35

Aşağıdaki isimlerden hangisi Klasik Çağatayca Devri temsilcilerindendir?

Hamîdî

Sekkâkî

Mevlânâ Lütfi

Yûsuf Emîrî

Haydar Tilbe

Açıklama:

Hamîdî Klasik Çağatayca Devri temsilcilerindendir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Aşağıdaki isimlerden hangisi Çağatay Edebiyatı Klasik Sonrası Devir temsilcilerinden biri değildir?

Ebu’l-Gâzî Bahadır Han

Mûnis Harezmî

Âgehî

Gedâî

Kâmil

Açıklama:

Gedâî Çağatay Edebiyatı Klasik Sonrası Devir temsilcilerinden biri değildir. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Yûsuf Emîrî tarafından kaleme alınan ve âşık ile maşuk arasındaki mektuplaşmalardan oluşan mesnevi türü eser aşağıdakilerden hangisidir?

Muhabbet-nâme

Beng ü Çagır

Deh-nâme

Ta‘aşşuk-nâme

Mahzenü’l-esrâr

Açıklama:

Yûsuf Emîrî tarafından kaleme alınan ve âşık ile maşuk arasındaki mektuplaşmalardan oluşan mesnevi türü eser "Deh-nâme"dir. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 38

Döneminde aristokrat zümre arasında önemli olan okçuluğa ait nesir tarzında yazdığı Ok ve Yaynıŋ Münâzarası adlı eseri ile tanınmış isim aşağıdakilerden hangisidir?

Ali Şir Nevâî

Atâî

Gedâî

Ahmedî

Yakînî

Açıklama:

Döneminde aristokrat zümre arasında önemli olan okçuluğa ait nesir tarzında yazdığı Ok ve Yaynıŋ Münâzarası adlı eseri ile tanınmış isim "Yakînî"dir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 39

Sazlar Münâzarası adlı eser aşağıdaki isimlerden hangisine aittir?

Haydar Tilbe

Gedâî

Hüseyn-i Baykara

Ahmedî

Ali Şir Nevâî

Açıklama:

Sazlar Münâzarası adlı eser "Ahmedî"ye aittir. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Nevâî’ye göre Timur’un beş oğlundan biri olan Mîrânşâh’ın oğlu olan isim aşağıdakilerden hangisidir?

Seyyid Ahmed Mirza

Mevlânâ Lütfî

Sekkâkî

Mûnis Harezmî

Muhammed Şerîf

Açıklama:

Nevâî’ye göre Timur’un beş oğlundan biri olan Mîrânşâh’ın oğlu olan isim Seyyid Ahmed Mirza'dır. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 41

Çağatay şiirinin kurucularından sayılan, kasidelerinden XIV. yüzyılın ikinci yarısı ile XV.
yüzyılın ilk yarısında yaşadığı anlaşılan .........hakkında en önemli bilgiyi veren Nevâî olmuştur. Nevâî’nin Mecâlisü’n-nefâis adlı şairler tezkiresine göre, ........ , Maveraünnehirlidir ve Timurluların Uluğ Bey zamanında büyük bir şöhrete ulaşmış, hatta saray şairliğine kadar yükselmiştir. Nevâî, Muhakemetü’l-lugateyn adlı eserinde, onun Mevlânâ Lütfî kadar büyük bir şair olmadığı görüşündedir.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdaki şâirlerden hangisi getirilmelidir?

Sekkâkî

Hassan

Yûsuf Emîrî

Haydar Tilbe

Atâî

Açıklama:

Çağatay şiirinin kurucularından sayılan, kasidelerinden
XIV. yüzyılın ikinci yarısı ile XV.
yüzyılın ilk yarısında yaşadığı anlaşılan Sekkâkî
hakkında en önemli bilgiyi veren Nevâî olmuştur.
Nevâî’nin Mecâlisü’n-nefâis adlı şairler tezkiresine
göre, Sekkâkî, Maveraünnehirlidir ve Timurluların
Uluğ Bey zamanında büyük bir şöhrete
ulaşmış, hatta saray şairliğine kadar yükselmiştir.
Nevâî, Muhakemetü’l-lugateyn adlı eserinde, onun
Mevlânâ Lütfî kadar büyük bir şair olmadığı görüşündedir.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Mevlânâ Lütfî ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Lütfî’nin bugüne kadar bilinen iki eseri Divan’ı ve Gül ü Nevrûz adlı mesnevisidir.

Gül ü Nevrûz mesnevisi 1411 yılında tercüme edilen eserin bugün 8 nüshası bilinmektedir.

Yurt içinde ve dışında en az 20 nüshası bulunan Lütfî Divanı, Günay Karaağaç tarafından yayımlanmıştır

Lütfî’nin yaklaşık 2400 beyitlik Gül ü Nevrûz mesnevisi, Celâleddin Tabîb tarafından 1333 yılında Farsça yazılmış hikâyenin tercümesidir.

Lütfî, eserlerinde çağdaşlarının ve kendisinden sonrakilerin dilinden daha az yabancı
unsurlara yer vermiştir.

Açıklama:

1411 yılında tercüme edilen eserin bugün 9 nüshası bilinmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi XIV-XV yüzyıllar arası Çağatay Edebiyatı şairlerinden değildir?

Sekkâkî

Hassan

Fuzuli

Yûsuf Emîrî

Mevlânâ Lütfî

Açıklama:

Fuzuli Çağatay şairlerinden değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Döneminde aristokrat zümre arasında önemli olan okçuluğa ait nesir tarzında yazdığı Ok ve Yayının Münâzarası adlı eseri ile tanınmıştır. Bu münazara eseri, Türk edebiyatında güzel ve süslü nesre örnek gösterilecek tarzdadır.
Yukarıda hakkında bilgi verilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Gedâî

Seyyid Ahmed Mîrzâ

Atâî

Yakînî

Haydar Tilbe

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi Çağatay edebiyatı şairlerinden biri değildir?

Ahmedî

Ali Şir Nevâî

Hüseyn-i Baykara

Yûsuf Emîrî

Taşlıcalı Yahya

Açıklama:

Taşlıcalı Yahya Çağatay edebiyatı şairlerinden değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Ali Şir Nevâî ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Nevâî’nin şöhreti, yalnız Çağatay alanı içerisinde kalmıştır.

Dört Türkçe, bir Farsça divanı vardır.

Hamse sahibi şairlerimizden biridir.

Mecâlisü’n-nefâis adlı şuara tezkiresi mevcuttur.

Muhakemetü’l-lugateyn’i ve sayısı otuzu aşkın çeşitli konudaki eseri vardır.

Açıklama:

Nevâî’nin şöhreti, yalnız Çağatay alanı içerisinde kalmamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Aşağıdaki mesnevilerden hangisi Ali Şir Nevâî’ye aittir?

Süheyl ü Nevbahar

Seb’a-i Seyyâre

Cemşid ü Hurşid

Yusuf u Züleyha

Çarhname

Açıklama:

Hayretü’l-ebrâr (M. Sabir, Hayretü’l-
Ebrâr (İnceleme-Metin-İndeks), İstanbul 1961 (İstanbul
Üniversitesi, Doktora tezi), Ferhâd u Şîrîn
(Gönül Alpay Tekin, Alî Şîr Nevaî. Ferhad u Şirin.
(İnceleme-Metin), Ankara 1975), Leylî vü Mecnûn
(Ü. Çelik, Alî-şîr Nevâyî. Leylî vü Mecnûn, Ankara
1996), Seb’a-i Seyyâre, Sedd-i İskenderî (Hatice Tören,
Alî Şîr Nevâyî. Sedd-i İskenderî, Ankara 2001)
hamsesini meydana getiren mesnevileridir

Doğru Cevap: B

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi Ali Şir Nevâî’nin tezkire türündeki eserlerindendir?

Sedd-i İskenderî

Seb’a-i Seyyâre

Leylî vü Mecnûn

Mecâlisü’n-nefâis

Ferhâd u Şîrîn

Açıklama:

Mecâlisü’n-nefâis

Doğru Cevap: D

Soru 49

İyi bir asker, iyi bir idareci olan şairimiz, aynı zamanda iyi bir şairdi. Herat’ı “Timuroğulları Rönesansı” diye bilinen büyük kültür ve medeniyet hamlesinin merkezi hâline getiren odur. Kısacası en büyük hizmeti, Türk dilini ve kültürünü himaye etmesidir. Onun döneminde Çağatay Türkçesi altın çağını yaşamış, Türkçeye olan
itibar artmıştır. “
Yukarıda hakkında bilgi verilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Gedâî

Yakînî

Ahmedî

Ali Şir Nevâî

Hüseyn-i Baykara

Açıklama:

İyi bir asker, iyi bir idareci olan Baykara, aynı
zamanda iyi bir şairdi. Herat’ı “Timuroğulları Rönesansı”
diye bilinen büyük kültür ve medeniyet
hamlesinin merkezi hâline getiren odur. Kısacası
Baykara’nın en büyük hizmeti, Türk dilini ve kültürünü
himaye etmesidir. Onun döneminde Çağatay
Türkçesi altın çağını yaşamış, Türkçeye olan
itibar artmıştır. “

Doğru Cevap: E

Ünite 5

Soru 1

XV. yüzyılda Doğu Türk edebiyatı eserleri nerede ortaya çıkmıştır?

Irak

Mısır

Anadolu

Horasan

Azerbaycan

Açıklama:

XV. yüzyılda Doğu Türk edebiyatının Horasan ve Maveraünnehir’de, Batı Türk edebiyatının ise Irak, Azerbaycan ve Anadolu’da eserler verdiği görülür. Bu yüzyılda Herat ve Semerkand merkez olmak üzere Timur’un çocuklarının ve torunlarının hâkim oldukları bu yerlerde, Doğu Türkçesi ile çok parlak bir edebiyat (Çağatay edebiyatı) meydana gelmiştir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 2

XV. yüzyılda Azerî sahasındaki en önemli şairdir kimdir?

Cihânşâh

Hasan Çelebi

Habibi

Nesimi

Sultan Ya’kub

Açıklama:

Habîbî, XV. yüzyılda Azerî sahasındaki en önemli şairdir. Akkoyunlu hükümdarı Sultan Ya’kub’un himayesinde yetişmiş, sonra Şah İsmail’in himayesine girmiş, Şah İsmail tarafından “melikü’ş-şu’arâ” unvanıyla büyük iltifat görmüştür. Bilinmeyen bir sebeple Safevî ülkesinden ayrılarak II. Bâyezîd zamanında İstanbul’a gelen Habîbî, I. Selîm zamanında İstanbul’da ölmüştür. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 3

Hamidi’nin şiirlerinde ağırlıklı olarak kullandığı dil aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlıca

Azerice

Türkçe

Arapça

Farsça

Açıklama:

Hamîdî’nin, Divan’ındaki şiirlerinin çoğu Farsçadır. Türkçe olarak yazdıkları daha az olup 4 kaside, 28 gazel ve 2 beyit olmak üzere tamamı 240 beyittir. İsmail Ünver, Hamîdî’nin Türkçe şiirlerini yayımlamıştır. Hamîdî’nin şiirlerinde dil, Osmanlı şairlerinin dilinden hiç farklı değildir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Fatih’in İstanbul’u almasının sonuçlarından biri değildir?

Osmanlı Devleti bir imparatorluk halini almıştır.

Rumeli’nin Müslümanlaşması sağlanmıştır.

Anadolu’da bozulan birlik yeniden sağlanmıştır.

Bizans İmparatorluğu tarihe karışmıştır.

Trabzon Rum Devleti ele geçirilmiştir.

Açıklama:

1453’te Fatih’in İstanbul’u alması ile devletin iki yakası bir araya gelmiş, Bizans İmparatorluğu tarihe karışmıştır. Ayrıca Trabzon Rum Devleti ele geçirilmiş, Anadolu’da birlik sağlanmış, Balkanlarda elde edilen yeni topraklarla Osmanlı Devleti bir imparatorluk halini almıştır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi sanatkârane nesir üslubunun en güzel örneğidir?

Tazarru’-nâme

Halîl-nâme

Mecmû’atü’n-nezâ’ir

Kenzü’l-küberâ

Cemşîd ü Hurşîd

Açıklama:

Nesir dilinde de iki ayrı gelişme görülmüştür. Halk için yazılan dinî eserlerde ve tarihlerde sade bir dil kullanılmış, ancak bazı eserlerde sanatkârane nesir yer almıştır. Hatta Şeyhoğlu Mustafâ’nın 1401 yılında yazdığı Kenzü’l-küberâ ile ilk örneklerini vermiştir. Ancak Sinân Paşa’nın Tazarru’-nâme’si sanatkârane nesir üslubunun bu yüzyılda olduğu gibi daha sonraki yüzyıllarda da en güzel örneği durumundadır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Osmanlı’da ilk şiir okuyan ve şiirlerinde mahlas kullanan padişah aşağıdakilerden hangisidir?

Çelebi Mehmed

Kanuni Sultan Sülayman

I. Bâyezîd

Fatih Sultan Mehmed

II. Murad

Açıklama:

Anadolu Türk birliğinin yeniden kurulmaya başladığı II. Murâd döneminde, beyliklerin Osmanlı idaresi altına girmesi ile kültür ve sanat faaliyetleri de Osmanlı sarayına taşınmıştır. II. Murâd’ın, âlim ve şairlere hatta tarikatlara olan yakınlığı ve onları desteklemesi, adına çok sayıda Türkçe eserin yazılmasına, Türk edebiyatının ve kültür hareketlerinin gelişmesine zemin hazırlamıştır. Osmanlı’da ilk şiir söyleyen ve şiirlerinde mahlas kullanan (Murâdî) padişah da II. Murâd’dır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 7

Türk edebiyatında ilk müstezat kaside yazan şair kimdir?

Abdülvâsi Çelebi

Ahmed-i Dâ’î

Şeyhî

Süleyman Çelebi

Hatâ’î

Açıklama:

Germiyan bölgesi şairlerinden olan Ahmed-i Dâ’î, Türk edebiyatının önde gelen şairlerindendir. 1350-1355 yıllarında doğduğu tahmin edilen şairin, asıl adı Ahmed, mahlası ise Dâ’î’dir. Dâ’î, kafiye, şekil ve dil yönünden Türk şiirinin sırlarına vâkıf, vezne hâkimiyeti tam olan ve Türkçeyi iyi kullanan bir şairdir. Bazı gazelleri, kaside havasında olan Dâ’î, bilindiği kadarı ile Türk edebiyatında ilk müstezat kaside yazan şairdir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi Sülayman Çelebi’nin eserlerinin özelliklerindendir?

Eserlerinde devlet büyüklerine yer vermemiştir.

Şiirlerinde mekân ve savaş tasvirlerini çok kullanmıştır.

Hiciv türünün en güzel örneklerini eserlerinde vermiştir.

Arapça ve Farsça tamlamalara şiirlerinde çok az yer vermiştir.

Hece ve aruzu birbirine yakınlaştırmıştır.

Açıklama:

Türk edebiyatında ilk mevlid yazarlarından olan Süleyman Çelebi’nin iyi bir eğitim aldığı ve dinî bilgilere hakkıyla vâkıf olduğu eserlerinden anlaşılmaktadır. Süleyman Çelebi, kimseye minnet etmeyen, eserinde devlet büyükleri ile ilgili hiçbir bilgi bulunmayan ve onlara şiirinde yer vermeyen bir şairdir. Onda Allah ve Peygamber sevgisinden başka bir şey yoktur. Şiirinde bunu en samimi şekilde aksettirmiştir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 9

Türk edebiyatında İbrahim peygamberin hayatının anlatıldığı bilinen tek eser aşağıdakilerden hangisidir?

Çeng-nâme

Mevlid

Halîl-nâme

Divan

Câmâsb-nâme

Açıklama:

XIV. yüzyılın ortalarında doğan ve XV. yüzyılın ilk çeyreğinde Amaysa ve Bursa’da yaşayan şairlerden biri de Abdülvâsi Çelebi’dir. Şiirlerinden, devrin hükümdarı I. Mehmed ve vezir Bâyezîd Paşa’ya yakın olduğu anlaşılmaktadır. Tek eseri olan Halîlnâme’yi yazdığı zaman, altmış, yetmiş yaşlarında olduğu dikkate alınırsa şairin, 1350 yılına yakın bir tarihte doğduğu söylenebilir. Halîl-nâme, Türk edebiyatında İbrahim peygamberin hayatının anlatıldığı bilinen tek eserdir. 3693 beyitten meydana gelen bu mesnevi, aruzun mefâîlün mefâîlün feûlün vezniyle yazılmıştır. Dâsitân-ı İbrâhîm Nebî adıyla da bilinen eserde, İbrahim peygamberin hayat hikâyesi, buna bağlı olarak kurban olayı ve İsmail peygamber anlatılmıştır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Kaynaklarda Şeyhi’den “serdâr-ı şu’arâ” şeklinde söz edilmesinin sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

Hiciv türünün en güzel örneklerini vermesi.

Vezin kullanmada çok başarılı olması.

Anadolu klasik şiirinin kurucu şairlerinden olması.

Kaside ve gazel tarzında şiirler yazması.

Çağatay Türkçesi ile gazeller yazması.

Açıklama:

Şeyhî, Anadolu sahası Türk edebiyatının XV. yüzyılın ilk yarısında yaşayan en önemli şairidir. O, her ne kadar tasavvufla ilgilenmiş ve gazellerinde tasavvufî unsurlara yer vermiş olsa da mutasavvıf bir şair değildir. Şeyhî, Anadolu sahası dindışı edebiyatının kuruluşunda önemli rol oynamış, özellikle lirizm yanı öne çıkan manzumeleriyle tanınmıştır. Şeyhî, Anadolu sahasında gelişen klasik şiirin kurucu şairlerinden biridir. Bu sebeple, eski kaynaklarda kendisinden “şeyhü’ş-şu’arâ”, “serdâr-ı şu’arâ” ve “hüsrev-i şu’arâ” şeklinde söz edilmiştir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Sultan Ya’kub adına Türkçe bir Yûsuf u Züleyhâ yazan şair kimdir?

Habîbî

Hatâ’î

Hakîkî

Hamîdî

Bursalı Celîlî

Açıklama:

Hatâ’î adlı bir şair, Sultan Ya’kub adına Türkçe bir Yûsuf u Züleyhâ yazmıştır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 12

XV. Yüzyılda Herat ve Semerkand merkez olmak üzere Doğu Türkçesiyle birçok eser verilen edebiyatın adı aşağıdakilerden hangisidir?

Altınordu Edebiyatı

Karahanlı Edebiyatı

Kırgız Edebiyatı.

Kıpçak Edebiyatı

Çağatay Edebiyatı

Açıklama:

XV. Yüzyıl Türk Edebiyatı
Adını Cengiz Han’ın ikinci oğlu olan Çağatay’dan alır. Çağatayca adı verilen yazı diliyle yazılmış ürünlerden oluşan edebiyatın adıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 13

Azerî sahası Türk edebiyatı kapsamında bir yandan İran edebiyatının gelişmesini sağlamaya çalışırken bir yandan da Türkçe şiirler yazmayı teşvik eden Karakoyunlu hükümdarı Cihânşâh b. Karayusuf, Türkçe ve Farsça şiirlerini hangi mahlasla yazmıştır?

Habîbî

Hamîdî

Celîlî

Hakîkî

Latîfî

Açıklama:

Bağımsızlık Süreci
Hakîkî

Doğru Cevap: D

Soru 14

Osmanlı’da şiir söyleyen ve mahlas kullanarak şiirler yazan ilk padişah aşağıdakilerden hangisidir?

Çelebi Mehmed

Orhan Gazi

II. Murâd

I. Murâd

I. Bâyezid

Açıklama:

XV. Yüzyılda Anadolu Sahası Türk Edebiyatı - II. Murâd Dönemi
Anadolu Türk birliğinin yeniden kurulmaya başladığı II. Murâd döneminde, beyliklerin Osmanlı idaresi altına girmesi ile kültür ve sanat faaliyetleri Osmanlı sarayına taşınmıştır. II. Murâd, âlim ve şairleri korumuş, desteklemiştir. Bu durum onun adına çok sayıda Türkçe eserin yazılmasına, Türk edebiyatının ve kültür hareketlerinin gelişmesine zemin hazırlamıştır. Osmanlı’da ilk şiir söyleyen ve Murâdî mahlasıyla şiirler yazan padşha da II. Murâd’dır.

Doğru Cevap: C

Soru 15

Padişah II. Murâd’ın emriyle Mercimek Ahmed tarafından Farsça’dan Türkçe’ye çevrilen ve bir nasihatname olan eserin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Kâbus-nâme

Çeng-nâme

Garib-nâme

Budala-nâme

Felek-nâme

Açıklama:

Mercimek Ahmed tarafından Farsça’dan Türkçe’ye çevrilen eser Kâbus-nâmedir. Kühistan hükümdarı İskender bin Kavuş tarafından oğlu Gilan Şah’a yönelik yazılmıştır. Ahlak, görgü, bilim gibi birçok konuda bilgi ve öğütler verir. Asıl adı Nasihatnâme olmasına karşın Kâbus-nâme tercih edilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Aşağıdaki eserlerden hangisi Ahmed-i Dâî’nin Emir Süleyman adına yazdığı eserinin adıdır?

Ukûdü’l-cevâhir

Câmâsb-nâme

Çeng-nâme

Mu’tayebât

Hurşid-nâme

Açıklama:

XV. Yüzyıl Anadolu Sahası Şair ve Yazarları - Ahmed-i Dâ’î
Çeng-nâme, aruz ölçüsüyle yazılmış, 1446 beyitten oluşmaktadır. Çeng, kanuna benzer dik tutularak çalınan bir sazdır. Bir araya gelme konusunu işleyen tasavvufi ve sembolik bir eserdir.

Doğru Cevap: C

Soru 17

Süleyman Çelebi’nin yazdığı Türk edebiyatında ve halk arasında ‘’Mevlid’’ olarak bilinen, Hazreti Muhammed’in doğumunu, hayatını anlatan ünlü eserinin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Mevlidü’n-Nebî

Vesîletü’n-Necât

Kitâbü’t-tenvir fî-Mevlidi’s-sirâci’l-münîr

Tezkiretü’l-Evliyâ

Vesîletü’l-mülûk li Ehli’s-sülûk

Açıklama:

Süleyman Çelebi’nin Edebi Kişiliği ve Eseri
Süleyman Çelebi’nin tek eseri olan bu mesnevi, bu alanda Osmanlı’da tek eser denilebilir, Türkçe yazılmıştır. Süleyman Çelebi yazdığı bu esere Vesîletü’n-necât adını vermesine karşın, halk arasında Mevlid adıyla bilinmektedir. Arapça birçok mevlid yazılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Süleyman Çelebi’nin yazdığı ve halk arasında mevlid olarak bilinen ‘’Vesiletü’n-Necât’’ ın bölümlerinden en uzun olanı aşağıdakilerden hangisidir?

Tevhid-i Münacaat

Miraç

Âlemin yaratılmasının sebebi

Velâdet

Peygamberin mucizeleri

Açıklama:

Süleyman Çelebi’nin Edebi Kişiliği ve Eseri
Velâdet bölümü 145 beyitle, eserin en uzun bölümüdür. Hazreti Muhammed’in doğmasını, doğum olayını anlatır.

Doğru Cevap: D

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi Süleyman Çelebi’nin ‘’Vesîletü’n-Necât’’ adlı eserinin okunduğunda kolaylıkla söylenilebilir gibi bir düşünceye yol açan, ancak hiç de kolay olmayan sanatlı söyleyiş özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Sehl-i Mümteni

Türkî-i Basit

Sebk-i Hindi

Tarz-ı Tasavvuf

Hikemi Tarz

Açıklama:

Süleyman Çelebi’nin Edebi Kişiliği ve Eseri
Okunduğunda kolaylıkla söylenebilir gibi bir düşünceye yol açan, ancak hiç de kolay olmayan sanatlı söyleyiş özelliği ‘’ Sehl-i Mümteni’’ dir. Daha sonra mevlid yazanların kolay sandıkları bu husus, işe başladıkları anda, büyük bir zorluk olarak karşılarına çıkmış ve bunların hemen hepsi Süleyman Çelebi’nin etkisi altında kalmışlar; hatta onun beyitlerini ister istemez tekrar eder duruma düşmüşlerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Abdülvâsi Çelebi’nin ‘’ Halîl-nâme’’ adlı eserinde hayatı geniş bir biçimde anlatılan peygamber aşağıdakilerden hangisidir?

Hazreti İsa

Hazreti Muhammed

Hazreti Adem

Hazreti İbrahim

Hazreti Yusuf

Açıklama:

Abdülvâsi Çelebi’nin Edebi Kişiliği ve Eseri
Türk edebiyatında İbrahim peygamberin hayatının anlatıldığı tek eser, Abdülvâsi Çelebi’nin ‘’Halîl-nâme’’ adlı eseridir. 3693 beyitten meydana gelen bu mesnevi, aruzun mefâilün mefâilün feûlün vezniyle yazılmıştır. Eserde İbrahim peygamberin hayat hikayesi, buna bağlı olarak kurban olayı ve İsmail peygamber anlatılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 21

Bir eşek var idi za’îf ü nizâr
Yük elinden katı şikeste vü zâr
Şeyhi’nin ‘’Har-nâme’’ adlı mesnevisinin aruz vezin kalıbı aşağıdakilerden hangisidir?

mefâilün mefâilün feûlün

faîlâtün faîlâtün faîlâtün

feilâtün mefâilün feilün

mef’ulü mefaîlün mefaîlün

feilâtün feilâtün fe’ûl

Açıklama:

Şeyhi’nin Edebi Kişiliği ve Eserleri
Şeyhi’nin öküzlere özenen bir eşeğin başına gelenleri anlattığı ünlü mesnevisi ‘’Har-nâme’’ nin aruz kalıbı Feilâtün mefâilün feilün biçimindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 22

XV. yüzyılda Azerî sahasının Nesîmî ile Fuzûlî arasında yetişen en önemli şair aşağıdakilerden hangisidir?

HabîbÎ

Hakîkî

Bursalı Celîlî

Hamîdî

Latîfî

Açıklama:

Azerî sahasında, Nesîmî ile Fuzûlî arasında yetişen şairlerin en önemlisi olan Habîbî’dir. Akkoyunlu hükümdarı Sultan Ya’kub’un himayesinde yetişmiş, sonra Şah İsmail’in himayesine girmiş, Şah İsmail tarafından “melikü’ş-şu’arâ” unvanıyla büyük iltifat görmüştür. Bilinmeyen bir sebeple Safevî ülkesinden ayrılarak II. Bâyezîd zamanında İstanbul’a gelen Habîbî, I. Selîm zamanında İstanbul’da ölmüştür. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Edebiyata ve şiire meraklı olup Osmanlı sarayında şairleri ilk defa toplayan aşağıdakilerden hangisidir?

I. Bayezid

Emir Süleyman

Çelebi Mehmed

II. Murad

Timur

Açıklama:

XV. yüzyılın ilk yarısında, Anadolu’da edebî faaliyetin Osmanlı sahasında daha verimli olduğu görülür. I. Bâyezîd’in büyük oğlu Emir Süleyman (1403-1410), edebiyata ve şiire meraklı olup Osmanlı sarayında şairleri ilk defa o toplamıştır. Sarayının çevresinde toplanan şairlerden özellikle Ahmedî ile Ahmed-i Dâ’î, ondan büyük ilgi ve destek görmüşlerdir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 24

Dâ’î, şehzade hocalığı sırasında Farsçayı ve Türkçede kullanılan aruz bahirlerini anlattığı Ukûdü’l-cevâhir adlı Arapça-Farsça manzum lügatini, bu Şehzade için yazmıştır. Burada bahsedilen şehzade aşağıdakilerden hangisidir?

I. Çelebi

I. Murad

II. Murad

Timur

I. Bayezid

Açıklama:

Ahmedî gibi Osmanlılara sonradan intisap eden Ahmed-i Dâ’î de Emir Süleyman’ın ölümünden sonra Çelebi Mehmed’e intisap etmiş ve Şehzade Murâd’a (II. Murâd) hoca tayin edilmiştir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi Çelebi Mehmed'in himaye ettiği şair aynı zamanda doktordur?

Abdülvâsi Çelebi

Rükneddîn Ahmed

Ahmed-i Dâ'î

Şeyhî

Molla Hüsrev

Açıklama:

Çelebi Mehmed’in himaye ettiği şairlerden biri de Şeyhî’dir. Aynı zamanda hekim (doktor) olan şair, padişahın hastalığını tedavi ettikten sonra takdirini kazanarak büyük ihsan görmüştür.

Doğru Cevap: D

Soru 26

I. Doğu Türk edebiyatının Horasan ve Maveraünnehir’de eserler verdiği görülür.
II. Batı Türk edebiyatı, Herat ve Semerkand merkez olmak üzere Timur’un çocuklarının ve torunlarının hâkim oldukları bu yerlerde meydana gelmiştir.
III. Çağatay edebiyatı eserlerinin Irak, Azerbaycan ve Anadolu’da verildiği görülür.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi XV. yüzyıl Türk edebiyatı ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I, II

II, III

I, III

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi XV. yüzyıl Azerî sahası şairlerinden biri değildir?

Hakîkî

Habîbî

Nehârî

Hatâ’î

Hamîdî

Açıklama:

Nehârî, Rumeli şehirlerinde yetişmiş Anadolu sahası şairlerindendir.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Aşağıdaki ifadelerden hangisi XV. yüzyılın ilk yarısında Anadolu sahasında edebî durum ile ilgili olarak doğru değildir?

XIV. yüzyıldaki dinî-destani mesnevilerin yerini, bu yüzyılda daha çok tarihî mesneviler almıştır.

XV. yüzyılın ilk yarısında yazılan bu eserlerin açık ve oldukça sade bir dili vardır.

Bazı eserlerde sanatkârane nesir yer almıştır.

Telif ve tercüme şeklinde yazılan mensur eserlerin sayısı çok azdır.

Osmanlı sarayında şairleri ilk defa toplayan Emir Süleyman’dır.

Açıklama:

Mesnevi alanında da her konuda telif ve tercüme çok sayıda eser yazılmış, hamseler meydana getirilmiştir. XIV. yüzyıldaki dinî-destani mesnevilerin yerini, bu yüzyılda daha çok tarihî mesneviler almış ve yapılan fetihleri anlatan gazavât-nâmeler yazılmıştır. Telif ve tercüme şeklinde yazılan mensur eserlerin sayısı oldukça artmıştır. XV. yüzyılın ilk yarısında yazılan bu eserlerin açık ve oldukça sade bir dili vardır. Halk için yazılan dinî eserlerde ve tarihlerde sade bir dil kullanılmış, ancak bazı eserlerde sanatkârane nesir yer almıştır. I. Bâyezîd’in büyük oğlu Emir Süleyman (1403-1410), edebiyata ve şiire meraklı olup Osmanlı sarayında şairleri ilk defa o toplamıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Şeyhî’nin, padişahın verdiği hediyelerle kendisine verilen köye giderken yolda başına gelenleri anlattığı eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Ukûdü’l-cevâhir

Har-nâme

Halîl-nâme

Acâ’ibü’l-mahlûkat

Kitâbü’l-müntehab fi’t-Tıb

Açıklama:

Şeyhî, padişahın verdiği diğer hediyelerle kendisine verilen köye giderken yolda başına gelenleri Har-nâme’de anlatmış ve bu eseri Çelebi Mehmed’e sunmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 30

I. “Nazire mecmuaları”nın Anadolu’da yazılan ilk örneğine II. Murâd devrinde rastlanır.
II. Osmanlı’da ilk şiir söyleyen ve şiirlerinde mahlas kullanan padişah II. Murâd’dır.
III. Bu dönemde yazılan eserler içerisinde pozitif bilimlere, matematik ve felsefeye dair çok sayıda kitap bulunmaktadır.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi II. Murâd Dönemi ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I, III

I, II

II, III

Açıklama:

Kaynakların verdiği bilgilere göre, Osmanlı’da ilk şiir söyleyen ve şiirlerinde mahlas kullanan (Murâdî) padişah da II. Murâd’dır. Edebiyatımızda şuara tezkireleri gibi önemli eserlerden olan “nazire mecmuaları”nın Anadolu’da yazılan ilk örneğine II. Murâd devrinde rastlanır. Ahlaki, edebî, tarihî, tıbbî eserler ile siyaset-nâmeler, menâkıb-nâmeler, musikiye dair eserler, lügatler ve ansiklopedik eserler, ilim ve kültür hayatının ileri bir seviyeye çıkmasını sağlamıştır. Ancak bu eserler içerisinde pozitif bilimlere, matematik ve felsefeye dair kitapların az olması dikkat çekicidir.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Emir Süleyman’ın şairi olarak da anılan ve “Çeng-nâme” adlı eseri yazan şair kimdir?

Süleyman Çelebi

Ömer b. Mezîd

Ahmed-i Dâ’î

Bedr-i Dilşâd

Eşrefoğlu Rumî

Açıklama:

Çeng-nâme adlı eserini 1406 yılında bu şehzadeye sunan Ahmed-i Dâ’î, Emir Süleyman’ın şairi olarak da anılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 32

I. Şiirlerindeki yerli ve millî seçki ile klasik şiirin kurucuları arasında yer alır.
II. Arapça ve Farsça tamlamalara ve yabancı cümle şekillerine şiirinde oldukça fazla yer vermiştir.
III. Kasidelerinde, canlı nitelemeler yapan şair, ele aldığı şahsı bütün yönleriyle özelliklerini vererek anlatır.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi Ahmed-i Dâ’î ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I, II

I, III

II ve III

Açıklama:

Dâ’î, kafiye, şekil ve dil yönünden Türk şiirinin sırlarına vâkıf, vezne hâkimiyeti tam olan ve Türkçeyi iyi kullanan bir şairdir. Devrinin şairlerinde görüldüğü gibi Arapça ve Farsça tamlamalara ve yabancı cümle şekillerine şiirinde oldukça az yer vermiştir. Dâ’î, şiirlerindeki yerli ve millî seçki ile klasik şiirin kurucuları arasında yer alır. Dâ’î’nin, gözleme dayalı yazdığı şiirlerinde yer alan tasvirleri gerçekçidir. Kasidelerinde, canlı nitelemeler yapan şair, ele aldığı şahsı bütün yönleriyle özelliklerini vererek anlatır.

Doğru Cevap: D

Soru 33

I. Vesîletü’n-Necât, Süleyman Çelebi’nin tek eseridir.
II. Türk edebiyatında ilk mevlid yazarlarındandır.
III. Şiirinde devlet büyüklerine övgüler bulunmaktadır.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi Süleyman Çelebi ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I, II

I, III

II, III

Açıklama:

soru şıkkı düzeltilmiştir (Ezel)
Türk edebiyatında ilk mevlid yazarlarından olan Süleyman Çelebi’nin hayatı hakkında fazla bilgi yoktur. Süleyman Çelebi, kimseye minnet etmeyen, eserinde devlet büyükleri ile ilgili hiçbir bilgi bulunmayan ve onlara şiirinde yer vermeyen bir şairdir. Onda Allah ve Peygamber sevgisinden başka bir şey yoktur. Vesîletü’n-Necât: Süleyman Çelebi’nin tek eseri olan bu mesnevi, Aydın oğulları ile Germiyanoğulları’nda ve başka yerlerde yetişip sonradan Osmanlı bölgesine gelen şairlerin eserleri bir tarafa bırakılırsa, Osmanlı Devleti’nde yazılan ilk eserdir.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Aşağıdaki ifadelerden hangisi Türk edebiyatında İbrahim peygamberin hayatının anlatıldığı bilinen tek eserdir?

Halîl-nâme

Câmâsb-nâme

Garîbnâme

Çeng-nâme

Har-nâme

Açıklama:

Halîl-nâme: Türk edebiyatında İbrahim peygamberin hayatının anlatıldığı bilinen tek eserdir.

Doğru Cevap: A

Soru 35

I. Hiciv türünde eseri bulunmamaktadır.
II. Anadolu sahasında gelişen klasik şiirin kurucu şairlerinden biridir.
III. Lirizm yanı öne çıkan manzumeleriyle tanınmıştır.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi Şeyhî ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I, II

I, III

II ve III

Açıklama:

Şeyhî, Anadolu sahası dindışı edebiyatının kuruluşunda önemli rol oynamış, özellikle lirizm yanı öne çıkan manzumeleriyle tanınmıştır. Şeyhî, Anadolu sahasında gelişen klasik şiirin kurucu şairlerinden biridir. Şeyhî’nin en çok beğenilen ve tanınan eseri olan Har-nâme, 126 beyitten meydana gelen bir mesnevidir. Özlü ve güçlü ifadesi, dilinin sadeliği ve güzelliği, hicvin inceliği ve zarafeti ile sosyal eşitsizliği başarılı bir biçimde eleştiren Har-nâme, edebiyatımızda hiciv türünün en güzel örneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Aşağdakilerden hangisi Ahmed-i Dâ'î'nin edebi kişiliği için doğru değildir?

Dâ’î en çok Emir Süleyman için şiir yazmıştır

Övgülerinde, Acem abartılarından uzak durmuştur

Fars edebiyatının etkisi altındadır

Üslubu, çağdaşlarına göre zarif, açık ve akıcıdır

Kasidelerinde, canlı nitelemeler yapmıştır

Açıklama:

Ahmedî gibi Dâ’î de en çok Emir Süleyman için şiir yazmıştır. Bunu Çelebi Mehmed izler.
Mersiyeleri içli olan şair, padişah övgülerini yalnız kaside nazım şeklinde değil, mersiyelerinde olduğu gibi terci-bend tarzında da yazmıştır. Dâ’î’nin, gözleme dayalı yazdığı şiirlerinde yer alan tasvirleri gerçekçidir. Kasidelerinde, canlı nitelemeler yapan
şair, ele aldığı şahsı bütün yönleriyle özelliklerini vererek anlatır. Övgülerinde, Acem abartılarından uzak duran şair, Fars edebiyatının etkisi altında da değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi Ahmed-i Dâ'î'nin eserlerinden biri değildir?

Çeng-nâme

Divan

Ukûdü’l-cevâhir

Câmâsb-nâme

Murâd-nâme

Açıklama:

Eserlerinden manzum olanlar; Türkçe Dîvân, Farsça Dîvân, Çeng-nâme, Ukûdü’l-cevâhir (Farsça sözlük), Ebu’l-leys-i Semerkandî Tefsirinin Mukaddimesinin Türkçe Çevirisi, Câmâsb-nâme, Vasiyyet-i Nûşînrevân-ı Âdil be-Püsereş Hürmüz-i Tâcdâr
tercümesi’dir. Dâ’î’nin Mu’tayebât’ı ise, müstakil bir eser olmayıp Türkçe Dîvân’ından seçilmiş 12 mizahî kıt’adan oluşmaktadır. Bedr-i Dilşâd’ın II.Murad’a sunduğu Murâd-nâme’si ise on bin beyitten fazla ansiklopedik bir eserdir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi Süleyman Çelebi'nin şiirlerine konu olmuştur?

Padişah'a övgü

Şehzade'ye saygı

Allah'a ve Peygambere sevgi

Şairlere övgü

Yazarlara sevgi

Açıklama:

Süleyman Çelebi, kimseye minnet etmeyen, eserinde devlet büyükleri ile ilgili hiçbir bilgi bulunmayan ve onlara şiirinde yer vermeyen bir şairdir. Onda Allah ve Peygamber sevgisinden başka bir şey yoktur. Şiirinde bunu en samimi şekilde aksettirmiştir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 39

Türk edebiyatında İbrahim peygamberin hayatının anlatıldığı bilinen tek eser aşağıdakilerden hangisidir?

Halîl-nâme

Mevlid

Vesîletü’n-necât

Çeng-nâme

Divan

Açıklama:

Halîl-nâme: Türk edebiyatında İbrahim peygamberin hayatının anlatıldığı bilinen tek eserdir. 3693 beyitten meydana gelen bu mesnevi, aruzun mefâîlün mefâîlün feûlün vezniyle yazılmıştır. Dâsitân-ı İbrâhîm Nebî adıyla da bilinen eserde, İbrahim peygamberin hayat hikâyesi, buna bağlı olarak kurban olayı ve İsmail peygamber anlatılmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Özlü ve güçlü ifadesi, dilinin sadeliği ve güzelliği, hicvin inceliği ve zarafeti ile sosyal eşitsizliği başarılı bir biçimde eleştiren _______, edebiyatımızda hiciv türünün en güzel örneğidir. Şeyhi'nin yazmış olduğu bu eser aşağıdakilerden hangisidir?

Leylâ vü Mecnûn

Har-nâme

Hüsrev ü Şîrîn

Seyâhatnâme

Şakâyık Tercümesi

Açıklama:

Har-nâme: Şeyhî’nin en çok beğenilen ve tanınan eseri olan Har-nâme, 126 beyitten meydana gelen bir mesnevidir. Kaynaklarda verilen bilgilere ve yazmaların durumundan anlaşıldığına göre, Har-nâme önce I. Mehmed’e, sonra II. Murâd’a
sunulmuştur. Özlü ve güçlü ifadesi, dilinin sadeliği ve güzelliği, hicvin inceliği ve zarafeti ile sosyal eşitsizliği başarılı bir biçimde eleştiren Har-nâme, edebiyatımızda hiciv türünün en güzel örneğidir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

Karaman Savaşı sırasında hastalanan aşağıdaki padişahlardan hangisini Şeyhi tedavi ederek iyileştirmiştir?

I. Bayezid

II. Murad

Çelebi Mehmed

Evliya Çelebi

Abdülvâsi Çelebi

Açıklama:

1415’te Çelebi Mehmed’in Karaman Savaşı sırasında hastalanması üzerine Ankara’ya getirilen Şeyhî, padişahı tedavi etmiş, bunun karşılığında kendisine birçok hediyeyle birlikte Dokuzlar köyü tımar olarak verilmiş, ayrıca padişahın özel doktoru olarak görevlendirilmiştir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 42

XV. yüzyılda Azeri sahasında Nesîmî ile Fuzûlî arasında yetişmiş en önemli şair kimdir?

Ahmedî

Ahmed-i Dâ'i

Süleyman Çelebi

Habîbî

Şeyhî

Açıklama:

Habîbî

Doğru Cevap: D

Soru 43

Aşağıdaki isimlerden hangisi Çelebi Mehmed dönemi (1413-1421) şairlerindendir?

Nakkaş Safî

Gelibolulu Za'îfî

Hüsamî

Bursalı Ulvi

Ahmedî

Açıklama:

Ahmedî

Doğru Cevap: E

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi II. Murâd Dönemi (1421-1451) şairleri arasında yer almaz?

Ahmedî

Hüsâmî

Hassân

Bursalı Ulvî

Aşkî

Açıklama:

Ahmedî

Doğru Cevap: A

Soru 45

"Çeng-nâme" adlı eser kime aittir?

Süleyman Çelebi

Ahmed-î Daî

Abdülvâsi Çelebi

Şeyhî

Bakî

Açıklama:

Ahmed-î Daî

Doğru Cevap: B

Soru 46

Aşağıdaki eserlerden hangisi Ahmed-i Dâî'ye ait değildir?

Ukûdü’l-cevâhir

Çeng-nâme

Mevlîd

Câmâsb-nâme

Vasiyyet-i Nûşînrevân-ı Âdil be-Püsereş Hürmüz-i Tâcdâr

Açıklama:

Mevlîd

Doğru Cevap: C

Soru 47

"Vesîletü’n-Necât" adlı eser kime aittir?

Süleyman Çelebi

Ahmedî

Ahmed-i Dâî

Abdülvâsi Çelebi

Şeyhî

Açıklama:

Süleyman Çelebi

Doğru Cevap: A

Soru 48

İbrahim peygamberin hayatının anlatıldığı "Halîl-nâme" adlı eserin yazarı kimdir?

Süleyman Çelebi

Abdülvâsi Çelebi

Ahmed-î Dâî

Şeyhî

Şemsî

Açıklama:

Abdülvâsi Çelebi

Doğru Cevap: B

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi "Har-nâme" adlı eseri ile Türk hiciv ve mizah edebiyatının önde gelen şairleri arasında yer almaktadır?

Ahmed-i Dâî

Süleyman Çelebi

Abdülvâsi Çelebi

Ahmedî

Şeyhî

Açıklama:

Şeyhî

Doğru Cevap: E

Soru 50

Aşağıdakilerden hangisi XV. yüzyıl Azeri sahası Türk edebiyatının önde gelen şairleri arasında değildir?

Hakîkî

Hamîdî

Habîbî

Hatâ'î

Yûsuf-ı Meddâh

Açıklama:

Yûsuf-ı Meddâh XIV. yüzyıl şairlerindendir.

Doğru Cevap: E

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi Anadolu sahası Türk edebiyatının temsilcilerinden biri değildir?

Abdülvâsi Çelebi

Şeyhî

Ahmed-i Dâî

Süleyman Çelebi

Hakîkî

Açıklama:

Hakîkî

Doğru Cevap: E

Soru 52

1459’da İstanbul’a gelerek Fâtih’ten büyük bir iltifat gören, ancak çekemeyenler tarafından Fâtih’in gözünden düşürülerek Bursa’ya sürülen şair kimdir?

Hamîdî

Hakîkî

Bursalı Celîlî

Habîbî

Hatâ’î

Açıklama:

1459’da İstanbul’a gelerek Fâtih’ten büyük bir iltifat gören, ancak çekemeyenler tarafından Fâtih’in gözünden düşürülerek Bursa’ya sürülen Hamîdî, II. Bâyezîd devrinde Bursa’da ölmüştür. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Ukûdü’l-cevâhir adlı Arapça-Farsça manzum lügati yazan şair kimdir?

Şeyhî

Ahmedî

Rükneddîn Ahmed

Ahmed-i Dâ’î

Şeyhoğlu Mustafâ

Açıklama:

Dâ’î, şehzade hocalığı sırasında Farsçayı ve Türkçede kullanılan aruz bahirlerini anlattığı Ukûdü’l-cevâhir adlı Arapça-Farsça manzum lügatini, Şehzade Murâd için yazmıştır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 54

Osmanlı sarayında şairleri ilk defa kim toplamıştır?

Musa Çelebi

II. Murâd

Çelebi Mehmed

I. Bâyezîd

Emir Süleyman

Açıklama:

I. Bâyezîd’in büyük oğlu Emir Süleyman (1403-1410), edebiyata ve şiire meraklı olup Osmanlı sarayında şairleri ilk defa o toplamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 55

Osmanlı’da ilk şiir söyleyen ve şiirlerinde mahlas kullanan padişah kimdir?

II. Bâyezîd

Çelebi Mehmed

II. Murâd

I. Selîm

Yıldırım Bâyezîd

Açıklama:

Kaynakların verdiği bilgilere göre, Osmanlı’da ilk şiir söyleyen ve şiirlerinde mahlas kullanan (Murâdî) padişah II. Murâd’dır.

Doğru Cevap: C

Soru 56

Câmi’u’l-ahbâr adlı manzum bir evliya tezkiresi olan mesneviyi, II. Murad’a takdim eden kimdir?

Âşık Ahmed

Germiyanlı Şeyhî

Cemâlî

Şemsî

Nakkaş Sâfî

Açıklama:

Âşık Ahmed, 1430-1451 yılları arasında yazdığı Câmi’u’l-ahbâr adlı manzum bir evliya tezkiresi olan mesneviyi, II. Murad’a takdim etmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 57

Hangi eser Dâ’î 'ye ait değildir?

Ebu’l-leys-i Semerkandî Tefsirinin Çevirisi

Vesîletü’n-Necât

Câmâsb-nâme

Vesîletü’l-mülûk li-Ehli’s-sülûk ve Yüz Hadîs Çevirisi

Çeng-nâme

Açıklama:

Vesîletü’n-Necât, Süleyman Çelebi’nin eseridir.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Aydın oğulları ile Germiyanoğulları’nda ve başka yerlerde yetişip sonradan Osmanlı bölgesine gelen şairlerin eserleri bir tarafa bırakılırsa, Osmanlı Devleti’nde yazılan ilk eser hangisidir?

Teressül

Çeng-nâme

Vesîletü’n-Necât

Ukûdü’l-cevâhir

Mecmû’atü’n-nezâ’ir

Açıklama:

Vesîletü’n-Necât: Süleyman Çelebi’nin tek eseri olan bu mesnevi, Aydın oğulları ile Germiyanoğulları’nda ve başka yerlerde yetişip sonradan Osmanlı bölgesine gelen şairlerin eserleri bir tarafa bırakılırsa, Osmanlı Devleti’nde yazılan ilk eserdir. Süleyman Çelebi yazdığı bu esere Vesîletü’n-necât adını vermesine rağmen, halk arasında Mevlid ismi ile meşhur olmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Mevlid’in en uzun kısmı hangi bölümüdür?

velâdet

âlemin yaratılmasının sebebi

peygamberin mucizeleri

miraç

tevhid-münacat ve kitabın yazılış sebebi

Açıklama:

Mevlid’in en uzun kısmı, 145 beyitten oluşan “velâdet bölümü”dür.

Doğru Cevap: A

Soru 60

Eski kaynaklarda kendisinden “serdâr-ı şu’arâ” ve “hüsrev-i şu’arâ” şeklinde söz edilen şair kimdir?

Abdülvâsi Çelebi

Süleyman Çelebi

Ahmed-i Dâ’î

Şeyhî

Şeyhoğlu Mustafâ

Açıklama:

Şeyhî, Anadolu sahasında gelişen klasik şiirin kurucu şairlerinden biridir. Bu sebeple, eski kaynaklarda kendisinden “şeyhü’ş-şu’arâ”, “serdâr-ı şu’arâ” ve “hüsrev-i şu’arâ” şeklinde söz edilmiştir.

Doğru Cevap: D

Ünite 6

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Türk dilinin Fatih Sultan Mehmet dönemine kadar geçirdiği tarihi süreçlerden biri değildir?

Altay

En Eski Türkçe

İlk Türkçe

Yeni Türkçe

Orta Türkçe

Açıklama:

Fatih dönemine kadar Türkçenin geçirdiği süreçler şu şekildedir: Altay, En Eski Türkçe, İlk Türkçe, Eski Türkçe, Orta Türkçedir. Bu süreçte "Yeni Türkçe" yoktur. Doğru yanıt: D'dir

Doğru Cevap: D

Soru 2

Fatih Sultan Mehmet şiirlerinde hangi mahlası kullanmıştır?

Avnî

Muradî

Adlî

Muhibbî

Adnî

Açıklama:

Fatih Sultan Mehmet şiirlerinde "Avnî" mahlasını kullanmıştır. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Osmanlı padişahları içinde divanı olan ilk padişah aşağıdakilerden hangisidir?

Fatih Sultan Mehmet

II. Murat

II. Bayezit

Cem Sultan

Şehzade Korkut

Açıklama:

Osmanlı padişahları içinde divanı olan ilk padişah Fatih Sultan Mehmet'tir. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Fatih dönemi şairlerden biri değildir?

Ahmet Paşa

Adnî

Nişanî

Cemâlî

Mihrî Hatun

Açıklama:

Mihrî Hatun II. Bayezit dönemi şairidir. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Şiirlerinde dönemindeki önemli olaylardan söz ettiği gibi halkın psikolojisine de yer vermiş olan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Mihrî Hatun

Adlî

Necati

Karamanlı Aynî

Hafî

Açıklama:

15. yüzyıl Divan edebiyatının önemli bir şairi olan Necati, şiirlerinde gözlemlerine yer vererek önemli olaylardan da söz etmiştir. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi Fatih dönemini anlatan "Tarih-i Ebül-Feth" adlı eseri yazmıştır?

Aşık Paşazâde

Kıvâmı

Tursun Bey

Molla Lütfü

Sinan Paşa

Açıklama:

Fatih dönemini anlatan "Tarih-i Ebül-Feth" adlı eseri Tursun Bey yazmıştır. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Fatih döneminin eserlerinden olan "Cerrâhiyy-i İlhaniyye ile Mücerrebnâme adlı tıp kitaplarını aşağıdakilerden hangisi yazmıştır?

Firdevs-i Tavîl

Karamanî Mehmet Paşa

Molla Lütfi

Sabuncuoğlu

Zehravî

Açıklama:

Fatih döneminin eserlerinden olan "Cerrâhiyy-i İlhaniyye ile Mücerrebnâme adlı tıp kitaplarını "Sabuncuoğlu" yazmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Türk nesrinin gerçek kurucularındandır. Cumhuriyet edebiyatına kadar gelen süslü nesrin yazarıdır.Tazarru-nâme eseriyle ün yapmıştır.
Yukarıda sözü edilen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Kıvâmî

Sinan Paşa

Aşık Paşazâde

Molla Lütfi

Tursun Bey

Açıklama:

Sinan Paşa, Türk nesrinin gerçek kurucularındandır. Cumhuriyet edebiyatına kadar gelen süslü nesrin yazarıdır.Tazarru-nâme eseriyle ün yapmıştır. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi 15. yüzyıl tasavvuf şairlerinden biri değildir?

Hacı Bayram Veli

Kaygusuz Abdal

Ahmet Paşa

Eşrefoğlu Rumî

Kemal Ümmi

Açıklama:

Ahmet Paşa, 15. yüzyıl tasavvuf şairi değildir. Divan edebiyatı çizgisinde eserler vermiştir. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Rûşeni dervişi olan ve Halvetîliğin Gülşenîlik kolunu kurarak Mısır'da tarikatını yaygınlaştırmıştır. 15. yüzyıl sonu ile 16. yüzyılın başı tasavvuf şairidir.
Yukarıda sözü edilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Dede Ömer-i Rûşenî

Cemâl-i Halvet-î

Eşrefoğlu Rumî

Hacı Bayram Veli

İbrahim Gülşenî

Açıklama:

Soru kitaptaki bilgiye bakılarak düzeltilmiştir.
İbrahim Gülşenî, Rûşeni dervişi olan ve Halvetîliğin Gülşenîlik kolunu kurarak Mısır'da tarikatını yaygınlaştırmıştır. 15. yüzyıl sonu ile 16. yüzyılın başı tasavvuf şairidir. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Türk dilinin Fâtih devrine kadar geçirdiği süreç dikkate alınırsa, aşağıdakilerden hangisi bu dönemlere ait değildir?

Türkçe

Altay

En Eski Türkçe,

İlk Türkçe,

Eski Türkçe

Açıklama:

Türk dilinin Fâtih devrine kadar geçirdiği tarihî süreç, Altay, En Eski Türkçe, İlk Türkçe, Eski Türkçe ve Orta Türkçe şeklinde dönemlere ayrılır. Bunlardan ilk üç döneme ait metinler ele geçmemiştir. Bu sebeple bu devirler, faraziye (=varsayım) olarak görülür. Elde bulunan en eski metinler ise, Eski Türkçe (VII-XI. yüzyıllar) ile Orta Türkçe (XII-XV. yüzyıllar) dönemlerine aittir. Bu tasnife göre Fâtih devri, Orta Türkçenin son yüzyılını meydana getirir. Türkçenin bundan sonraki dönemlerine, Yeni Türkçe (XVI-XIX. yüzyıllar) ve Modern Türkçe (XX. yüzyıldan sonra) adları verilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Türk dilinin Fâtih devrine kadar geçirdiği süreç dikkate alınırsa, aşağıdakilerden dönemlerden hangisine ait metinler ele geçirilmiştir?

Altay

Eski Türkçe

En Eski Türkçe

İlk Türkçe

Türkçe

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 13

Türkiye Türkçesinin gelişim sürecini dikkate alarak, aşağıdakilerden hangisi Osmanlıca Türkçesi’nin ait olduğu dönemdir?

XIII-XV. yüzyıllar

XVI-XX. yüzyıllar

XVI-XIX. yüzyıllar

XIX-XX. yüzyıllar

XX. yüzyıl

Açıklama:

Tarihî Türkiye Türkçesi: Batı Türkçesinin Anadolu’da gelişen ve daha sonra Osmanlı Türkçesi adını alan koludur. Fâtih devrine kadar gelen Türkçe, Tarihî Türkiye Türkçesi (XIII-XX. yüzyıllar)nin ilk halkasını teşkil eder. Türkiye Türkçesini, gelişim sürecini dikkate alarak,

Tarihî Türkiye Türkçesi

Eski Anadolu (Türkiye) Türkçesi (XIII-XV. yüzyıllar)

Osmanlı Türkçesi (XVI-XX. yüzyıllar)

Klâsik Osmanlıca (XVI-XIX. yüzyıllar)

Yeni Osmanlıca (XIX-XX. yüzyıllar)

Modern (Yeni) Türkiye Türkçesi (XX. yüzyıl…)

şeklinde tasnif etmek mümkündür. Bu durumda Fâtih devri Türkçesi, Eski Türkiye Türkçesi de denilen Eski Anadolu veya İlk Osmanlı devri Türkçesinin son dönemini teşkil eder. Bu devirde Azerî ve Osmanlı Türkçesi kesin olarak birbirinden ayrılmamıştır. XVI. yüzyıla girerken her iki bölgenin farklı ağız şekillerini kendilerine mal ederek ayrılmaya başladıkları görülür. Bundan dolayı Fâtih dönemi, Batı Türkçesi açısından bu farklılıkların b
Tarihî Türkiye Türkçesi: Batı Türkçesinin Anadolu’da gelişen ve daha sonra Osmanlı Türkçesi adını alan koludur. Fâtih devrine kadar gelen Türkçe, Tarihî Türkiye Türkçesi (XIII-XX. yüzyıllar)nin ilk halkasını teşkil eder. Türkiye Türkçesini, gelişim sürecini dikkate alarak,

Tarihî Türkiye Türkçesi
Eski Anadolu (Türkiye) Türkçesi (XIII-XV. yüzyıllar)
Osmanlı Türkçesi (XVI-XX. yüzyıllar)
Klâsik Osmanlıca (XVI-XIX. yüzyıllar)
Yeni Osmanlıca (XIX-XX. yüzyıllar)
Modern (Yeni) Türkiye Türkçesi (XX. yüzyıl…)

Tarihî Türkiye Türkçesi

Eski Anadolu (Türkiye) Türkçesi (XIII-XV. yüzyıllar)

Osmanlı Türkçesi (XVI-XX. yüzyıllar)

Klâsik Osmanlıca (XVI-XIX. yüzyıllar)

Yeni Osmanlıca (XIX-XX. yüzyıllar)

Modern (Yeni) Türkiye Türkçesi (XX. yüzyıl…)

Tarihî Türkiye Türkçesi
Eski Anadolu (Türkiye) Türkçesi (XIII-XV. yüzyıllar)
Osmanlı Türkçesi (XVI-XX. yüzyıllar)
Klâsik Osmanlıca (XVI-XIX. yüzyıllar)
Yeni Osmanlıca (XIX-XX. yüzyıllar)
Modern (Yeni) Türkiye Türkçesi (XX. yüzyıl…)

Doğru Cevap: B

Soru 14

Avnî mahlasıyla şiirler yazan ve Osmanlı’da Divan’ı olan ilk padişah aşağıdakilerden hangisidir?

II. Murad

I. Beyazıd

II. Beyazıd

Fatih Sultan Mehmet

I. Selim

Açıklama:

Fâtih, Avnî mahlasıyla şiirler yazan ve Osmanlı’da Divan’ı olan ilk padişahtır. Sehî’ye göre sözleri merdane olan Fâtih’in gazelleri, âşıkane ve ders verici özelliktedir.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Fâtih döneminin önde gelen şairlerinden biri olan ve Türk edebiyatında Şeyhî ile Necâtî arasında yer alan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Ahmed Paşa

Mahmud Paşa

Cemâlî

Nişânî

Aşkî

Açıklama:

Fâtih döneminin önde gelen şairlerinden biri olan ve Türk edebiyatında Şeyhî ile Necâtî arasında yer alan Ahmed Paşa, II. Murâd’ın kazaskerlerinden Veliyüddîn Efendi’nin oğlu olup Edirne’de doğmuş ve Bursa’da ölmüştür. Bursa’daki Murâdiye medresesinde müderrislik yapan Ahmed Paşa, Edirne kadılığı sırasında padişahın dikkatini çekerek padişahın nedimi ve hocası olmuştur. Şair, İstanbul fethine katılmış, daha sonra kazasker ve vezirlik rütbeleri de elde etmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Fâtih devri şairlerinden olup Saruhan vilayetinin Bergama kasabasından olan ve Mahmûd Paşa tarafından korunmuş ve teşvik edilmiş olan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Karamanlı Nizâmî

Melîhî

Sarıca Kemâl

Nişânî

Aşkî

Açıklama:

Sarıca Kemâl de, Fâtih devri şairlerinden olup 1483 yılında ölmüştür. Saruhan vilayetinin Bergama kasabasından olan şair, Mahmûd Paşa tarafından korunmuş ve teşvik edilmiştir. Devrinin önde gelen şairlerinden olan ve Divan’ı bulunan Sarıca Kemâl, Latîfî’ye göre Mahmûd Paşa’nın hocası ve musahibi, Sehî ve Âşık Çelebi’ye göre ise, Paşa’nın musahibi olup çocuklarının hocasıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 17

Fâtih devrinde esnaf arasından çıkan şairlerden olup Fâtih’in beğendiği ve nazire mecmualarında pek çok şiiri bulunan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Hafî

Zeynep Hanım

Melîhî

Nişânî

Aşkî

Açıklama:

Hafî, Fâtih devrinde esnaf arasından çıkan şairlerden olup kunduracıdır. Bu şairlerin yetişmeleri, ilim ve sohbet meclislerine devamları ile olmuştur. Latîfî’nin ‘kitâb ve deftersiz müftî ve müderris olmış-ıdı’ şeklinde bahsettiği Hafî’nin hafızası güçlüdür. Şöhretini duyan Fâtih, onu saraya çağırıp şiirlerini dinlemiş ve kendisine ihsanlarda bulunmuştur. Fâtih’in beğendiği ve nazire mecmualarında pek çok şiiri bulunan Hafî’nin Divan’ı olduğu söylenir. Şairin, sevgiliyi konu alan, sade ve akıcı gazelleri vardır. Ayrıca anlam söz ilişkisine dikkat eden bir şair olup, cinaslı söyleyişlerle dikkat çeker.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi Cem şairlerinden değildir?

Türâbî,

Aynî-i Tirmizî,

Hafî

Sirozlu Sa’dî,

Haydar

Açıklama:

Sanatkâr yönü de bulunan Cem, Konya’da vali iken etrafında topladığı âlim, şair ve sanatkârlarla dikkat çekici bir edebî canlılığın meydana gelmesine, kültür ve edebiyatımızın gelişmesine de hizmette bulunmuştur. Sarayının çevresinde sayıları oldukça çok olan bir şairler topluluğu bulunmaktadır. Başta şair şehzade olmak üzere, etrafında toplanan şairlere, Cem şairleri adı verilmiştir. Türâbî, Aynî-i Tirmizî, Sirozlu Sa’dî, Haydar, Kandî, Sehâyî, La’lî, Şâhidî, Şerîfî-i Âmidî Cem’in çevresinde bulunan şairlerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Adlî mahlasıyla şiirler yazan ve Divan sahibi olan padişah aşağıdakilerden hangisidir?

Fatih Sultan Mehmet

I. Beyazıd

I. Selim

II. Beyazıd

II. Murad

Açıklama:

I.Bâyezîd, padişah olduktan sonra da ilim, edebiyat ve sanatla ilgilenmiştir. Adlî mahlasıyla şiirler yazan ve Divan sahibi bir padişah olan II. Bâyezîd, hem hat sanatı ile uğraşmış hem de Farsça şiirler yazmıştır. Ayrıca tarih yazıcılığına önem vermiş, Tursun Bey’e Târîh-i Ebu’l-feth’i ve Kıvâmî’ye de Fetih-nâme-i Sultân Mehmed adlı eseri yazdırmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi tasavvufî ve dinî edebiyatın, klasik edebiyat yanında halka inen ve halkın terbiyesi ile ilgilenen şair ve yazarlarından biri değildir?

Emîr Sultan

Hacı Bayram-ı Velî

Kaygusuz Abdal’ın

Kemâl Ümmî

Hamdullah Hamdî

Açıklama:

Yüzyıl Mutasavvıf Şairleri

Tasavvufî ve dinî edebiyatın, klasik edebiyat yanında halka inen ve halkın terbiyesi ile ilgilenen şair ve yazarları da, bu yüzyılda kendini göstermiştir. II. Murâd zamanında Emîr Sultan (öl. 1429), Hacı Bayram-ı Velî (öl. 1429-1430) ve Kaygusuz Abdal’ın (öl. 1444) devamı olarak Türk milletinin gönlünde yaşayan, şahsı ve şiirleri ile günümüze kadar gelen, milletin velî olarak bildiği şairler de vardır. Akşemseddîn (1389-1459), Eşrefoğlu Rumî (öl. 1469), Kemâl Ümmî (öl. 1475?), Dede Ömer Rûşenî (öl. 1486), Cemâl-i Halvetî (öl. 1496), İbrahim Tennûrî (öl. 1482) ve İbrahim Gülşenî (1426-1533) bunların başında gelmektedir.

Yüzyıl Mutasavvıf Şairleri

Doğru Cevap: E

Soru 21

I. “Sahn-ı Semân” adı verilen sekiz büyük medreseyi kurmuştur.
II Bu dönemde Kitâb-ı Öklidis, Kitâb-ı Mesâdarâ Kitâb-ı Mecestî adlı eserlerin tercümeleri yapılmış, ayrıca devrin cilt sanatı da bu eserlerle ortaya konulmuştur.
III. Arapça ve Farsça, İbranice, Keldanice, Yunanca, İslavca ve Latince bilen ve kitaplara düşkün biridir.
IV. Dinler, mezhepler ve inanç sistemleri ile tabiatüstü meseleleri incelemeye meraklıdır.
Yukarıdaki ifadeler hangi padişah ile ilgilidir?

Fâtih Sultan Mehmed

Kanuni Sultan Süleyman

Cem Sultan

II. Murâd

Yavuz Sultan Selim

Açıklama:

Fâtih Sultan Mehmed (II. Mehmed) “Sahn-ı Semân” adı verilen sekiz büyük medreseyi kurmuş ve bu medreselerde Ali Kuşçu (öl. 1474), Hayâlî Şemseddin (öl. 1470), Molla Hüsrev (öl. 1480), Hocazâde Muslihiddîn Mustafa (öl. 1488), Hatîbzâde Muhyiddîn Mehmed (öl. 1495) gibi devrin en büyük âlimleri ders vermiştir. Bu dönemde Kitâb-ı Öklidis, Kitâb-ı Mesâdarâ Kitâb-ı Mecestî adlı eserlerin tercümeleri yapılmış, ayrıca devrin cilt sanatı da bu eserlerle ortaya konulmuştur. Arapça ve Farsça, İbranice, Keldanice, Yunanca, İslavca ve Latince bilen ve kitap¬lara düşkün biri padişahtır. Dinler, mezhepler ve inanç sistemleri ile tabiatüstü meseleleri incelemeye meraklıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 22

I. Fâtih devri, Orta Türkçenin son yüzyılını meydana getirir.
II. Türkçenin Orta Türkçeden sonraki dönemlerine, Yeni Türkçe ve Modern Türkçe adları verilmiştir.
III. Orta Türkçe; Kuzey-Doğu Türkçesi ve Batı Türkçesi olmak üzere ikiye ayrılır.
IV. Türkiye Türkçesi ve Azerî Türkçesi X. yüzyıldan itibaren iki kol olarak ayrılmaya başlamıştır.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri doğrudur?

Yalnız II

Yalnız IV

I, II

I, II, III

II, III, IV

Açıklama:

Fâtih devri, Orta Türkçenin son yüzyılını meydana getirir. Türkçenin Orta Türkçeden sonraki dönemlerine, Yeni Türkçe ve Modern Türkçe adları verilmiştir. Orta Türkçe; Kuzey-Doğu Türkçesi ve Batı Türkçesi olmak üzere ikiye ayrılır. XIII. ve XIV. yüzyıllarda Eski Türkçenin bir devamı olan Kuzey-Doğu Türkçesi (Hakaniye Türkçesi), XIV. asırdan sonra, Kuzey Türkçesi (Kıpçak Türkçesi) ve Doğu Türkçesi (Çağatay Türkçesi) şeklinde devam etmiştir. Batı Türkçesi ise Oğuz Türkçesinin kolları olan Türkiye Türkçesi ve Azerî Türkçesi şeklinde varlığını sürdürmüş ancak bu iki kol XVI. yüzyıldan itibaren ayrılmaya başlamıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 23

I. Avnî mahlası ile şiirler yazmıştır.
II Divan’ı olan ilk Osmanlı padişahıdır.
III Şiirlerinde yalnızca siyasi konuları işler.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri Fâtih ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, II

II, III

Açıklama:

Avnî mahlası ile şiirler yazmıştır. Divan’ı olan ilk Osmanlı padişahıdır. Alçak gönüllü, dün¬yayı önemsemeyen, içli, lirizme yönelik ve sevgiliye bütün varlığı ile bağlı bir şairdir. Manzumelerinde sevgili¬nin büyük bir yer tuttuğu görülür.

Doğru Cevap: D

Soru 24

I. Kerem Kasidesi'ni yazarak Fâtih’e kendini affettirmiştir.
II Şiirlerini temiz, açık, akıcı ve anlaşılır bir Türkçe ile söylemiştir.
III Arapça, Farsça şiirlerin yanında Rumca gazel yazmıştır.
Yukarıdaki bilgiler kim ile ilgilidir?

Melîhî

Ahmed Paşa

Nişânî

Cemâlî

Mahmûd Paşa

Açıklama:

Ahmed Paşa Kerem Kasidesi'ni yazarak Fâtih’e kendini affettirmiştir. Şiirlerini temiz, açık, akıcı ve anlaşılır bir Türkçe ile söylemiştir. Arapça, Farsça şiirlerin yanında Rumca da gazel yazmıştır. Devrin ince ve renkli hayallere sahip bir şairi olup, tasvirleri canlıdır. Nazım tekniği sağlam ve aruza hakim olan şair, mazmunları ustaca kullanır.

Doğru Cevap: B

Soru 25

I. Fâtih’in sadrazamlarındandır.
II. Yeni ve orijinal söyleyişlere sahiptir.
III Şiirlerinde Adnî mahlasını kullanmıştır.
Yukarıdaki bilgiler kim ile ilgilidir?

Mahmûd Paşa

Cemâlî

Hafî

Sarıca Kemâl

Karamanlı Nizâmî

Açıklama:

Fâtih’in sadrazamlarından olan Mahmûd Paşa, dönemin tanınmış şairlerindendir. Arapça, Farsça, Sırpça yanında Rumca da bilmektedir. Yeni ve orijinal söyleyişlere sahiptir. Şiirlerinde Adnî mahlasını kullanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 26

I. Sade ve samimi şiirler yazmıştır.
II. Fâtih devrinde Amasya’da yetişen tek kadın şairdir.
III Şeyhi’ye nazireler yazmıştır.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri Zeynep Hanım ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, II

I, III

Açıklama:

Fâtih devrinde Amasya’da yetişen iki kadın şairden biridir. musikide de bilgi sahibidir. Onun, tezkirelerde Fâtih adına düzenlediği belirtilen Divan’ı ele geçmemiştir. Şeyhî’ye nazireler yazmış olan Zeynep Hanım’ın, tezkirelerde verilen örneklerden sade ve samimi şiirler yazdığı anlaşılmaktadır. Arapça ve Farsça bilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 27

I. Adlî mahlasıyla şiirler yazmıştır.
II Divan sahibi bir padişahtır.
III Gönülden çok akla hitap eden hikmetli şiirler yazmıştır.
IV Beyitlerinde tenasüp sanatına yer verir.
Yukarıdaki bilgiler kim ile ilgilidir?

Nişânî

Cemâlî

II. Bâyezîd

Necati Bey

Hamdullah Hamdi

Açıklama:

II. Bâyezîd, Adlî mahlasıy¬la şiirler yazmıştır. Divan sahibi bir padişahtır. Gönülden çok akla hitap eden hikmetli şiirler yazmıştır. Beyitlerinde tenasüp sanatına yer verir.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi XV. yüzyılda yetişip divanları elde bulunan şairlerden biri değildir?

Ahmed-i Dâ’î

Zeynep Hanım

Sâfî

Cemâlî

Mihrî Hatun

Açıklama:

Zeynep Hanım’ın Divan’ı ele geçmemiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 29

Bahrü’l-garâ’ib, Tercümânü’l-luga ve Feriştehoğlu Lugati adlı eserlerin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Mesnevi olmaları

Menâkıbnâme olmaları

Dinî eser olmaları

Sözlük olmaları

Tıp ile ilgili olmaları

Açıklama:

Fâtih döneminde yazılan lügatlerde Türkçe de yer almıştır. Bunların başında Lutfullah bin Ebî Yûsuf el-Halimî’nin yazdığı Bahrü’l-garâ’ib adlı Farsça-Türkçe lügat yer alır. Pîr Mehmed b. Yûsuf el-Ankaravî ise Arapça-Türkçe bir eser olan Tercümânü’l luga’yı yazmıştır. Bir lügat ve fıkıh bilgini olan Pîr Mehmed, eserini Mültekâtü’s-sıhâh adlı Arapça bir lügatten tercüme etmiştir. Eser, Lugat-i Kara Pîrî adıyla da bilinmektedir. Feriştehoğlu adıyla tanınan İzzeddîn Abdüllatîf ’in Feriştehoğlu Lugati de, Arapça-Türkçe bir eserdir. Yazar, ele aldığı ve karşılığını verdiği kelimeleri, Kur’an’daki sözlere dayandırmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi XV. yüzyılda yaşayan mutasavvıf şairlerinden biridir?

Kaygusuz Abdal

Tursun Bey

Mercimek Ahmed

Ebulhayr-i Rumî

Karamanlı Aynî

Açıklama:

XV. yüzyılda yaşayan tanınmış mutasavvıf şairler: Hacı Bayram-ı Velî, Kaygusuz Abdal, Akşemseddîn, Abdurrahîm-i Rumî, Eşrefoğlu Rumî, Kemâl Ümmî, Dede Ömer-i Rûşenî, Cemâl-i Halvetî, İbrâhîm Tennûrî ve İbrâhîm-i Gülşenî’dir.

Doğru Cevap: A

Soru 31

II. Beyazid yazdığı şiirlerde hangi mahlası kullanmıştır?

Avni

Bahti

Adli

Cem

Muhibbi

Açıklama:

II. Bâyezîd, şiirlerinde Adlî mahlasını kullanmış ve bir Divan ortaya koymuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi Avni mahlası ile şiir yazan ve Dİvan'nı olan ilk padişahtır?

Fatih Sultan Mehmed

II. Beyazid

Kanuni Sultan Süleyman

II. Murad

Yavuz Sultan Selim

Açıklama:

Fâtih, Avnî mahlasıyla şiirler yazan ve Osmanlı’da Divan’ı olan ilk padişahtır.

Doğru Cevap: A

Soru 33

Virseler mülk-i cihânun tâc u tâht u devletin
Avnî kûyun terk itmez başına sultân olup
Saltanat tâcına baş egmez kabûl itmez serîr
Sana bin cân ile kuldur özge sultândur gönül
Mahlası da belirtilmiş yukarıda verilen dörtlüğün yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

II. Mahmud

II. Beyazid

Fatih SUltan Mehmed

Kanuni Sultan SÜleyman

Yavuz Sultan Selim

Açıklama:

Fâtih, Avnî mahlasıyla şiirler yazan ve Osmanlı’da Divan’ı olan ilk padişahtır.
Virseler mülk-i cihânun tâc u tâht u devletin
Avnî kûyun terk itmez başına sultân olup
Saltanat tâcına baş egmez kabûl itmez serîr
Sana bin cân ile kuldur özge sultândur gönül
şiirlerinde, bu durum açık olarak görülür. Bu beyitleri, Avnî’den başkasının söylemesi de mümkün değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Fatih Sultan Mehmed'in nedimlerinden birine ilgi duyduğu şeklindeki bir söylenti üzerine hapse atılan Ahmed Paşa aşağıdaki eserlerden hangisi ile Fatih'e kendisini affettirmiştir?

Fâtih Divanı

Câmi’ü’n-nezâ’ir

Gönül murabbaı

Güneş kasidesi

Kerem Kasidesi

Açıklama:

Padişah’ın nedimlerinden birine ilgi duyduğu şeklindeki bir söylenti üzerine hapse atılan Ahmed Paşa, “Kerem Kasidesi”ni yazarak Fâtih’e kendini affettirmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Aşağıdaki mahlas eşleşmelerinden hangisi yanlış verilmiştir?

Fatih Sultan Mehmed - Avni

II. Beyazid - Adli

Cem Sultan - Cem

Cemali - Mahmud Paşa

Nişani - Karamanlı Mehmed Paşa

Açıklama:

Şiirlerinde Adnî mahlasını kullanan ve Divan’ıbulunan Mahmûd Paşa, Farsça ve Türkçe yazdığı şiirler ile tanınmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 36

Fetihten sonra İstanbul’a gelen şair, yazdığı kaside ve kıtalarında İstanbul’un fethini anlatmış, manzum tarihlerin yanında “acîb” şiirler de yazan ve elif harfini ve noktalı harfleri kullanmadan gazeller yazması ile dikkat çeken şair aşağıdakilerden hangisidir?

Aşki

Cemali

Melihi

Karamanlı Nizami

Nişani

Açıklama:

Şeyhî’nin yeğeni olan Cemâlî, Fâtih dönemi şa-irlerinden olup Akşehirlidir. Fetihten sonra İstanbul’a gelen şair, yazdığı kaside ve kıtalarında İstanbul’un fethini anlatmış ve Fâtih’i övmüştür.O, manzum tarihlerin yanında “acîb” şiirler de yazmıştır. Ayrıca elif harfini ve noktalı harfleri kullanmadan gazeller yazması dikkat çeker.

Doğru Cevap: B

Soru 37

Aiağıdakilerden hangisi Cemali'nin bilinen eserleri arasında yer almaz?

Hümâ vü Hümâyûn

Miftâhu’l-ferec

Resâil

Der-Beyân-ı Meşakkat-ı Sefer ü Zarûret ü Mülâzemet

Gönül murabbaı

Açıklama:

Cemâlî’nin bilinen eserleri, Divan, Şeyhî’nin Hüsrev ü Şîrîn’ine yazdığı zeyl, Hümâ vü Hümâyûn, Miftâhu’l-ferec, Resâil, Der-Beyân-ı Meşakkat-ı Sefer ü Zarûret ü Mülâzemet ve Yûsuf u Züleyhâ’dır.

Doğru Cevap: E

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi Fatih Sultan Mehmed devri şairlerinden birisi değildir?

Cemali

Hafi

Zeynep Hanım

Ahmedi

Sarıca Kemal

Açıklama:

Ahmedî, Türk edebiyatında XIV. yüzyılın sonlarında divan sahibi olan dört şairden biridir.
Şeyhî’nin yeğeni olan Cemâlî, Fâtih dönemi şa-irlerinden olup Akşehirlidir.
Sarıca Kemâl de, Fâtih devri şairlerinden olup 1483 yılında ölmüştür.
Zeynep Hanım (öl. 1474), Fâtih devrinde Amasya’da yetişen iki kadın şairden biridir.
Hafî, Fâtih devrinde esnaf arasından çıkan şair-lerden olup kunduracıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 39

Türâbî
Aynî-i Tirmizî
Hafi

Verilen şairlerden hangisi ya da hangileri Cem şairleri arasında yer alır?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

II ve III

Açıklama:

Hafî, Fâtih devrinde esnaf arasından çıkan şairlerden olup kunduracıdır.
Başta şair şehzade olmak üzere, etrafında top-lanan şairlere, Cem şairleri adı verilmiştir. Türâbî, Aynî-i Tirmizî, Sirozlu Sa’dî, Haydar, Kandî, Sehâyî, La’lî, Şâhidî, Şerîfî-i Âmidî Cem’in çevresinde bulunan şairlerdir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi Fatih Sultan Mehmed döneminde Farsça-Türkçe yazılmış sözlükler arasında yer alır?

Bahrü’l-garâ’ib

Miftahü’l-luga

Ukûdü’l-cevâhir

Tuhfetü’l-fakîr

Har-nâme

Açıklama:

Fâtih dönemine gelince bu durum değişmiş ve yazılan lügatlerde Türkçe de yer almıştır. Bunla-rın başında Lutfullah bin Ebî Yûsuf el-Halimî’nin yazdığı Bahrü’l-garâ’ib adlı Farsça-Türkçe lügat yer alır.

Doğru Cevap: A

Soru 41

I. Fâtih ve II. Bâyezîd’in ilk on dokuz yıllık saltanatına paralel olarak Orta Türkçe devrini tamamlayan Türk dili Yeni Türkçe devrine geçmiştir.
II. Muhibbi mahlası ile şiirler söyleyen padişah Fâtih Sultan Mehmet’tir.
III. Fâtih Sultan Mehmet, Osmanlı’da Divan’ı olan ilk padişahtır.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, II

I, III

Açıklama:

Fâtih ve II. Bâyezîd’in ilk on dokuz yıllık saltanatına paralel olarak Orta Türkçe devrini tamamlayan Türk dili Yeni Türkçe devrine geçmiştir. Fâtih, Avnî mahlası ile şiirler söyleyen ve Divan’ı olan ilk Osmanlı padişahıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 42

I. Padişahın nedimlerinden birine ilgi duyduğu şeklindeki bir söylenti üzerine hapse atılınca “Kerem Kasidesi”ni yazarak Fâtih’e kendini affettirmiştir.
II. Kerem kasidesi Şeyhî’ye, Güneş kasidesi Atâî’ye, Gönül murabbaı da Melîhî’ye naziredir.
III. Şiirlerini temiz, açık, akıcı ve anlaşılır bir Türkçe ile söylemiştir.
Yukarıda verilen bilgiler hangi şair ile ilgilidir?

Ahmed Paşa

Cemâlî

Melîhî

Âşık Paşa

Adnî

Açıklama:

Ahmed Paşa, Padişahın nedimlerinden birine ilgi duyduğu şeklindeki bir söylenti üzerine hapse atılınca “Kerem Kasidesi”ni yazarak Fâtih’e kendini affettirmiştir. Kerem kasidesi Şeyhî’ye, Güneş kasidesi Atâî’ye, Gönül murabbaı da Melîhî’ye naziredir. Şiirlerini temiz, açık, akıcı ve anlaşılır bir Türkçe ile söylemiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Nişânî mahlasını kullanarak şiir yazan Fatih döneminin vezir şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Sarıca Kemâl

Cemâlî

Karamanlı Mehmed Paşa

Aşkî

Mahmûd Paşa

Açıklama:

Nişânî mahlasını kullanarak şiir yazan Fatih döneminin vezir şairi Karamanlı Mehmed Paşa’dır.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi Cemâlî ile ilgili olarak doğrudur?

Hiç mesnevisi yoktur.

Şeyhî’nin yeğenidir.

Yalnızca gazel yazmıştır.

Divan’ı yoktur.

Farsça şiiri bulunmamaktadır.

Açıklama:

Şeyhî’nin yeğeni olan Cemâlî, Hüsrev ü Şîrîn adlı mesnevisine zeyl yazmıştır. Gülşen-i Uşşâk adlı mesnevisini 1446 yılında yazmıştır. Kasidelerinin yanında sevgili ve aşk konulu gazelleri vardır. Arapça ve Farsça şiirler de yazan Cemâlî, döneminin çok yazan bir şairidir. Divan’ı vardır.

Doğru Cevap: B

Soru 45

I. Gazel ve kasideleri vardır.
II. Câmi’ü’nnezâ’ir’de yirmiden fazla şiirine yer verilmesi, onun Türk şiirinde önemli bir yerinin olduğunu gösterir.
III. Günay Kut tarafından çok iyi bir mesnevi şairi olduğu ifade edilmiştir.
Yukarıda verilen bilgiler hangi yazar ile ilgilidir?

Mahmûd Paşa

Karamanlı Nizâmî

Ahmed Paşa

Zeynep Hanım

Aşkî

Açıklama:

Aşkî’nin gazel ve kasideleri vardır. Câmi’ü’nnezâ’ir’de yirmiden fazla şiirine yer verilmesi, onun Türk şiirinde önemli bir yerinin olduğunu gösterir. Günay Kut tarafından çok iyi bir mesnevi şairi olduğu ifade edilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 46

I. Molla Câmî ile sınıf arkadaşı olmuştur.
II. Şiirde Ahmed Paşa’nın hocasıdır.
III. Dili oldukça ağırdır ve anlaşılması güçtür.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri Melîhî ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız III

I, II

I, III

II, III

Açıklama:

Melîhî, Molla Câmî ile sınıf arkadaşı olmuştur. Şiirde Ahmed Paşa’nın hocasıdır. Onun tarafından Fâtih’e tanıtılmıştır. Güzel, anlaşılır ve temiz bir Türkçe ile şiirler söyleyen Melîhî, zarif ve nüktedan bir şairdir. Duyguları samimî, hayalleri ince ve renklidir.

Doğru Cevap: C

Soru 47

I. Fatih’in sadrazamlarından biridir.
II. Cinaslı söyleyişlerle dikkat çeker.
III. Hafızası güçlüdür.
Aşağıdakilerden hangisi Hafî ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I, II

I, III

II, III

Açıklama:

Hafî, Fâtih devrinde esnaf arasından çıkan şairlerden olup kunduracıdır. Şairin, sevgiliyi konu alan, sade ve akıcı gazelleri vardır. Ayrıca anlam söz ilişkisine dikkat eden bir şair olup cinaslı söyleyişlerle dikkat çeker. Hafızası güçlüdür.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Çevresinde şairler topluluğu bulunan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Cem Sultan

Karamanlı Aynî

Türâbî

Adlî

Karamanlı Mehmed Paşa

Açıklama:

Türk edebiyatında, şahsı ve mensup olduğu edebî toplulukla Cem Sultan, kültür ve edebî hareketler açısından başka devirlerde eşine rastlanmayan bir durum gösterir. Sarayının çevresinde sayıları oldukça çok olan bir şairler topluluğu bulunmaktadır. Başta şair şehzade olmak üzere, etrafında toplanan şairlere, Cem şairleri adı verilmiştir. Türâbî, Aynî-i Tirmizî, Sirozlu Sa’dî, Haydar, Kandî, Sehâyî, La’lî, Şâhidî, Şerîfî-i Âmidî Cem’in çevresinde bulunan şairlerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 49

I. Bilinen eserleri Divan’ı ile Müzekki’n-nüfûs’tur.
II. Eserlerinde açık ve anlaşılır bir Türkçe kullanmıştır.
III. Akıcı ve gönle hoş gelen, hece ve aruz ile yazdığı şiirleri vardır.
Yukarıda verilen bilgiler hangi şair ile ilgilidir?

Dede Ömer-i Rûşenî

Eşrefoğlu Rumî

Ömer Rûşenî

Kemâl Ümmî

İbrâhîm Tennûrî

Açıklama:

Eşrefoğlu Rumî’nin bilinen eserleri Divan’ı ile Müzekki’n-nüfûs’tur. Eserlerinde açık ve anlaşılır bir Türkçe kullanmıştır. Akıcı ve gönle hoş gelen, hece ve aruz ile yazdığı şiirleri vardır.

Doğru Cevap: B

Soru 50

Aşağıdakilerden hangisi XV. yüzyıl mutasavvıf şairlerinden biridir?

Hoca Dehhani

Ahmed Yesevi

Ferîdüddin Attar

Hacı Bayram-ı Velî

Gülşehrî

Açıklama:

XV. yüzyılda yaşayan tanınmış mutasavvıf şairler; Hacı Bayram-ı Velî, Kaygusuz Abdal, Akşemseddîn, Abdurrahîm-i Rumî, Eşrefoğlu Rumî, Kemâl Ümmî, Dede Ömer-i Rûşenî, Cemâl-i Halvetî, İbrâhîm Tennûrî ve İbrâhîm-i Gülşenî’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 51

Fâtih'in kurduğu “Sahn-ı Semân” adı verilen sekiz büyük medresede hangisi ders vermemiştir?

Ali Kuşçu

Molla Hüsrev

Hayâlî Şemseddin

Hocazâde Muslihiddîn Mustafa

Cemâlî

Açıklama:

Fâtih, “Sahn-ı Semân” adı verilen sekiz büyük medreseyi kurmuş ve bu medreselerde Ali Kuşçu (öl. 1474), Hayâlî Şemseddin (öl. 1470), Molla Hüsrev (öl. 1480), Hocazâde Muslihiddîn Mustafa (öl. 1488), Hatîbzâde Muhyiddîn Mehmed (öl. 1495) gibi devrin en büyük âlimleri ders vermiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 52

"Gönül murgına ser-tâ-ser cihân bâgın tolandurdum
Ben anı âkıbet bir serv-i bâlâya tolandurdum"
Kimin gazelinde geçer?

Avnî

Ahmed Paşa

Adnî

Nişânî

Cemâlî

Açıklama:

Verilen örnek Avnî mahlaslı Fatih Sultan Mehmed'e aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Padişah’ın nedimlerinden birine ilgi duyduğu şeklindeki bir söylenti üzerine hapse atılan ve “Kerem Kasidesi”ni yazarak Fâtih’e kendini affettiren şair kimdir?

Cemâlî

Mahmûd Paşa

Ahmed Paşa

Karamanlı Mehmed Paşa

Aşkî

Açıklama:

Padişah’ın nedimlerinden birine ilgi duyduğu şeklindeki bir söylenti üzerine hapse atılan Ahmed Paşa, “Kerem Kasidesi”ni yazarak Fâtih’e kendini affettirmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 54

Şeyhî’nin Hüsrev ü Şîrîn adlı mesnevisine zeyl yazan şair kimdir?

Nişânî

Adnî

Ahmed Paşa

Cemâlî

Avnî

Açıklama:

Şeyhî’nin yeğeni olan Cemâlî, Fâtih dönemi şairlerinden olup Akşehirlidir. 1410 yılına yakın bir
tarihte doğduğu ve II. Bâyezîd’in saltanatının son yıllarında vefat ettiği göz önüne alınırsa, uzun bir ömür sürmüş ve bu üç padişah döneminde şiirler yazmıştır. Şeyhî’nin Hüsrev ü Şîrîn adlı mesnevisine zeyl yazmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 55

Hangi eser Cemâlî'ye ait değildir?

Hümâ vü Hümâyûn

Miftâhu’l-ferec

Resâil

Der-Beyân-ı Meşakkat-ı Sefer ü Zarûret ü Mülâzemet

Târîhü’l-mu’cem fî-Âsâri Mulûkü’l-acem

Açıklama:

Târîhü’l-mu’cem fî-Âsâri Mulûkü’lacem dışındakiler Cemali'ye aittir

Doğru Cevap: E

Soru 56

Döneminde, benzeri olmayan bir şair olup hikmetli söz söylemede öncü olan şair kimdir?

Cemâlî

Melîhî

Aşkî

Nişânî

Adnî

Açıklama:

Melîhî: Döneminde, benzeri olmayan bir şair olup hikmetli söz söylemede öncüdür.

Doğru Cevap: B

Soru 57

Bütün olumlu yönlerine rağmen kendisini şaraba kaptıran, bu sebeple padişah hizmetinden ve saraydan uzaklaştırılan şair kimdir?

Melîhî

Karamanlı Nizâmî

Sarıca Kemâl

Hafî

Nişânî

Açıklama:

Bütün olumlu yönlerine rağmen kendisini şaraba kaptıran Melîhî, bu sebeple padişah hizmetinden ve saraydan uzaklaştırılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 58

II. Bâyezîd’in vezirlerinden Cezerî Kasım Paşa, Sâfî ve Ahmed Paşa’ya nazire söylemekle tanınmış, yerine göre Ahmed Paşa’dan üstün tutulmuş şair kimdir?

Nizâmî

Sarıca Kemâl

Melîhî

Aşkî

Hafî

Açıklama:

Zamanında çok tanınıp sevilen Nizâmî, II. Bâyezîd’in vezirlerinden Cezerî Kasım Paşa, Sâfî ve
Ahmed Paşa’ya nazire söylemekle tanınmış, yerine göre Ahmed Paşa’dan üstün tutulmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 59

Sarıca Kemâl, Fazlullah b. Abdullah’ın hicrî VII. yüzyılda yazdığı Târîhü’l-mu’cem fî-Âsâri Mulûkü’lacem adlı eserini, hangi isimle adıyla Türkçeye çevirmiştir?

Hümâ vü Hümâyûn

Der-beyân-ı Meşakkat-ı Sefer ü Zarûret ü Mülâzemet

Câmi’ü’n-nezâ’ir ve Mecma‘u’n-nezâ’ir

Belâgat-nâme

Selâtîn-nâme

Açıklama:

Sarıca Kemâl, Fazlullah b. Abdullah’ın hicrî VII. yüzyılda yazdığı Târîhü’l-mu’cem fî-Âsâri Mulûkü’lacem adlı eserini, Belâgat-nâme adıyla Türkçeye çevirmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Harîmî mahlasını kullanan şair kimdir?

Mihrî Hatun

Şehzade Korkud

II. Bâyezîd

Karamanlı Aynî

Cem Sultan

Açıklama:

Şehzade Korkud (1470-1513), şiirlerinde Harîmî mahlasını kullanmıştır.

Doğru Cevap: B

Ünite 7

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi XV. yüzyılda kaleme alınan mesnevilerde yer alan konu başlıklarından biri değildir?

Ahlaki mesneviler

Aşk mesnevileri

Psikolojik mesneviler

Tarihi mesneviler

Hasb-i haller

Açıklama:

Bu dönemde yazılan mesnevileri şu başlıklar altında incelemek mümkündür: Dinî-tasavvufî-ahlaki mesneviler, aşk mesnevileri, tarihî-menkıbevi mesneviler, sergüzeşt-nâme ve hasb-i hâller, şehr-engîzler, mizahî mesneviler; ilmî ve genel kültüre ait mesneviler.

Doğru Cevap: C

Soru 2

XV. yüzyılda, mesnevi şeklinde yazılmış irili ufaklı yaklaşık 210 eser tespit edilmiştir. Bu mesnevilerin çoğunluğu konu bakımından hangi içeriğe sahiptir?

Tarihi-destani-menkıbevi temalar

Dini-ahlaki-tasavvufi temalar

Aşk teması

Sergüzeşt-name

İlmi temalar

Açıklama:

Bu dönemde mesnevi şeklinde yazılmış irili ufaklı yaklaşık 210 eser tespit edilmiştir. Bu eserlerden 37 tanesinin nüshaları bugün elimizde mevcut değildir. Bunların varlıklarını ve konularını, gerek kendi devirlerinde, gerek sonraki devirlerde kaleme alınan çeşitli eser ve kaynaklardan öğrenmekteyiz. Bu dönemde yazılan mesnevilerden 93’ü dinî-ahlaki-tasavvufî; 54’ü aşk konulu; 33’ü tarihî-destani-menkıbevi; 4’ü sergüzeşt-nâme ve hasb-i hâl; 1’i şehr-engîz; 2’si mizahî; 11’i ise ilmî ve genel kültüre aittir. Bunlardan 6’sı Farsça olarak kaleme alınmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 3

XV. yüzyılda, Türklere has olan ve diğer İslami edebiyatların hiçbirinde görülmeyen “mevlid” türünün en olgun örneği aşağıdakilerden hangisidir?

Vesiletü’n-necat

Ümizü’l-müznibin

Ahmediyye

Zadü’l-me’ad

Mevlid-i Şerif

Açıklama:

Türklere has olan ve diğer İslami edebiyatların hiçbirinde görülmeyen “mevlid” türünün en olgun örneği, XV. asırda Süleymân Çelebi’nin Mevlid diye şöhret bulan Vesîletü’n-necât isimli eseridir.

Doğru Cevap: A

Soru 4

XV. yüzyılda miraç olayını işleyen önemli eserlerden biri de Arif tarafından 841/1437-38 tarihinde telif edilen Mi’racü’n-nebi’dir. Mevcut mi’raciyyelerin en hacimlisi olan ve 1745 beyitten oluşan bu eser aruz ölçüsünün hangi kalıbıyla yazılmıştır?

Feilâtün / Feilâtün / Feilün

Mef'ûlü / Mefâîlü / Mefâîlü / Feûlün

Mefâîlün / Mefâîlün / Feûlün

Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün

Mefâîlün / Mefâîlün / Mefâîlün / Mefâîlün

Açıklama:

Mevcut mi’raciyyelerin en hacimlisi olan eser, 1745 beyit olup aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla yazılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi Kemal Ümmi tarafından kaleme alınmış bir eserdir?

Mi’racü’n-nebi

Mu’cizat-ı Mustafa

Hz. Ali Mevlidi

Camasb-name

Kırk Armağan

Açıklama:

Kemal Ümmi’nin Kırk Armağan isimli eseri, bir hadisin manzum şerhidir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi Türk edebiyatının bilinen ilk manzum “yüz hadis”idir?

Tarikat-name

Letayif-name

Ferah-name

Gülşen-i Raz

Hızır-name

Açıklama:

Türk edebiyatının bilinen ilk manzum “yüz hadis”i Ferah-name'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Türk edebiyatında devrin en güzel "Yusuf u Züleyha" mesnevisi vasfını kazanan eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Tebrizli Ahmedi

Hamdullah Hamdi

Hatayi-i Tebrizi

Ahmed-i Rıdvan

Çakeri Sinan

Açıklama:

Türk edebiyatında devrin en güzel Yusuf u Züleyha mesnevisi vasfını Hamdullah Hamdi (öl. 1503)’nin eseri kazanmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Türk edebiyatında "Leyla vü Mecnun" hikayesini tam olarak nazmeden ilk şair aşağıdakilerden hangisidir?

Mu'idi

Sadri

Hamdullah Hamdi

Ahmed-i Rıdvan

Edirneli Şahidi

Açıklama:

Türk edebiyatında Leyla vü Mecnun hikayesini tam olarak nazmeden ilk şair bugünkü bilgilerimize göre Edirneli Şahidi’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 9

Anadolu'da bilinen ilk Heft Peyker mesnevisi hangi yazar tarafından yazılmıştır?

Aşki

Behişti

Ulvi

Aşık Ahmed

Kudsi

Açıklama:

Anadolu’da bilinen ilk Heft Peyker mesnevisi Aşki tarafından yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

XV. yüzyılda, din uğrunda yapıldığına inanılan çeşitli savaş veya gerçekleştirilen fetihlerin ya müstakil ya da bir şahsiyet etrafında toplanarak nakil ve tasvir edilmesinden oluşan eserler Türk Edebiyatı'nda hangi adla anılmaktadır?

Megazi

Gazavat-name

Fütuh

Mesnevi

Sergüzeşt-name

Açıklama:

Bu asırda, İslâmî edebiyatlarda “megazî” veya “fütûh” ismiyle anılan “gazavât-nâmeler” de önemli bir yer tutmaktadır. Bunlar, din uğrunda yapıldığına inanılan çeşitli savaş veya gerçekleştirilen fetihlerin ya müstakil ya da bir şahsiyet etrafında toplanarak nakil ve tasvir edilmesinden oluşmaktadır. Bu türün ilk örneklerine bu asırda rastlanmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 11

895/1490 tarihinde nazmedilerek Sultan II. Bâyezîd’e sunulan ve Fâtih Sultan Mehmed ile Sultan II. Bâyezîd’in fetihlerinin anlatıldığı eser, aşağıdaki şairlerden kime aittir?

Kâşifî

Halîlî

Kıvâmî

Bihiştî

Sabâyî

Açıklama:

Kıvâmî’nin 28 bölümden oluşan Fetih-nâme-i Sultân Mehmed’i, 895/1490 tarihinde nazmedilerek Sultan II. Bâyezîd’e sunulmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 12

Anadolu’da oluşturulan ilk gazavât-nâme örneği, aşağıdakilerden hangisidir?

Fetih-nâme-i Sultân Mehmed

Feth-i İnebahtı ve Moton

Târîh-i Sultân Cem

Gazâ-nâme-i Rûm

Gazavât-ı Sultân Murâd

Açıklama:

XIV. asırda Ahmedî ile başlayan manzum Osmanlı tarihçiliğine bu dönemde, Abdülvâsi Çelebi, Ahmed-i
Rıdvân, Kemâl ve Enverî katılmışlardır. Anadolu’da oluşturulan ilk gazavât-nâme örneği, Gelibolulu Za’îfî’nin Gazavât-ı Sultân Murâd’ıdır

Doğru Cevap: E

Soru 13

Aşağıdaki şairlerden hangisinin manzum Osmanlı tarihi yoktur?

Abdülvâsi’ Çelebi

Kemâl Ümmî

Ahmed-i Rıdvân

Enverî

Kemâl

Açıklama:

Kemâl Ümmî’nin Kırk Armağân isimli eseri, bir hadisin manzum şerhidir. 815/1412’den sonra yazıldığı tahmin edilen mesnevi, 205 beyitten oluşmaktadır. Sade bir dil ve akıcı bir ifadeye sahip olan, aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla yazılan ve öğretici nitelikte olan eser, kırk bölümden
oluşmaktadır

Doğru Cevap: B

Soru 14

Aşağıdaki şairlerden hangisinin Leylâ vü Mecnûn mesnevisi vardır?

Hassân

Rifâ’î

Ümmî İsa

Hamdullah Hamdî

Şeyhî

Açıklama:

Daha çok İran edebiyatındaki örneklerinden hareketle oluşturulan Şeyhî ve Ahmed-i Rıdvân’ın Hüsrev ü Şîrîn’i, Cemâlî’nin Hümâ vü Hümâyûn’u, Cem Sultan’ın Cemşîd ü Hurşîd’i, Şâhidî, Hamdî ve Bihiştî’nin Leylâ vü Mecnûn’u, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi’nin özgünlüğüyle dikkat çeken Heves-nâme’si ve Hamdullâh Hamdî’nin Yûsuf u Züleyhâ’sı bu tür eserlerdendir.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Aşağıdaki mesnevilerden hangisinin birden fazla adı yoktur?

Ravzatü’l-envâr

Âyât-ı Uşşâk

Gülzâr-ı Ma’nevî

Râz-nâme

Gülşen-i Uşşâk

Açıklama:

Çeşitli çalışmalarda Nizâmî’nin Mahzenü’l-esrâr’ına nazire olarak gösterilen eserin, Hâcû-yı Kirmânî’nin aynı adlı eserinin tercümesi olduğu M. Fatih Köksal tarafından tespit edilmiştir. Eserde daha çok kâmil insan, aşk, dünyanın geçiciliği, akıl ve hayâ, adalet ve cömertlik ile ilgili hikâyelere, bunlara
dair temsil ve nasihatlere yer verilmiştir. Bazı ahlaki hikâyeleri de ihtiva eden Ravzatü’l-envâr, tasavvufî
mahiyette olup 10 “bölüm” ile 17 “hikâye” üzerine tertip edilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Aşağıdaki eserlerden hangisi tasavvufî mesnevilerden değildir?

Tarîkat-nâme

Mürşidü’l-ubbâd

Gevher-nâme

Gülşen-i Tevhîd

Letâyif-nâme

Açıklama:

Hatîboğlu’nun Letâyif-nâme’si ise, Muslihiddîn Muhammed’in Arapça mensur bir eser olan Sûre-i Mülk Tefsîri’nin manzum tercümesidir.

Doğru Cevap: E

Soru 17

Yazıcıoğlu’nun Muhammediyye’sini, anlaşılmasındaki zorluk dolayısıyla yeniden yazan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Sabâyî

Yûsuf

Cefâyî

Vâhidî

Ahmedî

Açıklama:

Yûsuf ise, Yazıcıoğlu’nun Muhammediyye’sini, anlaşılmasındaki zorluk dolayısıyla, bazı dostlarının kendisinden tekrar yazmasını istemesi üzerine yeniden kaleme almıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Hümâ vü Hümâyûn kimin eseridir?

Keşfî-i Saruhanî

Sinânoğlu

Cemâlî

Hafî

İpsalalı Ebu’l-hayr

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 19

Aşağıdaki mesnevilerden hangisi konusu itibariyle orijinal değildir?

Heves-nâme

Kutb-nâme

Fürkat-nâme

Çeng-nâme

Tarîkat-nâme

Açıklama:

Tasavvufî mesnevilerden olan Pîr Mehmed’in Tarîkat-nâme’si, Attâr’ın Musîbet-nâme’sinin çevirisidir. Sultan II. Murâd’a takdim edilen eserin, İ. Hikmet Ertaylan tarafından neşredilen (1946) Raif
Yelkenci nüshasının sadece 80 beyitlik kısmı bilinmekteydi.

Doğru Cevap: E

Soru 20

XV. asırda yazılan mesnevilerde en çok tercih edilip kullanılan aruz kalıpları aşağıdakilerden hangisidir?

“fâilâtün fâilâtün fâilün”
“mefâîlün mefâîlün feûlün”

“mefâîlün mefâîlün feûlün”
“feûlün feûlün feûlün feûl”

“fâilâtün fâilâtün fâilün”
“feûlün feûlün feûlün feûl”

“feûlün feûlün feûlün feûl”
“mef’ûlü mefâilün feûlün"

“mef’ûlü mefâilün feûlün
“fâilâtün fâilâtün fâilün”

Açıklama:

Bu asırda, şairler tarafından en çok tercih edilip kullanılan aruz kalıpları; “mefâîlün mefâîlün feûlün” ile “fâilâtün fâilâtün fâilün” olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 21

"Başlangıç devri kabul edilen XIV. asırda yazılan mesnevilerle XV. yüzyıldakiler arasında dil, üslup ve muhteva yönünden büyük farklar vardır."
Aşağıdakilerden hangisi bu farklardan biri değildir?

üslubun teşekkülü

veznin tatbiki

ifadenin hüviyeti

tasvirlerin yansıtılması

lirik kıyas

Açıklama:

Başlangıç devri kabul edilen XIV. asırda yazılan mesnevilerle XV. yüzyıldakiler arasında dil, üslup ve muhteva yönünden büyük farklar vardır. Dilin kullanımı, üslubun teşekkülü, ifadenin hüviyeti, veznin tatbiki, kafiyenin oluşumu, edebî sanatlar ve tasvirlerin yansıtılması önceki asra göre daha başarılı ve yetkin olarak görülmektedir. Şairlerin şiir söylemedeki becerilerini gösteren, sanatkârane kaleme alınan ve edebî özelliğe sahip olan eserlerin sayısında ise bir artış olmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi ilk Türkçe mesnevî olan Risâletü’n-nushiyye’nin vezin kalıbıdır?

mefâîlün mefâîlün feûlün

fâilâtün fâilâtün fâilün

feûlün feûlün feûlün feûl

mef’ûlü mefâilün feûlün

mefâîlün fâilâtün feûlün

Açıklama:

Fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbı, Anadolu’da yazılan ilk Türkçe mesnevî olan Risâletü’n-nushiyye’den başlayarak her asırda dinî, tasavvufî ve ahlaki mesneviler başta olmak üzere bolca kullanılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi Vesîletü’n-necât'ın içinde yer aldığı mesnevi türüdür?

ilmî ve genel kültüre ait mesneviler

tarihî-menkıbevi mesneviler

aşk mesnevileri

Dinî-tasavvufî-ahlaki mesneviler

sergüzeşt-nâme ve hasb-i hâller

Açıklama:

Dinî-ahlaki-tasavvufî mesneviler, gerek sayı gerekse nitelik yönünden bu dönem edebî metinleri arasında önemli bir yer tutar.
Türklere has olan ve diğer İslami edebiyatların hiçbirinde görülmeyen “mevlid” türünün en olgun örneği, XV. asırda Süleymân Çelebi’nin Mevlid diye şöhret bulan Vesîletü’n-necât isimli eseridir.

Doğru Cevap: D

Soru 24

"Hatîboğlu’nun yedi yıllık bir çalışmadan sonra 829/1426’da tamamlayıp Sultan II. Murâd’a takdim ettiği eser, dinî edebiyatın “yüz hadis” dalına ait bir örnektir. Aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla yazılan eser, 6105 beyitten oluşmaktadır. Baştan sona mesnevi nazım şeklinin kullanıldığı eserde, farklı vezinle yazılmış yedi beyitlik gazel tarzında bir “na’t” vardır.
Yukarıda söz edilen eser aşağıdakilerden hangisidir?

Ferah-nâme

Letâyif-nâme

Tarîkat-nâme

Musîbet-nâme

Hızır-nâme

Açıklama:

Hatîboğlu’nun yedi yıllık bir çalışmadan sonra 829/1426’da tamamlayıp Sultan II. Murâd’a takdim ettiği Ferah-nâme ise, dinî edebiyatın “yüz hadis” dalına ait bir örnektir. Aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla yazılan eser, 6105 beyitten oluşmaktadır. Baştan sona mesnevi nazım şeklinin kullanıldığı eserde, farklı vezinle yazılmış yedi beyitlik gazel tarzında bir “na’t” vardır. “Yüz bölüm”den oluşan Ferah-nâme’nin her bölümünde, bir hadis ve onunla ilgili bir hikâyeye yer verilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 25

"XV. yüzyılın önemli dinî-tasavvufî mesnevilerinden olan Vahdet-nâme, 865/1461 tarihinde aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla yazılmış olup 4267 beyitten oluşmaktadır. Şehit Veziriazam Mahmûd Paşa’ya takdim edilen eserin konusunu, “vahdet-i vücûd” düşüncesi oluşturmaktadır."
Yukarıda sözü edilen eser aşağıdaki şairlerden hangisine aittir?

Gülşen-i Saruhanî

Abdurrahîm-i Karahisârî

Dâvûd-ı Halvetî

Akbıyık Muhyiddîn

Kaygusuz Abdâl

Açıklama:

Bu asrın önemli dinî-tasavvufî mesnevilerinden olan Abdurrahîm-i Karahisârî’nin Vahdet-nâme’si, 865/1461’de aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla yazılmış olup 4267 beyitten oluşmaktadır. Şehit Veziriazam Mahmûd Paşa’ya takdim edilen eserin konusunu, “vahdet-i vücûd” düşüncesi oluşturmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi XV. yüzyıl Yûsuf u Züleyhâ sahibi şairlerinden biri değildir?

Çâkerî

Tebrizli Ahmedî

Hatâyî-i Tebrîzî

Kutbuddîn Ahmed Câm

Ahmed-i Dâ’î

Açıklama:

Çâkerî, Tebrizli Ahmedî, Akkoyunlu Ya’kûb Han döneminde yaşayan Hatâyî-i Tebrîzî, ona aidiyeti kesin olmamakla beraber Kutbuddîn Ahmed Câm ve Abdülvahhâb bu asırda Yûsuf u Züleyhâ sahibi şairlerdir. Kaynaklarda Yûsuf u Züleyhâ sahibi olarak gösterilen Kırımlı Abdülmecîd, Dür Big, Bihiştî Ahmed Sinân, Cemâlî ve Bekâ’î’nin eserleri ise kayıptır.

Doğru Cevap: E

Soru 27

"İlk mesnevisi olan bu eserini 904/1499 yılında, Sultan II. Bâyezîd adına Ahmedî’nin İskender-nâme’sinden istifade ederek yazmış, hatta vezin ve beyit sayısı yönünden Ahmedî’ye uymuştur. Makedonyalı Büyük İskender’in efsaneleşmiş hayatının anlatıldığı bu eserde; onun hayatı, seferleri, kahramanlıkları ve düşünürlerle ilişkisi tarihî gerçeklere bağlı kalınmadan anlatılmıştır. Ayrıca okuyucuya ansiklopedik bilgiler de verilmiştir. "
Yukarıda sözü edilen mesnevi şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Ahmed-i Rıdvân

Kudsî

Behiştî

Ulvî

Hızır bin İlyâs

Açıklama:

Türk edebiyatına XIV. asır şairlerinden Ahmedî’nin İskender-nâme’siyle giren bu konu, XV. asırda Ahmed-i Rıdvân tarafından tekrar işlenmiştir. Ahmed-i Rıdvân, ilk mesnevisi olan bu eserini 904/1499 yılında, Sultan II. Bâyezîd adına Ahmedî’nin İskender-nâme’sinden istifade ederek yazmış, hatta vezin ve beyit sayısı yönünden Ahmedî’ye uymuştur. Makedonyalı Büyük İskender’in efsaneleşmiş hayatının anlatıldığı bu eserde; onun hayatı, seferleri, kahramanlıkları ve düşünürlerle ilişkisi tarihî gerçeklere bağlı kalınmadan anlatılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 28

"Firdevsî-i Rûmî tarafından 909/1503’te aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla yazılmıştır. 3500 beyit civarında olan eserin konusunu; İnebahtı, Moton ve Koron kalelerini kaybeden Venediklilerin 907/1501 senesinde Fransızlarla birlikte Midilli’ye saldırmaları ve buranın korunması için verilen mücadeleler oluşturmaktadır."
Yukarıda sözü edilen eserin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Gazâ-nâme-i Rûm

Vekâyi’-nâme-i Bihiştî

Gazavât-nâme

Kutb-nâme

Tevârîh-i Âl-i Osmân

Açıklama:

Türk edebiyatındaki mesneviler arasında, özellikle konusu itibariyle, yaşanmış olaylara dayanılarak yazıldığı için orijinal bir yeri olan ve önemli bir yer işgal eden Firdevsî-i Rûmî’nin Kutb-nâme’si, 909/1503’te aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla yazılmıştır. 3500 beyit civarında olan eserin konusunu; İnebahtı, Moton ve Koron kalelerini kaybeden Venediklilerin 907/1501 senesinde Fransızlarla birlikte Midilli’ye saldırmaları ve buranın korunması için verilen mücadeleler oluşturmaktadır. Kendilerine güvenilen şahıslardan edinilen bilgilere göre tanzim edilen eserin “der-ta’rîf-i Midilli” başlığı altında; Midilli adasının coğrâfî yapısı ile buradaki kale, askeri güç, liman, hisar ve güzeller hakkında geniş bilgi verilmiştir

Doğru Cevap: D

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi "İslâmî ilimlerden sayılıp çeşitli konularda, özellikle de kozmik olaylar hakkında önceden bilgi veren, bunlardan korunma ve faydalanma yolunu öğreten ilim." anlamına gelir?

Mutmainne

Levvâme

Emmâre

Kıyâfet-nâme

Melhame

Açıklama:

Melhame:
İslâmî ilimlerden sayılıp çeşitli konularda, özellikle de kozmik olaylar hakkında önceden bilgi veren, bunlardan korunma ve faydalanma yolunu öğreten ilim.

Doğru Cevap: E

Soru 30

"Öğretici ve yermeli mahiyetteki mesnevilerden olan Kaygusuz Abdâl’ın bu eseri 61 beyit olup aruzun “mefâîlün mefâîlün feûlün” kalıbıyla yazılmıştır. Eser, Kaygusuz’un bir Cuma namazı esnasında, namazdan sonra hatibin kendisine bakarak söylediği sözler ve Kaygusuz’un da o anda, hatibe verdiği cevabı ihtiva etmektedir."
Yukarıda sözü edilen eserin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Melhame-i Dâniyal

Beyânü’n-nücûm

Minber-nâme

Vikâye-nâme

Kâbûs-nâme

Açıklama:

Öğretici ve yermeli mahiyetteki mesnevilerden olan Kaygusuz Abdâl’ın Minber-nâme’si 61 beyit olup aruzun “mefâîlün mefâîlün feûlün” kalıbıyla yazılmıştır. Eser, Kaygusuz’un bir Cuma namazı esnasında, namazdan sonra hatibin kendisine bakarak söylediği sözler ve Kaygusuz’un da o anda, hatibe verdiği cevabı ihtiva etmektedir. Şairin, zamanının insanlarından da şikâyet etttiği eser, Abdurrahman Güzel tarafından yayımlanmıştır (1984, 2006).

Doğru Cevap: C

Soru 31

Aşağıdaki yazar-mesnevî eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Kaygusuz Abdâl - Gevher-nâme

Edirneli Şahidi - Leyla Vü Mecnun

Hamdullah Hamdi - Yusuf u Züleyha

Cem Sultan - Heves-nâme

Şeyhî - Har-nâme

Açıklama:

A, B, C ve E doğru eşleşmelerdir. Heves-nâme’nin yazarı ise Cem Sultan değil, Taci-zade Cafer Çelebi’dir.
Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 32

XV. yüzyıl mesnevilerinde en çok işlenen konu aşağıdakilerden hangisidir?

Aşk

Tarihi-destani-menkıbevi

Dinî-tasavvufî-ahlakî

Mizahî

İlmî

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 33

Aşağıdaki eserlerden hangisi konu bakımından diğerlerinden ayrılır?

Siyer-i Nebî

Muhammediyye

Vesilet’ün-necat

Kırk Armağan

Har-nâme

Açıklama:

A, B, C ve D şıkları dinî-tasavvufî mesnevilerdir. Har-nâme ise hiciv ve mizah edebiyatının önemli eserlerindendir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi Fuzûlî’nin Leylâ vü Mecnûn mesnevisi yazılıncaya kadar Türk edebiyatının en büyük ve seçkin mesnevisi sayılmıştır?

Molla Camî - Yusuf u Züleyha

Hamdullah Hamdî - Yusuf u Züleyha

Şeyhî - Hüsrev ü Şirin

Fuzulî - Türkçe Dîvan

Ahmed-i Rıdvan - Hüsrev ü Şirin

Açıklama:

Hamdî’nin Hüsrev ü Şirin’i dil, üslup ve nazım şekli ve tekniği bakımından o zamana kadar bu konuda yazılmış Türkçe mesnevilerin en güzeli olarak kabul edilmektedir Daha sonra aynı konuda eser veren Kemâl Paşazâde tarafından, “Eğer Hamdî’nin mesnevîsini evvelce görmüş olsa idim bu mevzû’a el sürmezdim” denilmek suretiyle takdir edilmiş ve Fuzûlî’nin Leylâ vü Mecnûn mesnevisi yazılıncaya kadar Türk edebiyatının en büyük ve seçkin mesnevisi sayılmıştır.
Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 35

Leyla vü Mecnun’da Mecnun’un asıl ismi nedir?

İbn-i Selâm

Kays

Nevfel

Zeyd

Yusuf

Açıklama:

Arap kabilelerinin birisinde kabilenin büyüklerinden birisi, oğlu olmadığı için üzgündür. Tanrı’ya yakarır ve bir oğlu dünyaya gelir. Bir müneccim, çocuğun aşk yüzünden deli olacağını haber verir. Çocuğun adını Kays koyarlar. Kays sonradan Mecnun olarak anılır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı’nın “Fetret Devri”ndeki mücadeleleri ilk kez ele alması bakımından önemlidir?

İskender-nâme

Selâtinnâme

Osmanlı Şeh-nâmesi

Halil-nâme

Gazavât-nâme

Açıklama:

Abdülvâsi Çelebi’nin Halîl-nâme’sindeki “der-vasf-ı ceng-i Sultân Muhammed bâ-Mûsâ ve hezîmet-i Mûsâ” bölümü, 193 beyit olup Çelebi Mehmed ile Mûsâ Çelebi arasındaki mücadeleyi ihtiva etmektedir. Aruzun “mefâîlün mefâîlün feûlün” kalıbıyla yazılan eser, tarihimizde karan- lık bir devir görünümünde olan “Fetret Devri”ne az da olsa ışık tutabilecek nitelikler taşıması ve bu mücadeleyi ilk defa ele alıp yansıtması bakımından önemlidir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Çeşitli konularda, özellikle de kozmik olaylar hakkında önceden bilgi veren, bunlardan korunma ve faydalanma yolunu öğreten mesnevi türü aşağıdakilerden hangisidir?

Sergüzeşt-nâme

Şehr-engîzler

Hasb-i haller

Kıyafet ilmi

Melhame

Açıklama:

Melhame, çeşitli konularda, özellikle de kozmik olaylar hakkında ön- ceden bilgi veren, bunlardan korunma ve faydalanma yolunu öğreten İslamî bir ilimdir. Doğru cevap E’dir
Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi mesnevilerde en yoğun kullanılan aruz kalıplarındandır?

Mef'ûlü / Mefâîlü / Mefâîlü / Feûlün

Feûlün / Feûlün / Feûlün / Feûl

Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün

Mef'ûlü / Fâilâtü / Mefâîlü / Fâilün

Mefâilün / Feilâtün / Mefâilün / Feilün

Açıklama:

Bu asır mesnevilerinde, Hezec Bahri’nin “mefâîlün mefâîlün feûlün” kalıbı ile Remel Bahri’nin “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbı en yoğun kullanılan vezinlerdir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi Anadolu’daki ilk gazavât-nâme örneğidir?

Sabâyî - Gazavât-nâme

Gelibolulu Za’ifî - Gazavât-ı Sultân Murâd

Şehdî - Osmanlı Şeh-nâmesi

Safâyî - Feth-i İnebahtı ve Moton

Kıvâmî - Fetih-nâme

Açıklama:

XIV. asırda Ahmedî ile başlayan manzum Osmanlı tarihçiliğine bu dönemde, Abdülvâsi Çelebi, Ahmed-i Rıdvân, Kemâl ve Enverî katılmışlardır. Anadolu’da oluşturulan ilk gazavât-nâme örneği, Gelibolulu Za’îfî’nin Gazavât-ı Sultân Murâd’ıdır. XV. asır sonunda Bekâ’î’nin manzum tarihi, Sabâyî’nin Gazavât-nâme’si, Şehdî’nin Osmanlı Şeh-nâmesi, Safâyî’nin Feth-i İnebahtı ve Moton’u ve Kıvâmî’nin Fetih-nâme’si ile gelişip yaygınlaşan bu tür eserler; “Selîm-nâme”ler, “Süleymân-nâme”ler, “muhtelif fetih-nâme”ler gibi benzer tarzdaki eserlerin XVI. asırda hızla yaygınlaşmasına zemin hazırlamıştır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi ilmî ve kültürel mesnevilerden değildir?

Şemsiyye (Yazıcı Salih)

Kıyafet-nâme (Baba Yusuf)

Hikmet-nâme (Antepli İbrâhîm Bâlî)

Ashâb-ı Kehf (Kâtib Kemâl)

Murâd-nâme (Bedr-i Dilşad)

Açıklama:

A, B, C ve E şıkları ilim ve kültürle ilgili mesnevilere örnektir. D ise din ve tasavvuf büyüklerinin hayatlarını temel alır
Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 41

I. Dil
II. Üslup
III. İçerik
Yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri başlangıç devri kabul edilen XIV. asırda yazılan mesnevilerle XV. yüzyıldakiler arasındaki farklardandır?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

Başlangıç devri kabul edilen XIV. asırda yazılan mesnevilerle XV. yüzyıldakiler arasında dil, üslup ve muhteva (içerik) yönünden büyük farklar vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 42

Türk mesnevi edebiyatı tarihinde, XV. asrın, nitelik ve nicelik bakımından, önemli bir konumu ve yeri vardır. Bunda, önceki asrın aksine, halk tipi mesnevilerine nazaran _____ konulu mesnevilerin ön plana çıkması etkili olmuştur.
Aşağıdakilerden hangisi verilen boşluğa getirilebilecek en doğru ifadedir?

aşk

din

doğa

siyaset

tarih

Açıklama:

Türk mesnevi edebiyatı tarihinde, XV. asrın, nitelik ve nicelik bakımından, önemli bir konumu ve yeri vardır. Bunda, önceki asrın aksine, halk tipi mesnevilerine nazaran aşk konulu mesnevilerin ön plana çıkması etkili olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Türklere has olan ve diğer İslami edebiyatların hiçbirinde görülmeyen “mevlid” türünün en olgun örneği, XV. asırda Mevlid diye şöhret bulan Vesîletü’n-necât isimli eser aşağıdakilerden hangisine aittir?

Ahmed-i Rıdvân

Edirneli Şâhidî

Kemâl Ümmî

Süleymân Çelebi

Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 44

Pir Mehmed'e ait Attâr’ın Musîbet-nâme’sinin çevirisi olan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Ferah-nâme

Gülzâr-ı Ma’nevî

Letâyif-nâme

Tarîkat-nâme

Vahdetnâme

Açıklama:

Tasavvufî mesnevilerden olan Pîr Mehmed’in Tarîkat-nâme’si, Attâr’ın Musîbet-nâme’sinin çevirisidir.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi Leylâ vü Mecnûn yazanlardan biri değildir?

Ahmed-i Rıdvân

Bihiştî

Hamdullâh Hamdî

Kadîmî

Süleymân Çelebi

Açıklama:

Bihiştî, Hamdullâh Hamdî, Ahmed-i Rıdvân ve Kadîmî de birer Leylâ vü Mecnûn yazmışlardır.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi Mihr ü Vefâ isimli eser için doğru değildir?

Fâilâtün fâilâtün fâilün kalıbıyla yazılmıştır.

Edebi değeri yüksek bir eserdir.

İçerisinde bazı mitolojik unsurlar yer almaktadır.

842 beyitten oluşmaktadır.

İçerisinde didaktik unsurlar bulunmaktadır.

Açıklama:

Ümmî Îsâ isimli bir şaire ait olan Mihr ü Vefâ, aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla yazılmış ve 842 beyitten oluşmuştur. Eserin içerisinde, bazı mitolojik unsurlar bulunmaktadır. Beşerî ve ilahî aşkın ortaklaşa işlendiği hikâyenin içerisine yer yer didaktik mahiyette unsurlar da serpiştirilmiştir. Edebî değeri olmayan, ancak özellikle o dönem Türk dilinin hususiyetini ve kelime dünyasını yansıtması bakımından önemli olan eser, Sevim Yılmaz Önder tarafından yayımlanmıştır (2013).

Doğru Cevap: B

Soru 47

Tarihî, destani, menkıbevi mesneviler ile yazarları arasındaki eşleştirme aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Âşık Ahmed - Kemâl Ümmî Menâkıb-nâmesi

Hâfız Halîl - Hallâc-ı Mansûr Menâkıbnâmesi

Kemâl Ümmî - Ashâb-ı Kehf

Niyâzî - Menâkıb-ı Şeyh Bedreddîn

Sabâyî - Menâkıb-ı Hacı Bektâş-ı Veli

Açıklama:

Hızır bin İlyâs’ın Menâkıb-ı Hacı Bektâş-ı Velî’si, Âşık Ahmed’in Kemâl Ümmî Menâkıb-nâmesi’si, Hâfız Halîl’in Menâkıb-ı Şeyh Bedreddîn’i, Kemâl Ümmî’nin Menâkıb-ı Gîlânî’si, Niyâzî’nin Hallâc-ı Mansûr Menâkıbnâme’si, Sabâyî’nin Üveys-nâme’si ve Kâtib Kemâl’in Ashâb-ı Kehf’i bu tür mesnevilerdendir.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Bir kişinin başından geçen olayların anlatıldığı manzum veya mensur esere aşağıdakilerden hangi ad verilmektedir?

Düstûr-nâme

Gazavât-nâme

Hasb-i Hâl

Menâkıb-nâme

Sergüzeşt-nâme

Açıklama:

Bir kişinin başından geçen olayların anlatıldığı manzum veya mensur esere Sergüzeşt-nâme adı verilir.

Doğru Cevap: E

Soru 49

Şeyhî’nin Har-nâme’si için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

173 beyitten oluşmaktadır.

Destani bir mesnevi örneğidir.

Fatih Sultan Mehmed'e sunulmuştur.

Türk hiciv ve mizah edebiyatının şaheserlerindendir.

Zamanının en kısa mesnevisidir.

Açıklama:

Sosyal ve beşerî ince bir hiciv ile temiz ve başarılı bir Türkçenin örneği olan Şeyhî’nin Har-nâme’si, Türk hiciv ve mizah edebiyatının şaheserlerindendir.

Doğru Cevap: D

Soru 50

Yazıcı Sâlih’in Şemsiyye'si için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

2082 beyitten oluşmaktadır.

Arapça bir eserden tercüme edilmiştir.

Melhame türünün, bu döneme kadar yazılanların en derli toplusudur.

Mefâîlün mefâîlün feûlün kalıbıyla yazılmıştır.

Karmaşık, anlaşılması zor bir dili vardır.

Açıklama:

Yazıcı Sâlih’in Şemsiyye’si, melhame türünün, bu döneme kadar yazılanların en derli toplusu ve olgunu olup aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla yazılan eser, 4082 beyittir. Muhtemelen Farsça bir eserden tercüme olan Şemsiyye, öğretici oluşu sebebiyle, sade ve basit bir dil ile yazılmıştır.

Doğru Cevap: C

Ünite 8

Soru 1

Türk edebiyatında "Nazire şiir türü" hangi şairle başlamıştır?

Pir sultan Abdal

Mevlana

Hakim Süleyman Ata

Hoca Dehani

Karacaoğlan

Açıklama:

Türk edebiyatında ilk olarak "Nazire yazan şair Hakim Süleyman Ata'dır. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 2

Nazire şiir türünün Anadolu'da Türk edebiyatında ilk temsilcisi kimdir?

Yunus Emre

Hoca Dehhani

Ahmet Fakih

Pir Sultan Abdal

Sultan Veled

Açıklama:

Yunus Emre, "Nazire şiir türü" nün Anadolu'da Türk edebiyatındaki ilk temsilcisidir.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Arap edebiyatında "Nazire şiir türü" nde ilk örnekler hangi dönemde yazılmıştır?

Emeviler

Abbasiler

Endülüs

Cahiliyye

İslami Dönem

Açıklama:

Arap edebiyatında "Nazire şiir türü"nün ilk örnekleri "Cahilliye dönemi"nde görülmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 4

Fars edebiyatında ilk nazire örnekleri hangi yüzyılda görülmeye başlamıştır?

8. yüzyıl

9. yüzyıl

10. yüzyıl

11. yüzyıl

12. yüzyıl

Açıklama:

Fars edebiyatında 12. yüzyılda "Nazire şiir türü"nün ilk örnekleri görülmeye başlamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi "Nazire şiir türü"nün özelliklerinden biri değildir?

Genellikle kaside ve gazel nazım şekliyle yazılır.

Kafiye ve redifler aynıdır.

Aynı şiir ölçüsü kullanılmıştır.

Konuları farklıdır.

Tevafuk özelliği gösterir.

Açıklama:

Nazire'nin konusu farklı değildir; aynı konuda yazılır. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi 14. yüzyıl Çağatay edebiyatının "Nazire şiir türü"nde şiir yazan şairidir?

Ali Şîr Nevâî

Şeyhi

Ahmet Paşa

Necati Bey

Kaygusuz Abdal

Açıklama:

14. yüzyıl Çağatay edebiyatının nazire yazan şairi "Ali Şir Nevâî'dir.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Süleyman Çelebi'nin yazdığı "Mevlid" şiiri hangi şairin şiirine nazire olarak yazılmıştır?

Yunus Emre -Divan

Âşık Paşa-Garip-name

Şeyh Galip-Hüsn-ü Aşk

Mevlana-Mesnevi

Kaygusuz Abdal-Gülistan

Açıklama:

Süleyman Çelebi Mevlid şiirini Aşık Paşa'nın yazdığı "Garipname" şiirine nazire olarak yazmıştır. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Nazire yazılırken örnek alınan şiire ne ad verilir?

Nazire

Beyit

Kaside

Gazel

Zemin

Açıklama:

Nazirede örnek alınan şiire "Zemin" denir. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi Yunus Emre'nin nazire yazdığı şairdir?

Hoca Dehhani

Ahmet Yesevi

Ahmet Fakih

Sultan Veled

Mevlana

Açıklama:

Yunus Emre, Ahmet Yesevi'nin şiirine nazire yapmıştır. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Türk edebiyatında ilk nazire mecmuasını kim yazmıştır?

Şeyhi

Ahmet Paşa

Ömer b. Mezîd

Necati Bey

Ali Şir Nevâî

Açıklama:

Türk edebiyatında ilk nazire mecmuasını "Ömer b. Mezîd" yazmıştır. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi nazire yerine kullanılan kelime değildir?

gazel

mu’âraza

ihtizâ

muhâkât

taklîd

Açıklama:

NAZİRENİN ORTAYA ÇIKIŞI
Arap edebiyatında Cahiliyye devrinden itibaren görülen nazire, İslami dönemde Ka’b bin Züheyr’in Hz. Peygamber için yazdığı “Bânet Süâd (= Sevgili Uzaklaştı)” adındaki na’tına yazılan şiirlerle en geniş şekilde görülmeye başlanmış ve kesintisiz devam edip gelmiştir. Ancak terim olarak nazire yerine “mu’âraza” yanında “ihtizâ” ve “muhâkât” kelimeleri de kullanılmış, çok sonraları “taklîd”, “nazîr” ve “mesîl” terimlerine de yer verilmiştir (Durmuş 2006: 455 vd.)

Doğru Cevap: A

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi nazirelerin yazım şekillerinden biri değildir?

Kaside

Redif

Mesnevi

Müstezat

Musammat

Açıklama:

Nazirelerin Nazım Şekilleri ve Nazirelerde Görülen Özellikler
Genellikle gazel ve kaside nazım şekilleriyle yazıldığı görülen nazirelerin, mesnevi, müstezat ve musammat nazım şekillerinde yazılmış örnekleri de bulunmaktadır (Köksal 2006: 21). Ancak gazel tarzının nazirede önemli bir yeri vardır. Bu bakımdan farklı nazım şekillerinde yazılan şiirlere gazel ile “cevab” veya “nazire” yazıldığını da belirtmek gerekir.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi nazımın özelliklerinden biridir?

Karşılaşılan örneklerde aynı nazım şeklini kullanarak nazire yapıldığı görülmektedir

Nazirede daha fazla serbestlik ve esneklikler bulunmamaktadır

İlk yazılan şiire şairin aynı nazım şeklini kullanarak nazire yapması

İlk yazılan manzumeye kafiyesi aynı olan nazirelere de rastlanmaktadır

İlk yazılan manzumeye redifi aynı olan nazirelere de rastlanmaktadır

Açıklama:

Kasideyi kaside, gazeli gazel, murabbaı murabba kısaca, zemin şiir denilen ilk şiir hangi nazım şekli ile yazılmışsa, ona nazire yazan şairin de aynı nazım şeklini kullanması nazirede bir şart gibi görünürse de, karşılaşılan örnekler bunun aynen uygulanmadığını göstermektedir. Ayrıca nazirede, bazı durumlarda daha fazla serbestlik ve esnekliklerin de bulunduğunu belirtmek gerekir. Bu açıdan bakınca “model” veya “zemîn” şiire, yani ilk yazılan manzumeye kafiye ve redifi aynı olmayan nazirelere de rastlanmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Kendisi örnek alınarak benzeri yazılan şiire ne denir?

Kaside

Mesnevi

Müstezat

Zemin

Musammat

Açıklama:

Zemîn (=Model) Şiir
Kendisi örnek alınarak benzeri yazılan şiire “zemîn” veya “model” şiir denir.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Şairlerin karşılıklı, aynı zaman içinde söyledikleri şiire ne ad verilir?

müselles

ta‘şîre

taştîr

musammat

müşâ’are

Açıklama:

Buna paralel olarak, yine XVI. yüzyıldan sonra ortaya çıkan ve musammatlar içinde yer alan nazım şekilleri müsellesten ta‘şîre kadar, taştîr de dahil, varlıklarını müşterek ve ortak şiir yazma yönü ile bir başlangıç olan nazire türüne borçludurlar. Bu açıdan bakınca nazirenin Türk edebiyatında büyük bir işlevinin olduğunu ve şiir dünyamızı genişlettiğini de belirtmek gerekir. Bundan başka, şairlerin karşılıklı şiir söylemeleri, müşâ’are ise; aynı zaman içinde söylenen şiirlerdir. Bu yönü ile müşâ’are, nazirenin yaşanan zamandaki canlı örneği olarak görülmektedir. İşte bütün bu uğraşlar nazirenin Türk şiirindeki tesir ve gücünü de göstermektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 16

“Nazire”nin Anadolu’da başlayan Batı Türk edebiyatında ilk kim ile ortaya çıktığını söylemek mümkündür?

Yûnus Emre

Ahmed-i Yesevî

Hakîm Süleyman Ata

Nesîmî

Şeyhoğlu Mustafâ

Açıklama:

Nazirenin şiirimizde ortaya çıkışını, tarihî gelişmesini ve çıkış durumunu göz önüne alırsak, Behcetü’l-hadâ’ik’tan öğrendiğimize göre Türk, Arap ve Fars edebiyatlarında XIII. yüzyıldan önce, “nazire”nin varlığı söz konusudur. Bu türün Anadolu’da başlayan Batı Türk edebiyatında Yûnus Emre (ö. 1320) ile ortaya çıktığını söylemek mümkündür. Yûnus’un nazireleri, Ahmed-i Yesevî’nin (ö. 1166) şiirlerine yazılmıştır. Ancak Yûnus’tan önce bu türün ilk şairleri arasında yer vereceğimiz Türk şairi Hakîm Süleyman Ata’dır. Hakîm Süleyman Ata (ö. 1194), Ahmed-i Yesevî’nin hikmetlerine hikmetlerle karşılık vermiş, onun yolunu sadık bir öğrencisi olarak devam ettirmiş ve şiirlerine nazireler söylemiştir (Sertkaya 2010: 177-87).

Doğru Cevap: A

Soru 17

Germiyan beylerinden Süleyman Şah’ın yanında yetişmiş, tercüme ve telif eserler bırakmış nazım ve nesir sahasında üstün sanatkâr aşağıdakilerden hangisidir?

Nesîmî

Şeyhoğlu Mustafâ

Hakîm Süleyman Ata

Yûnus Emre

Ahmed-i Yesevî

Açıklama:

Ancak Ahmedî, hemen her şairi kendinden öncekiler ve aynı zamanda yaşayanlar da dâhil tenkit eder. Bunların başında Şeyhoğlu Mustafâ gelir. Saraya yakın bir şair olan Şeyhoğlu Mustafâ, Germiyan beylerinden Süleyman Şah’ın yanında yetişmiş, tercüme ve telif eserler bırakmış nazım ve nesir sahasında üstün bir sanatkârdır. Saraya yakınlığı sebebiyle Ahmedî’nin çekememezlik veya bir nevi hasedine uğramıştır. Ancak Hurşid-nâme’sindeki gazel tarzında yazdığı şiirlerde, Ahmedî’ye nazire diyeceğimiz aynı vezin ve kafiyede manzumeleri ile dikkat çeker. Bu durum bir çeşit atışma da sayılabilir.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Bugünkü bilgilerimize göre, Türk edebiyatında yazılan ilk nazire mecmuası Ömer b. Mezîd’in ortaya koyduğu ______________ adlı eserdir.

Câmi’ü’n-nezâ’ir

Mecma’ü’n-nezâ’ir

Mecmû’atü’n-nezâ’ir

Metâli’ü’n-nezâ’ir

Sabrî Mecmuası

Açıklama:

Ömer b. Mezîd’in Mecmû’atü’n-nezâ’ir’i
Bugünkü bilgilerimize göre, Türk edebiyatında yazılan ilk nazire mecmuası Ömer b. Mezîd’in ortaya koyduğu Mecmû’atü’n-nezâ’ir adlı eserdir. İngiltere (Londra)’de, Türk Dil Kurumu’nda ve Atatürk Üniversitesi Karahanoğlu Bağış Kitapları nr. 10d 91’de olmak üzere üç nüshası bilinen bu eser, 1436 yılında derlenerek Sultan II. Murâd’a sunulmuştur (Karabey 1996: 67).

Doğru Cevap: C

Soru 19

Eğirdirli Hacı Kemâl’e ait olan nazire mecmuası aşağıdakilerden hangisidir?

Sabrî Mecmuası

Pervâne Bey Mecmuası

Metâli’ü’n-nezâ’ir

Câmi’ü’n-nezâ’ir

Mecmû’atü’n-nezâ’ir

Açıklama:

Eğirdirli Hacı Kemâl’in Câmi’ü’n-nezâ’ir’i
Mecmû’atü’n-nezâ’ir’den 76 sene sonra, 1512 yılında, yazılan Câmi’ü’n-nezâ’ir, daha çok şaire yer vermiş ve 266 şairden 2824 şiir almıştır. Sultan II. Bâyezîd’in öldüğü ve I. Selîm’in tahta çıktığı senede yazılan Câmi’ü’n-nezâ’ir, Eğirdirli Hacı Kemâl’in eseridir. S 210

Doğru Cevap: D

Soru 20

XVII. yüzyılda yazılan ve derleyeni belli son nazire mecmuası olarak bilinen Budinli Hisâlî tarafından derlenen mecmua aşağıdakilerden hangisidir?

Câmi’ü’n-nezâ’ir

Sabrî Mecmuası

Pervâne Bey Mecmuası

Mecmû’atü’n-nezâ’ir

Metâli’ü’n-nezâ’ir

Açıklama:

XVII. yüzyılda yazılan Metâli’ü’n-nezâ’ir, derleyeni belli son nazire mecmuasıdır. Budinli Hisâlî (ö. 1062/1652) tarafından derlenen bu mecmua, şiirlerin sadece matla beyitlerine yer verilmesinden dolayı diğerlerinden farklıdır. Bundan dolayı mecmuaya Matâli’ü’n-nezâ’ir adı verilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Bir şairin tanınmış bir şiirine veya şiirlerine sonradan başka bir şair veya şairin kendisi tarafından, kafiyeleri veya kafiye ve redifleri aynı olan, aynı vezin ve konuda yazılan şiire ne denir?

Nazire

Hiciv

Vezin

Misilleme

Gazel

Açıklama:

Nazire, bir şairin tanınmış bir şiirine veya şiirlerine sonradan başka bir şair veya şairin kendisi tarafından, kafiyeleri veya kafiye ve redifleri aynı olan, aynı vezin ve konuda yazılan, çoklukla gazel ve kasidelerde görülen benzer şiirlerdir. Cevap da denilen nazirenin, aynı dilde ve şivelerde olması gerekir.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi nazîre-gû'nün karşılığıdır?

Nazire kitabı

Nazire okuru

Nazire şiiri

Nazire hecesi

Nazire şairi

Açıklama:

Nazireyi yazan şair “nazîre-gû” veya “nazîre-perdâz” olarak anılır.

Doğru Cevap: E

Soru 23

Türk edebiyatında “nazire” kelimesini, “nazireler” anlamında ilk defa kim kullanmıştır?

Ahmed Yesevi

Kuteybe bin Müslim

Yusuf Has Hacip

Aşık paşazade

Fahreddîn bin Mahmûd

Açıklama:

Türk edebiyatında “nazire” kelimesini, “nazireler” anlamında ilk defa Fahreddîn bin Mahmûd Behcetü’l-Hadâ’ik fî-mev’izeti’l-Halâ’ik adlı eserinde kullanmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 24

Ömer ibni Mezîd tarafından yazılarak II. Murâd’a sunulan ilk nazire mecmuası'nın ismi nedir?

Mecmu’atü’n-Nezâ’ir

Kafiye-i mugayir-i redif

Behcetü’l-Hadâ’ik fî-mev’izeti’l-Halâ’ik

Mecma‘ü’n-nezâ’ir

Câmi‘ü’n-nezâ’ir

Açıklama:

Ömer ibni Mezîd tarafından yazılarak II. Murâd’a sunulan ilk nazire mecmuası Mecmu’atü’n-Nezâ’ir’dir.

Doğru Cevap: A

Soru 25

Câmi‘ü’n-nezâ’ir kimindir?

Molla İshak

Eğirdirli Hacı Kemâl

Fahreddîn bin Mahmûd

Edirneli Nazmî

Ömer ibni Mezîd

Açıklama:

Câmi‘ü’n-nezâ’ir Eğirdirli Hacı Kemâl’indir.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Ahmed-i Yesevî’nin hikmetlerine hikmetlerle karşılık vermiş, onun yolunu sadık bir öğrencisi olarak devam ettirmiş ve şiirlerine nazireler söylemiş kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Fahreddîn bin Mahmûd

Ömer ibni Mezîd

Eğirdirli Hacı Kemâl

Hakîm Süleyman Ata

Edirneli Nazmî

Açıklama:

Hakîm Süleyman Ata (ö. 1194), Ahmed-i Yesevî’nin hikmetlerine hikmetlerle karşılık vermiş, onun yolunu sadık bir öğrencisi olarak devam ettirmiş ve şiirlerine nazireler söylemiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Ahmed-i Yesevî’nin,
Behişt duzeh talaşur talaşmakda beyân bar
Duzeh aytur min artuk minde Fir‘avn Hâmân bar
beytiyle başlayan şiirine,
Uçtmah tamug ögnüşür ögünmekde ma‘nâ bar
Tamug aytur men bay men mende Fir‘avn Hâmân bar
matlaı ile başlayan nazire ile cevap vermiş şair aşağıdakilerden hangisidir?

Ömer ibni Mezîd

Yunus Emre

Hakîm Süleyman Ata

Edirneli Nazmî

Eğirdirli Hacı Kemâl

Açıklama:

193. sayfadaki bilgilere göre doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Hurşid-nâme kimin eseridir?

Eğirdirli Kemal

Ahmed Paşa

Nesîmî

Şeyhoğlu Mustafâ

Ahmedî

Açıklama:

196. sayfadaki bilgiler ışığında doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Fatih Sultan Mehmed aşağıdakilerden hangisinin murabbaına nazire yazmıştır?

Ahmed Paşa

Karamanlı Nizâmî

Eğirdirli Kemal

Ahmed'i Dai

Yunus Emre

Açıklama:

201. sayfadaki örnekte görüleceği üzere doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Tutuşdı gam odına şâd gördügün gönlüm
Mukayyed oldı ol âzâd gördügün gönlüm
Diyâr-ı hicrde seyl-i sitemden oldı harâb
Fezâ-yı ışkda âbâd görüdügün gönlüm
Yukarıdaki nazire örneği kimindir?

Hayâlî-i Kadîm

Fuzûlî

Ahmed Paşa

Avni

Cem Sultan

Açıklama:

Fuzûlî’nin, Hayâlî-i Kadîm’in gazeline naziresi
Tutuşdı gam odına şâd gördügün gönlüm
Mukayyed oldı ol âzâd gördügün gönlüm
Diyâr-ı hicrde seyl-i sitemden oldı harâb
Fezâ-yı ışkda âbâd görüdügün gönlüm
Ne gördi bâdede bilmen ki oldı bâde-perest
Mürîd-i meşreb-i zühhâd gördügün gönlüm
Firâkun odını gördükçe mûm tek eridi
Sebât u sabra fûlâd gördügün gönlüm
Getürdi acz görüp ışk müşkil oldugını
Kamu hünerlere üstâd gördügün gönlüm
Degüldi beyle deminde bir ehl-i işret idi
Bu kanlar içmege mu‘tâd gördügün gönlüm
Fuzûlî eyledi âheng-i ıyş-hâne-i Rûm
Esîr-i mihnet-i Bagdâd gördügün gönlüm

Doğru Cevap: B

Soru 31

Nazireyi yazan şaire ne ad verilir?

Mu’âraza

Nezâ’ir

Nazîre-gû

Muhâkât

Nazîr

Açıklama:

Şair güzel bulup beğendiği şiirlere, hayranlık ve saygı duyduğu şairlerin şiirlerine, aynı konu, aynı vezin, aynı kafiye ve redif ile şiirler yazar. Buna “nazire yazmak”, “tanzîr etmek” veya “nazîre demek” adları verilir. Yazılan şiir de “nazire” olarak adlandırılır. Nazirenin çokluk şekli “nezâ’ir veya nezâyir”dir. Nazireyi yazan şair de “nazîre-gû” veya “nazîre-perdâz” olarak anılır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 32

İslami dönemde ilk nazire örnekleri kimin eserlerinde görülmüştür?

Ka’b bin Züheyr

Ahmed-i Yesevî

Fahreddîn bin Mahmûd

Ömer ibni Mezîd

Yunus Emre

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 33

Nazireler daha çok hangi nazım şekliyle yazılmışlardır?

Müstezat

Kıt’a

Gazel

Mesnevi

Musammat

Açıklama:

Genellikle gazel ve kaside nazım şekilleriyle yazıldığı görülen nazirelerin, mesnevi, müstezat ve musammat nazım şekillerinde yazılmış örnekleri de bulunmaktadır. Ancak gazel tarzının nazirede önemli bir yeri vardır. Bu bakımdan farklı nazım şekillerinde yazılan şiirlere gazel ile “cevab” veya “nazire” yazıldığını da belirtmek gerekir. Kimi zaman bunun zıddı da olabilmektedir. Yerine göre bir gazelin kaside ile tanzir edildiği de vâkidir. Ayrıca gazelin kıt’a ve murabba ile tanzir edildiği, nazire mecmualarında pek çok örnekle ortaya konmuştur. Bu, gazel nazım şeklinin diğer şekillere göre daha kısa oluşundan veya sanatkârın keyfî davranışından kaynaklanmış olabilir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Ahmed-i Yesevî’nin şiirlerine nazire yazan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Nesîmî

Ahmed Paşa

Melîhî

Hakîm Süleyman Ata

Şeyhoğlu Mustafâ

Açıklama:

Nazirenin şiirimizde ortaya çıkışını, tarihî gelişmesini ve çıkış durumunu göz önüne alırsak, Behcetü’lhadâ’ik’tan öğrendiğimize göre Türk, Arap ve Fars edebiyatlarında XIII. yüzyıldan önce, “nazire”nin varlığı söz konusudur. Bu türün Anadolu’da başlayan Batı Türk edebiyatında Yûnus Emre ile ortaya çıktığını söylemek mümkündür. Yûnus’un nazireleri, Ahmed-i Yesevî’nin şiirlerine yazılmıştır. Ancak Yûnus’tan önce bu türün ilk şairleri arasında yer vereceğimiz Türk şairi Hakîm Süleyman Ata’dır. Hakîm Süleyman Ata, Ahmed-i Yesevî’nin hikmetlerine hikmetlerle karşılık vermiş, onun yolunu sadık bir öğrencisi olarak devam ettirmiş ve şiirlerine nazireler söylemiştir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 35

Bir şiir esas alınarak onunla aynı vezin ve kafiyede, fakat anlamca zıt konuda olan şiirlere ne ad verilir?

Nakîze

Divan

Reddiyye

Tanzir

Müstezat

Açıklama:

Necâtî XV. yüzyılın son çeyreğinden itibaren bütün XVI. yüzyıl da dahil, etkisini sürdüren ve şiirlerine pek çok nazire yazılan bir şair olmuştur. XVI. yüzyılın şairleri, başta Sehî Beg, Fuzûlî olmak üzere, Bâkî’ye kadar pek çok şair Necâtî’nin şiirlerini tanzir etmiştir. Edirneli şair Sâgarî ise, ayrı bir yol tutarak Necâtî Beg’in gazellerini değiştirmek ve hicve dönüştürmek yoluyla “nakîze”ler yazmıştır (Musalı 2009: 309). Nakîze, bir şiir esas alınarak onunla aynı vezin ve kafiyede, fakat anlamca zıt konuda olan ve bir nevi zemin şiire reddiyye olarak yazılan şiirlere denmektedir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Süleyman Çelebi Mevlid eserinde aşağıdaki eserlerden hangisini daha iyi bir şekilde ifade etmiştir?

Külliyât-ı Divan

Hurşîd-nâme

Bedâyi‘ü’l-Vasat

Kerem Kasidesi

Garîb-nâme

Açıklama:

Eserlerin eserlere nazire olarak yazılması da önemli bir konudur. Nihad Sami Banarlı, bunu daha çok Süleyman Çelebi’nin yazdığı Mevlid adı ile bilinen Vesîletü’n-necât için dile getirmektedir. Banarlı nazire için, yeniden yaratış veya daha mükemmel hâle koyuş fikrine yer vermiştir. Gerçekten Mevlid’e bakınca, Süleyman Çelebi’nin, Âşık Paşa’nın Garîb-nâme adlı eserinde geçen pek çok beyti yeniden ele alarak daha mükemmel bir hâle koyduğunu görürüz. Bunun yanında şairin, Erzurumlu Mustafa Darîr’in Sîretü’n-nebî adlı siyerindeki doğum kısmını da ihmal etmediği bir başka durumdur. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 37

Türk edebiyatında yazılan ilk nazire mecmuası aşağıdakilerden hangisidir?

Çarh-nâme

Mecmû’atü’n-nezâ’ir

Matâli’ü’n-nezâ’ir

Câmi’ü’n-nezâ’ir’i

Sabrî Mecmuası

Açıklama:

Bugünkü bilgilerimize göre, Türk edebiyatında yazılan ilk nazire mecmuası Ömer b. Mezîd’in ortaya koyduğu Mecmû’atü’n-nezâ’ir adlı eserdir. İngiltere’de, Türk Dil Kurumu’nda ve Atatürk Üniversitesi Karahanoğlu Bağış Kitapları olmak üzere üç nüshası bilinen bu eser, 1436 yılında derlenerek Sultan II. Murâd’a sunulmuştur. Mecmû’atü’n-nezâ’ir’de, Ömer b. Mezîd 84 şairden 397 şiir almıştır. Bu mecmua, Nesîmî, Ahmedî, Şeyhî gibi önde gelen sanatkârların etkiledikleri ve etkilendikleri şairleri göstermesi bakımından önemlidir. Hatta ilk olması yönü ile çığır açıcı bir özelliği de vardır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Genellikle nazire mecmuaları aşağıdakilerden hangisine göre düzenlenmişlerdir?

Şiirlerin içeriklerine

Zemin şiire

Şiirlerin tarihlerine

Redif benzerliğine

Şairlerin özelliklerine

Açıklama:

Türk edebiyatında Ömer b. Mezîd’in Mecmû’atü’n-nezâ’ir’inden sonra yazılan ikinci bir nazire mecmuası daha vardır. Bu mecmuanın derleyici ve derleme tarihi belli değildir. Ancak Şeyhî, Ahmed Paşa, Karamanlı Nizâmî, Visâlî, Atâyî, Adnî ve Hafî’nin şiirlerine yer veren sınırlı bir nazire mecmuasıdır. Bu mecmua, zemin veya model şiir denilen şiirlere göre düzenlenmiştir. Halbuki diğer nazire mecmuaları; vezin, kafiye ve redif benzerliğine göre tertip edilmişlerdir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 39

Pervane Bey Mecmuası hangi padişah zamanında yazılmıştır?

I. Selim

Sultan I. Ahmed

Fatih Sultan Mehmed

Kanunî Sultan Süleyman

Sultân Bâyezîd

Açıklama:

XVI. yüzyılda nazire toplayan bir diğer kişi ise, Kanunî Sultan Süleyman’ın bendelerinden Pervâne Bey’dir. Pervâne Bey’in derlediği ve günümüzde daha çok Pervâne Bey Mecmuası diye anılan mecmuanın bilinen tek nüshası, Topkapı Sarayı Kütüphanesi, Bağdat Nu. 406’da kayıtlıdır. 641 varak olan nüshanın, baştan bir yaprağı eksiktir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

XVII. yüzyılda yazılan Metâli’ü’n-nezâ’ir kim tarafından derlenmiştir?

Edirneli Nazmî

Şeyhoğlu Mustafâ

Budinli Hisâlî

Hacı Kemâl

Ömer b. Mezîd

Açıklama:

XVII. yüzyılda yazılan Metâli’ü’n-nezâ’ir, derleyeni belli son nazire mecmuasıdır. Budinli Hisâlî tarafından derlenen bu mecmua, şiirlerin sadece matla beyitlerine yer verilmesinden dolayı diğerlerinden farklıdır. Bundan dolayı mecmuaya Matâli’ü’n-nezâ’ir adı verilmiştir. Hisâlî’nin kendi matlalarının da bulunduğu mecmuadaki beyitler, vezinlere ve kafiyelere göre sıralanmıştır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 41

I. Nazireye cevap da denilmektedir.
II. Nazireler aynı vezin ve konuda yazılır.
III. Nazirenin, aynı dilde ve şivelerde olmasına gerek yoktur.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri nazire için doğrudur?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 42

Fars edebiyatında da ilk nazire örnekleri kaçıncı yüzyılda görülmeye başlanmıştır?

9.yüzyıl

10.yüzyıl

11.yüzyıl

12.yüzyıl

13.yüzyıl

Açıklama:

Fars edebiyatında da ilk nazire örnekleri on ikinci yüzyılda görülmeye başlanmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 43

Türk edebiyatında “nazire” kelimesini, “nazireler” anlamında ilk defa Behcetü’l-Hadâ’ik fî-mev’izeti’l-Halâ’ik adlı eserinde kullanan aşağıdakilerden hangisidir?

Eğirdirli Hacı Kemâl

Fahreddîn bin Mahmûd

Karamanlı Nizâmî

Ömer ibni Mezîd

Şeyhoğlu Mustafâ

Açıklama:

Türk edebiyatında “nazire” kelimesini, “nazireler” anlamında ilk defa Fahreddîn bin Mahmûd Behcetü’l-Hadâ’ik fî-mev’izeti’l-Halâ’ik adlı eserinde kullanmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 44

I. Müstezat
II. Mesnevi
III. Gazel
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri yazılmış nazirelerin nazım şekillerindendir?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

Genellikle gazel ve kaside nazım şekilleriyle yazıldığı görülen nazirelerin, mesnevi, müstezat ve musammat nazım şekillerinde yazılmış örnekleri de bulunmaktadır (Köksal 2006: 21). Ancak gazel tarzının nazirede önemli bir yeri vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Kendisi örnek alınarak benzeri yazılan şiire ne isim verilir?

Zemîn

Tanzir

Nazire

Motif

Desen

Açıklama:

Kendisi örnek alınarak benzeri yazılan şiire “zemîn” veya “model” şiir denir.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Yûnus’tan önce nazirenin ilk şairleri arasında yer vereceğimiz Türk şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Ahmed-i Yesevî

Eğirdirli Hacı Kemâl

Hakîm Süleyman Ata

Süleyman Çelebi

Şeyhoğlu Mustafâ

Açıklama:

Türk, Arap ve Fars edebiyatlarında XIII. yüzyıldan önce, “nazire”nin varlığı söz konusudur. Bu türün Anadolu’da başlayan Batı Türk edebiyatında Yûnus Emre (ö. 1320) ile ortaya çıktığını söylemek mümkündür. Yûnus’un nazireleri, Ahmed-i Yesevî’nin (ö. 1166) şiirlerine yazılmıştır. Ancak Yûnus’tan önce bu türün ilk şairleri arasında yer vereceğimiz Türk şairi Hakîm Süleyman Ata’dır. Hakîm Süleyman Ata (ö. 1194), Ahmed-i Yesevî’nin hikmetlerine hikmetlerle karşılık vermiş, onun yolunu sadık bir
öğrencisi olarak devam ettirmiş ve şiirlerine nazireler söylemiştir (Sertkaya 2010: 177-87).

Doğru Cevap: C

Soru 47

"İstedügümi buldum eşkere cân içinde
Taşra isteyen kendü kendü nihân içinde" matla’ı ile başlayan şiirini Yunus kimin şiirine cevaben yazmıştır?

Ahmed-i Yesevî

Melîhî

Nesîmî

Süleyman Şah

Şeyhoğlu Mustafâ

Açıklama:

Ahmed-i Yesevî’nin, "Hâlıkımnı izler min tün kün cihân içinde / Tört yanımdın yol indi kevn ü mekân içinde" şeklinde başlayan hikmetine karşılık Yûnus; İstedügümi buldum eşkere cân içinde / Taşra isteyen kendü kendü nihân içinde matla’ı ile başlayan şiirini yazmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Nazire mecmuaları harici kimi şairlere yer veren ve onlardan beyitler alan ilk şair ve yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Ahmed-i Yesevî

Nesîmî

Süleyman Çelebi

Şeyhoğlu Mustafâ

Yunus Emre

Açıklama:

Mazire mecmualarına geçmeden, kimi şairlere yer veren ve onlardan beyitler alan ilk şair ve yazar Şeyhoğlu Mustafâ’dır. O, Kenzü’l-küberâ’sında onun üstünde şairin adını zikretmiş ve şiirlerine yer vermiştir. Fakat sonra yazılan nazire mecmualarında, şairlerin ve seçilen şiirlerin sayısı artmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 49

Türk edebiyatında yazılan ilk nazire mecmuası olan Mecmû’atü’n-nezâ’ir adlı eseri aşağıdakilerden hangisi yazmıştır?

Pervâne Bey

Ömer b. Mezîd

Karamanlı Nizâmî

Edirneli Nazmî

Budinli Hisalî

Açıklama:

Türk edebiyatında yazılan ilk nazire mecmuası Ömer b. Mezîd’in ortaya koyduğu Mecmû’atü’n-nezâ’ir adlı eserdir

Doğru Cevap: B

Soru 50

Budinli Hisâlî (ö. 1062/1652) tarafından derlenen, şiirlerin sadece matla beyitlerine yer verilmesinden dolayı diğerlerinden farklı olan mecmua aşağıdakilerden hangisidir?

Câmi’ü’n-nezâ’ir

Çarh-nâme

Mecma’ü’n-nezâ’ir

Metâli’ü’n-nezâ’ir

Sabrî Mecmuası

Açıklama:

XVII. yüzyılda yazılan Metâli’ü’n-nezâ’ir, derleyeni belli son nazire mecmuasıdır. Budinli Hisâlî (ö. 1062/1652) tarafından derlenen bu mecmua, şiirlerin sadece matla beyitlerine yer verilmesinden dolayı diğerlerinden farklıdır. Bundan dolayı mecmuaya Metâli’ü’n-nezâ’ir adı verilmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 51

Cevap kelimesi hangisinin karşılığıdır?

İhtiza.

Muhakat.

Nazire.

Taklid.

Tazmin.

Açıklama:

Nazire. Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 52

Kendisi örnek alınarak benzeri yazılan şiire ne denir?

Zemin.

İhtiza.

Tazmin.

Nazire.

Tanzir.

Açıklama:

Zemin. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Nazirenin çokluk şekli aşağıdakilerden hangisidir?

Nezayir.

Tanzir.

İhtiza.

Taklid.

Tazmin.

Açıklama:

Nezayir. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 54

Arap edebiyatında nazirenin karşılığı nedir?

İhtiza.

Tazmin.

İstikbal.

Müşaare.

Nazire-gü

Açıklama:

İhtiza. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 55

Fars edebiyatında nazirenin karşılığı nedir?

Muraza.

İhtiza.

Taklid.

İstikbal.

Nazir.

Açıklama:

İstikbal. Cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi ortak gazel anlamındadır?

Tanzir.

İhtiza.

Gazel-i müşterek.

İstikbal.

Nazir.

Açıklama:

Gazeli müşterek. Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 57

Hangisi 1194 yılında ölen Ahmet Yesevi'nin hikmetlerine hikmetlerle karşılık vermiş Türk şairidir?

Yunus.

Hakim Süleyman Ata.

Nesimi.

Ahmedi.

Ahmed-i Da-i.

Açıklama:

Hakim Süleyman Ata. Cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Hangisi 15. yüzyılın önde gelen şairlerindendir?

Ahmed Paşa.

Ahmedi

Ahmed-i Da-i.

Nesimi.

Yunus.

Açıklama:

Ahmed Paşa. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 59

Hurşidname aşağıdakilerden hangisine aittir?

Ahmedi

Ahmed Yesevi.

Ahmed-i Da-i.

Şeyhoğlu Mustafa.

Nesimi.

Açıklama:

Şeyhoğlu Mustafa. Cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Kerem Kasidesi aşağıdakilerden hangisi tarafından tanzir edilmiştir?

Ahmedi.

Ahmed-i Da-i.

Nesimi.

Ahmet Paşa.

Ahmed Yesevi.

Açıklama:

Ahmed Paşa. Cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 61

Fars edebiyatında nazire hangi sözcük ile karşılanmıştır?

ihtizâ

nazîr

mesîl

cevâb

taklîd

Açıklama:

Arap edebiyatında Cahiliyye devrinden itibaren görülen nazire, İslami dönemde Ka’b bin Züheyr’in Hz. Peygamber için yazdığı “Bânet Süâd (= Sevgili Uzaklaştı)” adındaki na’tına yazılan şiirlerle en geniş şekilde görülmeye başlanmış ve kesintisiz devam edip gelmiştir. Ancak terim olarak nazire yerine “mu’âraza” yanında “ihtizâ” ve “muhâkât” kelimeleri de kullanılmış, çok sonraları “taklîd”,
“nazîr” ve “mesîl” terimlerine de yer verilmiştir. Fars edebiyatında ise, nazire, “cevâb” kelimesi ile karşılanmış, ayrıca “istikbâl” ve “tazmîn” gibi terimler de kullanılmıştır. Fars edebiyatında da ilk nazire örnekleri on ikinci yüzyılda görülmeye başlanmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 62

Türk edebiyatında “nazire” kelimesini, “nazireler” anlamında ilk defa Behcetü’l-Hadâ’ik fî-mev’izeti’l-Halâ’ik adlı eserinde aşağıdakilerden hangisi kullanmıştır?

Hakîm Süleyman Ata

Fahreddîn bin Mahmûd

Ahmed-i Yesevî

Yûnus Emre

Âşık Paşa

Açıklama:

Türk edebiyatında “nazire” kelimesini, “nazireler” anlamında ilk defa Fahreddîn bin Mahmûd Behcetü’l-Hadâ’ik fî-mev’izeti’l-Halâ’ik adlı eserinde kullanmıştır. Fahreddîn bin Mahmûd eserinde yer verdiği “koşuk” adı ile bilinen manzumeler için “ve benden dilediler kim bunlarun dilince bu fen içre bir kitâb eyleyem, nükte ve nezâyir birle söyleyem kim bularun dilegi kabul ola” demektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 63

Ömer ibni Mezîd tarafından yazılarak II. Murâd’a sunulan ilk nazire mecmuası aşağıdakilerden hangisidir?

Mecmu’atü’n-nezâ’ir

Câmi‘ü’n-nezâ’ir’

Mecma‘ü’n-nezâ’ir

Pervâne Beg Mecmu’ası

Behcetü’l-Hadâ’ik fî-mev’izeti’l-Halâ’ik

Açıklama:

Ömer ibni Mezîd tarafından yazılarak II. Murâd’a sunulan ilk nazire mecmuası Mecmu’atü’n-Nezâ’ir’de yer alan zemin şiir ve nazire farklılığına, sadece bir şiirde rastlanmıştır. Halbuki daha sonra yazılan Eğirdirli Hacı Kemâl’in Câmi‘ü’n-nezâ’ir’i ile Edirneli Nazmî’nin Mecma‘ü’n-nezâ’ir adlı eserinde, böyle farklılıkların gitgide arttığını da belirtmemiz yerinde olacaktır. Bu durum, yine XVI. asır ürünlerinden olan Pervâne Beg Mecmu’ası’nda zemin veya model şiire benzemeyen ve nazire dışına çıkan çok sayıda şiirin varlığı ile daha da ileri götürülmüştür.

Doğru Cevap: A

Soru 64

Nazirenin yaşanan zamandaki canlı örneği olarak görülen, şairlerin karşılıklı şiir söylemelerine ve aynı zaman içinde söylenen şiirlere ne ad verilir?

Zemîn

Tazmîn

Müşâ’are

İstikbâl

İhtizâ

Açıklama:

Şairlerin karşılıklı şiir söylemeleri, müşâ’are ise; aynı zaman içinde söylenen şiirlerdir. Bu yönü ile müşâ’are, nazirenin yaşanan zamandaki canlı örneği olarak görülmektedir. İşte bütün bu uğraşlar nazirenin Türk şiirindeki tesir ve gücünü
de göstermektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 65

Nazirenin ilk şairleri arasında yer vereceğimiz Türk şairi Hakîm Süleyman Ata hangi şairin hikmetlerine hikmetlerle karşılık vermiş, onun yolunu sadık bir öğrencisi olarak devam ettirmiş ve şiirlerine nazireler söylemiştir?

Yunus Emre

Nesimî

Ahmed-i Dâ’î

Şeyhoğlu Mustafâ

Ahmed-i Yesevî

Açıklama:

Nazirenin şiirimizde ortaya çıkışını, tarihî gelişmesini ve çıkış durumunu göz önüne alırsak, Behcetü’lhadâ’ik’tan öğrendiğimize göre Türk, Arap ve Fars edebiyatlarında XIII. yüzyıldan önce, “nazire”nin varlığı söz konusudur. Bu türün Anadolu’da başlayan Batı Türk edebiyatında Yûnus Emre (ö. 1320) ile ortaya çıktığını söylemek mümkündür. Yûnus’un nazireleri, Ahmed-i Yesevî’nin (ö. 1166) şiirlerine yazılmıştır. Ancak Yûnus’tan önce bu türün ilk şairleri arasında yer vereceğimiz Türk şairi Hakîm Süleyman Ata’dır. Hakîm Süleyman Ata (ö. 1194), Ahmed-i Yesevî’nin hikmetlerine hikmetlerle karşılık vermiş, onun yolunu sadık bir öğrencisi olarak devam ettirmiş ve şiirlerine nazireler söylemiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 66

Ahmed-i Yesevî’nin, "Hâlıkımnı izler min tün kün cihân içinde, Tört yanımdın yol indi kevn ü mekân içinde şeklinde başlayan hikmetine karşılık; İstedügümi buldum eşkere cân içinde, Taşra isteyen kendü kendü nihân içinde" matla’ı ile başlayan şiirini yazan kimdir?

Yûnus Emre

Nesîmî

Şeyhoğlu Mustafâ

Ahmed-i Dâ’î

Ahmed Paşa

Açıklama:

Ahmed-i Yesevî’nin, "Hâlıkımnı izler min tün kün cihân içinde,Tört yanımdın yol indi kevn ü mekân içinde" şeklinde başlayan hikmetine karşılık Yûnus;
İstedügümi buldum eşkere cân içinde, Taşra isteyen kendü kendü nihân içinde
matla’ı ile başlayan şiirini yazmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 67

Aşağıdakilerden hangi şairin "Çün bulınmadı cihânda derdüne dermân gönül Yiridür bu hasret ile ger alursan kan gönül" beytiyle başlayan nazmına, Ahmed Paşa da ilk bendi, "Gül yüzünde göreli zülf-i semen-sây gönül, Kuru sevdâda yeler bî-ser ü bî-pây gönül, Dimedüm mi sana tolaşma ana hây gönül, Vây gönül vây bu gönül vây gönül ey vây gönül şeklinde olan murabba’ı ile cevap vermiştir?

Şeyhoğlu Mustafâ

Ahmed Yesevi

YUnus Emre

Nesimi

Hakîm Süleyman Ata

Açıklama:

Ahmed Paşa’nın farklı bir nazım şekli ile Şeyhoğlu Mustafâ’nın şiirlerine nazire yazdığını da görürüz. Şeyhoğlu Mustafâ’nın,
Çün bulınmadı cihânda derdüne dermân gönül
Yiridür bu hasret ile ger alursan kan gönül
beytiyle başlayan nazmına,
Ahmed Paşa da ilk bendi,
Gül yüzünde göreli zülf-i semen-sây gönül
Kuru sevdâda yeler bî-ser ü bî-pây gönül
Dimedüm mi sana tolaşma ana hây gönül
Vây gönül vây bu gönül vây gönül ey vây gönül
şeklinde olan murabba’ı ile cevap vermiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 68

Başlangıçta “gazel” veya “nazım” şekilleri ile görülen şiir Fâtih ve Karamanlı Nizâmî tarafından cevap olarak hangi nazım şeklinde ortaya konmuştur?

Tahmîs

Manzume

Matlaı

Murabba

Muhammes

Açıklama:

Şeyhoğlu’nun, Hurşid-nâme’de yer verdiği bu nazım, ayrıca bir nazireler silsilesini de beraberinde getirmiştir. Önce Ahmed Paşa olmak üzere, Melîhî murabba nazım şeklinde nazireler yazmışlardır. Ayrıca Avnî mahlasını kullanan Fatih Sultan Mehmed ile Karamanlı Nizâmî ise, bu şiire muhammes olarak nazireler yazmışlardır. Tabii sonra gelen şairlerin, zemin şiir yerine Ahmed Paşa’nın murabbaını göz önüne almaları ve bu şiire, zemin şiir olarak, nazire yazmaları gerekir. Her ne şekilde olursa olsun Şeyhoğlu Mustafâ’nın “nazım”ı, zemin şiir olarak bu nazireler zincirinin başında bir taç gibi yer almıştır.
Ahmed Paşa’nın murabba (naziresi)ına ise, Fatih Sultan Mehmed ve Karamanlı Nizâmî muhammes nazireler yazmışlardır.

Doğru Cevap: E

Soru 69

Amasyalı şair Mihrî şiirlerine nazireler yazılması yönüyle dikkat çeken bir sanatkâr olan, XVI. yüzyıla bir güneş gibi doğan hangi usta ve büyük şairin elli beş şiirini tanzir etmiştir?

Lütfî

Ali Şîr Nevâi

Necâtî Beg

Fuzûlî

Hayâlî-i Kadîm

Açıklama:

Yine devrin bir başka şairi olan ve XVI. yüzyıla bir güneş gibi doğan usta ve büyük şair Necâtî Beg, şiirlerine nazireler yazılan, bu yönü ile dikkat çeken bir sanatkârdır. Bunların başında Amasyalı şair Mihrî Hatun gelmektedir. Latîfî’nin; “gazellerinin çoğu merhum Necâtî’ye nazire olarak söylenmiştir. Bundan kastı şiir seviyesi bakımından ona yetişmekti. Ancak Necâtî bundan rahatsızlık duymakta idi.” derken, Mihrî’ye hitâben de; "İy benüm şi‘rüme nazîre diyen, Çıkma râh-ı edebden eyle hazer" şeklinde bir tembihte de bulunmuştur. Yapılan araştırmalar, Mihrî’nin Necâtî Beg’in elli beş şiirini tanzir ettiğini ortaya çıkarmıştır.
Necâtî, XV. yüzyılın son çeyreğinden itibaren bütün XVI. yüzyıl da dahil, etkisini sürdüren ve şiirlerine pek çok nazire yazılan bir şair olmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 70

Nazire mecmualarına geçmeden Kenzü’l-küberâ’sında onun üstünde şairin adını zikretmiş ve şiirlerine yer vermiş olan ilk şair ve yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Ömer b. Mezîd

Şeyhoğlu Mustafâ

Eğirdirli Hacı Kemal

Pervâne Beg

Karamanlı Nizâmî

Açıklama:

Türk edebiyatında ortaya çıkan ve şiirimizi açarak genişleten, edebî faaliyetlerin canlılığını devam ettiren nazirecilik neticesinde, yeni eserlerin yazılması da gerekirdi. İşte bunun sonunda, Türk edebiyatında nazire mecmuaları ortaya çıkmış oldu. Nazire mecmuaları, yazılan şiirleri edebî bir zevke göre ele alıp, onlara ilgi duyarak devam ettiren şairleri vermeleri ve sevilen şiirleri ortaya koymaları açısından önemlidir. Her şeyden önce edebiyat tarihinde adları geçmeyen, ancak şiirleri ile kendini gösteren, hayatları hakkında bilgimizin bulunmadığı şairlerimizin böyle mecmualarda yer alması, edebî zenginliğimizi de göstermektedir. Unutulmuş ve eserleri kaybolmuş bu şairler sayesinde, nazire mecmualarımız zenginlik kazanmıştır. Ancak nazire mecmualarına geçmeden, kimi şairlere yer veren ve onlardan beyitler alan ilk şair ve yazar Şeyhoğlu Mustafâ’dır. O, Kenzü’l-küberâ’sında onun üstünde şairin adını zikretmiş ve şiirlerine yer vermiştir. Fakat sonra yazılan nazire mecmualarında, şairlerin ve seçilen şiirlerin sayısı artmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 71

Türk edebiyatında “nazire” kelimesini, “nazireler” anlamında ilk defa Behcetü’l-Hadâ’ik fî-mev’izeti’l-Halâ’ik adlı eserinde kullanan şair kimdir?

Âşık Paşa

Fahreddîn bin Mahmûd

Hakîm Süleyman Ata

Nesîmî

Şeyhoğlu Mustafa

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 72

Aşağıdakilerden hangisi Arap edebiyatında nazireye verilen isimlerden biri değildir?

ihtizâ

mu’âraza

muhâkât

mesîl

tazmîn

Açıklama:

Arap edebiyatında Cahiliyye devrinden itibaren görülen nazire, İslami dönemde Ka’b bin Züheyr’in Hz. Peygamber için yazdığı “Bânet Süâd (= Sevgili Uzaklaştı)” adındaki na’tına yazılan şiirlerle en geniş şekilde görülmeye başlanmış ve kesintisiz devam edip gelmiştir. Ancak terim olarak nazire yerine “mu’âraza” yanında “ihtizâ” ve “muhâkât” kelimeleri de kullanılmış, çok sonraları “taklîd”,
“nazîr” ve “mesîl” terimlerine de yer verilmiştir(Durmuş 2006: 455 vd.).
Fars edebiyatında ise, nazire, “cevâb” kelimesi ile karşılanmış, ayrıca “istikbâl” ve “tazmîn” gibi terimler de kullanılmıştır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 73

Aşağıdakilerden hangisi nazire yazım şekillerinden biri değildir?

Gazel

Kaside

Mesnevi

Musammat

Terkib-i bent

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 74

Ömer İbni Mezîd tarafından yazılarak II. Murâd’a sunulan ilk nazire mecmuası aşağıdakilerden hangisidir?

Câmi‘ü’n-nezâ’ir

Mecma‘ü’n-nezâ’ir

Mecmu’atü’n-Nezâ’ir

Metâliün-nezâir

Pervâne Beg Mecmu’ası

Açıklama:

Ömer İbni Mezîd tarafından yazılarak II. Murâd’a sunulan ilk nazire
mecmuası Mecmu’atü’n-Nezâ’ir’de yer alan zemin şiir ve nazire farklılığına, sadece bir şiirde rastlanmıştır. Halbuki daha sonra yazılan Eğirdirli Hacı Kemâl’in Câmi‘ü’n-nezâ’ir’i ile Edirneli Nazmî’nin Mecma‘ü’n-nezâ’ir adlı eserinde, böyle farklılıkların gitgide arttığını da belirtmemiz yerinde olacaktır. Bu durum, yine XVI. asır ürünlerinden olan Pervâne Beg Mecmu’ası’nda zemin veya model şiire
benzemeyen ve nazire dışına çıkan çok sayıda şiirin varlığı ile daha da ileri götürülmüştür.

Doğru Cevap: C

Soru 75

Aşağıdakilerden hangisi "şairlerin karşılıklı şiir söylemeleri ya da aynı zaman içinde söylenen şiirler" için kullanılan terimdir?

Gazel-i müşterek

Müselles

Müşâ’are

Şi‘r-i müşterek

Tahmîs

Açıklama:

“Nazire”den başka olarak yazılan ortak şiirler, her halde varlıklarını bu şekildeki manzumelerden almışlardır. Hal böyle olunca “şi‘r-i müşterek” denilen bir beyit ve mısraı bir şairin, diğer beyit veya mısraı başka bir şairin söylediği (ortak) gazeller bunda en başta gelirler. Ayrıca “gazel-i müşterek (=ortak gazel)” denilen ve birden çok şairi olan gazellerden başka müselles, terbî‘, tahmîs, taştîr, tesdîs, tesbî‘, tesmîn, tetsi‘ ve ta‘şîr gibi nazım şekilleri de bir noktada varlıklarını nazireye borçludurlar.
XVI. yüzyıldan sonra ortaya çıkan ve musammatlar içinde yer alan nazım şekilleri müsellesten ta‘şîre kadar, taştîr de dahil, varlıklarını müşterek ve ortak şiir yazma yönü ile bir başlangıç olan nazire türüne borçludurlar. Bu açıdan bakınca nazirenin Türk edebiyatında büyük bir işlevinin olduğunu ve şiir dünyamızı genişlettiğini de belirtmek gerekir. Bundan başka, şairlerin karşılıklı şiir söylemeleri, müşâ’are ise; aynı zaman içinde söylenen şiirlerdir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 76

Aşağıdakilerden hangisi Hakim Süleyman Ata’nın nazire yazdığı şairlerden biridir?

Ahmed Fakîh

Ahmed-i Yesevî

Sultan Veled

Yûnus Emre

Zengi Ata

Açıklama:

Nazirenin şiirimizde ortaya çıkışını, tarihî gelişmesini ve çıkış durumunu göz önüne alırsak, Behcetü’lhadâ’ik’tan öğrendiğimize göre Türk, Arap ve Fars edebiyatlarında XIII. yüzyıldan önce, “nazire”nin varlığı söz konusudur. Bu türün Anadolu’da başlayan Batı Türk edebiyatında Yûnus Emre (ö. 1320) ile ortaya çıktığını söylemek mümkündür. Yûnus’un nazireleri, Ahmed-i Yesevî’nin (ö. 1166) şiirlerine yazılmıştır. Ancak Yûnus’tan önce bu türün ilk şairleri arasında yer vereceğimiz Türk şairi Hakîm Süleyman Ata’dır. Hakîm Süleyman Ata (ö. 1194), Ahmed-i Yesevî’nin hikmetlerine hikmetlerle karşılık vermiş, onun yolunu sadık bir öğrencisi olarak devam ettirmiş ve şiirlerine nazireler söylemiştir (Sertkaya 2010: 177-87). Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 77

"İstedügümi buldum eşkere cân içinde
Taşra isteyen kendü kendü nihân içinde"
Yûnus Emre, yukarıda verilen matla’ı ile başlayan şiirini kime nazire olarak yazmıştır?

Ahmedî

Ahmed-i Yesevî

Ali Şîr Nevâî

Hacı Bayram-ı Veli

Nesîmî

Açıklama:

Bu açıdan ele alınca, Yûnus’un pek çok şiiri Ahmed-i Yesevî’ye nazire gibi görünür. Ancak Yesevî hikmetlerini, Doğu Türkçesi ile Yûnus ise, Batı Türkçesinin ilk devresi olan Eski Anadolu Türkçesi ile yazmıştır. Bu şiirlere göre, dil bakımından olan ayrılıkları ve zaman farkını bir tarafa bırakırsak, Yûnus’un Ahmed-i Yesevî’yi yakından izlediği ve ondan pek ayrılmadığı görülür. Ahmed-i Yesevî’nin,
Hâlıkımnı izler min tün kün cihân içinde
Tört yanımdın yol indi kevn ü mekân içinde
şeklinde başlayan hikmetine karşılık Yûnus;
İstedügümi buldum eşkere cân içinde
Taşra isteyen kendü kendü nihân içinde
matla’ı ile başlayan şiirini yazmıştır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 78

Şeyhoğlu Mustafâ, Hurşid-nâme’sindeki gazel tarzında yazdığı şiirleri aşağıdaki hangi şaire nazire olarak yazmıştır?

Ahmedî

Ahmed-i Dâ’î,

Ahmed Paşa

Ali Şir Nevai

Nesîmî

Açıklama:

Ahmedî, kendisinden önceki şairlere nazire yazdığı gibi, devrinin şairlerine de yazmıştır. Bunların başında Nesîmî ile Şeyhoğlu Mustafâ gelmektedir. Bu durum, özellikle Şeyhoğlu Mustafâ ele alındığı zaman, bir nevi atışma olarak da algılanabilir. Çünkü Ahmedî ve Ahmed-i Dâ’î, Emir Süleyman’ın şiir meclislerinde bulunan şairlerdendir (Yavuz 2009: 631-36). Ancak Ahmedî, hemen her şairi kendinden öncekiler ve aynı zamanda yaşayanlar da dâhil tenkit eder. Bunların başında Şeyhoğlu Mustafâ gelir. Şeyhoğlu Mustafâ, Hurşid-nâme’sindeki gazel tarzında yazdığı şiirlerde, Ahmedî’ye nazire diyeceğimiz aynı vezin ve kafiyede manzumeleri ile dikkat çeker. Bu durum bir çeşit atışma da sayılabilir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 79

Ahmed-i Dâ’î', "Goncanun rengine al itmek dilersin itmegil, Bülbüli gülşende lâl itmek dilersin itmegil" matla-ı ile başlayan gazelini aşağıdakilerden hangi şaire nazire olarak yazmıştır?

Ahmed Paşa

Ahmedî

Melîhî

Nesîmî

Şeyhoğlu Mustafâ

Açıklama:

Nesîmî’nin, "Zülfüni anber-feşân itmek dilersin itmegil,
Gâret-i dîn kasd-ı cân itmek dilersin itmegil" matla’ı ile başlayan şiirine, Ahmed-i Dâ’î de "Her nefes bin kasd-ı cân itmek dilersin itmegil,Bu cefâyı her zamân itmek dilersin itmegil" ve "Goncanun rengine al itmek dilersin itmegil,Bülbüli gülşende lâl itmek dilersin itmegil," şeklindeki matla’lar ile başlayan gazellerini nazire olarak yazmıştır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 80

Tâ ışkunı şâha varak-ı câna yazmışam
Levh-i gönülde adunı câna yazmışam
Aşağıdakilerden hangisi Ahmedî’nin, yukarıda matla'ı verilen gazeline, "Ser-nâme-i mahabbeti cânâna yazmışam /Hasret risâlesin varak-ı câna yazmışam" beyti ile başlayan nazireyi yazmıştır?

Ahmed Paşa

Ca’fer Çeleb

Hafî

Halîlî

Kemalpaşazâde

Açıklama:

Ahmedî’nin;
Tâ ışkunı şâha varak-ı câna yazmışam
Levh-i gönülde adunı câna yazmışam
matlaı ile başlayan meşhur gazeli de, Ahmed Paşa tarafından tanzir edilmiştir. Bu gazel ayrıca Nesîmî ve Şeyhoğlu Mustafâ’ya da bağlanmaktadır.
Ahmed Paşa’nın yukarıda Ahmedî’nin matlaı verilen gazeline yazdığı nazire ise,
Ser-nâme-i mahabbeti cânâna yazmışam
Hasret risâlesin varak-ı câna yazmışam
beyti ile başlayan ve Ahmedî’ninki gibi tanınmış bir şiirdir.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 81

Aşağıdakilerden hangisi XVII. yüzyılda yazılan derleyeni belli son nazire mecmuasıdır?

Metâli’ü’n-nezâ’ir

Câmi’ü’n-nezâ’ir

Mecma’ü’n-nezâ’ir

Mecmû’atü’n-nezâ’ir

Mecma’ü’nnezâ’ir’i

Açıklama:

XVII. yüzyılda yazılan Metâli’ü’n-nezâ’ir, derleyeni belli son nazire mecmuasıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 82

XVII. yüzyılda yazılan Metâli’ü’n-nezâ’ir kim tarafından derlenmiştir?

Kadı Burhaneddîn

Budinli Hisâlî

Ahmed-i Dâ’î

Şeyhoğlu Mustafâ

Ahmed-i Yesevî

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 83

........, bir şiire başka bir şairin yazdığı nazire şiirdir. Yukarıdaki cümleyi aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

Kaside

Nesîmî

Cevap

Bâkî

Gazel

Açıklama:

Cevap, bir şiire başka bir şairin yazdığı nazire şiirdir.

Doğru Cevap: C

Soru 84

Bugünkü bilgilerimize göre, Türk edebiyatında yazılan ilk nazire mecmuası Ömer b. Mezîd’in ortaya koyduğu ............... adlı eserdir.
Yukarıdaki cümleyi aşağıdaki seçeneklerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

Metâli’ü’n-nezâ’ir

Behcetü’l-hadâ’ik

Mecma’ü’n-nezâ’ir

Mecmû’atü’n-nezâ’ir

Câmi’ü’n-nezâ’ir

Açıklama:

Bugünkü bilgilerimize göre, Türk edebiyatında yazılan ilk nazire mecmuası Ömer b. Mezîd’in ortaya koyduğu Mecmû’atü’n-nezâ’ir adlı eserdir.

Doğru Cevap: D

Soru 85

Fars edebiyatında da ilk nazire örnekleri hangi yüzyılda görülmeye başlanmıştır?

4. yüzyıl

6. yüzyıl

8. yüzyıl

10. yüzyıl

12. yüzyıl

Açıklama:

Fars edebiyatında da ilk nazire örnekleri on ikinci yüzyılda görülmeye başlanmıştır

Doğru Cevap: E

Soru 86

Türk edebiyatında “nazire” kelimesini, “nazireler” anlamında ilk defa kim kullanmıştır?

Fahreddîn bin Mahmûd

Hakîm Süleyman Ata

Ahmed Fakîh

Ahmed-i Yesev

Zengi Ata

Açıklama:

Türk edebiyatında “nazire” kelimesini, “nazireler” anlamında ilk defa Fahreddîn bin Mahmûd Behcetü’l-Hadâ’ik fî-mev’izeti’l-Halâ’ik adlı eserinde kullanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 87

Aşağıdakilerden hangisi nazirenin ortaya çıkışı ile ilgili yanlış bir bilgidir?

Nazire Arap edebiyatında Cahiliyye devrinden itibaren görülmektedir.

Fars edebiyatında da ilk nazire örnekleri on beşinci yüzyılda görülmeye başlanmıştır

İslami dönemde Ka’b bin Züheyr’in Hz. Peygamber için yazdığı “Bânet Süâd (= Sevgili Uzaklaştı)” adındaki na’tına yazılan şiirlerle en geniş şekilde görülmeye başlanmıştır.

Fars edebiyatında ise, nazire, “cevâb” kelimesi ile karşılanmıştır.

Türk edebiyatında “nazire” kelimesini, “nazireler” anlamında ilk defa Fahreddîn bin Mahmûd "Behcetü’l-Hadâ’ik fî-mev’izeti’l-Halâ’ik" adlı eserinde kullanmıştır.

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 88

Aşağıdakilerden hangisi terim olarak nazire yerine kullanılamaz?

Taklîd

Muhâkât

Gazel

İhtizâ

Mu’âraza

Açıklama:

Terim olarak nazire yerine “mu’âraza” yanında “ihtizâ” ve “muhâkât” kelimeleri de kullanılmış, çok sonraları “taklîd”, “nazîr” ve “mesîl” terimlerine de yer verilmişti.

Doğru Cevap: C

Soru 89

Aşağıdakilerden hangisi Fatih Sultan Mehmet’in nazire yazdığı şairlerden biridir?

Hakîm Süleyman Ata

Ahmed-i Yesevî

Ahmet Paşa

Sultan Veled

Şeyhoğlu Mustafâ

Açıklama:

Ahmed Paşa’nın murabba (naziresi)ına ise, Fatih Sultan Mehmed ve Karamanlı Nizâmî muhammes nazireler yazmışlardır.

Doğru Cevap: C

Soru 90

Aşağıdakilerden hangisi Kansu Gavri’nin şiirlerine nazire yazdığı şairlerden biri değildir?

Karamanlı Nizâmî

Nesîmî

Ahmedî

Gavri

Yunus Emre

Açıklama:

Orhan Yavuz tarafından yayımlanan Kansu Gavri’nin Türkçe Divanı adlı esere baktığımızda, Mısır’da hüküm süren ve son hükümdar olan Kansu Gavri’nin de, onun üstünde şairin şiirine nazire yazdığını görürüz. Kansu Gavri’nin şiirlerine nazire yazdığı şairlerin başında, meşhur XIV. yüzyıl Azeri şairi Nesîmî ile Hasanoğlu da bulunmaktadır. Bundan başka olarak Gavri; Ahmedî, Zarîfî, Nasîbî, Şeyhoğlu, Salâhî, Ahmed Paşa, Şirâzî, Kâtiboğlu, Karamanlı Nizâmî, Halâsî ve Cem Sultan gibi şairlere de nazireler yazmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 91

Fars edebiyatında nazire hangi kelimeyeyle karşılanmıştır?

Cevab.

Tanzir.

İhtiza

Muhakat.

Mesil.

Açıklama:

Cevab. Yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 92

Arap edebiyatında nazire yerine hangi kelime kullanılmıştır?

Tanzir.

İhtiza.

Cevap .

Tazmin .

İstikbal.

Açıklama:

İhtiza. Cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 93

Nazire kelimesini nazireler anlamında ilk defa hangisi kullanmıştır?

Edirneli Nazmi.

Ömer İbni Mezit.

Fahreddin bin Mahmud.

Ahmedi Yesevi.

Hakim Süleyman Ata.

Açıklama:

Fahreddin Bin Mahmud. Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 94

Mecmuatün Nezahir aşağıdakilerden hangisinin eseridir?

Ömer İbni Mezid.

Edirneli Nazmi.

Hakim Süleyman Ata.

Ahmed Yesevi.

Fahreddin Bin Mahmud.

Açıklama:

Ömer İbni Mezid. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 95

Cami-ün Nezair aşağıdakilerden hangisinindir?

Eğirdirli Hacı Kemal.

Ahmed Yesevi.

Ömer İbni Mezid.

Edirneli Nazmi.

Hakim Süleyman Ata.

Açıklama:

Eğidirli Hacı Kemal. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 96

Mecmaün Nezair Aşağıdakilerden hangisine aittir?

Eğirdirli Hacı Kemal.

Ahmedi Yesevi.

Ömer İbni Mezid.

Fahreddin bin Mahmud.

Edirneli Nazmi.

Açıklama:

Edirneli Nazmi. Cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 97

Anadoluda Nazirenin varlığı aşağıdakilerden hangisiyle ortaya çıkmıştır?

Hakim Süleyman Ata.

Yunus Emre.

Ahmedi Yesevi.

Eğirdirli Hacı Kemal.

Edirneli Nazmi.

Açıklama:

Yunus Emre

Doğru Cevap: B

Soru 98

Aşağıdakilerden hangisi Fatih devri şairlerindendir?

Melihi.

Ahmedi Yesevi.

Yunus Emre.

Hakim Süleyman Ata.

Edirneli Nazmi.

Açıklama:

Melihi. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 99

Aşağıdakilerden hangisi Mihrinin ellibeş şiirini tanzir ettiği şairdir?

Hakim Süleyman Ata.

Ahmedi Yesevi.

Fuzuli.

Baki.

Necati.

Açıklama:

Necati. Cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 100

Aşağıdaki şairlerden hangisi Necati Begin şiirlerini tanzir etmemiştir?

Baki .

Fuzuli.

Mihri.

Sehi beg.

Hakim Süleyman Ata.

Açıklama:

Hakim Süleyman Ata.Cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Xıv-Xv. Yüzyıllar Türk Edebiyatı - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Ünite 2

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler