Xı-Xııı. Yüzyıllar Türk Dili - Türk Dili ve Edebiyatı

Ünite 1

Soru 1

Eski Türk yazı dilinden gelişen İslâmî Orta Asya Türk yazı dilinin ilk evresi aşağıdakilerden hangisidir?

Kıpçak Türkçesi

Karahanlı Türkçesi

Çağatay Türkçesi

Özbek Türkçesi

Uygur Türkçesi

Açıklama:

Karahanlı Türkçesi

Doğru Cevap: B

Soru 2

Aşağıdaki teorilerden hangisine göre Karahanlılar sülâlesi, T’u-chüe A-shi-na hanedanının bir kolu olan Karluk hanedanına dayanmaktadır?

Uygur teorisi

Türkmen teorisi

Karluk teorisi

Karluk-Yağma teorisi

Çigil teorisi

Açıklama:

Karluk teorisi

Doğru Cevap: C

Soru 3

Karahanlı Devletinde Kutadgu Bilig ve Divanu Lugati’t-türk hangi hükümdar zamanında yazılmıştır?

Yusuf Kadir Han

Süleyman Arslan Han

Bilge Kül Kadır Han

Tavgaç Ulug Buğra Kara Han

Satuk Buğra Han

Açıklama:

Tavgaç Ulug Buğra Kara Han

Doğru Cevap: D

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Orta Türkçe dönemine aittir?

Çağatay Türkçesi

Orhon Türkçesi

Uygur Türkçesi

Kıpçak Türkçesi

Kuzey Türkçesi

Açıklama:

Çağatay Türkçesi

Doğru Cevap: A

Soru 5

Old Turkic Word Formation (1991) adlı çalışmasında, Karahanlı Türkçesiyle yazılmış eserlerin söz varlığına yer veren bilim insanı kimdir?

Hasan Eren

Ahmet Caferoğlu

András Róna Tas

Lars Johanson

Marcel Erdal

Açıklama:

Marcel Erdal

Doğru Cevap: E

Soru 6

Ahmet Caferoğlu Türk Dili Tarihi kitabında Orta Türkçe dönemini hangi dil dönemi ile başlatır?

Karahanlı Türkçesi

Azeri Türkçesi

Türkmen Türkçesi

Kırgız Türkçesi

Uygur Türkçesi

Açıklama:

Karahanlı Türkçesi

Doğru Cevap: A

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi Kutadgu Bilig'in yazarıdır?

Marcel Erdal

Yusuf Has Hâcib

Ahmet Caferoğlu

Hasan Eren

Fârâbî

Açıklama:

Yusuf Has Hâcib

Doğru Cevap: B

Soru 8

Yusuf Has Hâcib eserinde dört soyut kavramı kişileştirmiş ve bu kişilere de temsil
ettikleri kavramlara göre adlar vermiştir. Aşağıdakilerden hangisi vezirin oğlu anlamına gelen “övülmüş”, akıl ve anlayışı temsil eden kavramdır?

Kün Togdı

Ay Toldı

Ögdülmiş

Odgurmış

Kumaru

Açıklama:

Ögdülmiş

Doğru Cevap: C

Soru 9

“Türk dili ile Arap dilinin atbaşı beraber yürüdükleri bilinsin diye Halil’in
Kitabü’l-ayn’ında yaptığı gibi, kullanılmakta olan kelimelerle bırakılmış bulunan kelimeleri bu kitapta birlikte yazmak, arasıra yüreğime doğar dururdu……” sözüyle bir sözlüğü yazmaktaki amacını dile getiren bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

Yusuf Has Hâcib

Edib Ahmet

Emir Seyfeddin

Kaşgarlı Mahmud

Yüknekli Mahmud

Açıklama:

Kaşgarlı Mahmud

Doğru Cevap: D

Soru 10

Kutadgu Bilig eserinin 915 beyitini matbaada döktürdüğü Uygur harfleriyle ve Almanca çeviriyle yayımlatan ikinci çalışma kime aittir?

Joseph von Hammer-Purgstall

Dr. Moritz

Radloff

Agop Dilaçar

Hermann Vámbéry

Açıklama:

Hermann Vámbéry

Doğru Cevap: E

Soru 11

Eski Türk yazı dilinden gelişen İslâmi Orta Asya Türk yazı dili için başka hangi terim kullanılmaktadır?

Kağanlık Türkçesi

Hakaniye Türkçesi

Sultaniye Türkçesi

Çağatay Türkçesi

Merkezî Türkçe

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 12

Satuk Buğra Han İslamiyet’i kaç tarihinde kabul etmiştir?

840

950

990

1025

1071

Açıklama:

10. yüzyılın başlarına doğru çevredeki Türk boylarını idaresi altına alarak müstakil bir Türk devleti kuran Karahanlı Türkleri Satuk Buğra Han’ın 950 tarihinde İslamiyet’i kabulüyle de İlk İslam-Türk devletini kurmuş oldular.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Karahanlı Devleti’nin kurucusu kimdir?

Bilge Kül Kadır

Satuk Buğra Han

Tavgaç Ulug Buğra Kara Han

Oğulçak

Baytaş

Açıklama:

Karluk Türkleri 747-840 yıllarında Uygur birliğine bağlıydılar. 840 yılında Uygur-Karluk birliğinin çökmesinden sonra kurulan Karahanlı Devleti’nin kurucusu Bilge Kül Kadır Han’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Türk kültürünün temel eserlerinden olan Kutadgu Bilig ve Divanu Lugati’t-Türk hangi hükümdar zamanında yazılmıştır?

Baytaş

Tavgaç Ulug Buğra Kara Han

Süleyman Arslan Han

Bilge Kül Kadır

Satuk Buğra Han

Açıklama:

1056 yılında Kaşgar’da Süleyman Arslan Han’dan sonra hükümdarlığa Tavgaç Ulug Buğra Kara Han geçmiştir. Buğra Han adaletli ve dürüst yönetiminin yanısıra bilim ve sanat adamlarını korumasıyla da ün salmıştır. Kutadgu Bilig ve Divanu Lugati’t-türk onun zamanında yazılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 15

Doğu Türkistan’daki hangi şehir, İslâmî Orta Asya Türk yazı dilinin ilk evresinin merkezidir?

İli

Turfan

Yarkent

Kaşgar

Hoten

Açıklama:

Eski Türk yazı dilinden gelişen İslâmî Orta Asya Türk yazı dilinin ilk evresi, Karahanlı Türkçesiyle yazılmış eserlerin oluşturduğu ‘Karahanlı Dönemi’dir. XI-XIII. yüzyıllar arasında gelişen bu yazı dilinin merkezi Doğu Türkistan’da Kaşgar’dı.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Orta Türkçe terimini Karahanlı Türkçesi için ilk kim kullanmıştır?

Ahmet Caferoğlu

Lars Johanson

Louis Ligeti

Carl Brockelmann

A. von Gabain

Açıklama:

Orta Türkçe terimini Karahanlı Türkçesi için ilk defa Carl Brockelmann, 1928 yılında yayımladığı Dîvânu Lugati’t-Türk’ün sözvarlığını incelediği Mitteltürkischer Wortschatz nach Mahmūd al-Kāšgaris Divān Lugāt at-Turk adlı çalışmasında kullanmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 17

Yusuf Has Hâcib Kutadgu Bilig adlı eserini meydana getirirken kimin hangi eserinden etkilenmiştir?

Ali Şîr Nevâî - Muhakemetü’l-Lügateyn

Sâdî - Gülistan

Mevlânâ Celâleddin - Mesnevî

Ömer Hayyam - Rübâiler

Firdevsî - Şehnâme

Açıklama:

Yusuf Has Hâcib Kutadgu Bilig adlı eserini meydana getirirken gerek nazım örgüsü, gerekse epik üslup açısından Firdevsî’nin 1010 yılında tamamladığı Şeh-nâme’sinden etkilenmiş, O’nun Farsçada yaptığını Türkçede yapmak istemiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Kutadgu Bilig'in nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

tuyug

hatırat

sagu

muhammes

mesnevi

Açıklama:

Kutadgu Bilig 900 yıllık bir geçmişi olan İslâmî Türk edebiyatının ilk en büyük ürünüdür. Aruzun mütekarib (fe’ûlün fe’ûlün fe’ûlün fe’ûl) vezniyle yazılan bu didaktik eser, 6645 beyittten oluşmaktadır. Eserin bütünü her beyti kendi arasında kafiyeli olan mesnevi tarzında yazılmıştır, yalnızca eserin sonundaki üç bölüm gazel tarzında kafiyelenmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 19

Kutadgu Bilig’in yazma nüshalarıyla ilgili olarak hangisi söylenemez?

Nüshalardan birisi Viyana Sarayı Kitaplığındadır.

Nüshalardan birisi Kahire’deki Mısır Devlet Kütüphanesindedir.

Fergane nüshası bilim dünyasına ilk defa Zeki Velidî Togan tarafından bulanarak tanıtılmıştır.

Eserin bütün nüshaları Arap harflidir.

Herat nüshası ilk bulunan yazmadır.

Açıklama:

Kutadgu Bilig’in üç yazma nüshası vardır: Viyana (Herat) nüshası, Mısır nüshası ve Fergana nüshası. 1439’da Uygur harfleriyle kopyalanmış olan Herat nüshası bulunan ilk nüshadır. 15. yüzyılın ilk yarısında Herat ve Semerkant siyaset, kültür ve bilim merkezleriydi. Bu dönemde Türkler Arap harflerini kullanıyorlardı ama kimi eserleri Uygur harfleriyle kopyalıyorlardı. Uygur harflerine olan bu ilgi Batı Türklüğünü de etkilemiştir, Osmanlı saraylarında Uygur harfleriyle ilgilenen yazıcılar bulunmuştur. Şeyhzade Abdürrezzak Bahşı da bunlardan biriydi, Kutadgu Bilig’in Herat nüshasını Tokat’tan İstanbul’a getirtmiştir ancak eser hakkında herhangi bir şey yapılmamıştır. Bu nüshayı Avusturyalı doğu bilgini Joseph von Hammer-Purgstall, 18. yüzyılın sonlarına doğru bir sahaftan satın alarak Viyana’ya götürüp Viyana Sarayı Kitaplığına vermiştir.
Kutadgu Bilig’in Mısır nüshasının 1374’ten önceki bir tarihte İzzeddin Aydemir adına kopyalandığı düşünülmektedir. Arap harfleriyle yazılmış olan bu nüsha (5800 beyit), 1896’da Kahire’deki Hidiv Kütüphanesi müdürü Dr. Moritz tarafından bulunmuştur ve halen Kahire’deki Mısır Devlet Kütüphanesindedir.
Kutadgu Bilig’in üçüncü nüshası olan Fergana nüshasının 14. yüzyılın ilk yarısında Harezm coğrafyasında kopyalandığı tahmin edilmektedir. Bu nüsha da Arap harflidir, 1914 yılında Fergana’da Zeki Velidi Togan tarafından bulunmuş ve bir yazıyla bilim dünyasına tanıtılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 20

“Atebetü’l-hakâyık” eserinin adının anlamı hangisidir?

Hakikatlerin Eşiği

Doğruluğun Anahtarı

Hak Yol Kılavuzu

Hakka Giden Yol

Doğruluğu Arayan

Açıklama:

12. yüzyılda yazıldığı tahmin edilen Atebetü’l-hakâyık eserinin adı "Hakikatlerin Eşiği" anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Karahanlı Türkçesiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Bu dönem Türkçesi için Hakanlı Türkçesi terimi kullanılır.

Bu yazı dili 11-13. yüzyıllar arasında gelişmiştir.

İslami Orta Asya Türk yazı dilinin ilk evresidir.

Merkezi Doğu Türkistan'da Kaşgar'dır.

Orhon ve Uygur Türkçesinin devamıdır.

Açıklama:

Eski Türk yazı dilinden gelişen İslâmî Orta Asya Türk yazı dilinin ilk evresi Karahanlı Türkçesi’dir. 11. -13. yüzyıllar arasında gelişen bu yazı dilinin merkezi Doğu Türkistan’da Kaşgar’dı. Orhon ve Uygur Türkçesinin devamı olan bu dönem Türkçesi için Hakaniye Türkçesi terimi de kullanılmaktadır. Orta Asya’daki bu yazı dilinin, İslami Dönem Doğu Türk edebiyatının başlangıç döneminin devamını ise Harezm-Altınorda Türkçesi (XIIIXIV. yüzyıl) ve Çağatay Türkçesi (XIV-XVI. yüzyıl) ile yazılmış eserler oluşturur.
Bu bilgiler ışığında doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 22

"Karahanlıların hangi Türk boyundan çıktığı konusu tarihçiler arasında tartışma konusu olmuştur. Bu konuyla ilgili olarak kaynaklarda çeşitli teoriler ileri sürülmüştür."
Aşağıdakilerden hangisi bu teorilerden biri değildir?

Yağma Teorisi

Orhon Teorisi

Çiğil Teorisi

Karluk Teorisi

T'u-chüe Teorisi

Açıklama:

Karahanlıların hangi Türk boyundan çıktığı konusu tarihçiler arasında tartışma konusu olmuştur. Bu konuyla ilgili olarak kaynaklarda çeşitli teoriler ileri sürülmüştür. Bunların en önemlileri şunlardır: 1. Uygur teorisi, 2. Türkmen teorisi, 3. Yağma teorisi, 4. Karluk teorisi, 5. Karluk-Yağma teorisi, 6. Çigil teorisi, 7. T’u-chüe teorisi.
Bu bilgiler ışığında doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 23

"Karahanlıların hangi Türk boyundan çıktığı konusu tarihçiler arasında tartışma konusu olmuştur. Bu konuyla ilgili olarak kaynaklarda çeşitli teoriler ileri sürülmüştür."
Bu teoriler içerisinde otoriteler tarafından en doğru kabul edilen teori aşağıdakilerden hangisidir?

Çiğil Teorisi

T'u-chüe Teorisi

Karluk Teorisi

Yağma Teorisi

Türkmen Teorisi

Açıklama:

Karahanlıların hangi Türk boyundan çıktığı konusu tarihçiler arasında tartışma konusu olmuştur. Bu konuyla ilgili olarak kaynaklarda çeşitli teoriler ileri sürülmüştür. Bunların en önemlileri şunlardır: 1. Uygur teorisi, 2. Türkmen teorisi, 3. Yağma teorisi, 4. Karluk teorisi, 5. Karluk-Yağma teorisi, 6. Çigil teorisi, 7. T’u-chüe teorisi Bu teorilerin en doğrusu kabul edilen Karluk teorisine göre Karahanlılar sülâlesi, T’u-chüe A-shi-na hanedanının bir kolu olan Karluk hanedanına dayanmaktadır.
Bu bilgiler ışığında doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 24

Kutadgu Bilig ve Divanu Lugati't-Türk hangi hükümdar zamanında kaleme alınmıştır?

Ogulçak Han

Bilge Kül Kadır Han

Yusuf Kadir Han

Tavgaç Uluğ Buğra Kara Han

Süleyman Arslan Han

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 25

K. Grønbech'in 1936'da yazdığı Der türkische Sprachbau adlı çalışmaya göre Türk Dilinin tarihsel dönemlendirilmesi ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Eski Türkçe: Orhon, Uygur

Orta Türkçe: Karahanlı Türkçesi, Çağatayca

Yeni Türkçe: Azeri, Hive, Türkmen

Yeni Türkçe: Kırgız, Volga Lehçeleri, Kuça

Orta Türkçe: Turfan, Abakan, Altay

Açıklama:

K. Grønbech ile 1936 yılında Der türkische Sprachbau çalışmasıyla başlayan Türk dilinin tarihsel dönemlendirilmesi şu biçimde değerlendirilmiştir:
1. Eski Türkçe: Orhon, Uygur
2. Orta Türkçe: Karahanlı Türkçesi, Çağatayca, Osmanlıca Metinler
3. Yeni Türkçe: Güney Türkçesi (Osmanlı, Azeri, Türkmen), Batı Türkistan ağızları (Özbek, Hive), Doğu Türkçesi (Kaşgar, Kuça, Turfan), Kuzey Türkçesi (Koybal, Altay, Abakan), Kıpçak Türkçesi (Kırgız, Volga lehçeleri (K. Grønbech, (çev. M. Akalın), Türkçenin Yapısı, 1995: 11-15).
Bu bilgiler ışığında doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 26

Louis Ligeti'nin Türk Dilini sınıflandırmasıyla ilgili yaptığı çalışmaya göre aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

V-X. yüzyıllar arası Eski Türkçe dönemini gösterir.

Çağatay yazı dili, Orta Türkçe dönemine aittir.

Yeni Türkçe, XVI. yüzyıl ve sonrasını gösterir.

X-XV. yüzyıllar arası Orta Türkçe dönemini gösterir.

Göktürkçe ve Uygurca Devri Eski Türkçe dönemi içindedir.

Açıklama:

Louis Ligeti’nin de bu konudaki görüşlerini içeren bir çalışması vardır. Hasan Eren tarafından Türkçeye çevrilen “Çin Yazısiyle Yazılmış Barbar Glossaları Meselesi” adlı makalede (Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, IX/3 Eylül Ankara 1951, s. 301-327) Ligeti tarafından şöyle bir sınıflandırma yapılmıştır:
1. Eski Türkçe (VI-IX. yüzyıl): Göktürkçe, Uygurca devri
2. Orta Türkçe (X-XV. yüzyıl): Uygur yazı dilinin oluşumu, Çağatay yazı dili, Kıpçak ve Oğuz dil yadigarları
3. Yeni Türkçe (XVI. asırdan bugünkü Türkçenin kuruluşuna kadar).
Bu bilgiler ışığında doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Kutadgu Bilig ve yazarı Yusuf Has Hacib hakkında aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Yazarın 1019/1020 yıllarında doğduğu tahmin edilmektedir.

Yazarın Hakan Buğra Han tahttayken 1203 yılında öldüğü tahmin edilmektedir.

Eser 1069/1070 yıllarında tamamlanmıştır.

Yazar, eseri yazmaya başladığında 50'li yaşlarındadır.

Yazar, eseri 18 ayda kaleme almıştır.

Açıklama:

Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hâcib tarafından yazılmıştır. Hakkında fazla bilgisahibi olmadığımız yazarla ilgili bilgilerimiz, Kutadgu Bilig’den ve eserin baş tarafındaki mukaddimeden öğrenebildiklerimizle sınırlıdır. Yusuf Has Hacib’in doğum ve ölüm tarihleri bilinmemektedir, eserinde yaşı hakkında verdiği bilgilerden yola çıkarak doğum tarihini yaklaşık olarak tespit etmek mümkündür. 1069/1070 yılında tamamladığı eseri üzerinde 18 ay uğraştığını ve eserini yazmağa başladığı zaman 50 yaşlarında olduğunu eserinde belirttiğinden dolayı 1019/1020 yıllarında doğduğunu tahmin etmekteyiz. Eserini 50’sini yeni geçtiği sıralarda bitirdiği ve ondan sonra da daha fazla yaşamadığı düşünülen Yusuf Has Hacib’in Hakan Buğra Han’ın tahtta olduğu 1103 yılında öldüğü tahmin edilir.
Bu bilgiler ışığında doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Yusuf Has Hacib Kutadgu Bilig'i kimin adına kaleme almıştır?

Yusuf Kadir Han

Bilge Kül Kadır Han

Buğra Karahan

Tavgaç Uluğ Han

Süleyman Arslan Han

Açıklama:

Yusuf Has Hâcib, Kutadgu Bilig’i Karahanlı sülalesinden Buğra Karahan Ebu Ali Hasan bin Süleyman Arslan Karahan adına hicri 462 (1069-1070) yılında, onsekiz ay içinde yazmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 29

Yusuf Has Hacib Kutadgu Bilig'de dört soyut kavramı kişileştirmiştir. Buna göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Kün Togdı - Hükümdar - Adalet

Odgurmuş - Vezirin Kardeşi - Dünya işlerinin sonu

Ay Toldı - Vezir - İkbal

Ersig - Hükümdarın Mabeyncisi - Korkaklık

Ödgülmiş - Vezirin Oğlu - Akıl

Açıklama:

Yusuf Has Hâcib eserinde dört soyut kavramı kişileştirmiş ve bu kişilere de temsil ettikleri kavramlara göre şu adları vermiştir:
Kün Togdı (hükümdar) “gün doğdu,doğan güneş”, adaleti temsil eder.
Ay Toldı (vezir) “ay doldu, dolunay”, baht, talih ve ikbali temsil eder.
Ögdülmiş (vezirin oğlu) “övülmüş”, akıl ve anlayışı temsil eder.
Odgurmış (vezirin kardeşi) “uyanık”, dünya işlerinin sonunu temsil eder.
Eserde bu dört ana karakterin dışında anlamlı adlar taşıyan üç kişi daha vardır: Küsemiş (Ay Toldı başkente geldiğinde ona yardım eden kişi), Ersig (hükümdarın mabeyncisi, cesur, yiğit) ve Kumaru (Odgurmış’un müridi)’dir.
Bu bilgiler ışığında doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 30

Divanü Lugati't-Türk ve yazarı ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Eser 1072 yılında yazılmaya başlanmış, 1077'de bitirilmiştir.

Yazar Kaşgarlı olsa da, babası Barsganlı'dır.

Yazar Türkçeyi, Türkçenin lehçelerini ve Arapçayı çok iyi bilmektedir.

Eserde verilen örneklerden, yazarın halk edebiyatı yönünün de kuvvetli olduğu anlaşılır.

Yazarın, bugün birçok nüshası bulunan Cevahirü'n-nahv fi-Lugati't-Türk adlı gramer kitabı bulunmaktadır.

Açıklama:

Karahanlı döneminden bize kalan ikinci önemli eser ise, Türkçenin bilinen ilk sözlüğü olan ve Kaşgarlı Mahmud bin Hüseyin bin Muhammed tarafından yazılan Dîvânu Lugati’t-Türk’tür (asıl adı: haza kitabu divani lugati’t-turk). Eldeki bilgilere göre Kaşgarlı Mahmud eserini 1072 yılında yazmaya başlamış 1077’de bitirmiştir. Yazar hakkındaki bilgilerimiz ise kendi kitabında yazdıklarıyla sınırlıdır. Bu bilgilere göre babasının adı Hüseyin’dir. Kendisinin Kaşgar’da doğduğu eserinden anlaşılıyorsa da Barsgan şehrini anlatırken kullandığı “bu şehir Mahmud’un babasının şehridir” ifadesinden yola çıkılarak babasının Barsganlı olduğu düşünülmektedir. Yine eserinden anlaşıldığına göre Türkçeyi, Türkçeninin lehçelerini ve Arapçayı iyi bilmektedir. Sözlüğünde verdiği bilgilere dayanarak Kaşgarlı Mahmud’un sözlükçülüğünün yanısıra filoloji ve ağız araştırmacılığı yönünün de olduğunu söyleyebiliriz, ayrıca verdiği örnek maniler, dizeler ve atasözlerinden halk edebiyatı yönünün de kuvvetli olduğunu görüyoruz. Kaşgarlı Mahmud’un bu eserinden başka bir de Cevahirü’n-nahv fi-Lugati’t-Türk (Türk dilinin gramer cevherleri) adlı bir de gramer kitabının olduğu bilinmektedir, ancak eser bugüne kadar bulunamamıştır.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevabın E şıkkı olduğu anlaşılacaktır.

Doğru Cevap: E

Soru 31

I Karahanlı Türkçesiyle yazılmış olmaları
II Aynı sanatçı tarafından yazılmış olmaları
III Aynı tarihte yazılmış olmaları
Yukarıda verilen ifadelerden hangisi/hangileri Kutadgu Bilig, Dîvânu Lugati’t-Türk ve Atebetü’l-Hakayık adlı eserlerin ortak özelliğidir?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, III

II, III

Açıklama:

Kutadgu Bilig, Dîvânu Lugati’t-Türk ve Atebetü’l-Hakayık adlı eserlerin üçü de Karahanlı Türkçesiyle yazılmıştır. Ancak yazarları ve yazılış tarihleri aynı değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Kutadgu Bilig’in kaç yazma nüshası vardır?

Açıklama:

Kutadgu Bilig’in üç yazma nüshası vardır: Viyana (Herat) nüshası, Mısır nüshası ve Fergana nüshası.

Doğru Cevap: C

Soru 33

I Kaşgarlı Mahmud’un yazdığı tek eserdir.
II 1072 yılında yazılmaya başlanmış, 1077’de bitirilmiştir.
III Türkçenin bilinen ilk sözlüğüdür.
Yukarıda verilen ifadelerden hangisi/hangileri Dîvânu Lugati’t-Türk ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, III

II, III

Açıklama:

Türkçenin bilinen ilk sözlüğü olan Dîvânu Lugati’t-Türk (DLT) 1072 yılında yazılmaya başlanmış, 1077’de bitirilmiştir. Kaşgarlı Mahmud’un bu eserinden başka bir de Cevahirü’n-nahv fi-Lugati’t-Türk (Türk dilinin gramer cevherleri) adlı bir gramer kitabının olduğu bilinmektedir ancak eser bugüne kadar bulunamamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 34

I. Dört nüshası olduğu bilinen manzum bir öğüt kitabıdır.
II. Aruzun fe‘ûlün fe‘ûlün fe‘ûlün fe‘ûl vezniyle yazılmıştır.
III Herkesin rahatça okuyup anlayacağı bir dille yazılmıştır.
Belirtilen özelliklere sahip olan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Kutadgu Bilig

Dîvânu Lugati’t-Türk

Divan-ı Hikmet

Atebetü’l-Hakayık

Muhabbetnâme

Açıklama:

Atebetü’l-Hakayık, dört nüshası olduğu bilinen manzum bir öğüt kitabıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi Kutadgu Bilig’de yer almamaktadır?

Kün Togdı

Ay Toldı

Kök Tiledi

Ögdülmiş

Odgurmış

Açıklama:

Kün Togdı (hükümdar), Ay Toldı (vezir), Ögdülmiş (vezirin oğlu), Odgurmış (vezirin kardeşi). Eserinin hemen başında bu dört kişiden bahseder ve onları okuyucuyla tanıştırır.

Doğru Cevap: C

Soru 36

I Tek yazma nüshası vardır.
II İstanbul’da 1917 yılında bir sahafta bulunmuştur.
III Eserin şu anda nerede olduğu bilinmemektedir.
Verilen ifadelerden hangisi Divanu Lugati’t- Türk ile ilgili olarak yanlıştır?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, III

II, III

Açıklama:

DLT’nin tek yazma nüshası vardır. Bu nüsha Diyarbakırlı Ali Emiri Efendi tarafından İstanbul’da 1917 yılında bir sahafta bulunmuştur. Ali Emiri Efendi sahafta kitabı görünce satın almıştır. Eser hâlen Ali Emiri Efendi’nin bağışladığı kitaplarla kurulmuş olan Millet Kütüphanesi’ndedir.

Doğru Cevap: C

Soru 37

Aynı vezinle yazılan, işlediği konular açısından benzerlik gösteren ancak edebi açıdan farklılaşan iki eser aşağıdakilerden hangisidir?

Kutadgu Bilig ve Atebetü’l-Hakayık

Dîvânu Lugati’t-Türk ve Atebetü’l-Hakayık

Atebetü’l-Hakayık ve Divan-ı Hikmet

Kutadgu Bilig ve Divan-ı Hikmet

Atebetü’l-Hakayık ve Muhabbetnâme

Açıklama:

Kutadgu Bilig ve Atebetü’l-Hakayık; aynı vezinle yazılan, işlediği konular açısından benzerlik gösteren ancak edebi açıdan farklılaşan iki eserdir.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Aşağıdaki ifadelerden hangisi Kutadgu Bilig üzerine çalışma yapanlardan biri değildir?

Hermann Vambery

Amedee Jaubert

Wilhelm Radloff

Ali Emiri

Reşit Rahmeti Arat

Açıklama:

Diyarbakırlı Ali Emiri Efendi tarafından İstanbul’da 1917 yılında bir sahafta DLT’yi bulmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 39

Atebetü’l-hakâyık üzerine ayrıntılı çalışmayı kim yapmıştır?

Besim Atalay

Reşit Rahmeti Arat

Necmettin Hacıeminoğlu

Robert Dankoff

Ahmet Bican Ercilasun

Açıklama:

Eser üzerine ayrıntılı tek çalışma Reşit Rahmeti Arat tarafından yapılmıştır. Karşılaştırmalı metin, çeviri, notlar ve indeksi içeren bu çalışma 1951’de yayımlanmıştır

Doğru Cevap: B

Soru 40

I Anonim Tefsir’in sözvarlığı A. K. Borovkov tarafından hazırlanmıştır.
II Taşkent’teki tercüme üzerine çalışma yoktur.
III Aysu Ata tarafından John Rylands Kitaplığındaki nushanın üzerinde çalışma yapılmıştır.
Verilen ifadelerden hangisi Kur’an tercümeleri ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, III

II, III

Açıklama:

Taşkent’teki tercüme üzerine şu çalışma yapılmıştır: A. A. Semenov, “Sobraniye
vostoçnıh rukopisey, Taşkent 1957.

Doğru Cevap: D

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlıların çıktığı Türk boyu konusu üzerine yapılan teorilerden biri değildir ?
:

T’u-chüe teorisi

Çigil teorisi

Çağatay teorisi

Karluk teorisi

Yağma teorisi

Açıklama:

Doğu Türkistan’ın batısında kurulan bu devletin kökeni muhtemelen Karluklara dayanmaktaydı. Karahanlıların hangi Türk boyundan çıktığı konusu tarihçi- ler arasında tartışma konusu olmuştur. Bu konuyla ilgili olarak kaynaklarda çeşitli teoriler ileri sürülmüştür.
Bunların en önemlileri şunlardır: 1. Uygur teorisi, 2. Türkmen teorisi, 3. Yağma teorisi, 4. Karluk teorisi, 5. Karluk-Yağma teorisi, 6. Çigil teorisi, 7. T’u-chüe teorisi

Doğru Cevap: C

Soru 42

Karahanlılar devleti kaç yılında bölünmüştür ?

950

1047

1056

840

1024

Açıklama:

Yusuf Kadir Han zamanında birlik sağlama girişimleri artmasına rağmen onun da bu çabaları fayda sağlamamış, oğulları 1047’de Karahanlı devletini paylaşmışlardır.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Kutadgu Bilig ve Divanu Lugati’t-türk hangi hükümdar zamanında yazılmıştır ?

Ogulçak Han

Bilge Kül Kadır Han

Yusuf Kadir Han

Buğra Kara Han

Süleyman Arslan Han

Açıklama:

Buğra Han adaletli ve dürüst yönetiminin yanısıra bilim ve sanat adamlarını korumasıyla da ün salmıştır. Kutadgu Bilig ve Divanu Lugati’t-türk onun zamanında yazılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 44

Aşağıdaki dillerden hangisi Gronbech'e göre yeni Türkçe döneminde değildir ?

Kaşgar türkçesi

Turfan Türkçesi

Kuça Türkçesi

Çağatay Türkçesi

Kıpçak Türkçesi

Açıklama:

K. Grønbech ile 1936 yılında Der türkische Sprachbau çalışmasıyla başlayan Türk dilinin tarihsel dönemlendirilmesi şu biçimde değerlendirilmiştir:
1. Eski Türkçe: Orhon, Uygur
2. Orta Türkçe: Karahanlı Türkçesi, Çağatayca, Osmanlıca Metinler
3. Yeni Türkçe: Güney Türkçesi (Osmanlı, Azeri, Türkmen), Batı Türkistan ağızları(Özbek, Hive), Doğu Türkçesi (Kaşgar, Kuça, Turfan), Kuzey Türkçesi (Koybal, Al- tay, Abakan), Kıpçak Türkçesi (Kırgız, Volga lehçeleri (K. Grønbech, (çev. M. Aka- lın), Türkçenin Yapısı, 1995: 11-15).

Doğru Cevap: D

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi Yusuf has Hacib'in ilgi duyduğu alanlar arasında gösterilemez ?

Hekimlik

Düş yorumu

Matematik

Toplumbilim

Musiki

Açıklama:

Firdevsî’nin Şeh-nâme’sini, Fârâbî’nin ve İbn-i Sinâ’nın Arapça felsefe kitaplarını okuduğunu, efsanelere, aruza, belagat sanatına, İslâmî bilgilere, Türk atasözlerine, devlet örgütüne, felsefeye, matematiğe, astronomiye, düş yorumuna, hekimliğe ve toplumbilimine merak saldığını ve bunlar hakkında bilgi sahibi olduğunu eserinden anlamaktayız.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig eserini oluştururken üslup yönünden aşağıdaki yazarlardan hangisinden etkilenmiştir ?

İbn-î Sina

Firdevsî

Farabî

Edip Ahmet

Eş-Şirazi

Açıklama:

Yusuf Has Hâcib eserini meydana getirirken gerek nazım örgüsü, gerekse epik üslup açısından Firdevsî’nin 1010 yılında tamamladığı Şeh-nâme’sinden etkilenmiş, O’nun Fars- çada yaptığını Türkçede yapmak istemiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 47

Yusuf Has Hacibin kişileştirmiş olduğu " Odgurmış" kavramı aşağıdaki kişilerden hangisini temsil eder ?

Adaleti

Akıl ve anlayışı

Dünya işlerinin sonunu

Bahtı

Talih ve ikbali

Açıklama:

Yusuf Has Hâcib eserinde dört soyut kavramı kişileştirmiş ve bu kişilere de temsil et- tikleri kavramlara göre şu adları vermiştir:
Kün Togdı (hükümdar) “gün doğdu,doğan güneş”, adaleti temsil eder.
Ay Toldı (vezir) “ay doldu, dolunay”, baht, talih ve ikbali temsil eder.
Ögdülmiş (vezirin oğlu) “övülmüş”, akıl ve anlayışı temsil eder.
Odgurmış (vezirin kardeşi) “uyanık”, dünya işlerinin sonunu temsil eder.

Doğru Cevap: C

Soru 48

Aşağıdaki dillerden hangisi Dîvânu Lugati’t-Türk'ü oluşturan dillerden biri değildir ?

Çiğıl

Bulgar

Suvar

Argu

Çağatay

Açıklama:

DLT’nin temel sözvarlığını Kaşgarlı’nın kendisinin de mensubu olduğu dönemin ve ülkesinin yazı dili olan Karahanlı (Hakaniye) Türkçesi, yazarın kendi tabiriyle “Türkçe”nin oluşturmasının yanı sıra Hakaniye Türkçesinin yayılma alanına yakın Çigil, Yagma, Karluk, Yemek, Oğuz, Bulgar, Suvar, Argu, Kençek, Basmıl boylarının dilleri de oluşturmaktadı

Doğru Cevap: E

Soru 49

Atebetü’l-hakâyık (Hakikatlerin Eşiği) eseri hangi vezin ile yazılmıştır ?

Fe‘ûlün Fe‘ûlün Fe‘ûlün Fe‘ûl

Fâ’ilâtün Fâ’ilâtün Fâ’ilâtün Fâ’ilün

Fâ’ilün Fâ’ilün Fâ’ilün

Fe’ilâtün Mefâ’ilün Fe’ilün

Mef’ûlü Mefâ’îlü Mefâ’îlü Fa’ûlün

Açıklama:

On üç bölümden oluşan eserde kırk beyit ile yüz bir tane dörtlük bulunmaktadır, ese- rin tamamı 484 mısradır; eser, Kutadgu Bilig gibi aruzun mütekarip (fe‘ûlün fe‘ûlün fe‘ûlün fe‘ûl) vezniyle yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Aşağıdaki yazarlardan hangisi Dîvânu Lugati’t-Türk Üzerine çalışmalar yapmıştır ?

Ahmet Bican Ercilasun

Askar Ekewbayev

Kilisli Rıfat Bilge

Hermann Vámbéry

Amédée Jaubert

Açıklama:

Dîvânu Lugati’t-Türk hakkında ilk çalışma Kilisli Rıfat Bilge tarafından yapılmıştır :Kitabü Divânı Lugat-it-Türk, cild-i evvel 1333 (1917), cild-i sâni 1333 (1917), cild-i sâlis 1335 (1919).

Doğru Cevap: C

Soru 51

Karahanlı Türkçesi ile ilgili olarak aşağıda söylenen hangi ifade doğrudur?

10-12. yüzyıllar arasında gelişmiştir

Merkezi Güney Asya'dır

Karahanlıların Karluk boyundan çıkmıştır

Orta Asya Türk yazı dilinin son evresidir

Orhon ve Uygur Türkçesinin temelini oluşturur

Açıklama:

Karahanlı Türkçesi 11-13. yüzyıllar arasında görülmüştür. Merkezi Orta Asya'dır. Orta Asya Türk yazı dilinin ilk evresidir. Orhon ve Uygur Türkçesinin devamıdır. Doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 52

Karahanlı Türkçesi Karahanlıların hangi boyundan çıkmıştır?

Karluk

Uygur

Türkmen

Çiğil

Yağma

Açıklama:

Karahanlı Türkçesi Karahanlıların Karluk boyundan çıkmıştır. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi K. Gronbech'e göre Orta Türkçe'ye aittir?

Kıpçak Türkçesi

Güney TÜrkçesi

Doğu Türkçesi

Uygur TÜrkçesi

Karahanlı Türkçesi

Açıklama:

A,B,C, şıkları Yeni Türkçe'ye; D şıkkı Eski Türkçe'ye aittir. Cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 54

Kutadgu Bilig ile ilgili olarak söylenen hangi ifade doğrudur?

Yazarı Kaşgarlı Mahmut'tur

Yazımı bir yılda bitmiştir

Mutluluk ve kutsallık veren bilim demektir

Eserde beş soyut kavram kişileştirilmiştir

Lirizm yüklü bir esedir

Açıklama:

Kutadgu Bilig'in yazarı Yusuf Has Hacip'tir. Yazımı 18 ayda bitmiştir. 4 soyut kavram kişileştirilmiştir. Didaktik yüklü bir eserdir. Cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 55

Kutadgu Bilig ile ilgili olarak söylenen hangi ifade yanlıştır?

4 yazma nüshası vardır

Yazarı Yusuf Has Hacip'tir

1069/1070 yıllarında tamamlanmıştır

İlk islami eserdir

Genel olarak didaktik bir eserdir

Açıklama:

3 yazma nüshası vardır. Cevap a şıkkıdır

Doğru Cevap: A

Soru 56

Divanu Lügati't Türk ile ilgili olarak söylene hangi ifade doğrudur?

Türkçenin bilinen ilk sözlüğüdür

Yazarı Yusuf Has Hacip'tir

Yazımı 1072'de bitmiştir

Farsça öğretmek üzere yazılmıştır

3 yazma nüshası vardır

Açıklama:

Eserin yazarı Kaşgarlı Mahmut'tur. Yusuf Has Hacip Kutadgu Bilig'in yazarıdır. 1077'de yazımı bitmiştir. Türkçe öğretmek üzere yazılmıştır. 1 yazma nüshası vardır. Doğru cevap A' dır.

Doğru Cevap: A

Soru 57

Divanu Lügat'it Türk kaç yılında yazılmaya başlanmıştır?

1070

1071

1072

1076

1077

Açıklama:

Yazımına 1072'de başlanmış, 1077'de tamamlanmıştır. Cevap C şıkkıdır

Doğru Cevap: C

Soru 58

Atabetü'l Hakayık ile ilgi olarak söylene hangi ifade yanlıştır?

12. yüzyılda yazılıdığı tahmin edilir

40 bölümden oluşur

Aruzun mütekarip vezniyle yazılmıştır

Giriş bölümü tanrı övgüsüyle başlar

Bilinen dört nüshası vardır

Açıklama:

13 bölümden oluşur Cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 59

Kutadgu Bilig'in kaç nüshası vardır?

Açıklama:

Viyana. Mısır ve Fegana nüshası olmak üzere 3 nüshadır. Cevap C şıkkıdır

Doğru Cevap: C

Soru 60

Divanu Lügat'it Türk üzerine ilk çalışmayı kim yapmıştır?

Ali Emiri

James Kelly

Robert Dankoff

Besim Atalay

Salih Mutallibov

Açıklama:

Diğerleri de çalışmıştır ama ilki sorulduğundan cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 61

11. -13. yüzyıllar arasında gelişen bu yazı dilinin merkezi Doğu Türkistan’da Kaşgar’dı. Orhon ve Uygur Türkçesinin devamı olan bu dönem Türkçesi için Hakaniye Türkçesi terimi de kullanılmaktadır.
Yukarıda özelliği verilen tarihi Türk lehçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Harezm Türkçesi

Çağatay Türkçesi

Karahanlı Türkçesi

Kıpçak Türkçesi

Kazak Türkçesi

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesiyle yazılmış eserlerden biri değildir?

Kutadgu Bilig

Dîvânu Lugati’t-Türk

Atebetü’l-Hakayık

Karahanlı Türkçesiyle Yazılmış Kur’ân Tercümeleri

Muhakemetü'l Lugateyn

Açıklama:

Muhakemetü'l Lugateyn Çağatay Türkçesiyle yazılmış bir eserdir.

Doğru Cevap: E

Soru 63

Kutadgu Bilig'in yazma nüshalarının bulunduğu yerler aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Viyana-Berlin-Kahire

Viyana-Mısır-Fergana

Kahire-Mısır-Berlin

Fergana-Viyana-Berlin

Roma-Viyana-Kahire

Açıklama:

Kutadgu Bilig’in üç yazma nüshası vardır: Viyana (Herat) nüshası, Mısır nüshası ve
Fergana nüshası.

Doğru Cevap: B

Soru 64

Kutadgu Bilig ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Eserin başında mensur ve manzum mukaddimeler ile babların fihristi bulunmaktadır.

Aruzun mütekarib vezniyle yazılan bu didaktik eser, 6645 beyittten oluşmaktadır.

Yusuf Has Hâcib, Kutadgu Bilig’i Karahanlı sülalesinden Buğra Karahan Ebu Ali Hasan
bin Süleyman Arslan Karahan adına yazmıştır.

Kutadgu Bilig ‘mutluluk ve kutsallık veren bilim’ demektir.

Kutadgu Bilig Ahmet Yesevi tarafından yazılmıştır.

Açıklama:

Kutadgu Bilig Yusuf Has Hacib tarafından yazılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 65

Türkçenin bilinen ilk sözlüğü olan ve Kaşgarlı Mahmud bin Hüseyin bin Muhammed tarafından yazılan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Dîvânu Lugati’t-Türk

Kutadgu Bilig

Atabetü'l Hakayık

Divan-ı Hikmet

Muhakemetü'l Lugateyn

Açıklama:

Türkçenin bilinen ilk sözlüğü olan ve Kaşgarlı Mahmud bin Hüseyin bin Muhammed tarafından yazılan eser Dîvânu Lugati’t-Türk'tür.

Doğru Cevap: A

Soru 66

Kaşgarlı Mahmud eserinde ifade ettiği şu sözle böyle bir sözlüğü yazmaktaki amacını dile getirmiştir: “Türk dili ile Arap dilinin atbaşı beraber yürüdükleri bilinsin diye Halil’in
Kitabü’l-ayn’ında yaptığı gibi, kullanılmakta olan kelimelerle bırakılmış bulunan kelimeleri bu kitapta birlikte yazmak, arasıra yüreğime doğar dururdu……”.
Yukarıda bahsi geçen Kaşgarlı Mahmut'un yazdığı eser aşağıdakilerden hangisidir?

Atebetü’l-Hakayık

Kutadgu Bilig

Divan-ı Hikmet

Dîvânu Lugati’t-Türk

Muhakemetü'l Lugateyn

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 67

12. yüzyılda yazıldığı tahmin edilen Atebetü’l-hakâyık'ın anlamı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Aklın yolu

Hakikatlerin Özü

Hakikatlerin eşiği

Akıbetlerin Özü

Güzel Ahlak

Açıklama:

12. yüzyılda yazıldığı tahmin edilen Atebetü’l-hakâyık (Hakikatlerin Eşiği) manzum öğüt
kitabıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 68

İslamiyet Türkler tarafından X. yüzyılda devlet dini olarak kabul edilmiştir. Bu dinin kutsal kitabı olan Kuran’ın Türkçeye ilk tercümesinin kimin tarafından ve ne zaman yapıldığı bilinmemektedir. Ancak ilk tercümelerin islamiyetin kabul edildiği ..... yüzyıl ya da ...... yüzyılda yapıldığı tahmin edilmektedir.
Yukarıda boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

10-12

13-14

11-12

9-10

10-11

Açıklama:

İslamiyet Türkler tarafından X. yüzyılda devlet dini olarak kabul edilmiştir. Bu dinin kutsal kitabı olan Kuran’ın Türkçeye ilk tercümesinin kimin tarafından ve ne zaman yapıldığı bilinmemektedir. Ancak ilk tercümelerin islamiyetin kabul edildiği X. yüzyıl ya da XI. yüzyılda yapıldığı tahmin edilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 69

Aşağıdakilerden hangisi Kutadgu Bilig üzerinde çalışma yapan araştırmacılardan biridir?

Reşit Rahmeti Arat

Ziya Gökalp

Halil İnalcık

Yusuf Halaçoğlu

Pertev Naili Boratav

Açıklama:

Reşit Rahmeti Arat, 1947 yılında Kutadgu Bilig’in üç nüshasını (A, B, C) karşılaştırarak
eserin metnini yayımlar.

Doğru Cevap: A

Soru 70

Atebetü’l-hakâyık hakkında yapılan tek çalışmayı aşağıdaki araştırmacılardan hangisi yapmıştır?

Necmettin Hacıeminoğlu

Mehmet Ölmez

Reşit Rahmeti Arat

Zeynep Korkmaz

İbrahim Taş

Açıklama:

Eser üzerine ayrıntılı tek çalışma Reşit Rahmeti Arat tarafından yapılmıştır. Karşılaştırmalı metin, çeviri, notlar ve indeksi içeren bu çalışma 1951’de yayımlanmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 71

I. Karahanlı yazı dilinin merkezi Doğu Türkistan’da Kaşgar’dır
II. Orhon ve Uygur Türkçesinin devamıdır
III. Bu dönem Türkçesi için Harezm-Altınorda Türkçesi terimi de kullanılmaktadır
Yukarıda Karahanlı Türkçesi ile ilgili verilen bilgilerden hangileri doğrudur?

I, II

II, III

I, III

Yanlız II

I, II, III

Açıklama:

Eski Türk yazı dilinden gelişen İslâmî Orta Asya Türk yazı dilinin ilk evresi Karahanlı
Türkçesi’dir. 11. -13. yüzyıllar arasında gelişen bu yazı dilinin merkezi Doğu Türkistan’da Kaşgar’dı. Orhon ve Uygur Türkçesinin devamı olan bu dönem Türkçesi için Hakaniye Türkçesi terimi de kullanılmaktadır. Orta Asya’daki bu yazı dilinin, İslami Dönem Doğu Türk edebiyatının başlangıç döneminin devamını ise Harezm-Altınorda Türkçesi (XIIIXIV. yüzyıl) ve Çağatay Türkçesi (XIV-XVI. yüzyıl) ile yazılmış eserler oluşturur.

Doğru Cevap: A

Soru 72

Ligeti tarafından yapılan Türk Dili sınıflandırmasında Orta Türkçe aşağıdakilerden hangisini kapsamaz?

Uygur yazı dilinin oluşumu

Çağatay yazı dili

Kıpçak dil yadigarları

Göktürkçe

Oğuz dil yadigarları

Açıklama:

1. Eski Türkçe (VI-IX. yüzyıl): Göktürkçe, Uygurca devri
2. Orta Türkçe (X-XV. yüzyıl): Uygur yazı dilinin oluşumu, Çağatay yazı dili, Kıpçak
ve Oğuz dil yadigarları
3. Yeni Türkçe (XVI. asırdan bugünkü Türkçenin kuruluşuna kadar).

Doğru Cevap: D

Soru 73

Eserinin hemen başında bu dört kişiden bahseder ve onları okuyucuyla tanıştırır (353
ve 358 beyitler arası). Kün Togdı (hükümdar) “gün doğdu,doğan güneş”, adaleti temsil eder. Ay Toldı (vezir) “ay doldu, dolunay”, baht, talih ve ikbali temsil eder. Ögdülmiş (vezirin oğlu) “övülmüş”, akıl ve anlayışı temsil eder. Odgurmış (vezirin kardeşi) “uyanık”, dünya işlerinin sonunu temsil eder. Eserin ilk yarısı bu karakterlerin ilk üçü arasındaki ilişkileri anlatır. ve çoğunlukla İran edebiyatından kaynaklanan geleneksel “hükümdarlara ayna” temalarını ele alır. Eserin ikinci yarısı ise, daha çok muhalif karakter olan Odgurmış üzerinde yoğunlaşır ve sufilik ya da İslâm mistisizmine ilişkin dinî temaları içerir.
Bu bilgilere göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

Kutadgu Bilig didaktik bir eser olmasına rağmen yer yer şiirselliğin ve lirizmin görülmektedir

Dört kişi arasında geçen münazarayı andıran eser, eski dönemlerden kalma atasözleri ve bilgelik ifadesi taşıyan deyimlerle süslenmiştir

Eserde dört soyut kavramı kişileştirilmiş ve bu kişilere de temsil ettikleri
kavramlara göre adlandırılmıştır.

Yazar yalnız Arap ve Fars dilini, kültürünü, batıdaki klasik bilgileri değil, İslâmdan önceki Türk dünyasını ve kültürünü de çok iyi biliyordu.

Kutadgu Bilig ‘mutluluk ve kutsallık veren bilim’ demektir

Açıklama:

Kün Togdı (hükümdar) “gün doğdu,doğan güneş”, adaleti temsil eder. Ay Toldı (vezir) “ay doldu, dolunay”, baht, talih ve ikbali temsil eder. Ögdülmiş (vezirin oğlu) “övülmüş”, akıl ve anlayışı temsil eder. Odgurmış (vezirin kardeşi) “uyanık”, dünya işlerinin sonunu temsil eder.

Doğru Cevap: C

Soru 74

Dîvânu Lugati’t-Türk'ün yazılma nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkçe'yi Avrupaya tanıtmak

Dönemin hükümdarını övmek

İslam dinini anlatmak

Araplara Türkçe öğretmek

Türkçenin yok olmasını engellemek

Açıklama:

Türk Lehçeleri Divanı anlamını taşıyan Dîvânu Lugati’t-Türk, eserin yazarının yaşadığı
dönemdeki Türk toplulukları ve onların dili hakkında ses, biçim, anlam ve sözvarlığı
konusunda bilgiler vermektedir. Eser hem Araplara Türkçe öğretmek hem de sözvarlığı, anlatım özelliği, külterel zenginlik açısından Türkçenin Arapçadan hiç de geri kalmayan bir dil olduğunu göstermek amacıyla meydana getirilmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 75

Edibniŋ yiri atı Yüknek erür
Safālıġ ‘aceb yir köŋüller yarar
Atebetü’l-Hakayık'ta geçen bu dizelerin Türkiye Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Edib’in yaşadığı yer Yüknek’tir,
gönülleri hoş eden bir yerdir.

Edib’in yerinin, memleketinin adı Yüknek’tir,
gönülleri açan safalı hoş bir yerdir.

Edib’in memleketinin adı Yüknek’tir,
Burada gönülleri hoş edenler vardır.

Edib’in yerinin, Yüknek’tir,
gönülleri açanlar burada hoş olur.

Edib’in yerinin, memleketinin adı Yüknek’tir,
safalı kokular gönülleri hoş eder.

Açıklama:

Edibniŋ yiri atı Yüknek erür
Safālıġ ‘aceb yir köŋüller yarar
Atası atı mahmud-ı yükneki
Edib mahmud oġlı yok ol hiç şeki
(Edib’in yerinin, memleketinin adı Yüknek’tir, (burası) gönülleri açan safalı hoş bir
yerdir. Babasının adı Yüknekli Mahmud’dur. O’nun Edip Mahmud’un oğlu olduğuna hiç
şüphe yoktur).

Doğru Cevap: B

Soru 76

I. Türk İslâm Eserleri Müzesi (TİEM) No. 73’te kayıtlı olan nüsha
II. Anonim Tefsir
III. Manchester-John Rylands Nüshası
IV. Taşkent, Özbek Bilimler Akademisi, No. 2854’te kayıtlı olan bu nüsha
Yukarıdakilerden hangileri Karahanlılar dönemine ait olduğu tahmin edilen Kuran çevirileri arasında yer alır?

I, III, IV

II, III, IV

I, II, III

I, II, IV

I, II, III, IV

Açıklama:

Seçeneklerin hepsi Karahanlı Türkçesiyle Yazılmış Kur’ân Tercümeleri olarak değerlendirilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 77

Aşağıdakilerden hangisi Kutadgu Bilig üzerine çalışma yapmamıştır?

Hermann Vámbéry

Abdülkadir İnan

Semih Tezcan

Agop Dilaçar

Besim Atalay

Açıklama:

Besim Atalay Dîvânu Lugati’t-Türk'ü Türkiye Türkçesine çevirmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 78

Atebetü’l-hakâyık konusu aşağıdakilerden hangisidir?

Sözlük

Ahlak kitabı

Siyasetname

İslam dinini öğretme

Peygamberlerin hayatı

Açıklama:

Atebetü’l-hakâyık ise Kutadgu Bilig tarzında yazılmış öğüt veren bir ahlak kitabıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 79

Aşağıdakilerden hangisinde Kutadgu Bilig'de yer alan karakterlerden biri değildir?

Küsemiş

Kumaru

Fergana

Ersig

Odgurmış

Açıklama:

Odgurmış (vezirin kardeşi) “uyanık”, dünya işlerinin sonunu temsil eder. Küsemiş (Ay Toldı başkente geldiğinde ona yardım eden kişi), Ersig (hükümdarın mabeyncisi) ve Kumaru (Odgurmış’un müridi)’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 80

Reşit Rahmeti Arat hangi eser üzerinde çalışmalarını yürütmüştür?

Atebetü’l-hakâyık

Kuran Tercümeleri

Dîvânu Lugati’t-Türk

Kutadgu Bilig

Kısasu'l-Enbiya

Açıklama:

Atebetü’l-hakâyık üzerine ayrıntılı tek çalışma Reşit Rahmeti Arat tarafından yapılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 81

Kutadgu Bilig’in kaç nüshası vardır?

Açıklama:

Kutadgu Bilig’in üç yazma nüshası vardır: Viyana (Herat) nüshası, Mısır nüshası ve Fergana nüshası.

Doğru Cevap: A

Soru 82

Kutadgu Bilig’in hangi nüshası eski Uygur alfabesiyle yazılmıştır?

Mısır

Herat

Prag

Fergana

Semerkant

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 83

Kutadgu Bilig’in Fergana nüshasını bilim dünyasına tanıtan âlim kimdir?

İzzeddin Aydemir

Joseph von Hammer-Purgstall

Zeki Velidi Togan

Şeyhzade Abdürrezzak Bahşı

Dr. Moritz

Açıklama:

Kutadgu Bilig’in Fergana nüshasının 14. yüzyılın ilk yarısında Harezm coğrafyasında kopyalandığı tahmin edilmektedir. Bu nüsha da Arap harflidir,1914 yılında Fergana’da Zeki Velidi Togan tarafından bulunmuş ve bir yazıyla bilim dünyasına tanıtılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 84

Dîvânu Lugati’t-Türk’ün kaç yazma nüshası vardır?

Açıklama:

Dîvânu Lugati’t-Türk’ün tek yazma nüshası vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 85

Dîvânu Lugati’t-Türk’ün tek yazma nüshası nerede bulunmaktadır?

Süleymaniye kütüphanesinde

Uzunköprü’de Seyit Ali’nin kitapları arasında

Viyana Sarayı Kitaplığında

Millet Kütüphanesinde

Mısır Devlet Kütüphanesinde

Açıklama:

Dîvânu Lugati’t-Türk’ün tek yazma nüshası vardır. Bu nüsha Diyarbakırlı Ali Emirî Efendi tarafından İstanbul’da 1917 yılında bir sahafta bulunmuştur. Eser halen Ali Emiri Efendi’nin bağışladığı kitaplarla kurulmuş olan Millet Kütüphanesi’ndedir.

Doğru Cevap: D

Soru 86

Karahanlı Türkçesi için aynı zamanda hangi isim kullanılır?

Çağatay Türkçesi

Merkez Türkçesi

Yeni Uygur Türkçesi

Hakanlı Türkçesi

Hakaniye Türkçesi

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 87

İslâmî Orta Asya Türk yazı dilinin ilk evresi olan Karahanlı Türkçesinin merkezi Kaşgar nerededir?

Moğolistan

Horasan

Doğu Türkistan

Maverâünnehir

Harezm

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 88

Karahanlı devletinin kurucusu kimdir?

Oğulçak

Bilge Kül Kadır Han

Satuk Buğra Han

Bilge Kagan

Yusuf Kadir Han

Açıklama:

840 yılında Uygur-Karluk birliğinin çökmesinden sonra kurulan Karahanlı devletinin kurucusu Bilge Kül Kadır Han’dır.

Doğru Cevap: B

Soru 89

Atebetü’l-hakâyık (Hakikatlerin Eşiği) manzum öğüt kitabının yazarı nerelidir?

Yüknek

Kaşgar

Turfan

Semerkant

Buhara

Açıklama:

12. yüzyılda yazıldığı tahmin edilen Atebetü’l-hakâyık (Hakikatlerin Eşiği) manzum öğüt kitabıdır. Nerede ve ne zaman yaşadığını bilmediğimiz Türk ve Acem meliki Muhammed Kaynaklarda hakkında fazla bilgi bulamadığımız Edib Ahmet’in yaşadığı dönem ve çevresi hakkında hemen hemen hiç bilgimiz yoktur. Memleketinin Yüknek, babasının adının ise Mahmud olduğunu Arslan Hoca Tarhan’ın bir kitabın sonuna yazdığı dörtlükten öğrenmekteyiz.

Doğru Cevap: A

Soru 90

Dîvânu Lugati’t-Türk hakkında ilk çalışma kimin tarafında yapılmıştır?

Zeki Velidi Togan

Ali Emiri

Kilisli Rıfat Bilge

Carl Brockelmann

Besim Atalay

Açıklama:

Dîvânu Lugati’t-Türk hakkında ilk çalışma, Ali Emiri tarafından bulunan ve yayımlanmak üzere sadece Kilisli Rıfat Bilge’ye verildiğinden, ilk yayın O’nun tarafından yapılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 91

Eski Türk yazı dilinden gelişen İslâmî Orta Asya Türk yazı dilinin ilk evresini aşağıdakilerden hangisi oluşturmaktadır?

Selçuklu Türkçesi

Karahanlı Türkçesi

Çağatay Türkçesi

Orhon Türkçesi

Uygur Türkçesi

Açıklama:

Eski Türk yazı dilinden gelişen İslâmî Orta Asya Türk yazı dilinin ilk evresi Karahanlı Türkçesi’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 92

Hakaniye Türkçesi terimi aşağıdakilerden hangisinin yerine kullanılabilmektedir?

Selçuklu Türkçesi

Çağatay Türkçesi

Uygur Türkçesi

Orhon Türkçesi

Karahanlı Türkçesi

Açıklama:

Eski Türk yazı dilinden gelişen İslâmî Orta Asya Türk yazı dilinin ilk evresi Karahanlı Türkçesi’dir. Orhon ve Uygur Türkçesinin devamı olan bu dönem Türkçesi için Hakaniye Türkçesi terimi de kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 93

-13. Yüzyıllar arasında gelişen Karahanlı Türkçesi’nin merkezi neresidir?

Kaşgar

Nişabur

Semerkant

Buhara

Tebriz

Açıklama:

11. -13. Yüzyıllar arasında gelişen Karahanlı Türkçesi’nin merkezi. Kaşgar’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 94

11. -13. Yüzyıllar arasında gelişen Karahanlı Türkçesi’nin aşağıdakilerden hangisinin devamıdır?

Selçuklu Türkçesi

Çağatay Türkçesi

Uygur Türkçesi

Harezm Türkçesi

Hakaniye Türkçesi

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 95

Harezm-Altınorda Türkçesi hangi yüzyıllar arasında kullanılmıştır?

XIII-XIV. yüzyıl

XIV-XVI. yüzyıl

XI-XII. yüzyıl

X-XI. yüzyıl

XII-XIV. yüzyıl

Açıklama:

Orta Asya’daki Karahanlı yazı dilinin, İslami Dönem Doğu Türk edebiyatının başlangıç döneminin devamını ise Harezm-Altınorda Türkçesi (XIII-XIV. yüzyıl) ve Çağatay Türkçesi (XIV-XVI. yüzyıl) ile yazılmış eserler oluşturur.

Doğru Cevap: A

Soru 96

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlılar’ın çıktığı Türk boyu tartışmalarına kaynaklık eden teorilerden değildir?

Çiğil teorisi

T’u-chüe teorisi

Uygur teorisi

Orhon teorisi

Karluk teorisi

Açıklama:

Karahanlılar’ın hangi Türk boyundan çıktığı konusu tarihçiler arasında tartışma konusu olmuştur. Bu konuyla ilgili olarak kaynaklarda çeşitli teoriler ileri sürülmüştür. Bunların en önemlileri şunlardır: 1. Uygur teorisi, 2. Türkmen teorisi, 3. Yağma teorisi, 4. Karluk teorisi, 5. Karluk-Yağma teorisi, 6. Çigil teorisi, 7. T’u-chüe teorisidir.

Doğru Cevap: D

Soru 97

Karahanlılar’ın kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?

Saltuk Buğra Han

Bilge Kül Kadir Han

Baytaş Aslan Han

Togan Han

Kutlug Han

Açıklama:

Karahanlı devletinin kurucusu Bilge Kül Kadır Han’dır.

Doğru Cevap: B

Soru 98

Kutadgu Bilig ve Divanu Lugati’t-türk hangi han zamanında yazılmıştır?

Saltuk Buğra Han

Bilge Kül Kadir Han

Baytaş Aslan Han

Togan Han

Uluğ Buğra Han

Açıklama:

BuğraHan adaletli ve dürüst yönetiminin yanısıra bilim ve sanat adamlarını korumasıyla da ün salmıştır. Kutadgu Bilig ve Divanu Lugati’t-türk onun zamanında yazılmıştır

Doğru Cevap: E

Soru 99

Çağatay Türkçesi hangi yüzyıllar arasında kullanılmıştır?

XIII-XIV. yüzyıl

XIV-XVI. yüzyıl

XI-XII. yüzyıl

X-XI. yüzyıl

XII-XIV. yüzyıl

Açıklama:

Orta Asya’daki Karahanlı yazı dilinin, İslami Dönem Doğu Türk edebiyatının başlangıç döneminin devamını ise Harezm-Altınorda Türkçesi (XIIIXIV. yüzyıl) ve Çağatay Türkçesi (XIV-XVI. yüzyıl) ile yazılmış eserler oluşturur.

Doğru Cevap: B

Soru 100

Eski Türk yazı dilinden gelişen İslâmî Orta Asya Türk yazı dilinin ilk evresini aşağıdakilerden hangisi oluşturmaktadır?

Selçuklu Türkçesi

Karahanlı Türkçesi

Çağatay Türkçesi

Orhon Türkçesi

Uygur Türkçesi

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 101

Hakaniye Türkçesi terimi aşağıdakilerden hangisinin yerine kullanılabilmektedir?

Selçuklu Türkçesi

Çağatay Türkçesi

Uygur Türkçesi

Orhon Türkçesi

Karahanlı Türkçesi

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 102

11. -13. Yüzyıllar arasında gelişen Karahanlı Türkçesi’nin merkezi neresiydi?

Kaşgar

Nişabur

Semerkant

Buhara

Tebriz

Açıklama:

11. -13. Yüzyıllar arasında gelişen Karahanlı Türkçesi’nin merkezi. Kaşgar’dır

Doğru Cevap: A

Soru 103

11. -13. Yüzyıllar arasında gelişen Karahanlı Türkçesi’nin aşağıdakilerden hangisinin devamı olduğu söylenebilir?

Selçuklu Türkçesi

Çağatay Türkçesi

Uygur Türkçesi

Harezm Türkçesi

Hakaniye Türkçesi

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 104

Harezm-Altınorda Türkçesi hangi yüzyıllar arasında hüküm sürmüştür?

XIII-XIV. yüzyıl

XIV-XVI. yüzyıl

XI-XII. yüzyıl

X-XI. yüzyıl

XII-XIV. yüzyıl

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 105

Çağatay Türkçesi hangi yüzyıllar arasında hüküm sürmüştür?

XIII-XIV. yüzyıl

XIV-XVI. yüzyıl

XI-XII. yüzyıl

X-XI. yüzyıl

XII-XIV. yüzyıl

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 106

Karahanlı Türkleri’nin İslamiyeti kabulü sürecindeki hanı aşağıdakilerden hangisidir?

Saltuk Buğra Han

Bilge Kül Kadir Han

Baytaş Aslan Han

Togan Han

Kutlug Han

Açıklama:

Göçen bu Türk boyları Tarım havzasının batısına, Kaşgar ve civarına
yerleştiler. Buradaki Türk boylarının dağınıklığı bir süre daha devam eder. 10. yüzyılın başlarına doğru çevredeki Türk boylarını idaresi altına alarak müstakil bir Türk devleti kuran Karahanlı Türkleri Saltuk Buğra Han’ın 950 tarihinde islamiyeti kabulüyle de İlk İslam-Türk devletini kurmuş oldular.

Doğru Cevap: A

Soru 107

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlıların çıktığı Türk boyu tartışmalarına kaynaklık eden teorilerden değildir?

Çiğil teorisi

T’u-chüe teorisi

Uygur teorisi

Orhon teorisi

Karluk teorisi

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 108

Karahanlıların kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?

Saltuk Buğra Han

Bilge Kül Kadir Han

Baytaş Aslan Han

Togan Han

Kutlug Han

Açıklama:

840 yılında Uygur-Karluk birliğinin çökmesinden sonra kurulan Karahanlı devletinin kurucusu Bilge Kül Kadır Han’dır.

Doğru Cevap: B

Soru 109

Kutadgu Bilig ve Divanu Lugati’t-Türk hangi han zamanında yazılmıştır?

Saltuk Buğra Han

Bilge Kül Kadir Han

Baytaş Aslan Han

Togan Han

Uluğ Buğra Han

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 110

Kutadgu Bilig’in kaç nüshası vardır?

Açıklama:

Kutadgu Bilig’in üç yazma nüshası vardır: Viyana (Herat) nüshası, Mısır nüshası ve
Fergana nüshası.

Doğru Cevap: A

Soru 111

Kutadgu Bilig’in hangi nüshası bulunan ilk nüsha olup Uygur harfleriyle kopyalanmıştır?

Herat

Mısır

Viyana

Fergana

Semerkant

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 112

Kutadgu Bilig’in Fergana nüshasını bilim dünyasına tanıtan âlim kimdir?

İzzeddin Aydemir

Joseph von Hammer-Purgstall

Zeki Velidi Togan

Şeyhzade Abdürrezzak Bahşı

Dr. Moritz

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 113

Dîvânu Lugati’t-Türk’ün kaç yazma nüshası vardır?

Açıklama:

Dîvânu Lugati’t-Türk’ün tek yazma nüshası vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 114

Dîvânu Lugati’t-Türk’ün tek yazma nüshası nerede bulunmaktadır?

Süleymaniye kütüphanesi

Uzunköprü’de Seyit Ali’nin kitapları arasında

Viyana Sarayı Kitaplığında

Millet Kütüphanesi

Mısır Devlet Kütüphanesinde

Açıklama:

Dîvânu Lugati’t-Türk’ün tek yazma nüshası vardır. Bu nüsha Diyarbakırlı Ali Emirî Efendi tarafından İstanbul’da 1917 yılında bir sahafta bulunmuştur. Ali Emiri Efendi sahafta kitabı görünce tanımış ve hemen satın almak istemiştir, ancak parası yetmeyince borç para bularak almayı başarmıştır. Eser halen Ali Emiri Efendi’nin bağışladığı kitaplarla kurulmuş olan Millet Kütüphanesi’ndedir.

Doğru Cevap: D

Soru 115

Karahanlı Türkçesi için aynı zamanda hangi isim kullanılır?

Çağatay Türkçesi

Merkez Türkçesi

Yeni Uygur Türkçesi

Hakaniye Türkçesi

Hakanlı Türkçesi

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 116

İslâmî Orta Asya Türk yazı dilinin 11. -13. yüzyıllar arasında gelişen ilk evresi olan Karahanlı Türkçesinin merkezi Kaşgar nerededir?

Moğolistan

Horasan

Harezm

Maverâünnehir

Doğu Türkistan

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 117

Karahanlı devletinin kurucusu kimdir?

Oğulçak

Bilge Kül Kadır Han

Satuk Buğra Han

Bilge Kagan

Yusuf Kadir Han

Açıklama:

840 yılında Uygur-Karluk birliğinin çökmesinden sonra kurulan Karahanlı devletinin kurucusu Bilge Kül Kadır Han’dır.

Doğru Cevap: B

Soru 118

12. yüzyılda yazıldığı tahmin edilen Atebetü’l-hakâyık (Hakikatlerin Eşiği) manzum öğüt kitabının yazarı nerelidir?

Yüknek

Kaşgar

Turfan

Semerkant

Buhara

Açıklama:

12. yüzyılda yazıldığı tahmin edilen Atebetü’l-hakâyık (Hakikatlerin Eşiği) manzum öğüt kitabıdır. Nerede ve ne zaman yaşadığını bilmediğimiz Türk ve Acem meliki Muhammed
Dâd İspehsâlâr Bey’e sunulmuştur. Kaynaklarda hakkında fazla bilgi bulamadığımız Edib Ahmet’in yaşadığı dönem ve çevresi hakkında hemen hemen hiç bilgimiz yoktur. Memleketinin Yüknek, babasının adının ise Mahmud olduğunu Arslan Hoca Tarhan’ın bu kitabın sonuna yazdığı dörtlükten öğrenmekteyiz.

Doğru Cevap: A

Soru 119

Dîvânu Lugati’t-Türk hakkında ilk çalışma kim tarafından yapılmıştır?

Kilisli Rıfat Bilge

Ali Emiri

Zeki Velidi Togan

Carl Brockelmann

Besim Atalay

Açıklama:

Dîvânu Lugati’t-Türk hakkında ilk çalışma, Ali Emiri tarafından bulunan ve yayımlanmak üzere sadece Kilisli Rıfat Bilge’ye verildiğinden, ilk yayın onun tarafından yapılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 120

Aşağıdakilerden hangisi Dîvânu Lugati’t-Türk ile ilgili çalışanlardan biri değildir?

Besim Atalay

Hermann Vámbéry

Talat Tekin

Mehmet Vefa Nalbant

Kelly-Dankoff

Açıklama:

Hermann Vámbéry, Kutadgu Bilig üzerine çalışmıştır. Dîvânu Lugati’t-Türk ile ilgili çalışanlar şu şekildedir: Besim Atalay, Talat Tekin, Mehmet Vefa Nalbant ve Kelly-Dankoff

Doğru Cevap: B

Soru 121

Orta Asya Türk Dili'nin ilk evresi olan Karahanlı Türkçesi, hangi yüzyıllar arasında gelişmiştir?

8. - 10. yüzyıllar arasında

9. - 11. yüzyıllar arasında

10. - 12. yüzyıllar arasında

11. - 13. yüzyıllar arasında

12. - 14. yüzyıllar arasında

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 122

Karahanlı Devleti'nin kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?

Kaşgarlı Mahmud

Kutadgu Bilig

Yusuf Kadir Han

Bilge Kül Kadir Han

Mete Han

Açıklama:

Karahanlı devletinin kurucusu Bilge Kül Kadır Han’dır.

Doğru Cevap: D

Soru 123

Adaleti ve dürüstlüğünün yanı sıra bilim ve sanat adamlarını da koruması ve gözetmesiyle tanına Karahanlı Devlet lideri aşağıdakilerden hangisidir?

Bilge Kül Kadir Han

Yusuf Kadir Han

Buğra Kara Han

Süleyman Arslan Han

Kaşgarlı Mahmud

Açıklama:

Buğra Han adaletli ve dürüst yönetiminin yanısıra bilim ve sanat adamlarını korumasıyla da ün salmıştır. Kutadgu Bilig ve Divanu Lugati’t-türk onun zamanında yazılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 124

1936 yılında Der türkische Sprachbau çalışmasıyla başlayan Türk dilinin tarihsel dönemlendirilmesine göre, aşağıdakilerden hangisi Yeni Türkçe Dönemi'nde yer almaz?

Karahanlı Türkçesi

Kıpçak Türkçesi

Batı Türkistan Ağızları

Güney Türkçesi

Doğu Türkçesi

Açıklama:

Karahanlı Türkçesi, Orta Dönem Türkçe grubunda yer alır.

Doğru Cevap: A

Soru 125

Yalnızca anadilinde eserler vermiştir.
İslami bilgilere ve felsefe konularına merak salmıştır.
Düş yorumu ve sosyoloji konuları üzerine çalışmıştır.

Eserlerinin incelenmesi sonucu, Yusuf Has Hacib hakkında yukarıdakilerden hangisine/hangilerine varılabilir?

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

I ve III

II ve III

Açıklama:

Balasagun’da doğan Yusuf, çalışkan, akıllı, anlayışlı ve bilgili bir kişiydi. Ana dilinden başka Arapça, Farsça ve İran dillerinden Soğdçaya hakimdi. Firdevsî’nin Şeh-nâme’sini, Fârâbî’nin ve İbn-i Sinâ’nın Arapça felsefe kitaplarını okuduğunu, efsanelere, aruza, belagat sanatına, İslâmî bilgilere, Türk atasözlerine, devlet örgütüne, felsefeye, matematiğe, astronomiye, düş yorumuna, hekimliğe ve toplumbilimine merak saldığını ve bunlar hakkında bilgi sahibi olduğunu eserinden anlamaktayız.

Doğru Cevap: E

Soru 126

Aşağıdakilerden hangisi Yusuf Has Hâcib'in Kutadgu Bilig adlı eserinde kişileştirmiş olduğu dört soyut kavramdan birisi değildir?

Kün Togdı

Ay Toldı

Issın Ajun

Ögdülmiş

Odgurmış

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 127

"Edibniŋ yiri atı Yüknek erür
Safālıġ ‘aceb yir köŋüller yarar
Atası atı mahmud-ı yükneki
Edib mahmud oġlı yok ol hiç şeki"
Yukarıdaki dörtlük hangi eserin içerisinde yer almaktadır?

Divanu Lügati't-Türk

Kutadgu Bilig

Atabetü'l-Hakayık

Mesnevi

Fihi Ma Fih

Açıklama:

Dörtlük okunduğunda Edib isminin geçtiği görülmektedir. Bu isim Atabetü'l-Hakayık adlı eserin yazarı olan Edib Ahmed bin Mahmud Yükneki'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 128

Nevayi, Nesayimü’l-Mahabbe min Şemayimi’l Fütüvve adlı eserinde yer alan
“Türk ülkesindenmiş. Onun işleri hakkında garip şeyler anlatılmıştır. Derler ki gözleri körmüş ve asla görmezmiş. Görürmüş ama gözü olup görmeyenler gibi değilmiş. Çok akıllı, zeki, zahit ve takva sahibiymiş. Yüce Tanrı zahir gözünü kapalı yaratmış olsa da gönül gözünü parlak etmiş” sözlerini aşağıdaki isimlerden hangisi için söylemiştir?

Kaşgarlı Mahmud

Yusuf Has Hacib

Mevlana

Edib Ahmet

Bilge Kül Kadir Han

Açıklama:

Nevayi, Nesayimü’l-Mahabbe min Şemayimi’l Fütüvve adlı eserinde
Edib Ahmed hakkında şu bilgileri vermektedir:
“Türk ülkesindenmiş. Onun işleri hakkında garip şeyler anlatılmıştır. Derler ki gözleri körmüş ve asla görmezmiş. Görürmüş ama gözü olup görmeyenler gibi değilmiş. Çok akıllı, zeki, zahit ve takva sahibiymiş. Yüce Tanrı zahir gözünü kapalı yaratmış olsa da gönül gözünü parlak etmiş”.

Doğru Cevap: D

Soru 129

Hermann Vámbéry'nin 915 beytini matbaada döktürerek Uygur Harfleriyle ve Almanca çevirisiyle yayımladığı eser aşağıdakilerden hangisidir?

Kutadgu Bilig

Divanu Lügati't-Türk

Atabetü'l-Hakayık

Şahname

Mesnevi

Açıklama:

Kutadgu Bilig üzerindeki ikinci çalışma Hermann Vámbéry’ye attir. Bu yazmanın 915 beyitini matbaada döktürdüğü Uygur harfleriyle ve Almanca çeviriyle yayımlamıştır: Uigurische Sprachdenkmäler und das Kudatku Bilik.

Doğru Cevap: A

Soru 130

Atabetü'l-Hakayık üzerine ayrıntılı olarak gerçekleştirilen tek çalışmaların sahibi kimdir?

James Kelly

Talat Tekin

Salih Mutallibov

Besim Atalay

Reşit Rahmeti Arat

Açıklama:

Eser üzerine ayrıntılı tek çalışma Reşit Rahmeti Arat tarafından yapılmıştır. Karşılaştırmalı metin, çeviri, notlar ve indeksi içeren bu çalışma 1951’de yayımlanmıştır.

Doğru Cevap: E

Ünite 2

Soru 1

Karahanlı Türkçesinde kaç ünlü vardır?

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 2

Karahanlı Türkçesinde düz ünlülerden sonra düz, yuvarlak ünlülerden sonra düz-geniş ya da dar-yuvarlak ünlülerin birbirini takip etmesi kuralına ne ad verilir?

önlük-artlık Uyumu

büyük ünlü uyumu

ünsüz uyumu

düzlük-yuvarlaklık uyumu

ünlü düşmesi

Açıklama:

düzlük-yuvarlaklık uyumu

Doğru Cevap: D

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi düzlük-yuvarlaklık uyumu bakımından eklendikleri sözcüklerin ünlüsü ile uyuma girmeyip yuvarlak ünlülü olan eklerdendir?

-Ur

-mIş

+nI

+DIn

+(s)I

Açıklama:

-Ur fiilden fiil yapma eki: açur- ‘acıktırmak, aç bırakmak’

Doğru Cevap: A

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi dudak uyumu bakımından eklendikleri sözcüklerin ünlüsü ile uyuma girmeyip düz ünlülü olan eklerdendir?

+AĠU

-ĠU

-gıl/-gil

-Ur

-sU, -sUn

Açıklama:

-gıl/-gil 2. tekil kişi emir eki

Doğru Cevap: C

Soru 5

Aşağıdaki Karahanlı Türkçesinden kelimelerden hangisinde yuvarlaklaşma vardır?

körkit-

ögdi

soġık

unıt-

sevül-

Açıklama:

Diğerlerinde benzeşme vardır.
sevül-

Doğru Cevap: E

Soru 6

Büzüşme, ulaç eki almış asıl eylemin üzerine iktidarlık çatısını kuran u- yardımcı eyleminin gelmesiyle iki eylem birleşerek olumluda -u-, olumsuzda ise, -uma-/-üme- biçimini oluşturur. Aşağıdaki kelimelerden hangisi büzüşmeye örnektir?

bodun

kirümez

adak

kadın

kedim

Açıklama:

kirümez ‘giremez’ < kir-ü u-maz

Doğru Cevap: B

Soru 7

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde -z ~ -s değişimi görülmektedir?

yalŋus

şöpik

yapçur

kikçür

kudruk

Açıklama:

yalŋus

Doğru Cevap: A

Soru 8

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde /ŋ/ ~ /m/ değişimi görülmektedir?

~ ernek

~ ahsum

~ sınuk

~ mengü

~ budġay

Açıklama:

~ ahsum

Doğru Cevap: B

Soru 9

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde daha çok vücut adlarına eklenerek eklendiği adla ilgili karakteristik özellik ifade eden adlar yapan ek vardır?

kadnaġun

adınaġu

karnaġu

begeç

başçı

Açıklama:

karnaġu “koca karınlı adam” < karın

Doğru Cevap: C

Soru 10

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ettirgen çatılı eylemler türeten ek vardır?

kolġır-

tamġur-

oŋuk-

ötgür-

turuk-

Açıklama:

ötgür- “geçirmek < öt- “geçmek” -ġUr- eki ettirgendir.

Doğru Cevap: D

Soru 11

Karahanlı Türkçesi'nde kaç ünlü ses vardır?

5 ünlü ses

6 ünlü ses

7 ünlü ses

8 ünlü ses

9 ünlü ses

Açıklama:

Karahanlı Türkçesi'nde dokuz ünlü ses vardır. Bunlar "a, ı, o, u, e, ė (kapalı), i, ö, ü"dür.

Doğru Cevap: E

Soru 12

I. Tüm Karahanlı Türkçesi metinlerinde önlük-artlık uyumu vardır.
II. Tüm Karahanlı Türkçesi metinlerinde düzlük-yuvarlaklık uyumu vardır.
III. Karahanlı Türkçesi metinlerinde kapalı /ė/ sesi kullanılmamıştır.
Yukarıda verilen bilgilerden hangisi veya hangileri doğrudur?

Yalnız I

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Karahanlı Türkçesi metinlerinde önlük-artlık uyumu daima korunmuştur. Karahanlı Türkçesinde kapalı /ė/ sesiyle birlikte dokuz ünlü vardır ve düzlük-yuvarlaklık uyumuna uymayan sözcükler ve ekler bulunmaktadır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi düzlük- yuvarlaklık uyumu bakımından eklendikleri sözcülerin ünlüsü ile uyuma girmeyen yuvarlak ünlülü eklerdendir?

-mIş belirsiz geçmiş zaman eki

+nI belirtme durumu eki

+DIn ayrılma durumu eki

-gıl/-gil 2. tekil kişi emir eki

-Ur fiilden fiil yapma eki

Açıklama:

Düzlük-yuvarlaklık Uyumu bakımından eklendikleri sözcüklerin ünlüsü ile uyuma girmeyip yuvarlak ünlülü olan ekler:

+AĠU topluluk sayı adı yapan ekler
-ĠU gelecek zaman/gereklilik eki
-Ur fiilden fiil yapma eki
-sU, -sUn, -sUnI 3. tekil kişi emir kipi
-U ulaç eki
-GUçI eki
-ĠUz- eylemden eylem yapan ek
-ĠUr- eylemden eylem yapan ek
-DUk sıfat-fiil eki
-DUr- eylemden eylem yapan ek
-DÜz- eylemden eylem yapan ek

Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi eylemden eylem yapan eklerden değildir?

-DÜz-

-DUr-

-ĠUz-

-ĠU

-ĠUr-

Açıklama:

-ĠU gelecek zaman/gereklilik ekidir. Bu nedenle doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisinde Karahanlı Türkçesinde meydana gelen ses değişimi doğru olarak verilmiştir?

ç- ~ ş- değişimi

-s ~ -z değişimi

/m/ ~ /ŋ/ değişimi

m- > b- değişimi

/n/ ~ /ŋ/ değişimi

Açıklama:

A seçeneğinde verilen ses değişimi Karahanlı Türkçesinde mevcuttur. çöpik ~ şöpik buna örnek olarak verilebilir. Bu nedenle doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Aşağıda verilen ses olayı ve örnek eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

konşı ~ koşnı = yer değiştirme (metatez)

avuçġa ~ avıçġa = büzüşme

beŋgü > meŋgü = b- > m- değişimi

körkit- ~ körküt- = benzeşme

berk ~ bek = ünsüz düşmesi

Açıklama:

avuçġa ‘ihtiyar’ (KB 6491) ~ avıçġa (KB 1638) örneğinde büzüşme değil yuvarlaklaşma vardır. Diğer seçeneklerdeki örnek ve ses olayları doğru olarak verilmiştir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 17

Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde addan türeyen bir eylem vardır?

çöker-

çınġar-

kondur-

oŋuk-

tökül-

Açıklama:

çınġar- “gerçeği araştırmak” (DLT II, 182, KTer. 27/52a2=5:46: ‘tasdik etmek, doğrulamak’) < çın “gerçek”. Diğer seçenekteki kelimeler eylemden eylem türetilmesine örnektir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Aşağıda verilenlerden hangisinde eylemden ad türeten bir ek vardır?

kızkıya

aġrıġ

küçlüg

edgülük

emgeksiz

Açıklama:

-(X)g: Eylemden ad ve sıfat türünde sözcükler türetir.
aġrıġ “ağrı” (DLT I, 98) < aġrı- “ağrımak”. Diğer ekler addan ad türetmektedir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Aşağıda verilen eylemlerden hangisi geçişlidir?

+(A)d-: köped- < köp

+I-: yıdı-< yıd

+(A)r-: sarġar- < sarıġ

+DA-: alda- < al “hile”

+ġır-: tazġır- < taz “kel”

Açıklama:

+DA-: Geçişli eylemler türetir:
alda- “aldatmak” (DLT I, 273, KTer. 26/97a=4:12) < al “hile” Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi edilgen ve dönüşlü eylem türeten bir ek almıştır?

öçük-

arġur-

kėter-

azıt-

açtur-

Açıklama:

-(X)k-: Dönüşlü ve edilgen çatılı eylemler türetir:
öçük- “nefesi kesilmek” (DLT I, 192, KB 3951) < öç- “nefesi kesilmek; sönmek” (DLT I, 166). Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi işteş çatılı bir eylemdir?

süçir-

bilsik-

kuçuş-

bayut-

kėŋür-

Açıklama:

-(X)ş-: İşteş çatılı eylemler türetir:

açış-

alış-

biliş-

kuçuş-

uruş-

Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 22

Aşağıdaki addan eylem türeten eklerden hangisi geçişli eylemler türetir?

+ġır-

+I-

+(X)k-

+ġar-

+(A)r-

Açıklama:

Addan eylem türeten +ġar- eki geçişli eylemler türetir.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Türkiye Türkçesindeki “zenginleştirmek” sözcüğünün Karahanlı Türkçesi'ndeki doğru karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

arıġ

bayut

keçig

orġak

yorıġa

Açıklama:

Bayut - "Zenginleştirmek"
Arıġ - "Temiz, pak"
Keçig - "Köprü, geçit"
Orġak - "Orak"
Yorıġa - "Rahvan giden at"

Doğru Cevap: B

Soru 24

Aşağıdaki eklerden hangisi eklendiği eyleme "benzer ve gibi olma" anlamları katar?

-ġUr-

-(X)k-

-msın-/-msin-

-(X)n-

-Ir-(I)

Açıklama:

-msın-/-msin-: Eklendiği eyleme ‘benzer ve gibi olma’ anlamları katar -ġUr-: Ettirgen çatılı eylemler türetir -(X)k-: Dönüşlü ve edilgen çatılı eylemler türetir -(X)n-: Dönüşlü ve edilgen çatılı eylemler türetir -Ir-(I): Geçişsiz ve geçişli eylemler türetir

Doğru Cevap: C

Soru 25

+la/+le eki, aşağıdakilerden hangisini türetir?

Genellikle yer adları türetir.

Yer ve eşya adları ile soyut adlar türetir.

Benzerlik ifade eden sıfatlar türetir.

Olumsuz sıfatlar türetir.

Belirteç türünde adlar türetir.

Açıklama:

+la/+le eki, belirteç türünde adlar türetir.

Doğru Cevap: E

Soru 26

-ĠUz- eki aşağıdaki ek türlerinden hangisine aittir?

Eylemden ad yapan ek

Eylemden eylem yapan ek

Sıfat-fiil eki

3. tekil kişi emir kipi

Ulaç eki

Açıklama:

-ĠUz- eki, eylemden eylem yapan eklerden biridir.

Doğru Cevap: B

Soru 27

İçinde /n/ ve /ŋ/ seslerini bulunduran sözcüklerin başındaki /b/ sesi, gerileyici benzeşmeyle hangi ses ile değişir?

/d/

/h/

/k/

/m/

/z/

Açıklama:

İçinde /n/ ve /ŋ/ seslerini bulunduran sözcüklerin başındaki /b/ sesi, gerileyici benzeşmeyle /m/’ye değişir.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Aşağıdaki kelimelerden hangisi Karahanlı Türkçesinde benzeşme olan kelimelerden biridir?

Kaçumaz

Avuçġa

İkegü

Ayuġay

Ögdi

Açıklama:

Ögdi, Karahanlı Türkçesinde benzeşme olan kelimelerden biridir.

Doğru Cevap: E

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi eylemlerden sıfat ve ad türünde türetilen sözcüklerdendir?

Urunç

Kėŋeş

Basut

Ögündi

Tamur

Açıklama:

Ögündi kelimesi, -(X)ndI eki alarak eylemlerden sıfat ve ad türünde türetilen sözcüklerdendir.

Doğru Cevap: D

Soru 30

+nI eki aşağıdaki eklerden hangisidir?

Belirtme durumu eki

Ayrılma durumu eki

Sıfat-fiil eki

Belirli geçmiş zaman 3. tekil kişi

İyelik eki

Açıklama:

+nI eki, belirtme durumu ekidir.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Karahanlı Türkçesinde kaç ünlü bulunmaktadır?

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde kapalı /ė/ sesiyle birlikte dokuz ünlü vardır: a, ı, o, u, e, ė, i, ö, ü.

Doğru Cevap: C

Soru 32

Düz ünlülerden sonra düz, yuvarlak ünlülerden sonra düz-geniş ya da dar-yuvarlak ünlülerin birbirini takip etmesi kuralına ne denir?

Önlük-Artlık Uyumu

Düzlük-Yuvarlaklık Uyumu

Yuvarlaklaşma

Benzeşme

Büzüşme

Açıklama:

Düzlük-Yuvarlaklık Uyumu

Doğru Cevap: B

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi dudak uyumu bakımından eklendikleri sözcüklerin ünlüsü ile uyuma girmeyip düz ünlülü olan eklerden biridir?

+AĠU

-Ur

-sU

+DIn

-DUk

Açıklama:

+DIn ayrılma durumu eki: busuġdın ‘pusudan

Doğru Cevap: D

Soru 34

Karahanlı Türkçesinden sonraki dönem metinlerinde, Harezm ve Çağatay Türkçesiyle yazılmış metinlerde yaygın olarak görülen çift dudak ünsüzlerinin (b, p, m, v) etkisiyle meydana gelen ünlü olayı aşağıdakilerden hangisidir?

Yuvarlaklaşma

Benzeşme

Büzüşme

Önlük-Artlık Uyumu

Düzlük-Yuvarlaklık Uyumu

Açıklama:

Yuvarlaklaşma

Doğru Cevap: A

Soru 35

Aşağıdaki kelimelerden hangisi benzeşmeye örnektir?

avıçġa

körküt

evril

kaçumaz

yiyümedi

Açıklama:

körkit- ‘göstermek’ ~ körküt-

Doğru Cevap: B

Soru 36

Aşağıdaki kelimelerden hangisi büzüşmeye örnektir?

körküt

ögdü

unut-

tapnuġay

bulut

Açıklama:

tapnuġay men ‘hizmet edebileceğim’ < tapın-u u-ġay

Doğru Cevap: D

Soru 37

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ç- ~ ş- değişimi vardır?

şöpik

avla

sav

kögüs

yalŋus

Açıklama:

çöpik ~ şöpik ‘meyve yenildikten sonra atılan şey, çör çöp’

Doğru Cevap: A

Soru 38

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde /ŋ/ ~ /m/ değişimi görülmektedir?

ernek

sınuk

ahsum

mengü

muŋ

Açıklama:

ahsuŋ ‘sarhoşken kavga eden ~ ahsum

Doğru Cevap: C

Soru 39

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde geçişsiz eylem türeten bir ek bulunmamaktadır?

meñze-

bilged

kutad-

karar-

tuza-

Açıklama:

+A- Geçişli eylem türeten bir ektir.
tuza-

Doğru Cevap: E

Soru 40

Aşağıdaki eklerden hangisi eylemden ad türetir?

-gAk

-sIk

-(X)ş

-Ir-(I)

-msın-/-msin

Açıklama:

-gAk: Eylemden ad ve sıfat türünde sözcükler türetir:
orġak “orak” (DLT I, 119) < or- “kesmek”
turġak “kapıcı, nöbetçi” (KB 608, 2536) < tur-

Doğru Cevap: A

Soru 41

Hangi kelimede yer değiştirme ses olayı bulunmaktadır?

beŋiz ‘beniz’ > meŋiz

erŋek ‘parmak’ ~ ernek

yalŋuz “yalnız” ~ yalŋus

tapşur- > tapçur- ‘ulaştırmak, teslim etmek’

ögren- ‘öğrenmek’ ~ örgen-

Açıklama:

Yalnızca E seçeneğinde yer değiştirme (metatez) ses olayı bulunmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 42

Karahanlı Türkçesinde b- > m- değişimi içerisinde hangi sesin bulunduğu kelimelerde görülür?

/c/

/d/

/n/

/p/

/s/

Açıklama:

İçinde /n/ ve /ŋ/ seslerini bulunduran sözcüklerin başındaki /b/ sesi, gerileyici benzeşmeyle /m/’ye değişir:
OrhT. beŋgü ‘ebedi, sonsuz’ > meŋgü
OrhT. buŋ ‘ihtiyaç, yokluk, dert, sıkıntı’ > muŋ,
Uyg. buyan ‘sevap’ > muyan
OrhT. beŋiz ‘beniz’ > meŋiz

Doğru Cevap: C

Soru 43

Hangisinde ünsüz düşmesi söz konusudur?

bek “sağlam, sıkı”

yapçur- ‘yapıştırmak’

sav “söz”

yiyümedi ‘yiyemedi’

yapul- ‘örtünmek, kapanmak, gizlenmek’

Açıklama:

Yalnızca A seçeneğindeki bek kelimesinde /r/ ünsüzü düşmüştür: berk > bek. B’de ünlü düşmesi ve ç > ş değişimi (yapışur- > yapşur- > yapçur-), C’de b > v değişim (Orh.T sab > Uyg. Sav), D’de büzüşme (yiyümedi ‘yiyemedi’ < yiy-ü u-madı) ve E’de yuvarlaklaşma (yapıl-> yapul- ‘örtünmek, kapanmak, gizlenmek’) ses olayları bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Ulaç eki almış asıl eylemin üzerine u- yardımcı eyleminin gelmesi (örnek: kaç-u u-maz > kaçumaz) sonucu hangi fiil çatısı ortaya çıkmıştır?

Dönüşlülük

İşteşlik

Ettirgenlik

İktidarlılık

Olumsuzluk

Açıklama:

Ulaç eki almış asıl eylemin üzerine iktidarlık çatısını kuran u- yardımcı eyleminin gelmesiyle iki eylem birleşerek olumluda -u-, olumsuzda ise, -uma-/-üme- biçimini oluşturur:
kaçumaz ‘kaçamaz’ < kaç-u u-maz (KB, 700)
yiyümedi ‘yiyemedi’ < yiy-ü u-madı (KB, 2031, AH 274)
kirümez ‘giremez’ < kir-ü u-maz (KB 3665)
ayuġay ‘söyleyebileceğim’ < ay-u u-ġay (AH 3)
tapnuġay men ‘hizmet edebileceğim’ < tapın-u u-ġay ( KB 3055)

Doğru Cevap: D

Soru 45

Hangi kelime topluluk sayı adı yapan ek ile türemiştir?

ikegü

tirilgü

taşur-

bilsün

alsu

Açıklama:

Bu dönemde +AĠU topluluk sayı adı yapan bir ektir: biregü (KB 343, 4202..., KTer. 33/1b2=33:32), ikegü (KTer. 2715b3=4:176), üçegü (KB 802, 1669...), törtegü (KB 4502), vd. Bu ek de yalnızca A seçeneğinde bulunmaktadır. B’de edilgenlik ve sıfat-fiil ekleri, C’de fiilden fiil yapan ettirgenlik eki; D ve E’de ise 3. tekil kişi emir kipi eki bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi küçültme ve sevgi bildiren adlar yapan addan ad yapım ekiyle türetilmiştir?

biregü

küçgey

alçı

ataç

yaġmurçıl

Açıklama:

D seçeneğinde geçen ataç sözcüğü küçültme ve sevgi bildiren +ç, +aç/+eç ekiyle türetilmiştir: ataç “olgun kişi gibi davranan çocuk” (DLT I, 52) < ata. Diğer seçeneklerde yer alan sözcüklerin aldığı eklerin işlevleri farklıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Hangi kelime ortaklık ve eşitlik ifade eden adlar yapan ekle türetilmiştir?

neçe

anaç

yerdeş

oktam

birer

Açıklama:

Yalnızca C seçeneğinde bulunan yerdeş kelimesi, ortaklık ve eşitlik ifade eden +daş/+deş ile türetilmiştir. A seçeneğinde küçültme ve kuvvetlendirme işlevinde kullanılan +ça/+çe eşitlik durumu eki, B’de küçültme ve sevgi bildiren +ç, +aç/+eç eki, D’de belirteç veya soyut ad türeten +DAm ve E’de üleştirme sayı isimleri yapan +er eki bulunmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 48

Hangi kelime renk adları ve geometrik şekillerle ilgili adlar yapan ekle türetilmiştir?

üçgil

yaġmurçı

yolçı

bağırdak

tünle

Açıklama:

+ġıl/+gil eki, renk adları ve geometrik şekillerle ilgili adlar türetir:
başgıl (at) “başı beyaz, dört ayaklı hayvan” (DLT I 481) < baş
kırġıl “kırçıllı” (DLT I, 483, KB 2371, 2372) < kır
törtgil “dört köşeli” (DLT III, 417) < tört
üçgil “üçgen” (DLT I, 105) < üç
Bu ek görüldüğü gibi yalnızca A seçeneğindeki üçgil "üçgen" kelimesinde bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Hangi eylemde ettirgenlik eki bulunmaz?

çöker-

tozġır-

ötgür-

bayut-

bassık-

Açıklama:

Seçeneklerdeki eylemlerin anlamları şöyledir: çöker- “çökertmek, düşürmek”, tozġır- “tozlanmak”, ötgür- “geçirmek”, bayut- “zenginleştirmek”, bassık- “saldırıya uğramak, basılmak”. Görüldüğü gibi yalnızca E seçeneğinde ettirgenlik anlamı bulunmaz. Çünkü bu seçenekteki -sIk- eki, edilgen eylemler türetmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Hangisi addan eylem yapma ekiyle türetilmemiştir?

bayu- “zenginleşmek”

öli- “nemlenmek”

otġar- “hayvan otlatmak”

ünde- “çağırmak, seslenmek”

turuk- “toplanmak, birikmek”

Açıklama:

Seçeneklerdeki eylemlerin anlamları ve dayandıkları kökler şöyledir:
bayu- “zenginleşmek” < bay “zengin”
öli- “nemlenmek” < öl “nem”
otġar- “hayvan otlatmak” < ot “ot”
ünde- “çağırmak, seslenmek” < ün “ses”
turuk- “toplanmak, birikmek” < tur- “durmak”
Görüldüğü gibi E seçeneği dışındaki bütün kelimeler bir ada, E’deki ise bir eyleme dayanmaktadır. Dolayısıyla E seçeneğinde addan eylem değil, eylemden dönüşlü ve edilgen çatılı eylemler türeten -(X)k- eki bulunmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 51

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi eylemden ad yapım ekiyle türetilmiştir?

çıktur-

baylıḳ

bitig

ünde-

aḍınaġu

Açıklama:

çıktur- “çıkartmak” < çık- -Dur: eylemden eylem türeten ek
baylıḳ “zenginlik” < bay +lXg: addan ad türeten ek
bitig “kitap, Kuran-ı Kerim” < biti- “yazmak” -(X)g: eylemden ad türeten ek
ünde- “çağırmak, seslenmek” < ün “ses” +DA: addan eylem türeten ek
aḍınaġu “başkaları” < aḍın +(a)ġu : addan ad türeten ek

Doğru Cevap: C

Soru 52

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi türetim bakımından diğerlerinden farklıdır?

toḏġur-

süle-

sarġar-

meñze-

küçlen-

Açıklama:

toḏġur- “doyurmak” < toḏ - “doymak” -ġUr: eylemden eylem türeten ek
süle- “asker sevketmek” < sü “asker” +le: addan eylem türeten ek
sarġar- “sararmak” < sarıġ “sarı” +(A)r: addan eylem türeten ek
meñze- “benzemek” < meñiz “yüz” +A: addan eylem türeten ek
küçlen- “güçlenmek” < küç +len: addan eylem türeten ek

Doğru Cevap: A

Soru 53

Aşağıdakilerin hangisinde tünle sözcüğünün anlamı doğru olarak verilmiştir?

güneşli

kaç

gündüz

geceleyin

gerçek

Açıklama:

tünle “geceleyin” < tün

Doğru Cevap: D

Soru 54

Türkiye Türkçesindeki “yıkanmak” sözcüğünün Karahanlı Türkçesindeki doğru karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

kelgir-

ḳutaḍ-

yun-

aḍrıl-

uruş-

Açıklama:

kelgir- “gelir gibi yapmak” < kel-
ḳutaḍ- “mutlu olmak” < kut “mutlu”
yun- “yıkanmak” < yu-
aḍrıl- “ayrılmak” < aḍır-
uruş- “vuruşmak, savaşmak” < ur-

Doğru Cevap: C

Soru 55

Aşağıdaki dizelerin hangisinde düzlük-yuvarlaklık uyumuna aykırı sözcük yoktur?

anuḳ

eḍgü

sınayu

ḳalsunı

beḍizçi

Açıklama:

Düzlük-yuvarlaklık uyumuna aykırı sözcükler: anuḳ, eḍgü, sınayu ve ḳalsunı. Ancak beḍizçi sözcüğü aykırı değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 56

Karahanlı Türkçesindeki “kedim” sözcüğünün Türkiye Türkçesindeki doğru karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

hayvan

giyecek

geldim

uyku

gittim

Açıklama:

kedim “giyecek, elbise” < ked-

Doğru Cevap: B

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi türemiş sözcük değildir?

ajun

ögündi

alım

kelin

ḳayġuḳ

Açıklama:

ögündi “övülen (kişi)” < ög- ek: -(X)ndI
alım “alacak, borç” < al- ek: -(X)m
kelin “gelin” < kel- ek: -Xn
ḳayġuḳ “kayık” < kay ek: -ġUḳ

Doğru Cevap: A

Soru 58

“keçig” ve “barḳın” sözcüklerinin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Eylemden eylem yapan ek ile türetilmişlerdir.

Addan ad yapan ek ile türetilmişlerdir.

Her ikisi de ek almamıştır.

Addan eylem yapan ek ile türetilmişlerdir.

Eylemden ad yapan ek ile türetilmişlerdir.

Açıklama:

keçig “köprü, geçit” < keç- -(X)g: eylemden ad türeten ek
barkın “yolcu” < bar- -gXn: eylemden ad türeten ek

Doğru Cevap: E

Soru 59

Türkiye Türkçesindeki “eldiven” sözcüğünün Karahanlı Türkçesindeki doğru karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

elci

elsig

eliglik

elüñ

elsüz

Açıklama:

eliglik “eldiven” < elig

Doğru Cevap: C

Soru 60

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi türetim bakımından diğerlerinden farklıdır?

içegü

ḳısġa

begeç

igçil

yerdeş

Açıklama:

ḳısġa “kısa” < kıs -gA: eylemden ad türeten ek
içegü “kaburga kemiklerinin iç tarafındaki kısım” < iç +egü: addan ad türeten ek
begeç “beyceğiz” < beg +eç: addan ad türeten ek
igçil “hastalıklı, hasta” < ig +çIl: addan ad türeten ek
yerdeş “hemşehri (Oğuzca)” < yer +deş: addan ad türeten ek

Doğru Cevap: B

Soru 61

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde yer değiştirme (metatez) vardır?

buyan > muyan

erŋek ~ ernek

öğren- ~ örgen-

bengü > meŋgü

buŋ > muŋ

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde meydana gelen ses değişimleri ve ünlü uyumlarını ayırtedebileceksiniz.
ögren- ‘öğrenmek’ (DLT I 252, 385...KB 465,1680, 1681...) ~ örgen- (KB 465 A) olduğundan sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 62

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi addan ad yapım eki almamıştır?

erdem

begsig

küçgey

tünle

yalın

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde sözcük yapımını açıklayabileceksiniz.
Diğer şıklarda yer alan ek alan kelime köklerinden C şıkkındaki yalın kelimesi ek almadığından sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 63

Karahanlı Türkçesinde aşağıdaki ünsüz değişmelerinden hangisi görülmez?

m->b-

ç-~ş-

-z~-s

ḳ~ḫ

ŋ~m

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde meydana gelen ses değişimleri ve ünlü uyumlarını ayırtedebileceksiniz.
İçinde /n/ ve /ŋ/ seslerini bulunduran sözcüklerin başındaki /b/ sesi, gerileyici benzeşmeyle /m/’ye değişir. Bunun tersi bulunmamaktadır. Bu nedenle sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 64

“tatı-“ sözcüğünün doğru anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Tat vermek

Tatlı olmak

Tatlılaşmak

Tadı gitmek

Tatlılanmak

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde sözcük yapımını açıklayabileceksiniz.
+I-: Geçişsiz eylemler türettiğinden; tatı- “tat vermek” (DLT III, 257, KB 4169, 5627) < tat biçiminde addan eylem türetildiğinden sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 65

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde büzüşme yoktur?

yiyümez sen

okuġay men

tapnuġay men

yiyümedi

ḳaçumaz

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde meydana gelen ses değişimleri ve ünlü uyumlarını ayırtedebileceksiniz.
Ulaç eki almış asıl eylemin üzerine iktidarlık çatısını kuran u- yardımcı eyleminin gelmesiyle iki eylem birleşerek olumluda -u-, olumsuzda ise, -uma-/-üme- biçimini oluşturur. Okuğay kelimesi üzerine iktidarlık çatısını kuran u-yardımcı eylemi kullanılmamış olduğundan büzüşme yoktur. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır. iktidarlık

Doğru Cevap: B

Soru 66

Karahanlı Türkçesinde kaç adet ünlü harf vardır?

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde meydana gelen ses değişimleri ve ünlü uyumlarını ayırtedebileceksiniz.
Karahanlı Türkçesinde kapalı /ė/ sesiyle birlikte a, ı, o, u, e, ė, i, ö, ü olmak üzere dokuz ünlü bulunduğundan sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 67

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi addan ad yapım ekiyle türetilmiştir?

alguçı

bagırdak

agrıg

tüne-

ögündi

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde sözcük yapımını açıklayabileceksiniz.
+dak: Fazla örneği olmayan bu ekle türetilmiş sözcükler eşya adı ya da sıfat türündedirler: baġırdak “korse” (DLT I, 502) < baġır, bu gruba girdiğinden sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 68

Metatez kelimesi ne anlama gelmektedir?

Büzüşme

Benzeşme

Yuvarlaklaşma

Yer Değiştirme

Ünsüz Düşmesi

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde meydana gelen ses değişimleri ve ünlü uyumlarını ayırtedebileceksiniz.
Metatez yer değiştirme anlamına geldiğinden sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 69

Aşağıdaki ses değişimlerinden hangisi Karahanlı Türkçesi dönemi metinlerinde görülür?

b > p değişimi

ḳ > ġ değişimi

v > f değişimi

b > v̇ değişimi

t > d değişimi

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde meydana gelen ses değişimleri ve ünlü uyumlarını ayırtedebileceksiniz.
Karahanlı Türkçesi dönemi metinlerinde -b-, -b > -v̇-, -v̇ değişimi görülmektedir. Orh.T ebir- ‘çevirmek, dolanmak’ > Uyg.T. evir- > Karahanlı TÜrkçesi evür- (KTer. KB 403, 718, DLT I 178..,AH 224, 28/24a1=7:146) örneğinde görüldüğü üzere ünsüzde b > v > v̇ biçiminde değişim gerçekleşmiştir ve sorunun doğru cevabı D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 70

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesinin dil özelliklerinden biri değildir?

Orhon Türkçesindeki söz içi ve sonu /d/ sesinin, Karahanlı Türkçesinde /d/’ye değişmesi

Orhon Türkçesindeki söz içi ve söz sonu /b/ sesinin, Karahanlı Türkçesinde /v/’ye değişmesi

Orhon Türkçesindeki ön ünlülü sözcüklerin başındaki /k/ sesinin, Karahanlı Türkçesinde /g/’ye değişmesi.

Orhon Türkçesindeki söz başı /b/ sesinin, Karahan- lı Türkçesinde içinde genizsil /n, ?/ bulunması durumunda /m/ye değişmesi.

Orhon Türkçesinde bulunan palatal n (ny) sesinin, Karahanlı Türkçesinde bulunmaması.

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde meydana gelen ses değişimleri ve ünlü uyumlarını ayırtedebileceksiniz.
Düzenli olarak her sözcükte görülmeyen /k/ ~ /h/ nöbetleşmesinin metinlerdeki örnekleri değerlendirildiğinde aslında /k/’lı biçimlerin az, /h/’lı biçimlerin çoğunlukta olduğu görülmektedir. Dolayısıyla /k/ ~ /g/ değişimi bulunmamaktadır. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 71

Aşağıdakilerden hangisi türemiş sözcüktür?

keçe › “gece”

tüş › “düş”

ugan › “muktedir”

kök › “mavi”

yagı › düşman

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde sözcük yapımını açıklayabileceksiniz.
+e: Aşağıdaki sözcük, yaklaşma-bulunma durumu eki olan +e’nin kalıplaşmasıyla türemiştir: keçe “gece” (DLT III, 219, KTer. 28/63b1=7:205) < keç “geç”. Bu durumda sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 72

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi eylemden ad yapım ekiyle kurulmamıştır?

basut

urunç

butık

ke?eş

yagmur

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde sözcük yapımını açıklayabileceksiniz.
Butık kelimesini, bir eylem kökü vermemektedir. Bu nedenle sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 73

Aşağıdakilerden hangisi ünsüz düşmesi sonucu oluşan sözcüklerden biridir?

Urunç

Yakşı

Koşnı

Kutul

Muyan

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde meydana gelen ses değişimleri ve ünlü uyumlarını ayırtedebileceksiniz.
r > Ø kurtul- ‘kurtulmak’ (DLT II 121, 234, KTer. 26/41b3=3:130) ~ kutul- (DLT II 121, KB 671, 1040, AH 3) olduğundan sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 74

Aşağıdaki dizelerin hangisinde düzlük-yuvarlaklık uyumuna aykırı sözcük yoktur?

körügli ne barmu yigü içgü aş

yarag körse hacib ötünse sözüm

okıglı kişiniñ sevinsün canı

bulıt hedye kılsa uşak katreni

bu beglik köki ol könilik yolı

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde meydana gelen ses değişimleri ve ünlü uyumlarını ayırtedebileceksiniz.
Bugün Türkçede yaygın biçimde varlığını gördüğümüz düzlük-yuvarlaklık uyumu, Orhon ve Uygur Türkçesinde hem kimi sözcüklerde hem de kimi eklerde uyumsuzluk göstermektedir. Bu uyumsuzluk Karahanlı Türkçesinde de devam etmektedir. Düz ünlülerden sonra düz, yuvarlak ünlülerden sonra düz-geniş ya da dar-yuvarlak ünlülerin birbirini takip etmesi kuralına dayanan bu uyuma uymayan sözcükler ve ekler bulunmaktadır. B şıkkında uyuma aykırı sözcük bulunmadığından doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 75

Aşağıda Karahanlı Türkçesindeki ünlü uyumu hakkında verilen yargılardan hangisi doğrudur ?

Önlük-artlık uyumu daima korunmuştur.

Önlük-Artlık uyumu ilk kez Karahanlılar'da uygulanmıştır.

Düzlük-Yuvarlaklık uyumu daima korunmuştur

Topluluk sayı adı yapan +AĠU eki uyumu bozmaz.

Düzlük-yuvarlaklık uyumuna girmeyen hiçbir sözcük yoktur.

Açıklama:

Türkçede ilk yazılı metinlerden itibaren önlük-artlık ve Düzlük yuvarlaklık uyumu vardır. Karahanlılar türkçesinde önlük-artlık uyumu daima korunmuştur. Düzlük-Yuvarlaklık uyumuna uymayan sözcükler bulunmaktadır. +AĠU eki gibi birçok ek düzlük-yuvarlaklık uyumunu bozmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 76

Karahanlılar türkçesinde ünlü yuvarlaklaşmaları aşağıdaki ünsüzlerden hangisinin etkisi ile oluşmaktadır ?

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde, çift dudak ünsüzlerinin (b, p, m, v) etkisiyle ünlü yuvarlaklaşmaları meydana gelmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 77

"yiyümedi" sözcüğünde ünlü değişmelerinden hangisi gerçekleşmiştir ?

Yuvarlaklaşma

Benzeşme

Büzüşme

Yer değiştirme

Ulama

Açıklama:

Ulaç eki almış asıl eylemin üzerine iktidarlık çatısını kuran u- yardımcı eyleminin gelmesiyle iki eylem birleşerek olumluda -u-, olumsuzda ise, -uma-/-üme- biçimini oluşturur = yiyümedi ‘yiyemedi’ (yiy-ü u-madı) :

Doğru Cevap: C

Soru 78

Aşağıdakilerden hangisi ünsüz değişmeleri arasında gösterilemez ?

Metatez

b- > m- değişimi

-z ~ -s değişimi

/k/ ~ /h/ değişimi

Benzeşme

Açıklama:

Benzeşme bir ünlü değişmesi olayıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 79

Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde sözcük ve değişim çifti yanlış eşleşmiştir ?

Bile - Ünsüz düşmesi

Avıçġa -Yuvarlaklaşma

Sevin -b-, -b > -v-, -v değişimi

Soġuk- Büzüşme

Yalŋus -z ~ -s değişimi

Açıklama:

soġık ~ soġuk olmuştur ve buradaki değişmeye benzeşme adı verilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 80

Aşağıdaki ünlü seslerden hangisi Karahanlı Türkçesinde bulunmaz ?

ė

ö

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde toplamda dokuz ünlü vardır, bunlar: a, ı, o, u, e, ė, i, ö, ü

Doğru Cevap: A

Soru 81

Aşağıdaki eklerden hangisi eylemden eylem yapan eklerden biridir ?

-sUn

-GUçI

-DUk

-ĠUz

-ĠU

Açıklama:

-ĠUz- eylemden eylem yapan ekler arasındadır : tirgüz-

Doğru Cevap: D

Soru 82

"kuşġaç", "yıġaç" sözcüklerinde bulunan eklerin işlevi aşağıdakilerden hangisidir ?

Topluluk sayı adları yapmak

Kuvvetlendirme bildiren adlar yapmak

Küçültme adları yapmak

Meslek adları yapmak

Eşitlik ifade eden adlar yapmak

Açıklama:

+ġaç eki küçültme adları yapmakta kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 83

Aşağıdaki ek-işlev eşleşmelerinden hangisi doğrudur ?

+gey: Niteleme sıfatları türetmek.

+ġıl/+gil: Küçültme adları türetir

+kıya/+kiye,+ kına: Geometrik şekillerle ilgili adlar türetmek

+la/+le: Yer adları türetmek

+lAġ : Belirteç türünde adlar türetmek.

Açıklama:

+la/+le: Belirteç türünde adlar türetir
+lAġ: Genellikle yer adları türetir
+kıya/+kiye,+ kına: Küçültme adları türetir:
+ġıl/+gil: Bu ek, renk adları ve geometrik şekillerle ilgili adlar türetir
+gey: Niteleme sıfatları türetir:

Doğru Cevap: A

Soru 84

Aşağıdakilerden hangisi hem geçişli hem de geçişsiz eylem türeten eklerdendir ?

+DA-

+ġır-

+(X)k-

+la-/+le-

+(A)d-

Açıklama:

+la-/+le- ekleri hem geçişsiz hem de geçişli eylem türetebilirler. Diğer ekler ise ya sadece geçişli ya da sadece geçişsiz eylem türetebilmektedirler.

Doğru Cevap: D

Soru 85

Karahanlı Türkçesinde kapalı /ė/ sesi hariç kaç ünlü bulunmaktadır?

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde kapalı /ė/ sesiyle birlikte dokuz ünlü vardır: a, ı, o, u, e, ė, i, ö, ü.

Doğru Cevap: B

Soru 86

Karahanlı Türkçesinde “Adruk” sözcüğünün aşağıdakilerden hangisine uymadığı ifade edilebilir?

Önlük-Artlık Uyumu

Düzlük-Yuvarlaklık Uyumu

Yuvarlaklaşma

Benzeşme

Büzüşme

Açıklama:

Bugün Türkçede yaygın biçimde varlığını gördüğümüz düzlük-yuvarlaklık uyumu, Orhon ve Uygur Türkçesinde hem kimi sözcüklerde hem de kimi eklerde uyumsuzluk göstermektedir. Bu uyumsuzluk Karahanlı Türkçesinde de devam etmektedir. Düz ünlülerden sonra düz, yuvarlak ünlülerden sonra düz-geniş ya da dar yuvarlak ünlülerin birbirini takip etmesi kuralına dayanan bu uyuma uymayan sözcükler ve ekler bulunmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 87

Karahanlı Türkçesinde “-GU” ekinin işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Topluluk sayı adı yapan ek

Eylemden eylem yapan ek

Fiilden fiil yapma eki

Ulaç eki

Gelecek zaman eki

Açıklama:

“-GU” gelecek zaman eki ve sıfat fiil eki olarak Karahanlı Türkçesinde işlev görmektedir. Örnek: BarGU varılacak/gidilecek anlamındadır.

Doğru Cevap: E

Soru 88

Karahanlı Türkçesinde “-UR” ekinin işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Topluluk sayı adı yapan ek

Belirsiz geçmiş zaman eki

Fiilden fiil yapma eki

Ulaç eki

Gelecek zaman eki

Açıklama:

“-UR” fiilden fiil yapan ektir. Karahanlı Türkçesinde işlev görmektedir. Örnek: Bışur- pişirmek anlamındadır.

Doğru Cevap: C

Soru 89

Karahanlı Türkçesinde “-U” ekinin işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Topluluk sayı adı yapan ek

Eylemden eylem yapan ek

Fiilden fiil yapma eki

Ulaç eki

Gelecek zaman eki

Açıklama:

“-U” ulaç ekidir. Karahanlı Türkçesinde işlev görmektedir. Örnek: Taşlatu :dışarıya yollayarak anlamındadır.

Doğru Cevap: D

Soru 90

Karahanlı Türkçesinde “-Düz” ekinin işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Topluluk sayı adı yapan ek

Eylemden eylem yapan ek

Fiilden fiil yapma eki

Ulaç eki

Gelecek zaman eki

Açıklama:

“-düz” eylemden eylem yapan ektir. Örnek: Bildüz: bildirmek anlamındadır.

Doğru Cevap: B

Soru 91

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesinde çift dudak ünsüzlerinden değildir?

Açıklama:

m p v, b sesleri çift dudak ünsüzlerinden n sesi ise ön ve art damak ünsüzüdür.

Doğru Cevap: E

Soru 92

“Kaçamaz” “Kaçumaz” sözcüklerindeki ses olayı aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir?

Önlük-Artlık Uyumu

Düzlük-Yuvarlaklık Uyumu

Yuvarlaklaşma

Benzeşme

Büzüşme

Açıklama:

Ulaç eki almış asıl eylemin üzerine iktidarlık çatısını kuran u- yardımcı eyleminin gelmesiyle iki eylem birleşerek olumluda -u-, olumsuzda ise, -uma-/-üme- biçimini oluşturur. Bu ses olayı Büzüşmedir.

Doğru Cevap: E

Soru 93

Karahanlı Türkçesinde çift dudak ünsüzlerinin neden olduğu ses olayı aşağıdakilerden hangisidir?

Önlük-Artlık Uyumu

Düzlük-Yuvarlaklık Uyumu

Yuvarlaklaşma

Benzeşme

Büzüşme

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 94

“Budġay” ve “buğday” sözcüklerinin arasındaki ses olayı aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

Göçüşme

G-d değişimi

Yer değiştirme

Benzeşme

Ünsüz düşmesi

Açıklama:

Sorudaki ses olayı g ve d seslerinin yer değiştirmesiyle meydana gelen yer değiştirme ses olayıdır. G-d değişimi diye bir ses olayı söz konusu değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 95

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesinde gelecek zaman/gereklilik ekidir?

-ĠU

+AĠU

-GUçI

-sUnI

-ĠUr-

Açıklama:

-ĠU eki Karahanlı Türkçesindeki gelecek zaman/gereklilik ekidir.

Doğru Cevap: A

Soru 96

yiyümedi ‘yiyemedi’ < yiy-ü u-madı kelimesinde hangi ses olayı görülür?

Benzeşme

Göçüşme

Büzüşme

Yer değiştirme

Yuvarlaklaşma

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 97

Karahanlı Türkçesinde kullanılan -ġlı ne ekidir?

Geniş zaman çekim eki

Gelecek zaman çekim eki

Adda ad yapan ek

Ulaç eki

Sıfat-fiil eki

Açıklama:

Boluġlı (KTer. 34/44b2=37:173), korkuġlı (KTer. 3212b1=28:18), turuġlı (KB 100, DLT II-57), yörügli (KB 4373, 4374), tüşügli (AH 178) örneklerinde görülen bu ek bir sıfat-fiil ekidir.

Doğru Cevap: E

Soru 98

Üçegü kelimesinde bulunan ek ne ekidir?

Sıfat-fiil eki

Ulaç eki

Gelecek zaman eki

Topluluk sayı adı yapma eki

Eylemden ad yapma eki

Açıklama:

Üçegü kelimesindeki ek, biregü (KB 343, 4202, KTer. 33/1b2=33:32), ikegü (KTer. 2715b3=4:176), törtegü (KB 4502) örneklerinde de görülen +AĠU topluluk sayı adı yapma ekidir.

Doğru Cevap: D

Soru 99

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesinde kullanılan bir ulaç ekidir?

-ġInçA

-gıl/-gil

-GUçI

-mIş

-ĠUr

Açıklama:

A seçeneğinde yer alan ve bolġınça (DLT I 59), çıkmaġunça (KTer. 27/35a1=5:22), tutġınça (KB 3806) örneklerinde görülen -ġInçA bir ulaç ekidir.

Doğru Cevap: A

Soru 100

Aşağıdakilerden hangisinde emir çekimine ait ek bulunmaktadır?

-ĠUr

-GUçI

-sUnI

-ĠUz-

-DUk

Açıklama:

tekil kişi emir kipi için -sU, -sUn, -sUnI eklerinden biri kullanılır.

Doğru Cevap: C

Soru 101

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde 2. tekil kişi emir eki bulunmaktadır?

yörügli

biregü

aşnusı

bilsün

ukġıl

Açıklama:

arturġıl (KTer. 31/88a1=20:114), bolġıl (KB 26…, DLT I-64), kötürgil (DLT II-44), sürgil (KB 5496), turġıl (DLT II-43), ukġıl (KB 796, 916,....) örneklerinde de görülen -gıl/-gil, 2. tekil kişi emir ekidir.

Doğru Cevap: E

Soru 102

Aşağıdakilerden hangisinde addan eylem türeten ek bulunmaktadır?

yaşar-

çöker-

tamġur-

öçük-

tökül-

Açıklama:

+(A)r-, karar- “kararmak” (DLT II 77, KB 3285, 5028) < kara; sarġar- “sararmak” (DLT II, 187, KTer. 34/91b3=39:21) < sarıġ “sarı”; yaşar- “yeşermek” (DLT III, 68, KB 133, 1807) < yaş “taze”; belgür- “belirmek” (DLT II, 172, KTer. 31/90a1=20:121) < belgü “işaret” örneklerinde de görüldüğü gibi adlardan geçişsiz eylemler türeten bir ektir.

Doğru Cevap: A

Soru 103

Aşağıdakilerden hangisinde küçültme eki vardır?

üçgil

küçgey

közkiye

tarıġlaġ

başıl

Açıklama:

+kıya/ +kiye, + kına; kızkıya “kızcağız” (DLT III, 170) < kız ve közkiye “gözceğiz” (DLT III, 359) < köz örneklerinde de görüldüğü gibi adlardan küçültme adları türetir.

Doğru Cevap: C

Soru 104

Aşağıdakilerden hangisi eylemden ad türeten ekle türetilmiştir?

eliglik

uluġsıġ

arala

keçig

yıġaç

Açıklama:

: -(X)g: KT aġrıġ “ağrı” < aġrı- “ağrımak”, keçig “köprü, ge- çit” < keç-; TT ağrı, dolu, katı, kuru (ekin sonundaki ünsüz Türkiye Türkçesinde düşmüştür)

Doğru Cevap: D

Soru 105

Hangisi Karahanlı Türkçesindeki gelecek zaman/gereklilik ekidir?

-ĠU

+AĠU

-GUçI

-sUnI

-ĠUr-

Açıklama:

-ĠU eki Karahanlı Türkçesindeki gelecek zaman/gereklilik ekidir

Doğru Cevap: A

Soru 106

yiyümedi ‘yiyemedi’ < yiy-ü u-madı (KB, 2031, AH 274) kelimesinde hangi ses olayı görülür?

benzeşme

göçüşme

Büzüşme.

yer değiştirme (metatez)

yuvarlaklaşma

Açıklama:

Ulaç eki almış asıl eylemin üzerine iktidarlık çatısını kuran u- yardımcı eyleminin gelmesiyle iki eylem birleşerek büzüşür ve olumluda -u-, olumsuzda ise, -uma-/-üme- biçimini oluşturur: kaçumaz ‘kaçamaz’ < kaç-u u-maz (KB, 700); yiyümedi ‘yiyemedi’ < yiy-ü u-madı (KB, 2031, AH 274); kirümez ‘giremez’ < kir-ü u-maz (KB 3665); ayuġay ‘söyleyebileceğim’ < ay-u u-ġay (AH 3).

Doğru Cevap: C

Soru 107

Karahanlı Türkçesinde kullanılan -ġlı ne ekidir?

Geniş zaman çekim eki

Gelecek zaman çekim eki

Addan ad yapan ek

Ulaç eki

Sıfat-fiil eki

Açıklama:

Boluġlı (KTer. 34/44b2=37:173), korkuġlı (KTer. 3212b1=28:18), turuġlı (KB 100, DLT II-57), yörügli (KB 4373, 4374), tüşügli (AH 178) örneklerinde görülen bu ek bir sıfat-fiil ekidir.

Doğru Cevap: E

Soru 108

Üçegü kelimesinde bulunan ek ne ekidir?

sıfat-fiil eki

ulaç eki

gelecek zaman eki

topluluk sayı adı yapma eki

eylemden ad yapma eki

Açıklama:

Üçegü kelimesindeki ek, biregü (KB 343, 4202, KTer. 33/1b2=33:32), ikegü (KTer. 2715b3=4:176), törtegü (KB 4502) örneklerinde de görülen +AĠU topluluk sayı adı yapma ekidir.

Doğru Cevap: D

Soru 109

Hangisi Karahanlı Türkçesinde kullanılan bir ulaç ekidir?

-ġInçA

-gıl/-gil

-GUçI

-mIş

-ĠUr

Açıklama:

A seçeneğinde yer alan ve bolġınça (DLT I 59), çıkmaġunça (KTer. 27/35a1=5:22), tutġınça (KB 3806) örneklerinde görülen -ġInçA bir ulaç ekidir.

Doğru Cevap: A

Soru 110

Hangi seçenekte emir çekimine ait ek bulunmaktadır?

-ĠUr

-GUçI

-sUnI

-ĠUz-

-DUk

Açıklama:

3. tekil kişi emir kipi için -sU, -sUn, -sUnI eklerinden biri kullanılır.

Doğru Cevap: C

Soru 111

Hangisinde 2. tekil kişi emir eki bulunmaktadır?

yörügli

biregü

aşnusı

bilsün

ukġıl

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 112

Hangisinde addan eylem türeten ek bulunmaktadır?

yaşar-

çöker-

tamġur-

öçük-

tökül-

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 113

Hangi seçenekte küçültme eki vardır?

üçgil

küçgey

sözkiye

tarıġlaġ

başıl

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 114

Hangisi eylemden ad türeten ekle türetilmiştir?

eliglik

uluġsıġ

arala

keçig

yıġaç

Açıklama:

-(X)g eki, aġrıġ “ağrı” (DLT I, 98) < aġrı- “ağrımak”; arıġ “temiz, pak” (KB 727, 831,..., AH 111, KTer. 28/78a2=8:26) < arı-; bitig “kitap, Kuran-ı Kerim” (DLT I, 384, KTer. 28/44a1=7:169) < biti- “yazmak” örneklerinde de görülen eylemden ad ve sıfat türünde sözcükler türeten bir ektir.

Doğru Cevap: D

Soru 115

Karahanlı Türkçesinde kapalı /ė/ sesi hariç kaç ünlü bulunmkatadır?

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde kapalı /ė/ sesiyle birlikte dokuz ünlü vardır: a, ı, o, u, e, ė, i, ö, ü..

Doğru Cevap: B

Soru 116

Karahanlı Türkçesinde “Adruk” sözcüğünün aşağıdakilerden hangisine uymadığı ifade edilebilir?

Önlük-Artlık Uyumu

Düzlük-Yuvarlaklık Uyumu

Yuvarlaklaşma

Benzeşme

Büzüşme

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 117

Karahanlı Türkçesinde “-GU” ekinin işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Topluluk sayı adı yapan ek

Eylemden eylem yapan ek

Fiilden fiil yapma eki

Ulaç eki

Gelecek zaman eki

Açıklama:

“-GU” gelecek zaman eki ve sıfat fiil eki olarak Karahanlı Türkçesinde işlev görmektedir. Örnek: BarGU varılacak/gidilecek anlamındadır.

Doğru Cevap: E

Soru 118

Karahanlı Türkçesinde görülen “-Ur” ekinin işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Topluluk sayı adı yapan ek

Ulaç eki

Fiilden fiil yapma eki

Sıfat fiil eki

Gelecek zaman eki

Açıklama:

-UR” fiilden fiil yapan ektir. Karahanlı Türkçesinde işlev görmektedir. Örnek: Bış-ur pişirmek anlamındadır.

Doğru Cevap: C

Soru 119

Karahanlı Türkçesinde “-U” ekinin işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Topluluk sayı adı yapan ek

Eylemden eylem yapan ek

Fiilden fiil yapma eki

Gelecek zaman eki

Ulaç eki

Açıklama:

“-U” ulaç ekidir. Karahanlı Türkçesinde işlev görmektedir. Örnek: Taşlatu : dışarıya yollayarak anlamındadır.

Doğru Cevap: E

Soru 120

Karahanlı Türkçesinde “-Düz” ekinin işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Topluluk sayı adı yapan ek

Eylemden eylem yapan ek

Fiilden fiil yapma eki

Ulaç eki

Gelecek zaman eki

Açıklama:

“-düz” eylemden eylem yapan ektir. Karahanlı Türkçesinde işlev görmektedir. Örnek: Bildüz: bildirmek anlamındadır.

Doğru Cevap: B

Soru 121

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesinde çift dudak ünsüzlerinden değildir?

/m/

/p/

/v̇/

/b/

/n/

Açıklama:

/b/, /m/, /p/, /v̇/ sesleri çift dudak ünsüzleridir.

Doğru Cevap: E

Soru 122

“Kaçamaz” “Kaçumaz” sözcüklerindeki ses olayı aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir?

Önlük-Artlık Uyumu

Düzlük-Yuvarlaklık Uyumu

Yuvarlaklaşma

Benzeşme

Büzüşme

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 123

Karahanlı Türkçesinde çift dudak ünsüzlerinin neden olduğu ses olayı aşağıdakilerden hangisidir ?

Önlük-Artlık Uyumu

Düzlük-Yuvarlaklık Uyumu

Yuvarlaklaşma

Benzeşme

Büzüşme

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 124

“Budġay” ve “buğday” sözcüklerinin arasındaki ses olayı aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

Göçüşme

G-d değişimi

Yer değiştirme

Benzeşme

Ünsüz düşmesi

Açıklama:

Sorudaki ses olayı g ve d seslerinin yer değiştirmesiyle meydana gelen yer değiştirme ses olayıdır. G-d değişimi diye bir ses olayı söz konusu değildir.

Doğru Cevap: C

Ünite 3

Soru 1

Karahanlı Türkçesinde kullanılan "yazukta tıdın" söz grubunun Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

yazlık ev

yaz gelince

yaz şenliği

günahtan sıyrılmak

günah sayılmak

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde kullanılan "yazukta tıdın" söz grubunun Türkiye Türkçesindeki karşılığı "günahtan sıyrılmak" tır. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 2

"yıgaç+dın" kelimesindeki "-dın" eki Karahanlı Türkçesinde ismin hangi durumunu bildirir?

Bulunma

Vasıta

Yönelme

Belitme

Ayrılma

Açıklama:

"yıgaç+dın" kelimesindeki "-dın" eki Karahanlı Türkçesinde ismin "ayrılma" durumunu bildirir. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 3

"kirmişçe bol" söz grubundaki "kirmiş+çe" kelimesindeki "-çe" eki ismin hangi durumunu bildirir?

Ayrılma

Eşitlik

Bulunma

Yönelme

Belirtme

Açıklama:

"kirmişçe bol" söz grubundaki "kirmiş+çe" kelimesindeki "-çe" eki isme "eşitlik" anlamı katmaktadır. "kirmişçe bol"un anlamı "girmiş gibi olmak"tır. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 4

Karahanlı Türkçesinde "bir+egü" kelimesindeki +egü eki hangi türden sayıları türetir?

Topluluk

Asıl

Sıra

Üleştirme

Kesir

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde "bir+egü" kelimesindeki +egü eki topluluk sayıları türetir. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 5

Aşağıdakilerin hangisinde "yönelme eki" almış bir kelime vardır?

bularnın

bularnı

bularka

munça

munar

Açıklama:

"bular-ka" kelimesindeki "-ka" eki Karahanlı Türkçesinde "Yönelme eki" dir.

Doğru Cevap: C

Soru 6

"Yaşıl kök yarattı üze yulduzı" cümlesinde bulunan "üze" kelimesinin türü nedir?

Zarf

İşaret adılı

Kişi zamiri

Sayı

Bağlaç

Açıklama:

"Yaşıl kök yarattı üze yulduzı" (mavi göğün üzerinde yıldız yarattı)”sözünde bulunan "üze" kelimesi“ yer zarfıdır. "Üze" kelimesi "üzerinde" anlamındadır. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Karahanlı Türkçesinde kullanılan "asra, taşra" kelimeleri hangi zarf türüne girer?

Soru zarfı

Zaman zarfı

Durum zarfı

Miktar zarfı

Yer zarfı

Açıklama:

"asra, taşra" kelimeleri Karahanlı Türkçesinde "Yer zarfı" olan kelimelerdir. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 8

"Tilkü mü togdı azu börı mü" cümlesinde geçen "azu" kelimesinin türü nedir?

Zarf

İşaret adılı

Bağlaç

Zamir

Sayı

Açıklama:

"Tilkü mü togdı azu börı mü" (Tilki mi doğdu yoksa kurt mu?) cümlesinde geçen "azu" kelimesi Karahanlı Türkçesinde "bağlaç" tır. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi miktar zarfı değildir?

Artuk

Üküş

Amul

Telim

Bedük

Açıklama:

"Amul" (yavaş) kelimesi miktar zarfı değildir. "Yavaş" anlamı olan durum zarfıdır. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Hangi seçenekte "yer zarfı" bulunmaktadır?

Çın

Emdi

Üküş

Kedin

Terk

Açıklama:

"kedin" kelimesi arka anlamında olan bir "yer zarfı" dır. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 11

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde belirtme durumu eki bulunmamaktadır?

Kazka

Başın

Menizini

Atannı

Sözüg

Açıklama:

İsim - İsim Durum Ekleri
Kazka yönelme durumundadır, diğerleri belirtme durumunu örnekler.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Aşağıdaki isimlerden hangisi yönelme durumunu örnekler?

Könülni

Könülnin

Könüldin

Könülke

Könülçe

Açıklama:

İsim - İsim Durum Ekleri
Könülni: belirtme, Könülni: tamlayan, Könüldin: ayrılma, Könülke: yönelme, Könülçe: eşitlik

Doğru Cevap: D

Soru 13

Karahanlı Türkçesinde isimlerin ayrılma durumlarıyla ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Ayrılma, çıkma ve menşe ifade eder.

Karahanlı Türkçesinde kullanılan asıl ayrılma durumu eki +dın / +din / +tın / +tin biçimindedir.

Ayrılma durumu ilgi durumu eki +in ile birlikte de kullanılmaktadır.

Ayrılma durumu bütünün parçasını gösterir.

Ayrılma durum ekleri yön gösterme de ifade ederler.

Açıklama:

İsim - İsim Durum Ekleri
Ayrılma durum ekleri yön gösterme ifade etmezler.

Doğru Cevap: E

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi topluluk sayısıdır?

Yegirminç

Tokkuz

Üçegün

Miner

Seksün

Açıklama:

Seçeneklerdeki sayılar sırasıyla yirminci (sıra), dokuz (asıl), her üçü (topluluk) birer (üleştirme), seksen (asıl)

Doğru Cevap: C

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi kişi zamirlerinin yönelme durumunu örnekler?

bizdin

bizinde

bizni

bizke

biznin

Açıklama:

Zamirler ve Zamirlerin Çekimi - Kişi Zamirleri
bizke: yönelme durumu, bizdin: ayrılma durumu, bizinde: bulunma durumu, bizni: belirtme durumu, bizke: yönelme durumu, biznin: tamlayan durumu

Doğru Cevap: D

Soru 16

Aşağıdaki işaret adıllarından (zamir) hangisi eşitlik durumu bildirmektedir?

munça

munı

munında

munun

munar

Açıklama:

Zamirler ve Zamirlerin Çekimi - İşaret Adılları
munça işaret zamiri, eşitlik durumu bildirmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Aşağıdaki kelimelerden hangisi yer zarfı değildir?

Berü

Emdi

Kayuda

Taşra

Astın

Açıklama:

Zarflar - Yer Zarfları
Emdi kelimesi zaman zarfıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde miktar zarfı kullanılmamıştır?

Bu er ol üküş katurkan

İlig buştı artuk kararttı meŋiz

Kidin telim ükündi

Üküş sözleme söz birer sözle az

Bilip iter işni ökünmez kidin

Açıklama:

Zarflar - Miktar Zarfları
Üküş, artuk, telim, az miktar zarflarıdır, kidin hem yer hem de zaman zarfı olarak kullanılan bir kelimedir.

Doğru Cevap: E

Soru 19

Aşağıdaki sontakılardan hangisi yalın ve tamlayan durumu ekiyle birlikte kullanılmaktadır?

Üçün

Basa

İçre

Kibi

Ara

Açıklama:

Sontakılar
Kibi sontakısı, yalın ve tamlayan durumu ekiyle birlikte kullanılır. Kuşlar kibi uçtımız. (Kuşlar gibi uçtuk.)

Doğru Cevap: D

Soru 20

Aşağıdaki kelimelerden hangisi hem bağlaç hem de sontakı olarak kullanılmaktadır?

Apan

Taparu

Birle

Basa

Ara

Açıklama:

Sontakılar
‘’Birle’’ kelimesi hem sontakı hem de bağlaç olarak kullanılmıştır. Kanı kan birle yumas - Buşaklık birle erke övke yavuz.

Doğru Cevap: C

Soru 21

Orhon Türkçesinden beri en çok kullanılan çokluk eki aşağıdakilerden hangisidir?

+(X)m

+lar/+ler

+(X)mız

+(X)nız

+(X)n

Açıklama:

Orhon Türkçesinden beri en çok kullanılan çokluk eki +lar/+ler’dir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesindeki iyelik eklerinde 1. Tekil Kişi’ye örnektir?

Atan

Babası

Sözün

Gözüm

Gönlünüz

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde iyelik ekleri, Orhon ve Uygur Türkçesindeki gibi ses uyumlarına uyar.
1. Tekil Kişi: +(X)m: ata+m “atam, babam” (DLT III 212, KB 110, 111, 1166,...) idi+m “Tanrım” (KB 5, 24,...), köz+üm “gözüm” (DLT I 46, 222, KB 663, 1589,...). Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesindeki iyelik eklerinde 2. Çoğul Kişi’ye örnektir?

Gözleriniz

Kendimiz

Özümüz

Atam

Kuşun

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde iyelik ekleri, Orhon ve Uygur Türkçesindeki gibi ses uyumlarına uyar. 2. Çoğul Kişi: +(X)ŋIz: köŋ(ü)l+üŋiz “gönlünüz”(KTer. 37/58b1=49:7), sezinçi+ŋiz “zannınız, şüpheniz” (KTer. 34/27a3=37:87), közleri+ŋiz “gözleriniz”(KTer. 29/4b1=8:44). Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi İsim Durum Halleri’nde “Tamlayan Durum”a örnektir?

Kişiyi

Başı

Evlerini

Gönüle

İnsanın

Açıklama:

Tamlayan Durumu (İlgi, Genetif): Ekin ünsüzlerden sonra +Xŋ biçiminde gel- miş örneklerinin sayısı azdır, ünsüzlerden sonra da çoğunlukla +(n)Xŋ biçiminde geldiğini görüyoruz:
ana+nıŋ “annenin” (KB 5158), kişi+niŋ “kişinin” (DLT I 44, KB 163, 175...), yagı+nıŋ
“düşmanın” (KB 2329,...), vd.
yalŋuk+uŋ “insanın” (DLT III, 385), kim+iŋ “kimin” (DLT I 440), söz+niŋ “sözün”(AH
488), kul+nuŋ “kulun” (KB 1919, 2113), ölüm+nüŋ “ölümün” (KB 1476, 6206). Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 25

Karahanlı Türkçesinde isim durum eklerinin kaç farlı işlevi görülmektedir?

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde isim durum eklerinin 9 farklı işlevi görülür. Bunlar:
1-Yalın Durumu
2-Tamlayan Durumu (İlgi, Genetif)
3-Belirtme Durumu (Yükleme, Akuzatif)
4-Yönelme Durumu (Verme, Datif)
5. Bulunma Durumu (Kalma, Lokatif)
6-Ayrılma Durumu (Çıkma, Ablatif)
7-Vasıta Durumu (Araç, Instrumental)
8-Eşitlik Durumu (Ekvatif )
9- Yön Gösterme (Direktif)
Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi İsim Durum Ekleri’nde “Bulunma Durumu” nun ekleridir?

+da/+de/+ta/+te

+dın/+din/+tın/+tin

+Xŋ

+ka/+ke ve +ġa/+ge

+ru/rü

Açıklama:

Bulunma Durumu (Kalma, Lokatif): Bulunma durumu eki +da/+de/+ta/+te’dir:
ev+de “evde” (DLT II 104), baş+ta “başta”, kapuġ+da “kapıda” (KB 595, 1413...), yol+da “yolda”. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Bulunma Durumu’nun diğer adı aşağıdakilerden hangisidir?

Genetif

Lokatif

Akuzatif

Ablatif

Datif

Açıklama:

Bulunma Durumu: Kalma, Lokatif. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi “sayı” gruplarından biri değildir?

Asıl Sayılar

Sıra Sayıları

Üleştirme Sayıları

Topluluk Sayıları

Tamlayan Sayılar

Açıklama:

Sayılar
1.Asıl Sayılar
2. Sıra Sayıları
3. Üleştirme Sayıları
4. Topluluk Sayıları
Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi Kişi Zamirleri’nde “Belirtme Durumu”na örnektir?

Seninle

Sence

Seni

Sende

Senin

Açıklama:

Meni, seni, anı “Belirtme Durumu”na örnektir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesinde zaman zarfı olarak kullanılmamaktadır?

Kündüz “gündüz”

Emdi “şimdi”

Kün “gün”

Kidin “sonra”

Çın “doğru”

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde emdi “şimdi”, kün “gün” kündüz “gündüz”, kidin “sonra”, tün “gece”, tünle “geceleyin”, kışın “kışın”, yazın “yazın” gibi sözcükler zaman zarfı olarak kullanılmaktadır. “Çın” durum zarfı olarak kullanılmaktadır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi veya hangileri Karahanlı Türkçesi çokluk eklerindendir?
I. +lAr
II. +An
III. +(X)m

I,II

Yalnız I

I,III

II,III

I,II,III

Açıklama:

+(X)m eki iyelik ekidir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Karahanlı Türkçesinde 3. Tekil Kişi iyelik eki aşağıdakilerden hangisidir?

+(X)m

+(s)I(n+)

+(X)ŋ

+(X)mIz

+(X)ŋIz

Açıklama:

3. Tekil Kişi: +(s)I(n+): ata+sı “atası, babası” (DLT, II 311, KB 1166, 1184,...), barça+sı “hepsi, bütünü” (KB 5945), küç+i “gücü” (DLT II 13), söz+i “sözü”(AH 125), köŋ(ü)l+i “gönlü”(KTer. 32/7b3=16:78)

Doğru Cevap: B

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi yönelme durumu ekidir?

+ka/+ke

+Xg/+Xġ

+Xŋ

+da/+de/+ta/+te

+çA

Açıklama:

Yönelme Durumu (Verme, Datif): Üç ayrı ekle kurulmaktadır. Bunlardan biri
+ka/+ke ve +ġa/+ge’dir. +ka/+ke daha çok kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Karahanlı Türkçesi Kişi Zamirlerinde tamlayan durumu ekidir?

+(n)ıŋ

+nI

+da/+de

+dIn

+dAn

Açıklama:

+(n)ıŋ ekidir.

Doğru Cevap: A

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi veya hangileri Karahanlı Türkçesi durum zarflarındandır?
I. Akru/akru
II. Amul
III. Çın
IV. Terk/terki

I,II

II,III

I,II,III

II,III,IV

I,II,III,IV

Açıklama:

Akru/akrun “yavaş”
Akrun aŋar sevingil “ona yavaş, sakin biçimde sevin” (DLT III, 361)
Amul “sakin, rahat, yavaş”
Kelgil amul oynayalım “gel sakin sakin oynayalım” (DLT III, 131)
Çın “doğru, gerçek”
Çın aydıŋ “doğru söyledin” (DLT I, 339)
Katıġ “katı, sert, sağlam”
Kudruġ katıġ tügdümiz “kuyruğu sıkı bağladık”
Terk/terkin “çabuk, çabucak”
Terkin kel “çabuk gel” (DLT I, 441)

Doğru Cevap: E

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi karahanlı Türkçesindeki zaman zarflarındandır?

Akru/akrun

Çın

Tünle

Katıġ

Terk/terkin

Açıklama:

Emdi: Bu zaman zarfı DLT’de çok kullanılmıştır.
Alper Toŋa öldi mü
İsiz ajun kaldı mu
Ödlek öçin aldı mu
Emdi yürek yırtılur (DLT I, 41)
“Alper Tona öldü mü? Kötü dünya kaldı mı? Felek (böylece) öcünü aldı mı? Şimdi
(onun ölüm acısıyla) yürek paralanıyor.
Kün: Karahanlı Türkçesi eserlerinde sıklıkla kullanılan bu zaman zarfı aynı zamanda
“güneş” anlamını da taşır.
Tün kün bile sevnelim “Gece gündüz sevinelim” (DLT I, 100)
Kündüz: Orhon ve Uygur Türkçesinde sözcük “küntüz”biçimindeydi.
Tüni yattı yakgakta kündüz örü “Gece yatakta yattı gündüz kalktı (KB, 952)
Kidin: Bu sözcük hem yer hem de zaman zarfı olarak kullanılmaktadır?
Bilip iter işni ökünmez kidin “işi bilerek yapar sonra pişman olmaz” (AH, 113,114)
Tün: Orhon Türkçesinden itibaren metinlerde görülen bu sözcük Karahanlı Türkçesinde de sıklıkla kullanılır.
Udıp yatma tün kün işin kıl anıŋ “uyuyup yatma gece gündüz onun işini yap” (KB, 5793)
Tünle: Az kullanılan bir zaman zarfıdır.
Tünle bile bastımız “Geceleyin bastık” (DLT I, 434)
Kışın: Az kullanılan bu sözcük sadece DLT’de geçmektedir.
Yazın katıġlansa kışın sevnür “Yazın çalışırsa kışın sevinir” (DLT III, 159)
Yazın: Bu zaman zarfı da az kullanılmaktadır ve sadece DLT’de örneği vardır:
Küz keligi yazın belgürer “güzün gelişi yazın belli olur (DLT II, 172)

Doğru Cevap: C

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesi bağlaçlarındanıdır?

Bile, Birle

Taparu

Üçün

Kibi

Adın

Açıklama:

Bile, Birle bağlaçtır.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesi sontakılardandır?

Ara

Takı

Apaŋ

Azu

Telim

Açıklama:

Ara: Sadece Yalın durumla kullanılır:
Kişi ara kirdim “İnsanlar arasına girdim” (DLT I, 87)
İçre: Bu sontakı da sadece yalın durumla kullanılır:
Tükedi bu on tört bab içre sözi “Bu on dört bölüm içerisinde sözünü tamamladı” (AH, 485)
Taparu: Tamlayan durumu ekini almış isimlerle birlikte kullanılır.
Ol meniŋ taparu keldi “O bana doğru geldi” (DLT I 445)
Bile, Birle: Yalın ve tamlayan durumuyla birlikte kullanılır:
kanı kan bile yumas “kanı kan ile yıkamaz ” (DLT III, 157)
Ol meniŋ birle körüşdi “o benimle görüştü” (DLT II, 99)
Üçün: Yalın ve tamlayan durumu ekiyle birlikte kullanılır:
kamuġ kadġusu erdi ümmet üçün “Bütün kaygısı ümmet için” (KB, 40)
Seniŋ üçün keldim “senin için geldim” (DLT I, 76)
Kibi: Yalın ve tamlayan durumu ekiyle birlikte kullanılır:
kuşlar kibi uçtımız “kuşlar gibi uçtuk” (DLT I, 483)
Soŋ: Yalın durumdaki sözcüklerle birlikte kullanılır.
Bu söz soŋında ayġıl “Bu sözün sonunda söyle” (DLT III, 357)
Adın: Bulunma-ayrılma durum ekini almış sözcüklerle birlikte kullanılır:
On iki ükek ol bularda adın “Bunlardan başka on iki burç vardır” (KB 138)
Basa: Bulunma-ayrılma durum ekini almış sözcüklerle birlikte kullanılır:
Usanma ölür sen meniŋde basa “Gafil olma benden sonra sen de öleceksin” (KB, 1093)

Doğru Cevap: A

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi veya hangileri miktar zarflarındandır?
I. Artuk
II. Az
III. Üküş

Yalnız I

I,II

II,III

I,III

I,II,III

Açıklama:

Artuk: İlig buştı artuk kararttı meŋiz “hükümdar öfkelendi benzini çok kararttı” (KB 629)
Az: Üküş sözleme söz birer sözle az “Sözü çok söyleme birer birer az söyle” (KB, 172)
Üküş: Bu er ol üküş katurkan “Bu adam çok sevinen, gülen bir kişidir” (DLT I, 516)
Telim: Kidin telim ükündi “sonra çok pişman oldu” (DLT I, 200)

Doğru Cevap: E

Soru 40

Karahanlı Türkçesinde doğru, gerçek anlamına gelen durum zarfıdır.

Çın

Akru/akrun

Amul

Katıġ

Terk/terkin

Açıklama:

Çın “doğru, gerçek”

Doğru Cevap: A

Soru 41

Hangi kelimede Orhon ve Uygur Türkçesinde daha çok kullanılan, Karahanlı Türkçesinde ise kalıplaşmış birkaç kelimede görülen çokluk eki bulunmaktadır?

eren

yalŋuk

meŋiz

tatıġlıġ

kirmişçe

Açıklama:

Çokluk Ekleri
+lAr
Orhon Türkçesinden beri ençok kullanılan çokluk eki +lar/+ler’dir. baş+lar (DLT I 397), köz+ler (DLT I 105), köŋül+ler “gönüller” (KB 6484), ölüg+ler “ölüler” (KB 4512), yaġuk+lar ‘yakınlar, hısım, akrabalar’ (KTer. 26/10a3=4:135)
DLT’de çokluk ekinin +la/+le biçimi az sayıda sözcükte bulunmaktadır: ş+laka “aşlara” (DLT II 54), at+laka “atlara”, ıt+laka “itlere” (DLT I 483). Bütün örneklerde bu çokluk ekinin +ka yönelme durum ekinden önce kullanıldığı görülmektedir.
+An
Orhon ve Uygur Türkçesinde daha çok örnekte gördüğümüz bu ek, Karahanlı Türkçesinde kalıplaşmış birkaç sözcükte görülür:
Er+en “adamlar” (KB 234, 462; DLT I 85, AH 89, 90)
Og(u)l+an “oğullar” (KB 462, DLT I 208)
Görüldüğü gibi yalnızca A seçeneğindeki eren kelimesinde kalıplaşmış halde +An çokluk eki bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Hangi seçenekte vasıta (araç, instrumental) bulunmaktadır?

ataŋnı

eligin emle-

kirmişçe bol-

meniŋde basa

yaġıġaru

Açıklama:

Vasıta Durumu (Araç, Instrumental): En çok kullanılan vasıta durumu eki, Karahanlı Türkçesinden önceki metinlerde olduğu gibi +(X)n’dir.
a) aracıyla, aracılığıyla anlamı verir: el(i)g+in emle- “elle göstermek” (DLT I 82), köz+ün bakış- “gözle bakışmak” (DLT I 183), kut+un tiril- “mutlulukla yaşamak” (KB 1251, farklı eylemlerle ve farklı yapılarda 40 defa), küç+ün “zorla, zorbalıkla’ (KTer. 29/39a1=9:53).
b) Zaman belirteçler kurar: yaz+ın “yazın” (DLT I, 285), kış+ın “kışın” (DLT III, 159), terk ödün kel- “hemen gelmek” (KB 5408).

Doğru Cevap: B

Soru 43

Hangi seçenekte yön gösterme (direktif) eki bulunmaz?

yayġaru

taşra

kerü

taparu

akru

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde yön gösterme (direktif) durumu için aşağıdaki ekler kullanılır:
a) +ġArU eki: yaġı+ġaru “düşmana doğru”, yay+ġaru “bahara doğru”, Teŋri+gerü “Tanrıya doğru”
b) +ru/rü: Kalıplaşmış sözcüklerde bulunur:
kerü “geri”, berü “beri”, tapa+ru “-a/-e doğru”
c) +ra/+re: taş+ra “dışarıya”, iç+re “içeriye, içinde”.
E seçeneğinde verilen akru ise akrun biçiminde de kullanılan ve “yavaş” anlamına gelen bir durum zarfıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Alper Tonga sagusunda geçen altı çizilerek işaretlenen kelimenin anlamı nedir?
“Alper Toŋa öldi mü /İsiz ajun kaldı mu /Ödlek öçin aldı mu / Emdi yürek yırtılur (DLT I, 41)”

korkak

avcı

felek

düşman

sonbahar

Açıklama:

Verilen metnin günümüz Türkçesiyle karşılığı şöyledir: “Alper Tona öldü mü? Kötü dünya kaldı mı? Felek (böylece) öcünü aldı mı? Şimdi (onun ölüm acısıyla) yürek paralanıyor.”
Görüldüğü gibi kelimenin anlamı C seçeneğinde olduğu gibi “felek” olarak verilmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 45

Hangi cümlede hem yer hem de zaman zarfı olarak kullanılan zarf bulunmaktadır?

Tüni yattı yakgakta kündüz örü

Bilip iter işni ökünmez kidin

Küz keligi yazın belgürer

Kelgil amul oynayalım

Üküş sözleme söz birer sözle az

Açıklama:

Yalnızca kidin "sonra" hem yer hem de zaman zarfı olarak kullanılmaktadır. Bilip iter işni ökünmez kidin “işi bilerek yapar sonra pişman olmaz” (AH, 113,114)

Doğru Cevap: B

Soru 46

Hangi cümlede miktar zarfı bulunmaktadır?

Ol meniŋ taparu keldi

Kamuġ kadġusu erdi ümmet üçün

Kidin telim ükündi

Kelgil amul oynayalım

Kudruġ katıġ tügdümiz

Açıklama:

Bu dönem eserlerinde kullanılan bu zarfların sayısı çok değildir. Artuk “fazla, çok”, az “az”, üküş “çok”, köp “çok”, telim “çok”, bedük “büyük”, tükel “bütün, hep” gibi sözcükler miktar zarfı olarak kullanılır: Kidin telim ükündi “sonra çok pişman oldu”.

Doğru Cevap: C

Soru 47

Hangi cümlede “-e doğru” anlamında kullanılan sontakı bulunmaktadır?

Kamuġ kadġusu erdi ümmet üçün.

Buşaklık bile erke övke yavuz.

Tükedi bu on tört bab içre sözi.

On iki ükek ol bularda adın.

Ol meniŋ taparu keldi.

Açıklama:

SONTAKILAR
Tek başlarına anlamları olmayan ad ve ad soylu sözcüklerle sıfat-fiillerden sonra gelerek eklendiği sözcükle cümlenin öteki öğeleri arasında zaman, mekan, yön, tarz, benzerlik, başkalık vb. gibi bakımlardan ilgi kuran sözcüklere sontakı denir.
Ara “arasında”, içre “içte, içerisinde, iç tarafa”, taparu “-e doğru”, bile, birle “ile, birlikte”, üçün “için”, kibi “gibi”, soŋ “sonra” adın “başka”, basa “sonra” gibi sözcükler, Karahanlı Türkçesiyle yazılmış eserlerde kullanılan edatlardan bazılarıdır.
Ol meniŋ taparu keldi “O bana doğru geldi” (DLT I 445).

Doğru Cevap: E

Soru 48

Hangi cümlede “sonra” anlamında kullanılan sontakı bulunmaktadır?

Kamuġ kadġusu erdi ümmet üçün.

Apaŋ edgü bolsa bu begler özün

Akrun aŋar sevingil

Usanma ölür sen meniŋde basa

İlig buştı artuk kararttı meŋiz

Açıklama:

SONTAKILAR
Tek başlarına anlamları olmayan ad ve ad soylu sözcüklerle sıfat-fiillerden sonra gelerek eklendiği sözcükle cümlenin öteki öğeleri arasında zaman, mekan, yön, tarz, benzerlik, başkalık vb. gibi bakımlardan ilgi kuran sözcüklere sontakı denir.
Ara “arasında”, içre “içte, içerisinde, iç tarafa”, taparu “-e doğru”, bile, birle “ile, birlikte”, üçün “için”, kibi “gibi”, soŋ “sonra” adın “başka”, basa “sonra” gibi sözcükler, Karahanlı Türkçesiyle yazılmış eserlerde kullanılan edatlardan bazılarıdır.
Basa: Bulunma-ayrılma durum ekini almış sözcüklerle birlikte kullanılır:
Usanma ölür sen meniŋde basa “Gafil olma benden sonra sen de öleceksin” (KB, 1093)

Doğru Cevap: D

Soru 49

Hangi cümlede “eğer” anlamında kullanılan bağlaç bulunmaktadır?

Buşaklık bile erke övke yavuz.

Apaŋ edgü bolsa bu begler özün.

Birin birin miŋ bolur tama tama köl bolur

Akrun aŋar sevingil

İlig buştı artuk kararttı meŋiz

Açıklama:

Aynı görevli ya da birbiriyle ilgili sözcükleri, sözcük öbeklerini, özellikle tümceleri bağlamaya yarayan, bunlar arasında anlam ve biçim yönünden bağlantı kuran sözcüklere bağlaç denir. Bile “ile, birlikte”, takı “ve” apaŋ “eğer”, kalı “eğer”, azu “yoksa, veya” sözcükleri Karahanlı Türkçesinde bağlaç olarak kullanılmaktadır.
Apaŋ: Karahanlı Türkçesinden önce az sayıda kullanılan apaŋ bağlacı bu dönem metinlerinde daha çok görülür.
Apaŋ edgü bolsa bu begler özün “Eğer bu beylerin kendileri iyi olursa…” (KB, 895)

Doğru Cevap: B

Soru 50

Hangisi Karahanlı döneminde “veya, yoksa” anlamında kullanılan bağlaçtır?

azu

bile

apaŋ

kalı

takı

Açıklama:

Aynı görevli ya da birbiriyle ilgili sözcükleri, sözcük öbeklerini, özellikle tümceleri bağlamaya yarayan, bunlar arasında anlam ve biçim yönünden bağlantı kuran sözcüklere bağlaç denir. Bile “ile, birlikte”, takı “ve” apaŋ “eğer”, kalı “eğer”, azu “yoksa, veya” sözcükleri Karahanlı Türkçesinde bağlaç olarak kullanılmaktadır.
Azu: İki şeyi karşılaştırarak birbirine bağlayan bu bağlaç KB ve DLT’de görülmektedir.
Tilkü mü togdı azu böri mü “Tilkimi doğdu yoksa kurt mu?” (DLT, I 429)

Doğru Cevap: A

Soru 51

Aşağıdaki zamirlerden hangisi yön gösterme durumuna göre çekimlenmiştir?

bizke

maŋa

olarḳa

saŋar

mendin

Açıklama:

Zamir türlerini ayırtedebileceksiniz.
Zamir ve zamirlerin çekiminde, yön Gösterme Durumu: maŋar “bana doğru” (KTer. 31/7a1=19:10..) saŋar “sana doğru” (KB 29, 391, 600,..KTer. 29/33b3=9:43,..) aŋar “ona doğru” (DLT I 35, 48,..., KB 2, 5, 19,...) biçiminde örneklendiğinden sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 52

“+n” belirtme eki ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Karahanlı Türkçesinde sadece 3. tekil ve çoğul kişi iyelik eklerinden sonra kullanılmıştır.

Orhun ve Uygur Türkçesinde yoktur.

Orhun ve Uygur Türkçesinde sadece 1. tekil kişi iyelik ekinden sonra kullanılmıştır.

Karahanlı Türkçesinde tüm iyelik eklerinden sonra kullanılmıştır.

Karahanlı Türkçesinde kullanılmamıştır.

Açıklama:

Zamir türlerini ayırtedebileceksiniz.
Belirtme Durumu: +nI meni (DLT I 53, 125, KTer. 27/38b1=5:28..., KB 30, 166, 373,...) seni (DLT I 36, 79,..., AH 166, 260,.., KTer. 25/27b3=3:184) anı (DLT I 27, 37, 40,...KB 39, 159,...AH 42, 266..) biz+ni (DLT I 94, 452..KB 4931, 5340,..) siz+ni (KTer. 25/16a1-2=3:152), siler+ni (KTer. 30/763=16:86) olar+nı (KB 62, 3305,..., KTer. 25/4a1=3:128,...), olar+ıġ (KB 259, 4350,..), anlar+nı (KTer. 26/22b3=4:47,....) biçiminde örneklenmektedir. Bu durumda sornun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 2. tekil kişi iyelik eki almış sözcük vardır?

keremniŋ başı bu erür keḍ bile

yaraġlıġ aşıŋnı kişike yetür

uġan bir bayatḳa aŋar yoḳ fenā

ol anıŋ tevesin çöktürdi

tün kün bile sevnelim

Açıklama:

İsim çekim eklerini tanıyabileceksiniz.
İyekil eklerinden, 2. Tekil Kişi: +(X)ŋ: ata+ŋ “atan, baban” (KB 651, 1552,..., KTer. 31/11b3=19:28), söz+üŋ “sözün” (AH 430), kuş+uŋ “kuşun”(KB 6368), köŋ(ü)l+üŋ “gönlün”(KB 1109). DLT’de bir yerde geçen kan+ıġ “(senin) kanın” sözcüğünde iyelik ekini +g biçiminde buluruz. Biçimindeki örneklemed bulunan ığ ekli sözcükte olduğu gibi, yarağlığ sözcüğünde 2. tekil kişi üyelik eki olarak +ğ bulunur. Dolayısıyla sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 54

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde belirtme durumu eki kullanılmıştır?

kimiŋ

aşḳa

sözüg

közüme

işiŋe

Açıklama:

İsim çekim eklerini tanıyabileceksiniz.
Karahanlı Türkçesinde dört ayrı belirtme durumu eki vardır. Orhon ve Uygur Türkçesinde yalın durumdaki (iyelik eki almamış sözcüklere) eklenen +g ekinin yerini +nı/+ni almıştır, az sayıda örnekte +Xg/+Xġ ekine rastlanmaktadır. Sözüğ sözcüğündeki ğ eki böyle olduğundan sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 55

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde yön gösterme durumu eki kullanılmıştır?

mençe

meni

maŋar

meniŋ

mende

Açıklama:

Zamir türlerini ayırtedebileceksiniz.
Yön Gösterme Durumu: maŋar “bana doğru” (KTer. 31/7a1=19:10..) saŋar “sana doğru” (KB 29, 391, 600,..KTer. 29/33b3=9:43,..) aŋar “ona doğru” (DLT I 35, 48,..., KB 2, 5, 19,...) örneklerine göre sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 56

Aşağıdaki dizelerde yer alan sontakılardan hangisi “sonra” anlamındadır?

taḳı bir seniŋde basa ol kiçig

müni bu isizler ara savlanur

ol meniŋ taparu keldi

ayıbḳa ḳoyuptur ḫalayıḳ ara

bilig birle ‘ālim yoḳar yoḳladı

Açıklama:

Sontakıları işleyiş bakımından tanıyacak ve açıklayabileceksiniz.
Basa “sonra” anlamındaki sözcük, Karahanlı Türkçesiyle yazılmış eserlerde kullanılan edatlardan biridir. Sorunun doğru cevabı cümle içinde basa kelimesinin yer aldığı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 57

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ek, yer zarfı değildir?

taparu

üze

taşra

berü

astın

Açıklama:

Zamir türlerini ayırtedebileceksiniz.
A şıkkı hariç diğer şıklarda yer alan sözcüklerin tümü yer zarfıdır. Dolayısıyla sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Aşağıdaki dizelerin hangisinde zamir belirtme durumu eki kullanılmıştır?

yana bir kereklig sözüm bar saŋa

kiçig oġlanıġ kör uḳuşḳa ulam

bu kün kim oḳısa olarıġ bilir

muŋar meŋzetü sözler öglüg kişi

ḳamuġ ḳadġusu erdi ümmet üçün

Açıklama:

Zamir türlerini ayırtedebileceksiniz.
Olar+ıġ (KB 259, 4350,..) kişi zamirleri belirtme durumu eki kullanılmış bir sözcük olduğundan sorunun doğru cevabı, bu sözcüğün yer aldığı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi yer zarfı değildir?

üze

astın

üstün

emdi

taşra

Açıklama:

Zarfları işleyiş bakımından tanıyacak ve açıklayabileceksiniz.
Karahanlı Türkçesinde yer zarfları çeşitli ad durum ekleriyle oluşturulmuştur. Bunun için +A, +DA, +DIn, +(A)rU, +rA, +çA ve +In eklerinden yararlanılmıştır. D şıkkındaki emdi sözcüğünde yer zarf eki bulunmamaktadır. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde belirtme durumu eki yoktur?

başı

elgin

evni

közin

kitabı

Açıklama:

Zamir türlerini ayırtedebileceksiniz.
Belirtme Durumu: munı (KB 107, 266,..), bular+ıġ (KB 2929, 4375,..), bular+nı (KB1429, 4337,...) biçiminde belirtilen takılarla gerçekleştirildiğinden bu takılardan herhangi birinin bulunmadığı elgin sözcüğünün yer aldığı B şıkkı sorunun doğru cevabıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 61

Karahanlı Türkçesindeki durum ekleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Tamlayan durumu eki +(n)X?’nın yanı sıra +nIg biçi- mi de vardır.

Yönelme durumu eki +ka/+ke; +ga/+ge, +a, +e ve +?a/+?e’dir.

Yön gösterme durumu için sadece +ra, +re ve +ru, +rü ekleri kullanılır.

Eşitlik durumu eki +çA’dır.

Vasıta durumu eki +(X)n’dır.

Açıklama:

İsim çekim eklerini tanıyabileceksiniz.
Yön gösterme ekleri arasında +ġArU eki de bulunmaktadır. +ġArU eki: yaġı+ġaru “düşmana doğru” (DLT II 83), yay+ġaru “bahara doğru”(DLT III, 278), Teŋri+gerü “Tanrıya doğru” (DLT III 251). Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 62

Aşağıdaki kelimelerden hangisi çokluk eki ile oluşturulmamıştır?

könüller

yağuklar

aşlaka

könülimiz

atlaka

Açıklama:

+(X)mIz eki 1. çoğul kişi iyelik ekidir. Könülimiz 'gönlümüz' anlamına gelmektedir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 63

Aşağıdaki kelimelerden hangisi 2.tekil kişi iyelik eki ile oluşturulmuştur?

könülün

közüm

könülümiz

könülüniz

künleri

Açıklama:

2. Tekil Kişi iyelik eki +(X)ŋ 'dir. Bu ekle oluşturulan tek kelime 'könülün'dür. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 64

Aşağıdaki isimlerden hangisi tamlayan durumundadır?

adın

başın

düşmanın

evlerin

könülni

Açıklama:

Tamlayan durum eki +(n)Xŋ'dir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 65

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesindeki belirtme durumu eklerinden biri değildir?

+Xg/+Xġ

+nı/+ni

+ı/+i

+ka/+ke

Açıklama:

+ka/+ke eki yönelme durumu ekidir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 66

Aşağıdaki kelimelerden hangisi yönelme durumu eki ile oluşturulmuştur?

sözni

közüme

adın

başın

kitabı

Açıklama:

1. ve 2. kişi tekil ve çoğul iyelik eki almış sözcüklerden sonra ek, +a/+e ve +ka/+ke biçimindegörülür: közüm+e "gözüme". Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 67

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesinde üleştirme sayıları olarak kullanılmıştır?

min

miner

tümen

seksün

törtünç

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde üleştirme sayıları olarak birer ve miŋer
sayıları kullanılmıştır.Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 68

Aşağıdakilerden hangisi tekil kişi zamiridir?

biz

siler

men

olar

bizni

Açıklama:

"men" tekil kişi zamiridir.Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 69

Aşağıdaki zamirlerden hangisi ayrılma durumu eki almıştır?

mende

mana

manar

mundın

mençe

Açıklama:

+dın ve +dan ekleri ayrılma durumu ekleridir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 70

Karahanlı Türkçesi eserlerinde sıklıkla kullanılan aynı zamanda
“güneş” anlamını da taşıyan zaman zarfı aşağıdakilerden hangisidir?

kün

emdi

kündüz

kidin

tünle

Açıklama:

“güneş” anlamını da taşıyan zaman zarfı kün'dür.

Doğru Cevap: A

Soru 71

Karahanlı Türkçesinde iki şeyi karşılaştırarak birbirine bağlayan bağlaç aşağıdakilerden hangisidir?

Bile

Azu

Takı

Apan

Birle

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde iki şeyi karşılaştırarak birbirine bağlayan bağlaç "azu"dur.Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 72

Aşağıdaki iyelik eklerinde hangisi tekil kişi için kullanılmaz?

(X)ŋ

(X)g

(X)mIz

(X)ŋ

(s)I(n+)

Açıklama:

İyelik ekleri tekil şahıslar için; 1. Tekil Kişi: +(X)m: ata+m, 2. Tekil Kişi: +(X)ŋ: ata+ŋ, 3. Tekil Kişi: +(s)I(n+): ata+sı şeklindedir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 73

Aşağıdaki örneklerin hangisinde yönelme durumu eki kullanılmıştır?

aşka

kişig

kimiŋ

sözüg

başta

Açıklama:

Yönelme durumu ekleri +ka/+ke, +ġa/+ge’, +a/+e ve +ŋa/+ŋe biçimindedir. Doğru cevap A’dir.

Doğru Cevap: A

Soru 74

Aşağıdaki örneklerden hangisinde ayrılma durumu eki, ilgi durumu ekiyle birlikte kullanılmıştır?

közün bakış

tılda çık

közinde adın

kutun tiril

meniŋde basa

Açıklama:

Ayrılma durumu ilgi durumu ekiyle birlikte de kullanılmaktadır. İlgi durumu eki üzerine ayrılma durumu işlevinde kullanılan +da/+de’nin geldiği örneklerden bazıları şunlardır: meniŋde basa “benden sonra”, seniŋde adın “senden başka”, seniŋde oza “senden önce”, anıŋda öndin “ondan önce”. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 75

Topluluk sayısı oluşturmak için kullanılan ek aşağıdakilerden hangisidir?

(X)nç

ġArU

egü(n)

(n)ıŋ

dIn

Açıklama:

Topluluk Sayıları, sayı isimlerine +egü(n) eki getirilerek yapılır: bir+egü “her birisi”, üç+egü “her üçü”, üç+egün “her üçü”. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 76

“Anın” kelimesinde aşağıdaki eklerden hangisi kullanılmıştır?

Yön gösterme durumu

Tamlayan durumu

Bulunma durumu

Vasıta durumu

Belirtme durumu

Açıklama:

Vasıta durumu eki +(X)n dir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 77

Aşağıdaki zarflarla ilgili ifadelerden hangisi yanlıştır?

Güneş anlamı taşıyan kün aynı zamanda zaman zarfıdır.

Emdi “şimdi”, kidin “sonra” gibi sözcükler zaman zarfı olarak kullanılmaktadır.

Artuk kelimesinde miktar zarfı kullanılmıştır.

Durum zarfları hem zamir hem de zarf olarak kullanılmaktadırlar.

Yer zarfları çeşitli ad durum ekleriyle oluşturulmuştur.

Açıklama:

Karahanlı Türkçesiyle yazılmış eserlerde oldukça çok sayıda durum zarfı kullanılmıştır. Bu tür sözcükler hem sıfat hem de zarf olarak kullanılmaktadırlar. Farklı yapılarda olan bu zarflardan kimileri şöyledir: Akru/akrun “yavaş” Akrun aŋar sevingil “ona yavaş, sakin biçimde sevin”, Amul “sakin, rahat, yavaş” Kelgil amul oynayalım “gel sakin sakin oynayalım”, Çın “doğru, gerçek” Çın aydıŋ “doğru söyledin”. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 78

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde miktar zarfı kullanımına bir örnek vardır?

Kidin telim ükündi.

Bularda en altın bu yalçık yorır.

Tün kün bile sevnelim.

Kayuda bilig bolsa beglik bulur.

Kelgil amul oynayalım.

Açıklama:

Karahanlı eserlerinde kullanılan bu zarfların sayısı çok değildir. Artuk “fazla, çok”, az “az”, üküş “çok”, köp “çok”, telim “çok”, bedük “büyük”, tükel “bütün, hep” gibi sözcükler miktar zarfı olarak kullanılır. Bunlardan bazılarının örnekleri şöyledir. Artuk: İlig buştı artuk kararttı meŋiz “hükümdar öfkelendi benzini çok kararttı”. Az: Üküş sözleme söz birer sözle az “Sözü çok söyleme birer birer az söyle”. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 79

Tek başlarına anlamları olmayan ad ve ad soylu sözcüklerle sıfat-fiillerden sonra gelerek eklendiği sözcükle cümlenin öteki öğeleri arasında zaman, mekan, yön, tarz vb. gibi bakımlardan ilgi kuran sözcüklere ne ad verilir?

Zamir

Sontakı

Adıl

Bağlaç

Çekim eki

Açıklama:

Tek başlarına anlamları olmayan ad ve ad soylu sözcüklerle sıfat-fiillerden sonra gelerek eklendiği sözcükle cümlenin öteki öğeleri arasında zaman, mekan, yön, tarz, benzerlik, başkalık vb. gibi bakımlardan ilgi kuran sözcüklere sontakı denir. Ara “arasında”, içre “içte, içerisinde, iç tarafta”, taparu “-e doğru”, bile, birle “ile, birlikte”, üçün “için”, kibi “gibi”, soŋ “sonra” adın “başka”, basa “sonra” gibi sözcükler, Karahanlı Türkçesiyle yazılmış eserlerde kullanılan edatlardan bazılarıdır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 80

Sadece yalın durumla kullanılan sontakı aşağıdakilerden hangisidir?

üçün

basa

kibi

birle

içre

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde sadece yalın durumla kullanılan sontakılar ara ve içre’dir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 81

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesinde kullanılan bağlaçlardan biri değildir?

Apaŋ

Takı

Birle

Azu

Köp

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 82

Orhon Türkçesinden itibaren en çok kullanılan çokluk eki aşağıdakilerden hangisidir?

+en, +an

+sı, +nı

+mız, +miz

+lar, +ler

+an, +en

Açıklama:

Orhon Türkçesinden beri ençok kullanılan çokluk eki +lar/+ler’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 83

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesindeki iyelik eklerinden biridir?

+lAr

+(X)mIz

+ı/+i/

+ka/+ke/

+da/+de/

Açıklama:

+lar/+ler, çokluk eki; +ı/+i, belirtme durum eki; +ka/+ke yönelme durumu eki; +da/+de/ ise bulunma durumu ekidir.
Karahanlı Türkçesinde iyelik ekleri, Orhon ve Uygur Türkçesindeki gibi ses uyumlarına uyar. İyelik ekleri şunlardır:
1. Tekil Kişi: +(X)m
2. Tekil Kişi: +(X)ŋ
3. Tekil Kişi: +(s)I(n+)
1. Çoğul Kişi: +(X)mIz
2. Çoğul Kişi: +(X)ŋIz
3. Çoğul Kişi: +(s)I(n+), +lArI(n+): 3. çoğul kişi iyelik eki olarak +(s)I da kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 84

Karahanlı Türkçesindeki asıl sayılar ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Sayı sözcüklerine +(X)nç, +(X)nçI ekleri getirilerek elde edilir.

Türkiye Türkçesinden çok da farklı değildir.

Yigirme sayısıyla ilgili tek veri DLT’de geçmektedir.

Toksun: Doksan. Aslı tokuz on’dur.

tümen “on bin”dir.

Açıklama:

Sayı sözcüklerine +(X)nç, +(X)nçI ekleri getirilerek sıra sayıları elde edilir.
Asıl Sayılar: Asıl sayıları gösteren sözcükler Türkiye Türkçesinden çok da farklı değildir.
Karahanlı Türkçesindeki asıl sayılar şöyledir: Bir, iki, üç, tört, bėş, yėti ~ yėtti, sėkkiz ~ sėkiz, tokkuz ~ tokuz, on, yigirme, ottuz, kırk, ellig, altmış, yüz, miŋ “bin”, tümen “on bin”.
Bu asıl sayıların dışında seksen ve doksan sayıları için Kaşgarlı Mahmud’un eserinde şu bilgiler verilir: “seksün: seksen. Aslı sekiz on’dur. Sekiz kere on demektir. İki kelime birleştirilmiştir. Toksun: Doksan. Aslı tokuz on’dur. Dokuz kere on demektir. İki kelime birleştirilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 85

Topluluk sayıları sayı isimlerine aşağıdaki eklerden hangisinin getirilmesi ile elde edilir?

+In

+(X)nç

+egü(n)

+ru/rü

+(X)n

Açıklama:

DLT’de bir sayısına gelen +In vasıta durumu ekiyle oluşmuş yapı “birer birer” anlamını vermektedir. Sayı sözcüklerine +(X)nç, +(X)nçI ekleri getirilerek Sıra sayıları elde edilir. +ru/rü, isim durum eklerinden yön gösterme eki olup, kalıplaşmış sözcüklerde bulunur. +(X)n, En çok kullanılan vasıta durumu eki olup; aracıyla, aracılığıyla anlamı verir ve zaman belirteçler kurar.
Topluluk Sayıları: Sayı isimlerine +egü(n) eki getirilerek yapılır: bir+egü “her birisi”, üç+egü “her üçü”, üç+egün “her üçü”

Doğru Cevap: C

Soru 86

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesindeki işaret adıllarındandır?

mana

mençe

sanar

anın

bular

Açıklama:

Karahanlı Türkçesindeki işaret adılları şunlardır: bu, bular, ol.

Doğru Cevap: E

Soru 87

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi Karahanlı Türkçesinde hem yer hem de zaman zarfı olarak kullanılmaktadır?

Yazın

Kışın

Kündüz

Kidin

Emdi

Açıklama:

Kidin: Bu sözcük hem yer hem de zaman zarfı olarak kullanılmaktadır? Bilip iter işni ökünmez kidin “işi bilerek yapar sonra pişman olmaz”

Doğru Cevap: D

Soru 88

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesinde durum zarflarına örnek olarak verilebilir?

Çın

Üküş

Telim

Artuk

Açıklama:

A seçeneği dışındaki seçeneklerde verilenler durum zarfı değil; miktar zarflarıdır.
Durum Zarfları: Karahanlı Türkçesiyle yazılmış eserlerde oldukça çok sayıda durum zarfı kullanılmıştır. Bu tür sözcükler hem sıfat hem de zarf olarak kullanılmaktadırlar. Farklı yapılarda olan bu zarflardan kimileri şöyledir:
Akru/akrun “yavaş”
Amul “sakin, rahat, yavaş”
Çın “doğru, gerçek”
Katıġ “katı, sert, sağlam”
Terk/terkin “çabuk, çabucak”

Doğru Cevap: A

Soru 89

Aşağıdakilerden hangisi sontakı için söylenemez?

Tek başlarına anlamları yoktur.

Ad ve ad soylu sözcüklerle sıfat fiillerden sonra gelerek eklenir.

Hem sıfat hem de zarf olarak kullanılmaktadırlar.

Zaman, mekan, yön, tarz, benzerlik gibi ilgi kurar.

Cümlenin öteki öğeleri arasında ilgi kurar.

Açıklama:

Durum zarfları hem sıfat hem de zarf olarak kullanılmaktadırlar.
Tek başlarına anlamları olmayan ad ve ad soylu sözcüklerle sıfat-fiillerden sonra gelerek eklendiği sözcükle cümlenin öteki öğeleri arasında zaman, mekan, yön, tarz, benzerlik, başkalık vb. gibi bakımlardan ilgi kuran sözcüklere sontakı denir.

Doğru Cevap: C

Soru 90

Aşağıda verilen sontakılardan hangisi bulunma-ayrılma durum ekini almış sözcüklerle birlikte kullanılır?

Adın

Kibi

Üçün

Son

Taparu

Açıklama:

Adın ve Basa; bulunma-ayrılma durum ekini almış sözcüklerle birlikte kullanılır.

Doğru Cevap: A

Soru 91

KB ve DLT’de görülen, iki şeyi karşılaştırarak birbirine bağlayan bağlaç aşağıdakilerden hangisidir?

Takı

Kalı

Apan

Bile

Azu

Açıklama:

Azu "Yoksa, Veya": İki şeyi karşılaştırarak birbirine bağlayan bu bağlaç KB ve DLT’de görülmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 92

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde diğerlerinden farklı bir çokluk eki kullanılmıştır?

başlar

közler

Eren

köŋüller

ölügler

Açıklama:

Görüldüğü gibi C seçeneğinde “+An” çokluk eki kullanılmış olup diğer seçeneklerde ise “+lAr” çokluk ekleri kullanılmıştır. “+An” çokluk ekine, Orhon ve Uygur Türkçesinde daha çok rastlanmakta, Karahanlı Türkçesinde ise bu ek sadece kalıplaşmış birkaç sözcükte görülür. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 93

Aşağıdaki kelimelerden hangisi birinci çoğul kişi iyelik ekini almıştır?

atası

özümiz

sezinçiŋiz

barçası

künleri

Açıklama:

A ve D seçeneklerindeki sözcükler üçüncü tekil şahıs, C seçeneğindeki sözcük ikinci çoğul şahıs ve E seçeneğindeki sözcük üçüncü çoğul şahıs iyelik eki almıştır. B seçeneğindeki sözcük ise, birinci çoğul şahıs iyelik eki almıştır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 94

Sözcüğün kök veya gövde biçimiyle aynı olan ve ek almayan isim durumlarına ne ad verilir?

yalın durum

tamlayan durum

belirtme durumu

yönelme durumu

ayrılma durumu

Açıklama:

Sözcüklerin kök ya da gövde biçimiyle aynı olan ve ek almayan isim durumlarına, yalın durum denir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 95

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ayrılma durum eki kullanılmıştır?

öziŋe

sözüg

yalŋukuŋ

cāndın

köŋülçe

Açıklama:

A seçeneğinde yönelme durum eki, B seçeneğinde belirtme durum eki, C seçeneğinde tamlayan durum eki ve E seçeneğinde eşitlik durum eki kullanılmıştır. D seçeneğinde ise ayrılma durum eki kullanılmıştır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 96

Aşağıdaki sayıların hangisinde topluluk eki ve anlamı vardır?

yigirme

biregü

üçünç

miŋer

seksün

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde topluluk sayıları, sayı isimlerine +egü(n) eki getirilerek yapılır: bir+egü “her birisi”, üç+egü “her üçü”, üç+egün “her üçü” örneklerinde olduğu gibi. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 97

Çeşitli durum ekleri alan aşağıdaki şahıs zamirlerinin hangisi Türkiye Türkçesinde “sizin” anlamında kullanılmıştır?

silerni

sizke

saŋar

silerniŋ

aŋça

Açıklama:

Seçeneklerde Karahanlı Türkçesiyle verilen ek zamirlerin Türkiye Türkçesindeki karşılıkları şu şekildedir: A seçeneği “sizi”, B seçeneği “size”, C seçeneği “sana doğru” ve E seçeneği “ona göre” anlamına gelmektedir. D seçeneği ise “sizin” anlamına gelmektedir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 98

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesinde kullanılan işaret zamirlerinden (adıl) biridir?

men

egü

siler

dın

Açıklama:

Karahanlı Türkçesindeki işaret adılları şunlardır: bu, bular, ol. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 99

Karahanlı Türkçesinde bir yer zarfı olan “Üze” sözcüğü Türkiye Türkçesindeki hangi anlama gelmektedir?

aşağıda

önde

arkada

altta

yukarıda

Açıklama:

“Üze” sözcüğü, +A eki almış bir yer zarfı olup “yukarıda, üstte” anlamına gelmektedir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 100

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesinde kullanılan edatlardan (sontakı) biri değildir?

ara

içre

azu

taparu

basa

Açıklama:

ara, içre, taparu ve basa sözcükleri, Karahanlı Türkçesinde kullanılan edatlar arasındadır. azu sözcüğü ise, Karahanlı Türkçesinde edat olarak değil, bağlaç olarak kullanılmıştır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 101

Karahanlı Türkçesinde kullanılan aşağıdaki bağlaçların hangisi “eğer” anlamında kullanılmaktadır?

apaŋ

bile

takı

birle

azu

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinden önce az sayıda kullanılan ve “eğer” anlamına gelen apaŋ bağlacı, bu dönem metinlerinde daha çok görülür. Örnek: Apaŋ edgü bolsa bu begler özün “Eğer bu beylerin kendileri iyi olursa…” Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 102

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde yönelme durumu eki yoktur?

aşka

közüme

atasıŋa

köŋülke

kapuġda

Açıklama:

Seçeneklerdeki sözcüklerin aldığı ekler ve anlamları şöyledir: aş+ka “aşa”, közüm+e “gözüme”, atası+ŋa “atasına, babasına”, köŋül+ke “gönüle”. kapuġ+da “kapıda” sözcüğünün üstünde bulunma durumu eki vardır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 103

Karahanlı Türkçesindeki ayrılma (çıkma, ablatif) durumu eki ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Ayrılma, çıkma ve menşe ifade eder.

Aracıyla, aracılığıyla anlamı verir.

Bütünün parçasını gösterir.

Karşılaştırma ifade eder.

Karahanlı Türkçesinde kullanılan asıl ayrılma durumu eki +dın/+din/+tın/+tin’dir.

Açıklama:

Aracıyla, aracılığıyla anlamı veren ek Vasıta Durumu (Araç, Instrumental) ekidir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 104

Aşağıdakilerin hangisinde Karahanlı Türkçesi eşitlik durumu (ekvatif) eki durumu gösterilmiştir?

+çA

+CA

+ÇI

+lA

+cA

Açıklama:

Karahanlı Türkçesi eşitlik durumu (ekvatif) eki durumu eki +çA biçimindedir. Bu ekin +ça ve +çe değişken biçim birimleridir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 105

Aşağıdakilerin hangisinde üleştirme sayısı vardır?

ellig

üçünç

miŋer

üçegü

üçegün

Açıklama:

Seçeneklerdeki sayı ifadelerinin Türkiye Türkçesi karşılıkları ve türleri şöyledir: ellig “elli” asıl sayı, üçünç “üçüncü” sıra sayı, üçegü “her üçü” topluluk sayısı, üçegün “her üçü” topluluk sayısı. miŋer “biner” üleştirme sayısıdır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 106

Hangisinde birinci tekil kişi zamirine ilgi durumu eki ve ayrılma durumu eklenmiştir?

meniŋdin

meniŋde

mende

bizni

olarka

Açıklama:

men+iŋ+din Karahanlı Türkçesinde I. tekil kişi “men”dir. İlgi durumu eki +iŋ ve ayrılma durumu eki +din biçimindedir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 107

Hangisinde “arkada; sonra” anlamında kullanılmış bir yer zarfı kullanılmıştır?

Bularda en altın bu yalçık yorır.

Ukuş ornı üstün meŋede-turur.

Er kėdin kaldı.

Yaşıl kök yarattı üze yulduzı.

Kayuda bilig bolsa beglik bulur.

Açıklama:

Er kėdin kaldı. “Adam geri kaldı” cümlesindeki “kedin” “arkada; sonra” anlamında kullanılan +DIn ekiyle kurulmuş bir yer zarfıdır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 108

Aşağıdakilerin hangisi “nereye” anlamında kullanılan bir yer zarfıdır?

kança

asra

taşra

berü

üstün

Açıklama:

Asra < *ast+ra “aşağıda, aşağıya doğru”, Taşra < *taş+ra “dışarı, dışarıda”, Berü < *ber+rü “beri, beriye, beride”, Üstün < üst+tin “üstte, yukarıda” anlamlarında kullanılan yer zarflarıdır. Kança < *ka+n+ça “nereye, nereye” anlamında kullanılan bir yer zarfıdır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 109

Aşağıdakilerin hangisi “yavaş” anlamında kullanılan bir durum zarfıdır?

çın

katıg

terk

akrun

amul

Açıklama:

Seçeneklerdeki durum zarflarının anlamları şöyledir: Çın “doğru, gerçek”, Katıġ “katı, sert, sağlam”, Terk/terkin “çabuk, çabucak”, Amul “sakin, rahat, yavaş”. “yavaş” anlamındaki durum zarfı ise Akru/akrun’dur. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 110

Aşağıdakilerin hangisi “ve” anlamında kullanılan bir bağlaçtır?

apaŋ

azu

takı

basa

kibi

Açıklama:

Bağlaç olarak kullanıldığı örnekler az olmakla birlikte “ve” anlamında kullanılan bir bağlaçtır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 111

Aşağıdakilerden hangisi bir zaman zarfı değildir?

kidin

kündüz

tünle

kışın

üküş

Açıklama:

üküş “çok” anlamında kullanılan bir miktar zarfıdır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 112

Aşağıdakilerden hangisi isim çekim eklerinden çokluk eklerine örnek olamaz?

baş+lar

idi+m

Og(u)l+an

köŋül+ler

Er+en

Açıklama:

idi+m “Tanrım” demektir,iyelik ekidir

Doğru Cevap: B

Soru 113

Aşağıdakilerden hangisi iyelik eklerinden değildir?

+An

+(X)m

+(X)ŋ

+(s)I(n+)

+(X)mIz

Açıklama:

+An, çoul ekidir.
Orhon ve Uygur Türkçesinde daha çok örnekte gördüğümüz bu ek, Karahanlı Türkçesinde kalıplaşmış birkaç sözcükte görülür:
Er+en “adamlar”

Doğru Cevap: A

Soru 114

' Kişi+niŋ' sözcüğü hangi duruma örnektir?

Yönelme durumu

Tamlanan durumu

Tamlayan durumu

Belirtme durumu

Yalın durumu

Açıklama:

Tamlayan Durumu (İlgi, Genetif): Ekin ünsüzlerden sonra +Xŋ biçiminde gelmiş örneklerinin sayısı azdır, ünsüzlerden sonra da çoğunlukla +(n)Xŋ biçiminde geldiğini görüyoruz:
ana+nıŋ “annenin” , kişi+niŋ “kişinin” , yagı+nıŋ “düşmanın” , vb

Doğru Cevap: C

Soru 115

Aşağıdakilerden hangisi yön gösterme ekleriyle kurulmuştur?

baş+ta

işi+ŋe

katılmazda aşnu

kut+un tiril

yaġı+ġaru

Açıklama:

Yön Gösterme (Direktif): Aşağıdaki eklerle kurulur:
+ġArU eki: yaġı+ġaru “düşmana doğru”

Doğru Cevap: E

Soru 116

Aşağıdakilerden hangisi eşitlik durumunun dışında kalır?

uġança telim kıl-

köŋülçe yorı-

solça kel-

Teŋri+gerü

oŋça kel-

Açıklama:

Eşitlik Durumu (Ekvatif): +çA ekiyle kurulan bu durum eki aşağıdaki işlevlerde kullanılır.
a) kadar, gibi, göre: uġança telim kıl- “(bir şeyi)mümkün olduğu kadar çok yapmak”
(DLT I 44), kirmişçe bol- “girmiş gibi olmak” (DLT I 251), köŋülçe yorı- “gönlünün istediği gibi yürümek” (KB 5276).
b) yön bidirir ve ‘tarafından’ anlamı katar:
solça kel- “sol taraftan gelmek” (KB 1392), oŋça kel- “sağdan/doğrudan gelmek” (KB 1392)
c) kança, barça neçe gibi sözcüklerde de kalıplaşmış olarak bulunur.
Ancak Teŋri+gerü “Tanrıya doğru” Yön Gösterme (Direktif)'e örnektir.

Doğru Cevap: D

Soru 117

''Közüm+e “ sözcüğü hangi duruma örnektir?

Bulunma Durumu

Yönelme Durumu

Ayrılma Durumu

Vasıta Durumu

Yön Gösterme

Açıklama:

Yönelme Durumu,1. ve 2. kişi tekil ve çoğul iyelik eki almış sözcüklerden sonra ek, +a/+e ve +ka/+ke biçiminde görülür:
közüm+e “gözüme”

Doğru Cevap: B

Soru 118

Aşağıdakilerden hangisi bulunma durumuna örnektir?

kapuġ+da

tilekleriŋiz+ke

özi+ŋe

şakarda tatıġlıġ

köz+ün bakış-

Açıklama:

Bulunma Durumu (Kalma, Lokatif): Bulunma durumu eki +da/+de/+ta/+te’dir:
ev+de “evde” , baş+ta “başta”, kapuġ+da “kapıda” , yol+da “yolda”

Doğru Cevap: A

Soru 119

Sayı isimlerine +egü(n) eki getirilerek yapılan sayılara ne ad verilir?

Üleştirme Sayıları

Asıl Sayılar

Topluluk Sayıları

Sıra Sayıları

Asal sayılar

Açıklama:

Topluluk Sayıları: Sayı isimlerine +egü(n) eki getirilerek yapılır: bir+egü “her birisi”, üç+egü “her üçü”, üç+egün “her üçü” .

Doğru Cevap: C

Soru 120

Aşağıdakilerden hangisi bu dönem kullanılan miktar zarflarından değildir?

köp

Artuk

birinç

üküş

Açıklama:

Miktar Zarfları: Bu dönem eserlerinde kullanılan
miktar zarfları şunlardır: Artuk “fazla, çok”, az “az”,
üküş “çok”, köp “çok”, telim “çok”, bedük “büyük”, tükel
“bütün, hep”
Sıra Sayıları: birinç “birinci”,ėkinç “ikinci”, üçünç
“üçüncü”

Doğru Cevap: D

Soru 121

'Tün kün bile sevnelim' şeklinde Karahanlı Türkçesi eserlerinde geçen "kün" sözcüğü ne anlama gelir?

Güneş

Yıldız

Şimdi

Sonra

Gece

Açıklama:

Kün: Karahanlı Türkçesi eserlerinde sıklıkla kullanılan bu zaman zarfı aynı zamanda “güneş” anlamını da taşır.
Tün kün bile sevnelim “Gece gündüz sevinelim”

Doğru Cevap: A

Soru 122

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde belirtme durumu eki bulunmamaktadır?

başın

kazka

menizini

sözüg

atannı

Açıklama:

İsim - İsim Durum Ekleri
kazka yönelme durumundadır, diğerleri belirtme durumunu örnekler.

Doğru Cevap: B

Soru 123

Aşağıdaki isimlerden hangisi yönelme durumunu örnekler?

Könülni

Könülnin

Könüldin

Könülke

Könülçe

Açıklama:

İsim - İsim Durum Ekleri
Könülni: belirtme, Könülnin: tamlayan, Könüldin: ayrılma, Könülke: yönelme, könülçe: eşitlik

Doğru Cevap: D

Soru 124

Karahanlı Türkçesinde isimlerin ayrılma durumlarıyla ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Ayrılma durum ekleri yön gösterme de ifade ederler.

Karahanlı Türkçesinde kullanılan asıl ayrılma durumu eki +dın / +din / +tın / +tin biçimindedir.

Ayrılma durumu ilgi durumu eki +in ile birlikte de kullanılmaktadır.

Ayrılma durumu bütünün parçasını gösterir.

Ayrılma, çıkma ve menşe ifade eder.

Açıklama:

İsim - İsim Durum Ekleri
Hiçbir geliri olmayan, maddi varlığı bulunmayan en alt tabakaya serf adı verilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 125

Aşağıdakilerden hangisi topluluk sayısıdır?

Yegirminç

Tokkuz

Miner

Seksün

Üçegün

Açıklama:

Seçeneklerdeki sayılar sırasıyla yirminci (sıra), dokuz (asıl) , birer (üleştirme), seksen (asıl), her üçü (topluluk)

Doğru Cevap: E

Soru 126

Aşağıdakilerden hangisi kişi zamirlerinin yönelme durumunu örnekler?

bizke

bizdin

bizikde

bizni

biznin

Açıklama:

Zamirler ve Zamirlerin Çekimi - Kişi Zamirleri
bizke: yönelme durumu, bizdin: ayrılma durumu, bizikde: bulunma durumu, bizni: belirtme durumu, biznin: tamlayan durumu

Doğru Cevap: A

Soru 127

Aşağıdaki işaret adıllarından (zamir) hangisi eşitlik durumu bildirmektedir?

munça

munı

munında

munun

munar

Açıklama:

Zamirler ve Zamirlerin Çekimi - İşaret Adılları
munça işaret zamiri, eşitlik durumu bildirmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 128

Aşağıdaki kelimelerden hangisi yer zarfı değildir?

Berü

Emdi

Kayuda

Taşra

Astın

Açıklama:

Zarflar - Yer Zarfları
Emdi kelimesi zaman zarfıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 129

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde miktar zarfı kullanılmamıştır?

Bu er ol üküş katurkan

İlig buştı artuk kararttı meŋiz

Kidin telim ükündi

Üküş sözleme söz birer sözle az

Bilip iter işni ökünmez kidin

Açıklama:

Zarflar - Miktar Zarfları
Üküş, artuk, telim, az miktar zarflarıdır, kidin hem yer hem de zaman zarfı olarak kullanılan bir kelimedir.

Doğru Cevap: E

Soru 130

Karahanlı Türkçesine görülen aşağıdaki sontakılardan hangisi yalın ve tamlayan durumu ekiyle birlikte kullanılmaktadır?

Soŋ

Basa

İçre

Kibi

Ara

Açıklama:

Sontakılar
Kibi sontakısı, yalın ve tamlayan durumu ekiyle birlikte kullanılır. Kuşlar kibi uçtımız. (Kuşlar gibi uçtuk.)

Doğru Cevap: D

Soru 131

Aşağıdaki kelimelerden hangisi hem bağlaç hem de sontakı olarak kullanılmaktadır?

Apan

Ara

Birle

Basa

Taparu

Açıklama:

Sontakılar - Bağlaçlar
‘’Birle’’ kelimesi hem sontakı hem de bağlaç olarak kullanılmıştır. Kanı kan birle yumas - Buşaklık birle erke övke yavuz.

Doğru Cevap: C

Soru 132

Karahanlı Türkçesinde ayrılma durumu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Ayrılma, çıkma ve menşe ifade eder.

Karşılaştırma ifade eder.

Bütünün parçasını gösterir.

Bazı edatlardan önce kullanılır.

Aracıyla, aracılığıyla anlamı verir.

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde ayrılma durumunu öğrenmek.
Karahanlı Türkçesinde ayrılma durumu;
a) Ayrılma, çıkma ve menşe ifade eder : yerde kop- “yerden kopmak, (çıkmak)” (DLT I I
234); tılda çık- “dilden çıkmak” (DLT III 161); yazukta tıdın- “günahtan sıyrılmak” (KB 1380).
b) Karşılaştırma ifade eder: kamuġda esizrek “herkesten daha kötü” (KB 5319); kızda
kızrak “kıttan daha kıt” (AH 444); şakarda tatıġlıġ “şekerden tatlı” (KB 4768).
c) Bütünün parçasını gösterir: miŋindä bir “binde bir” (AH 204),
d) Bazı edatlardan önce kullanılır: közinde adın “gözünden başka” (DLT III 151:19);
katılmazda aşnu “katılmadan, dönüşten önce” (KB 1304); ölümde basa “ölümden sonra”
(KB 5416); kelmişiŋde berü “geldiğinden beri” (KB 3364), bu künde naru “bu günden itibaren” (KB 4849).
Aracıyla, aracılığıyla anlamı veren vasıta durumudur.

Doğru Cevap: E

Ünite 4

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisinde gelecek zaman kipinde çekimlenmiş bir fiil vardır?

içgeymen

bakarmen

beklemişmen

körsemen

körsüni

Açıklama:

içgeymen : içeceğim

Doğru Cevap: A

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisinde çekimli bir birleşik fiil vardır?

aktıgu kerek

bolgaytı

körsüni

bargalırmen

içgeymen

Açıklama:

bolgaytı : olacaktı

Doğru Cevap: B

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi gelecek zamanın şartıyla çekimlenmiştir?

tiler ermiş

barır erse

aygu erse

sevse ermiş

kördüm erse

Açıklama:

aygu erse : söyleyecekse

Doğru Cevap: C

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisinde sıfat-fiil vardır?

kapuġ açtı çıktı kadaşın körüp

aġırlayu tut sen asıġlıġ kişig

sakış birle adra tutar bilge büt

elig tuttaçımka egirse muŋa

ölümke basıkma kelir alġalı

Açıklama:

elig tuttaçımka egirse muŋa "yarın derde, sıkıntıya düşersem elimden tutacak olana….”

Doğru Cevap: D

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisinde zarf-fiil vardır?

özi bilmedükin anıŋdın kolur

maŋa kelmişiŋde berü men bu kün

busuġdın çıkar teg çıkar üdsüzün

özüm taplamaz neŋ biri yalġan ol

aġırlayu tut sen asıġlıġ kişig

Açıklama:

aġırlayu tut sen asıġlıġ kişig : “faydalı olan insana saygı göster”

Doğru Cevap: E

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisinde birleşik çekimli bir fiil yoktur?

barsamen

aydım erdi

törütülmiş ėrdiŋ

korkur ėrdim

buzġay ėrdi

Açıklama:

barsamen sadece şart kipiyle çekimlenmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Aşağıdaki birleşik fiillerin hangisinin oluşumunda tasvir fiilinden yararlanılmıştır?

bulun bol-

arta bar-

boş kıl-

dik tur-

çak et-

Açıklama:

arta bar- “artmaya devam etmek”

Doğru Cevap: B

Soru 8

Hangisinin oluşumunda bir isim, yardımcı fiil kullanılarak birleşik fiil haline getirilmiştir?

arta bar-

adra bil-

çak et-

ayu bėr-

baka körgil

Açıklama:

çak et- “ses çıkarmak”

Doğru Cevap: C

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisinde zarf-fiil yoktur?

kapuġ açtı çıktı kadaşın körüp

aġırlayu tut sen asıġlıġ kişig

sakış birle adra tutar bilge büt

ınanġu tayanġu kişi boldı kız

ölümke basıkma kelir alġalı

Açıklama:

ınanġu tayanġu kişi boldı kız “inanılacak güvenilecek kişi az”

Doğru Cevap: D

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisinde sıfat-fiil yoktur?

maŋa kelmişiŋde berü men bu kün

özi bilmedükin anıŋdın kolur

özüm taplamaz neŋ biri yalġan ol

okıġan bitigen ukumaz munı

ölümke basıkma kelir alġalı

Açıklama:

ölümke basıkma kelir alġalı “ölümü yendim sanma seni almak için gelir”

Doğru Cevap: E

Soru 11

Karahanlı Türkçesinde belirli geçmiş zamanda 3.tekil kişi hangi ek ile kurulur ?

{-DXm} eki

{-DI} eki

{-DXŋ} eki

{-DXmXz} eki

{-DXŋXz} eki

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde belirli geçmiş zamanda 3.tekil kişi {-DI} ekiyle kurulur.

Doğru Cevap: B

Soru 12

"Sėziker men" kelimesi aşağıdakilerden hangisine göre çekimlenmiştir ?

Geniş zamanın 2.tekil kişisi

Geniş zamanın 1.tekil kişisi

Belirsiz geçmiş zamanın 1.tekil kişisi

Öğrenilen geçmiş zamanın 2.tekil kişisi

Belirli geçmiş zamanın 1.tekil kişisi

Açıklama:

"Sėzikermen" kelimesi Geniş zamanın 1.tekil kişisine göre çekimlenmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 13

"Kesgey men" kelimesi hangi zamana göre çekimlenmiştir ?

Geniş zaman

Bilinen geçmiş zaman

Gelecek zaman

Geçmiş zaman

Emir kipi

Açıklama:

"Kesgeymen" kelimesi gelecek zamana göre çekimlenmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Karahanlı Türkçe'sinde gelecek zaman kaç farklı ek ile kurulur ?

Açıklama:

Karahanlı Türkçe'sinde gelecek zaman 3 farklı ek ile kurulur.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Karahanlı Türkçesindeki "körse men" kelimesindeki ek aşağıdaki günümüz Türkçesindeki kelimelerden hangisindeki ek ile benzerdir?

Gördük

Gör

Gördüm

Göreceğiz

Görsem

Açıklama:

Karahanlı Türkçesindeki "körse men" kelimesindeki ek günümüz Türkçesindeki görsem kelimesindeki ek ile benzerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 16

Aşağıdaki kelimelerden hangisindeki çekim Karahanlı Türkçesindeki kör kelimesinin çekimiyle benzerdir ?

Geldim

Gittik

Gidiyoruz

Gel

Kalacağız

Açıklama:

Gel kelimesindeki çekim Karahanlı Türkçesindeki kör kelimesinin çekimiyle benzerdir.

Doğru Cevap: D

Soru 17

Belirli geçmiş zamanın hikâyesi ile çekimlenmiş söyledimdi kelimesinin Karahanlı Türkçesindeki karşılığı hangisidir ?

Kıldım erdi

Ayttılar ėrdi

Aydım erdi

Korkur ėrdim

Törütülmiş ėrdiŋ

Açıklama:

Belirli geçmiş zamanın hikâyesi ile çekimlenmiş söyledimdi kelimesinin Karahanlı Türkçesindeki karşılığı aydım erdidir.

Doğru Cevap: C

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi gelecek zaman anlamı taşıyan bir sıfat fiil ekidir ?

-mIş

-gU

-DUk

-GAn

-mAz/ -mAs

Açıklama:

-gU gelecek zaman anlamı taşıyan bir sıfat fiil ekidir.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi tasviri fiillerden biri değildir ?

bar-

bil-

gel-

bėr-

kör-

Açıklama:

gel- tasviri fiillerden biri değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 20

Karahanlı Türkçesindeki aġır kıl- ne anlama gelmektedir ?

itibarlı olmak

dik durmak

uzak durmak

ses çıkarmak

çınlamak

Açıklama:

Karahanlı Türkçesindeki aġır kıl- itibarlı olmak anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Aşağıdaki fiillerden hangisi belirli geçmiş zaman ile çekimlenmemiştir?

Keçürdüm

Kizlemişsen

Kördiler

Tuttumız

Bardı

Açıklama:

"Kizlemişsen" belirsiz geçmiş zaman 2. tekil şahıs ile çekilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Aşağıdaki fiillerden hangi 3. Tekil şahıs ile çekilmiştir?

aydıla

içgeymen

yavaldımat

bezeyin

içsesen

Açıklama:

Belirli geçmiş zamanda 3. Tekil kişinin -mat /-met ekiyle genişletilmiş biçimi de vardır.
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 23

I. Bütün kişileri ayrı eklerle kurulur.
II. Kişi eki olarak her kişi için farklı ekler kullanılır.
III. "kılsunı" 3. Çoğul kişi ile çekimlenmiştir.
Karahanlı Türkçesi'nde emir kipi ile ilgili yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri söylenebilir?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

I, II ve III

Açıklama:

3. Tekil kişi -sun/-sün, -su/-sü, -sunı / -süni ekleriyle kurulur.
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 24

Aşağıdaki fiillerden hangisi emir kipi 3. Tekil şahıs ile çekimlenmemiştir?

Bilsün

Bolsun

Körsüni

Alsu

Tüneyi

Açıklama:

Tüneyi fiili birinci tekil kişi ile çekimlenmiştir.
Dogru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 25

Birleşik fiil çekimleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Birleşik fiil çekimleri er- yardımcı fiilinin üzerine zaman ve kişi çekim eklerinin getirilmesi ile yapılır.

Bu tür zaman cekimleriyle ilgili örnekler metinlerde boldur.

Birleşik fiillerin her kişi ekiyle çekimleri mevcuttur.

"buzgay erdi" geniş zamanın hikayesi ile çekilmiştir.

"Basmış erse" belirli geçmiş zamanın şartı ile çekimlenmiştir.

Açıklama:

Birleşik fiil çekimleri er- yardımcı fiilinin üzerinr zaman ve kişi çekim eklerinin getirilmesi ile yapılır. Bu tür zaman çekimleriyle ilgili örnekler metinlerde çok fazla yer almaz; bu nedenle ilgili zamanın her kişi ekiyle çekimi bulunmamaktadır.
"Buzgay erdi" gelecek zaman hikayesi ile çekimlenmiştir.
" Basmış erse" belirsiz geçmiş zaman şartı ile çekimlenmiştir.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 26

I. Fiillerden türeyen sıfat fiiller çekim eklerini alabilirler.
II. Fiilin gösterdiği eylemi yapanı da gösterirler.
III. Sadece kişi kavramı taşımazlar.
Sıfat-fiillerle ilgili yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 27

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde geniş zaman sıfat fiili yoktur?

Kaynar ügüz keçiksiz olmaz

Bahıllık otalap onulmaz ig ol.

ınangu tayangu kişi boldı kız.

Bu iç söz tutuglı bütün çın kerek.

Okıgan bitigen ukumaz munı

Açıklama:

-gu gelecek zaman anlamı taşıyan bir sıfat-fiil ekidir.
Dogru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Aşağıdaki cümlelerde italik ile yazılmış zarf-fiillerden hangisi eklendiği fiile "-mak için" anlamı katar?

Yılkı yazın atlanur/ otlap anın etlenür.

Agırlayu tut sen asıglıg kişig

Vebal kötrü bardı özele söküş

Ölümke basıkma kelir algalı

Elig tutgınça ot tut

Açıklama:

-gALI zarf-fiil eki, eklendiği fiile -mak için anlamı katar. Asıl eylemin amacını ifade eder. Günümüz Türkçe'sinde biçimi -ALI'dır.
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Aşağıdaki italik yazılmış tasviri fiillerden hangisi asıl eylemin devam ettiğini gösterir?

kite bardı künde üzildi küçi

Akı er biligni yete bildi kör

ayu ber mana bu negüne kerek

baka körgil emdi uku sınayu

kelü berdi dünya tiriglik barır

Açıklama:

bar- :bu tasviri fiille yapılan birleşik yapılar asıl eylemin devam ettiğini gösterir.
küte bardı künde üzüldi küçi " gücü hergün (biraz daha) azalmaya devam edip (sonunda ) tükendi.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Aşağıdaki birleşik fiillerden hangisi "esir olmak" anlamına gelmektedir?

Elig tut

Kul kıl

Bulun bol

Ufut bol

Asıg kıl

Açıklama:

Elig tut : yardım etmek
Kul kıl: kul yapmak
Bulun bol: esir olmak
Ufut bol: haya etmek, utanmak
Asıg kıl: fayda sağlamak
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 31

Karahanlı Türkçesinde "aydımız" kelimesi ne çeşit bir kelimedir?

İsim

Sıfat

Fiil

Zarf

Bağlaç

Açıklama:

"aydımız" kelimesi fiildir. Türkiye Türkçesi karşılığı "söylediler" fiilidir. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 32

"Unutmuşum" fiilinin Karahanlı Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

unıtmışmen

unıtmışsen

unıtmış

unıtırsen

unıtırmız

Açıklama:

"Unutmuşum" fiiliin Karahanlı Türkçesindeki karşılığı "unıtmışmen" dir. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 33

Karahanlı Türkçesindeki "içgeymen" fiilinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

içeceksin

içecek

içerler

içtik

içeceğim

Açıklama:

Karahanlı Türkçesindeki "içgeymen" fiilinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı"içeceğim" dir. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 34

Karahanlı Türkçesindeki "bolsamen" fiilinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

olsa

olsam

olsak

oldu

olacak

Açıklama:

Karahanlı Türkçesindeki "bolsamen" fiilinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı "olsam"dır. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 35

Karahanlı Türkçesindeki "Gereklilik kipi" aşağıdakilerden hangisidir?

-lim

-sın

-men

-ğul-gü (kerek)

-dum

Açıklama:

Karahanlı Türkçesindeki "Gereklilik kipi" "-ğul-gü (kerek)"tir. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 36

"törütülmiş erdin" söz grubu Karahanlı Türkçesinde ne çeşit bir birleşik fiildir?

Hikaye Birleşik Zamanı

Belirsiz (Öğrenilen) Geçmiş Zamanın Hikayesi

Gelecek Zamanın Hikayesi

Geniş Zamanın Hikayesi

Rivayet Birleşik Zaman

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde "törütülmiş erdin" söz grubunun zamanı "Belirsiz (Öğrenilen) Geçmiş Zamanın Hikayesi"dir. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 37

"özüm taplamaz neŋ biri yalġan ol" cümlesinde geçen "taplamaz" kelimesi ne çeşit bir kelimedir?

Geniş Zamanın Şartı

Şart Birleşik Zamanı

Geniş zaman sıfat-fiilinin olumsuzu

Gelecek Zamanın Şartı

Rivayet Birleşik Zamanı

Açıklama:

"özüm taplamaz neŋ biri yalġan ol" cümlesinde geçen "taplamaz" kelimesi "Geniş zaman sıfat-fiilinin olumsuzu" dur. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 38

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde zarf-fiil yoktur?

tutgınça

ağırlayu

kötrü

algalı

keldecike

Açıklama:

"keldecike" kelimesi sıfat-fiildir. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 39

"buşı bol" fiili Karahanlı Türkçesinde ne çeşit bir fiildir?

Yardımcı fiil biçiminde olan birleşik fiil

zarf-fiil

sıfat-fiil

bağ-fiil

Basit fiil

Açıklama:

"buşı bol" fiili Karahanlı Türkçesinde "Yardımcı fiil biçiminde olan birleşik fiil"dir. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Karahanlı Türkçesinde aşağıdakilerden hangi ek fiilin sürekli yapıldığını ifade eder?

-bil

-ber

-kör

-tur

-bil

Açıklama:

-tur eki, Karahanlı Türkçesinde fiilin sürekli yapıldığını ifade eder. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 41

Karahanlı Türkçesinde kevildimet (kevil- “zayıflamak”), yavaldımat (yaval- “yavaşlamak”), yuvuldımat (yuvul-“yuvarlanmak”) örneklerinde görülen -mat / -met eki hangisinin genişletilmiş çekiminde kullanılır?

belirli geçmiş zaman

belirsiz geçmiş zaman

geniş zaman

gelecek zaman

emir

Açıklama:

Belirli Geçmiş Zaman (Bilinen Geçmiş Zaman): Bu zamandaki fiillerin çekiminde iyelik eki kaynaklı kişi ekleri kullanılır.
1. Tekil Kişi: {-DXm} ekiyle kurulur: ba-dım “bağladım” (KB 5899), bol-dum (KB 373, 1586,..), keçür-düm “geçirdim” (KB 649,...)
2. Tekil Kişi: {-DXŋ} ekiyle kurulur: ay-dıŋ “söyledin”(KB 147, 354,..), biti-diŋ “yazdın” (KTer. 26/45b2=4:77), bul-duŋ (KB, 940)
3. Tekil Kişi: {-DI} ekiyle kurulur: bak-tı (KB 1572, 1752,..., DLT II 33,295), bar-dı “gitti”(AH 202, 391,..), bol-dı (KB 4, 45, 85,..., DLT I 36,...), kül-di (KB 6341),
3. tekil kişinin -mat/-met ekiyle genişletilmiş biçimi de vardır: kevil-dimet “zayıﬂadı” (DLT I, 397), yaval-dımat “yavaşladı” (DLT I 397), yuvul-dımat “yuvarlandı” (DLT I 397)
Karahanlı Türkçesinde -mat / -met eki belirli geçmiş zaman ekinin genişletilmiş biçiminde kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Hangisi Karahanlı Türkçesinde kullanılan yakın gelecek zaman çekimindedir?

içgey men

bilge sizler

keçgü turur

barġalır men

buzsa mız

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde bu gelecek zaman eklerinin dışında yakın gelecek zamanı karşılayan ve metinlerde çok fazla örneğinin bulunmadığı diğer bir gelecek zaman eki de -ġalır/-gelir ekidir.
bar-ġalır men “hemen geleceğim” (DLT II 67), at-ġalır “hemen atacak” (DLT II 20), sızġur-ġalır “eritmek üzeredir” (DLT II 188), al-ġalır “almak üzeredir” (KB 1472), bar-ġalır “gitmek üzeredir” (KB 5976), kal-ġalır “kalmak üzeredir” (KB 1074)

Doğru Cevap: D

Soru 43

Karahanlı döneminde birleşik fiil çekiminde hangi yardımcı fiilden yararlanılmıştır?

tur-

er-

yorı-

ber-

kör-

Açıklama:

Birleşik fiil çekimleri er- yardımcı fiilinin üzerine zaman ve kişi çekim eklerinin getirilmesiyle yapılır.

Doğru Cevap: B

Soru 44

Hangi cümlede -mAz / -mAs olumsuz geniş zaman çekim eki olarak kullanılmıştır?

özüm taplamaz neŋ biri yalġan ol

yazmas atım yaġmur yaŋılmas bilge yaŋku

bahıllık otalap oŋulmaz ig ol

aka kėlsü arzu kurımaz bolup

kılıç teprer erken yaġı tepremez

Açıklama:

Yalnızca E seçeneğindeki tepremez kelimesinde -mAz olumsuz geniş zaman çekim eki olarak kullanılmıştır: kılıç teprer erken yaġı tepremez “kılıç hareket ettiğinde düşman kımıldamaz” (KB 2144)
Diğer seçeneklerde -mAz / -mAs sıfat-fiil olarak kullanılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Karahanlı devresine ait hangi eserde gelecek zamanın hikâyesi için bolġaytı “olacaktı”, ölmegetiler “ölmeyeceklerdi” biçimleri kullanılmıştır?
i

Kutadgu Bilig

Atebetü’l-Hakayık

Dîvânu Lûgati’t-Türk

Ahmed Yesevî

Kuran Tercümesi

Açıklama:

Gelecek Zamanın Hikâyesi:
buzġay ėrdi “bozacaktı” (KB 3464), kalġay ėrdi “kalacaktı” (KB 3656, 6059), bolġay ėrdim “olacaktım” (KTer. 38/64b1=63:10),
Kuran Tercümesinde gelecek zamanın hikâye birleşik çekiminde farklı bir yapıyla karşılaşmaktayız:
bolġaytı “olacaktı” (37/17b2=47:21) < bolġay ėrti
ölmegetiler “ölmeyeceklerdi” (25/21a2=3:156) < ölmegey erti

Doğru Cevap: E

Soru 46

Hangisi emir kipiyle çekimlenmemiştir?

ayayı

ėşitgil

kılġatı

körsüni

tutuŋlar

Açıklama:

A seçeneğindeki ayayı “söyleyeyim”, B’deki ėşitgil “işit, dinle”; D’deki körsüni “görsün” ve E’deki tut-uŋlar “tutunuz” hep emir kipinde çekimlenmiştir. Oysa C seçeneğindeki kılġatı “yapacaktı” ise gelecek zamanın hikâyesi çekimindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 47

Hangisinde fiil gereklilik kipinde çekimlenmiştir?

sızġurġalır

ötey

yırak turġu

yaşaŋ

bolsunı

Açıklama:

Yalnızca C seçeneğinde gereklilik kipi bulunmaktadır. A seçeneğinde yakın gelecek zaman çekimi; B, D ve E emir kipi bulunmaktadır.
Gereklilik Kipi: Gelecek Zaman eki olarak kullanılan -ġu/-gü (kerek) eki, gereklilik kipi olarak da kullanılır. Metinlerde genellikle üçüncü tekil kişiyle çekimlenmiş biçimleri yer alır:
akıtġu kerek “akıtmak gerek” (KB 51)
akıtġu kanı “kanı akıtmak gerek” (KB 1058)
küdezgü “korumak gerek” (KB 4526)
küdezgü kerek “korumak gerek” (KB 2766, 3765)
tutġu “tutmak gerek” (KB 4120)
yırak turġu “uzak durmak gerek” (AH 216)
azılmaġu “yanılmamalı” (AH 216)

Doğru Cevap: C

Soru 48

Hangi cümlede sıfat-fiil eki bulunmaktadır?

bakıġlı okıġlı asıġ alsu tep

kereksiz sözini kömüp kizleyür

negüke bu anı ulaşu kınar

suv körmeginçe etük tartma

biligsiz ne aysa ayur ukmadın

Açıklama:

Yalnızca A seçeneğinde -(I)glI geniş zaman sıfat-fiili bulunmaktadır: bakıġlı okıġlı asıġ alsu tep “gören ve okuyan yaralansın diye” (AH 78). Diğer seçeneklerde herhangi bir sıfat-fiil yoktur.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Hangi cümlede eklendiği fiile ‘-mak için’ anlamı katan zarf-fiil eki vardır?

elig tutġınça ot tut

yılkı yazın atlanur/ otlap anın etlenür

vebal kötrü bardı özele söküş

ölümke basıkma kelir alġalı

kereksiz sözini kömüp kizleyür

Açıklama:

Yalnızca D seçeneğindeki cümlede eklendiği fiile ‘-mak için’ anlamı katan bir zarf-fiil eki bulunmaktadır:
-gAlI: Eklendiği fiile ‘-mak için’ anlamı katar. Asıl eylemin amacını ifade eder. Günümüz Türkçesindeki biçimi -AlI’dır.
ölümke basıkma kelir alġalı “ölümü yendim sanma seni almak için gelir” (KB 5145)
ne iş tuş kadaşlar yüzin körgeli “eş dost ve kardeşlerinin yüzünü görmek için” (KB 4921)
yakadakı yalġaġalı eligdeki ıçġınur “ yakadaki yalanırken eldeki kaybedilir” (DLT I 253)

Doğru Cevap: D

Soru 50

Hangi seçenekte asıl eylemin gerçekleşeceği zamanın sınırını belirleyen zarf-fiil eki kullanılmıştır?

biligsiz ne aysa ayur ukmadın

miŋ edgüg adakını tutġınça sen

ölüm tutmaz erken odun ay ilig

ukuşluġ ukupan küzetür anı

ne iş tuş kadaşlar yüzin körgeli

Açıklama:

Yalnızca B seçeneğinde bulunan tutġınça “tutuncaya kadar” kelimesinde asıl eylemin gerçekleşeceği zamanın sınırını belirleyen -gInçA zarf-fiil eki bulunmaktadır:
-gInçA: Asıl eylemin gerçekleşeceği zamanın sınırını belirler. Bu ek, Türkiye Türkçesinde -(y)Incaya kadar yapısıyla kullanılmaktadır.
miŋ edgüg adakını tutġınça sen “Sen bin iyinin ayağını tutuncaya kadar” (KB 3806)
elig tutġınça ot tut “el tutacağına ateş tut (kefil olacağına ateş tut)” (DLT II 292)
suv körmeginçe etük tartma “suyu görmedikçe çizmeni çıkarma” (DLT III 426)

Doğru Cevap: B

Soru 51

Şart kipiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

3. çoğul kişi -sa/-se+lar/ler ekiyle kurulur.

Kuran tercümesinde az sayıda da olsa iyelik eki tipindeki kişi ekleriyle yapılmış çekimlere rastlanmaktadır.

2. tekil kişi -sa / -se sen ekiyle kurulur.

İyelik eki tipindeki kişi ekleriyle oluşmuş örnekleri yoktur.

-sar / -ser ekiyle kurulan şekiller vardır.

Açıklama:

Fiil çekim eklerini kavrayabileceksiniz.
Şart Kipinin, Kuran Tercümesinde az sayıdada olsa iyelik eki tipindeki kişi ekleriyle yapılmış çekimlerinee rastlanır: bol-sam “olsam” (KTer. 26/41b2=4:73...4 kez). Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisi birleşik fillerde kullanılan tasvir fiillerinden biri değildir?

bil-

bar-

kör-

ber-

kat-

Açıklama:

Birleşik fiilleri anlam ve işleyiş bakımından kavrayacak ve açıklayabileceksiniz.
Birleşik fiil çekimleri er- yardımcı fiilinin üzerine zaman ve kişi çekim eklerinin getirilmesiyle yapılır. Bu tür zaman çekimleriyle ilgili örnekler metinlerde çok fazla yer almaz; bu nedenle ilgili zamanın her kişi ekiyle çekimi bulunmamaktadır. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 53

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil gelecek zamana göre çekimlenmiştir?

er at tutsa şeksiz kerek neŋ tawar

baḳġıl neteg ḳoşarlar Taŋrı üze

ol anıŋ birle yatġaşdı

ölüm tutġaḳı tuttı öz barġalır

ol meniŋ eligge suv ḳoyturdı

Açıklama:

Fiil çekim eklerini kavrayabileceksiniz.
Gelecek Zaman: Üç ayrı ekle kurulur: -ġay/-gey, -ġa/-ge, -ġu/-gü. Karahanlı Türkçesinde bu gelecek zaman eklerinin dışında yakın gelecek zamanı karşılayan ve metinlerde çok fazla örneğinin bulunmadığı diğer bir gelecek zaman eki de -ġalır/-gelir ekidir. bar-ġalır men “hemen geleceğim” (DLT II 67), at-ġalır “hemen atacak” (DLT II 20), sızġur-ġalır “eritmek üzeredir” (DLT II 188), al-ġalır “almak üzeredir” (KB 1472), bar-ġalır “gitmek üzeredir” (KB 5976), kal-ġalır “kalmak üzeredir” (KB 1074). Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi geniş zaman sıfat-fiil eki değildir?

-GAn

-DAçI

-gUçI

-mAz /-mAs

-Ar/-Ir /-(y) Ir

Açıklama:

Sıfat-fiil eklerini kavrayabileceksiniz.
DAçI: Bu sıfat-fiil eki de gelecek zaman anlamı taşır. Dolayısıyla sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 55

“ünde-yür-sen” eyleminin Türkiye Türkçesindeki doğru karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Kaygılanırsın.

İstersin.

Gidersin.

Seslenirsin.

Bozarsın

Açıklama:

Fiil çekim eklerini kavrayabileceksiniz.
Geniş Zaman: {-(yX)r} ve -ar/-er eklerinin eylemlere ekleniş biçimlerinde belli bir kural yoktur. Ünlü ile biten eylemlere çoğunlukla -r eki gelir. Bunun dışında ünlü ile biten eylemlere -ur/-ür de eklenir, bu durumda araya -y- yardımcı sesi girer. Kişi eki olarak kişi zamirleri kullanılır. 2. Tekil Kişi: {-(y)Xr} -ar/-er sen ekiyle kurulur: buz-ar sen “bozarsın” (KB 5746), bar-ur sen “gidersin” (AH 287, 431), kadġur-ar sen “kaygılanırsın” (KB 1233), tile-yür sen “istersin” (KTer. 38/88b2=66:1), ünde-yür sen “seslenirsin” (KB 35/74a1=41:5). Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 56

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim+yardımcı fiil yapısında birleşik fiil kullanılmıştır?

neçe yoḳattımız olarda burun ḳarndın

küç birle hem berdimiz aŋar ḥükmni

Taŋrı arıtur kimni kim tilese taḳı

neçe üküş uluşdın ol ḳatıġraḳ üçün

küç ḳılmadılar bizke ançası bar boldılar

Açıklama:

Fiil çekim eklerini kavrayabileceksiniz.
İsim, Sıfat+Yardımcı Fiil Biçiminde Olan Birleşik Filler: Bu yapıdaki birleşik fiiller, isim ya da sıfatla birlikte çoğunlukla bol-, kıl-; daha az da et-, tur- ve tut- yardımcı fiillerinden birinin kullanılmasıyla oluşturulur. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 57

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde gelecek zamanın şartı kullanılmıştır?

sizler ol kim ḳılur erdiŋiz

körü barsa erdi içim taşlarım

ulanmış erdiŋ anıŋ üze turmış

negü ayġu erse ayayın sözüm

esen bolsa ermiş bu yalŋuḳ özi

Açıklama:

Fiil çekim eklerini kavrayabileceksiniz.
Gelecek Zamanın Şartı: ayġu ėrse “söyleyecekse” (KB 3886), bulġu ėrse “bulacaksa” (KB 6566), kalġu ėrse “kalacaksa” (4739), biçiminde örneklenmektedir. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 58

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil belirli geçmiş zaman 1. çoğul kişiye göre çekimlenmiştir?

tiledi törütti bu bolmış ḳamuġ

bezedim kitabnı nevadir sözün

oḳır erdimiz sende öŋdin

sewinçin tirilgil badıŋ ḳut ḳurı

berdiler Taŋrıḳa ol kün boyun

Açıklama:

Fiil çekim eklerini kavrayabileceksiniz.
1. Çoğul Kişi: {-DXmXz} ekiyle kurulur: aç-tımız “açtık” (DLT III 235), ay-dımız “söyledik” (KTer. 28/42a2=7:166), bar-dımız “gittik” (DLT I 327), Kuran Tercümesinde uyum dışı örnekler vardır: bol-dımız “olduk” (KTer. 34/24a1=37:32), tut-tumız “tuttuk” (KTer. 34/69b3=38:63), kod-tımız “koyduk” (KTer. 34/32a1=37:108,...) DLT’de /-DUk/ ekiyle kurulmuş Oğuzca biçimler de yer alır. bar-duk “gittik” (DLT II 62, 63), kur-duk (DLT II 61), kir-dük (DLT II 61), kel-dük (DLT II 61, 62, 63). Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Aşağıda zarf-fiil eki almış sözcüklerin hangisinde ek sözcüğe “-mak için” anlamı katmıştır?

ulaşu

eksümedin

tutġınça

körgeli

alıp

Açıklama:

Zarf-fiil eklerini kavrayabileceksiniz.
gAlI: Eklendiği fiile ‘-mak için’ anlamı katar. Asıl eylemin amacını ifade eder. Günümüz Türkçesindeki biçimi -AlI’dır. ölümke basıkma kelir alġalı “ölümü yendim sanma seni almak için gelir” (KB 5145) ne iş tuş kadaşlar yüzin körgeli “eş dost ve kardeşlerinin yüzünü görmek için” (KB 4921) yakadakı yalġaġalı eligdeki ıçġınur “ yakadaki yalanırken eldeki kaybedilir” (DLT I 253). Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Belirli geçmiş zaman fiil çekimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Zamir kaynaklı kişi ekleri kullanılır.

İyelik eki kaynaklı kişi ekleri kullanılır.

Edat kaynaklı kişi ekleri kullanılır.

Sıfat-fiil kaynaklı kişi ekleri kullanılır.

Zarf-fiil kaynaklı kişi ekleri kullanılır.

Açıklama:

Fiil çekim eklerini kavrayabileceksiniz.
Belirli Geçmiş Zaman (Bilinen Geçmiş Zaman): Bu zamandaki fiillerin çekiminde iyelik eki kaynaklı kişi ekleri kullanılır. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 61

Aşağıdakilerin hangisinde zarf-fiil eki yoktur?

körüp

bilmedin

keçe?

kılgu?

ugınça

Açıklama:

Zarf-fiil eklerini kavrayabileceksiniz.
Zarf-fiil ekleri: -(I)p; -(y)I; -gAlI; -gInçA; -mAdIn, -(X)pan; -er/-mez erken. Olduklarından sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 62

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde asıl fiil+ulaç+yardımcı fiil yapısında birleşik fiil yoktur?

köni tiyü bilsün kişiler seni?

bilip iter işni ökünmez kidin?

kalı yandru yansa kaçumaz adak

körü barsa yinçke sakış hendese

ma?a bütsü mindin tiyü bilmesü

Açıklama:

Birleşik fiilleri anlam ve işleyiş bakımından kavrayacak ve açıklayabileceksiniz.
-A/-U/-I zarf-fiil eki almış asıl fiilin bar-, bil-, bėr-, kėl- kör- tur-gibi tasviri fiillerle birliktekullanılmısıyla oluşur. Tasviri fiillerin hepsinin görevi ayrıdır. Bu yapıya uynadığından sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 63

Aşağıdakicümlelerinhangisindefiilgenişzamanınhikâyesiyle çekimlenmiştir?

tiler erdim emdi bu ya?lıg kişig

bir ol ya?şar erse kereksiz sözüg

kaçan keldi erse Medyen suvı?a buldı

Ta?rı tirgüzür hem öldürür

ukar erse şi‘r hem koşar erse öz

Açıklama:

Fiil çekim eklerini kavrayabileceksiniz.
Geniş Zamanın Hikâyesi: korkur ėrdim “korkardım” (KB 5070), tiler ėrdim “dilerdim” (KB 571, 572), tuġar ėrdi “doğardı”, kılmaz ėrdiler “yapmazlardı” (KTer. 28/40a3=7:163). Bu örneklere göre sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 64

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik fiil vardır?

aydım erdi

çıkarı üçün terk yatarın yıkar?

negü ter eşitgil kişi ödrümi

biligsizlik erni çökerdi kodı?

terilmegey türkünüm emdi çerig çergeşür

Açıklama:

Fiil çekim eklerini kavrayabileceksiniz.
Birleşik fiil çekimleri er- yardımcı fiilinin üzerine zaman ve kişi çekim eklerinin getirilmesiyle yapılır. Belirli Geçmiş Zamanın hikayesi: aydım erdi “söyledimdi” (KB 1089), kıldım ėrdi “yaptımdı” (KB 1120), ayttılar ėrdi “söyledilerdi” (KTer. 28/8b1=7:117)biçiminde örneklenmektedir. Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 65

Aşağıdakilerden hangisi birleşik fillerde kullanılan tasvir fiillerinden biri değildir?

bar-

kel-

kör-

tur-

kal-

Açıklama:

Birleşik fiilleri anlam ve işleyiş bakımından kavrayacak ve açıklayabileceksiniz.
Asıl Fiil+Zarf-Fiil Eki+Tasviri Fiil -A/-U/-I zarf-fiil eki almış asıl fiilin bar-, bil-, bėr-, kėl- kör- tur-gibi tasviri fiillerle birlikte kullanılmısıyla oluşur.-kal bunlardan biri değildir. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 66

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik fiil yoktur?

elig tuttaçımka egirse muŋa

iliŋ arta barġay kiŋügey yėriŋ

begig kulda adra bilür mü özüŋ

alardın kalu kėldi edgü törü

biligsiz ne aysa ayur ukmadın

Açıklama:

Birleşik fiilleri anlam ve işleyiş bakımından kavrayacak ve açıklayabileceksiniz.
Karahanlı Türkçesinde birleşik fiiller isim, sıfat+yardımcı fiil biçiminde olan birleşik filler ve asıl fiil+zarf-fiil eki+tasviri fiil biçiminde olanlar olmak üzere iki grupta incelenir. İsim, sıfat+yardımcı fiil yapısındaki birleşik fiiller, isim ya da sıfatla birlikte çoğunlukla bol-, kıl-; daha az da et-, tur- ve tut- yardımcı fiillerinden birinin kullanılmasıyla oluşturulurken asıl fiil+zarf-fiil eki+tasviri fiil yapısında olanlar -A/-U/-I zarf-fiil eki almış asıl fiilin bar-, bil-, bėr-, kėl- kör- tur-gibi tasviri fiillerle birlikte
kullanılmasıyla oluşur. Tasviri fiillerin hepsinin görevi ayrıdır. "biligsiz ne aysa ayur ukmadın" cümlesinde sözü edilen birleşik fiillerden biri kullanılmamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 67

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilde 1. çoğul kişi çekimi kullanılmıştır?

negü ter eşitgil köni sözlüg er

kö?ül taplamış işni kılgu kerek

negü teg yarasur törü buzsamız

biliglig kişi kör bilür iş ödin

biligsiz tirig erken atı ölüg

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 68

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil belirli geçmiş zaman ekiyle çekimlenmemiştir?

iveklik bu erdi seni bilmedin

telim başlar yuvaldımat

yiyümedi bardı körü? halini

bu kürsi özele öz oldurdukı

aça berdi sözüm yorıttı tilig

Açıklama:

Fiil çekim eklerini kavrayabileceksiniz.
Belirli Geçmiş Zaman (Bilinen Geçmiş Zaman): Bu zamandaki fiillerin çekiminde iyelik eki kaynaklı kişi ekleri kullanılır. Bu kaideye uynmadığından sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 69

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil gelecek zaman ekiyle çekimlenmemiştir?

sızġurġalır üdikler essiz yüzi burġurar

tilek arzu bulġay bu kolsa kalı

ayıtġu sözüm bar ayu bėr maŋa

men ündep olar ma maŋa kėlgeler

meger bitgey ök aŋar ölmişinde burun

Açıklama:

Fiil çekim eklerini kavrayabileceksiniz.
Gelecek zaman üç ayrı ekle kurulur: -ġay/-gey, -ġa/-ge, -ġu/-gü. Verilen cümlelerde sızġurġalır, bulġay, kėlgeler ve bitgey fiillerinde gelecek zaman ekleri görülürken ayu bėr- fiilinde gelecek zaman eki yoktur. ayıtġu söz ifadesinde geçen -gU eki ise gelecek zaman eki değil, gelecek zaman anlamı taşıyan bir sıfat-fiil ekidir.

Doğru Cevap: C

Soru 70

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil eki yoktur?

agır ne? kamugı agır kılguka

toguglı kim ölmez tese bütmegil

kılınçım yayıg tep ne ersel özüm

törütmişte yok bil a?a tuş te?e

köni sözni yüdgen ukuslug ere

Açıklama:

Sıfat-fiil eklerini kavrayabileceksiniz.
Fiilden türeyen sıfat-fiiller isim çekim eklerini alabilirler. Fiilin sıfat biçimi oldukları için hem adın, hem sıfatın hem de eylemin özelliklerini taşıyabilirler. Fiilin gösterdiği eylemi yapanı da gösterirler. Bu tür sözcüklerin fiilden türedikleri için zaman kavramı taşıdıkları, olumsuzluk ekini aldıkları ve değişik çatılara girdiği görülür. Sadece kişi kavramı taşımazlar. Cümlede sıfat fiil eki kullanılmadığından sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 71

"körgeysen" günümüz türkçesinde görmek anlamına gelen bu fiil hangi zamanda çekilmiştir ?

Belirli geçmiş zaman

Belirsiz Geçmiş Zaman

Gelecek Zaman

Geniş zaman

Şart Kipi

Açıklama:

Gelecek Zaman: Üç ayrı ekle kurulur: -ġay/-gey, -ġa/-ge, -ġu/-gü. Dolayısıyla yukarıda tırnak içinde verilen "körgeysen" görmek fiilinin gelecek zamanda ikinci tekil şahıs çekimidir.

Doğru Cevap: C

Soru 72

Aşağıdakilerden hangisi bilmek fiilinin ikinci tekil kişi emir kipindeki çekimidir ?

Bilgesen

Bilgil

Bilġu

Bilsesen

Bilersen

Açıklama:

Emir kipinde, bütün kişiler ayrı eklerle kurulur. Kişi eki olarak da her kişi için Türkiye Türkçesinde, Orhon ve Uygur Türkçesinde olduğu gibi farklı ekler kullanılır. 2. Tekil Kişi için ise -ġıl/-gil ekiyle ya da eksiz kurulur.

Doğru Cevap: B

Soru 73

Aşağıdaki zamanların hangisinde birleşik fiil çekim ekleri kullanılmaz ?

Belirli Geçmiş Zaman

Rivayet Birleşik Zaman

Geniş Zamanın Şartı

Gelecek Zamanın Hikâyesi

Hikâye Birleşik Zaman

Açıklama:

Belirli geçmiş zaman sadece tek ek alarak çekilmektedir. Örneğin : "Bul-dun". Diğer zamanlar ise birleşik fiil eklerinin kullanıldığı zamanlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 74

Aşağıdaki çekimlerden hangisi "sevmek" fiilinin "şartın rivayeti" zamanında çekilmiş halidir ?

sevdim ėrse

sevse erdi

sever erdi

sevdi erdi

sevse ermiş

Açıklama:

Doğru cevap E şıkkı sevse ermiştir.
Belirli (Bilinen) Geçmiş Zamanın Şartı: sevdim ėrse “sevdiysem”
Şartın Hikâyesi: sevse ėrdi “sevseydi”
Belirli (Bilinen) Geçmiş Zamanın Hikâyesi: sevdi erdi “sevdimdi”
Geniş Zamanın Hikâyesi: sever ėrdi “severdim”

Doğru Cevap: E

Soru 75

Zarf fiiller hakkında aşağıda verilen yargılardan hangisi doğru değildir ?

Cümlede çoğunlukla sözcükler arasında ilgi kurarlar.

Özne, tümleç, nesne olarak karşımıza çıkmazlar.

Eylem çekimine girmezler.

Sayıları çok fazla değildir.

Kesin bir zaman kavramı taşımazlar

Açıklama:

Eylemden türeyen ancak tümce içinde çoğunlukla belirteç görevi yapan sözcüklere zarf-fiil denir. Cümlede çoğunlukla sözcükler arasında ilgi kurarlar. Bağlayıcı olma özellikleri bulunduğundan özne, tümleç, nesne oluşlarına rastlanmaz. Eylem çekimine girmedikleri için kişi ve kesin bir zaman kavramı taşımazlar. Karahanlı Türkçesinde Türkiye Türkçesinde olduğu gibi zarf-fiillerin sayısı fazladır

Doğru Cevap: D

Soru 76

Aşağıda sıfat fiiller hakkında verilen yargılardan hangisi doğrudur ?

Sıfat-fiiller kişi kavramı taşırlar.

Sadece sıfatın özelliklerini taşırlar.

Fiilin gösterdiği eylemi yapanı da gösterirler.

Sıfat-fiiller sıfattan türemişlerdir.

Sadece geniş zamanda çekilmektedirler.

Açıklama:

Fiilden türeyen sıfat-fiiller isim çekim eklerini alabilirler.
Fiilin sıfat biçimi oldukları için hem adın, hem sıfatın hem de eylemin özelliklerini taşıyabilirler.
Fiilin gösterdiği eylemi yapanı da gösterirler.
Bu tür sözcüklerin fiilden türedikleri için zaman kavramı taşıdıkları, olumsuzluk ekini aldıkları ve değişik çatılara girdiği görülür.
Sadece kişi kavramı taşımazlar.

Doğru Cevap: C

Soru 77

"Yığaç kesesi baldu" tamlamasında sıfat-fiil hangi anlamda kullanılmıştır ?

Geçmiş zaman

Gelecek zaman

Geniş zaman

Şart

Gereklilik

Açıklama:

AsI: Gelecek zaman anlamı taşıyan bir sıfat-fiil ekidir.

Doğru Cevap: B

Soru 78

"korkur ėrdim" "tiler ėrdim" Tırnak içerisinde bulunan fiiller hangi zamanda çekilmiştir ?

Belirli Geçmiş Zamanın Hikâyesi

Geniş Zamanın Hikayesi

Gelecek Zamanın Hikâyesi

Belirsiz Geçmiş Zamanın Hikâyesi

Belirli Geçmiş Zamanın Şartı

Doğru Cevap: B

Soru 79

"Ayu bėr maŋa bu negüke kerek" Bu tümcede kullanılan yardımcı fiil aşağıdaki anlamlardan hangisini taşımaktadır ?

Süreklilik

Tezlik

Yeterlilik

Dikkatlik

Devamlılık

Açıklama:

Bėr- yardımcı fiilli ile kurulan birleşik fiiller Türkiye Türkçesindeki gibi birlikte kullanıldığı asıl fiile “tezlik” anlamı katar.

Doğru Cevap: B

Soru 80

"sevmegey erti" fiili hangi zamanda çekilmiştir ?

Belirli geçmiş zamanın hikayesi

Gelecek zamanın hikayesi

Geniş zamanın hikayesi

Belirli geçmiş zamanın şartı

Geniş zamanın şartı

Açıklama:

Gelecek Zamanın Hikâyesi: "sevgey erdi" fiil önce gelecek zamanda çekilir ve daha sonra er-di hikaye eki eklenmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 81

Unıt-mış men sözcüğündeki -mış eki aşağıdakilerden hangisini belirtmektedir?

Belirsiz Geçmiş Zaman

Belirli Geçmiş Zaman

Geniş zaman

Gelecek zaman

Şimdiki zaman

Açıklama:

Unıt-mış men yani “unutmuşum”. Belirsiz Geçmiş Zamanı ifade etmektedir

Doğru Cevap: A

Soru 82

Sezik-er men sözcüğündeki -er eki aşağıdakilerden hangisini belirtmektedir?

Belirsiz Geçmiş Zaman

Belirli Geçmiş Zaman

Geniş zaman

Gelecek zaman

Şimdiki zaman

Açıklama:

Sezik-er men yani “şüphelenirim” geniş zamanı ifade etmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 83

İç-gey men sözcüğündeki -gey eki aşağıdakilerden hangisini belirtmektedir?

Belirsiz Geçmiş Zaman

Belirli Geçmiş Zaman

Geniş zaman

Gelecek zaman

Şimdiki zaman

Açıklama:

İç-gey men yani “içeceğim” gelecek zamanı ifade etmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 84

Orhon ve Uygur Türkçesinde şart kipi hangi ek ile sağlanmaktadır?

-sar/-ser

-mı /-mi

-se / -sa

-e / - a

-gı/ -gi

Açıklama:

Orhon ve Uygur Türkçesinde şart kipi -sar/-ser eki ile sağlanmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 85

Karahanlı Türkçesinde şart kipi hangi ek ile sağlanmaktadır?

-sar/-ser

-mı /-mi

-se / -sa

-e / - a

-gı/ -gi

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde şart kipi -se/-sa eki ile sağlanmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 86

“Id-ġıl” sözcüğündeki -gıl eki aşağıdakilerden hangisini belirtmektedir?

Belirsiz Geçmiş Zaman

Belirli Geçmiş Zaman

Emir Kipi

Gelecek zaman

Şart Kipi

Açıklama:

“Id-ġıl” yani “gönder” emir kipini ifade etmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 87

“Akıtġu kerek” ” sözcüğündeki -kerek eki aşağıdakilerden hangisini belirtmektedir?

Belirsiz Geçmiş Zaman

Belirli Geçmiş Zaman

Emir Kipi

Gereklilik Kipi

Şart Kipi

Açıklama:

Akıtġu kerek “akıtmak gerek gereklilik kipi olarak kullanılır.

Doğru Cevap: D

Soru 88

Aşağıdaki birleşik fiil çekimlerinden hangisi Karahanlı Türkçesinde belirli (bilinen) geçmiş zamanın hikâyesiyle çekimlenmiştir?

buzġay ėrdi

tiler ėrmiş

kördüm ėrse

sevse ermiş

aydım erdi

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde "aydım erdi" (söyledimdi) fiil çekiminde belirli (bilinen) geçmiş zamanın hikâyesi görülür.

Doğru Cevap: E

Soru 89

“Ulanmış ėrdiŋ” sözcüğü aşağıdakilerden hangisi ile ilişkilidir?

Belirli Geçmiş Zamanın Hikâyesi

Geniş Zamanın Hikâyesi

Şartın Hikâyesi

Belirsiz Geçmiş Zamanın Hikâyesi

Hikâye Birleşik Zaman

Açıklama:

Ulanmış ėrdiŋ yani “bağlanmıştın” sözcüğü Belirsiz yani Öğrenilen Geçmiş Zamanın Hikâyesi’nde kurulmuş bir cümledir.

Doğru Cevap: D

Soru 90

“Korkur ėrdim” sözcüğü aşağıdakilerden hangisi ile ilişkilidir?

Belirli Geçmiş Zamanın Hikâyesi

Geniş Zamanın Hikâyesi

Şartın Hikâyesi

Belirsiz Geçmiş Zamanın Hikâyesi

Hikâye Birleşik Zaman

Açıklama:

Korkur ėrdim yani “korkardım” sözcüğü Geniş Zamanın Hikâyesi’nde kurulmuş bir cümledir.

Doğru Cevap: B

Soru 91

Karahanlı Türkçesinde ‘Belirli Geçmiş Zaman’ 3. tekil şahıs eki aşağıdakilerden hangisinde doğru kullanılmıştır?

açtımız

kevildimet

kördüŋüzler

aydımız

aydıla

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde Orhon, Uygur ve Türkiye Türkçesinde olduğu gibi fiil çekimlerinde farklı tipte kişi ekleri kullanılmaktadır. Bu dönem metinlerinde yer alan fiil çekimlerini sırasıyla açıklarken hangi tipte kişi eklerinin kullanılmıştır. Belirli Geçmiş Zaman (Bilinen Geçmiş Zaman): Bu zamandaki fiillerin çekiminde iyelik eki kaynaklı kişi ekleri kullanılır. 1. Tekil Kişi: {-DXm} ekiyle kurulur: ba-dım “bağladım” , bol-dum , keçür-düm “geçirdim” 2. Tekil Kişi: {-DXŋ} ekiyle kurulur: ay-dıŋ “söyledin”, biti-diŋ “yazdın”, bul-duŋ 3. Tekil Kişi: {-DI} ekiyle kurulur: bak-tı , bar-dı“gitti”, bol-dı , kül-di , 3. tekil kişinin -mat/-met ekiyle genişletilmiş biçimi de vardır: kevil-dimet “zayıfladı”, yaval-dımat “yavaşladı”, yuvul-dımat “yuvarlandı”

Doğru Cevap: B

Soru 92

Karahanlı Türkçesinde şart kipi 2. tekil şahıs için aşağıdakilerden hangisinde doğru kullanılmıştır?

bilse

barsa men

buzsa mız

körseŋ

bolsalar

Açıklama:

Şart Kipi: Orhon ve Uygur Türkçesinde -sar/-ser ekiyle kurulan şart kipinin -sa/-se biçimi Uygur dönemine ait kimi tıp ve astroloji metinlerinde görülür, Karahanlı Türkçesinde ek artık tamamıyla -sa/-se biçimindedir. 1. Tekil Kişi: sa/-se men ekiyle kurulur. Kişi adılı kaynaklı kişi ekleri kullanılmaktadır: bar-sa men “gitsem” 2. Tekil Kişi: sa/-se sen ekiyle kurulur: bar-sa sen “gitsen” 3. Tekil Kişi: sa/-se ekiyle kurulur: aç-sa “açsa” 1. Çoğul Kişi: sa/-se miz ekiyle kurulur: biti-se miz “yazsak” 2. Çoğul Kişi: sa/-se siz/sizler ekiyle kurulur: bil-se sizler “bilseniz” 3. Çoğul Kişi: sa/-se+lar/ler ekiyle kurulur: bol-salar “olsalar”

Doğru Cevap: D

Soru 93

Karahanlı Türkçesinde emir kipi 1. tekil şahıs için aşağıdakilerden hangisinde doğru kullanılmıştır?

kılalıŋ

ögrensüler

tüneyi

kėlsün

bezeyin

Açıklama:

Emir Kipi: Bütün kişileri ayrı eklerle kurulur. Kişi eki olarak da her kişi için Türkiye Türkçesinde, Orhon ve Uygur Türkçesinde olduğu gibi farklı ekler kullanılır. 1. Tekil Kişi: -(A)yI(n) ekiyle kurulur: ay-ayın “söyleyeyim” 2. Tekil Kişi: -ġıl/-gil ekiyle ya da eksiz kurulur: ay-ġıl “söyle” 3. Tekil Kişi: -sun/-sün, -su/-sü, -sunı/-süni ekleriyle kurulur: bil-sün “bilsin” 1. Çoğul Kişi: -(a)lım/-(e)lim ile kurulur: bar-alım “gidelim” 2. Çoğul Kişi: -Xŋ(lar/ler) ile kurulur: bar-ıŋ “gidin” 3. Çoğul Kişi: -sun/-sün, -su/-sü+lar/ler ekleriyle kurulur: bilme-sünler “bilmesinler”

Doğru Cevap: C

Soru 94

Karahanlı Türkçesinde gereklilik kipinin doğru kullanımıdır?

bolmasa

yaşursa

bilmesünler

sözleseler

azılmaġu

Açıklama:

Gereklilik Kipi: Gelecek Zaman eki olarak kullanılan -ġu/-gü (kerek) eki, gereklilik kipi olarak da kullanılır. Metinlerde genellikle üçüncü tekil kişiyle çekimlenmiş biçimleri yer alır: akıtġu kerek “akıtmak gerek” tutġu “tutmak gerek”

Doğru Cevap: E

Soru 95

Karahanlı Türkçesinde aşağıdakilerden hangisi geniş zamanın hikayesidir?

tiler ėrdim

buzġay ėrdi

ayttılar ėrdi

ölmegey erti i

törütülmiş ėrdiŋ

Açıklama:

Birleşik fiil çekimleri er- yardımcı fiilinin üzerine zaman ve kişi çekim eklerinin getirilmesiyle yapılır. Bu tür zaman çekimleriyle ilgili örnekler metinlerde çok fazla yer almaz; bu nedenle ilgili zamanın her kişi ekiyle çekimi bulunmamaktadır. Hikâye Birleşik Zaman: Zaman ekini alan fiilin üzerine -DI+kişi eki ile oluşturulmuş ėr- yardımcı fiilinin getirilmesiyle kurulur. Fiil+er+DI+kişi ekleri Belirli (Bilinen) Geçmiş Zamanın Hikâyesi: aydım erdi “söyledimdi”, kıldım ėrdi “yaptımdı” Belirsiz (Öğrenilen) Geçmiş Zamanın Hikâyesi: törütülmiş ėrdiŋ “yaratılmıştın” Geniş Zamanın Hikâyesi: korkur ėrdim “korkardım” Gelecek Zamanın Hikâyesi: buzġay ėrdi “bozacaktı” Kuran Tercümesinde gelecek zamanın hikâye birleşik çekiminde farklı bir yapıyla karşılaşmaktayız: bolġaytı “olacaktı”

Doğru Cevap: A

Soru 96

Karahanlı Türkçesinde kullanılan zamir ve zamir çekimlerine göre ‘Yönelme Durumu’ aşağıdakilerden hangisinde kullanılmıştır?

bizke

seniŋdin

saŋar

senden

mende

Açıklama:

Yönelme Durumu: maŋa, saŋa, aŋa, biz+ke, siler+ke, olar+ka .

Doğru Cevap: A

Soru 97

Karahanlı Türkçesinde kullanılan zaman zarflarına göre aşağıdaki dörtlükte geçen ‘emdi’ kelimesi ne anlama gelmektedir?
Alper Toŋa öldi mü,
İsiz ajun kaldı mu,
Ödlek öçin aldı mu,
Emdi yürek yırtılur. (DLT I, 41)

gece

sonra

gün

şimdi

gündüz

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde emdi “şimdi”, kün “gün” kündüz “gündüz”, kidin “sonra”, tün “gece”, tünle “geceleyin”, kışın “kışın”, yazın “yazın” gibi sözcükler zaman zarfı olarak kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 98

Karahanlı Türkçesinde ‘Geniş Zaman’ 2. çoğul şahıs eki aşağıdakilerden hangisinde doğru kullanılmıştır?

bakar men

seziker sen

okırlar

bitir miz

körer siz

Açıklama:

Geniş Zaman: {-(yX)r} ve -ar/-er eklerinin eylemlere ekleniş biçimlerinde belli bir kural yoktur. Ünlü ile biten eylemlere çoğunlukla -r eki gelir. Bunun dışında ünlü ile biten eylemlere -ur/-ür de eklenir, bu durumda araya -y- yardımcı sesi girer. Kişi eki olarak kişi zamirleri kullanılır. 1. Tekil Kişi: {-(y)Xr} -ar/-er men ekiyle kurulur: bak-ar men “bakarım”,” 2. Tekil Kişi: {-(y)Xr} -ar/-er sen ekiyle kurulur: buz-ar sen “bozarsın” 3. Tekil Kişi: {-(y)Xr} -ar/-er ekiyle kurulur: at-ar “atar” 1. Çoğul Kişi: {-(y)Xr} -ar/-er mIz ekiyle kurulur: kork-ar mız “korkarız” 2. Çoğul Kişi: {-(y)Xr} -ar/-er siz/sizler ekiyle kurulur: kork-ar sizler “korkarsınız” 3. Çoğul Kişi: {-(y)Xr} -ar/-er+lar/ler ekiyle kurulur: sür-erler “sürerler”

Doğru Cevap: E

Soru 99

Karahanlı Türkçesinde ‘Gelecek Zaman’ 1. çoğul şahıs eki aşağıdakilerden hangisinde doğru kullanılmıştır?

kılġa men

çıkarġay miz

katılġu

atġalır

bulġa sen

Açıklama:

Gelecek Zaman: Üç ayrı ekle kurulur: -ġay/-gey, -ġa/-ge, -ġu/-gü-ġay/-gey, -ġa/-ge karışık olarak kullanıldığından ikisinin örneklerini birlikte göreceğiz: 1. Tekil Kişi: ġay/-gey, -ġa/-ge men ekiyle kurulur: iç-gey men “içeceğim” 2. Tekil Kişi: ġay/-gey, -ġa/-ge sen ekiyle kurulur: bul-ġa sen “bulacaksın” 3. Tekil Kişi: ġay/-gey, -ġa/-ge ekiyle kurulur: açıl-ġay “açılacak” 1. Çoğul Kişi: ġay/-gey, -ġa/-ge miz ekiyle kurulur: çıkar-ġay miz “çıkaracağız” 2. Çoğul Kişi: ġay/-gey, -ġa/-ge siz/sizler ekleriyle kurulur: ay-gay sizler “söyleyeceksiniz” 3. Çoğul Kişi: ġay/-gey, -ġa/-ge+lar/ler ekiyle kurulur: ay-ġaylar “söyleyecekler” Gelecek zaman olarak kullanıldığı örnekler çoğunlukla 3. tekil kişiyledir: ay-ġu “söyleyecek”

Doğru Cevap: B

Soru 100

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde Karahanlı Türkçesindeki durum zarflarından biri kullanılmıştır?

Kudruġ az tügdümiz.

Kelgil amul oynayalım.

Telim aydıŋ.

Artuk aŋar sevingil.

Bu er ol üküş katurkan.

Açıklama:

Karahanlı Türkçesiyle yazılmış eserlerde oldukça çok sayıda durum zarfı kullanılmıştır. Bu tür sözcükler hem sıfat hem de zarf olarak kullanılmaktadırlar. Farklı yapılarda olan bu zarflardan kimileri şöyledir: Akru/akrun “yavaş” Akrun aŋar sevingil “ona yavaş, sakin biçimde sevin” Amul “sakin, rahat, yavaş” Kelgil amul oynayalım “gel sakin sakin oynayalım” Çın “doğru, gerçek” Çın aydıŋ “doğru söyledin” Katıġ “katı, sert, sağlam” Kudruġ katıġ tügdümiz “kuyruğu sıkı bağladık” Terk/terkin “çabuk, çabucak” Terkin kel “çabuk gel”

Doğru Cevap: B

Soru 101

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesinde kullanılan gelecek zaman eklerinden biridir?

-ġalır/-gelir

-(A)yI(n)

-sar/-ser

-ġıl/-gil

-mat/-met

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde gelecek zaman eklerinin içinde yakın gelecek zamanı karşılayan ve metinlerde çok fazla örneğinin bulunmadığı diğer bir gelecek zaman eki de -ġalır/-gelir ekidir.

Doğru Cevap: A

Soru 102

Hangisi Karahanlı Türkçesinde kullanılan 1. çokluk şahıs emir ekidir?

-ġalır/-gelir

-(A)yI(n)

-sar/-ser

-ġu/-gü (kerek)

-mat/-met

Açıklama:

Emir kipinin, bütün kişileri ayrı eklerle kurulur. Kişi eki olarak da her kişi için Türkiye Türkçesinde, Orhon ve Uygur Türkçesinde olduğu gibi farklı ekler kullanılır. 1. Tekil Kişi -(A)yI(n) ekiyle kurulur.

Doğru Cevap: B

Soru 103

Hangi cümlelerden hangisinde sıfat-fiil eki -mak / -mek kelimeye ‘için’ anlamı katmıştır?

Kulak tutġıl ol kün ündeyür ündegüçi

ol beg Teŋrige tapınġuluk erdi

elig tuttaçımka egirse muŋa

bakıġlı okıġlı asıġ alsu tep

kamuġ tolġan irlür tükel eksiyür

Açıklama:

-gU ve +lık ekinin birleşmesinden oluşan -gUlUk eki, eklendiği eyleme -mak /-mek ya da -mak/-mek için anlamı verir. Bu ek yalnızca B seçeneğindeki tapınġuluk kelimesinde vardır.

Doğru Cevap: B

Soru 104

Hangi cümlede gelecek zaman ifadesi taşıyan sıfat-fiil eki bulunmaktadır?

maŋa kelmişiŋde berü men bu kün

bolup toġmaduk teg yitip bardı cān

elig tuttaçımka egirse muŋa

bilig bilmegendin bir ança budun

özüm taplamaz neŋ biri yalġan ol

Açıklama:

C seçeneğinde verilen “elig tuttaçımka egirse muŋa” yan cümlesi günümüz Türkiye Türkçesine “yarın derde, sıkıntıya düşersem elimden tutacak olana….”şeklinde çevrilir. Görüldüğü gibi burada -taçı eki gelecek zaman sıfat-fiil ekidir.

Doğru Cevap: C

Soru 105

Hangi seçenekte -(y)I zarf-fiil eki yardımıyla kurulan tasvir birleşik fiil bulunmaktadır?

yılkı yazın atlanur/ otlap anın etlenür

kidin keldeçike özüm sözlegü

ınanġu tayanġu kişi boldı kız

vebal kötrü bardı özele söküş

miŋ edgüg adakını tutġınça sen

Açıklama:

-(y)I: Bu zarf-fiille oluşturulan biçimler, asıl fiil ile aynı zamanda meydana gelen eylemi ve hareketi gösterir. Fiilin tarzını gösterir. Birleşik fiillerde tasviri fiili asıl fiile bağlama görevinde de kullanılan bu ek, Türkiye Türkçesinde de Orhon ve Uygur Türkçesinde de işlek olarak yer alır. D seçeneğinde “kötrü bardı”bu türden bir tasvir birleşik fiildir.

Doğru Cevap: D

Soru 106

Hangi seçenekte ‘-mak için’ anlamına gelen bir zarf-fiil bulunmaktadır?

suv körmeginçe etük tartma

kamuġ tolġan irlür tükel eksiyür

bolup toġmaduk teg yitip bardı cān

yay baruban erküzi/ aktı akın mundızı

ölümke basıkma kelir alġalı

Açıklama:

-gAlI eki, eklendiği fiile ‘-mak için’ anlamı katar. Asıl eylemin amacını ifade eder. Günümüz Türkçesindeki biçimi -AlI’dır.Bu ek yalnızca E seçeneğindeki alġalı kelimesinde bulunmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 107

Hangi seçenekte “-dığı zaman”, “-dığında” işlevinde zarf-fiil yapısı bulunmaktadır.

kılıç teprer erken yaġı tepremez

ukuşluġ ukupan küzetür anı

yakadakı yalġaġalı eligdeki ıçġınur

yarın bolsa işiŋ kalur kılmadın

aġırlayu tut sen asıġlıġ kişig

Açıklama:

-er/-mez erken zarf-fiil yapısı eklendiği eyleme “-dığı zaman”, “-dığında” anlamları katar. Bu yapı yalnızca A seçeneğinde bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 108

Hangi seçenekte -(y)I ile aynı anlam ve işlevde zarf-fiil eki bulunmaktadır?

ne iş tuş kadaşlar yüzin körgeli

taŋ ata yortalım/ Budruç kanın irtelim

bolup toġmaduk teg yitip bardı cān

suv körmeginçe etük tartma

biligsiz ne aysa ayur ukmadın

Açıklama:

-A zarf-fiil eki, -(y)I ile aynı anlam ve işlevde kullanılır. Bu ek yalnızca B seçeneğinde bulunmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 109

Hangi seçenekteki zarf-fiil eki yalnızca olumlu fiil tabanlarına getirilerek kullanılır?

ol anda yatıpan birür sanını

bolup toġmaduk teg yitip bardı cān

ölümke basıkma kelir alġalı

suv körmeginçe etük tartma

kayu baġka tegse suv eksümedin

Açıklama:

-mAdIn: Yüklemin gösterdiği hareketin gerçekleştiği sırada, ekin eklendiği eylemin gösterdiği hareketin henüz gerçekleşmediğini ifade eder. Orhon ve Uygur Türkçesinde -mAtI(n) biçiminde olan ek, bugün -madan/-meden olarak yer alır. Bu ek yalnızca E seçeneğindeki eksümedin kelimesinde bulunmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 110

Hangi seçenekteki birleşik fiil “kefil olmak” anlamındadır?

ėlig tut-

aġır kıl-

umunç tut-

ufut bol-

kėlü bėr-

Açıklama:

A seçeneğinde yer alan ėlig tut- birleşik fiili kefil olmak anlamında kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 111

Unıt-mış men sözcüğündeki -mış eki aşağıdakilerden hangisini belirtmektedir?

Belirsiz Geçmiş Zaman

Belirli Geçmiş Zaman

Geniş zaman

Gelecek zaman

Şimdiki zaman

Açıklama:

Unıt-mış men yani “unutmuşum”. Belirsiz Geçmiş Zamanı ifade etmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 112

Sezik-er men sözcüğündeki -er eki aşağıdakilerden hangisini belirtmektedir?

Belirsiz Geçmiş Zaman

Belirli Geçmiş Zaman

Geniş zaman

Gelecek zaman

Şimdiki zaman

Açıklama:

Sezik-er men yani “şüphelenirim” geniş zamanı ifade etmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 113

İç-gey men sözcüğündeki -gey eki aşağıdakilerden hangisini belirtmektedir?

Belirsiz Geçmiş Zaman

Belirli Geçmiş Zaman

Geniş zaman

Gelecek zaman

Şimdiki zaman

Açıklama:

İç-gey men yani “içeceğim” gelecek zamanı ifade etmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 114

Orhon ve Uygur Türkçesinde şart kipi hangi ek ile sağlanmaktadır?

-sar/-ser

-mı /-mi

-se / -sa

-e / - a

-gı/ -gi

Açıklama:

Orhon ve Uygur Türkçesinde şart kipi -sar/-ser eki ile sağlanmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 115

Karahanlı Türkçesinde şart kipi hangi ek ile sağlanmaktadır?

-sar/-ser

-mı /-mi

-se / -sa

-e / - a

-gı/ -gi

Açıklama:

Karahanlı Türkçesinde şart kipi -se/-sa eki ile sağlanmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 116

“Id-ġıl” sözcüğündeki -gıl eki aşağıdakilerden hangisini belirtmektedir?

Belirsiz Geçmiş Zaman

Belirli Geçmiş Zaman

Emir Kipi

Gelecek zaman

Şart Kipi

Açıklama:

“Id-ġıl” yani “gönder” emir kipini ifade etmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 117

“Akıtġu kerek” ” sözcüğündeki -kerek eki aşağıdakilerden hangisini belirtmektedir?

Belirsiz Geçmiş Zaman

Belirli Geçmiş Zaman

Emir Kipi

Gereklilik Kipi

Şart Kipi

Açıklama:

Akıtġu kerek “akıtmak gerek gereklilik kipi olarak kullanılır.

Doğru Cevap: D

Soru 118

Zaman ekini alan fiilin üzerine -DI+kişi eki ile oluşturulmuş ėr- yardımcı fiilinin getirilmesiyle kurulan zaman aşağıdakilerden hangisidir?

Belirli Geçmiş Zamanın Hikâyesi

Geniş Zamanın Hikâyesi

Şartın Hikâyesi

Gelecek Zamanın Hikâyesi

Hikâye Birleşik Zaman

Açıklama:

Zaman ekini alan fiilin üzerine -DI+kişi eki ile oluşturulmuş ėr- yardımcı fiilinin getirilmesiyle kurulan zaman Hikâye Birleşik Zamandır.

Doğru Cevap: E

Soru 119

“Ulanmış ėrdiŋ” sözcüğü aşağıdakilerden hangisi ile ilişkilidir?

Belirli Geçmiş Zamanın Hikâyesi

Geniş Zamanın Hikâyesi

Şartın Hikâyesi

Belirsiz Geçmiş Zamanın Hikâyesi

Hikâye Birleşik Zaman

Açıklama:

Ulanmış ėrdiŋ yani “bağlanmıştın” sözcüğü Belirsiz yani Öğrenilen Geçmiş Zamanın Hikâyesi’nde kurulmuş bir cümledir.

Doğru Cevap: D

Soru 120

“Korkur ėrdim” sözcüğü aşağıdakilerden hangisi ile ilişkilidir?

Belirli Geçmiş Zamanın Hikâyesi

Geniş Zamanın Hikâyesi

Şartın Hikâyesi

Belirsiz Geçmiş Zamanın Hikâyesi

Hikâye Birleşik Zaman

Açıklama:

Korkur ėrdim yani “korkardım” sözcüğü Geniş Zamanın Hikâyesi’nde kurulmuş bir cümledir.

Doğru Cevap: B

Soru 121

Hangisi Karahanlı Türkçesinde kullanılan gelecek zaman ekidir?

-ġalır/-gelir

-(A)yI(n)

-sar/-ser

-ġu/-gü (kerek)

-mat/-met

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 122

Aşağıdakilerden hangisi Karahanlı Türkçesinde kullanılan 1. çokluk şahıs emir ekidir?

-ġalır/-gelir

-(a)lım/-(e)lim

-sar/-ser

-ġu/-gü (kerek)

-mat/-met

Açıklama:

Emir kipinin, Bütün kişileri ayrı eklerle kurulur. Kişi eki olarak da her kişi için Türkiye Türkçesinde, Orhon ve Uygur Türkçesinde olduğu gibi farklı ekler kullanılır. 1. Çoğul Kişi: -(a)lım/-(e)lim ile kurulur:

Doğru Cevap: B

Soru 123

Hangi cümledeki sıfat-fiil eki -mak / -mek veya -mak / -mek için işlevindedir?

Kulak tutġıl ol kün ündeyür ündegüçi

ol beg Teŋrige tapınġuluk erdi

elig tuttaçımka egirse muŋa

bakıġlı okıġlı asıġ alsu tep

kamuġ tolġan irlür tükel eksiyür

Açıklama:

-gU ve +lık ekinin birleşmesinden oluşan -gUlUk eki, eklendiği eyleme -mak /-mek ya da -mak/-mek için anlamı verir. Bu ek yalnızca B seçeneğindeki tapınġuluk kelimesinde vardır.

Doğru Cevap: B

Soru 124

Hangi cümlede gelecek zaman ifadesi taşıyan sıfat-fiil eki bulunmaktadır?

maŋa kelmişiŋde berü men bu kün

bolup toġmaduk teg yitip bardı cān

elig tuttaçımka egirse muŋa

bilig bilmegendin bir ança budun

özüm taplamaz neŋ biri yalġan ol

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 125

Hangi seçenekte -(y)I zarf-fiil eki yardımıyla kurulan tasvir birleşik fiil bulunmaktadır?

yılkı yazın atlanur/ otlap anın etlenür

kidin keldeçike özüm sözlegü

ınanġu tayanġu kişi boldı kız

vebal kötrü bardı özele söküş

miŋ edgüg adakını tutġınça sen

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 126

Hangi seçenekte -mak için anlamına gelen bir zarf-fiil bulunmaktadır?

suv körmeginçe etük tartma

kamuġ tolġan irlür tükel eksiyür

bolup toġmaduk teg yitip bardı cān

yay baruban erküzi/ aktı akın mundızı

ölümke basıkma kelir alġalı

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 127

Hangi seçenekte “-dığı zaman”, “-dığında” işlevinde zarf-fiil yapısı bulunmaktadır?

kılıç teprer erken yaġı tepremez

ukuşluġ ukupan küzetür anı

yakadakı yalġaġalı eligdeki ıçġınur

yarın bolsa işiŋ kalur kılmadın

aġırlayu tut sen asıġlıġ kişig

Açıklama:

-er/-mez erken zarf-fiil yapısı eklendiği eyleme “-dığı zaman”, “-dığında” anlamları katar. Bu yapı yalnızca A seçeneğinde bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 128

Hangi seçenekte -(y)I ile aynı anlam ve işlevde zarf-fiil eki bulunmaktadır?

ne iş tuş kadaşlar yüzin körgeli

taŋ ata yortalım/ Budruç kanın irtelim

bolup toġmaduk teg yitip bardı cān

suv körmeginçe etük tartma

biligsiz ne aysa ayur ukmadın

Açıklama:

-A zarf-fiil eki, -(y)I ile aynı anlam ve işlevde kullanılır. Bu ek yalnızca B seçeneğinde bulunmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 129

Hangi seçenekteki birleşik fiil “kefil olmak” anlamındadır?

ėlig tut-

aġır kıl-

umunç tut-

ufut bol-

kėlü bėr-

Açıklama:

A seçeneğinde yer alan ėlig tut- birleşik fiili kefil olmak anlamında kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Ünite 5

Soru 1

irinçig kışıġ sürdi yazkı esin yaruk yaz yana kurdı devlet yasın
yazı taġ kır oprı töşendi yadıp ėtindi kolı kaşı kök al kedip
sabā yėli koptı karanfil yıdın ajun barça bütrü yıpar burdı kin
kayusı kopar kör kayusı konar kayusı çapar kör kayu suv içer
elik külmiz oynar çėçekler üze sıġun muyġak aġnar yorır tėp keze

Çiçeklerin üzerinde erkek ve dişi geyikler oynar, erkek ve dişi karaca yürüyorum diye gezerek oynar
Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı, dünya sonra tamamiyle misk koktu
İlkbahar rüzgarı kötü kışı sürdü, uzaklaştırdı; parlak ilkbahar yine mutluluk yayını kurdu
Bak! Kimisi kalkar kimisi konar, kimisi koşar kimisi su içer
Ova, dağ, kır, vadi, yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi

Kutadgu Bilig’in “Yaruk Yaz Faslın Ulug Tavgaç Bugra Han Ögdisin Ayur” Bölümü’nde parlak ilkbahar zamanını ve yüce Buğra Han övgüsünü söylediği, anlattığı yazmasından aktarılan yukarıda yer alan çeviriyazı ifadeleri ile Türkiye Türkçesine aktarıldığı cümlelerin doğru eşleşmesi hangi seçenekte yer almaktadır?

I-c; II-e; III-b; IV-d; V-a

I-d; II-c; III-a; IV-b; V-e

I-e; II-b; III-c; IV-d; V-a

I-a; II-c; III-d; IV-b; V-e

I-b; II-e; III-c; IV-d; V-a

Açıklama:

irinçig kışıġ sürdi yazkı esin yaruk yaz yana kurdı devlet yasın

İlkbahar rüzgarı kötü kışı sürdü, uzaklaştırdı; parlak ilkbahar yine mutluluk yayını kurdu

yazı taġ kır oprı töşendi yadıp ėtindi kolı kaşı kök al kedip

Ova, dağ, kır, vadi, yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi

sabā yėli koptı karanfil yıdın ajun barça bütrü yıpar burdı kin

Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı, dünya sonra tamamiyle misk koktu

kayusı kopar kör kayusı konar kayusı çapar kör kayu suv içer

Bak! Kimisi kalkar kimisi konar, kimisi koşar kimisi su içer

elik külmiz oynar çėçekler üze sıġun muyġak aġnar yorır tėp keze

Çiçeklerin üzerinde erkek ve dişi geyikler oynar, erkek ve dişi karaca yürüyorum diye gezerek oynar
Kutadgu Bilig’in “Yaruk Yaz Faslın Ulug Tavgaç Bugra Han Ögdisin Ayur” Bölümü’nde parlak ilkbahar zamanını ve yüce Buğra Han övgüsünü söylediği, anlattığı ifadeler ve Türkiye Türkçesine aktarıldığı cümlelerin doğru eşleşmesi A seçeneğinde yer almaktadır, dolayısıyla doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Kutadgu Bilig’in “yigitlikke açıp avuçġalıkın ayur ” Bölümü’nden aktarılan “yorıġlı bulıt tėg yigitlikni ıdtım” dizesinin Türkiye Türkçesine çevirisi hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

Eyvah gençliğime, yazık gençliğime

Yürüyen bulut gibi gençliği gönderdim

Ey gençlik, yine gel sen bana

Eyvah bu gençlik hani nereye gitti?

Ben seni ne kadar arayıp arattımsa da bulamadım

Açıklama:

METİN İNCELEME II
Kutadgu Bilig’in “yigitlikke açıp avuçġalıkın ayur ” Bölümü Mısır nüshası
Orjinal metin (386. Sayfa) Çeviriyazı
yigitlikke açıp avuçġalıkın ayur

yorıġlı bulıt tėg yigitlikni ıdtım tüpi yėl kėçer tėg tiriglik tükettim

Türkiye Türkçesine Aktarma
Gençliğe Acıyarak İhtiyarlığını Söyler

Yürüyen bulut gibi gençliği gönderdim, fırtına yel gibi hayatımı tüketti

Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi Kutadgu Bilig’in “yigitlikke açıp avuçġalıkın ayur ” Bölümü’nden aktarılan “yorıġlı bulıt tėg yigitlikni ıdtım” dizesinin Türkiye Türkçesine aktarımı "Yürüyen bulut gibi gençliği gönderdim"dir ve B seçeneğinde yer almaktadır, dolayısıyla doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 3

“esirkep açır-men saŋa ay yigitlik kamuġ körkümi sen yırattıŋ yırattım” beyitindeki altı çizili sözcüğün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

biraz

kadar

bütün

gibi

şimdi

Açıklama:

METİN İNCELEME II
Kutadgu Bilig’in “yigitlikke açıp avuçġalıkın ayur ” Bölümü Mısır nüshası
Orjinal metin (386. Sayfa) Çeviriyazı
esirkep açır-men saŋa ay yigitlik
kamuġ körkümi sen yırattıŋ yırattım
Türkiye Türkçesine Aktarma
Ey gençlik, ben sana acıyorum; bütün güzelliğimi sen uzaklaştırdın, ben uzaklaştırdım.
Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi “kamuġ” sözcüğü Türkiye Türkçesinde “bütün, hep” demektir, dolayısıyla doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 4

sabā yėli koptı karanfil yıdın ajun barça bütrü yıpar burdı kin
kayusı kopar kör kayusı konar kayusı çapar kör kayu suv içer
kökiş turna kökte ünün yaŋkular tizilmiş titir teg uçar yėlgürer
ular kuş ünin tüzdi ünder ėşin silig kız okır teg köŋül bėrmişin
kara çumġuk ötti sata tumşukın üni oġlaġu kız üni tėg yakın

Kutadgu Bilig’in “Yaruk Yaz Faslın Ulug Tavgaç Bugra Han Ögdisin Ayur” Bölümü’nden aktarılan yukarıdaki beyitlerden hangisinde/hangilerinde belirli geçmiş zaman ekiyle çekimlenmiş fiil bulunmaktadır?

I, II ve III

I, IV ve V

II, III ve IV

I, II, IV ve V

Açıklama:

METİN İNCELEME I
Kutadgu Bilig’in “Yaruk Yaz Faslın Ulug Tavgaç Bugra Han Ögdisin Ayur” Bölümü
Orjinal Metin (Fergana nüshası 17. 18. sayfa)
I. sabā yėli koptı karanfil yıdın
ajun barça bütrü yıpar burdı kin
Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı, dünya sonra tamamiyle misk koktu
II. kayusı kopar kör kayusı konar
kayusı çapar kör kayu suv içer
Bak! Kimisi kalkar kimisi konar, kimisi koşar kimisi su içer
III. kökiş turna kökte ünün yaŋkular
tizilmiş titir teg uçar yėlgürer
Mavi turna gökte yüksek sesler çıkarır, dizilmiş deve kervanı gibi uçar havalanır
IV. ular kuş ünin tüzdi ünder ėşin
silig kız okır teg köŋül bėrmişin
Temiz bir kızın gönül verdiğini çağırdığı gibi keklik sesini ezgilendirdi, eşini çağırır
V. kara çumġuk ötti
sata tumşukın üni oġlaġu kız üni tėg yakın
Kara çumguk mercan gagasıyla öttü, sesi nazlı bir kızın sesi gibi cana yakın
Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi seçenek I, seçenek IV ve seçenek V’de belirli geçmiş zaman ekiyle çekimlenmiş fiil bulunmaktadır, dolayısıyla doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 5

Kemi içre oldurup
Ila suvın keçtimiz
Uyġur tapa başlanıp
Mıŋlak ilin açtımız
DLT’den (Dîvânu Lugati't-Türk) aktarılan yukarıdaki dörtlükte hangi sözcük “fethettik” anlamı taşır?

oldurup

keçtimiz

başlanıp

açtımız

tapa

Açıklama:

METİN İNCELEME III
DLT’den (Dîvânu Lugati't-Türk) Seçilmiş Dörtlükler
Kemi içre oldurup
Ila suvın keçtimiz
Uyġur tapa başlanıp
Mıŋlak ilin açtımız
Türkiye Türkçesine Aktarma
Kayık içine oturup Ila ırmağını geçtik. Uygur (lar)a doğru yönelip Mıŋlak ülkesini fethettik.
DLT’den aktarılan dörtlüğün Türkiye Türkçesine çevirisinden de anlaşıldığı gibi, “açtımız” sözcüğü “fethettik” anlamı taşımaktadır, dolayısıyla doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 6

Atebetü’l-hakayık’tan aktarılan hangi dizenin Türkiye Türkçesine çevirisi “İnsanlar bilgi ile tanınır”dır?

bilig bildi boldı eren belgülüg

biligsiz tirigle yitük körgülüg

biliglig er öldi atı ölmedi

biligsiz tirig erken atı ölü

biligdin urur men sözümke ula

Açıklama:

METİN İNCELEME IV
Atebetü’l-hakayık’tan Dörtlükler
VI. Bölüm Bilginin Faydası ve Bilgisizliğin Zararı Hakkında
bilig bildi boldı eren belgülüg
biligsiz tirigle yitük körgülüg
biliglig er öldi atı ölmedi
biligsiz tirig erken atı ölü
İnsanlar bilgi ile tanınır, bilgisiz hayatta iken kaybolmuş gibidir. Bilgili adam ölünce adı kalır; bilgisiz sağ iken ölüdür.
“biligdin urur men sözümke ula” dizesinin Türkiye Türkçesine çevirisi “Sözüme bilgi ile temel atarım, ey dost!”dur.
Atebetü’l-hakayık’tan aktarılan dörtlüklerin Türkiye Türkçesine çevirisinden de anlaşıldığı gibi doğru cevap A’dır. “bilig bildi boldı eren belgülüg” dizesinin Türkiye Türkçesine çevirisi “İnsanlar bilgi ile tanınır”dır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

tiliŋ
özüŋ
sözüŋ
yüzüŋ
tilinni

Atebetü’l-hakayık’tan aktarılan dörtlüklerde geçen yukarıdaki hangi sözcüklerde eksiz belirtme durumu kullanılmıştır?

I ve II

I ve V

I, II ve III

I, II, III ve IV

I, II, III, IV ve V

Açıklama:

METİN İNCELEME V
Atebetü’l-hakayık’tan Dörtlükler
VII. Bölüm Dilin Muhafazası Hakkında
ėşitgil biliglig negü tėp ayur
edebler başı til küdezmek tėyür

tiliŋ bekte tutġıl tişiŋ sınmasun
kalı çıksa bektin tişiŋni sıyur

ne kim kėlse erke tilindin kėlür
tilindin kim edgü kim ėsiz bolur
ėşit büt bu sözke kamuġ taŋda ten
turup tilke yüknüp tazarru‘ kılur
küdezgil tiliŋni kėl az kıl sözüŋ
küdezilse bu til küdezlür özüŋ
resul erni otka yüzin atġuçı
til ol tėdi yıġ til yul ottın yüzüŋ
Türkiye Türkçesine Aktarma
Dinle, bilgili (kişi) ne diyor: Edeplerin başının dili korumak (dili doğru kullanmak) olduğunu söyler. Dilini tut, dişin kırılmasın; eğer dilini tutmazsan (dilin muhafaza altından çıkarsa) dişin kırılır.
İnsana ne gelirse, dilinden gelir; dili yüzünden kimi iyi, kimi kötü olur. Dinle ve bu söze inan “vücut her sabah kalkıp eğilerek dile yalvarır”
Dilini sıkı tut, gel, sözünü kısa kes (az konuş); dilini korursan kendini de korumuş olursun, Peygamber: “İnsanı yüzü koyun (yüz üstü) ateşe atan dildir” dedi; dilini sıkı tut yüzünü ateşten kurtar.
Açıklama: Yukarıdaki dörtlüklerde yer alan tiliŋ, özüŋ, sözüŋ, yüzüŋ gibi sözcüklerde çeviride de görüldüğü gibi eksiz belirtme durumu kullanılmıştır. Bu özellik, başka ekler için başka metinlerde de görülen bir özelliktir.
Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 8

kurı- “kurumak”-mış (geçmiş zaman sıfat-fiil eki)
yıġaç “ağaç”+lar (çokluk eki)
tonan- “donanmak” < ton “elbise, giysi”+an (isimden fiil yapım eki)+dı (3. tekil kişi belirli geçmiş zaman)
yaşıl “yeşil” < yaş “yaş, taze”+ı (bağlama ünlüsü)+l (isimden isim yapım eki)
bezen- “süslenmek” < bediz “süs”+e (isimden fiil yapım eki)-n (fiilden fiil yapım eki)+mek (isim-fiil eki)

kurımış yıġaçlar tonandı yaşıl
bezendi yipün al sarıġ kök kızıl
beyitinin Türkiye Türkçesine çevirisi ve sözcüklerin yapı çözümlemesine ilişkin olarak seçeneklerde yer alan ifadelerden hangisi/hangileri doğrudur?

I ve IV

I, III ve IV

II, III, IV ve V

I, II, III, IV ve V

Açıklama:

kurımış yıġaçlar tonandı yaşıl
bezendi yipün al sarıġ kök kızıl
beyitinin Türkiye Türkçesine çevirisi ve sözcüklerin yapı çözümlemesi şöyledir:
Kurumuş ağaçlar yeşil elbiseler giydi; mor, al, sarı, mavi, kırmızı (ile) süslendi.
kurı- “kurumak”-mış (geçmiş zaman sıfat-fiil eki)
yıġaç “ağaç”+lar (çokluk eki)
tonan- “donanmak” < ton “elbise, giysi”+an (isimden fiil yapım eki)+dı (3. tekil kişi belirligeçmiş zaman)
yaşıl “yeşil” < yaş “yaş, taze”+ı (bağlama ünlüsü)+l (isimden isim yapım eki)
bezen- “süslenmek” < bediz “süs”+e (isimden fiil yapım eki)-n (fiilden fiil yapım eki)+mek (isim-fiil eki)
kızıl “kızıl, kırmızı”
Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi, seçeneklerde yer alan ifadelerin tümü doğrudur, dolayısıyla doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 9

bahalıġ dinar ol biliglig kişi
bu cahil biligsiz bahasız bişi
biliglig biligsiz kaçan teŋ bolur
biliglig tişi er cahil er tişi
dörtlüğünde hangi sözcük isimden isim yapma eki almıştır?

bahalıġ

dinar

biliglig

bişi

tişi

Açıklama:

bahalıġ dinar ol biliglig kişi
bu cahil biligsiz bahasız bişi
biliglig biligsiz kaçan teŋ bolur
biliglig tişi er cahil er tişi
beyitinin Türkiye Türkçesine çevirisi ve sözcüklerin yapı çözümlemesi şöyledir:
Bilgili insan değerli dinar (gibi)dir, cahil ve bilgisiz adam değersiz bir akçe (gibi)dir. Bilgili ve bilgisiz ne zaman (nasıl) eşit olur? Bilgili dişi erkek, cahil erkek ise dişidir (bilgili olan kadın erkek gibidir, cahil olan erkek ise kadın gibidir)
bahalıġ “değerli” < baha “kıymet, değer”+lıġ (isimden isim yapım eki)
dinar “dinar”
ol “-dır/-dir bildirme eki işlevinde kullanılmıştır”
biliglig “bilgili” < bil- “bilmek”- (i)g (fiilden isim yapım eki)+lig (isimden isim (sıfat) yapım eki)
kişi “kişi, insan”
bu “bu, işaret sıfatı”
cahil “cahil, bilgisiz”
biligsiz “bilgisiz, cahil” < bil- “bilmek”- (i)g (fiilden isim yapım eki)+siz (isimden isim (sıfat) yapım eki)
bahasız “değersiz” < baha “kıymet, değer”+sız (isimden isim (sıfat) yapım eki)
bişi “akçe, pul”
kaçan “ne zaman”
teŋ “denk, eşit”
bol- “olmak”+(u)r (3. tekil kişi geniş zaman eki)
tişi “dişi, kadın”
er “erkek”
cahil “cahil, bilgisiz”
Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi dörtlükte isimden isim yapım eki alan sözcük "bahalıg"dır, dolayısıyla doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

ne kim kėlse erke
tilindin kėlür tilindin kim edgü kim ėsiz bolur
ėşit büt bu sözke kamuġ taŋda ten
turup tilke yüknüp tazarru‘ kılur

Atebetü’l-hakayık’tan aktarılan yukarıdaki dizelerden hangisinde/hangilerinde zıt anlamlı sıfatlar yer almaktadır?

I ve IV

I, III ve IV

II, III ve IV

Açıklama:

ne kim kėlse erke
tilindin kėlür tilindin kim edgü kim ėsiz bolur
ėşit büt bu sözke kamuġ taŋda ten
turup tilke yüknüp tazarru‘ kılur
Atebetü’l-hakayık’tan aktarılan yukarıdaki dizelerin Türkiye Türkçesine çevirisi şöyledir:
İnsana ne gelirse, dilinden gelir; dili yüzünden kimi iyi, kimi kötü olur. Dinle ve bu söze inan “vücut her sabah kalkıp eğilerek dile yalvarır
Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi doğru cevap B’dir. Seçenek II’de yer alan dizede “edgü” ve “ėsiz” yani “iyi” ve “kötü” olmak üzere zıt anlamlı sıfatlar yer almaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 11

sabā yėli koptı karanfil yıdın ajun barça bütrü yıpar burdı kin dizesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı,dünya sonra tamamiyle misk koktu

Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı,dünya sonra tamamiyle çiçek koktu

Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı,dünya sonra tamamiyle güzel koktu

Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı,dünya sonra tamamiyle toprak koktu

Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı,dünya sonra tamamiyle orman koktu

Açıklama:

9.Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı,dünya sonra tamamiyle misk koktu

Doğru Cevap: A

Soru 12

kalık kaşı tügdi közi yaş saçar çėçek yazdı yüz kör küler katġurar dizesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Ay kaşını çattı gözü yaş saçar,çiçek yüzünü açtı bak katılarak güler

Bulutlar kaşını çattı gözü yaş saçar,çiçek yüzünü açtı bak katılarak güler

İhtiyar kaşını çattı gözü yaş saçar,çiçek yüzünü açtı bak katılarak güler

Ağaç kaşını çattı gözü yaş saçar,çiçek yüzünü açtı bak katılarak güler

Gök kaşını çattı gözü yaş saçar,çiçek yüzünü açtı bak katılarak güler

Açıklama:

18.Gök kaşını çattı gözü yaş saçar,çiçek yüzünü açtı bak katılarak güler

Doğru Cevap: E

Soru 13

tüpi yėl kėçer tėg tiriglik tükettim
dizesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

fırtına yel gibi nefesimi tükettim

fırtına yel gibi gençliğimi tükettim

fırtına yel gibi hayatımı tükettim

fırtına yel gibi sevincimi tükettim

fırtına yel gibi canımı tükettim

Açıklama:

1.Yürüyen bulut gibi gençliği gönderdim,fırtına yel gibi hayatımı tükettim

Doğru Cevap: C

Soru 14

tiriglikke tatġı süçig cān sevinçi yigitlik teg edgü yok ermiş ayıttım
dizesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Gençlik kadar hayatı tatlı kılan can sevinci olan sağlık dolu bir şey yokmuş

Gençlik kadar hayatı tatlı kılan can sevinci olan heyecanlı bir şey yokmuş

Gençlik kadar hayatı tatlı kılan can sevinci olan huzurlu bir şey yokmuş

Gençlik kadar hayatı tatlı kılan can sevinci olan iyi bir şey yokmuş

Gençlik kadar hayatı tatlı kılan can sevinci olan güzel bir şey yokmuş

Açıklama:

5.tiriglikke tatġı süçig cān sevinçi yigitlik teg edgü yok ermiş ayıttım
5.Gençlik kadar hayatı tatlı kılan can sevinci olan iyi bir şey yokmuş

Doğru Cevap: D

Soru 15

yavalıkka isiz tiriglikni ıdtım
dizesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

boşu boşuna geçen hayatımı ben nafile geçirdim

boşu boşuna geçen hayatımı ben kötülükle geçirdim

boşu boşuna geçen hayatımı ben mutlulukla geçirdim

boşu boşuna geçen hayatımı ben düşüncesiz geçirdim

boşu boşuna geçen hayatımı ben huzursuz geçirdim

Açıklama:

7.Eğer ben doğru bir şekilde yaşadımsa ihtiyarlığın zararı yok;nafile,boşu boşuna geçen hayatımı ben kötülükle geçirdim.

Doğru Cevap: B

Soru 16

Andın tamar tükel tuz dizesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

bütün güzellik (ler) ondan uçuyor (sanki)

bütün güzellik (ler) ondan parlıyor (sanki)

bütün güzellik (ler) ondan geliyor (sanki)

bütün güzellik (ler) ondan doğuyor (sanki)

bütün güzellik (ler) ondan damlıyor (sanki)

Açıklama:

bütün güzellik (ler)ondan damlıyor (sanki)

Doğru Cevap: E

Soru 17

Kemi içre oldurup
dizesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Kayık içine oturup

Ormanda oturup

At üstünde oturup

Çadırda oturup

Nehirde oturup

Açıklama:

3.Dörtlük
Kemi içre oldurup Ila suvın keçtimiz Uyġur tapa başlanıp Mıŋlak ilin açtımız (DLT III,235)
Türkiye Türkçesine Aktarma
Kayık içine oturup Ila ırmağını geçtik.Uygur (lar)a doğru yönelip Mıŋlak ülkesini fethettik.

Doğru Cevap: A

Soru 18

bilig bildi boldı eren belgülüg
dizesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

İnsanlar bilgi ile yaşar

İnsanlar bilgi ile tanınır

İnsanlar bilgi ile keşfeder

İnsanlar bilgi ile bulur

İnsanlar bilgi ile var olur

Açıklama:

İnsanlar bilgi ile tanınır,bilgisiz hayatta iken kaybolmuş gibidir.Bilgili adam ölünce adı kalır;bilgisiz sağ iken ölüdür.

Doğru Cevap: B

Soru 19

ne kim kėlse erke tilindin kėlür
dizesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

dili yüzünden kimi iyi,kimi kötü olur

vücut her sabah kalkıp eğilerek dile yalvarır

insana ne gelirse,dilinden gelir

dilini korursan kendini de korumuş olursun

Dinle ve bu söze inan

Açıklama:

İnsana ne gelirse,dilinden gelir;dili yüzünden kimi iyi,kimi kötü olur.Dinle ve bu söze inan “vücut her sabah kalkıp eğilerek dile yalvarır”.

Doğru Cevap: C

Soru 20

tilindin kim edgü kim ėsiz bolur
dizesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

vücut her sabah kalkıp eğilerek dile yalvarır

insana ne gelirse,dilinden gelir

dilini korursan kendini de korumuş olursun

dili yüzünden kimi iyi,kimi kötü olur

Dinle ve bu söze inan

Açıklama:

İnsana ne gelirse,dilinden gelir;dili yüzünden kimi iyi,kimi kötü olur.Dinle ve bu söze inan “vücut her sabah kalkıp eğilerek dile yalvarır”

Doğru Cevap: D

Soru 21

Kutadgu Bilig’in “Yaruk Yaz Faslın Ulug Tavgaç Bugra Han Ögdisin Ayur” Bölümünde hangi ülkenin kervanından bahsetmektedir

Çin

Uygur

Selçuk

Osmanlı

Moğol

Açıklama:

çin kervanından bahseder .

Doğru Cevap: A

Soru 22

Kutadgu Bilig’in “yigitlikke açıp avuçġalıkın ayur ” Bölümünde kutadgu Biliğ neden bahsetmektedir?

Bilgelik

Gençlik

Yaşlılık

Ülke sevgisi

Aşk

Açıklama:

Gençlikten bahsetmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 23

bilig bildi boldı eren belgülüg
biligsiz tirigle yitük körgülüg
biliglig er öldi atı ölmedi
biligsiz tirig erken atı ölü Atebetü’l-hakayık’ın bu dizelerinde hangi konu ele alınmaktadır?

Bilginin Faydası ve Bilgisizliğin Zararı

Güven

Vatan Sevgisi

Eğitim

Aşk

Açıklama:

Bilginin Faydası ve Bilgisizliğin Zararı Hakkındadır

Doğru Cevap: A

Soru 24

ėşitgil biliglig negü tėp ayur
edebler başı til küdezmek tėyür
tiliŋ bekte tutġıl tişiŋ sınmasun
kalı çıksa bektin tişiŋni sıyur
Yukarıdaki dizelerde anlatılmak istenen nedir?

Dili doğru kullanmak gerektiği

Mutluluğun bilgiyle yakalanabileceği

Savaşın zeka ile kazanılabileceği

Gençliği boşa harcamamak gerektiği

Cennete nasıl gidilebileceği

Açıklama:

Dizeler "dili doğru kullanmak gerektiği" hakkındadır. Verilen dizelerin Türkiye Türkçesine aktarılışı şöyledir: "Dinle, bilgili (kişi) ne diyor: Edeplerin başının dili korumak (dili doğru kullanmak) olduğunu söyler. Dilini tut, dişin kırılmasın; eğer dilini tutmazsan (dilin muhafaza altından çıkarsa) dişin kırılır."

Doğru Cevap: A

Soru 25

Bulnar meni öles köz
Kara meŋiz kızıl yüz
Andın tamar tükel tuz
Bulnap yana ol kaçar
Dörtlüğünde hangi konu ele alınmıştır?

Bilgi

bilgelik

Aşk

Vatan sevgisi

Çocuk sevgisi

Açıklama:

(O) baygın göz (ler) beni esir ediyor (avlıyor), üzerinde kara benler bulunan pembe yüz (beni tutsak ediyor); bütün güzellik (ler) ondan damlıyor (sanki), beni tutsak ediyor sonra yine kaçıp gidiyor.

Doğru Cevap: C

Soru 26

Avlap meni koymaŋız
Ayık ayıp koymaŋız
Akar közüm uş teŋiz
Tegre yöre kuş uçar
dizesnde gözyaşları neye benzetilmektedir?

Nehir

Yağmur

Deniz

Şelale

Göl

Açıklama:

Denizden bahsedilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 27

Kemi içre oldurup
Ila suvın keçtimiz
Uyġur tapa başlanıp
Mıŋlak ilin açtımız dizesinde hangi yer yüzü şeklinden bahsetmektedir?

Dağ

Ova

Deniz

Irmak

Vadi

Açıklama:

Irmaktan bahsedilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Yay kış bile karıştı
Erdem yasın kurıştı
Çerig tutup küreşti
Oktaġalı utruşur dizelerinin konusu nedir?

Savaş

Ülke Sevgisi

Bilgelik

Türk Dilinin önemi

Aşk

Açıklama:

Savaştan bahsetmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Atebetü’l-hakayık’tan Dörtlüklerinde bilgili insan neye benzetilmektedir?

Dinar

Ağaç

Toprak

Kök

Güneş

Açıklama:

Dinar'a benzetilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 30

tuġardın ese keldi öŋdün yėli
ajun ėtgüke açtı uştmah yolı dizesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

İlkbahar rüzgarı kötü kışı sürdü, uzaklaştırdı; parlak ilkbahar yine mutluluk
yayını kurdu

Güneş yine yerine dönmüş olacak, balık burcundan koç burcuna dönmüş olacak

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı

Kurumuş ağaçlar yeşil elbiseler giydi; mor, al, sarı, mavi, kırmızı (ile) süslendi

Ova, dağ, kır, vadi, yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi

Açıklama:

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı

Doğru Cevap: C

Soru 31

Kutadgu Bilig’in “Yaruk Yaz Faslın Ulug Tavgaç Bugra Han Ögdisin Ayur” Bölümünde yer alan
kurımış yıġaçlar tonandı yaşıl
bezendi yipün al sarıġ kök kızıl
dizelerinin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Kurumuş ağaçlar yeşil elbiseler giydi; mor, al, sarı, mavi, kırmızı (ile) süslendi

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı

Güneş yine yerine dönmüş olacak, balık burcundan koç burcuna dönmüş olacak

Ova, dağ, kır, vadi, yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi

Binlerce renkteki çiçekler gülerek açıldı, dünya güzel koku ile misk ve kafur doldu

Açıklama:

Kurumuş ağaçlar yeşil elbiseler giydi; mor, al, sarı, mavi, kırmızı (ile) süslendi

Doğru Cevap: A

Soru 32

Kutadgu Bilig’in “Yaruk Yaz Faslın Ulug Tavgaç Bugra Han Ögdisin Ayur” Bölümünde yer alan
çėçeklikte sandvaç öter miŋ ünün
okır sūr-ı cibri tünün hem künün
dizelerinin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Çiçeklerin üzerinde erkek ve dişi geyikler oynar, erkek ve dişi karaca yürüyorum
diye gezerek oynar

Gök kaşını çattı gözü yaş saçar, çiçek yüzünü açtı bak katılarak güler

Çiçeklikte bülbül bin sesle öter, gece-gündüz mezamir (ilahi) okur

Dünya sırrını getirip bana açtı, sen bu hakanın yüzünü görmedin mi der

Uyuyordunsa şimdi kalk gözünü aç, işitmedinse benden söz dinle

Açıklama:

Çiçeklikte bülbül bin sesle öter, gece-gündüz mezamir (ilahi) okur

Doğru Cevap: C

Soru 33

Kutadgu Bilig’in “Yaruk Yaz Faslın Ulug Tavgaç Bugra Han Ögdisin Ayur” Bölümünde yer alan
kalık kaşı tügdi közi yaş saçar
çėçek yazdı yüz kör küler katġurar
dizelerinin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Kurumuş ağaçlar yeşil elbiseler giydi; mor, al, sarı, mavi, kırmızı (ile) süslendi

Ova, dağ, kır, vadi, yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi

Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı, dünya sonra tamamiyle misk koktu

Gök kaşını çattı gözü yaş saçar, çiçek yüzünü açtı bak katılarak güler

Bak! Kimisi kalkar kimisi konar, kimisi koşar kimisi su içer

Açıklama:

Gök kaşını çattı gözü yaş saçar, çiçek yüzünü açtı bak katılarak güler

Doğru Cevap: D

Soru 34

Kutadgu Bilig’in ““yigitlikke açıp avuçġalıkın ayur” Bölümünde yer alan
esizim yigitlik esizim yigitlik
tuta bilmedim men sini terk kaçıttım
dizelerinin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Yürüyen bulut gibi gençliği gönderdim, fırtına yel gibi hayatımı tükettim

Eyvah gençliğime, yazık gençliğime ben seni tutamadım çabucak (elden) kaçırdım

Ey gençlik, yine gel sen bana, ben seni elimde tutayım, senin için ipekler döşettim

Eyvah bu gençlik hani nereye gitti? Ben seni ne kadar arayıp arattımsa da bulamadım.

Gençlik kadar hayatı tatlı kılan can sevinci olan iyi bir şey yokmuş

Açıklama:

Eyvah gençliğime, yazık gençliğime ben seni tutamadım çabucak (elden) kaçırdım

Doğru Cevap: B

Soru 35

Kutadgu Bilig’in ““yigitlikke açıp avuçġalıkın ayur” Bölümünde yer alan
tiriglikke tatġı süçig cān sevinçi
yigitlik teg edgü yok ermiş ayıttım
dizelerinin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Yürüyen bulut gibi gençliği gönderdim, fırtına yel gibi hayatımı tükettim

Eyvah gençliğime, yazık gençliğime ben seni tutamadım çabucak (elden) kaçırdım

Ey gençlik, yine gel sen bana, ben seni elimde tutayım, senin için ipekler döşettim

Eyvah bu gençlik hani nereye gitti? Ben seni ne kadar arayıp arattımsa da bulamadım

Gençlik kadar hayatı tatlı kılan can sevinci olan iyi bir şey yokmuş

Açıklama:

Gençlik kadar hayatı tatlı kılan can sevinci olan iyi bir şey yokmuş

Doğru Cevap: E

Soru 36

Kutadgu Bilig’in ““yigitlikke açıp avuçġalıkın ayur” Bölümünde yer alan
karılıkta kor yok köni turdum erse
yavalıkka isiz tiriglikni ıdtım
dizelerinin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Eyvah bu gençlik hani nereye gitti? Ben seni ne kadar arayıp arattımsa da bulamadım

Eğer ben doğru bir şekilde yaşadımsa ihtiyarlığın zararı yok; nafile, boşu boşuna
geçen hayatımı ben kötülükle geçirdim.

Gençlik kadar hayatı tatlı kılan can sevinci olan iyi bir şey yokmuş

Küçüklüğün (çocukluğun) tadı gençliğin rahatı, huzurunu ben şimdi kaybettim,
tam tutacakken elimden kaçırdım.

Ey gençlik, ben sana acıyorum; bütün güzelliğimi sen uzaklaştırdın, ben uzaklaştırdım

Açıklama:

Eğer ben doğru bir şekilde yaşadımsa ihtiyarlığın zararı yok; nafile, boşu boşuna
geçen hayatımı ben kötülükle geçirdim.

Doğru Cevap: B

Soru 37

Kutadgu Bilig’in ““yigitlikke açıp avuçġalıkın ayur” Bölümünde yer alan
temām erġuvān tėg kızıl meŋzim ėrdi
bu kün zacferān urġın eŋde tarıttım
dizelerinin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Misk gibi siyah olan başıma (beyaz) kafur saçtım; dolunay gibi olan yüzü nereye
götürdüm.

Ey gençlik, ben sana acıyorum; bütün güzelliğimi sen uzaklaştırdın, ben uzaklaştırdım.

Eğer ben doğru bir şekilde yaşadımsa ihtiyarlığın zararı yok; nafile, boşu boşuna
geçen hayatımı ben kötülükle geçirdim.

Tam bir erguvan gibi kırmızı yüzüm vardı; bugün yüzüme safran tohumu sürdüm

Küçüklüğün (çocukluğun) tadı gençliğin rahatı, huzurunu ben şimdi kaybettim,
tam tutacakken elimden kaçırdım.

Açıklama:

Tam bir erguvan gibi kırmızı yüzüm vardı; bugün yüzüme safran tohumu sürdüm

Doğru Cevap: D

Soru 38

Atebetü’l-hakayık'ta yer alan
biligdin urur men sözümke ula
dizesinin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Sözüme bilgi ile temel atarım, ey dost!

Bilgiliye yaklaşmaya çalış

mutluluğun yolu bilgi ile bulunur

bilgi edin ve mutluluk bul

Bilgili insan değerli dinar (gibi)dir.

Açıklama:

Sözüme bilgi ile temel atarım, ey dost!

Doğru Cevap: A

Soru 39

Atebetü’l-hakayık'ta yer alan
bahalıġ dinar ol biliglig kişi
dizesinin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Cahil ve bilgisiz adam değersiz bir akçe (gibi)dir.

Bilgili ve bilgisiz ne zaman (nasıl) eşit olur?

Bilgili insan değerli dinar (gibi)dir

Bilgili dişi erkek, cahil erkek ise dişidir

Kemik için ilik ne ise, insan için de bilgi odur

Açıklama:

Bilgili insan değerli dinar (gibi)dir

Doğru Cevap: C

Soru 40

"tuġardın ese keldi öŋdün yėli " dizesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi.

Doğu rüzgarı güçlü güçlü eserek geldi.

Doğu rüzgarı doğudan esti.

Doğu rüzgarı doğudan eserek ilerledi.

Doğu rüzgarı eserek geldi.

Açıklama:

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi.

Doğru Cevap: A

Soru 41

"udır ėrdiŋ ėrse tur aç emdi köz" dizesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Uyuyordunsa haydi şimdi gözünü aç

Uyuyordunsa şimdi kalk gözünü aç

Uyuyordunsa şimdi kalk gözlerini aç

Uyuyorsan eğeer şimdi kalk gözünü aç

Uyuyordunsa şimdiden gözünü aç

Açıklama:

Uyuyordunsa şimdi kalk gözünü aç

Doğru Cevap: B

Soru 42

"yorıġlı bulıt tėg yigitlikni ıdtım" dizesinin Türkiye Türkçesine çevirisi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Yürüyen ağaç gibi gençliği gönderdim.

Yürüyen bulut gibi gençliğimi ilettim.

Yürüyen bulut gibi gençliği gönderdim.

Yürüyen bulut gibi hayatımı gönderdim

Yürüyen bulut gibi gençliğini gönder.

Açıklama:

Yürüyen bulut gibi gençliği gönderdim.

Doğru Cevap: C

Soru 43

"isiz bu yigitlik kanı kança bardı" dizesinin Türkiye Türkçesine çevirisi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Eyvah bu gençliğimiz hani nereye gitti?

Eyvah bu gençliğim hani nereye gitti?

Eyvah şu gençlik hani nereye gitti?

Eyvah bu gençlik hani nereye gitti?

Eyvah bu hayat hani nereye gitti?

Açıklama:

Eyvah bu gençlik hani nereye gitti?

Doğru Cevap: D

Soru 44

"biligdin urur men sözümke ula" dizesinin Türkiye Türkçesine çevirisi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Sözüme bilgi ile temel atarım.

Sözüme bilgi ile başlayacağım.

Sözüme sevgiyle temel atarım.

Sözüme bilgi ile başlarım.

Sözüme bununla temel atarım.

Açıklama:

Sözüme bilgi ile temel atarım.

Doğru Cevap: A

Soru 45

"ne kim kėlse erke tilindin kėlür" dizesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Kime ne gelirse, dilinden gelir.

İnsana ne gelirse, dilinden gelir.

İnsana ne gelirse, sözünden gelir.

İnsana ne gelirse, söylediklerinden gelir.

İnsana ne gelirse, dilinden gelir.

Açıklama:

Bir kimseye ne gelirse, dilinden gelir.

Doğru Cevap: B

Soru 46

"tilindin kim edgü kim ėsiz bolur" dizesinin Türkiye Türkçesine çevirisi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Sözleri nedeniyle kimi iyi, kimi kötü olur.

Dili yüzünden bazısı iyi, bazısı kötü olur.

Dili yüzünden kimi iyi, kimi kötü olur.

Dili yüzünden bazen iyi, bazen kötü olur.

Sözü yüzünden kimi iyi, kimi kötü olur.

Açıklama:

Dili yüzünden kimi iyi, kimi kötü olur.

Doğru Cevap: C

Soru 47

"Avlap meni koymaŋız" dizesinin Türkiye Türkçesine çevirisi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Beni öylece bırakmayın.

Beni avlayınca bırakmayın.

Beni avlayarak bırakmayın.

Beni avlayıp bırakmayın.

Beni avlanmış şekilde bırakmayın.

Açıklama:

Beni avlayıp bırakmayın.

Doğru Cevap: D

Soru 48

"Andın tamar tükel tuz" dizesinin Türkiye Türkçesine çevirisi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

bütün güzellikler oradan damlıyor

bütün güzellikler ondan başlıyor

bütün güzellikler senden damlıyor

bütün güzellikler ondan geliyor

bütün güzellikler ondan damlıyor

Açıklama:

bütün güzellikler ondan damlıyor

Doğru Cevap: E

Soru 49

tuġardın ese keldi öŋdün yėli
ajun ėtgüke açtı uştmah yolı
Yukarıda yer alan dizelerin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı.

Kurumuş ağaçlar yeşil elbiseler giydi, renk renk çiçeklerle süslendi.

İlkbahar rüzgarı kötü rüzgarı sürdü, uzaklaştırdı, parlak ilkbahar yine mutluluk yayını kurdu.

Çiçeklikte bülbül bin sesle öter, gece gündüz ilahi okur.

Ova, dağ, kır, vadi yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi.

Açıklama:

Metin İnceleme I - Türkiye Türkçesine Aktarma
Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı.

Doğru Cevap: A

Soru 50

tiriglikke tatġı süçig cān sevinçi
yigitlik teg edgü yok ermiş ayıttım
Yukarıdaki dizelerde yer alan ‘’ tiriglikke’’ sözcüğünün karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Çocukluk

Yaşlılık

Yiğitlik

Gençlik

Korkaklık

Açıklama:

Metin İnceleme II - Türkiye Türkçesine Aktarma
Gençlik

Doğru Cevap: D

Soru 51

Karahanlı Türkçesiyle yazılmış metin I ve metin II aşağıdaki hangi eserden alınmıştır?

Atabet’ül- Hakâyık

Divan-ı Hikmet

Kutadgu Bilig

Kitab-ı Dede Korkut

Divan-u Lügât’it- Türk

Açıklama:

Metin İnceleme
Kutadgu Bilig

Doğru Cevap: C

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye Türkçesindeki ‘’asker’’ kelimesinin Karahanlı Türkçesindeki karşılığıdır?

Serker

Ogrı

Yagız

Çerig

Çepni

Açıklama:

Metin İnceleme III - DLT
Asker ( ler ) çerig sözcüğüyle karşılanmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 53

biligdin urur men sözümke ula
biligligke ya dost özüŋni ula
bilig birle bulnur sa‘adet yolı
bilig bil sa‘adet yolını bula
bahalıġ dinar ol biliglig kişi
bu cahil biligsiz bahasız bişi
biliglig biligsiz kaçan teŋ bolur
biliglig tişi er cahil er tişi
süŋekke yilig teg erenke bilig
eren körki ‘akl ol süŋekniŋ yilig
biligsiz yiligsiz süŋek teg hāli
yiligsiz süŋekke sunulmaz ėlig
bilig bildi boldı eren belgülüg
biligsiz tirigle yitük körgülüg
biliglig er öldi atı ölmedi
biligsiz tirig erken atı ölü
Atabetü’l-hakayık’tan alınan yukarıdaki dörtlüklerde aşağıda belirtilen benzetmelerden hangisi bulunmamaktadır?

Bilgili insan dinar gibidir.

Bilgisiz kişi iliksiz kemik gibi boştur.

Bilgi mutluluğun ta kendisidir.

Bilgili kadın erkek gibidir, cahil erkek kadın.

Bilgisiz adam yaşarken ölü gibidir.

Açıklama:

Metin İnceleme IV - Atabetü’l-Hakayık’tan Dörtlükler
Bilgi mutluluğa benzetilmemiştir. Mutluluğun yolu bilgi ile bulunur; bilgi edinerek mutlu olunur.

Doğru Cevap: C

Soru 54

‘’yiligsiz sünekke sunulmaz elig’’ cümlesindeki ‘’sünekke’’ kelimesinde aşağıdaki isim çekim eklerinden hangisi kullanılmıştır?

Ayrılma durumu eki

Yönelme durumu eki

Belirtme durumu eki

İyelik eki

Bulunma durumu eki

Açıklama:

Metin İnceleme IV - Atabetü’l-Hakayık’tan Dörtlükler
İliksiz kemiğe kimse el uzatmaz. Kemik-e > yönelme durumu eki almıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 55

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde belirtme durumu yoktur?

menin

tilin

özün

yüzün

sözün

Açıklama:

Metin İnceleme V - Atabetü’l-Hakayık’tan Dörtlükler
menin > benim

Doğru Cevap: A

Soru 56

Eşitgil biliglig negü tep ayur
Edebler başı til küdezmek teyür
Tilin bekte tutgıl tişin sınmasun
Kalı çıksa bektin tişinni sıyur
Ne kim kelse erke tilindin kelür
Tilindin kim edgü kim esiz bolur
Eşit büt bu sözke kamug tanda ten
Turup tilke yüknüp tazarru kılur
Küdezgil tilinni kel az kıl sözün
Küdezilse bu til küdezlür özün
Resul erni otka yüzün atguçı
Til ol tedi yığ til yul ottın yüzün
Atabetü’l-hakayık’tan alınan yukarıdaki dörtlüklerde aşağıda belirtilen öğütlerden hangisi yoktur?

Dilini sıkı tut

Dilini doğru kullan

Sözünü kısa kes

Dilini iyi koru

Bilgili ol, mutlu ol

Açıklama:

Metin İnceleme V - Atabetü’l-Hakayık’tan Dörtlükler
Dörtlükler dilin iyi kullanılması gerektiğini belirtmektedir. Bilgili olmaktan söz edilmemektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 57

Eşitgil biliglig negü tep ayur
Edebler başı til küdezmek teyür
Tilin bekte tutgıl tişin sınmasun
Kalı çıksa bektin tişinni sıyur
Dörtlüğe göre bilgili kişinin edepli olmayla ilgili söylediği aşağıdakilerden hangisidir?

Dilin kemiği yoktur.

Dilimizi tutabilmek erdemdir.

Dildir insanı iyi de kötü de yapan.

Dili doğru kullanmak gerekir.

Az ve öz konuşmak gerekir.

Açıklama:

Metin İnceleme V - Atabetü’l-Hakayık’tan Dörtlükler
Dili korumak, dili doğru kullanmak gerekir.

Doğru Cevap: D

Soru 58

Metinde hangi ek bulunmaz?

sıfat-fiil eki

zarf-fiil eki

belirli geçmiş zaman eki

3. teklik şahıs iyelik eki

çokluk eki

Açıklama:

Metinde geçen tuġardın (< tuġ-ar+dın “doğudan”) kelimesinde sıfat-fiil, kitip (< kit-ip “gidip”) ve itip (< it-ip “düzenleyerek”) kelimelerinde zarf-fiil, keldi (< kel-di “geldi”) ve açtı (< aç-tı “açtı”) kelimelerinde belirli geçmiş zaman, yėli ( < yėl+i “yeli”) ve yolı (< yol-ı “yolu”) kelimelerinde ise 3. teklik şahıs iyelik eki bulunmaktadır. Ancak hiçbir kelimede çokluk eki yoktur.

Doğru Cevap: E

Soru 59

Verilen metnin doğru okunuşu hangisidir?

borığlı bolup tek sekit lik ne ideyim
tubı yil keçar tek biriglik tükatim

yorığlı bulıt tėg yigitlikni ıdtım
tüpi yėl kėçer tėg tiriglik tükettim

yürügli bul it tėg yigit lîk ni idttim
toyı bil kėçer tėg bayramlık tüketeyim

buruğlı bulıt sakitlik nė ayıdtım
tûtî yėl kaçar tėg bir feleklik tüketeyim

yörügli bulıt tėg sükutligni ayıdtım
tuttı yėl kėçer tėg bir feleklig tükettim

Açıklama:

Metnin doğru okunuşu B seçeneğinde verildiği şekildedir.

Doğru Cevap: B

Soru 60

Metnin günümüz Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?

Yürüyen bulut gibi gençliği gönderdim, fırtına yel gibi hayatımı tükettim.

Yürüyen buluta kadar gençliğimi gönderdim, ardından da çabucak geçercesine hayatı tükettim.

Beyaz bulutlar gibi gençliğimi kirlettim, kökten yel geçercesine zindeliğimi tükettim.

Yorulmuş bir bulut gibi gençliğimi terk ettim, tıpkı bir yelin geçtiği gibi de zindeliğimi tükettim.

Yorgun bir bulut gibi gençliğimi bitirdim, tıpkı bir yel gibi de geçen giden diriliği tükettim.

Açıklama:

Metnin günümüz Türkçesine doğru çevirisi A seçeneğinde verildiği gibi “Yürüyen bulut gibi gençliği gönderdim, fırtına yel gibi hayatımı tükettim.” şeklindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 61

Metinde altı çizilerek işaretlenen yorıġlı kelimesinde hangi ek bulunmaktadır?

sıfat-fiil

zarf-fiil

fiilden isim yapma eki + isimden isim yapma eki

isimden isim yapma eki + isimden isim yapma eki

şimdiki zaman çekim eki

Açıklama:

Metinde geçen yorıġlı “yürüyen” kelimesi şu şekilde oluşmuştur: yorı- “yürümek” (fiil kökü) -gli (sıfat-fiil eki)
Ayrıca konuyla ilgili olarak bk. 4. Ünitenin 57-58. sayfalarında yer alan sıfat-fiiller konusuna bakınız.
-(I)glI: Geniş zaman sıfat-fiili.
bu iç söz tutuġlı bütün çın kerek “Bu sırlara vakıf olana (vakıf olan herkese) itimat edilir” (KB 2676)
aġırın uçuzun ukuġlı kerek “pahalısını, ucuzunu tanıyan, anlayan (kimse) olmalıdır” (KB 2802)
ol at suvarıġlı erdi “o atı sulayandı” (DLT II 257)
bakıġlı okıġlı asıġ alsu tep “gören ve okuyan yaralansın diye” (AH 78)
ol Taŋrı aldaġlı olarka “Tanrı ikiyüzlülüğün (aldatmanın) karşılığını aldatarak verendir” (KTer. 26/97a2=4:142)

Doğru Cevap: A

Soru 62

Metnin doğru okunuşu hangisidir?

Baykuş bel karıştı
Er dem Yâsîn koruştu

Bay kış bilâ kırıştı
Er dem yâ sin kuruştu

Yay kış bile karıştı
Erdem yasın kurıştı

Yayıkış bîlâ karıştı
Erdim yasın koruştu

Yay kış bîlâ karıştı
Erdem Yâsîn kuruştı

Açıklama:

Metnin doğru okunuşu C seçeneğinde verildiği gibi “Yay kış bile karıştı / Erdem yasın kurıştı” şeklindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 63

Metnin günümüz Türkiye Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?

Dinleyiniz bilgi hakkında neler söyleniyor: Edebiyatın temeli dili iyi kullanmaktır. Eğer kişi dilini iyi kullanmazsa dişinin kırılmasına vesile olur. Dili boşa konuşursa dişini ağrıtırlar.

Herkes işitsin. Bilgi bugüne kadar nasıl gelmiş? Edebiyatın temeli dili iyi kullanmaktadır. Kişi dilini iyilik için kullanmazsa kadınların hoşuna gitmez, eğer diliyle kötü şeyler söylerse kadınlardan tepki görür.

Bilgililerin ne dediğini herkes işitsin. Edebin başı diline hâkim olmaktır. Kadın erkek kim olursa olsun eğer diline hâkim olmazsa toplumda saygınlığını yitirir.

Dinle, bilgili (kişi) ne diyor: Edeplerin başının dili korumak olduğunu söyler. Dilini tut, dişin kırılmasın; eğer dilini tutmazsan (dilin muhafaza altından çıkarsa) dişin kırılır.

Dinlesinler bilgili kişi neler söylüyor: edebin başı diline olmak diyor. Dilini ve dişini kötü sözle sınamasın, hele dilin muhafazasından çıkarsa dişin soyulur.

Açıklama:

Metnin günümüz Türkiye Türkçesine doğru çevirisi D seçeneğinde verildiği gibi “Dinle, bilgili (kişi) ne diyor: Edeplerin başının dili korumak olduğunu söyler. Dilini tut, dişin kırılmasın; eğer dilini tutmazsan (dilin muhafaza altından çıkarsa) dişin kırılır.” şeklindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 64

Verilen metinde hangi ek bulunmamaktadır?

2. teklik şahıs emir eki

2. teklik şahıs iyelik eki

Belirtme durumu eki

Mastar eki

Eşitlik durumu eki

Açıklama:

Metinde eşitlik durumu eki bulunmaz. Konuyla ilgili olarak 4. Üniteden s. 43’ü okuyunuz.

Doğru Cevap: E

Soru 65

Verilen metinde hangi ek bulunmamaktadır
?

Şart eki

2. teklik şahıs iyelik eki

Yakın gelecek zaman eki

Geniş zaman

3. teklik şahıs emir eki

Açıklama:

Metinde çıksa kelimesinde şart, tişiŋ kelimesinde 2. teklik şahıs iyelik, ayur, tėyür, sıyur kelimelerinde geniş zaman ve sınmasun kelimesinde ise 3. teklik şahıs emir eki bulunmaktadır. Oysa metindeki hiçbir kelimede yakın gelecek zaman eki bulunmamaktadır.
Karahanlı Türkçesinde yakın gelecek zaman için şu ek kullanılmaktaydı:

Doğru Cevap: C

Soru 66

Metnin günümüz Türkiye Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?

Yay ile ok karıştı ve erdemlice yasa girdiler. Askerler tutuşarak güreştiler. Birbirlerini oklamaya hazırlanıyorlar.

Ay ile kış buluştular, erdem yasını kurdular. Yeni çeriler güreşe başladılar. Birbirlerine ok atmayı bıraktılar.

Yaz (mevsimi) kış ile karşılaştı ve karşılıklı olarak erdem yayını kurdular. Asker(ler) saf
oluşturup savaştılar ve birbirlerine ok atmak için karşı karşıya geldiler.

Bahar kışla karşılaşınca erdem okunu kurarak ordularını dizip savaştı, birbirlerine üstünlük sağlamaya giriştiler.

Yayla sadak karıştı. Erkekler yas tutarak zayıfladılar. Askerler güreşe tutuştular. Birbirlerini alt etmeye çalışırlar.

Açıklama:

Metnin günümüz Türkiye Türkçesine doğru çevirisi C seçeneğinde olduğu gibi “Yaz (mevsimi) kış ile karşılaştı ve karşılıklı olarak erdem yayını kurdular. Asker(ler) saf oluşturup savaştılar ve birbirlerine ok atmak için karşı karşıya geldiler.” şeklindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 67

Verilen metnin doğru okunuşu hangisidir?

Beliklik kâya dost özünüŋ ni evvelâ

Belik likke yâ dost uzuŋ ni evvelâ

beliglig ka yâ dost uzuŋnı ola

biligligke ya dost özünŋni ula

biligligke ya dost yüzüŋ ni üle

Açıklama:

Metnin doğru okunuşu D seçeneğinde verildiği gibi “biligligke ya dost özüŋni ula” biçimindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 68

Aşağıdaki dizelerden hangisi Atebetü'l-hakayık'ta yer alan dörtlüklerde bulunur ?

aġırlayu tut sen asıġlıġ kişig

biligsiz tirigle yitük körgülüg

yarın bolsa işiŋ ḳalur ḳılmadın

çerig tutup küreşti, oḳtaġalı utruşur

taŋ ata yortalım

Açıklama:

Seçilen bölümlerdeki sözcüklerin yapısını çözümleyebileceksiniz.
Bu cümle Atebetü'l-hakayık'ta yer alan dörtlüklerden VI. Bölümde bulunduğundan sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 69

“bilig bil sa‘adet yolını bula” mısrasında aşağıdaki isim durum eklerinden hangisi kullanılmıştır?

Belirtme durumu eki

Eşitlik eki

Yönelme durumu eki

Ayrılma durumu eki

Yön gösterme eki

Açıklama:

Seçilen bölümlerdeki sözcüklerin yapısını çözümleyebileceksiniz.
Belirtme durum eki kullanıldığından sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 70

Aşağıdakilerin hangisinde “biligsiz tirigle yitük körgülüg” dizesinin Türkçe çevirisi tam ve doğru olarak verilmiştir?

Bilgisiz hayatta iken kaybolmuş gibidir.

Bilgisiz diriyken yitirilmiş görünür.

Bilgisiz diriyle yitirilmiş gibi görünmeli.

Bilgisizin diriyle kaybolması görülmeye değer.

Bilgisiz ve diri birbiriyle eşdeğer görünür.

Açıklama:

Seçilen bölümleri Türkiye Türkçesine aktarabileceksiniz.
biligsiz tirigle yitük körgülüg, Türkçeye; bilgisiz hayatta iken kaybolmuş gibidir.Biçiminde tam ve doğru olarak çevrildiğinden sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 71

Yukarıdaki metnin çevirisi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

tuġardın ese keldi oŋdan yėli

tuġardın ese keldi öŋdün yėli

tuġardan ese geldi öŋdin yėli

tuġardın esi keldi öŋdün yėle

tuġardın esi keldi öŋdün yėli

Açıklama:

tuġardın ese keldi öŋdün yėli

Doğru Cevap: B

Soru 72

Yukarıdaki metnin Türkiye Türkçesine aktarımı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Uyuduysan şimdi kalk gözünü aç

Uyudunsa şimdi kalk gözünü aç

Uyuyordunsa şimdi kalk gözünü aç

Uyuyorsa şimdi kalkıp gözünü açmalı

Uyuyordunsa şimdi kalkıp gözünü aç

Açıklama:

Uyuyordunsa şimdi kalk gözünü aç

Doğru Cevap: C

Soru 73

Yukarıdaki metnin çevirisi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

yana kėlgel emdi yigitlik maŋa sen

yana kėlgil emdi yigitlik maŋga sen

yana kėlgil emdi yigitling maŋa sen

yana kėlgil emdi yigitlik maŋa sen

yana kėlgil şimdi yigitlik maŋa sen

Açıklama:

yana kėlgil emdi yigitlik maŋa sen

Doğru Cevap: D

Soru 74

Yukarıdaki metnin çevirisi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

sabā yėli koptı karanfil yıdın

sana yėl koptı karanfil yıdın

sabā yėli koptın karanfil ıdın

sabā yėli koptı karanlık idi

sana ilinin köpti karanfil yıdın

Açıklama:

sabā yėli koptı karanfil yıdın

Doğru Cevap: A

Soru 75

Yukarıdaki metnin çevirisi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

yana kėlgel emdi yigitlik maŋa sen

yana kėlgil emdi yiğitlik maŋga sen

yanga kėlgil emdi yigitlik maŋa sen

yana kėlgil emdi yigitlik maŋga sen

yana kėlgil emdi yigitlik maŋa sen

Açıklama:

yana kėlgil emdi yigitlik maŋa sen

Doğru Cevap: E

Soru 76

"isiz bu yigitlik kanı kança bardı"
Yukarıdaki metnin Türkiye Türkçesine aktarımı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Eyvah bu gençlik hani nereye gitti?

Eyvah bu yiğit hani nereye gitti?

Eyvah bu genç yiğit nereye gitti?

Eyvah bu yavrum hani nereye gitti?

Eyvah bu gencecik çocuk nereye gitti?

Açıklama:

Eyvah bu gençlik hani nereye gitti?

Doğru Cevap: A

Soru 77

Yukarıdaki metinde aşağıdaki kelimelerden hangisi yoktur?

andın

tamar

tükel

kül

tuz

Açıklama:

Bulnar meni öles köz
Kara meŋiz kızıl yüz
Andın tamar tükel tuz
Bulnap yana ol kaçar (DLT I, 60)

Doğru Cevap: D

Soru 78

"Avlap" kelimesinde aşağıdaki eklerden hangisi mevcuttur?

isim-fiil eki

sıfat-fiil eki

zarf-fiil eki

şimdiki zaman eki

gelecek zaman eki

Açıklama:

zarf-fiil eki avlayıp

Doğru Cevap: C

Soru 79

Yukarıdaki metinde aşağıdaki kelimelerden hangisi yoktur?

biligdin

ulaşıp

urur

men

sözümke

Açıklama:

biligdin urur men sözümke ula

Doğru Cevap: B

Soru 80

"sözümke" kelimesinde aşağıdaki eklerden hangisi bulunmaktadır?

İyelik eki

Bulunma durumu eki

Ayrılma durumu eki

Vasıta eki

Eşitlik eki

Açıklama:

iyelik eki

Doğru Cevap: A

Soru 81

Kutadgu Bilig’in “Yaruk Yaz Faslın Ulug Tavgaç Bugra Han Ögdisin Ayur” Bölümünden "tuġardın ese keldi öŋdün yėli
ajun ėtgüke açtı uştmah yolı"dizelerinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı

Doğu rüzgarı doğudan eserek gelecek, dünyayı süslemek için cennet yolunu açacak

Doğu rüzgarı doğudan eserek gelmeli, dünyayı süslemek için cennet yolunu açmalı

Doğu rüzgarı doğudan geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı

Doğu rüzgarı doğrudan geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı

Açıklama:

"tuġardın ese keldi öŋdün yėli
ajun ėtgüke açtı uştmah yolı"
Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 82

Kutadgu Bilig’in “Yaruk Yaz Faslın Ulug Tavgaç Bugra Han Ögdisin Ayur” Bölümünden "udır ėrdiŋ ėrse tur aç emdi köz
ėşitmediŋ ėrse ėşit mende söz" dizelerinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Uyuyamıyorsan şimdi kalk gözünü aç, işitemiyorsan benden söz dinle

Uyuyordunsa şimdi kalk dinle, işitmedinse benden söz dinle

Uyuyordunsa şimdi kalk gözünü aç, işitmedinse benden söz dinle

Uyuyordunsa şimdi kalk aç gözünü, işitmedinse dinle sözü benden

Uyuyordunsa şimdi aç gözünü seyreyle, işitmedinse benden söz dinle

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 83

Kutadgu Bilig’in “yigitlikke açıp avuçġalıkın ayur ”Bölümünden
"esizim yigitlik esizim yigitlik
tuta bilmedim men sini terk kaçıttım" dizelerinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Yazık oldu gençliğime yazık, ben seni tutamadım çabucak (elden) kaçırdım

Eyvah gençliğime, yazık bize, ben seni tutamadım çabucak (elden) kaçırdım

Eyvah gençliğime, yazık gençliğime ben seni bulamadım çabucak (elden) kaçırdım

Eyvah gençliğime, yazık gençliğime ben seni tutamadım çabucak (elden) kaçırdım

Eyvah gençliğime, yazık gençliğime ben seni soramadan çabucak (elden) kaçırdım

Açıklama:

Kutadgu Bilig’in “yigitlikke açıp avuçġalıkın ayur ”Bölümünden
"esizim yigitlik esizim yigitlik
tuta bilmedim men sini terk kaçıttım" dizelerinin Türkiye Türkçesinde
"Eyvah gençliğime, yazık gençliğime ben seni tutamadım çabucak (elden) kaçırdım" anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 84

Kutadgu Bilig’in “yigitlikke açıp avuçġalıkın ayur ””
Bölümünden "karılıkta kor yok köni turdum erse
yavalıkka isiz tiriglikni ıdtım"
dizelerinin Türkiye Türkçesindeki doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Eğer ben doğru bir şekilde yaşadımsa ziyanı yok; nafile, boşu boşuna
geçen hayatımı ben kötülükle geçirdim.

Eğer ben doğru bir şekilde yaşadımsa ihtiyarlığın zararı yok; nafile, geçen giden hayatımı ben boşu boşuna geçirdim.

Eğer ben doğru bir şekilde yaşasam da ihtiyarlığın bir faydası yok; nafile, boşu boşuna geçen hayatımı ben kötülükle geçirdim.

Eğer ben doğru bir şekilde yaşasaydım ihtiyarlığın zararı yok; nafile, boşu boşuna
geçen hayatımı ben kötülükle geçirdim.

Eğer ben doğru bir şekilde yaşadımsa ihtiyarlığın zararı yok; nafile, boşu boşuna
geçen hayatımı ben kötülükle geçirdim.

Açıklama:

Eğer ben doğru bir şekilde yaşadımsa ihtiyarlığın zararı yok; nafile, boşu boşuna
geçen hayatımı ben kötülükle geçirdim.

Doğru Cevap: E

Soru 85

Bulnar meni öles köz
Kara meŋiz kızıl yüz
Andın tamar tükel tuz
Bulnap yana ol kaçar (DLT I, 60)
Yukarıdaki dörtlükte fiillerin çekildiği zaman aşağıdakilerden hangisidir?

Geniş zaman

Belirli geçmiş zaman

Şimdiki zaman

Belirsiz geçmiş zaman

Gelecek zaman

Açıklama:

Bulnar meni öles köz
Kara meŋiz kızıl yüz
Andın tamar tükel tuz
Bulnap yana ol kaçar (DLT I, 60) Dizelerinin Türkiye Türkçesindeki çevirisi
"(O) baygın göz (ler) beni esir ediyor (avlıyor), üzerinde kara benler bulunan pembe yüz
(beni tutsak ediyor); bütün güzellik (ler) ondan damlıyor (sanki), beni tutsak ediyor sonra
yine kaçıp gidiyor." Yani dörtlükteki fiiller şimdiki zamanda çekimlenmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 86

"Kemi içre oldurup
Ila suvın keçtimiz
Uyġur tapa başlanıp
Mıŋlak ilin açtımız (DLT III, 235) dizesinin son satırı "Mıŋlak ilin açtımız" Türkiye Türkçesinde ne anlama gelmektedir?

Mıŋlak ülkesine teslim oldular.

Mıŋlak ülkesine teslim olduk.

Mıŋlak ülkesini fethettiler.

Mıŋlak ülkesini fethettik.

Mıŋlak ülkesini fethetmeliler.

Açıklama:

Kemi içre oldurup
Ila suvın keçtimiz
Uyġur tapa başlanıp
Mıŋlak ilin açtımız (DLT III, 235) dörtlüğü
"Kayık içine oturup Ila ırmağını geçtik. Uygur (lar)a doğru yönelip Mıŋlak ülkesini fethettik." anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 87

Atebetü’l-hakayık’ın ilk dörtlüğünün Türkiye türkçesindeki doğru karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?
"biligdin urur men sözümke ula
biligligke ya dost özüŋni ula
bilig birle bulnur sa‘adet yolı
bilig bil sa‘adet yolını bula"

Sözüme bilgi ile temel atarım, ey dost! Bilgiliye yaklaşmaya çalış; mutluluğun yolu bilgi ile bulunur, bilgi edin ve mutluluk bul!

Kemik için ilik ne ise, insan için de bilgi odur; insanın süsü, güzelliği akıldır, kemiğinki ise iliktir. Bilgisiz kişi iliksiz kemik gibi boştur; iliksiz kemiğe kimse el uzatmaz.

İnsanlar bilgi ile tanınır, bilgisiz hayatta iken kaybolmuş gibidir. Bilgili adam ölünce
adı kalır; bilgisiz sağ iken ölüdür.

Bilgili insan değerli dinar (gibi)dir, cahil ve bilgisiz adam değersiz bir akçe (gibi)dir. Bilgili ve bilgisiz ne zaman (nasıl) eşit olur?

Bilgili insan değerli dinar (gibi)dir, cahil ve bilgisiz adam değersiz bir akçe (gibi)dir.
Bilgili ve bilgisiz ne zaman (nasıl) eşit olur?

Açıklama:

Bu satırların Türkçe karşılığı şudur; "Sözüme bilgi ile temel atarım, ey dost! Bilgiliye yaklaşmaya çalış; mutluluğun yolu bilgi ile bulunur, bilgi edin ve mutluluk bul!"

Doğru Cevap: A

Soru 88

Atebetü’l-hakayık’tan alınan aşağıdaki satırlar Türkiye Türkçesinde ne anlama gelmektedir?
"biliglig er öldi atı ölmedi
biligsiz tirig erken atı ölü"

Bilgili adam ölünce adı kalır; bilgisiz sağ iken yoktur.

Bilgili adam ölünce atı kalır; bilgisiz sağ iken ölüdür.

Bilgili adam ölünce adı kalır; bilgisiz sağ iken ölüdür.

Bilgili adam ölünce izi kalır; bilgisiz sağ iken ölüdür.

Bilgili adam ölünce adı kalır; sağ iken değeri bilinmez.

Açıklama:

Bu satırla şu anlama gelir; "Bilgili adam ölünce adı kalır; bilgisiz sağ iken ölüdür."

Doğru Cevap: C

Soru 89

"tiliŋ bekte tutġıl tişiŋ sınmasun" cümlesindeki "tiliŋ" kelimesini analiz eden doğru seçenek hangisidir?

Eşitlik durum eki kullanılmıştır.

Yönelme durum eki kullanılmıştır.

Ayrılma durum eki kullanılmıştır.

Ekli belirtme durumu kullanılmıştır.

Eksiz belirtme durumu kullanılmıştır.

Açıklama:

Cümlede geçen "tiliŋ" kelimesinde eksiz belirtme durumu kullanılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 90

"Peygamber: “İnsanı yüzü koyun (yüz üstü) ateşe atan dildir” dedi; dilini sıkı tut
yüzünü ateşten kurtar." cümlesinin Karahanlı Türkçesindeki doğru karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

resul erni otka yüzin atġuçı
til ol tėdi yıġ til yul ottın yüzüŋ

küdezgil tiliŋni kėl az kıl sözüŋ
küdezilse bu til küdezlür özüŋ

ne kim kėlse erke tilindin kėlür
tilindin kim edgü kim ėsiz bolur

ėşit büt bu sözke kamuġ taŋda ten
turup tilke yüknüp tazarru‘ kılur

tiliŋ bekte tutġıl tişiŋ sınmasun
kalı çıksa bektin tişiŋni sıyur

Açıklama:

"Peygamber: “İnsanı yüzü koyun (yüz üstü) ateşe atan dildir” dedi; dilini sıkı tut
yüzünü ateşten kurtar." cümlesinin Karahanlı Türkçesindeki doğru karşılığı
"resul erni otka yüzin atġuçı
til ol tėdi yıġ til yul ottın yüzüŋ" şeklindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 91

“hıtay arkışı yadtı tawġaç edi” dizisinin Türkiye Türkçesi’ne doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

İlkbahar rüzgarı kötü kışı sürdü, uzaklaştırdı.

Çiçeklikte bülbül bin sesle öter.

Dizilmiş deve kervanı gibi uçar havalanır.

Çin kervanı Çin ipekli kumaşını serdi.

Mavi turna gökte yüksek sesler çıkarır.

Açıklama:

“yaġız yėr yaşıl torku yüzke badı hıtay arkışı yadtı tawġaç edi” cümlesinin Türkiye Türkçesi’ne çevirisi “Kara toprak yüzüne yeşil örtü bağladı, Çin kervanı Çin ipekli kumaşını yaydı (serdi)” şeklindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 92

“esirkep açır-men saŋa ay yigitlik kamuġ körkümi sen yırattıŋ yırattım” cümlesinin Türkiye Türkçesi’ne doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Ey gençlik, ben sana acıyorum; bütün güzelliğimi sen uzaklaştırdın, ben uzaklaştırdım.

Ey gençlik, yine gel sen bana, ben seni elimde tutayım, senin için ipekler döşettim.

Eyvah bu gençlik hani nereye gitti? Ben seni ne kadar arayıp arattımsa da bulamadım.

Eyvah gençliğime, yazık gençliğime ben seni tutamadım çabucak (elden) kaçırdım.

Eğer ben doğru bir şekilde yaşadımsa ihtiyarlığın zararı yok; nafile, boşu boşuna geçen hayatımı ben kötülükle geçirdim.

Açıklama:

“esirkep açır-men saŋa ay yigitlik kamuġ körkümi sen yırattıŋ yırattım” cümlesinin Türkiye Türkçesi’ne doğru çevirisi “Ey gençlik, ben sana acıyorum; bütün güzelliğimi sen uzaklaştırdın, ben uzaklaştırdım.” şeklindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 93

“yaġız yėr yaşıl torku yüzke badı” cümlesinde yüzke sözcüğünün aldığı ekler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?

2.tekil şahıs iyelik eki, ayrılma durumu eki

3. tekil şahıs iyelik eki, bulunma durumu eki

Belirtme durumu eki, bulunma durumu eki

3. tekil şahıs iyelik eki, yönelme durumu eki

2. tekil şahıs iyelik eki, yönelme durumu eki

Açıklama:

yüzke “yüzüne” < yüz+ ke (yönelme durumu eki)+ yüz+ ü (3. Tekil şahıs iyelik eki)

Doğru Cevap: D

Soru 94

“Avlap meni koymaŋız, ayık ayıp koymaŋız” dizisinin Türkiye Türkçesi’ne doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Kayık içine oturup Ila ırmağını geçtik.

Beni avlayıp bırakmayın, söz verip sözünüzden dönmeyin.

Asker (ler) saf oluşturup savaştılar ve birbirlerine ok atmak için karşı karşıya geldiler.

İnsanlar bilgi ile tanınır, bilgisiz hayatta iken kaybolmuş gibidir.

(O) baygın göz (ler) beni esir ediyor (avlıyor), üzerinde kara benler bulunan pembe yüz.

Açıklama:

“Avlap meni koymaŋız, ayık ayıp koymaŋız” dizisinin Türkiye Türkçesi’ne doğru çevirisi “Beni avlayıp bırakmayın, söz verip sözünüzden dönmeyin.” şeklindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 95

“küdezgil tiliŋni kėl az kıl sözüŋ ” cümlesindeki küdezgil sözcüğü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

2. tekil şahıs emir eki almıştır.

2. çoğul şahıs emir eki almıştır.

3. tekil şahıs iyelik eki almıştır.

1. tekil şahıs geçmiş zaman eki almıştır.

2. tekil şahıs geniş zaman eki almıştır.

Açıklama:

küdezgil (koru, sıkı tut) Küdez+ gil (2. tekil şahıs emir eki).

Doğru Cevap: A

Soru 96

ėşitgil biliglig negü tėp ayur
edebler başı til küdezmek tėyü
Yukarıda verilen dizelerin Türkiye Türkçesi’ne doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

İnsana ne gelirse, dilinden gelir; dili yüzünden kimi iyi, kimi kötü olur.

Dilini sıkı tut, gel, sözünü kısa kes (az konuş); dilini korursan kendini de korumuş olursun.

Dilini tut, dişin kırılmasın; eğer dilini tutmazsan (dilin muhafaza altından çıkarsa) dişin kırılır.

Dinle, bilgili (kişi) ne diyor: Edeplerin başının dili korumak (dili doğru kullanmak) olduğunu söyler.

Sözüme bilgi ile temel atarım, ey dost!

Açıklama:

“ėşitgil biliglig negü tėp ayur
edebler başı til küdezmek tėyü”
dizelerinin Türkiye Türkçesi’ne doğru çevirisi “Dinle, bilgili (kişi) ne diyor: Edeplerin başının dili korumak (dili doğru kullanmak) olduğunu söyler.” şeklindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 97

tiliŋ bekte tutġıl tişiŋ sınmasun
kalı çıksa bektin tişiŋni sıyur
Yukarıda verilen dizelerin Türkiye Türkçesi’ne doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Dinle, bilgili (kişi) ne diyor: Edeplerin başının dili korumak (dili doğru kullanmak) olduğunu söyler.

Dilini tut, dişin kırılmasın; eğer dilini tutmazsan (dilin muhafaza altından çıkarsa) dişin kırılır.

İnsana ne gelirse, dilinden gelir; dili yüzünden kimi iyi, kimi kötü olur.

Dinle ve bu söze inan “vücut her sabah kalkıp eğilerek dile yalvarır”

Peygamber: “İnsanı yüzü koyun (yüz üstü) ateşe atan dildir” dedi; dilini sıkı tut yüzünü ateşten kurtar.

Açıklama:

tiliŋ bekte tutġıl tişiŋ sınmasun
kalı çıksa bektin tişiŋni sıyur
dizelerinin Türkiye Türkçesi’ne doğru çevirisi “Dilini tut, dişin kırılmasın; eğer dilini tutmazsan (dilin muhafaza altından çıkarsa) dişin kırılır.” şeklindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 98

biliglig biligsiz kaçan teŋ bolur
biliglig tişi er cahil er tişi
Yukarıda verilen dizelerin Türkiye Türkçesi’ne doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Bilgiliye yaklaşmaya çalış; mutluluğun yolu bilgi ile bulunur.

Bilgili insan değerli dinar (gibi)dir, cahil ve bilgisiz adam değersiz bir akçe (gibi)dir.

Bilgili ve bilgisiz ne zaman (nasıl) eşit olur? Bilgili dişi erkek, cahil erkek ise dişidir.

Kemik için ilik ne ise, insan için de bilgi odur.

İnsanlar bilgi ile tanınır, bilgisiz hayatta iken kaybolmuş gibidir.

Açıklama:

biliglig biligsiz kaçan teŋ bolur
biliglig tişi er cahil er tişi
Türkiye Türkçesi’ne doğru çevirisi “Bilgili ve bilgisiz ne zaman (nasıl) eşit olur? Bilgili dişi erkek, cahil erkek ise dişidir.” şeklindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 99

“Yaġız yėr yıpar toldı kāfūr kitip bezenmek tiler dünyā körkin itip” dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı. Kara çumguk mercan gagasıyla öttü, sesi nazlı bir kızın sesi gibi cana yakın

Kafur gidip kara toprak misk kokusuyla doldu, dünya güzelliğini düzenleyip
süslenmek ister.

İlkbahar rüzgarı kötü kışı sürdü, uzaklaştırdı; parlak ilkbahar yine mutluluk
yayını kurdu. Mavi turna gökte yüksek sesler çıkarır, dizilmiş deve kervanı gibi uçar havalanır

Güneş yine yerine dönmüş olacak, balık burcundan koç burcuna dönmüş olacak. Ova, dağ, kır, vadi, yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi

Kurumuş ağaçlar yeşil elbiseler giydi; mor, al, sarı, mavi, kırmızı (ile) süslendi Temiz bir kızın gönül verdiğini çağırdığı gibi keklik sesini ezgilendirdi, eşini çağırır

Açıklama:

“Yaġız yėr yıpar toldı kāfūr kitip bezenmek tiler dünyā körkin itip” dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi “Kafur gidip kara toprak misk kokusuyla doldu, dünya güzelliğini düzenleyip süslenmek ister“ cümlesidir.

Doğru Cevap: B

Soru 100

“İrinçig kışıġ sürdi yazkı esin yaruk yaz yana kurdı devlet yasın” dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı. Dünya sırrını getirip bana açtı, sen bu hakanın yüzünü görmedin mi der

Kafur gidip kara toprak misk kokusuyla doldu, dünya güzelliğini düzenleyip
süslenmek ister.

İlkbahar rüzgarı kötü kışı sürdü, uzaklaştırdı; parlak ilkbahar yine mutluluk
yayını kurdu.

Güneş yine yerine dönmüş olacak, balık burcundan koç burcuna dönmüş olacak.

Kurumuş ağaçlar yeşil elbiseler giydi; mor, al, sarı, mavi, kırmızı (ile) süslendi Çiçeklikte bülbül bin sesle öter, gece-gündüz mezamir (ilahi) okur

Açıklama:

“irinçig kışıġ sürdi yazkı esin yaruk yaz yana kurdı devlet yasın” dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi “İlkbahar rüzgarı kötü kışı sürdü, uzaklaştırdı; parlak ilkbahar yine mutluluk yayını kurdu.”

Doğru Cevap: C

Soru 101

“Tuġardın ese keldi öŋdün yėli ajun ėtgüke açtı uştmah yolı” dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı.

Kafur gidip kara toprak misk kokusuyla doldu, dünya güzelliğini düzenleyip
süslenmek ister.

İlkbahar rüzgarı kötü kışı sürdü, uzaklaştırdı; parlak ilkbahar yine mutluluk
yayını kurdu.

Güneş yine yerine dönmüş olacak, balık burcundan koç burcuna dönmüş olacak.

Kurumuş ağaçlar yeşil elbiseler giydi; mor, al, sarı, mavi, kırmızı (ile) süslendi

Açıklama:

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı “Tuġardın ese keldi öŋdün yėli ajun ėtgüke açtı uştmah yolı” dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi dizelerinin Türkçesi “Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı” cümlesidir

Doğru Cevap: A

Soru 102

“ Yaşık yandı bolġay yana ornıŋa balık kudrukındın kozı burnıŋa“dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı. Bak! Kimisi kalkar kimisi konar, kimisi koşar kimisi su içer

Kafur gidip kara toprak misk kokusuyla doldu, dünya güzelliğini düzenleyip süslenmek ister.

İlkbahar rüzgarı kötü kışı sürdü, uzaklaştırdı; parlak ilkbahar yine mutluluk
yayını kurdu. Keklik yüksek sesle öttü, katılarak güler. Kırmızı ağzı kan gibi kaşı da kapkara

Güneş yine yerine dönmüş olacak, balık burcundan koç burcuna dönmüş olacak.

Kurumuş ağaçlar yeşil elbiseler giydi; mor, al, sarı, mavi, kırmızı (ile) süslendi

Açıklama:

yaşık yandı bolġay yana ornıŋa balık kudrukındın kozı burnıŋa“dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi “Güneş yine yerine dönmüş olacak, balık burcundan koç burcuna dönmüş olacak”dizleridir.

Doğru Cevap: D

Soru 103

“ Kurımış yıġaçlar tonandı yaşıl bezendi yipün al sarıġ kök kızıl” dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı.

Kafur gidip kara toprak misk kokusuyla doldu, dünya güzelliğini düzenleyip
süslenmek ister.

İlkbahar rüzgarı kötü kışı sürdü, uzaklaştırdı; parlak ilkbahar yine mutluluk
yayını kurdu.

Güneş yine yerine dönmüş olacak, balık burcundan koç burcuna dönmüş olacak.

Kurumuş ağaçlar yeşil elbiseler giydi; mor, al, sarı, mavi, kırmızı (ile) süslendi

Açıklama:

“ kurımış yıġaçlar tonandı yaşıl bezendi yipün al sarıġ kök kızıl” dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi “Kurumuş ağaçlar yeşil elbiseler giydi; mor, al, sarı, mavi, kırmızı (ile) süslendi”dizleridir.

Doğru Cevap: E

Soru 104

“Yaġız yėr yaşıl torku yüzke badı
hıtay arkışı yadtı tawġaç edi” dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi aşağıdakilerden hangisidir ?

Kara toprak yüzüne yeşil örtü bağladı, Çin kervanı Çin ipekli kumaşını yaydı

Ova, dağ, kır, vadi, yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi

Binlerce renkteki çiçekler gülerek açıldı, dünya güzel koku ile misk ve kafur doldu

Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı, dünya sonra tamamiyle misk koktu

Kaz, ördek, kuğu, kıl kuyruk göğü kapladı, ötüşerek yukarı-aşağı uçuşlar

Açıklama:

“Yaġız yėr yaşıl torku yüzke badı
hıtay arkışı yadtı tawġaç edi” dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi “Kara toprak yüzüne yeşil örtü bağladı, Çin kervanı Çin ipekli kumaşını yaydı”dizleridir.

Doğru Cevap: A

Soru 105

“Yazı taġ kır oprı töşendi yadıp ėtindi kolı kaşı kök al kedip” dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi aşağıdakilerden hangisidir ?

Kara toprak yüzüne yeşil örtü bağladı, Çin kervanı Çin ipekli kumaşını yaydı Gök kaşını çattı gözü yaş saçar, çiçek yüzünü açtı bak katılarak güler

Ova, dağ, kır, vadi, yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi

Binlerce renkteki çiçekler gülerek açıldı, dünya güzel koku ile misk ve kafur doldu Çiçeklerin üzerinde erkek ve dişi geyikler oynar, erkek ve dişi karaca yürüyorum diye gezerek oynar

Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı, dünya sonra tamamiyle misk koktu

Kaz, ördek, kuğu, kıl kuyruk göğü kapladı, ötüşerek yukarı-aşağı uçuşlar

Açıklama:

Yazı taġ kır oprı töşendi yadıp ėtindi kolı kaşı kök al kedip” dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi “Ova, dağ, kır, vadi, yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi”dizleridir.

Doğru Cevap: B

Soru 106

“Tümen tü çėçekler yazıldı küle
yıpar toldı kāfūr ajun yıd bile” dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi aşağıdakilerden hangisidir ?

Kara toprak yüzüne yeşil örtü bağladı, Çin kervanı Çin ipekli kumaşını yaydı

Ova, dağ, kır, vadi, yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi Çiçeklerin üzerinde erkek ve dişi geyikler oynar, erkek ve dişi karaca yürüyorum diye gezerek oynar

Binlerce renkteki çiçekler gülerek açıldı, dünya güzel koku ile misk ve kafur doldu

Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı, dünya sonra tamamiyle misk koktu

Kaz, ördek, kuğu, kıl kuyruk göğü kapladı, ötüşerek yukarı-aşağı uçuşlar

Açıklama:

Tümen tü çėçekler yazıldı küle
yıpar toldı kāfūr ajun yıd bile” dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi “Binlerce renkteki çiçekler gülerek açıldı, dünya güzel koku ile misk ve kafur doldu ”dizleridir.

Doğru Cevap: C

Soru 107

“Sabā yėli koptı karanfil yıdın
ajun barça bütrü yıpar burdı kin” dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Kara toprak yüzüne yeşil örtü bağladı, Çin kervanı Çin ipekli kumaşını yaydı Temiz bir kızın gönül verdiğini çağırdığı gibi keklik sesini ezgilendirdi, eşini çağırır

Ova, dağ, kır, vadi, yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi

Binlerce renkteki çiçekler gülerek açıldı, dünya güzel koku ile misk ve kafur doldu

Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı, dünya sonra tamamiyle misk koktu

Kaz, ördek, kuğu, kıl kuyruk göğü kapladı, ötüşerek yukarı-aşağı uçuşlar Dünya sırrını getirip bana açtı, sen bu hakanın yüzünü görmedin mi der

Açıklama:

Sabā yėli koptı karanfil yıdın
ajun barça bütrü yıpar burdı kin” dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı, dünya sonra tamamiyle misk koktu”dizleridir.

Doğru Cevap: D

Soru 108

“Kaz ördek kuġu kıl kalıkıġ tudı kakılayu kaynar yokaru kudı” dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Kara toprak yüzüne yeşil örtü bağladı, Çin kervanı Çin ipekli kumaşını yaydı Kara çumguk mercan gagasıyla öttü, sesi nazlı bir kızın sesi gibi cana yakın

Ova, dağ, kır, vadi, yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi Mavi turna gökte yüksek sesler çıkarır, dizilmiş deve kervanı gibi uçar havalanır

Binlerce renkteki çiçekler gülerek açıldı, dünya güzel koku ile misk ve kafur doldu

Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı, dünya sonra tamamiyle misk koktu

Kaz, ördek, kuğu, kıl kuyruk göğü kapladı, ötüşerek yukarı-aşağı uçuşlar

Açıklama:

Kaz ördek kuġu kıl kalıkıġ tudı kakılayu kaynar yokaru kudı” dizelerinin Türkiye Türkçesine çevirisi “Kaz, ördek, kuğu, kıl kuyruk göğü kapladı, ötüşerek yukarı-aşağı uçuşlar”dizleridir.

Doğru Cevap: E

Soru 109

Aşağıdaki beytin doğru Türkiye Türkçesine çevirisi hangi seçenekte verilmiştir?
yaşık yandı bolġay yana ornıŋa
balık kudrukındın kozı burnıŋa

Güneş yine yerine dönmüş olacak, balık burcundan koç burcuna dönmüş olacak.

Kafur gidip kara toprak misk kokusuyla doldu, dünya güzelliğini düzenleyip süslenmek ister

Balığın kuyruğunda kuzunun burnuna kadar bütün gizli sırlar ortaya çıkacak.

Işık yandı, ola ki yerine döne; şehir kıyısından köyün kenarına kadar (aydınlandı)

Dönerek yerine güneş tekrar gelecek; balık kuyruğundan ta ceviz içine kadar.

Açıklama:

yaşık yandı bolġay yana ornıŋa
balık kudrukındın kozı burnıŋa” beytinin Türkiye Türkçesine çevirisi “Güneş yine yerine dönmüş olacak, balık burcundan koç burcuna dönmüş olacak.”tır.

Doğru Cevap: A

Soru 110

“Temiz bir kızın gönül verdiğini çağırdığı gibi keklik sesini ezgilendirdi, eşini çağırır” çevirisi aşağıdaki hangi beytin günümüz Türkiye Türkçesine çevirisidir?

ünün ötti keklik küler katġura/
kızıl aġzı kan teg kaşı kap kara

kökiş turna kökte ünün yaŋkular/
izilmiş titir teg uçar yėlgürer

sabā yėli koptı karanfil yıdın /
ajun barça bütrü yıpar burdı kin

ular kuş ünin tüzdi ünder ėşin/
silig kız okır teg köŋül bėrmişin

kara çumġuk ötti sata tumşukın /
üni oġlaġu kız üni tėg yakın

Açıklama:

“Temiz bir kızın gönül verdiğini çağırdığı gibi keklik sesini ezgilendirdi, eşini çağırır” “ular kuş ünin tüzdi ünder ėşin/silig kız okır teg köŋül bėrmişin” dizesinin çevrisidir.

Doğru Cevap: D

Soru 111

Hangi beyitte “binlerce” anlamına gelen bir ikileme bulunmaktadır?

irinçig kışıġ sürdi yazkı esin/
yaruk yaz yana kurdı devlet yasın

yaġız yėr yıpar toldı kāfūr kitip /
bezenmek tiler dünyā körkin itip

tümen tü çėçekler yazıldı küle /
yıpar toldı kāfūr ajun yıd bile

kalık kaşı tügdi közi yaş saçar /
çėçek yazdı yüz kör küler katġurar

udır ėrdiŋ ėrse tur aç emdi köz/
ėşitmediŋ ėrse ėşit mende söz

Açıklama:

C seçeneğindeki beyit “Binlerce renkteki çiçekler gülerek açıldı, dünya güzel koku ile misk ve kafur doldu”şeklinde günümüz Türkiye Türkçesine çevrilebilir. Buradaki tümen tü “binlerce” anlamında bir ikilemedir.

Doğru Cevap: C

Soru 112

Hangi seçenekte 3. teklik şahıs iyelik ekinden sonra gelen “belirtme durumu eki” bulunmaktadır?

tuġardın ese keldi öŋdün yeli /
ajun ėtgüke açtı uştmah yolı

yazı taġ kır oprı töşendi yadıp /
ėtindi kolı kaşı kök al kedip

kaz ördek kuġu kıl kalıkıġ tudı /
kakılayu kaynar yokaru kudı

irinçig kışıġ sürdi yazkı esin /
yaruk yaz yana kurdı devlet yasın

ünün ötti keklik küler katġura /
kızıl aġzı kan teg kaşı kap kara

Açıklama:

D seçeneğindeki yasın kelimesi ya+sı+n biçiminde oluşmuş olup buradaki +n 3. teklik şahıs iyelik ekinde sonra gelen belirtme durumu ekidir.

Doğru Cevap: D

Soru 113

Hangi seçenekte “sıfat-fiil” bulunmaktadır?

ular kuş ünin tüzdi ünder ėşin /
silig kız okır teg köŋül bėrmişin

irinçig kışıġ sürdi yazkı esin/
yaruk yaz yana kurdı devlet yasın

sabā yėli koptı karanfil yıdın /
ajun barça bütrü yıpar burdı kin

ünün ötti keklik küler katġura/
kızıl aġzı kan teg kaşı kap kara

udır ėrdiŋ ėrse tur aç emdi köz /
ėşitmediŋ ėrse ėşit mende söz

Açıklama:

A seçeneğinde yer alan bėrmişin kelimesi -miş, okır ise -r sıfat-fiil ekiyle oluşturulmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 114

Hangi seçenekte “emir kipi” çekiminde fiil bulunmaktadır?

iletü maŋa açtı dünyā sözin /
ayur körmediŋmü bu hakan yüzin

ular kuş ünin tüzdi ünder ėşin /
silig kız okır teg köŋül bėrmişin

kaz ördek kuġu kıl kalıkıġ tudı/
kakılayu kaynar yokaru kudı

udır ėrdiŋ ėrse tur aç emdi köz /
ėşitmediŋ ėrse ėşit mende söz

yazı taġ kır oprı töşendi yadıp /
ėtindi kolı kaşı kök al kedip

Açıklama:

D seçeneğindeki tur ve eşit fiilleri 2. teklik kişi emir çekimindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 115

Hangi beyitte “gökyüzü” anlamına gelen bir kelime bulunmaktadır?

tümen tü çėçekler yazıldı küle /
yıpar toldı kāfūr ajun yıd bile

yaġız yėr yaşıl torku yüzke badı/
hıtay arkışı yadtı tawġaç edi

tuġardın ese keldi öŋdün yeli /
ajun ėtgüke açtı uştmah yolı

yaġız yėr yıpar toldı kāfūr kitip/
bezenmek tiler dünyā körkin itip

kalık kaşı tügdi közi yaş saçar /
çėçek yazdı yüz kör küler katġurar

Açıklama:

E seçeneğindeki beyit “Gök kaşını çattı gözü yaş saçar, çiçek yüzünü açtı bak katılarak güler”şeklinde günümüz Türkiye Türkçesine çevrilir. Buradaki kalık bu dönemdeki gökyüzü anlamına gelen başka bir Türkçe bir kelimedir.

Doğru Cevap: E

Soru 116

Hangi seçenekte “zarf-fiil” eki bulunmaktadır?

kalık kaşı tügdi közi yaş saçar /
çėçek yazdı yüz kör küler katġurar

kayusı kopar kör kayusı konar /
kayusı çapar kör kayu suv içer

yaġız yėr yaşıl torku yüzke badı /
hıtay arkışı yadtı tawġaç edi

ünün ötti keklik küler katġura/
kızıl aġzı kan teg kaşı kap kara

kurımış yıġaçlar tonandı yaşıl /
bezendi yipün al sarıġ kök kızıl

Açıklama:

D seçeneğinde yer alan “katgura“ kelimesi katgur- fiiline -a zarf-fiil ekinin getirilmesiyle oluşmuştur

Doğru Cevap: D

Soru 117

Aşağıdaki hangi beyitte “tasvir birleşik fiil” bulunmaktadır?

yorıġlı bulıt tėg yigitlikni ıdtım /
tüpi yėl kėçer tėg tiriglik tükettim

esizim yigitlik esizim yiğitlik /
tuta bilmedim men sini terk kaçıttım

yana kėlgil emdi yigitlik maŋa sen /
ayada tutayın aġı çuz töşettim

tiriglikke tatġı süçig cān sevinci /
yigitlik teg edgü yok ermiş ayıttım

esirkep açır-men saŋa ay yiğitlik /
kamuġ körkümi sen yırattıŋ yırattım

Açıklama:

B seçeneğinde “tuta bilmedim” kelime grubunda tut- fiili -e zarf-fiil eki yardımıyla bil- fiiline bağlanmış ve bu yapı yeterlik ifadesi taşıyan tasvir birleşik fiilini oluşturmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 118

Aşağıdaki hangi beyitte “sıfat-fiil” bulunmaktadır?

yorıġlı bulıt tėg yigitlikni ıdtım /
tüpi yėl kėçer tėg tiriglik tükettim

esizim yigitlik esizim yiğitlik /
tuta bilmedim men sini terk kaçıttım

yana kėlgil emdi yigitlik maŋa sen /
ayada tutayın aġı çuz töşettim

yıparsıġ kara başka kāfūr eşüdüm /
tolun teg tolu yüz kayuka ėlettim

esirkep açır-men saŋa ay yiğitlik /
kamuġ körkümi sen yırattıŋ yırattım

Açıklama:

A seçeneğinde bulunan “yorıġlı” kelimesi yürüyen anlamında olup kelilme yorı- fiiline -ġlı sıfat-fiil eki getirilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 119

Karahanlı Türkçesiyle aşağıda verilen cümlelerin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?
‘tuġardın ese keldi öŋdün yėli
ajun ėtgüke açtı uştmah yolı’

Rüzgâr doğudan eserek geldi, dünyayı
serinletmek için cennet yolunu açtı.

Doğu rüzgârı doğudan eserek geldi, dünyayı
süslemek için cennet yolunu açtı.

Doğu rüzgârı eserek geldi, dünyayı
cennet gibi süsledi.

Kuzey rüzgârı eserek geldi, dünyayı
serinletmek için cennet yolunu açtı.

Batı rüzgârı eserek geldi, dünyayı
süslemek için yollar açtı.

Açıklama:

Karahanlı Türkçesiyle verilen cümlenin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi; ‘Doğu rüzgârı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı’ şeklindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 120

Aşağıda Karahanlı Türkçesiyle verilen cümlelerin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?
‘yaġız yėr yıpar toldı kāfūr kitip
bezenmek tiler dünyā körkin itip’

Kafur gidip deniz misk kokusuyla doldu,
dünya güzelliğini düzenleyip serinletmek ister.

Kafur gelip kara toprak misk kokusuyla doldu,
dünyayı düzenleyip süslenmek ister.

Her yer ve hava misk kokusuyla doldu,
dünya güzelliğini düzenleyip süslenmek ister.

Kafur gidip gökler misk kokusuyla doldu,
dünya güzelliğini göstermek ve süslenmek ister.

Kafur gidip kara toprak misk kokusuyla doldu,
dünya güzelliğini düzenleyip süslenmek ister.

Açıklama:

Karahanlı Türkçesiyle verilen cümlenin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi; ‘Kafur gidip kara toprak misk kokusuyla doldu, dünya güzelliğini düzenleyip süslenmek ister’ şeklindedir.

Doğru Cevap: E

Soru 121

biligdin urur men sözümke ula
biligligke ya dost özüŋni ula
bilig birle bulnur sa‘adet yolı
bilig bil sa‘adet yolını bula
Atebetü’l-hakayık’tan alınan yukarıdaki dörtlüğün Türkiye Türkçesine aktarımı aşağıdakilerden hangisidir?

Sözüme bilgi ile temel atarım, ey dost! Bilgiliye yaklaşmaya çalış; mutluluğun yolu bilgi ile bulunur, bilgi edin ve mutluluk bul!

Bilgili insan değerli dinar (gibi)dir, cahil ve bilgisiz adam değersiz bir akçe (gibi)dir. Bilgili ve bilgisiz ne zaman (nasıl) eşit olur?

Bilgili dişi erkek, cahil erkek ise dişidir (bilgili olan kadın erkek gibidir, cahil olan erkek ise kadın gibidir)

Kemik için ilik ne ise, insan için de bilgi odur; insanın süsü, güzelliği akıldır, kemiğinki ise iliktir.

İnsanlar bilgi ile tanınır, bilgisiz hayatta iken kaybolmuş gibidir. Bilgili adam ölünce adı kalır;
bilgisiz sağ iken ölüdür.

Açıklama:

Verilen dörtlüğün Türkiye Türkçesine aktarımı “Sözüme bilgi ile temel atarım, ey dost! Bilgiliye yaklaşmaya çalış; mutluluğun yolu bilgi ile bulunur, bilgi edin ve mutluluk bul!”dur.

Doğru Cevap: A

Soru 122

Karahanlı Türkçesiyle verilen cümlelerin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?
‘kayusı kopar kör kayusı konar
kayusı çapar kör kayu suv içer’

Bak! Kimisi kalkar kimisi konar,
kimisi koşar kimisi su içer.

Gör! Kimisi kalkar kimisi konar,
kimisi koşar kimisi su içer.

Dinle! Kimisi kalkar kimisi konar,
kimisi koşar kimisi su içer.

Söyle! Kimisi kalkar kimisi konar,
kimisi koşar kimisi su içer.

Git! Kimisi kalkar kimisi konar,
kimisi koşar kimisi su içer.

Açıklama:

Karahanlı Türkçesiyle verilen cümlenin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi; ‘Bak! Kimisi kalkar kimisi konar, kimisi koşar kimisi su içer.’ şeklindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 123

Aşağıda Karahanlı Türkçesiyle verilen cümlelerin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?
‘kara çumġuk ötti sata tumşukın
üni oġlaġu kız üni tėg yakın’

Ala çumguk sivri gagasıyla öttü,
sesi nazlı bir kızın sesi gibi cana yakın.

Kara çumguk mercan gagasıyla öttü,
sesi nazlı bir kızın sesi gibi cana yakın.

Kara çumguk mercan gagasıyla öttü,
sesi nazlıydı.

Ala çumguk mercan gagasıyla öttü,
sesi nazlı ve çok cana yakındı.

Kara çumguk nazlı nazlı öttü gagasıyla,
sesi bir kızın sesi gibi cana yakın.

Açıklama:

Karahanlı Türkçesiyle verilen cümlenin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi; ‘Kara çumguk mercan gagasıyla öttü, sesi nazlı bir kızın sesi gibi cana yakın’ şeklindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 124

Karahanlı Türkçesiyle verilen aşağıdaki cümlelerin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?
‘elik külmiz oynar çėçekler üze
sıġun muyġak aġnar yorır tėp keze’

Çiçeklerin üzerinde büyük küçük geyikler oynar,
erkek ve dişi karaca yürür, gezer, oynar.

Dağların üzerinde bir sürü geyik oynar,
erkek ve dişi karaca diye gezerek oynar.

Çiçeklerin üzerinde erkek ve dişi geyikler oynar,
büyük küçük karaca yürüyorum diye gezerek oynar.

Çiçeklerin üzerinde erkek ve dişi geyikler oynar,
erkek ve dişi karaca yürüyorum diye gezerek oynar.

Dağların üzerinde erkek ve dişi geyikler oynar,
erkek ve dişi karaca gezinir ve oynar.

Açıklama:

Karahanlı Türkçesiyle verilen cümlenin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi; ‘Çiçeklerin üzerinde erkek ve dişi geyikler oynar, erkek ve dişi karaca yürüyorum diye gezerek oynar’ şeklindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 125

Aşağıda Karahanlı Türkçesiyle verilen cümlelerin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?
‘udır ėrdiŋ ėrse tur aç emdi köz
ėşitmediŋ ėrse ėşit mende söz’

A) Uyuyordun şimdi kalk gözünü aç,
işitmedinse benden söz dinle.

Uyumuyordunsa kalk gözünü aç,
işitmedinse benden söz dinle.

Uyuyordunsa şimdi kalk gözünü aç,
işitmedinse benden söz dinle.

Uyuyordunsa gözünü aç, bak şimdi,
benim sözümü dinle.

Şimdi kalk gözünü aç, uyuma sakın
benden nasihat al, dinle.

Açıklama:

Karahanlı Türkçesiyle verilen cümlenin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi; ‘Uyuyordunsa şimdi kalk gözünü aç, işitmedinse benden söz dinle’ şeklindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 126

Aşağıda Karahanlı Türkçesiyle verilen cümlelerin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?
‘ünün ötti keklik küler katġura
kızıl aġzı kan teg kaşı kap kara’

Keklik yüksek sesle öttü, katılarak güler.
Kan gibi kırmızı her yer, siyah kaşı da var.

Keklikler yüksek sesle öttü ve güldü.
Kırmızı ağzı kan gibi kaşı da kapkara.

Keklik birden öttü, güldü sonra.
Kırmızı ağızlı, kaşı da kapkara.

Keklik gibi ötüp, katılarak güler.
Kırmızı ağzı, kaşı da kapkara.

Keklik yüksek sesle öttü, katılarak güler.
Kırmızı ağzı kan gibi kaşı da kapkara.

Açıklama:

Karahanlı Türkçesiyle verilen cümlenin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi; ‘Keklik yüksek sesle öttü, katılarak güler. Kırmızı ağzı kan gibi kaşı da kapkara’ şeklindedir.

Doğru Cevap: E

Soru 127

Karahanlı Türkçesiyle verilen cümlelerin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?
‘ular kuş ünin tüzdi ünder ėşin
silig kız okır teg köŋül bėrmişin’

Bir kızın gönül verdiğini çağırdığı gibi keklik
sesini ezgilendirdi, eşini çağırır.

Temiz bir kızın gönül verdiğini çağırdığı gibi keklik
sesini ezgilendirdi, eşini çağırır.

Temiz bir kızı çağırdı gönül verdi keklik
sesini ezgilendirdi, eşini çağırır.

Bir kızı çağırır gibi keklik sesini ezgilendirdi,
sonra da eşini çağırdı tezden.

Temiz bir kızın gönlünü çağırdı keklik
sonra da sesini ezgilendirdi eşine.

Açıklama:

Karahanlı Türkçesiyle verilen cümlenin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi; ‘Temiz bir kızın gönül verdiğini çağırdığı gibi keklik sesini ezgilendirdi, eşini çağırır’ şeklindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 128

Bulnar meni öles köz
Kara meŋiz kızıl yüz
Andın tamar tükel tuz
Bulnap yana ol kaçar
Yukarıdaki dörtlükte geçen “Kara meŋiz kızıl yüz” dizesinin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Kara benizli kızın solgun yüzü

Kara benler olan pembe yüz

Benim gibi esmer olan kız

Kara kaşlı kırmızı yanaklı

Yüzünü karaya çeviren kızın yüzü

Açıklama:

“Kara meŋiz kızıl yüz” “üzerinde kara benler bulunan pembe yüz” anlamındadır.

Doğru Cevap: B

Soru 129

Aşağıda Karahanlı Türkçesiyle verilen cümlelerin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?
‘temām erġuvān tėg kızıl meŋzim ėrdi
bu kün zacferān urġın eŋde tarıttım’

Bir erguvan gibi kırmızı yüzüm vardı;
bugün yüzüme tamamen safran tohumu sürdüm.

Tam bir erguvan gibi kırmızı oldu her yer;
bugün yüzüme safran tohumu sürdüm.

Bir erguvan gibi kırmızı yüzüm vardı;
tam bugün safran tohumu sürdüm ektim.

Tam bir erguvan gibi kırmızı yüzüm vardı;
bugün yüzüme safran tohumu sürdüm.

Bir erguvan gibi gökyüzü vardı bugün;
safran tohumu gibi kızardı yüzüm.

Açıklama:

Karahanlı Türkçesiyle verilen cümlenin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi; ‘Tam bir erguvan gibi kırmızı yüzüm vardı; bugün yüzüme safran tohumu sürdüm’ şeklindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 130

Karahanlı Türkçesiyle aşağıda verilen cümlelerin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?
‘yıparsıġ kara başka kāfūr eşüdüm
tolun teg tolu yüz kayuka ėlettim’

Misk gibi siyah olan başıma (beyaz) kafur saçtım;
dolunay gibi olan yüzü nereye götürdüm.

Misk gibi siyah olan başıma (beyaz) kafur saçtım;
yüzümü tek bir yere götürdüm.

Misk gibi olan başıma (beyaz) kafur ektim;
ay gibi olan yüzü nereye götürdüm.

Simsiyah olan başıma (beyaz) kafur saçtım;
dolgun ve ay gibi yüz yere götürdüm.

Dolunayda yüzümü gösterdim ve misk gibi siyah
başıma (beyaz) kafur saçtım.

Açıklama:

Karahanlı Türkçesiyle verilen cümlenin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi; ‘Misk gibi siyah olan başıma (beyaz) kafur saçtım; dolunay gibi olan yüzü nereye götürdüm.’ şeklindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 131

“Tuġardın ese keldi öŋdün yėli ajun ėtgüke açtı uştmah yolı” dizelerinin Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı.

Kafur gidip kara toprak misk kokusuyla doldu, dünya güzelliğini düzenleyip süslenmek ister.

İlkbahar rüzgarı kötü kışı sürdü, uzaklaştırdı; parlak ilkbahar yine mutluluk yayını kurdu.

Güneş yine yerine dönmüş olacak, balık burcundan koç burcuna dönmüş olacak.

Kurumuş ağaçlar yeşil elbiseler giydi; mor, al, sarı, mavi, kırmızı (ile) süslendi

Açıklama:

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı dizelerinin Türkçesi Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı cümlesidir

Doğru Cevap: A

Soru 132

“Yaġız yėr yıpar toldı kāfūr kitip bezenmek tiler dünyā körkin itip” dizelerinin Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir ?

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı.

Kafur gidip kara toprak misk kokusuyla doldu, dünya güzelliğini düzenleyip süslenmek ister.

İlkbahar rüzgarı kötü kışı sürdü, uzaklaştırdı; parlak ilkbahar yine mutluluk yayını kurdu.

Güneş yine yerine dönmüş olacak, balık burcundan koç burcuna dönmüş olacak.

Kurumuş ağaçlar yeşil elbiseler giydi; mor, al, sarı, mavi, kırmızı (ile) süslendi

Açıklama:

“Yaġız yėr yıpar toldı kāfūr kitip bezenmek tiler dünyā körkin itip” dizelerinin Türkçesi Kafur gidip kara toprak misk kokusuyla doldu, dünya güzelliğini düzenleyip süslenmek ister cümlesidir.

Doğru Cevap: B

Soru 133

“İrinçig kışıġ sürdi yazkı esin yaruk yaz yana kurdı devlet yasın” dizelerinin Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı.

Kafur gidip kara toprak misk kokusuyla doldu, dünya güzelliğini düzenleyip süslenmek ister.

İlkbahar rüzgarı kötü kışı sürdü, uzaklaştırdı; parlak ilkbahar yine mutluluk yayını kurdu.

Güneş yine yerine dönmüş olacak, balık burcundan koç burcuna dönmüş olacak.

Kurumuş ağaçlar yeşil elbiseler giydi; mor, al, sarı, mavi, kırmızı (ile) süslendi

Açıklama:

“irinçig kışıġ sürdi yazkı esin yaruk yaz yana kurdı devlet yasın” dizelerinin Türkçesi “İlkbahar rüzgarı kötü kışı sürdü, uzaklaştırdı; parlak ilkbahar yine mutluluk
yayını kurdu.”

Doğru Cevap: C

Soru 134

“ Yaşık yandı bolġay yana ornıŋa balık kudrukındın kozı burnıŋa“dizelerinin Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir ?

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı.

Kafur gidip kara toprak misk kokusuyla doldu, dünya güzelliğini düzenleyip süslenmek ister.

İlkbahar rüzgarı kötü kışı sürdü, uzaklaştırdı; parlak ilkbahar yine mutluluk yayını kurdu.

Güneş yine yerine dönmüş olacak, balık burcundan koç burcuna dönmüş olacak.

Kurumuş ağaçlar yeşil elbiseler giydi; mor, al, sarı, mavi, kırmızı (ile) süslendi

Açıklama:

yaşık yandı bolġay yana ornıŋa balık kudrukındın kozı burnıŋa“dizelerinin Türkçesi “Güneş yine yerine dönmüş olacak, balık burcundan koç burcuna dönmüş olacak”dizleridir.

Doğru Cevap: D

Soru 135

“ Kurımış yıġaçlar tonandı yaşıl bezendi yipün al sarıġ kök kızıl” dizelerinin Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Doğu rüzgarı doğudan eserek geldi, dünyayı süslemek için cennet yolunu açtı.

Kafur gidip kara toprak misk kokusuyla doldu, dünya güzelliğini düzenleyip süslenmek ister.

İlkbahar rüzgarı kötü kışı sürdü, uzaklaştırdı; parlak ilkbahar yine mutluluk yayını kurdu.

Güneş yine yerine dönmüş olacak, balık burcundan koç burcuna dönmüş olacak.

Kurumuş ağaçlar yeşil elbiseler giydi; mor, al, sarı, mavi, kırmızı (ile) süslendi

Açıklama:

“kurımış yıġaçlar tonandı yaşıl bezendi yipün al sarıġ kök kızıl” dizelerinin Türkçesi “Kurumuş ağaçlar yeşil elbiseler giydi; mor, al, sarı, mavi, kırmızı (ile) süslendi”dizleridir.

Doğru Cevap: E

Soru 136

“Yaġız yėr yaşıl torku yüzke badı hıtay arkışı yadtı tawġaç edi” dizelerinin Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Kara toprak yüzüne yeşil örtü bağladı, Çin kervanı Çin ipekli kumaşını yaydı

Ova, dağ, kır, vadi, yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi

Binlerce renkteki çiçekler gülerek açıldı, dünya güzel koku ile misk ve kafur doldu

Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı, dünya sonra tamamiyle misk koktu

Kaz, ördek, kuğu, kıl kuyruk göğü kapladı, ötüşerek yukarı-aşağı uçuşlar

Açıklama:

“Yaġız yėr yaşıl torku yüzke badı hıtay arkışı yadtı tawġaç edi” dizelerinin Türkçesi
“Kara toprak yüzüne yeşil örtü bağladı, Çin kervanı Çin ipekli kumaşını yaydı”dizleridir.

Doğru Cevap: A

Soru 137

“Yazı taġ kır oprı töşendi yadıp ėtindi kolı kaşı kök al kedip” dizelerinin Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir ?

Kara toprak yüzüne yeşil örtü bağladı, Çin kervanı Çin ipekli kumaşını yaydı

Ova, dağ, kır, vadi, yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi

Binlerce renkteki çiçekler gülerek açıldı, dünya güzel koku ile misk ve kafur doldu

Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı, dünya sonra tamamiyle misk koktu

Kaz, ördek, kuğu, kıl kuyruk göğü kapladı, ötüşerek yukarı-aşağı uçuşlar

Açıklama:

Yazı taġ kır oprı töşendi yadıp ėtindi kolı kaşı kök al kedip” dizelerinin Türkçesi “Ova, dağ, kır, vadi, yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi”dizleridir.

Doğru Cevap: B

Soru 138

“Tümen tü çėçekler yazıldı küle yıpar toldı kāfūr ajun yıd bile” dizelerinin Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Kara toprak yüzüne yeşil örtü bağladı, Çin kervanı Çin ipekli kumaşını yaydı

Ova, dağ, kır, vadi, yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi

Binlerce renkteki çiçekler gülerek açıldı, dünya güzel koku ile misk ve kafur doldu

Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı, dünya sonra tamamiyle misk koktu

Kaz, ördek, kuğu, kıl kuyruk göğü kapladı, ötüşerek yukarı-aşağı uçuşlar

Açıklama:

Tümen tü çėçekler yazıldı küle yıpar toldı kāfūr ajun yıd bile” dizelerinin Türkçesi “Binlerce renkteki çiçekler gülerek açıldı, dünya güzel koku ile misk ve kafur doldu ”dizleridir.

Doğru Cevap: C

Soru 139

“Sabā yėli koptı karanfil yıdın ajun barça bütrü yıpar burdı kin” dizelerinin Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Kara toprak yüzüne yeşil örtü bağladı, Çin kervanı Çin ipekli kumaşını yaydı

Ova, dağ, kır, vadi, yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi

Binlerce renkteki çiçekler gülerek açıldı, dünya güzel koku ile misk ve kafur doldu

Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı, dünya sonra tamamiyle misk koktu

Kaz, ördek, kuğu, kıl kuyruk göğü kapladı, ötüşerek yukarı-aşağı uçuşlar

Açıklama:

Sabā yėli koptı karanfil yıdın ajun barça bütrü yıpar burdı kin” dizelerinin Türkçesi Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı, dünya sonra tamamiyle misk koktu”dizleridir.

Doğru Cevap: D

Soru 140

“Kaz ördek kuġu kıl kalıkıġ tudı kakılayu kaynar yokaru kudı” dizelerinin Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir ?

Kara toprak yüzüne yeşil örtü bağladı, Çin kervanı Çin ipekli kumaşını yaydı

Ova, dağ, kır, vadi, yayılıp döşendi, yamacı ve tepesi yeşil, al giyip süslendi

Binlerce renkteki çiçekler gülerek açıldı, dünya güzel koku ile misk ve kafur doldu

Saba rüzgarı karanfil kokusuyla çıktı, dünya sonra tamamiyle misk koktu

Kaz, ördek, kuğu, kıl kuyruk göğü kapladı, ötüşerek yukarı-aşağı uçuşlar

Açıklama:

Kaz ördek kuġu kıl kalıkıġ tudı kakılayu kaynar yokaru kudı” dizelerinin Türkçesi “Kaz, ördek, kuğu, kıl kuyruk göğü kapladı, ötüşerek yukarı-aşağı uçuşlar”dizleridir.

Doğru Cevap: E

Soru 141

Aşağıdaki beytin doğru çevirisi hangi seçenekte verilmiştir?
yaşık yandı bolġay yana ornıŋa
balık kudrukındın kozı burnıŋa

Güneş yine yerine dönmüş olacak, balık burcundan koç burcuna dönmüş olacak.

Kafur gidip kara toprak misk kokusuyla doldu, dünya güzelliğini düzenleyip süslenmek ister

Balığın kuyruğunda kuzunun burnuna kadar bütün gizli sırlar ortaya çıkacak.

Işık yandı, ola ki yerine döne; şehir kıyısından köyün kenarına kadar (aydınlandı)

Dönerek yerine güneş tekrar gelecek; balık kuyruğundan ta ceviz içine kadar.

Açıklama:

Bu beytin doğru cevabı
Güneş yine yerine dönmüş olacak, balık burcundan koç burcuna dönmüş olacak.'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 142

“Temiz bir kızın gönül verdiğini çağırdığı gibi keklik sesini ezgilendirdi, eşini çağırır” çevirisi aşağıdaki hangi beytin günümüz Türkiye Türkçesine çevirisidir?

ünün ötti keklik küler katġura/
kızıl aġzı kan teg kaşı kap kara

kökiş turna kökte ünün yaŋkular/
izilmiş titir teg uçar yėlgürer

sabā yėli koptı karanfil yıdın /
ajun barça bütrü yıpar burdı kin

ular kuş ünin tüzdi ünder ėşin/
silig kız okır teg köŋül bėrmişin

kara çumġuk ötti sata tumşukın /
üni oġlaġu kız üni tėg yakın

Açıklama:

ular kuş ünin tüzdi ünder ėşin/
silig kız okır teg köŋül bėrmişin 'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 143

Hangi beyitte binlerce anlamına gelen bir ikileme bulunmaktadır?

irinçig kışıġ sürdi yazkı esin/
yaruk yaz yana kurdı devlet yasın

yaġız yėr yıpar toldı kāfūr kitip /
bezenmek tiler dünyā körkin itip

tümen tü çėçekler yazıldı küle /
yıpar toldı kāfūr ajun yıd bile

kalık kaşı tügdi közi yaş saçar /
çėçek yazdı yüz kör küler katġurar

udır ėrdiŋ ėrse tur aç emdi köz/
ėşitmediŋ ėrse ėşit mende söz

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 144

Hangi seçenekte 3. teklik şahıs iyelik ekinden sonra gelen belirtme durumu eki bulunmaktadır?

tuġardın ese keldi öŋdün yeli /
ajun ėtgüke açtı uştmah yolı

yazı taġ kır oprı töşendi yadıp /
ėtindi kolı kaşı kök al kedip

kaz ördek kuġu kıl kalıkıġ tudı /
kakılayu kaynar yokaru kudı

irinçig kışıġ sürdi yazkı esin /
yaruk yaz yana kurdı devlet yasın

ünün ötti keklik küler katġura /
kızıl aġzı kan teg kaşı kap kara

Açıklama:

D seçeneğindeki yasın kelimesi ya+sı+n biçiminde oluşmuş olup buradaki +n 3. teklik şahıs iyelik ekinde sonra gelen belirtme durumu ekidir.

Doğru Cevap: D

Soru 145

Hangi seçenekte sıfat-fiil bulunmaktadır?

ular kuş ünin tüzdi ünder ėşin /
silig kız okır teg köŋül bėrmişin

irinçig kışıġ sürdi yazkı esin/
yaruk yaz yana kurdı devlet yasın

sabā yėli koptı karanfil yıdın /
ajun barça bütrü yıpar burdı kin

ünün ötti keklik küler katġura/
kızıl aġzı kan teg kaşı kap kara

udır ėrdiŋ ėrse tur aç emdi köz /
ėşitmediŋ ėrse ėşit mende söz

Açıklama:

A seçeneğinde yer alan bėrmişin kelimesi -miş, okır ise -r sıfat-fiil ekiyle oluşturulmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 146

Hangi seçenekte emir kipi çekiminde fiil bulunmaktadır?

iletü maŋa açtı dünyā sözin /
ayur körmediŋmü bu hakan yüzin

ular kuş ünin tüzdi ünder ėşin /
silig kız okır teg köŋül bėrmişin

kaz ördek kuġu kıl kalıkıġ tudı/
kakılayu kaynar yokaru kudı

udır ėrdiŋ ėrse tur aç emdi köz /
ėşitmediŋ ėrse ėşit mende söz

yazı taġ kır oprı töşendi yadıp /
ėtindi kolı kaşı kök al kedip

Açıklama:

D seçeneğindeki tur ve eşit fiilleri 2. teklik kişi emir çekimindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 147

Hangi beyitte “gökyüzü” anlamına gelen bir kelime bulunmaktadır?

tümen tü çėçekler yazıldı küle /
yıpar toldı kāfūr ajun yıd bile

yaġız yėr yaşıl torku yüzke badı/
hıtay arkışı yadtı tawġaç edi

tuġardın ese keldi öŋdün yeli /
ajun ėtgüke açtı uştmah yolı

yaġız yėr yıpar toldı kāfūr kitip/
bezenmek tiler dünyā körkin itip

kalık kaşı tügdi közi yaş saçar /
çėçek yazdı yüz kör küler katġurar

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 148

Hangi seçenekte zarf-fiil eki bulunmaktadır?

kalık kaşı tügdi közi yaş saçar /
çėçek yazdı yüz kör küler katġurar

kayusı kopar kör kayusı konar /
kayusı çapar kör kayu suv içer

yaġız yėr yaşıl torku yüzke badı /
hıtay arkışı yadtı tawġaç edi

ünün ötti keklik küler katġura/
kızıl aġzı kan teg kaşı kap kara

kurımış yıġaçlar tonandı yaşıl /
bezendi yipün al sarıġ kök kızıl

Açıklama:

D seçeneğinde yer alan katgura kelimesi katgur- fiiline -a zarf-fiil ekinin getirilmesiyle oluşmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 149

Aşağıdaki hangi beyitte tasvir birleşik fiil bulunmaktadır?

yorıġlı bulıt tėg yigitlikni ıdtım /
tüpi yėl kėçer tėg tiriglik tükettim

esizim yigitlik esizim yiğitlik /
tuta bilmedim men sini terk kaçıttım

yana kėlgil emdi yigitlik maŋa sen /
ayada tutayın aġı çuz töşettim

tiriglikke tatġı süçig cān sevinci /
yigitlik teg edgü yok ermiş ayıttım

esirkep açır-men saŋa ay yiğitlik /
kamuġ körkümi sen yırattıŋ yırattım

Açıklama:

B seçeneğinde tuta bilmedim kelime grubunda tut- fiili -e zarf-fiil eki yardımıyla bil- fiiline bağlanmış ve bu yapı yeterlik ifadesi taşıyan tasvir birleşik fiilini oluşturmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 150

Aşağıdaki hangi beyitte sıfat-fiil bulunmaktadır?

yorıġlı bulıt tėg yigitlikni ıdtım /
tüpi yėl kėçer tėg tiriglik tükettim

esizim yigitlik esizim yiğitlik /
tuta bilmedim men sini terk kaçıttım

yana kėlgil emdi yigitlik maŋa sen /
ayada tutayın aġı çuz töşettim

yıparsıġ kara başka kāfūr eşüdüm /
tolun teg tolu yüz kayuka ėlettim

esirkep açır-men saŋa ay yiğitlik /
kamuġ körkümi sen yırattıŋ yırattım

Açıklama:

A seçeneğinde bulunan yorıġlı kelimesi yürüyen anlamında olup kelilme yorı- fiiline -ġlı
sıfat-fiil eki getirilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 151

"ėşitgil biliglig negü tėp ayur" ifadesinde aşağıdaki eklerden hangisi bulunmaktadır?

emir kipi

sıfat-fiil eki

gelecek zamanın hikâyesi

geniş zamanın hikâyesinin şartı

şimdiki zaman 2. çoğul kişi eki

Açıklama:

Dinle, bilgili (kişi) ne diyor: "ėşitgil" emir kipi (-gil)

Doğru Cevap: A

Ünite 6

Soru 1

Harezm nedir?

Aral Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan bölgeye verilen
addır

Aras Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan bölgeye verilen addır

Arap Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan bölgeye verilen addır

Araç Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan bölgeye verilen addır

Arak Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan bölgeye verilen addır

Açıklama:

Aral Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan bölgeye verilen
addır

Doğru Cevap: A

Soru 2

"Aral Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan bölgeye verilen addır. " Tanım hangi başlığa aittir?

harezm

barezm

carezm

garezm

jarezm

Açıklama:

Harezm Aral Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan bölgeye verilen addır.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Harezm hangi coğrafyada bulunmaktadır?

Bugün Özbekistan ve Türkmenistan sınırları içinde kalmaktadır

Bugün Özbekistan ve Türkmenistan sınırları dışında kalmaktadır

Bugün Arabistan ve Türkmenistan sınırları içinde kalmaktadır

Bugün Tacikistan ve Türkmenistan sınırları içinde kalmaktadır

Bugün Pakistan ve Türkmenistan sınırları içinde kalmaktadır

Açıklama:

harezm Bugün Özbekistan ve Türkmenistan sınırları içinde kalmaktadır

Doğru Cevap: A

Soru 4

harezm 'de yaşayan halka ne ad verilir?

Harezmi

Barezmi

Carezmi

Darezmi

Farezmi

Açıklama:

harezm'de yaşayan halka harezmi adı verilir

Doğru Cevap: A

Soru 5

"İslâmiyet’ten önceki zamanlardan beri harezm e hâkim olanlara verilen unvandır " Tanım hangi başlığa aittir?

Harezmşah

Arezmşah

Barezmşah

Carezmşah

Darezmşah

Açıklama:

Harezmşah, İslâmiyet’ten önceki zamanlardan beri bölgeye hâkim olanlara verilen unvandır
Harezmşah, İslâmiyet’ten önceki zamanlardan beri harezm'e hâkim olanlara verilen unvandır

Doğru Cevap: A

Soru 6

Harezm Türkçesinin esas dil özelliklerini hangi kelime ve şekil ilgisi oluşturur?

Harezm Türkçesinin esas dil özelliklerini Oğuz, Kıpçak ve Kanglı boylarının ağızlarından alınan kelime ve şekil bilgisi oluşturur

Tarezm Türkçesinin esas dil özelliklerini Oğuz, Kıpçak ve Kanglı boylarının ağızlarından alınan kelime ve şekil bilgisi oluşturur

Harezm Türkçesinin esas dil özelliklerini Toğuz, Kıpçak ve Kanglı boylarının ağızlarından alınan kelime ve şekil bilgisi oluşturur

Harezm Türkçesinin esas dil özelliklerini Oğuz, Kıpçak ve Yanglı boylarının ağızlarından alınan kelime ve şekil bilgisi oluşturur

Harezm Türkçesinin esas dil özelliklerini Oğuz, Lıpçak ve Kanglı boylarının ağızlarından alınan kelime ve şekil bilgisi oluşturur

Açıklama:

Harezm Türkçesinin esas dil özelliklerini Oğuz, Kıpçak ve Kanglı boylarının ağızlarından alınan kelime ve şekil bilgisi oluşturur.Cevap :A

Doğru Cevap: A

Soru 7

"Karahanlı Türkçesiyle Çağatayca arasında bir geçiş dilidir. " Tanım hangi başlığa aittir?

Harezm Türkçesi

Uygur Türkçesi

Oğuz Türkçesi

Karamanlı türkçesi

Kıpçak Türkçesi

Açıklama:

Harezm Türkçesi Karahanlı Türkçesiyle Çağatayca arasında bir geçiş dilidir

Doğru Cevap: A

Soru 8

Harezm türkçesi hangi yazı geleneğine bağlı kalınarak yazılmıştır?

Uygur yazı geleneğine bağlı kalınarak yazılmıştır.

oğuz yazı geleneğine bağlı kalınarak yazılmıştır.

kıpçak yazı geleneğine bağlı kalınarak yazılmıştır.

Moğol yazı geleneğine bağlı kalınarak yazılmıştır.

osmanlı yazı geleneğine bağlı kalınarak yazılmıştır.

Açıklama:

Harezm Türkçesi Uygur yazı geleneğine bağlı kalınarak yazılmıştır. Cevap:A

Doğru Cevap: A

Soru 9

Harezm Türkçesi Orta Türkçe döneminin kaçıncı basamağını teşkil eder?

ikinci

üçüncü

dördüncü

beşinci

altıncı

Açıklama:

harezm türkçesi Orta Türkçe döneminin ikinci basamağını teşkil eder. Cevap: A

Doğru Cevap: A

Soru 10

Tarihteki Harezm Devleti, bugün hangi iki ülke topraklarında yer almıştır?

Çin-Hindistan

İran-Rusya

Özbekistan-Türkmenistan

Özbekistan-İran

Hindistan-İran

Açıklama:

Tarihteki Harezm Devleti, bugünkü Özbekistan ve Türkmenistan topraklarında hüküm sürmüş bir devlettir. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Harezm Türkçesi, Türkçenin kollarından hangi iki dilin birleşiminden oluşmuştur?

Özbek-Kıpçak

Karaim-Karaçay

Kazak-Nogay

Uygur-Başkurt

Oğuz-Kıpçak

Açıklama:

Harezm Türkçesi,Türkçenin kollarından olan "Oğuz ve Kıpçak" dillerinin birleşmesinden oluşmuş bir dildir.

Doğru Cevap: E

Soru 12

Zamahşeri'nin Arapçayı öğretmek için yazdığı ve Harezm Şahı Atsız'a sunulan bu eserin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Mukaddimetü'l Edeb

Divan-Hikmet

Hüsrev ü Şirin

Nehcü'l-Ferâdis

Kışaşul-Enbiya

Açıklama:

Zamahşeri'nin Arapçayı öğretmek için yazdığı ve Harezm Şahı Atsız'a sunulan bu eserin adı "Mukaddimetü'l Edeb" tir. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Harezm Türkçesinin ilk eseri olan "Kışaşul-Enbiya"yı kim yazmıştır?

Zamahşehri

İslam

Genceli Nizami

Rabguzi

Naima

Açıklama:

Harezm Türkçesinin ilk eseri olan "Kışaşul-Enbiya"yı "Rabguzi" yazmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesiyle yazılmış eserlerden biri değildir?

Mu'inu-Mûrid

Hüsrev ü Şirin

Nehcü'l Feradis

Kıssay-ı Yusuf

Mi'rac Nâme

Açıklama:

"Kıssay-ı Yusuf" adlı eser Tatar edebiyatı'na aittir. Harezm Türkçesiyle yazılmamıştır. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Aşağıdaki eser ve yazar eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Nehcü'l Feradis-Harezmi

Mukaddimetü'l Edeb-Zamahşeri

Kıssü'l-Enbiya-Rabgazi

Mu'inü'l-Mürid-İslam

Hüsrev-ü Şirin-Genceli Nizami

Açıklama:

"Nehcü'l Feradis" adlı eserin yazarı Harezmi değildir. Bu eserin yazarı "Muhammed bin Ali"dir. Harezmi "Muhabbet-name"nin yazarıdır. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 16

3. çoğul kişi "onlar" zamirinin Harezm Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

olır

unlar

oları

olara

olar

Açıklama:

3. çoğul kişi "onlar" zamirinin Harezm Türkçesindeki karşılığı "olar" dır.

Doğru Cevap: E

Soru 17

"Aytmak" fiilinin Harezm Türkçesinin "Emir Kipi"nde yazımı nasıldır?

aytın

aytayın

aytan

aytık

aytıkın

Açıklama:

"Aytmak" fiilinin Harezm Türkçesinin "Emir Kipi"nde yazımı "aytayın" dır. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Harezm Türkçesindeki "at-gınca" zarf-fiilinin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

atınca

atıncaya kadar

attığında

attığını

atarsa

Açıklama:

Harezm Türkçesindeki "at-gınca" zarf-fiilinin Türkçe karşılığı "atıncaya kadar"dır. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi "kör-üp-men" bildirme fiilinin Türkçedeki karşılığıdır?

görmüşüm

görmüş

gördüm

görse

görecek

Açıklama:

Harezm Türkçesindeki "kör-üp-men" bildirme fiilinin Türkçedeki karşılığı "gördüm" dür. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi Harezm tarihi için söylenemez?

Harezmşah, İslâmiyet’ten sonra bölgeye hâkim olanlara verilen unvandır.

Araplar tarafından fethedilene kadar bölgeye Afrigoğulları hâkim olmuştur.

Harezm, bugün Özbekistan ve Türkmenistan sınırları içinde kalmaktadır.

Çin, Hindistan, İran, Rusya gibi ülkeleri birbirine bağlayan mühim bir ticaret merkezidir.

1220-1231 döneminde Cengiz Han tarafından işgal edilmiştir.

Açıklama:

Harezmşah, İslâmiyet’ten önceki zamanlardan beri bölgeye hâkim olanlara verilen unvandır.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesi için söylenemez?

Türkçenin doğu kolunu teşkil eden Karahanlı Türkçesi temelinde gelişmiştir.

Harezm Türkçesinin esas dil özelliklerini Oğuz, Kıpçak ve Kanglı boylarının ağızlarından alınan kelime ve şekil bilgisi oluşturur.

Harezm Türkçesi, XI-XIII. yüzyıllara tekabül eder.

Karahanlı Türkçesiyle Çağatayca arasında bir geçiş dilidir.

Bu dönemin eserleri genellikle Uygur harfli olup çok az kısmı Arap harflidir.

Açıklama:

Bu dönemin eserleri genellikle Arap harfli olup çok az kısmı Uygur harflidir.

Doğru Cevap: E

Soru 22

I. Zemahşeri tarafından yazılmıştır.
II. Arapçayı öğrenmek isteyenler için kısa cümleler ve kelimelerden oluşan bir sözlüktür.
Yukarıda özellikleri sıralanan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Mukaddimetü’l-Edeb

Kısasü’l-Enbiya

Mu‘inü’l-Mürid

Nehcü ’l-Feradis

Muhabbet-name

Açıklama:

Mukaddimetü’l-Edeb

Doğru Cevap: A

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi "Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği"dir ?

Mi‘rac-name

Oğuz Kagan Menakıbı

Muhabbet-name

Hüsrev ü Şirin

Nehcü’l-Feradis

Açıklama:

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü’l-Feradis Mahmud bin
‘Ali tarafından 1357-1358 yıllarında yazılmıştır

Doğru Cevap: E

Soru 24

Oğuz Kağan Destanı'nın bilinen tek yazma nüshası aşağıdakilerden hangisinde yer alır?

British Museum

Millet Kütüphanesi

Paris Bibliothèque Nationale

Süleymaniye Kütüphanesi

Bursa Yazma ve Basma Eserler Kütüphanesi

Açıklama:

bilinen tek yazma nüshası, Paris Bibliothèque Nationale, Supplement Turc, no. 1001’de kayıtlıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesinde görülen ses değişikliklerinden biri değildir?

Kelime içinde ve kelime sonundaki /b/ler çoklukla /w/ye dönüşmüştür.

Kelime başı /b/ler ñ’li kelimelerde /m/ye dönüşmüştür.

d’li ve y’li şekiller birlikte görülür.

Kelime başlarındaki /t/ler genellikle korunmuştur.

bar, bar-, bol-, bèr- gibi kelimelerdeki kelime başı /b/ ünsüzü Harezm Türkçesinde korunmamıştır.

Açıklama:

bar, bar-, bol-, bèr- gibi kelimelerdeki kelime başı /b/ ünsüzü Harezm Türkçesinde korunmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisinde Harezm Türkçesinde çokluk 2. kişi iyielik eki örneklenmiştir?

sözüñ

yüzüm

karındaşımız

kuluñuz

kündüzin

Açıklama:

kuluñuz

Doğru Cevap: D

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesinde gelecek zaman sıfat-fiil ekini örnekler?

keldeçi yazukı

kıldukum işlerniñ

aymış sözleriñdin

togmazdın aşnu

kötrü bilmegeni üçün

Açıklama:

kel+deçi yazukı : gelecek günahı

Doğru Cevap: A

Soru 28

Aşağıdaki fiil çekimlerinden hangisi Harezm Türkçesinde şimdiki zaman ifadesi taşıyabilir?

bara turur

yüritgey-men

tileyür-men

körüpmiz

turukmışlar

Açıklama:

bara turur: "gider"
Şimdiki zaman için "Zarf-fiil + (turur) + kişi zamiri" yapısı kullanılır. Bu şimdiki zaman şekli XIV. yüzyıl metinlerinde çok
seyrektir. XIV. yüzyıl metinlerinde geniş zaman yerine kullanılır. Bu şekil Çağatay döneminde şimdiki zaman haline gelmiştir. Rabguzi’de görülen -y-men, -y-sen, işit-me-y-siz
gibi Çağataycaya has özellikler öbür metinlerde bulunmaz.
Teklik 1. kişi -a (u, yu) turur-men: bar-a turur-men ‘gidiyorum’, gitmekteyim’.
Teklik 2. kişi -a (u, yu) turur-sen: bar-a turur-sen,
Teklik 3. kişi -a (u, yu) turur: bar-a turur.
Çokluk 1. kişi -a (u, yu) turur-miz: bar-a turur-miz, kıl-u turur-miz.
Çokluk 2. kişi -a (u, yu) turur-siz: bar-a turur-siz.
Çokluk 3. kişi -a (u, yu) turur-lar: bar-a tururlar.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesinde "yuvarlanmak, debelenmek" anlamına gelen bir fiildir?

bıskır-

agna-

kedigle-

kunuş-

yazıla-

Açıklama:

agna-: yuvarlanmak, debelenmek

Doğru Cevap: B

Soru 30

Aral Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan bölgeye verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Özbekistan

Harezm

Türkmenistan

Semerkand

Buhara

Açıklama:

Harezm, Aral Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan bölgeye verilen addır.

Doğru Cevap: B

Soru 31

Türkçenin doğu kolunu teşkil eden Karahanlı Türkçesi temelinde Oğuz ve Kıpçak Türkçelerinin bu bölgede iyice karışıp kaynaşmasından oluşan dile verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Harezm Türkçesi

Çağtayca Tükçesi

Orta Türkçe

Oğuz Türkçesi

Kanglı Türkçesi

Açıklama:

Harezm Türkçesi, XI-XIII. yüzyıllarda nüfus yapısı ve siyasî bakımdan Türkleşen Harezm bölgesinde Oğuz, Kıpçak ve Kanglı boylarının yerleşik hayata geçmeleriyle Türkçenin doğu kolunu teşkil eden Karahanlı Türkçesi temelinde Oğuz ve Kıpçak Türkçelerinin bu bölgede iyice karışıp kaynaşmasından oluşan dile verilen addır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Zamahşeri tarafından Arapçayı öğretmek için kısa cümleler ve kelimelerden oluşan bir sözlük olan 1128-1144 yılları arasında yazılıp Harezm şahı Atsız [1075-1144]’a sunulan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Nehcü ’l-Feradis

Hüsrev ü Şirin

Mu‘inü ’l-Mürid

Mukaddimetü ’l-Edeb

Kısasü’l-Enbiya

Açıklama:

Mukaddimetü ’l-Edeb [=Edebe Giriş]; Zamahşeri tarafından Arapçayı öğretmek için 1128-1144 yılları arasında yazılıp Harezm şahı Atsız [1075-1144]’a sunulmuştur. Arapçayı öğrenmek isteyenler için kısa cümleler ve kelimelerden oluşan bir sözlük olan Mukaddimetü ’l-Edeb isimler, fiiller, isim ve fiil dışındaki dil bilgisi unsurları, isim çe-kimi, fiil çekimi diye beş ana bölümden oluşmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 33

Harezm Türkçesi eserlerinden Nehcü ’l-Feradis [=Cennetlerin Açık Yolu]’nun yazarı aşağıdakilerden hangidiir?

Zamahşeri

Nasiru ’d-din bin

Burhanu’d-din ar-Rabguzi

Genceli Nizâmî

Mahmud bin ‘Ali

Açıklama:

Nehcü ’l-Feradis [=Cennetlerin Açık Yolu] Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü ’l-Feradis Mahmud bin ‘Ali tarafından 1357-1358 yıllarında yazılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 34

Eserin tek yazma nüshası Uygur harfli olup Paris Bibliothèque Nationale’de olup, bu yazma 1436’da Herat’ta Mansur Bahşı tarafından istinsah edilmiş eser aşağıdakilerden hangisidir?

Kısasü’l-Enbiya

Hüsrev ü Şirin

Mi‘rac-name

Oguz Kagan Menakıbı

Muhabbet-name

Açıklama:

Mi‘rac-name Mi‘rac-name, üslup ve konu bakımından Nehcü’l-Feradis’e benzeyen yazarsız bir eserdir. Miraç vakasını anlatan bu eser Nehcü’l-Feradis adlı bir eserden tercüme edilmiştir. Eserin tek yazma nüshası Uygur harfli olup Paris Bibliothèque Nationale’dedir. Bu yazma 1436’da Herat’ta Mansur Bahşı tarafından istinsah edilmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Hazerm Türkçe’sinde şimdiki zaman zar fiil + kişi zamri tekil 1. Kişiyle çekimlenmiş ‘gidiyorum, gitmekteyim’ aşağıdakilerden hangisidir?

bar-a turur-sen

bar-a turur

bar-a turur-siz

bar-a tururlar

bar-a turur-men

Açıklama:

Teklik 1. kişi -a (u, yu) turur-men: bar-a turur-men ‘gidiyorum’, gitmekteyim’.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Harezm Türkçesi sözlüğü olarak başvurulabilecek en temel kaynak aşağıdakilerden hangisidir?

Clauson sözlüğü

Harezm Türkçesi sözlüğü

Fazilov sözlüğü

Mi‘rac-name sözlüğü

Zamahşeri sözlüğü

Açıklama:

Sir Gerard CLAUSON, sözlüğünde Harezm Türkçesi söz varlığına da yer vermiştir. Harezm Türkçesi sözlüğü olarak başvurulabilecek en temel kaynak Clauson sözlüğüdür. (CLAUSON, Sir Gerard: An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Tur-kish: London 1972, XLVIII+989 s. Oxford University Press.) Harezm Türkçesi söz varlığı için bir diğer kaynak da E. FAZILOV’un hazırlamış olduğu iki ciltlik Harezm Türkçesi sözlüğüdür.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Harezm Türkçesi döneminde meydana gelen ses değişmelerine verilen örneklerden aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

kazgan > kazan,

butak > buvak

sargar- > sarar

açıg > açı,

atlıg > atlı

Açıklama:

• g / g > Ø değişimi kazgan > kazan, sargar- > sarar- açıg > açı, arıg > arı, atlıg > atlı, butak > budak.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçe’sindeki gelecek zaman eklerinden biri değildir?

-gay / -gey + kişi zamiri

ga / -ge + kişi zamiri

-ısar + kişi zamiri, -mış bolgay + kişi zamiri

gan / -gen, -kan / -ken: ayt-gan

-gum / -güm (+ turur), -gam / -gem

Açıklama:

Harezm Türkçesi gelecek zaman eklerini saymak.

-gay / -gey + kişi zamiri (gelecek zaman-gereklilik),
ga / -ge + kişi zamiri (gelecek zaman-gereklilik ve istek),
-ısar + kişi zamiri, -mış bolgay + kişi zamiri (tam ‘kesin’ gelecek zaman),
-gum / -güm (+ turur), -gam / -gem (belirli gelecek zaman) ekleriyle teşkil edilir.

Doğru Cevap: D

Soru 39

I. Esas dil özelliklerini Oğuz, Kıpçak ve Kanglı boylarının ağızlarından alınan kelime ve şekil bilgisi oluşturur.
II. Karahanlı Türkçesinin bazı etkileri görülmektedir.
III. Yalnızca Arap alfabesi kullanılmıştır.
IV. Yerini sonrasında Çağatay Türkçesine bırakmıştır.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yalnız I

II, III

I, IV

I, II, III

I, II, IV

Açıklama:

Esas dil özelliklerini Oğuz, Kıpçak ve Kanglı boylarının ağızlarından alınan kelime ve şekil bilgisi oluşturur. Karahanlı Türkçesinin yazı ve söz varlığı bakımından bazı etkileri görülmektedir. Yerini sonrasında Çağatay Türkçesine bırakmıştır. Ancak yalnızca Arap alfabesi kullanılmamıştır. Çoğunlukla Arap alfabesi kullanılmakla birlikte çok az kısmı Uygur harflidir.

Doğru Cevap: E

Soru 40

“Yazımda …………. Türkçesi geleneği devam ettirilmiş, metinlerde …………. Uygur yazı geleneğine bağlı kalınarak yazılmıştır. …………. metinlerde bile ünlüler harflerle yazılarak gösterilmiştir.” ifadesinde boş bırakılan yerlere sırasıyla hangileri getirilmelidir?

Çağatay - ünlüler - Edebî

Karahanlı - ünlüler - Harekeli

Kıpçak - ünsüzler - Edebî

Çağatay - ünlüler - Harekeli

Karahanlı - ünsüzler - Uzun

Açıklama:

Yazımda Karahanlı Türkçesi geleneği devam ettirilmiş, metinlerde ünlüler Uygur yazı geleneğine bağlı kalınarak yazılmıştır. Harekeli metinlerde bile ünlüler harflerle yazılarak gösterilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

I. Çok heceli kelimelerin sonundaki +ġ düşmüştür: arıġ > arı.
II. Yönelme eki +ḳa / +ke’nin yanında +A da kullanılmaya başlanmıştır: bizge / bize
III. İsimden isim yapma eki olan +lıġ/+lig ekinin ġ/g ünsüzü düşerek ekin +lI şekli de görülmeye başlanmıştır: atlıġ/ atlı
Verilen ifadeler aşağıdakilerden hangisi ile ilgilidir?

Harezm Türkçesini Çağatay Türkçesinden ayıran başlıca özellikler

Uygur Türkçesini Karahanlı Türkçesinden ayıran başlıca özellikler

Harezm Türkçesini Karahanlı Türkçesinden ayıran başlıca özellikler

Çağatay Türkçesini Uygur Türkçesinden ayıran başlıca özellikler

Çağatay Türkçesini Karahanlı Türkçesinden ayıran başlıca özellikler

Açıklama:

Çok heceli kelimelerin sonundaki +g düşmesi: arıg > arı. Yönelme eki +ka / +ke’nin yanında +A da kullanılmaya başlanması: bizge / bize. İsimden isim yapma eki olan +lıg/+lig ekinin g/g ünsüzü düşerek ekin +lI şekli de görülmeye başlanması: atlıg / atlı Harezm Türkçesini Karahanlı Türkçesinden ayıran başlıca özelliklerdendir.

Doğru Cevap: C

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisinde gelecek zaman eki kullanılmamıştır?

bara tururlar

bitigey

bolġaysen

ölgüŋ

tapġamen

Açıklama:

Gelecek zaman eki kullanılanlar şu şekildedir: bitigey, bolġaysen, ölgüŋ ve tapġamen. Ancak bara tururlar ifadesinde şimdiki zaman eki kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Zamahşeri tarafından Arapçayı öğretmek için 1128-1144 yılları arasında yazılıp Harezm şahı Atsız’a sunulan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Nehcü’l-Feradis

Mukaddimetü’l-Edeb

Dasitan-ı Cumcuma

Hüsrev ü Şirin

Kısasü’l-Enbiya

Açıklama:

Mukaddimetü’l-Edeb, Zamahşeri tarafından Arapçayı öğretmek için 1128-1144 yılları arasında yazılıp Harezm şahı Atsız’a sunulan eserdir.

Doğru Cevap: B

Soru 44

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Nehcü’l-Feradis

Kısasü’l-Enbiya

Mu‘inü’l-Mürid

Muhabbet-name

Mukaddimetü’l-Edeb

Açıklama:

Nehcü’l-Feradis, Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan eserdir. Onar fasıllı dört baptan meydana gelmektedir. Eser, dünya ve ahirette mutlu olmak için gerekli Müslümanlık bilgilerinin el kitabı gibidir

Doğru Cevap: A

Soru 45

I. Dokuz ünlü vardır.
II. İsimlerde çokluk eki kullanılmamaktadır.
III. Kelime köklerinde ve eklerde yuvarlaklaşma görülmektedir.
IV. Kelime başı /b/ler ŋ’li kelimelerde /m/ye dönüşmüştür.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi Harezm Türkçesi ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız IV

I, III

I, II, III

I, III, IV

Açıklama:

Harezm Türkçesinde dokuz ünlü vardır. Kelime köklerinde ve eklerde yuvarlaklaşma görülmektedir. Kelime başı /b/ler ŋ’li kelimelerde /m/ye dönüşmüştür. Çokluk bütün kelimelerde +lAr ekiyle yapılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Harezm Türkçesinde zamirler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

mendin (benden)

saŋa (sana)

anda (onda)

onlardın (onlardan)

siziŋ (sizin)

Açıklama:

Seçeneklerdeki mendin (benden), saŋa (sana), anda (onda) ve siziŋ (sizin) zamirleri doğru olarak verilmiştir. Ancak onlardın (onlardan) değil, doğrusu alardın veya anlardın (onlardan) şeklinde olmalıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Sir Gerard Clauson tarafından hazırlanan An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish adlı eser ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Harezm Türkçesi ile ilgili bazı edebî metinlerin yer aldığı eserdir.

Yalnızca Mukaddimetü’l-Edeb’in sözvarlığının yer aldığı eserdir.

Nehcü’l-Feradis ile ilgili değerlendirmelerin bulunduğu kaynaktır.

Hüsrev ü Şirin ile ilgili değerlendirmelerin bulunduğu kaynaktır.

Harezm Türkçesi sözlüğü olarak başvurulabilecek en temel kaynaktır.

Açıklama:

Harezm Türkçesi eserlerinin söz varlığı üzerine bütünlüklü bir çalışma henüz yapılmamıştır Sir Gerard Clauson tarafından hazırlanan An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish adlı eser, Harezm Türkçesi sözlüğü olarak başvurulabilecek en temel kaynaktır.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Harezm Türkçesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Kelimelerin eski ve yeni biçimlerinin bir arada kullanıldığı görülmektedir.

Ödünçleme kelimelerin çoklukla +lIK, +lIG +çI, +sIz ve +lA ekleriyle Türkçeleştirildikleri görülmektedir.

Harezm Türkçesi metinlerinde yalnızca /e/’li kullanımlar yer almakta, /ė /’li biçimler kullanılmamaktadır.

Harezm Türkçesi öncesi metinlerde geçmeyen veya nadir geçen çok sayıda kelimenin kullanıldığı görülmektedir.

Eski Türkçe ve Karahanlı Türkçesi ile kıyaslandığında bazı ses değişimlerinin olduğu görülmektedir.

Açıklama:

Karahanlıcadan Çağataycaya geçişte /e/ > /i/ değişiminde Harezm Türkçesi /ė/ yanlısıdır. Harezm Türkçesi metinlerinde /ė/’nin kullanımı ise karışıktır. /e/’li ve /ė /’li biçimler bir arada kullanılır. Örnek: er / ėr (er, erkek)

Doğru Cevap: C

Soru 49

Harezm adı ne anlam ifade etmektedir?

Aral Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan bölgeye verilen addır.

Aral Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan denize verilen addır.

Aral Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan okyanusa verilen addır.

Aral Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan şelaleye verilen addır.

Aral Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan göle verilen addır.

Açıklama:

Aral Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan bölgeye verilen addır.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Hangisi Aral Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan bölgeye verilen addır

Harezm

Harzem

Herzem

Harza

Harzım

Açıklama:

Harezm Aral Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan bölgeye verilen addır

Doğru Cevap: A

Soru 51

Harezm bölgesi hangi ülke veya ülkelerin sınırları içerisinde kalmaktadır?

Türkiye

Suriye

Yunanistan

Bulgaristan

Özbekistan ve Türkmenistan

Açıklama:

Harezm Özbekistan ve Türkmenistan sınırları içinde kalmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 52

Harezm bölgesinde yaşayan halka ne ad verilir?

Harızm

Harezmî

Harzemşah

Harez

Har

Açıklama:

Harezm bölgesinde yaşayan halka Harezmî (=Harezmli) denilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 53

1920’ye kadar Batı Harezm Hanlığının tabi olarak yönetildiği ulus aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlılar

Ruslar

Bulgarlar

Çeçenler

Polonyalılar

Açıklama:

1920’ye kadar Batı Harezm Hanlığı Ruslara tabi olarak yönetilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 54

Mukaddimetü ’l-Edeb [=Edebe Giriş] eserinin bilinen kaç nüshası mevcuttur?

Açıklama:

Mukaddimetü ’l-Edeb [=Edebe Giriş] eserinin bilinen 20 nüsası mevcuttur.

Doğru Cevap: C

Soru 55

Polonyalı Türkbilimci Ananiasz ZAJÂCZKOWSKI tarafından 1967’de Mukaddimetü'l-Edeb'in Yozgat nüshasının yayımlanan bölümü aşağıdakilerden hangisi ile ilgilidir?

İnsanlar

Hayvanlar

Doğa

Ahlak

Sağlık

Açıklama:

Polonyalı Türkbilimci Ananiasz ZAJÂCZKOWSKI 1967’de Yozgat nüshasının hayvanlarla ilgili bölümünü yayınlamıştır.
Polonyalı Türkbilimci Ananiasz ZAJÂCZKOWSKI 1967’de Yozgat nüshasının hayvanlarla ilgili bölümünü yayımlamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 56

Mu‘inü ’l-Mürid [=Müridin Yardımcısı] eseri yaklaşık kaç beyittir?

500

600

700

800

900

Açıklama:

Mu‘inü ’l-Mürid [=Müridin Yardımcısı] eseri 900 beyitten oluşmaktadır.
Mu‘inü ’l-Mürid [=Müridin Yardımcısı] eseri yaklaşık 900 beyitten oluşmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 57

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü ’l-Feradis kim tarafından yazılmıştır?

Mahmud bin Ali

Genceli Nizami

Muhammed bin Ahmet

Mansur Bahşı

Muhammed Hoca Bey

Açıklama:

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü ’l-Feradis Mahmud bin ‘Ali tarafından yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Muhabbet-name kim tarafından yazılmıştır?

Alaeddin Muhammed

Kutb

Rabguzi

Harezmi

Cengiz Han

Açıklama:

Muhabbet-name Harezmi tarafından yazılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 59

Aşağıdakilerden hangisi Mukaddimetü’l-Edeb adlı eserin bölümlerinden biri değildir?

İsimler

Fiiller

İsim çekimi

Fiil çekimi

Atasözleri

Açıklama:

Arapçayı öğrenmek isteyenler için kısa cümleler ve kelimelerden oluşan bir sözlük olan Mukaddimetü’l-Edeb "isimler, fiiller, isim ve fiil dışındaki dil bilgisi unsurları, isim çekimi, fiil çekimi" diye beş ana bölümden oluşmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 60

Arapların bölgeyi ele geçirmesinden önce Harezm’de yaşayan halk hangi soydandır?

İranî

Çin

Hint

Türk

Moğol

Açıklama:

Yapılan araştırmalar Harezm bölgesinde yaşayanların Harezmce diye de adlandırılan bir dil kullandıklarını; bu dilin, İranî bir dil olduğunu göstermiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 61

Dîvânü Lügâti’t-Türk’e göre Harezm bölgesinde hangi Türk boyu meskundur?

Yağma

Tohsı

Karluk

Küçet

Özbek

Açıklama:

X. yüzyıl Arap coğrafyacıları ve tarihçilerinin kaydettiklerine göre Ürgenç ve Zencan’a Türk kapısı denilmesi, XI. yüzyılda Dîvânü Lügâti’t-Türk’te bölgede yerleşik Türk boyunun adı olarak Küçet isminin geçmesi bölgede daha o dönemdeki Türk varlığını göstermesi bakımından önemlidir.

Doğru Cevap: D

Soru 62

Harezm bölgesi Cengiz’in ölümü üzerine hangi oğlunun payına düşmüştür?

Kubilay

Tuluy

Coçi

Çağatay

Ögeday

Açıklama:

Cengiz Han’ın 1227’de ölümünden sonra bölge Coçi’nin payına düşmüştür. Bölge XIII. yüzyılın başlarından XIV. yüzyılın sonlarına kadar Altunorda’ya bağlı kalmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 63

1920’de Harezm Halk Cumhuriyeti olarak kurulan ve 1921’de Harezm Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti olarak statüsü değiştirilen devlet kaç tarihinde tarih sahnesinden silinmiştir?

1917

1921

1924

1928

1935

Açıklama:

Harezm bölgesi, 1873’te Ruslar tarafından işgal edilmiştir. 1920’ye kadar Batı Harezm Hanlığı Ruslara tabi olarak yönetilmiş, 1920’de Harezm Halk Cumhuriyeti kurulmuş, 1921’de Harezm Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuştur. Bölgenin 1924’te doğu tarafı Özbekistan’a, batı tarafı Türkmenistan’a bırakılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 64

Zamahşeri tarafından Arapçayı öğretmek için 1128-1144 yılları arasında yazılıp Harezm şahı Atsız [1075-1144]’a sunulan bir eser olan Mukaddimetü'l-Edeb’ in Şuster nüshasını kim neşretmiştir?

Reşit Rahmeti Arat

Ahmet Caferoğlu

Fuat Köprülü

Nuri Yüce

Saadet Çağatay

Açıklama:

Mukaddimetü’l-Edeb’in Şuster nüshasını Nuri Yüce neşretmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 65

Nehcü’l-Feradis adlı eserin Yeni Cami nüshasını tıpkıbasım olarak kim yayımlamıştır ?

János Eckmann

Reşit Rahmeti Arat

Ali Fehmi Karamanlıoğlu

Necmeddin Hacıeminoğlu

Recep Toparlı

Açıklama:

Nehcü’l-Feradis’in Yeni Cami nüshası 1956’da János Eckmann tarafından tıpkıbasım olarak yayımlanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 66

Aşağıdakilerden hangisinde gelecek zaman sıfat-fiil eki yoktur?

bütgüçi

keldeçi

körüşgülük

kılmagu

aymadın

Açıklama:

E seçeneğinde bulunan aymadın kelimesi ay- fiiline -madın zarf-fiil eki getirilmesiyle oluşmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 67

Aşağıdakilerden hangisinde zarf-fiil eki bulunmaktadır?

baruçak

kıldaçı

keçgüsüz

aytkan

aymış

Açıklama:

A seçeneğindeki baruçak bar- fiiline -uçak zarf-fiil eki getirilmesiyle oluşmuştur. Diğerlerinin tamamında sıfat-fiil ekleri bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 68

1968’de Necmeddin Hacıeminoğlu tarafından İstanbul’da yayımlanan Harezm Türkçesine ait eser aşağıdakilerden hangisidir?

Kutb’un Hüsrev ü Şirin’i

İslam’ın Mu‘inü ’l-Mürid’i

Rabguzi’nin Kısasü’l-Enbiya’sı

Zemahşerî’nin Mukaddimetü’l-Edeb’i

Harezmî’nin Muhabbet-nâme’si

Açıklama:

Kutb adlı şairin Altunorda [1127-1502] hanı Özibekoğlu Tınıbek Han [1341-1342] ve eşi Melike Hatun adına Harezm Türkçesiyle yapılan ilk manzum çevirisinin Büreküzoğlu Berke tarafından kırk iki yıl sonra 1383’te İskenderiye’de Altunbuğa adına çoğaltılan yazması eldedir. Bu yazma ilkin Ananiasz ZAJÂCZKOWSKI [1903-1970] tarafından çalışılmıştır (Najstarsza wersja Turecka, Husräv u Şirin Qutba I-II: Wars-zawa 1958). 1968’de de Necmeddin HACIEMİNOĞLU tarafından İstanbul’da yayımlanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 69

Oguz Kagan Menakıbı’nın bilinen tek yazma nüshası nerededir?

İstanbul

St. Petersburg

Venedik

Paris

Taşkent

Açıklama:

Oguz Kagan Menakıbı’nın bilinen tek yazma nüshası, Paris Bibliothèque Nationale, Supplement Turc, no. 1001’de kayıtlıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 70

Harezm bugün hangi ülkelerin sınırları içinde yer almaktadır?

Arnavutluk ve Makedonya

Yunanistan ve Bulgaristan

Özbekistan ve Türkmenistan

Türkiye ve Suriye

Afganistan ve İran

Açıklama:

Harezm, Aral Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan bölgeye verilen addır. Bugün Özbekistan ve Türkmenistan sınırları içinde kalmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 71

1097’de Sultan Sencer, Kutbuddin Muhammed’i Harezm şahı tayin edince bölgede kaç yılına kadar sürecek olan Harezmşahlar hanedanı dönemi başlamıştır?

1229

1231

1310

1313

1236

Açıklama:

1097’de Sultan Sencer, Kutbuddin Muhammed’i Harezm şahı tayin edince bölgede 1231 yılına kadar sürecek olan Harezmşahlar hanedanı dönemi başlamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 72

Harezm Türkçesinin dil özellikleri aşağıdakilerden hangisinden etkilenmemiştir?

Oğuz boyu

Kanglı boyu

Karahanlı Türkçesi

Kıpçak boyu

Osmanlı Türkçesi

Açıklama:

Harezm Türkçesinin esas dil özelliklerini Oğuz, Kıpçak ve Kanglı boylarının ağızlarından alınan kelime ve şekil bilgisi oluşturur. Karahanlı Türkçesi de, Harezm Türkçesi üzerinde yazı ve söz varlığı bakımından etkili olmuştur. XIII. yüzyıldan itibaren ürün vermeğe başlayan ve Orta Türkçe döneminin ikinci basamağını teşkil eden bu yazı dili XIV. yüzyılda altın çağını yaşamıştır. Bu bölgeyle sınırlı kalmayıp Altınorda’nın bazı şehirleriyle Kırım’da da yazı dili olarak kullanılmıştır. XIV. yüzyıldan sonra yerini Çağataycaya bırakmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 73

I. Edebe Giriş II. Nebilerin Kıssaları III. Müridin Yardımcısı IV. Cennetlerin Açık Yolu V. Bilge Kağan Destanı Yukarıdakilerden hangisi Harezm Türkçesi eserleri arasında yer alır?

I, II, V

I, III, IV, V

Yalnız II

I, II, III, IV

I, IV

Açıklama:

Edebe Giriş, Nebilerin Kıssaları, Müridin Yardımcısı, Cennetlerin Açık Yolu Harezm Türkçesi eserleri arasındadır. Fakat Bilge Kağan Destanı bu sıralamada yoktur.

Doğru Cevap: D

Soru 74

Harezm Türkçesi döneminin ilk eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Nebilerin Kıssaları

Oğuz Kağan Destanı

Edebe Giriş

Hüsrev ü Şirin

Mi’rac-name

Açıklama:

Nebilerin Kıssaları, Harezm Türkçesi döneminin ilk eseridir. Nasiru ’d-din bin Burhanu’d-din ar-Rabguzi ta-rafından 1310-1311 yılında yazılıp Nasiru ’d-din Tok Buga’ya sunulan Farsça bir eserin Türkçeye uyarlanmış hâlidir.

Doğru Cevap: A

Soru 75

Arapçayı öğretmek için yazılmış olan Harezm Türkçesi eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Mi‘rac-name

Hüsrev ü Şirin

Mukaddimetü ’l-Edeb

Muhabbet-name

Oguz Kagan Menakıbı

Açıklama:

Mukaddimetü ’l-Edeb (Edebe Giriş), Zamahşeri tarafından Arapçayı öğretmek için 1128-1144 yılları arasında yazılıp Harezm şahı Atsız [1075-1144]’a sunulmuştur. Arapçayı öğrenmek isteyenler için kısa cümleler ve kelimelerden oluşan bir sözlük olan Mukaddimetü’l-Edeb isimler, fiiller, isim ve fiil dışındaki dil bilgisi unsurları, isim çe-kimi, fiil çekimi diye beş ana bölümden oluşmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 76

Harezm Türkçesinde kaç ünlü bulunmaktadır?

Açıklama:

Harezm Türkçesinde 9 ünlü harf bulunmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 77

"sabır > sabur; böri > börü; yöri- > yörü" örnekleri incelendiğinde Harezm Türkçesi ses özellikleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

İsim çekim ekleri kullanılır.

Ünsüz değişmeleri vardır.

İsmin yönelme hâli vardır.

Ünlü yuvarlaklaşması görülür.

İsmin ilgi hâli vardır.

Açıklama:

Verilen kelimeler Harezm Türkçesindeki ünlü yuvarlaklaşmasına örnektir.

Doğru Cevap: D

Soru 78

"meŋleri bol-mas üçün" ifadesinin Türkiye Türkçesine doğru çevrilişi hangisidir?

benleri olmadığı için

benleri bol olduğu için

benleri olduğu için

benleri çok olması için

benleri yok olduğu için

Açıklama:

Harezm Türkçesinin ses özelliklerinde geniş zaman sıfat-fiillerinin olumsuzu şekli şöyledir: -maz / -mez, -mas / -mes: tog-maz+dın aşnu, kör-mez yerde, meŋleri bol-mas üçün "benleri olmadığı için", tüken-mes gına "tükenmez zenginlik"

Doğru Cevap: A

Soru 79

"sıgın-gu yer, yat-gu yèr, kılma-gu iş" ifadeleri incelendiğinde "-gu" ekinin işlevi nedir?

Geçmiş zaman sıfat fiili

Gelecek zaman sıfat fiili

Geniş zaman sıfat fiili

Zarf fiil eki

Bildirme eki

Açıklama:

Gelecek zaman sıfat-fiillerinde -gu / -gü (gelecek ve zorunluluk) eki gelecek anlamı katmıştır. Örnekler anlamlarıyla beraber şu şekildedir: sıgın-gu yer "sığınacak yer", yat-gu yèr, kılma-gu iş "yapılmayacak iş", kel-gü yazuklaruŋuznı "gelecek günahlarınızı"

Doğru Cevap: B

Soru 80

Harezm bölgesi bugün hangi iki ülke toprakları arasında kalmaktadır?

Özbekistan-Türkmenistan

Türkiye-İran

Tacikistan-Afganistan

Kazakistan-Kırgızistan

Gürcistan-Azerbaycan

Açıklama:

Harezm, Aral Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan bölgeye verilen addır. Bugün Özbekistan ve Türkmenistan sınırları içinde kalmaktadır.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 81

Harezm Türkçesi aşağıdaki hangi iki dil arasında bir geçiş dil olma özelliği gösterir?

Arapça-Uygurca

Karahanlı Türkçesi-Çağatayca

Göktürkçe-Farsça

Latince-Rusça

Osmanlıca-Yunanca

Açıklama:

Karahanlı Türkçesiyle Çağatayca arasında bir geçiş dilidir.
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 82

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan ve Mahmud bin ‘Ali tarafından 1357-1358 yıllarında yazılan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Mu‘inü’l-Mürid [=Müridin Yardımcısı]

Hüsrev ü Şirin

Nehcü’l-Feradis [=Cennetlerin Açık Yolu]

Muhabbet-name

Mi‘rac-name

Açıklama:

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Mahmud bin ‘Ali tarafından 1357-1358 yıllarında yazılan eser, Nehcü’l-Feradis [=Cennetlerin Açık Yolu]'dir.
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 83

Harezm Türkçesinde ses yapısı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Sekiz (8) tane ünlü harf bulunur.

Örnekler verilirken isim kök ve gövdelerine gelen ekler -, fiil kök ve gövdelerine gelen ekler + işareti ile belirtilmiştir.

/ (=eğik çizgi) fiilin, geçmiş,şimdi ve gelecek zaman kiplerini ayırmak için kullanılmıştır.

Ünlü yuvarlaklaşması görülmektedir

b > m değişimi, ünsüz değişimlerine bir örnek olarak verilebilir.

Açıklama:

Ünlü yuvarlaklaşması görülmektedir:
a) Kelime köklerinde: sabır > sabur, böri > börü, yöri- > yörü-
b) Eklerde: ademnüñ, za‘ifluk
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 84

Harezm Türkçesinde, +GArU / KArU / +KArI, +rA çekim ekleri ismin hangi halini gösterir?

İlgi Hâli

Yükleme Hâli

Yönelme Hâli

Vasıta Hâli

Yön Gösterme Hâli

Açıklama:

Harezm Türkçesinde, +GArU / KArU / +KArI, +rA çekim ekleri ismin Yön Gösterme Hâlini gösterir.
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 85

Harezmi Türkçesinde "kayusı, neme (nème), kayu" gibi zamirler aşağıdakilerden hangi zamirlere örnektir?

Soru zamirleri

Çokluk 1. Kişi

İşaret zamirleri

Teklik 3. Kişi

Belgisiz zamirler

Açıklama:

kim, ne (nè), kayusı, neme (nème), kayu gibi zamirler, soru zamirleridir.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 86

Harezm Türkçesi sözlüğü olarak başvurulabilecek en temel kaynak aşağıdakilerden hangisidir?

Divanü Lügati't-Türk

Clauson sözlüğü

Vambrey'in etimolojik sözlüğü

Fazılov'un sözlüğü

Kutadgu Bilig

Açıklama:

Harezm Türkçesi sözlüğü olarak başvurulabilecek en temel kaynak Clauson sözlüğüdür. (CLAUSON, Sir Gerard: An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish: London 1972, XLVIII+989 s. Oxford University Press.) Harezm Türkçesi söz varlığı için bir diğer kaynak da E. FAZILOV’un hazırlamış olduğu iki ciltlik Harezm Türkçesi sözlüğüdür.
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 87

Harezm Türkçesinin esas söz varlığını, hangi boylarının ağızlarından alınan kelimeler oluşturur?

Oğuz, Kimek ve Kun

Kimek, Kıpçak ve Kanglı

Oğuz, Kıpçak ve Kanglı

Kanglı, Kimek ve Kun

Kun, Oğuz ve Kanglı

Açıklama:

Harezm Türkçesinin esas söz varlığını Oğuz, Kıpçak ve Kanglı boylarının ağızlarından alınan kelimeler oluşturur.
Doğru Cevap C'dir

Doğru Cevap: C

Soru 88

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesi eserleri arasında sayılmaz?

Mukaddimetü ’l-Edeb [=Edebe Giriş]

Kısasü’l-Enbiya [=Nebilerin Kıssaları]

Mu‘inü ’l-Mürid [=Müridin Yardımcısı]

Kutadgu Bilig

Hüsrev ü Şirin

Açıklama:

Kutadgu Bilig, 11. yüzyıl Karahanlı Uygur Türklerinden Yusuf Has Hacib'in Doğu Karahanlı hükümdarı Tabgaç Uluğ Buğra Kara Han'a atfen yazdığı ve takdim ettiği Türkçe eserdir.
Doğru Cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 89

I. Yönelme eki +ka / +ke’nin yanında +A da kullanılmağa başlanmıştır: bizge / bize
II. Gelecek zaman eki olarak -IsAr, -gu/-gü, -AsI kullanılmıştır: keçürgüm, yıglayısar, kurtulası Yukarıdaki iki özellik, Harezm Türkçesini hangi dilden ayıran özellikler arasında gösterilir?

Çağatayca

Uygurca

Farsça

Osmanlıca

Karahanlı Türkçesi

Açıklama:

I. Yönelme eki +ka / +ke’nin yanında +A da kullanılmağa başlanmıştır: bizge / bize
II. Gelecek zaman eki olarak -IsAr, -gu/-gü, -AsI kullanılmıştır: keçürgüm, yıglayısar, kurtulası
Yukarıdaki iki özellik, Harezm Türkçesini Karahanlı Türkçesinden ayıran özellikler arasında gösterilir.
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 90

Harezm bölgesi ile ilgili aşağıda verilen seçeneklerden hangisi yanlıştır?

Özbekistan ve Türkmenistan sınırları içindedir.

Coğrafi konumu savunulmasını kolay fethini güç kılmıştır.

11. yüzyılda Emevilerin hakimiyetine girmiştir.

Arapların fethine kadar Afrigoğullarının yönetiminde kalmıştır.

Konumu bakımından önemli bir ticaret merkezi olmuştur.

Açıklama:

Harezm bölgesi Emeviler tarafından 717 yılında fethedilmiştir. 1017' de dolayısıyla 11. yüzyılda ise Gaznelilerin eline geçmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 91

Harezm Türkçesiyle ilgili eserlerin verildiği dönemde hüküm süren Harzemşahlar hanedanı aşağıdaki isimlerden hangisi ile başlar?

İl Aslan

Atsız

Celaleddin Muhammed

Alaeddin Tekiş

Kutbiddin Muhammed

Açıklama:

1097'de Sultan Sencer, Kutbiddin Muhammed'i Harezm şahı tayin edince bölgede 1231 yılına kadar sürecek olan Harzemşahlar hanedanı dönemi başlamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 92

Bir yazı dili olarak Orta Türkçe döneminin ikini basamağını oluşturan Harezm Türkçesi özellikle de hangi yüzyıllarda etkili bir biçimde karşımıza çıkmaktadır?

10. ve 11. yüzyıllar

11. ve 12. yüzyıllar

12. ve 13. yüzyıllar

13. ve 14. yüzyıllar

14. ve 15. yüzyıllar

Açıklama:

13. yüzyıldan itibaren ürün vermeye başlayan ve Orta Türkçe döneminin ikinci basamağını teşkil eden Harezm Türkçesi 14. yüzyılda altın çağını yaşamıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 93

Harezm Türkçesi aşağıdakilerden hangi ikisi arasında bir tür geçiş dili özelliği gösterir?

Karahanlı Türkçesi- Çağatayca

Çağatayca-Uygurca

Uygurca-Karahanlı Türkçesi

Oğuz Türkçesi-Kıpçak Türkçesi

Çağatayca-Kıpçak Türkçesi

Açıklama:

Harezm Türkçesi Karahanlı Türkçesi ile Çağatayca arasında bir geçiş dilidir.

Doğru Cevap: A

Soru 94

Türkmenler arasında bir hayli yaygın olup, itibar görmesi bakımından Şecere-i Terâkime'de de geçen eser aşağıdakilerden hangisidir?

Kısâsü'l-Enbiyâ

Mu'înül-Mürîd

Hüsrev ü Şîrîn

Nehcü'l-Ferâdîs

Oğuz Kağan Menâkıbı

Açıklama:

Müridin yardımcısı anlamına gelen eserin Şecere-i Terâkime'de Türkmenler arasında çok yaygın olduğu ve Türkmenlerin ona göre hareket ettikleri söylenmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 95

Üslup ve konu bakımından Nehcü'l-Ferâdis'e benzeyen yazarsız eser aşağıdakilerden hangisidir?

Mukaddimetü'l-Edeb

Kısâsü'l-Enbiyâ

Muhabbet-nâme

Mi'râc-Nâme

Hüsrev ü Şîrîn

Açıklama:

Mi'râc-nâme üslup ve konu bakımdan Nehcü'l-Ferâdis'e benzeyen yazarsız bir eserdir.

Doğru Cevap: D

Soru 96

Harezm Türkçesindeki ünsüz değişimleri göz önünde bulundurulduğunda aşağıdakilerden hangisi yanlış olur?

ab>aw

bin>min

yablak>yawlak

benze->menze-

bar->mar-

Açıklama:

bar, bar-, bol-, bèr- gibi kelimelerdeki kelime başı /b/ ünsüzü Harezm Türkçesinde
korunmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 97

Harezm Türkçesinin ses yapısı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Birçok kelimede k > h değişimi görülür.

Kelime köklerindeki yuvarlak ünlüler çoğunlukla düzleşir.

İhtiva ettiği ünlülerin sayısı Türkiye Türkçesiyle aynıdır.

Kelime başındaki /t/ler çoğunlukla korunmuştur.

g/ğ sesi muhafaza edilmiştir.

Açıklama:

Kelime başlarındaki /t/ler genellikle korunmuştur. Bazı kelimelerde ise t > d değişimine
rastlanır. Kelime ortasında, kelime sonunda ve ek başlarındaki /t/lerde ise ötümlüleşme ile t>d değişimi olduğu görülmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 98

Harezm Türkçesinin gelecek zaman sıfat-filleri ile beraber düşünüldüğünde "yapılacak günahlar" ifadesinin karşılığı aşağıdakilerden hangisi olamaz.

kılgu yazuklar

kılgaç yazuklar

kılası yazuklar

kıldaçu yazuklar

kılguluk yazuklar

Açıklama:

Birlikte kullanıldığı fiile ""ınca/ince" gibi anlamlar veren "-gaç/-geç" eki, Harezm Türkçesinin zarf-fiil eklerindendir.

Doğru Cevap: B

Soru 99

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesindeki ödünçleme kelimelerden biri olabilir?

törtinç

yalguz

füsunçı

tuturgan

bedük

Açıklama:

Harezm Türkçesinde ödünçleme kelimelerin çoklukla "+lIK, +lIG +çI, +sIz ve +lA " ekleriyle Türkçeleştirildikleri görülmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 100

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesini Karahanlı Türkçesinden ayıran başlıca özelliklerden değildir?

Çok heceli kelimelerin sonundaki +g düşmüştür: arıg > arı

Görülen geçmiş zaman kipinin çekiminde birinci çokluk şahıs eki -dümiz yerine -duğ olmuştur: berdüğimiz

/d/’den meydana gelmiş olan /d/’nin yanında /y/’ye de rastlanır: kadgu >kadgu >kaygu.

Yönelme eki +k a / +ke’nin yanında +A da kullanılmağa başlanmıştır: bizge / bize
Gelecek zaman eki olarak -IsAr, -g u/-gü, -AsI kullanılmıştır:

Gelecek zaman eki olarak -IsAr, -g u/-gü, -AsI kullanılmıştır: keçürgüm, yıglayısar,kurtulası

Açıklama:

Görülen geçmiş zaman kipinin çekiminde birinci çokluk şahıs eki -dümiz yerine -duk olmuştur: bèrdükimiz

Doğru Cevap: B

Soru 101

1017 yılında da kimler Harezm’i, fethederek Altuntaş’ı vali olarak atamışlardır?

Araplar

Emeviler

Afrioğulları

Kırgızlar

Gazneliler

Açıklama:

Bu bölge Araplar tarafından fethedilene kadar bölgeye Afrigoğulları hâkim olmuştur. Daha sonra bu Bölge 717 yılında Emevîler tarafından fethedilmiş ve 995 yılında bölge Sâmânlılar tarafından fethedilmiş. 1017 yılında da Gazneliler bölgeyi fethederek Altuntaş’ı vali olarak atamışlardır.

Doğru Cevap: E

Soru 102

Harezm Bölgesinin fethi neden güç olmuştur?

Harezm bölgesinin ticaret merkezi olması.

Eski Türk uygarlıkları tarafından korunması

Ceyhun nehri ve kanallarla çevrili olması

Bölgeye sahip olan Arap Devletlerinin savunmasının güçlü olması

Bölgenin etrafının dağlık olması

Açıklama:

Bölgenin tabii barikat görevi yapan Ceyhun nehri ve kanallarıyla çevrili olması savunulmasını kolaylaştırmış, fethini güçleştirmiştir. Bu yüzden Samanlılar ve Selçuklular tarafından bölgeye atanan valiler kısa zamanda istiklallerini ilan edebilmişlerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 103

I. Mukaddimetü 'l-Edeb II. Kışaşü'l-Enbiya III. Hüsrev ü ŞirinIV. Nehcü 'l-Feradis V. Muhabbet-name VI. Oğuz Kağan MenakıbıHarezmşah, İslamiyet’ten önceki zamanlardan beri bölgeye hakim olanlara verilen unvandır.Yukarıdakilerden hangileri Harezm Türkçesi eserlerindendir?

Yalnız II

I ve II

I, II, III ve V

I, II ve III

Hepsi

Açıklama:

Mukaddimetü 'l-Edeb, Kışaşü'l-Enbiya, Hüsrev ü Şirin, Nehcü 'l-Feradis, Muhabbet-name, Oğuz Kağan Menakıbı, Mu'înü 'l-Mürîd, Harezm Türkçesi eserleridir.

Doğru Cevap: E

Soru 104

Harezm Türkçesinde kaç ünlü harf bulunur?

Açıklama:

Harezm Türkçesinde 9 ünlü harf bulunur ve bunlar “ a, e, è, ı, i, o, ö, u, ü”

Doğru Cevap: C

Soru 105

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesinde hal eklerinden değildir?

İlgi

Gereklilik

Yükleme

Yönelme

Bulunma

Açıklama:

Hal ekleri; “ilgi hali, yükleme hali, yönelme hali, bulunma hali, çıkma hali, vasıta hali, eşitlik hali, yön gösterme halidir.

Doğru Cevap: B

Soru 106

Harezm Türkçesinde /e/ ünlüsünün yanında hangi ünlü de bulunur?

/a/

/ è/

/i/

/ö/

/u/

Açıklama:

Harezm Türkçesinde /e/ ünlüsünün yanında / è/ ünlüsü de bulunur. Karahanlıcadan Çağataycaya geçişte /e/ > /i/ değişiminde Harezm Türkçesi /e/yanlısıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 107

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesinde başlıca ünlü değişimlerinden değildir?

e - a: Ben - Bana

a - o: Bark - Bork

e - ö: Sew - Söw

ü - i: Berü - Beri

u - ü: Sun - Sün

Açıklama:

Başlıca ünlü değişmeleri şunlardır:

a ~ o : bark ~ bork, tavar ~towar
e ~ ö : teşük ~ töşük, sew- ~ söw-, ewrek ~ öwrek, esrük ~ ösrük
i ~ ı : isig / issig ~ısıg ç) o ~a : kow- ~kaw-
ü ~ i : berü ~ beri, tilkü ~ tülki, büt- ~ bit
ü ~ e : süngük ~ süngek, töpü ~ töpe

u ~ ü : sun- ~ sün-

Doğru Cevap: A

Soru 108

Turur-men hangi zamanda kullanılır?

Geçmiş

Gelecek

Geniş

Belirsiz geçmiş

Şimdiki

Açıklama:

Şimdiki zamanın teklik 1. Kişiyle çekimlenmesi -a (u, yu) turur-men ile yapılır.

Doğru Cevap: E

Soru 109

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesi ile ilgili yanlış bir bilgidir?

Harezm Türkçesi metinlerinde bir kelimenin eski ve yeni şekli veya farklı şivelerdeki şekilleri bir arada kullanılmaktadır.

Harezm Türkçesi öncesi metinlerde geçmeyen veya nadir geçen çok sayıda kelimenin bu dönem eserlerinde yer alır.

Harezm Türkçesinde /e/ ünlüsünün yanında /e/ ünlüsü de bulunur.

Harezm Türkçesinin esas dil özelliklerini Uygurlar oluşturur.
.

Ünlü yuvarlaklaşması görülmektedir.

Açıklama:

Harezm Türkçesinin esas dil özelliklerini Oğuz, Kıpçak ve Kanglı boylarının ağızlarından alınan kelimeler oluşturur.

Doğru Cevap: D

Soru 110

Harezm Türkçesi döneminin ilk eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Mukaddimetü 'l-Edeb

Kışaşü’l Enbiya

Mu'înü 'l-Mürîd

Hüsrev-ü Şirin

Nehcü 'l-Feradis

Açıklama:

Kışaşü’l Enbiya, Harezm Türkçesi döneminin ilk eseridir. Nasiru ’d-din bin Burhanud-din ar-Rabğüzi tarafından 1310-1311 yılında yazılıp Nasiru ’d-din Tok Buğa’ya sunulan Farsça bir eserin Türkçeye uyarlanmış hâlidir.

Doğru Cevap: B

Soru 111

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesi eserlerinden değildir?

Mukaddimetü ’l-Edeb

Kısasü’l-Enbiya

Kitabü’l İdrak li Lisani’l - Etrak

Mu‘inü ’l-Mürid

Hüsrev ü Şirin

Açıklama:

Açıklama: Kitabü’l İdrak li Lisani’l - Etrak kıpçak Türkçesine ait bir eserdir

Doğru Cevap: C

Soru 112

Aşağıdakilerden hangisinde Harezm Türkçesindeki bütün ünlü harfler verilmiştir?

a, e, è, ı, i, o, ö, u, ü

a, á, e, ı, i, o, ö, u, ü

a, e, ı, i, o, ö, u, ü

a, e, i, o, u, ü

a, â, e, è, ı, i, o, u

Açıklama:

Harezm Türkçesinde dokuz ünlü bulunmaktadır:
a e è ı i o ö u ü

Doğru Cevap: A

Soru 113

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesindeki ünsüz değişikliklerine örnektir?

ben > yen

yabız > yawuz

arıg > artı

eb > em

teg > teng,

Açıklama:

Harezm Türkçesi döneminde meydana gelen başlıca ses değişmeleri şunlardır:

b > v / w değişimi
b > m değişimi
d > y değişimi
g / g > Ø değişimi
t > d değişimi
k > h değişimi (Çok az örnekte görülür)

Doğru Cevap: B

Soru 114

Aşağıdaki kelimelerden hangisi Harezm Türkçesine göre ‘yükleme hal eki’ almıştır

Kapugda

Biligni

Uçmakda

Biligle

Oglıga

Açıklama:

Yükleme Hâli: +nI, +n, +I
Türkçe ve yabancı kelimelerde yükleme hâli eki +nI’dır. 3. kişi iyelik eklerinden sonra ise bazen +n olduğu görülmektedir. HŞ’de ise yükleme eki olarak +I da kullanılmıştır

Doğru Cevap: B

Soru 115

Aşağıdakilerden hangisi emir-istek kipinde çekimlenmiştir?

Köçtüm

Bolmışmen

Taparmen

Baratururmen

Öleyin

Açıklama:

Teklik 1. kişi: -ayın / -eyin, -gayın / -geyin,-ayım / -eyim (nadiren), -gayım / -geyim (tek tük), -ayın-men / -eyin-men (HŞ), -yın(HŞ tek örnek)

Doğru Cevap: E

Soru 116

Harezm bölgesi günümüzde hangi devlet veya devletlerin sınırları içerisinde kalmaktadır?

Irak - İran

Afganistan

Özbekistan - Türkmenistan

Kırgızistan - Özbekistan

Kırgızistan

Açıklama:

Harezm, Aral Gölü’ne dökülen Ceyhun nehrinin her iki tarafında uzanan bölgeye verilen addır. Bugün Özbekistan ve Türkmenistan sınırları içinde kalmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 117

Harezm Türkçesinin esas dil özelliklerini oluşturan boylar, aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Oğuz - Kıpçak - Kanglı

Uygur - Oğuz - Selçuklu

Kıpçak - Kazak - Uygur

Kazak - Çiğil - Harezm

Karahanlı - Çağatay - Göktürk

Açıklama:

Harezm Türkçesinin esas dil özelliklerini Oğuz, Kıpçak ve Kanglı boylarının ağızlarından alınan kelime ve şekil bilgisi oluşturur

Doğru Cevap: A

Soru 118

"Arapçayı öğrenmek isteyenler için kısa cümleler ve kelimelerden oluşan bir sözlük olan eser isimler, fiiller, isim ve fiil dışındaki dil bilgisi unsurları, isim çekimi, fiil çekimi diye beş ana bölümden oluşmaktadır."
Açıklaması yapılan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Oguz Kagan Menakıbı

Mi‘rac-name

Muhabbet-name

Nehcü ’l-Feradis

Mukaddimetü ’l-Edeb

Açıklama:

Arapçayı öğrenmek isteyenler için kısa cümleler ve kelimelerden oluşan bir sözlük olan Mukaddimetü’l-Edeb isimler, fiiller, isim ve fiil dışındaki dil bilgisi unsurları, isim çekimi, fiil çekimi diye beş ana bölümden oluşmaktadır

Doğru Cevap: E

Soru 119

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesinde isim hal eklerinden değildir?

İlgi hali

Yükleme hali

Yönelme hali

Yaklaşma hali

vasıta hali

Açıklama:

Hâl Ekleri: 1. İlgi Hâli 2. Yükleme Hâli 3. Yönelme Hâli 4. Bulunma Hâli 5. Çıkma Hâli 6. Vasıta Hâli 7. Eşitlik Hâli 8. Yön Gösterme Hâli

Doğru Cevap: D

Soru 120

Araplar tarafından fethedilene kadar Harezm bölgesine kim hâkim olmuştur?

Afrigoğulları

Karamanoğulları

Danişmendoğulları

Artukoğulları

Mengüceklioğulları

Açıklama:

Araplar tarafından fethedilene kadar Harezm bölgesine Afrigoğulları hâkim olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 121

"Harezm döneminin eserleri genellikle ........ harfli olup çok az kısmı ....... harflidir." ifadesinde boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Arap - Uygur

Uygur - Göktürk

Arap - Latin

Uygur - Latin

Göktürk - Arap

Açıklama:

Harezm döneminin eserleri genellikle Arap harfli olup çok az kısmı Uygur harflidir.

Doğru Cevap: A

Soru 122

I. Harezm'de bozkır ve çöl bulunmaktadır.
II. Harezm önemli bir ticaret merkezidir.
III. Her türlü saldırıya açık, savunmasız bir bölgedir.
Yukarıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, II

II, III

Açıklama:

Harezm, Semerkand ve Buhara gibi merkezler dışında bozkır ve çöllerle kaplıdır. Çin, Hindistan, İran, Rusya gibi ülkeleri birbirine bağlayan kavşak noktalarında olması nedeniyle önemli bir ticaret merkezidir. Bölgenin tabiî barikat görevi yapan Ceyhun nehri ve kanallarıyla çevrili olması savunulmasını kolaylaştırmış, fethini güçleştirmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 123

"Harezm Türkçesinin esas dil özelliklerini ......…. , ………… ve ……... boylarının ağızlarından alınan kelime ve şekil bilgisi oluşturur." ifadesinde boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Tatar, Özbek, Kıpçak

Oğuz, Kıpçak, Kanglı

Oğuz, Tatar, Özbek

Kanglı, Türkmen, Boşnak

Uygur, Oğuz, Özbek

Açıklama:

Harezm Türkçesinin esas dil özelliklerini Oğuz, Kıpçak ve Kanglı boylarının ağızlarından alınan kelime ve şekil bilgisi oluşturur.

Doğru Cevap: B

Soru 124

I. Yazımda Karahanlı Türkçesi geleneği devam ettirilmiştir.
II. Metinlerde ünlüler hiçbir zaman yazılarak gösterilmemiştir.
III. Metinlerde ünlüler Uygur yazı geleneğine bağlı kalınarak yazılmıştır.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, II

I, III

Açıklama:

Yazımda Karahanlı Türkçesi geleneği devam ettirilmiştir. Metinlerde ünlüler Uygur yazı geleneğine bağlı kalınarak yazılmıştır. Harekeli metinlerde bile ünlüler harflerle yazılarak gösterilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 125

Harezm Türkçesini Karahanlı Türkçesinden ayıran özelliklere göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Görülen geçmiş zaman kipinin çekiminde birinci çokluk şahıs eki -dümiz yerine Harezm Türkçesinde -duk olmuştur.

Çok heceli kelimelerin sonundaki +g sesi Harezm Türkçesinde korunmuştur.

Yönelme eki için Harezm Türkçesinde yalnızca +ka/+ke kullanılmıştır.

Gelecek zaman eki için Harezm Türkçesinde yalnızca -IsAr kullanılmıştır.

İsimden isim yapma eki için Harezm Türkçesinde yalnızca +lıg/+lig eki
Ç&

Açıklama:

Görülen geçmiş zaman kipinin çekiminde birinci çokluk şahıs eki -dümiz yerine Harezm Türkçesinde -duk olmuştur. Çok heceli kelimelerin sonundaki +g düşmüştür. Yönelme eki +ka / +ke’nin yanında +A da kullanılmaya başlanmıştır. Gelecek zaman eki olarak -IsAr, -gu/-gü, -AsI kullanılmıştır. İsimden isim yapma eki olan +lıg/+lig ekinin g ünsüzü düşerek ekin +lI şekli de görülmeye başlanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 126

Harezm Türkçesinde /b/ ünsüzü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bütün /b/ler korunmuştur.

Kelime içinde ve kelime sonundaki /b/ler çoklukla /w/ye dönüşmüştür.

Harezmn Türkçesinde b>m değişimi görülmemektedir.

Harezm Türkçesinde /b/ bulunmaz.

/b/ler /p/ye değişmiştir.

Açıklama:

Kelime içinde ve kelime sonundaki /b/ler çoklukla /w/ye dönüşmüştür. Kelime başı /b/ler ŋ’li kelimelerde /m/ye dönüşmüştür. bar, bar-, bol-, bèr- gibi kelimelerdeki kelime başı /b/ ünsüzü Harezm Türkçesinde korunmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 127

"bar-a turur-miz" kelimesinin kök ve ekleri göz önüne alındığında Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

varadurduk

bakadursam

gidiyoruz

varacağız

gitmekteyim

Açıklama:

"bar-a turur-miz" kelimesinin kök ve ekleri göz önüne alındığında Türkçedeki karşılığı "gidiyoruz, gitmekteyiz" şeklindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 128

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde gelecek zaman eki yoktur?

tap-ga-men

öltür-gey-siz

kıl-gum turur

bol-ısar

tedi er-se

Açıklama:

"tedi er-se" kelimesinde gelecek zaman eki değil, şart eki bulunmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 129

I. ḳ > ḫ değişimi yoktur.
II. ḏ > y değişimi bulunmaktadır.
III. Hem /e/ ünlüsü hem de /ė/ ünlüsü bulunur.
Yukarıdaki ifadelerden hangileri Harezm Türkçesi için doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, III

II, III

Açıklama:

Harezm Türkçesinde ḳ > ḫ değişimi çok az örnekte görülür. ḏ > y değişimi bulunmaktadır. Hem /e/ ünlüsü hem de /ė/ ünlüsü bulunur.

Doğru Cevap: E

Soru 130

Aşağıdakilerden hangisinde Harezm Türkçesindeki iyelik ekinin çekimi doğrudur?

elgüm

başuŋ

özimiz

ataŋız

ewlerü

Açıklama:

Ataŋız kelimesinin çekimi doğrudur. Diğerlerinin doğru çekimi şu şekildedir: elgim, başıŋ, özümüz, ewleri.

Doğru Cevap: D

Soru 131

Aşağıdakilerden hangisinde soru zamiri bulunmaktadır?

bularga

kayu

munı

alardın

ança

Açıklama:

Kayu, soru zamiridir.

Doğru Cevap: B

Soru 132

XI. yüzyılda Dîvânü Lügâti’t-Türk’e göre Harezm bölgesinde hangi Türk boyundan yerleşik olarak söz edilmektedir?

Peçenek

Türgiş

Küçet

Avar

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 133

Harezm Türkçesiyle ilgili olarak hangisi söylenemez.

Karahanlı Türkçesiyle Çağatayca arasında bir geçiş dilidir.

Bu dönemin eserleri genellikle Arap harfli olup çok az kısmı Uygur harflidir.

Yazımda Karahanlı Türkçesi geleneği devam ettirilmiştir.

Metinlerde ünlüler Uygur yazı geleneğine bağlı kalınarak yazılmıştır.

Harekeli metinlerde ise ünlülerin yazımında harfler kullanılmamıştır.

Açıklama:

Karahanlı Türkçesiyle Çağatayca arasında bir geçiş dilidir. Bu dönemin eserleri genellikle Arap harfli olup çok az kısmı Uygur harflidir. Yazımda Karahanlı Türkçesi geleneği devam ettirilmiş, metinlerde ünlüler Uygur yazı geleneğine bağlı kalınarak yazılmıştır. Harekeli metinlerde bile ünlüler harflerle yazılarak gösterilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 134

Harezm Bölgesi Cengiz Han’ın ölümü üzerine hangi oğlunun payına düşmüştür?

Coçi

Kubilay

Çağatay

Batu

Ögeday

Açıklama:

Cengiz Han’ın 1227’de ölümünden sonra bölge Coçi’nin payına düşmüştür.

Doğru Cevap: A

Soru 135

Harezm Türkçesi altın çağını hangi yüzyılda yaşamıştır?

XI.

XII.

XIII.

XIV.

XV.

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 136

Mukaddimet’ül-Edeb’in yazarı kimdir?

Rabguzî

Zamahşerî

Kutb

Mahmut bin Ali

Harezmî

Açıklama:

Mukaddimetü’l-Edeb [=Edebe Giriş] Zamahşeri tarafından Arapçayı öğretmek için 1128-1144 yılları arasında yazılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 137

Harezm Türkçesinde kelime başı /b/ler kelimede hang i ses varsa /m/ye dönüşmüştür?

/c/

/d/

/l/

/ŋ/

/r/

Açıklama:

Kelime başı /b/ler ŋ’li kelimelerde /m/ye dönüşmüştür: ben > men, biŋ > miŋ, beŋze- > meŋze-

Doğru Cevap: D

Soru 138

Hangisinde fiil, Harezm Türkçesinde kullanılan emir-istek çekiminde değildir?

kirsü

tüşgül

bitiŋler

barısar

bileliŋ

Açıklama:

D seçeneğindeki barısar gelecek zaman çekimidir. Diğerlerin tamamı emir-istek çekimindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 139

Hangisi Harezm Türkçesinde kullanılan gelecek zaman eklerinden değildir?

-taçı / -teçi + kişi zamiri

-gay / -gey + kişi zamiri

-ga / -ge + kişi zamiri

-ısar + kişi zamiri, -mış bolgay + kişi zamiri

-gum / -güm (+ turur), -gam / -gem

Açıklama:

-taçı / -teçi + kişi zamiri Harezm Türkçesinde görülmez. Bu dönemde kullanılan ekler şunlardır:

Doğru Cevap: A

Soru 140

Harezm bölgesinde Türkleşmeden önce hangisi konuşuluyordu?

Eski bir İran dili

Eski bir Arap dili

Eski bir Sanskrit dili

Eski bir Çin dili

Eski bir Moğol dili

Açıklama:

Harezm bölgesinde yaşayanlar Türkleşmeden önce Horezmce diye adlandırılan eski bir İran dili kullanmaktaydı.

Doğru Cevap: A

Soru 141

Hangi zarf-fiil eki Harezm Türkçesinde “-ıncaya / - inceye kadar” işlevinde kullanılmıştır?

-u / -ü

-ġaç / -geç

-ġalu / -gelü

-ġınça / -ginçe

-uban / -üben

Açıklama:

Harezm Türkçesinde kullanılan zarf-fiil ekleri şunlardır:

Yalnıca d seçeneğindeki -ġınça / -ginçe zarf-fiil eki “-ncaya / - inceye kadar” işlevindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 142

“bar-a turur-men” ifadesinde kullanılan çekim aşağıdakilerden hangisidir?

gereklilik

belirli geçmiş zaman

şimdiki zaman

belirsiz geçmiş zaman

emir-istek

Açıklama:

bar-a turur-men “gidiyorum” -> şimdiki zaman

Doğru Cevap: C

Soru 143

Harezm Türkçesi /b/ ünsüzü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yalnızca kelime sonundaki /b/ler /w/ye dönüşmüştür.

/b/ler /p/ye değişmiştir.

Yalnızca kelime başındaki /b/ler /w/ye dönüşmüştür.

ñ’li kelimelerde kelime başı /b/ler /m/ye dönüşmüştür.

Bütün /b/ler korunmuştur.

Açıklama:

b > v / w değişimi
Hem kelime içindeki hem de kelime sonundaki /b/ler çoklukla /w/ye dönüşmüştür:
ab > aw, eb > ew, seb- > sew-, yablak > yawlak, yabız > yawuz
b > m değişimi
Kelime başı /b/ler ñ’li kelimelerde /m/ye dönüşmüştür: ben > men, biñ > miñ, beñze- > meñze-
Not: "bar, bar-, bol-, bèr-" gibi kelimelerdeki kelime başı /b/ ünsüzü Harezm Türkçesinde korunmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 144

Aşağıdakilerden hangisinde dilek-istek çekimi vardır?

kıl-gu

bol-gam

ayt-ur

bil-gey-miz

kör-üp-men

Açıklama:

Teklik 1. Kişi: bol-gam -> dilek-istek
kıl-gu "etmeli" -> gereklilik
ayt-ur "söyler" -> geniş zaman
bil-gey-miz "bileceğiz" -> gelecek zaman
kör-üp-men "gördüm" -> belirli geçmiş zaman

Doğru Cevap: B

Soru 145

Aşağıdakilerden hangisi Mukaddimetü’l-Edeb adlı eserin bölümlerinden biri değildir?

İsimler

Fiiller

İsim çekimi

Fiile çekimi

Atasözleri

Açıklama:

Arapçayı öğrenmek isteyenler için kısa cümleler ve kelimelerden oluşan bir sözlük olan Mukaddimetü’l-Edeb isimler, fiiller, isim ve fiil dışındaki dil bilgisi unsurları, isim çekimi, fiil çekimi diye beş ana bölümden oluşmaktadır. Atasözleri bölümü yoktur.

Doğru Cevap: E

Soru 146

Aşağıdakilerden hangisi Mukaddimetü’l-Edeb'in nüshalarından biridir?

Şuster

Viyana

Bursa

Çorum

Münih

Açıklama:

Şuster nüshası Mukaddimetü’l-Edeb'in nüshalarından biridir.
Eserin bilinen yirmi nüshası mevcuttur. Bunlardan en eski nüshaları Harezm Türkçesi ve Farsça ile tercümeli olan Yozgat (istinsah tarihi 1257) ve Berlin (istinsah tarihi 1282) nüshalarıdır. Bunun dışında Paris, Şuster, Hive, Taşkent, İstanbul Üniversitesi, Süleymaniye Kütüphanesi, Arkeoloji Müzesi, Millet Kütüphanesi ve British Museum’da da nüshaları vardır.

Doğru Cevap: A

Ünite 7

Soru 1

Mahmûd bin’ Alî tarafından yazılan ve Türk edebiyatında kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan ‘’Nehcü’l-Ferâdîs’’ adlı eserin Türkçedeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Cennetlerin Açık Yolu

Hakikatlerin Kaynağı

Mutluluk Bilgisi

Gerçeklerin Eşiği

Geleceğin Habercisi

Açıklama:

Nehcü’l-Ferâdîs: Cennetlerin Açık Yolu
Uştmahlarnıng Açuk Yolı - Cennetlerin Açık Yolu

Doğru Cevap: A

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi ‘’Nehcü’l-Ferâdîs’’ adlı eserin bablarından (kitaplarda bölüm, konu) biri değildir?

Dört halife

Ehli beyt ve dört imam

Türklerin Müslüman oluşları

Hz. Muhammed

Allah’a hoş gelmeyen ameller

Açıklama:

Nehcü’l-Ferâdîs: Cennetlerin Açık Yolu
Eser, onar fasıllı dört baptan meydana gelmektedir. Birinci bap Hz. Peygamberi, ikinci bap dört halifeyi, üçüncü bap ehli beyti ve dört imamı, dördüncü bap Allah’a hoş gelmeyen amelleri anlatır. Türklerin İslâmiyeti seçmeleriyle ilgili hususlar eserde yoktur.

Doğru Cevap: C

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi "Nehcü’l-Ferâdîs" için doğrudur?

Müslümanlıkta namaz, oruç gibi ibadetlerle ilgili bilgiler verir.

Dünyada ve ahirette mutlu olmak için gerekli bilgilerin kitabı sayılabilir.

Doğruluk, sabır, hoşgörü, adalet gibi kavramlarla ilgili bilgiler içerir.

İçinde peygamberlerin hayatlarıyla ilgili kıssalar ve bilgiler vardır.

Arapça hadislerin Türkçe tercümesi ve hadislerin açıklanması bulunur.

Açıklama:

Nehcü’l-Ferâdîs: Cennetlerin Açık Yolu
Eserde her fasıl Arapça bir hadisle başlar, Türkçe çevirisi verildikten sonra İslâm âlimlerinin eserlerinden o hadisin manasını aydınlatan kısımlar tanık olarak verilir. Eser, dünya ve ahirette mutlu olmak için gerekli Müslümanlık bilgilerinin el kitabı sayılabilir.

Doğru Cevap: B

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi "Nehcü’l-Ferâdîs" adlı eserin nüshalarının bulunduğu yerlerden biri değildir?

Paris

Kırım

Londra

Kazan

İstanbul

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 5

‘’Nehcü’l-Ferâdîs’’ adlı eserin nüshalarının bulunduğu yerlerden en önemlisi aşağıdakilerden hangisidir?

Kazan

Paris

Kırım

İstanbul

Kûfe

Açıklama:

Nehcü’l-Ferâdîs: Cennetlerin Açık Yolu
Eserin İstanbul ( Yeni Cami Kütüphanesi ), Paris, Kazan, Kırım’da nüshaları bulunmaktadır. Yeni Cami nüshası tam ve harekeli olması bakımından önemlidir. Diğerleri baştan ve sondan eksiktir ve Yeni Cami nüshası gibi harekeli değildir. Yeni Cami nüshası 1956’da Janos Eckmann tarafından tıpkıbasım olarak yayınlanmış, Ali Fehmi karamanlıoğlu ise eserin dil özellikleri üzerinde durarak metnin bir kısmının yazıçevrimini yapmıştır. Eserin tamamının yazıçevrimi 1984’te yayımlanmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 6

Kısasü’l-Enbiyâ’ nın en eski nüshası aşağıdaki şehirlerin hangisinde bulunmaktadır?

Londra

Paris

Bakü

S. Petersburg

Stockholm

Açıklama:

(Kısasü’l Enbiyâ) Nebilerin Kıssaları
Eserin Londra’da bir, Saint Petersburg’da altı, Paris’te bir, Bakü ve İsveç’te iki nüshası bulunmaktadır. Kazan’da birkaç kez basılmıştır. En eski nüshası Londra British Museum’ da muhafaza edilen nüshasıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

‘’Yalawaç’’ kelimesinin bugünkü Türkçedeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Mahalle

Düşman

Peygamber

Hikâye

Gurbet

Açıklama:

(Kısasü’l Enbiyâ) Nebilerin Kıssaları
Peygamber, nebi, yol gösterici .

Doğru Cevap: C

Soru 8

‘’keldi yügrüp ekki bözçi bir adakın kesdiler’’ cümlesinin bugünkü Türkçeye doğru çevrilişi aşağıdakilerden hangisidir?

İki bez dokuyucu koşarak geldiler bir ayağını kestiler.

Hak’tan uzaklaştılar hepsi çok günah işlediler.

Allah’tan istedi dişi deve çıktı dağın düzlüğünü dolandı.

İmana davet etti bir mucize istediler.

Suyu gün aşırı su bölüştüler o kendi hissesini içti.

Açıklama:

(Kısasü’l Enbiyâ) Nebilerin Kıssaları
İki bez dokuyucu koşarak geldiler bir ayağını kestiler.

Doğru Cevap: A

Soru 9

‘’Düşman’’ kelimesinin Kısasü’l-Enbiyâ adlı eserde geçen karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

çerigi

muna

burunrak

sınar

yagı

Açıklama:

(Kısasü’l Enbiyâ) Nebilerin Kıssaları
Düşman kelimesinin eserde geçen biçimi yagıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 10

Yukarıdaki ifadenin çeviri yazısı olarak doğru şekli aşağıdakilerden hangisidir?

Onlar Ey melik, bize bu tanrı gerekmez, bizi savaşa attı.

Karra dağına adam gönderdiler, put yapmak için taş aradılar.

Türkler Yâfes soyundandır, öbürleri Sâm soyundandır derler.

Zindana attılar, başka birini puta hizmetçi ettiler.

Kalktı dağa gitti, dağ içinde bir mağara buldu, yorulmuştu, uyudu.

Açıklama:

(Kısasü’l Enbiyâ ) Nebilerin Kıssaları
Türkler Yâfes soyundandır, öbürleri Sâm soyundandır derler.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Nehcü ’l-Faradis'in ilk babının konusu nedir?

Dört halife

Hz. Muhammed

Ehli beyt

Dört imam

Allah'a hoş gelmeyen ameller

Açıklama:

NEHCÜ ’L-FERADİS [=CENNETLERİN AÇIK YOLU]
Eser onar fasıllı dört baptan meydana gelmektedir. Birinci bap Hz. Peygamberi, ikinci bap dört halifeyi, üçüncü bap ehli beyti ve dört imamı, dördüncü bap Allah’a hoş gelmeyen amelleri anlatır.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Nehcü'l-feradis'in her faslı aşağıdakilerden hangisiyle başlamaktadır?

Hz. Peygamberin hayatından örnekler

Allah'a hoş gelen ameller

Allah'a hoş gelmeyen ameller

Arapça hadisler

Arapça kısa öyküler

Açıklama:

NEHCÜ ’L-FERADİS [=CENNETLERİN AÇIK YOLU]
Her fasıl Arapça bir hadisle başlar, Türkçe çevirisi verildikten sonra İslam âlimlerinin eserlerinden o hadisin manasını aydınlatan kısımlar tanık olarak verilir.

Doğru Cevap: D

Soru 13

"yarlıkar" ifadesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

yedinci

içindedir

getirmiş

buyurur

iyilik

Açıklama:

Çeviri I
yarlıkar ‘buyurur’ : -r, yarlık+a- (< yarlık+a-r)

Doğru Cevap: D

Soru 14

"ıda bèrdi erse" ifadesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Öylece bıraktıysa

Gönderi verdiyse

Köşeden dönüverince

kaldırıp atarsa

veri verdiyse

Açıklama:

Çeviri III
ıda bèrdi erse ‘gönderi verdiyse’ : -se, er-; -di, bèr-; -a, ıd- (< ıd-a bèr-di er-se)

Doğru Cevap: B

Soru 15

"Siz bu yarmaknı munda koduñ biz öziñe aygay-miz." dizesinin günümüz Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

On bin dirhemi burada sayınız, biz üstüne yazarız.

Bu silahları buna doğrultun, biz kendisini sevmeyiz.

Bu yanağını sıkıca tutun, biz gözüne bakarız.

Bu yüreği sıkıntıda bırakmayınız, biz birbirimizi biliriz.

Bu parayı burada bırakınız, biz kendisine söyleriz.

Açıklama:

Çeviri yazı III
Verilen metnin Türkiye Türkçesindeki karşılığı "Bu parayı burada bırakınız, biz kendisine söyleriz." biçiminde olmalıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 16

"satgaşmış" Verilen kelimenin izahı aşağıdakilerden hangisidir?

memleketinin

ağzından

dahi

ulaşmış

söz ediyorsunuz

Açıklama:

Çeviri IV
satğaşmış ‘ulaşmış’ : -mış, satğaş- (< satğaş-mış)

Doğru Cevap: D

Soru 17

"nasip" Aşağıdakilerden hangisi verilen kelimenin Nehcü’l-Feradis ve Kısasü'l Enbiya kitabında kullanılan karşılığıdır?

sanmaduk

yöndin

rozini

üküşleri

tegürgey

Açıklama:

Çeviri V
rozini ‘nasip’ : +ni, rozi (< rozi+ni)

Doğru Cevap: C

Soru 18

I.Nasiru’d-din Tok Buga’ya sunulan Farsça bir eserin Türkçeye uyarlanmış hâlidir.
II.Peygamber kıssalarını konu alınmıştır.
III.Arapça ve Türkçe manzumelere yer verilmiştir.
Yukarıda "KISASÜ ’L-ENBİYA" hakkında verilen bilgilerden hangisi veya hangileri doğrudur?

Yalnız I

I-II

I-III

II-III

I-II-III

Açıklama:

KISASÜ ’L-ENBİYA [=NEBİLERİN KISSALARI]
Harezm Türkçesi döneminin ilk eseridir. Nasiru’d-din bin Burhanu’d-din arRabguzi tarafından 1310-1311 yılında yazılıp Nasiru’d-din Tok Buga’ya sunulan Farsça bir eserin Türkçeye uyarlanmış hâlidir. Peygamber kıssalarını konu alan eserde Rabguzi, dini konuları edebi bir dille nakletmiş, Arapça ve Türkçe manzumelere yer vermiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 19

"yalawaç" verilen kelimenin Türkçe izahı aşağıdakilerden hangisidir?

hazırlatmak

peygamber

örtünüp, gizlenip

ağlayıp inleyip

hepsini

Açıklama:

Metin İnceleme I
yalawaç ‘peygamber’

Doğru Cevap: B

Soru 20

"yinçüdin" verilen kelimenin Türkçe izahı aşağıdakilerden hangisidir?

evvelce

güzellik

inciden

takip et

mağara

Açıklama:

Metin İnceleme IV
yinçüdin ‘inciden’ : +din, yinçü (< Çin. yinçü+din)

Doğru Cevap: C

Soru 21

I. Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneğidir.
II. Kaşgarlı Mahmud tarafından yazılmıştır.
III. Onar fasıldan oluşan dört baptan meydana gelmektedir.
IV. Sanatlı ve anlaşılması güç bir üsluba sahiptir.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri Nehcü’l-Feradis ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız II

I, III

II, IV

I, II, III

II, III, IV

Açıklama:

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü’l-Feradis, Mahmud bin ‘Ali tarafından 1357-1358 yıllarında yazılmıştır. Eser onar fasıllı dört baptan meydana gelmektedir. Üslubu gayet sade ve açıktır.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Aşağıdakilerin hangisinde “keltürmiş” kelimesinin çözümlemesi doğru verilmiştir?

keltü-r-miş

kel-tü-rmiş

ke-l-tü-rmiş

kel-tür-miş

kelt-ü-r-miş

Açıklama:

keltürmiş ‘getirmiş’ : -miş, -tür-, kel- (< kel-tür-miş)

Doğru Cevap: D

Soru 23

Aşağıdaki kelimelerden hangisinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı "iyilik"tir?

edgülük

atlıg

kulga

andag

yöndin

Açıklama:

edgülük "iyilik"
atlıg "atlı"
kulga "kula"
andag "öylece"
yöndin "yönden"

Doğru Cevap: A

Soru 24

"bolgaymen" kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

oluyormuş

olacağım

ölürse

olmamış

öleceksin

Açıklama:

bolgaymen "olacağım" : -men, -gay, bol- (< bol-gay-men)

Doğru Cevap: B

Soru 25

I. Yeni Cami nüshası tamdır.
II. Paris nüshası harekeli değildir.
III. Yeni Cami harekeli değildir.
IV. Paris nüshası eksiktir.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri Nehcü’l-Feradis ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

II, III

I, IV

I, II, III

I, II, IV

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 26

I. Farsça bir eserin Türkçeye uyarlanmış hâlidir.
II. Harezm Türkçesi döneminin son eseridir.
III. Rabguzi tarafından kaleme alınmıştır.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri Kısasül-Enbiya ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, III

II, III

Açıklama:

Harezm Türkçesi döneminin ilk eseridir. Farsça bir eserin Türkçeye uyarlanmış hâlidir. Rabguzi tarafından kaleme alınmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Aşağıdaki kelimelerden hangisinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı "peygamber"dir?

yalawaç

èkki

barça

suw

yagı

Açıklama:

yalawaç ‘peygamber’

Doğru Cevap: A

Soru 28

Aşağıdaki kelimelerden hangisinin çözümlenmesi diğerlerinden farklıdır?

burun

karı

tugdı

nelük

kèçe

Açıklama:

burun ‘evvel’
karı ‘karış’ : < karı
tugdı ‘doğdu’ : -dı, tug- (< tug-dı)
nelük ‘nasıl’ : < nelük
kèçe ‘gece’ : < keçe

Doğru Cevap: C

Soru 29

Aşağıdakilerin hangisinde “ėwlükiŋe” kelimesinin çözümlenmesi doğru verilmiştir?

ėw+lük+i+ŋe

ėwlü+k+i+ŋe

ėw+lüki+ŋe

ėw+lük+iŋe

ėwlük+iŋe

Açıklama:

ėwlükiŋe "eşine" : +ŋe, +i, +lük, ėw (< ėw+lük+i+ŋe)

Doğru Cevap: A

Soru 30

Aşağıdakilerin hangisinde “ėriŋni” kelimesinin çözümlemesi doğru verilmiştir?

ėriŋ+n+i

ėr+iŋ+ni

ėri+ŋ+ni

ėr+iŋni

ė+r+iŋni

Açıklama:

èriŋni "kocanı" : +ni, +iŋ, èr (< èr+iŋ+ni)

Doğru Cevap: B

Soru 31

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü ’l-Faradis'in yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Mahmud bin‘Ali

Fuzuli

Nabi

Hazini

Hakani Mehmet Bey

Açıklama:

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü ’l-Faradis Mahmud bin‘Ali tarafından 1357-1358 yıllarında yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Nehcü ’l-Faradis kaç babtan meydana gelmektedir?

Açıklama:

Eser onar fasıllı dört baptan meydana gelmektedir.
4

Doğru Cevap: C

Soru 33

Nehcü ’l-Faradiste Allah’a hoş gelmeyen ameller kaçıncı babta anlatılmaktadır?

Açıklama:

Dördüncü bap Allah’a hoş gelmeyen amelleri anlatır.
4

Doğru Cevap: D

Soru 34

Nehcü ’l-Faradi adlı eserin aşağıdaki şehirlerden hangisinde bir nüshası bulunmamaktadır?

İstanbul

Paris

Londra

Kazan

Kırım

Açıklama:

Londra

Doğru Cevap: C

Soru 35

Nehcü ’l-Faradis adlı eserin tamamının yazıçevrimi hangi yıl yapılmıştır?

1946

1952

1963

1972

1984

Açıklama:

Eserin tamamının yazıçevrimi 1984’te yayımlanmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Nehcü ’l-Faradi adlı eserde Yètinç Fasl metninde yètinç kelimesi hangi anlamda kullanılmıştır?

yedinci

atlı

getirmiş

buyurur

iyilik

Açıklama:

yedinci

Doğru Cevap: A

Soru 37

Nehcü’l-Feradis adlı eserde 3. metinde geçen andag kelimesi hang anlamda kullanılmıştır?

kişiyi

halife

öylece

ağırladı

köşesinde

Açıklama:

öylece

Doğru Cevap: C

Soru 38

Nehcü’l-Feradis adlı eserde 4. metinde geçen kimerse kelimesi hangi anlama gelmektedir?

ulaşmış

ağzından

memleketinin

kimse

dahi

Açıklama:

kimse

Doğru Cevap: D

Soru 39

Harezm Türkçesi döneminin ilk eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Mukaddimetü'l-Edeb

Mu'înül-Mürîd

Kısasü’l-Enbiya

Husrev ü Şîrîn

Nehcü'l-Feradis

Açıklama:

Kısasü’l-Enbiya

Doğru Cevap: C

Soru 40

Kisasü’l-Enbiya adlı eserde geçen üñürdin kelimesi hangi anlamda kullanılmıştır?

sıkıntıda

nasıl

eşine

koruyacak

mağara

Açıklama:

mağara

Doğru Cevap: E

Soru 41

“ḳayu” kelimesinin Türkiye Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

öbür

hangi

bazı

kim

herkes

Açıklama:

hangi

Doğru Cevap: B

Soru 42

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde yönelme durumu eki bulunmaktadır?

berü

ḳulnı

dilerse

ḳulġa

közini

Açıklama:

ḳulġa: kula +ġa: yönelme durumu eki

Doğru Cevap: D

Soru 43

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde “èliniŋ” kelimesinin çözümlenmesi doğru verilmiştir?

èli+niŋ

èl+ini+ŋ

èl+i+niŋ

èl+i+n+i+ŋ

è+li+niŋ

Açıklama:

èliniŋ ‘memleketinin’ : +niŋ, +i, èl (< èl+i+niŋ)

Doğru Cevap: C

Soru 44

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ayrılma durumu eki bulunmaktadır?

yoldın

taḳı

yetiz

birle

méni

Açıklama:

yoldın ‘yoldan’ +dın: ayrılma durumu eki

Doğru Cevap: A

Soru 45

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı “doğmak”tır?

toy-

tod-

doy-

tuġ-

tud-

Açıklama:

tuġ- sözcüğünün Türkiye Türkçesindeki karşılığı ‘doğmak’ biçimindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 46

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde sıfat-fiil eki bulunmaktadır?

cavābın

taşdın

ḳılıp

yüridi

keḏgen

Açıklama:

keḏgen ‘giyen’ -gen: sıfat-fiil eki

Doğru Cevap: E

Soru 47

“bèlgülüg başdın ayaḳġa aytayın men cümlesin” ifadesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

konuşmaktan men ettim hepsini baştan ayağa

ben hepsini baştan ayağa tamamen anlatayım

baştan sona cümlelerle anlatacağım her şeyi

belgeleri tamamen kaybettim ben

baştan ayağa bilmiyorum anlatılan olayları ben

Açıklama:

bèlgülüg başdın ayaḳġa aytayın men cümlesin: ‘ben hepsini baştan ayağa tamamen anlatayım’

Doğru Cevap: B

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisinde olumsuzluk bildiren ifade yer almaktadır?

‘Ād Tamud èkki malikler èrdiler

Ṣāliḥ olarnı musulmanlıkga ündedi

Ṣāliḥġa payġambarlıḳ kelmesdin burun

‘Ād boḏunı Tamud boḏunıdın üküşrek èrdiler

Ḳamug butlarġa tapınur èrdiler

Açıklama:

Ṣaliḥġa payġambarlıḳ kelmesdin burun ‘Sâlih’e paygamberlik gelmezden önce’

Doğru Cevap: C

Soru 49

“yıġaç” kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

ağaç

yığılmak

amaç

yağmur

yavru

Açıklama:

yıġaç ‘ağaç’

Doğru Cevap: A

Soru 50

Aşağıdaki kelimelerden hangisinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı “benim”dir?

beniŋ

mendin

menim

meniŋ

bendin

Açıklama:

meniŋ ‘benim’

Doğru Cevap: D

Soru 51

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği aşağıdakilerden hangisidir?

Rabguzi

Kısasü ’l-Enbiya

Nehcü ’l-Faradis

Tevarih-i Hulefa

SAhih-i Müslim

Açıklama:

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü ’l-Faradis Mahmud bin ‘Ali tarafından 1357-1358 yıllarında yazılmıştır

Doğru Cevap: C

Soru 52

keltürmiş kelimesinin Türkiye Türkçesi anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

buyurmuş

almış

getirmiş

götürmüş

karşılamış

Açıklama:

keltürmiş ‘getirmiş’ : -miş, -tür-, kel- (< kel-tür-miş)

Doğru Cevap: C

Soru 53

üñürdin kelimesinin doğru çözümlenmiş hali aşağıdakilerden hangisidir?

üñürdin ‘mağara’ : +din, -ürü, ñ- (< üñ-ürü+din)

üñürdin ‘mağara’ : üñ, -ür+din,- (< üñ-ür+din)

üñürdin ‘mağara’ : , -ür, üñ-+din (< ür-üñ+din)

üñürdin ‘mağara’ : +din, -ür, üñ- (< üñ-ür+din)

üñürdin ‘mağara’ : ür, üñ+din, - (< +dinüñ-ür)

Açıklama:

üñürdin ‘mağara’ : +din, -ür, üñ- (< üñ-ür+din)

Doğru Cevap: D

Soru 54

Kısasü’l-Enbiya eserinin yazarı kimdir?

Nasiru’d-din bin Burhanu’d-din ar-Rabguzi

Mahmud bin ‘Ali

Abu Hanife

(el-GAZZALI, Ebu Hamid Muhammed b. Muhammed et-Tusi

Nasiru’d-din Tok Buga

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 55

"‘‘aḳl anut kelgil ėşit Ṣāliḥ yalawaç kıṣṣasın" Kısasü’l-Enbiya'dan alınan bu ifadenin Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Akıl hazırla Sâlih peygamber hikayelerine eşlik et

Aklını bir kenara koy ve Sâlih peygamber kıssasını dinle

Sâlih peygamber kıssasına eşlik et

Akıllı olan Sâlih peygamberlerin kıssasını dinle

Akıl hazırla gel Sâlih peygamber kıssasını dinle

Açıklama:

‘aḳl anut kelgil ėşit Ṣāliḥ yalawaç kıṣṣasın
akıl hazırla gel Sâlih peygamber kıssasını dinle

Doğru Cevap: E

Soru 56

"körklüg" kelimesinin Türkiye Türkçesine göre anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

anlayış

zerafet

mantık

güzellik

bağlanma

Açıklama:

körklüg ‘güzellik’ : +lüg, körk (< körk+lüg)

Doğru Cevap: D

Soru 57

"urugındın-tururlar" kelimesinin doğru analizi aşağıdakilerden hangisidir?

urugındın-tururlar ‘soyundandır’ : +turur; lar, +dın, +ın, urug (

urugındın-tururlar ‘soyundandır’ : urug, ın +dın +lar, turur; (

urugındın-tururlar ‘soyundandır’ : +lar, turur; +dın, +ın, urug (

urugındın-tururlar ‘soyundandır’ : urug+ın, +dın +lar, turur (< urug++ların+dınturur)

urugındın-tururlar ‘soyundandır’ :urug +lar +ın, turur; +dın, , (< urug+ın+lar+dınturur)

Açıklama:

urugındın-tururlar ‘soyundandır’ : +lar, turur; +dın, +ın, urug (

Doğru Cevap: C

Soru 58

"yemürdi" kelimesinin Türkiye Türkçesine göre anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

gerildi

yemledi

kemirdi

devirdi

değişti

Açıklama:

yemürdi ‘devirdi’ : -di, yemür- (< yemür-di)

Doğru Cevap: D

Soru 59

Harezm Türkçesi döneminin ilk eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Kısasü’l-Enbiya

Nehcü ’l-Feradis

Divanü Lugati't-Türk

Uştmahlarning Açuq Yoli

Kitâbu Suret el-Ard

Açıklama:

Harezm Türkçesi döneminin ilk eseri Kısasü’l-Enbiya'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 60

Kısasü’l-Enbiya kitabının nüshası aşağıdaki ülkelerin hangisinde yoktur?

Londra

Saint Petersburg

PAris

Bakü

Türkiye

Açıklama:

Eserin Londra’da bir, Saint Petersburg’da altı, Paris’te bir, Bakü’de bir ve İsveç’te iki nüshası vardır. Kazan’da birkaç defa basılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 61

Nehcü'l Ferâdîs ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Eser onar fasıllı dört baptan meydana gelmektedir.

Mahmud bin ‘Ali tarafından 1357-1358 yıllarında yazılmıştır.

Her fasıl Arapça bir hadisle başlar.

Eser, dünya ve ahirette mutlu olmak için gerekli Müslümanlık bilgilerinin el kitabı gibidir.

Hem edebi yönünün kuvvetli olması hem de Türk dilinin önemli bir yadigârı olması kıymetini artırmaktadır.

Açıklama:

Edebi yönden çok değerli olmasa da Türk dilinin önemli bir yadigârı olması kıymetini artırmaktadır

Doğru Cevap: E

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisinde Nehcü'l Ferâdîs'in nüshaları doğru olarak verilmiştir?

İstanbul, Paris, Berlin, Kırım

İstanbul, Kazan, Paris, Kırım

Roma, Kazan, Paris, Kırım

İstanbul, Kazan, Venedik, Kırım

İstanbul, Viyana, Paris, Kırım

Açıklama:

İstanbul, Kazan, Paris, Kırım

Doğru Cevap: B

Soru 63

"edgülük" kelimesinin çözümlemesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

ed+gü+lük

edgü+lü+k

e+dgü+lük

edgü+lük

edg+ü+lük

Açıklama:

edgü+lük

Doğru Cevap: D

Soru 64

"yalganlamış " kelimesinin çözümlenmesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

yalgan+la+mış

yal+gan+la+mış

yal+ga+n+la+mış

yalgan+lamış

ya+l+gan+la+mış

Açıklama:

yalgan+la+mış

Doğru Cevap: A

Soru 65

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde Türkiye Türkçesine aktarılırken yanlışlık yapılmıştır?

kişini -kişiyi

andag -öylece

müñüşinde :köşesinde

kodtı :koydu

ıda bèrdi erse: biti verdiyse

Açıklama:

ıda bèrdi erse: gönderi verdiyse

Doğru Cevap: E

Soru 66

Nehcü'l Ferâdîs

Muinü'l-Murîd

Muhakemetü'l Lugateyn

Kısâsü'l Enbiyâ

Divan-ı Hikmet

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 67

Kısâsü'l Enbiyâ'nın en eski nüshası nerede bulunmaktadır?

Paris

Bakü

Londra

İsveç

Saint Petersburg

Açıklama:

Kısâsü'l Enbiyâ'nın en eski nüshası Londra'da bulunmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 68

"yalawaç" kelimesinin Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

peygamber

elçi

vezir

evliya

veli

Açıklama:

peygamber

Doğru Cevap: A

Soru 69

Yukarıdaki kelimelerin doğru okunuşu aşağıdakilerden hangisidir?

yetinçi fasıl

yirminci fasl

yedinci fasl

yedinci fasıl

yetinç fasl

Açıklama:

yetinç fasl

Doğru Cevap: E

Soru 70

Yukarıdaki kelimelerin okunuşu aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

kitabında getirmiş

kitabında kötürmüş

kitabında getürmüş

kitâbında keltürmiş

kitabunda getirmiş

Açıklama:

kitâbında keltürmiş

Doğru Cevap: D

Soru 71

I. Mahmud bin ‘Ali tarafından yazılmıştır.II. Dörder fasıllı on baptan meydana gelmektedir.III. Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneğidir. Yukarıdaki ifadelerden hangisi Nehcü’l-Ferādis ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, III

II, III

Açıklama:

Nehcü’l-Ferādis Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olup Mahmud bin ‘Ali tarafından 1357-1358 yıllarında yazılmıştır. Eser onar fasıllı dört baptan meydana gelmektedir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 72

I. Birinci bap Hz. Peygamberi, ikinci bap dört halifeyi, üçüncü bap ehli beyti ve dört imamı, dördüncü bap Allah’a hoş gelmeyen amelleri anlatır.II. Dünya ve ahirette mutlu olmak için gerekli Müslümanlık bilgilerinin el kitabı gibidir.III. Üslubu gayet sade ve açıktır.IV. 1357-1358 yıllarında yazılmıştır.Verilen özellikler aşağıdaki eserlerden hangisi ile ilgilidir?

Kıṣāṣü'l-Enbiyā

Divanü Lügati’t-Türk

Atabetü’l-Hakayık

Divan-ı Hikmet

Nehcü’l-Ferādis

Açıklama:

Nehcü’l-Ferādis, 1357-1358 yıllarında yazılmıştır. Dört baptan oluşur. Birinci bap Hz. Peygamberi, ikinci bap dört halifeyi, üçüncü bap ehli beyti ve dört imamı, dördüncü bap Allah’a hoş gelmeyen amelleri anlatır. Dünya ve ahirette mutlu olmak için gerekli Müslümanlık bilgilerinin el kitabı gibidir. Üslubu gayet sade ve açıktır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 73

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde yönelme durumu eki bulunmaktadır?

içinde

ḳulġa

atlıġ

mėni

kişini

Açıklama:

içinde: içinde
ḳulġa: kula (<ḳul+ġa) (yönelme durumu eki)
atlıġ: atlı
meni: beni
kişini: kişiyi
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 74

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde gelecek zaman eki bulunmaktadır?

bolġaymen

tėr erdi

yarlıḳar

yatsa-men

ḳoḏtı

Açıklama:

bolġaymen “olacağım” : -men, -gay, bol- (< bol-ġay-men) (gelecek zaman eki: -ġay)
tėr erdi: derdi
yarlıḳar: buyurur
yatsa-men: yatsam
ḳoḏtı: koydu
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 75

Aşağıdakilerden hangisi “ḳayu” kelimesinin karşılığıdır?

nereden

nasıl

hangi

niçin

kimden

Açıklama:

“Hangi” kelimesi “ḳayu” kelimesinin karşılığıdır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 76

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ayrılma durumu eki bulunmaktadır?

ḳılġan

dünyādın

tünle

anlarnı

zindānḳa

Açıklama:

ḳılġan: kılan
dünyādın: dünyadan (ayrılma durumu eki)
tünle: geceleyin
anlarnı: onları
zindānḳa: zindana, hapise
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 77

I. Harezm Türkçesi döneminin ilk eseri olup Rabguzi tarafından yazılmıştır.II. 1997’de Türkiye’de Aysu Ata tarafından yayımlanmıştır.III. Peygamber kıssalarını konu alan bir eserdir.IV. Arapça bir eserin Türkçeye uyarlanmış hâlidir. Yukarıdaki ifadelerden hangisi Kıṣāṣü'l-Enbiyā ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız III

II, IV

I, II, III

I, III, IV

Açıklama:

Kıṣāṣü'l-Enbiyā, Harezm Türkçesi döneminin ilk eseri olup Rabguzi tarafından yazılmıştır. Peygamber kıssalarını konu alan bir eserdir. Farsça bir eserin Türkçeye uyarlanmış hâlidir. 1997’de Türkiye’de Aysu Ata tarafından yayımlanmıştır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 78

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü ’l-Faradis kim tarafından yazılmıştır?

Harezmî

Kutb

İslam

Mahmud bin ‘Ali

Rabguzi

Açıklama:

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü ’l-Faradis Mahmud bin ‘Ali tarafından yazılmıştır. Eser onar fasıllı dört baptan meydana gelmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 79

Nehcü ’l-Faradis kaç yılında yazılmıştır?

1237-1238

1376-1377

1357-1358

1250-1251

1319-1320

Açıklama:

Nehcü’l-Faradis Mahmud bin ‘Ali tarafından 1357-1358 yıllarında yazılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 80

Kısasü’l-Enbiya ile ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?

Peygamber kıssalarını konu alır.

Rabguzi tarafından yazılmıştır.

1310-1311 yılında yazılmıştır.

Harezm Türkçesi döneminin ilk eseridir.

Arapça bir eserin Türkçeye uyarlanmış hâlidir.

Açıklama:

Kısasü’l-Enbiya Harezm Türkçesi döneminin ilk eseridir. Nasiru’d-din bin Burhanu’d-din ar-Rabguzi tarafından 1310-1311 yılında yazılıp Nasiru’d-din Tok Buga’ya sunulan Farsça bir eserin Türkçeye uyarlanmış hâlidir. Peygamber kıssalarını konu alan eser-de Rabguzi, dini konuları edebi bir dille nakletmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 81

Kısasü’l-Enbiya’nın en eski nüshası nerede bulunmaktadır?

Londra

Saint Petersburg

Paris

Bakü

İsveç

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 82

‘koldılar’ kelimesinin Türkiye Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

indirdiler

istediler

kovdular

kırdılar

sardılar

Açıklama:

koldılar ‘istediler’ : +lar, -dı, kol- (< kol-dı+lar).

Doğru Cevap: B

Soru 83

"yıgaçındın" kelimesinin Türkiye Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

yanından

yığından

ağacından

suyundan

yürekten

Açıklama:

yıgaçındın ‘ağacından’ : +dın, +ın, yıgaç (< yıgaç+ın+dın)

Doğru Cevap: C

Soru 84

‘Tokkuz ayda kèdin, Muharram ayında Du-şanba kün kèçesi Salih paygambar anadın tugdı’ cümlesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirilişi aşağıdakilerden hangisidir?

Muharrem ayında Perşembe gününün gecesi Sâlih peygamber dokuz ayı doldurmadan doğdu.

Dokuz ay dedi mi Muharrem ayında Salih peygamber aniden doğdu.

Dokuz ay sonra, Muharrem ayında Pazartesi gününün gecesi Sâlih peygamber doğdu.

Dokuz ay sonra, Muharrem ayında bir Perşembe Salih peygamber doğdu.

Salih peygamber, dokuz ay sonra Muharrem ayında Pazartesi gününün ertesi doğdu.

Açıklama:

Tokkuz ayda kèdin, Muharram ayında Du-şanba kün kèçesi Salih paygambar anadın tugdı.
Dokuz ay sonra, Muharrem ayında Pazartesi gününün gecesi Sâlih peygamber doğdu.

Doğru Cevap: C

Soru 85

Nehcü’l-Feradis ne tür bilgileri içermektedir?

Cennet ve cehennem ile ilgili kavramları

Dünya ve ahirette mutlu olmak için gerekli Müslümanlık bilgileri

Adalet ve doğruluk ile ilgili kavramları

Peygamberlerin hayatları

Dinî görevler ile ilgili bilgileri

Açıklama:

Eser, dünya ve ahirette mutlu olmak için gerekli Müslümanlık bilgilerinin el kitabı gibidir. Üslubu gayet sade ve açıktır.

Doğru Cevap: B

Soru 86

Aşağıdakilerden hangisinde Kısasü’l-Enbiya’nın nüshası bulunmamaktadır?

Paris

Bakü

İSveç

Saint Petersburg

Türkmenistan

Açıklama:

Eserin Londra’da bir, Saint Petersburg’da altı, Paris’te bir, Bakü’de bir ve İsveç’te iki nüshası vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 87

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü ’l-Faradis adlı eserde birinci bap aşağıdakilerden hangisini anlatmaktadır?

Hz. Peygamber

Dört halife

Ehli beyt

Dört imam

Allah’a hoş gelmeyen ameller

Açıklama:

Nehcü ’l-Faradis, onar fasıllı dört baptan meydana gelmektedir. Birinci bap Hz. Peygamberi, ikinci bap dört halifeyi, üçüncü bap ehli beyti ve dört imamı, dördüncü bap Allah’a hoş gelmeyen amelleri anlatır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 88

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği aşağıdakilerden hangisidir?

Müridin Yardımcısı

Nebilerin Kıssaları

Mukaddimetü ’l-Edeb

Cennetlerin Açık Yolu

Muhabbet-name

Açıklama:

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Cennetlerin Açık Yolu Mahmud bin ‘Ali tarafından 1357-1358 yıllarında yazılmıştır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 89

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Cennetlerin Açık Yolu’nun Yeni Cami nüshası hangi tarihte tıpkıbasım olarak yayımlanmıştır?

1905

1918

1923

1938

1956

Açıklama:

Cennetlerin Açık Yolu adlı eserin İstanbul (Yeni Cami Kütüphanesi), Paris, Kazan, Kırım’da nüshaları bulunmaktadır. Yeni Cami nüshası tam ve harekeli olması bakımından önemlidir. Yeni Cami nüshası 1956’da János ECKMANN tarafından tıpkıbasım olarak yayınlanmış, Ali Fehmi KARAMANLIOĞLU ise eserin dil özellikleri üzerinde durarak metnin bir kısmının yazı çevrimini yapmıştır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 90

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Cennetlerin Açık Yolu’nun tamamının yazıçevrimi ne zaman yapılmıştır?

1956

1938

1984

1958

1923

Açıklama:

Eserin İstanbul (Yeni Cami Kütüphanesi), Paris, Kazan, Kırım’da nüshaları bulunmaktadır. Yeni Cami nüshası tam ve harekeli olması bakımından önemlidir. Paris nüshası baştan ve sondan eksiktir. Yeni Cami nüshası 1956’da János ECKMANN tarafından tıpkıbasım olarak yayınlanmış, Ali Fehmi KARAMANLIOĞLU ise eserin dil özellikleri üzerinde durarak metnin bir kısmının yazıçevrimini yapmıştır. Eserin tamamının yazıçevrimi 1984’te yayımlanmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 91

Harezm Türkçesi döneminin ilk eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Müridin Yardımcısı

Nebilerin Kıssaları

Mukaddimetü ’l-Edeb

Cennetlerin Açık Yolu

Muhabbet-name

Açıklama:

Nebilerin kıssası Harezm Türkçesi döneminin ilk eseridir. Nasiru ’d-din bin Burhanu’d-din ar-Rabguzi tarafından 1310-1311 yılında yazılıp Nasiru ’d-din Tok Buga’ya sunulan Farsça bir eserin Türkçeye uyarlanmış hâlidir.

Doğru Cevap: B

Soru 92

Kısasü ’l-Enbiya’nın en eski nüshası aşağıdaki şehirlerin hangisinde bulunmaktadır?

Paris

Kahire

Viyana

Londra

Taşkent

Açıklama:

Eserin Londra’da bir, Saint Petersburg’da altı, Paris’te bir, Bakü’de bir ve İsveç’te iki nüshası vardır. Kazan’da birkaç defa basılmıştır. En eski nüshası Londra British Museum Add. 7851’de muhafaza edilen nüshasıdır. Öbürlerine göre daha iyi bir durumdaki bu nüsha Kaare GRØNBECH tarafından tıpkıbasım olarak 1948’de Kopenhag’da basılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 93

“yıgaçındın” kelimesinin günümüz Türkçesinde anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Düşman

Danıştılar

Savaşsa

Ağacından

Doğru

Açıklama:

“yıgaçındın” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘ağacından’dır. Açılımı ise +dın, +ın, yıgaç (< yıgaç+ın+dın) şeklindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 94

“èkegüdin” kelimesinin günümüz Türkçesinde anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

İkisinden

Oturur

Yontup

Onlara

Evvel

Açıklama:

“èkegüdin” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘ikisinden’dir. Açılımı ise +din, +egü, èki (< èk+egü+din) şeklindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 95

“yemürdi” kelimesinin günümüz Türkçesinde anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Hepsini

Örtünüp

İstediler

Doğdu

Devirdi

Açıklama:

“yemürdi” kelimesinin günümüz Türkçesinde anlamı ‘devirdi’dir. Açılımı ise -di, yemür- (< yemür-di) şeklindedir.

Doğru Cevap: E

Soru 96

“munda” kelimesinin günümüz Türkçesinde anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Sıkıntıda

Sözleştiğinde

Mağara

Kocanı

Gece

Açıklama:

“munda” kelimesinin günümüz Türkçesinde anlamı ‘sıkıntıda’dır. Açılımı ise +da, mun (< mun+da) şeklindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 97

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü’l-Faradis kim tarafından yazılmıştır?

Mahmud bin ‘Ali

İslam

Zemahşerî

Rabguzi

Kutb

Açıklama:

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü ’l-Faradis Mahmud bin ‘Ali tarafından 1357-1358 yıllarında yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 98

Nehcü ’l-Faradis kaç babdan oluşur?

Açıklama:

Eser onar fasıllı dört baptan meydana gelmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 99

Nehcü’l-Faradis’in hangi nüshası tam ve harekelidir?

Paris

İstanbul

Kazan

Kırım

Taşkent

Açıklama:

Nehcü’l-Faradis’in İstanbul (Yeni Cami Kütüphanesi), Paris, Kazan, Kırım’da nüshaları bulunmaktadır. Yeni Cami nüshası tam ve harekeli olması bakımından önemlidir.

Doğru Cevap: B

Soru 100

4, 5, 6, 7 ve 8. soruyu aşağıdaki metne göre cevaplandırınız.
Bir kimerse takı bir kemerseke aydı: Bu ol kişi-turur, kim kèçe hergiz yatmaz, erteke tegi ta‘at kılur, tedi erse, Abu Hanife rahmatu’llahi ‘alayhi ol kişiniñ sözini işitti erse, aytur erdi: Men Tañrı ta‘aladın uftanur-men, halayık mèni tünle yatmaz ta‘at ve ‘ibadat kılur tèseler takı men yatsa-men, anlarnı yalganlamış bolgaymen, tèr erdi.
Aşağıdaki metinde geçen belgisiz zamirdir?

kèçe

hergiz

kimerse

erse

tünle

Açıklama:

Metinde geçen kimerse kelimesi kimse anlamına gelen belgisiz zamirdir.

Doğru Cevap: C

Soru 101

Metinde geçen gece, geceleyin anlamına gelen zarf hangisidir?

erse

hergiz

erteke

tünle

tegi

Açıklama:

D seçeneğinde bulunan tünle kelimesi gece, geceleyin anlamında bir zarftır.

Doğru Cevap: D

Soru 102

Hangisi metinde geçen şahıs zamiridir?

bir kimerse

kim

kèçe

erse

anlarnı

Açıklama:

E seçeneğinde bulunan anlarnı kelimesi 3. çokluk şahıs zamirinin belirtme hali eki almış biçimidir.

Doğru Cevap: E

Soru 103

Hangisi metinde geçen ve isimden fiil yapma ekiyle türemiş bir kelimedir?

kimerse

yalganlamış

kişiniñ

yatsa-men

bolgaymen

Açıklama:

B seçeneğinde bulunan fiil yalgan ismine +lA- isimden fiil yapma eki getirilmesiyle türetilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 104

9 ve 10. soruları aşağıdaki metne göre cevaplandırınız.
Ümeyye oglanları halifa erken Hübeyre atlıg kişini Kevfeke bèg kılıp-turur er-diler. İbnü Hübeyre Abu Hanifeni agırlar erdi, hemişe ziyaratka kelür erdi. Bir kün Abu Hanifeke aytur: Menim hatırımka andag tüşti kim beytü’l-malnı sizke bildür-sem, dahl ve harc siziñ ‘ameliñiz birle bolsa cümle ne erseler siziñ kalemüñüz hükminde bolsa, tèdi, takı siz menim katımda ulug bolsañız, Kevfe halkı siziñ fermanıñızdın çıkmasa, tèdi erse, Abu Hanife rahmatu’llahi ‘alayhi kabul kılmadı; nèçeme kim derhost kıldı erse, hêç kabul kılmadı. İbnü Hübeyre katıg gazab kıldı takı buyur-dı, Abu Hanifeke yigirmi agaç urdılar takı zindanka saldılar.
Metinde geçen andag kelimesinin anlamı nedir?

birden

öylece

hatırladık

anınca

anında

Açıklama:

anı+teg > antag > andag biçiminde gelişen yapı Harezm Türkçesinde öylece anlamında kullanılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 105

“ ‘aḳl anut kelgil ėşit Ṣāliḥ yalawaç ḳıṣṣasın” ifadesi ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Emir kipi bulunmaktadır.

“Kelgil” kelimesinin çözümlemesi “-gil, kel-“ şeklindedir.

Zarf-fiil bulunmaktadır.

“Yalawaç” peygamber demektir.

Birden fazla fiil bulunmaktadır.

Açıklama:

“ ‘aḳl anut kelgil ėşit Ṣāliḥ yalawaç ḳıṣṣasın” ifadesinin çevirisi “akıl hazırla gel Sâlih peygamber kıssasını dinle” şeklindedir. Emir kipi bulunmaktadır. “Kelgil” kelimesinin çözümlemesi “-gil, kel-“ şeklindedir. “Yalawaç” peygamber demektir. Birden fazla fiil bulunmaktadır ancak zarf-fiil yoktur.

Doğru Cevap: C

Soru 106

Harezm Türkçesindeki aşağıdaki ifadelerden hangisinde ek yanlıştır?

ḳavmnıŋ ḳamuġları (kavmin hepsi)

Ḳarra‘ taġınġa (Karra dağına)

közleri yaḳutdın (gözleri yakuttan)

menim ḳullarıŋ (benim kullarım)

ol butġa (o puta)

Açıklama:

ḳavmnıŋ ḳamuġları (kavmin hepsi), Ḳarra‘ taġınġa (Karra dağına), közleri yaḳutdın (gözleri yakuttan) ve ol butġa (o puta) ifadeleri doğrudur. Ancak “benim kullarım” anlamındaki ifadenin Harezm Türkçesindeki şekli “meniŋ ḳullarım” olmalıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 107

“Ay malik, maŋa ınanmas ėrseŋ, kelgil saŋa körgüzeyin.” tėdi. ifadesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

“Ey melik, mana bozuk ise gel sana açıklayayım.” dedi.

“Ey melik, bana inanmaz o, gelsin, göstersin.” dedi.

“Ey melik, mana anlamazsan gelin, göstersin.” dedi.

“Ey melik, bana inanmadıysan gelsin sana göstersin.” dedi.

“Ey melik, bana inanmıyorsan, gel sana göstereyim.” dedi.

Açıklama:

“Ay malik, maŋa ınanmas ėrseŋ, kelgil saŋa körgüzeyin.” tėdi. ifadesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi “Ey melik, bana inanmıyorsan, gel sana göstereyim.” dedi. şeklindedir.

Doğru Cevap: E

Soru 108

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü ’l-Farâdis kim tarafından yazılmıştır?

Mahmüd Bin ‘Ali

Muhammed Hoca Bey

Yazarı belli değildir.

İslam

Necmeddin Hacıeminoğlu

Açıklama:

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü ’l-Farâdis Mahmüd bin ‘Al i tarafından 1357-1358 yıllarında yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 109

Atlıg ve yarlıklar kelimelerinin izahı sırasıyla nasıl yapılır?

Altıncı - iyilik

Buyurur - getirmiş

Atlı - buyurur

Yedinci - içindedir

Kula - buyurur

Açıklama:

atlığ ‘atlı’ : +lığ, at (< at+lığ) ve yarlıkar ‘buyurur’ : -r, yarlık+a- (< yarlık+a-r).

Doğru Cevap: C

Soru 110

KIŞÂŞÜ 'L-ENBİYÂ hangi dilden Türkçeye uyarlanmış bir eserdir?

Arapça

Farsça

Bulgarca

Macarca

İbranice

Açıklama:

Harezm Türkçesi döneminin ilk eseridir. Nâşirud-din bin Burhanu’d-din ar- Rabgüzi tarafından 1310-1311 yılında yazılıp Nasirud-din Tok Buga’ya sunulan Farsça bir eserin Türkçeye uyarlanmış hâlidir.

Doğru Cevap: B

Soru 111

Sözleyür-siz kelimesinin çözümlemesi nasıl olur?

+siz, +yür, -le

+siz, -yür, +le

-siz, +yür, -le

-siz, +yür, +le

-siz, -yür, +le

Açıklama:

sözleyür-siz ‘söz ediyorsunuz’ : -siz, -yür, +le-, söz (< söz+le-yür-siz).

Doğru Cevap: E

Soru 112

“ ‘akl anut kelgil èşit Salih yalawaç kıssasın, bèlgülüg başdın ayakga aytayın men cümlesint” cümlesinin çevirisi nasul yapılır

Akıl hazırla gel Sâlih peygamber kıssasını dinle, ben hepsini baştan ayağa tamamen anlatayım.

Suyu gün aşırı bölüştüler o kendi hissesini içti Sâlih’in sözünü ve hem bu dişi deve imtihanını anlamadan.

Hak risâlet verdi doğrudan kavmine gönderdi, gece gündüz demeden Samûd kavmini dolaştı imana davet etti bir mucize istediler.

İki bez dokuyucu koşarak geldiler, bir ayağını kestiler, botası feryat içinde döndü.

Açıklama:

Salih Peygamber ona selam olsun kıssasında çevirisi, “akıl hazırla gel Sâlih peygamber kıssasını dinle, ben hepsini baştan ayağa tamamen anlatayım.” şeklinde yapılır.

Doğru Cevap: A

Soru 113

Nehcü ’l-Farâdis ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneğidir.

Mahmud bin Ali tarafından kaleme alınmıştır.

1357-1358 yıllarında yazılmıştır.

Her fasıl Farsça bir hadis ile başlar

Üslubu gayet açık ve sadedir.

Açıklama:

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü ’l-Farâdis Mahmüd bin ‘Al i tarafından 1357-1358 yıllarında yazılmıştır. Eser onar fasıllı dört baptan meydana gelmektedir. Birinci bap Hz. Peygamberi, ikinci bap dört halifeyi, üçüncü bap ehli beyti ve dört imamı, dördüncü bap Allah’a hoş gelmeyen amelleri anlatır. Her fasıl Arapça bir hadisle başlar, Türkçe çevirisi verildikten sonra Islam âlimlerinin eserlerinden o hadisin manasını aydınlatan kısımlar tanık olarak verilir. Eser, dünya ve ahirette mutlu olmak için gerekli Müslümanlık bilgilerinin el kitabı gibidir. Üslubu gayet sade ve açıktır.

Doğru Cevap: D

Soru 114

Harezm Türkçesi döneminin ilk eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Mukaddimetü 'l-Edeb

Nehcü ’l-Farâdis

Kışaşü'l-Enbiya

Hüsrev ü Şirin

Muhabbet-name

Açıklama:

Kışaşü'l-Enbiya , Harezm Türkçesi döneminin ilk eseridir. Nasiru’d-din bin Burhanu’d-din ar-Rabguzi tarafından 1310-1311 yılında yazılıp Nasiru’d-din Tok Buga’ya sunulan Farsça bir eserin Türkçeye uyarlanmış hâlidir.

Doğru Cevap: C

Soru 115

Kışaşü'l-Enbiya eserinin yazarı kimdir?

Nasiru’d-din bin Burhanu’d-din ar-Rabguzi

Mahmüd bin ‘Al i

Muhammed Hoca Bey

Necmeddin Hacıeminoğlu

İslam

Açıklama:

Kışaşü'l-Enbiya , Harezm Türkçesi döneminin ilk eseridir. Nasiru’d-din bin Burhanu’d-din ar-Rabguzi tarafından 1310-1311 yılında yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 116

“barçasın” kelimesinin izahı nasıl yapılır?

‘hepsini’ : +n, -sı, barça (< barça+sı+n

‘devirdi’ : +n, +sı, barça (< barça+sı+n)

‘hepsini’ : -n, +sı, barça (< barça+sı+n)

‘hepsini’ : +n, +sı, barça (< barça+sı+n)

‘devirdi’ : -n, +sı, barça (< barça+sı+n)

Açıklama:

barçasın ‘hepsini’ : +n, +sı, barça (< barça+sı+n

Doğru Cevap: D

Soru 117

“Körklüg, arıg, ak taşnı kesip koddı. Olar kelip anı kördiler.” cümlesi nasıl çevrilir?

Güzel, temiz ak taşı kesip bıraktı. Onlar gelip onu götürdüler.

Karra dağına adam yolladılar. Put yapmak için taş aradılar.

Götürüp bir put yaptılar. Kırk karış uzunluğu, sekiz karış eni.

Kâsûr’un Za‘ûm adlı bir karısı [18] vardı. Sahur adlıydı da derler.

Kendi çirkin görünüşlüydü. Halk ona acıdı.

Açıklama:

“Güzel, temiz ak taşı kesip bıraktı. Onlar gelip onu götürdüler.” Olarak Türkçeye çevrilir.

Doğru Cevap: A

Soru 118

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü ’l-Faradis ile ilgili asagidaki bilgilerden hangisi dogru degildir?

Nehcü ’l-Faradis Mahmud bin‘Ali tarafından yazilmistir.

Nehcü ’l-Faradis, 1357-1358 yıllarında yazılmıştır

Eser onar fasıllı iki baptan meydana gelmektedir

Eser, dünya ve ahirette mutlu olmak için gerekli Müslümanlık bilgilerini verir.

Üslubu gayet sade ve açıktır.

Açıklama:

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü ’l-Faradis Mahmud bin
‘Ali tarafından 1357-1358 yıllarında yazılmıştır.
Eser onar fasıllı dört baptan meydana gelmektedir. Birinci bap Hz. Peygamberi, ikinci
bap dört halifeyi, üçüncü bap ehli beyti ve dört imamı, dördüncü bap Allah’a hoş gelmeyen
amelleri anlatır. Her fasıl Arapça bir hadisle başlar, Türkçe çevirisi verildikten sonra
İslam âlimlerinin eserlerinden o hadisin manasını aydınlatan kısımlar tanık olarak verilir.
Eser, dünya ve ahirette mutlu olmak için gerekli Müslümanlık bilgilerinin el kitabı gibidir.
Üslubu gayet sade ve açıktır. Edebi yönden çok değerli olmasa da Türk dilinin önemli bir
yadigârı olması kıymetini artırmaktadır. Dogru cevap C`dir.

Doğru Cevap: C

Soru 119

Aşağıda bazı kelimeler ve izahları eşleştirilmiştir. Bu eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

yarlıkar: buyurur

edgülük : kötülük

bolgaymen : olacağım

andag :öylece

takı : dahi

Açıklama:

Kelimelerin izahları aşağıdaki gibidir:
yarlıkar: buyurur
edgülük : iyilik
bolgaymen : olacağım
andag :öylece
takı : dahi
Dogru cevap Bdir.

Doğru Cevap: B

Soru 120

`Tabi‘in ol kimerseke ayturlarkim sahabaga satgaşmış bolsa, Paygambar ‘alayhi’s-salam yaranlarını 187/11 körmiş bolsa`.
Yukaridaki cumlede gecen satgaşmış kelimesinin anlami asagidakilerden hangisidir?

satmış

olmuş

getirmiş

ulaşmış

bitmiş

Açıklama:

Dogru cevap D`dir.

Doğru Cevap: D

Soru 121

`Ka‘beke ziyarat kılgalı bardım erdi`
Yukaridaki cumlenin Turkiye Turkcesindeki karsiligi asagidakilerden hangisisdir?

Kabe`yi ziyaret etmek istedim.

Kabe`yi ziyaret edemedim.

Kabe’ye ziyaret maksadıyla gitmiştim

Kabe`yi ziyaret etmeme yardim etti.

Kabe`ye ziyaret maksadiyla gitti.

Açıklama:

Dogru cevap C`dir.

Doğru Cevap: C

Soru 122

KISASÜ ’L-ENBİYA ile ilgili asagidakilerden hangisi yanlistir?

Harezm Türkçesi döneminin ilk eseridir.

Dini konuları edebi bir dille nakledilmistir.

Arapça ve Türkçe manzumelere yer verilmiştir.

Eserin en eski nüshası Londra British Museum Add. 7851’de muhafaza edilen nüshasıdır.

Eser peygamberlere ve din büyüklerine yazılmış kasidelerden ibarettir.

Açıklama:

Harezm Türkçesi döneminin ilk eseridir. Nasiru’d-din bin Burhanu’d-din arRabguzi tarafından 1310-1311 yılında yazılıp Nasiru’d-din Tok Buga’ya sunulan
Farsça bir eserin Türkçeye uyarlanmış hâlidir. Peygamber kıssalarını konu alan eserde
Rabguzi, dini konuları edebi bir dille nakletmiş, Arapça ve Türkçe manzumelere yer vermiştir. Eserde peygamberlere ve din büyüklerine yazılmış kasidelerden başka aşk, tabiat gibi konuların işlendiği manzumeler de bulunmaktadır. Eserin Londra’da bir, Saint
Petersburg’da altı, Paris’te bir, Bakü’de bir ve İsveç’te iki nüshası vardır. Kazan’da birkaç defa basılmıştır. En eski nüshası Londra British Museum Add. 7851’de muhafaza
edilen nüshasıdır

Doğru Cevap: E

Soru 123

Asagidaki kelimelerden hangisi peygamber anlamina gelmektedir?

yalawaç

burun

çerigi

tègme

yagı

Açıklama:

Kelimelerin anlamlari asagidaki gibidir:
yalawaç :‘peygamber’
burun :‘evvel’
çerigi : ‘askeri’
tègme :‘her’
yagı :‘düşman’
Dogru cevap A`dir.

Doğru Cevap: A

Soru 124

”Aña ‘Abhar atadılar. Aydılar: “Ay malik, bir èr bu butga hadımlık kılsa.”
Yukaridaki cumlenin anlami asagidakilerden hangisidir?

Ona Abhar dediler. “Bir adam bu putlari yiksa” dèdiler

Ona Abhar dediler. “Ey melik, insanlar bu putlari satsalar”

Ona Abhar dediler. “Ey melik, bir adam bu puta hizmet etse.” dediler

Ona Abhar dediler. “Ey melik,bu adam bu putlari satsa”

Ona Abhar dediler. “Ey melik, insanlar bu putlari alsalar”

Açıklama:

Dogru cevap C`dir.

Doğru Cevap: C

Soru 125

`koldı Hakdın çıkdı ingen yandı tagnıñ sahrasın` cumlesinin Turkiye turkcesindeki karsiligi asagidakilerden hangisidir?

Hak risâlet verdi doğrudan kavmine gönderdi

Hak’tan uzaklaştılar hepsi çok günah işlediler

üç gün içinde sarı kızıl ve kapkara oldular

Allah’tan istedi dişi deve çıktı dağın düzlüğünü dolandı

kadir tanrı kudretiyle hepsini devirdi

Açıklama:

Dogru cevap D`dir.

Doğru Cevap: D

Soru 126

Aşagidakilerden hangisi Nehcü’l-Feradis’te geçen üküşleri kelimesinin izahıdır?

kimse

hepsi

çoğu

hiçbiri

herkes

Açıklama:

Nehcü’l-Feradis’te geçen üküşleri kelimesinin izahı çoğu`dur. Dogru cevap C`dir.

Doğru Cevap: C

Soru 127

Kısas ü’l-Enbiya’dan seçilmiş kopardılar kelimesinin izahı asagidakilerden hangisidir?

inşa ettiler

aldılar

saldılar

ayırdılar

yoldular

Açıklama:

Kısas ü’l-Enbiya’dan seçilmiş kopardılar kelimesinin izahı inşa ettiler` dir. Dogru cevap A`dir.

Doğru Cevap: A

Soru 128

Kısasü’l-Anbiya'ın konusu aşağıdakilerden hangisidir?

Peygamberlerin kıssaları

Peygamberlerin hayatı

Namaz, zekat ve oruçla ilgili bilgiler

Doğruluk ve adalet

Cennet hayatı

Açıklama:

Kısasü’l-Anbiya'ın konusu Peygamberlerin kıssalarıdır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 129

Aşağıdakilerin hangisinde keltürmiş kelimesinin çözümlenmesi doğru verilmiştir?

-miş, -tür-, kel-

-dür, -miş-, kel-

-kel, -tür-, miş-

-tür, -miş-, kel-

-kel, -miş-, tür-

Açıklama:

keltürmiş kelimesinin çözümlenmesi -miş, -tür-, kel- şeklindedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 130

'Abu Hanife rahmatu’llahi ‘alayhi ol kullardın erdi' cümlesinin Türkçe karşılığı hangisinde doğru verilmiştir?

Ebû Hanîfe rahmatu’llahi ‘alayhi o kullara seslendi

Ebû Hanîfe rahmatu’llahi ‘alayhi o kullara baktı

Ebû Hanîfe rahmatu’llahi ‘alayhi o kullardandı

Ebû Hanîfe rahmatu’llahi ‘alayhi o kullara söyledi

Ebû Hanîfe rahmatu’llahi ‘alayhi o kullardan biridir

Açıklama:

'Abu Hanife rahmatu’llahi ‘alayhi ol kullardın erdi' cümlesinin Türkçe karşılığı 'Ebû Hanîfe rahmatu’llahi ‘alayhi o kullardandı'dır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 131

'aytur' kelimesinin Türkçe karşılığı hangisidir?

Bekler

Anlar

Anlatır

Söyler

Ekler

Açıklama:

'aytur' kelimesinin Türkçe karşılığı 'söyler'dir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 132

Nehcü ’l-Faradis ile ilgili bilgilerden hangisi yanlıştır?

1357-1358 yıllarında yazılmıştır

Onar fasıllı altı baptan meydana gelmektedir

Mahmud bin 'Ali tarafından yazılmıştır

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneğidir

Dünya ve ahirette mutlu olmak için gerekli Müslümanlık bilgilerinin el kitabıdır

Açıklama:

Onar fasıllı altı değil dört baptan meydana gelmektedir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 133

Aşağıdakilerden hangisi Nehcü ’l-Faradis eserinin nüshalarının bulunduğu kütüphanelerden biri değildir?

Paris

Kazan

Kırım

İstanbul

Londra

Açıklama:

Londra Nehcü ’l-Faradis eserinin nüshalarının bulunduğu kütüphanelerden biri değildir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 134

'üküşleri' kelimesinin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Bazıları

Birkaçı

Çoğu

Bir kısmı

Birtakımı

Açıklama:

'üküşleri' kelimesinin Türkçe karşılığı 'çoğu'dur. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 135

'tegürgey' kelimesinin çözümlenmesi hangisinde doğru verilmiştir?

+gel, -üz-, teg-

+gey, -ür-, teg-

+gey, -teg-, ür-

+ür, -gey-, teg-

-teg, +ür-, gey-

Açıklama:

'tegürgey' kelimesinin çözümlenmesi +gey, -ür-, teg- şeklindedir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 136

Yukarıdaki cümlenin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Kabe’ye ziyaret maksadıyla gidiyordum

Kabe’ye ziyaret maksadıyla gidiyorum

Kabe’ye ziyarete gitmiştim

Kabe’ye ziyaret için gitmiştim

Kabe’ye ziyaret maksadıyla gitmiştim

Açıklama:

Cümlenin Türkçe karşılığı 'Kabe’ye ziyaret maksadıyla gitmiştim'dir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 137

'barçasın' kelimesinin çözümlenmesi hangisinde doğru verilmiştir?

+sı, +n, barça

barça, +n, +sı

+sı, barça, +n

+n, +sı, barça

+n, barça, -sı

Açıklama:

'barçasın' kelimesinin çözümlenmesi +n, +sı, barça şeklindedir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 138

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği hangisidir?

Kısasü’l Enbiya

Nehcü’l -Feradis

Mukaddimetü ’l-Edeb

Mi‘rac-name

Muhabbet-name

Açıklama:

Türk edebiyatındaki kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü ’l-Faradis Mahmud bin‘Ali tarafından 1357-1358 yıllarında yazılmıştır

Doğru Cevap: B

Soru 139

Aşağıdakilerden hangisi Nehcü’l -Feradis’in konularından değildir?

Hz. Peygamber

Dört halife

Allah’a hoş gelmeyen ameller

Ehli beyt

Erdemler

Açıklama:

Eser onar fasıllı dört baptan meydana gelmektedir. Birinci bap Hz. Peygamberi, ikinci bap dört halifeyi, üçüncü bap ehli beyti ve dört imamı, dördüncü bap Allah’a hoş gelmeyen amelleri anlatır.

Doğru Cevap: E

Soru 140

Aşağıdakilerin hangisi Kışaşü’l - Enbiya’nın özelliklerinden biri değildir?

Harezm Türkçesi döneminin ilk eseridir

Nasiru’d-din bin Burhanu’d-din ar- Rabguzi tarafından 1310-1311 yılında yazılmıştır

Nasiru’d-din Tok Buga’ya sunulan İbranice bir eserin Türkçeye uyarlanmış hâlidir

Peygamber kıssalarını konu almıştır

Peygamberlere ve din büyüklerine yazılmış kasidelerden başka aşk, tabiat gibi konuların işlendiği manzumeler de bulunmaktadır

Açıklama:

Harezm Türkçesi döneminin ilk eseridir. Nasiru’d-din bin Burhanu’d-dinar-Rabguzi tarafından 1310-1311 yılında yazılıp Nasiru’d-din Tok Buga’ya sunulan Farsça bir eserin Türkçeye uyarlanmış hâlidir

Doğru Cevap: C

Soru 141

Kışaşü’l - Enbiya’nın nüshaları hangi şehirlerde bulunmaktadır?

Londra, Paris, Bakü, İsviçre, Viyana

Roma, Londra, Paris, İsveç, Saint Petersburg

Bakü, Roma, Amsterdam, Prag, New York

İsveç, Paris, Londra, Bakü, Saint Petersburg

Amsterdam, Prag, İsviçre, Viyana, New York

Açıklama:

Eserin Londra’da bir, Saint Petersburg’da altı, Paris’te bir, Bakü’de birve İsveç’te iki nüshası vardır.

Doğru Cevap: D

Soru 142

‘aytur’ kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdaki kelimelerden hangisidir?

olur

söyler

kılar

yapar

gider

Açıklama:

aytur ‘söyler’ : -ur, ayt- (< ayt-ur)

Doğru Cevap: B

Soru 143

Kısasü’l-Enbiya’nın en eski nüshası aşağıdaki şehirlerin hangisinde bulunmaktadır?

Paris

Kahire

Viyana

Londra

Taşkent

Açıklama:

En eski nüshası Londra British Museum Add. 7851’de muhafaza edilen nüshasıdır

Doğru Cevap: D

Soru 144

‘yarlıkar’ kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdaki kelimelerden hangisidir?

Buyurur

Götürür

Yatırır

Unutur

Sarılır

Açıklama:

yarlıkar ‘buyurur’ : -r, yarlık+a- (< yarlık+a-r)

Doğru Cevap: A

Soru 145

‘akl anut kelgil èşit Salih yalawaçkıssasın bèlgülüg başdın ayakga aytayın men cümlesint’ cümlesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirilişi aşağıdakilerden hangisidir?

Aklınla gel Sâlih peygamber kıssasını anla ben hepsini tamamen anlatayım

Akıl ile gel Sâlih peygamber kıssasını dinle sana hepsini baştan ayağa anlatayım

Akıl hazırla gel Sâlih peygamber kıssasını dinle ben hepsini baştan ayağa tamamen anlatayım

Akıl hazırla sen Sâlih peygamber kıssasını ben hepsini baştan ayağa tamamen anlatayım

Akıl hazırla gel Sâlih peygamber kıssasını dinle ben hepsini baştan ayağa güzelce anlatayım

Açıklama:

Akıl hazırla gel Sâlih peygamber kıssasını dinle ben hepsini baştan ayağa tamamen anlatayım

Doğru Cevap: C

Soru 146

Aşağıdakilerin hangisinde yetinç kelimesinin çözümlenmesi doğru verilmiştir?

-inç, yèt-

yèti, nç

+ç, yètin-

+nç, yèti

+nç, -i, yèt-

Açıklama:

yètinç‘yedinci’ : +nç, yeti (< yeti+nç)

Doğru Cevap: D

Soru 147

‘rozini’ kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı nedir?

yönden

sanı

çoğu

bahçe

nasip

Açıklama:

rozini ‘nasip’ : +ni, rozi (< rozi+ni)

Doğru Cevap: E

Soru 148

Nehcü ’l-Faradis ile ilgili verilenlerden hangisi/hangileri doğrudur?
I. 1357-1358 yılları arasında yazılmıştır.
II. Yazarı Mahmud bin Ali'dir.
III. Onikişer fasıllı dört baptan oluşur.
IV. Her fasıl Arapça bir hadisle başlar.

I ve II

II ve III

I ve III

I, II ve IV

I, III ve IV

Açıklama:

Eser onikişer değil onar fasıllı dört baptan meydana gelmektedir. Bu üçüncü madde dışındaki maddelerde verilen bilgiler doğrudur. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 149

Nehcü ’l-Faradis eserinin bapları ve konuları eşleşmelerinden hangileri doğrudur?
I. Birinci bap Allah'a hoş gelmeyen amelleri anlatır
II. İkinci bap dört halifeyi anlatır
III. Üçüncü bap ehli beyti ve dört imamı anlatır
IV. Dördüncü bap Hz. Peygamberi anlatır

I ve II

II ve III

III ve IV

I, II ve III

I, III ve IV

Açıklama:

Birinci bap Hz. Peygamberi anlatır
İkinci bap dört halifeyi anlatır
Üçüncü bap ehli beyti ve dört imamı anlatır
Dördüncü bap Allah'a hoş gelmeyen amelleri anlatır
Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 150

Aşağıdakilerden hangisi Nehcü ’l-Faradis nüshalarının bulunduğu yerlerden biri değildir?

İstanbul

Kazan

Paris

Kırım

Taşkent

Açıklama:

Eserin İstanbul (Yeni Cami Kütüphanesi), Paris, Kazan, Kırım’da nüshaları bulunmaktadır. Taşkent'te bir nüshası bulunmamaktadır. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 151

"yarlıkar" ifadesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

yedinci

atlı

buyurur

iyilik

kula

Açıklama:

yarlıkar ‘buyurur’ : -r, yarlık+a- (< yarlık+a-r)
Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 152

"bolgaymen" sözcüğünün Türkiye Türkçesi karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Kılan idi

yalanlamış

söyler

olacağım

yatsam

Açıklama:

bolgaymen ‘olacağım’ : -men, -gay, bol- (< bol-gay-men)
Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 153

"satgaşmış" sözcüğünün çözümlemesi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

mış, satgaş- (< satgaş-mış)

sat, gaş-mış (< sat+gaş-mış)

satgaş, mış- (< satgaş-mış)

sat+ gaş, mış- (< sat+ gaş-mış)

mış, sat+gaş (< sat+gaşmış-)

Açıklama:

satgaşmış ‘ulaşmış’ : -mış, satgaş- (< satgaş-mış)
Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 154

Kısasü’l-Enbiya ile ilgili verilenlerden hangisi/hangileri doğrudur?
I. Harezm Türkçesi döneminin ikinici eseridir.
II. Nasiru’d-din bin Burhanu’d-din ar-Rabguzi tarafından yazılmıştır.
III. Nasiru'd-din Tok Buga'ya Türkçe olarak sunulmuştur.
IV. Dini konular edebi dille anlatılmıştır.

I ve II

II ve III

II ve IV

I, II ve III

I, II ve IV

Açıklama:

Harezm Türkçesi döneminin ilk eseridir. Nasiru’d-din bin Burhanu’d-din ar-Rabguzi tarafından 1310-1311 yılında yazılıp Nasiru’d-din Tok Buga’ya sunu-lan Farsça bir eserin Türkçeye uyarlanmış hâlidir. Peygamber kıssalarını konu alan eserde Rabguzi, dini konuları edebi bir dille nakletmiştir.
Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 155

Aşağıdakilerden hangisi Kısasü ’l-Enbiya eserinin bulunduğu yerlerden biridir?

İstanbul

Konya

Berlin

Kırım

Bakü

Açıklama:

Eserin Londra’da bir, Saint Petersburg’da altı, Paris’te bir, Bakü’de bir ve İsveç’te iki nüshası vardır. Kazan’da birkaç defa basılmıştır.
Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 156

Kısasü'l Enbiya'dan çeviriyazılı metni alınan bölümün Türkiye Türkçesi karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Hak risâlet verdi doğrudan kavmine gönderdi gece gündüz demeden Samûd kavmini dolaştı imana davet etti bir mucize istediler

akıl hazırla gel Sâlih peygamber kıssasını dinle ben hepsini baştan ayağa tamamen anlatayım

Sâlih’in sözünü ve hem bu dişi deve imtihananı anlamadan Hak’tan uzaklaştılar hepsi çok günah işlediler

üç gün içinde sarı kızıl ve kapkara oldular kadir tanrı kudretiyle hepsini devirdi

İki bez dokuyucu koşarak geldiler bir ayağını kestiler botası feryat içinde döndü üç dostunu astılar

Açıklama:

bölümünün Türkiye Türkçesi karşılığı B seçeneğinde doğru olarak verilmiştir:
"akıl hazırla gel Sâlih peygamber kıssasını dinle ben hepsini baştan ayağa tamamen anlatayım"

Doğru Cevap: B

Soru 157

Yukarıda çeviriyazılı metni verilen bölümün Türkiye Türkçesi karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Kâsûr’un Za‘ûm adlı bir karısı vardı. Sahur adlıydı da derler. Bir hayli gün geçtikten sonra bu kadın deli oldu; koşuyor bağırıyordu. Kendi çirkin görünüşlüydü.

Kırk yıl hizmet etti. Bir gün Şeytan meleklerden Bu Kâsûr’un soyundan Sâlih adında bir peygamber gelecek, kâfirler onun elinde ölecek” diye duydu.

Kırk yıldan sonra Cebrâ’îl’e “Kâsûr’u zindandan çıkar” diye ferman geldi. Cabrâ’îl kanat ile bir vurdu. Zindânı iki parça etti.

Karra dağına adam gönderdiler. Put yapmak için taş aradılar. Şeytan ona lanet olsun daha önce bu Karra dağına geldi. Güzel, temiz ak taşı kesip bıraktı. Onlar gelip onu gördüler.

“Ey Za‘ûm, Kâsûm’u görmek istiyorsan, beni takip et.” dedi. Za‘ûm Kâsûr’u takip etmeğe başladı. O mağaraya geldiler. Melek.

Açıklama:

Bölümünün Türkiye Türkçesi karşılığı A seçeneğinde doğru olarak verilmiştir:
Kâsûr’un Za‘ûm adlı bir karısı vardı. Sahur adlıydı da derler. Bir hayli gün geçtikten sonra bu kadın deli oldu; koşuyor bağırıyordu. Kendi çirkin görünüşlüydü.

Doğru Cevap: A

Soru 158

Nehcü’l-Ferâdîs’in hangi nüshası yoktur?

İstanbul

Paris

Kazan

Kırım

Vatikan

Açıklama:

Nehcü’l-Ferâdîs’in İstanbul (Yeni Cami Kütüphanesi), Paris, Kazan, Kırım’da nüshaları bulunmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 159

Nehcü’l-Ferâdîs’in Türkçe anlamı hangisidir?

Cennet Bahçeleri

Cennetlerin Anahtarı

Cennet Bahçeleri

Cennetlerin Açık Yolu

Cennetlerin Görünüşü

Açıklama:

Nechü’l-Ferâdîs’in anlamı D seçeneğinde verildiği gibi “Cennetlerin Açık Yolu”dur.

Doğru Cevap: D

Soru 160

Nehcü’l-Ferâdîs’in dil özellikleri üzerinde dururak metnin bir kısmının yazıçevirimini yapan kimdir?

Ali Fehmi KARAMANLIOĞLU

János ECKMANN

Semih TEZCAN

Hamza ZÜLFİKAR

Aysu ATA

Açıklama:

Ali Fehmi KARAMANLIOĞLU ise eserin dil özellikleri üzerinde durarak metnin bir kısmının yazıçevrimini yapmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 161

Metinde altı işaretlenen kelimenin anlamı hangisidir?

cezalandırma

iyilik

yaratma

gösterme

buyurma

Açıklama:

Metinde altı çizilerek işaretlenen

kelimesi “iyilik” anlamındadır.

Doğru Cevap: B

Soru 162

Metnin doğru okunuşu hangisidir?

Açıklama:

Metnin doğru okunuşu A seçeneğinde verilmiştir:

Doğru Cevap: A

Soru 163

Metinde hangi ek iki defa kullanılmıştır?

belirtme hâli eki

ilgi hâli eki

geniş zaman

vasıta hâli eki

teklik 3. kişi iyelik eki

Açıklama:

Metinde köŋliniŋ (< köŋül+i+niŋ) ve közini (< köz+i+ni) kelimelerinde teklik 3. kişi iyelik eki bulunmaktadır. Oysa A, B ve C seçeneklerindeki ekler metinde birer defa geçmektedir. D seçeneğindeki vasıta hâli eki ise metinde zaten yoktur. Dolayısıyla E doğru seçenektir.

Doğru Cevap: E

Soru 164

Metinde altı çizilerek işaretlenen kelimenin doğru okunuşu ve anlamı hangisidir?

ukuş “akıl”

üküş “çok”

öŋüş “başka”

okuş “okuma”

oguş “kabile”

Açıklama:

Metinde işaretlenen kelimenin doğru okunuşu ve anlamı B seçeneğinde verildiği üzere üküş “çok” şeklindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 165

Verilen metinde hangi ek bulunmaz?

isimden isim yapma eki

teklik 3. kişi iyelik

bulunma hâli eki

fiilden fiil yapma eki

isimden fiil yapma eki

Açıklama:

Metinde geçen atlıġ “adlı” kelimesinde +lıġ isimden isim yapma eki, kitābında kelimesinde +i teklik 3. şahıs iyelik eki ve +da bulunma hâli eki, keltürmiş kelimesinde ise fiilden fiil yapan -tür- ettirgenlik eki bulunmaktadır. Ancak metindeki hiçbir kelimede isimden fiil yapma eki bulunmaz.

Doğru Cevap: E

Soru 166

Metinde adı geçen kitabın adı nedir?

Ahyâ-yı El-‘Ulûm

Ahbâbu’l-‘ulûm

İhyâu’l-‘Ulûm

İhyâ-yı ‘ulûm

İhyâ’ul-‘ûlûm

Açıklama:

Metinde İmam Gazâlî’nin kitabının adının doğru okunuş C seçeneğinde İhyâul-‘Ulûm şeklinde olacaktır.

Doğru Cevap: C

Soru 167

Metinde işaretlenen kelime grubunun anlamı nedir?

Diğerine karşın

Bunların dışında

Sabaha kadar

Gece yarısına dek

Gün boyu

Açıklama:

Metinde işaretlenen “erteke tegrü” kelime grubu “sabaha kadar” anlamındadır.

Doğru Cevap: C

Soru 168

"Siz bu yarmaknı munda koduñ biz öziñe aygay-miz." dizesinin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

On bin dirhemi burada sayınız, biz üstüne yazarız.

Bu silahları buna doğrultun, biz kendisini sevmeyiz.

Bu yanağını sıkıca tutun, biz gözüne bakarız.

Bu yüreği sıkıntıda bırakmayınız, biz birbirimizi biliriz.3

Bu parayı burada bırakınız, biz kendisine söyleriz.

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise Harezm Türkçesi Metin İnceleme I: Nehcü ’l-Feradis ve Kısasü'l Enbiya (Çeviri III) konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Verilen metnin Türkiye Türkçesindeki karşılığı "Bu parayı burada bırakınız, biz kendisine söyleriz." biçiminde olmalıdır.

Doğru Cevap: E

Ünite 8

Soru 1

1180 yılında kaleme alınan 6512 beyitlik manzum roman aşağıdakilerden hangisidir?

Hüsrev ü Şirin

Tezkiretü'l-Evliyâ

Mahzenü'l-Esrâr

Vâmık u Azra

Leylâ vü Mecnûn

Açıklama:

Aynı hikâye Ferhat ile şirin adıyla halk hikâyelerindeki yerini bulmuş olup vakalar klâsik bir aşk üçgeni çerçevesinde şekil almıştır.
Hüsrev ü şîrin mesnevîsî gerek Fars gerekse Türk edebiyatında defalarca kaleme alınmış hazin bir aşk hikâyesi olup Sasanî hükümdarı Nûşîrevan'ın torunu Hürmüz'ün de oğlu olan ve Hüsrev Perviz ile Ermen Melîkesi Mehin/Mihin Banu'nun yeğeni olan şîrin arasında geçen aşk macerasını anlatır. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Sâsânlı hükümdarı Husrev Perviz ve Ermenî hükümdarı Mihin Banu’nun kardeşinin kızı Şirin’in âşkını konu alan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Mesnevî-i Maneviyye

Hüsrev ü Şîrin

Leylâ vü Mecnûn

Tezkiretü'l-Evliyâ

Mahzenü'l-Esrâr

Açıklama:

Hüsrev ü Şîrin Nizâmî-i Gencevî tarafından yazılmıştır.
4370 beyitten oluşan ve Sâsânlı hükümdarı Husrev Perviz ve Ermenî hükümdarı Mihin Banu’nun kardeşinin kızı Şirin’in âşkını konu alan eser Hüsrev ü Şîrin'dir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Çeviri yazısı verilen metinin anlamı aşağıdakilerden hangisine karşılık gelmektedir?
nèçe yıl boldı canım ösker èrdi
köñülde oşbu endişe bar èrdi

Ne kadar yıl oldu canım özlerdi.
Gönülde bu düşünce vardı.

Gönlüm aşırı arzumu görünce
Ey dost, haydi hazırlan!

Ne kadar yıl oldu canım özledi.
Gönülde bu arzu vardı.

Ne kadar ay oldu canım özlerdi.
Hayalde bu düşünce vardı.

Kaç sene geçti canım özledim.
Gönülde bu arzu vardı.

Açıklama:

Verilen çevirilerde karşılıklar uyuşmamaktadır.
Ne kadar yıl oldu canım özlerdi.
Gönülde bu düşünce vardı.
Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 4

"ösker" kelimesinin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

ister, arzular

özler, hayal eder

düşünür

sıkıntı çeker

sorar, araştırır

Açıklama:

ösker ‘ister, arzular’ : +r, öske- (< öske-r)
ister, arzular kelimelerinin olduğu A seçeneği doğru cevaptır.

Doğru Cevap: A

Soru 5

tüzüp til bülbüli bu nazm öze saz
bu perde içre keltürdüm hoş avaz
Yukarıdaki beytin Türkiye Türkçesine doğru aktarımı aşağıdakilerden hangisidir?

Dil bülbülü bu şiirin özüne uygun şarkı söylemiş.
Ben de bu perdeden olmak üzere hoş sesler getirdim.

Dil bülbülü bu öykünün özüne uygun türkü yakmış.
Ben de bu türküye benzeyen hoş sesler getirdim.

Dil bülbülü bu nazmın özüne uygun türkü yakmış.
Ben de bu perdeden olmak üzere hoş sesler getirdim.

Dil ustası bu olayın özüne uygun türkü yakmış.
Ben de bu olay üzerine hoş sesler getirdim.

Dil bülbülü bu nazmın özüne uygun türkü öğrenmiş.
Ben de bu konudan olmak üzere hoş sesler getirdim.

Açıklama:

Verilen çeviri örnekleri doğru cevabın dışında serbest çeviri olup metinden sapmaktadır.
Dil bülbülü bu nazmın özüne uygun türkü yakmış.
Ben de bu perdeden olmak üzere hoş sesler getirdim.
Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 6

"sözletmeseñ" kelimesinin çözümlenmesi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

sözletmeseñ ‘söyletmezsen, anlatmazsan’ : -señ, -me-, -t-, +le, söz(< söz+le-t-me-señ)

sözletmeseñ ‘söyletmezsen, anlatmazsan’ : -beñ, -me-, -t-, +le, söz(< söz+le-ş-me-señ)

sözletmeseñ ‘söyletmezsen’ : -beñ, -e-, -t-, +le, söz(< söz+le-t-me-señ)

sözletmeseñ ‘söyletmezsen’ : -señ, -me-, -t-, +le, söz (< söz+le-ş-me-señ)

sözletmeseñ ‘dinletmesen, işitmesen’ : -señ, -me-, -t-, +le, söz(< söz+le-t-me-señ)

Açıklama:

Doğru cevap dışındaki çeldiricilere dikkat ediniz.
sözletmeseñ ‘söyletmezsen, anlatmazsan’ : -señ, -me-, -t-, +le, söz(< söz+le-t-me-señ) şeklinde olup, doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 7

"Allah’a hamdolsun dileğime eriştirdi. / Dilek eli emel yayını kurdu" ifadesi aşağıdaki beyitlerden hangisinin Türkiye Türkçesine aktarımıdır?

bi-hamdi ’llah tilekke hak yètürdi/tilek èlgi umınç yasını kurdı

bi-hamdi ’llah tilekke hak taptı/tilek èlgi umınç yasını kurdı

bi-hamdi ’llah tilekke hak yètürdi/tükel kèldim tükellik yahşı oş çın

nèçe kim kèldim èrse men velikin/tükel kèldim tükellik yahşı oş çın

bu köñlümnüñ kuşı kim taptı hoş bag/kerek bülbül okup ursun kerek zag

Açıklama:

Özgün metin kitabınızın 137. sayfasındaki 258. beyittir.
bi-hamdi ’llah tilekke hak yètürdi
tilek èlgi umınç yasını kurdı
Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Hüsrev ü Şirin ne zaman yazılmıştır?

1280

1190

1180

512

1176

Açıklama:

Eser, Selçüklü sultanı Arslanoğlu Rüknü’ddünyâ ve’d-dîn III. Tuğrul Şah [1176-1194] ile Èldenizoğlu [1145-1225] Cihân Pehlivân Ebû Ca‘fer Nusretu’d-dîn Muhammed Atabeg [1175-1186] ve kardeşi Ebû Ca‘fer Muzaeru’d-dîn Kızıl Arslan Osman Atabeg [1186-1191] adlarına yazılmıştır.
Hüsrev ü Şirin Genceli Nizâmî [1141-1203]’nin 1180 yılında kaleme aldığı 6512 beyitlik manzum romanıdır. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Özibekoğlu Tınıbek Han [1341-1342] kimdir?

Kuman-Kıpçak Hanı

Özbek Hanı

Altunorda Hanı

Kazan Hanı

Kazak Hanı

Açıklama:

Harezm Türkçesiyle konuşurlardı.
Özibekoğlu Tınıbek Han [1341-1342] Altunorda [1127-1502] hanıdır. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Hüsrev ü Şirin'i Türkiye'de ilk çalışan Necmeddin HACIEMİNOĞLU eseri nerede ne zaman yayımlamıştır?

1968’de Ankara'da

1968’de İstanbul'da

1383’de İskenderiye’de

1383’de İstanbul'da

1968'de İzmir'de

Açıklama:

Hüsrev ü Şirin'in Harezm Türkçesiyle yapılan ilk manzum çevirisi Bibliothèque Nationale Turc 312. sy.’da olup ilkin Ananiasz ZAJÂCZKOWSKI [1903-1970] tarafından çalışılmıştır. 1968’de de Necmeddin HACIEMİNOĞLU tarafından İstanbul’da yayımlanmıştır.
1968’de İstanbul'da yayımlamıştır. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 11

"nèçe yıl boldı canım ösker èrdi "
Yukarıda metnin Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Ne kadar yıl oldu canım özlerdi.

Ne kadar zaman oldu canım özlerdi.

Ne kadar yıllar var ki canım özlerdi.

Ne kadar yıl oldu kendim özlerdim.

Neçe yıl oldu canım özlerdim.

Açıklama:

Ne kadar yıl oldu canım özlerdi.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Hüsrev ü Şirin kaç yılında kaleme alınmıştır?

1179

1180

1181

182

1183

Açıklama:

Hüsrev ü Şirin Genceli Nizâmî [1141-1203]’nin Selçüklü sultanı Arslanoğlu Rüknü’ddünyâ ve’d-dîn III. Tuğrul Şah [1176-1194] ile Èldenizoğlu [1145-1225] Cihân Pehlivân
Ebû Ca‘fer Nusretu’d-dîn Muhammed Atabeg [1175-1186] ve kardeşi Ebû Ca‘fer
Muzaeru’d-dîn Kızıl Arslan Osman Atabeg [1186-1191] adlarına 1180 yılında kaleme aldığı 6512 beyitlik manzum romanıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Kutb adlı şairin Altunorda [1127-1502] hanı Özibekoğlu Tınıbek Han [1341-1342] ve eşi Melike Hatun adına Harezm Türkçesiyle yapılan ilk manzum çevirisini aşağıdakilerden hangisi yapmıştır?

Cihân Pehlivân

Ebû Ca‘fer

Büreküzoğlu Berke

Osman Atabeg

Muhammed Atabeg

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 14

"körüp köñlüm kim asru ragbatım bar"
Yukarıdaki metnin Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Gönlüm aşırı isteğimi görünce

Gönlüm aşırı arzumu fark edince

Gözüm aşırı arzumu görünce

Gönlüm aşırı arzumu görünce

Gönlüm çoşkun arzumu görünce

Açıklama:

Gönlüm aşırı arzumu görünce

Doğru Cevap: D

Soru 15

"köñül fermanını can birle tut[t]um
adın sakınçnı bir yolı unut[t]um"
Yukarıdaki metinde geçen "sakınç" kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

sinir

keder

endişe

kaygı

düşünce

Açıklama:

sakınçnı ‘düşünceyi’

Doğru Cevap: E

Soru 16

"bu köñlümnüñ kuşı kim taptı hoş bag"
Yukarıdaki metnin Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Bu gönlümün kuşu güzel bir bahçe buldu.

Bu gönlümün kuşu şirin bir bahçe buldu.

Bu gönlümün kuşu güzel bir yer buldu.

Bu gönlümün kuşu güzel bir bahçe bulmuş.

Bu gönlümün kuşu güzel bir bahçe bulacak.

Açıklama:

Bu gönlümün kuşu güzel bir bahçe buldu

Doğru Cevap: A

Soru 17

"cihan bostanı kayra boldı hurrem"
Yukarıdaki metnin Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Dünya yeri tekrar şen oldu.

Dünya bostanı tekrar şen oldu.

Dünya bostanı tekrar gam doldu.

Dünya bostanı şen oldu.

Dünya bostanı tekrar şenlik oldu.

Açıklama:

Dünya bostanı tekrar şen oldu.

Doğru Cevap: B

Soru 18

"ata tahtın bilip ol dad kıldı "
Yukarıdaki metnin Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Ata tahtı bilip ona gitti.

Ata tahtı binip yardım etti.

Ata tahtı bilip yardım etti.

Ata yeri bilip yardım etti.

Ata tahtı bilip devam etti.

Açıklama:

Ata tahtı bilip yardım etti.

Doğru Cevap: C

Soru 19

"yakin husravlıkın kördi atası "
Yukarıdaki metnin Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Sultanlığını babası yine anladı.

Sultanlığını babası kötü anladı.

Sultanlığını babası yeniden anladı.

Sultanlığını babası iyice anladı.

Sultanlığını babası tekrar anladı.

Açıklama:

Sultanlığını babası iyice anladı.

Doğru Cevap: D

Soru 20

"harirge çulganılmış kin yıpar tèg"
Yukarıdaki metnin Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

İpeğe bürünmüş misk kokusudur.

İpeğe batırılmış misk kokusu gibidir.

İpeğe bürünmüş misk kokusuyla doludur.

İpeğe bürünmüş güzel bir koku gibidir.

İpeğe bürünmüş misk kokusu gibidir.

Açıklama:

İpeğe bürünmüş misk kokusu gibidir.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Hüsrev ü şirin'in hangi türde verilmiş bir eserdir?

Öykü

Roman

Şiir

Deneme

Biyografi

Açıklama:

Harezm Türkçesi Metin İnceleme II
1180 yılında kaleme alınan 6512 beyitlik manzum romandır.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Hüsrev ü şirin kim tarafından yazılmıştır?

Arslanoğlu Rüknü’d

III. Tuğrul Şah

Ebû Ca‘fer Muzafferu’d-dîn

Kızıl Arslan Osman Atabeg

Kutb

Açıklama:

Harezm Türkçesi Metin İnceleme II
Kutb adlı şairin Altunorda [1127-1502] hanı Özibekoğlu Tınıbek Han [1341-1342] ve eşi Melike Hatun adına Harezm Türkçesiyle yapılan ilk manzum çevirisinin Büreküzoğlu Berke tarafından kırk iki yıl sonra 1383’de İskenderiye’de Altunbuğa adına çoğaltılan yazmasıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 23

Kutb’un Hüsrev ü Şirin’inde kaç bölüm bulunmaktadır?

1001

Açıklama:

Harezm Türkçesi Metin İnceleme II
Kutb’un Hüsrev ü Şirin’inde doksan konu başlığı yani doksan bölüm vardır.

Doğru Cevap: D

Soru 24

"kazan tèg kaynap oş sevda bişürdüm
nizami balıdın halva bişürdüm"
Verilen beyitin çevirisi aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

Bedenime gönlüm sultan olduğundan
canım bu fermanı ondan ötürü kabul etti.

Gönül fermanını can ile tuttum.
Başka düşünceyi bir an unuttum.

Kazan gibi kaynayıp işte bu sevda hikâyesini pişirdim.
Nizamî’nin balından helva pişirdim

Sultanımın adına Fars dilinde olan bu eseri
çevirip şiir hâlinde yeniden yazdım.

Bu gölden, bu saf sudan gönüller
kansın diye hoş kokulu su çıkardım.

Açıklama:

METİN İNCELEME I
246. 3. beyit: Kazan gibi kaynayıp işte bu sevda hikâyesini pişirdim.
Nizamî’nin balından helva pişirdim.

Doğru Cevap: C

Soru 25

"barğa-men" verilen kelimenin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

ister, arzular

varayım

sıkıntı çek

söyletmezsen, anlatmazsan

sudan

Açıklama:

Metin inceleme I
barğa-men ‘varayım’ : +men, -ğa, bar- (< bar-ğa-men)

Doğru Cevap: B

Soru 26

"sefer rencin kördüm özüm kaç eyyam
tapugka yèttim èmdi oş serencam"
Verilen beyitin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

Han, talihi bu kula yâr edince,
Allah yaradılışımın tasalarını giderdi.

Dil bülbülü (Nizamî) bu nazmın özüne uygun türkü yakmış.
Ben de bu perdeden olmak üzere hoş sesler getirdim.

Bu kapıdaki isteğim, gelip
bu huzurda bir yer bulmaktı.

Kaç gündür yolculuk zahmeti çektim.
İşte şimdi bu zahmetin sonunda huzura yetiştim.

Nasıl geldiysem geldim
ama, iyi bir hâlde, iyi ve tam bir şekilde geldim.

Açıklama:

Metin inceleme II
252. 3. beyit:Kaç gündür yolculuk zahmeti çektim.
İşte şimdi bu zahmetin sonunda huzura yetiştim.

Doğru Cevap: D

Soru 27

"keltürdüm" aşağıdakilerden hangisi verilen kelimenin Türkçe izahıdır?

getirdim

mükemmel

yayını

gönlümün

ulaştır

Açıklama:

Metin inceleme II
keltürdüm ‘getirdim’ : -dü-m, -tür, kel- (< kel-tür-dü-m

Doğru Cevap: A

Soru 28

"Canımın aşkta sevinç, ferahlık bulduğunu bildim.
Gönül verdim, yerine aşkı aldım."
Verilen çevirinin orjinal hali aşağıdakilerden hangisidir?

ata tahtın bilip ol dad kıldı
cadil birle cihan abad kıldı

tutar èrdi atasınıñ töresin
anıñ resminçe falın hem yorasın

üküş kurban kılıp ol şah ugandın
tiledi bir ogul yègrek bu candın

anıñ dergahıña kıldısa zari
ogul bèrdi aña gevherdin arı

canım ^cışkdın ferah taptısa bildim
köñül bèrdim yèrine ^cışk[ı] aldım

Açıklama:

Metin İnceleme III
canım cışkdın ferah taptısa bildim köñül bèrdim yèrine cışk[ı] aldım:Canımın aşkta sevinç, ferahlık bulduğunu bildim. Gönül verdim, yerine aşkı aldım.

Doğru Cevap: E

Soru 29

"taptısa" verilen kelimenin Türkçe izahı aşağıdakilerden hangisidir?

canlı

olmazdı

bulduysa

seslendim

tabir edesin

Açıklama:

Metin İnceleme III
taptısa ‘bulduysa’ : -sa, -tı, tap- (< tap-tı-sa)

Doğru Cevap: C

Soru 30

"urğın" verilen kelimenin Türkçe izahı aşağıdakilerden hangisidir?

tohumunu

belli

işte ondan

düşünür

sevgi

Açıklama:

Metin İnceleme V
urğın ‘tohumunu’ : +ın, uru ğ (< uruğ+ın)

Doğru Cevap: A

Soru 31

“ ……………….. tarafından kaleme alınan Hüsrev ü Şirin, …………. olup 6512 …………. oluşmaktadır.” ifadesindeki boşluklara sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Mahmud bin Ali - masal - sayfadan

Genceli Nizâmî - manzum roman - beyitten

Kaşgarlı Mahmud - masal - sayfadan

Mahmud bin Ali - manzum roman - beyitten

Genceli Nizâmî - masal - sayfadan

Açıklama:

Genceli Nizâmî tarafından kaleme alınan Hüsrev ü Şirin, manzum roman olup 6512 beyitten oluşmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 32

I “Dil Hususiyetleri” adlı bir bölüm yer almaktadır.
II Çalışma, Türkiye’de ilk olması sebebiyle önemlidir.
III Eserin tamamı üzerinde çalışan bulunmamaktadır.
IV Eserin ilk ve sonraki baskılarında yer alan “yanlış-doğru cetveli” eserin sadece "İmlâ Hususiyetleri" bölümünü kapsar.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri Kutb’un Hüsrev ü Şirin adlı eseri ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız II

I, III

II, IV

I, II, III

I, II, IV

Açıklama:

Kutb’un Hüsrev ü Şirin adlı eserinin tamamı üzerinde N. Hacıeminoğlu çalışmış ve “Dil Hususiyetleri”ni inceleyerek metin yayınını yapmıştır. Çalışma Türkye’de ilk olması sebebiyle önemlidir ancak pek çok yanlışlıkları ve eksiklikleri de bünyesinde barındırmaktadır. Eserin ilk ve sonraki baskılarında yer alan “yanlış-doğru cetveli” eserin sadece İmlâ Hususyetleri bölümünü kapsar.

Doğru Cevap: E

Soru 33

Aşağıdaki kelimelerden hangisi birden fazla ek almıştır?

yolı

neçe

sewüglük

sözle

tirig

Açıklama:

yolı ‘defa’ : +ı, yol (< yol+ı)
neçe ‘nice’ : < neçe
sewüglük ‘sevgi’ : +lük, +üg, sew- (< sew-üg-lük)
sözle ‘söyle-‘ : +le-, söz (< söz+le-)
tirig ‘canlı’ : < -ig, tir- (< tir-ig)

Doğru Cevap: C

Soru 34

“sözletmezseŋ” kelimesinin çözümlenmesi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?

söz+le-t-meseŋ

söz+le-t-me-seŋ

sözle-t-me-seŋ

söz+letme-seŋ

söz+let-meseŋ

Açıklama:

sözletmeseŋ ‘söyletmezsen, anlatmazsan’ : -seŋ, -me-, -t-, +le, söz (< söz+le-t-me-seŋ)

Doğru Cevap: B

Soru 35

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde emir kipi bulunmaktadır?

yėtirgil

sakınçnı

atıŋa

meŋizlig

andın

Açıklama:

yėtirgil ‘ulaştır’
atıŋa ‘adına’
sakınçnı ‘düşünceyi’
meŋizlig ‘gibi’
andın ‘ondan’

Doğru Cevap: A

Soru 36

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde I. teklik şahıs eki kullanılmıştır?

ösker erdi

ʿāşıḳlarnıŋ

rencin

barġa-men

ḳatıġlan

Açıklama:

ösker erdi ‘özlerdi’
ʿāşıḳlarnıŋ ‘âşıkların’
rencin ‘zahmeti’
barga-men ‘varayım’ : +men, -ga, bar- (< bar-ga-men)
ḳatıġlan ‘sıkıntı çek-’

Doğru Cevap: D

Soru 37

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde zarf-fiil eki bulunmaktadır?

köŋülde

halvā

ḳaynap

ḫānıŋġa

çıḳardım

Açıklama:

köŋülde ‘gönülde’
halvā ‘helva’
ḳaynap ‘kaynayıp’ -(ı)p : zarf-fiil eki
ḫānıŋġa ‘hanına, sultanına’
çıḳardım ‘çıkardım’

Doğru Cevap: C

Soru 38

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde gelecek zaman eki bulunmaktadır?

teg

teŋizler

kerek

köldin

bilgeyler

Açıklama:

teg ‘gibi’
teŋizler ‘denizler’
köldin ‘gölden’
kerek ‘gerek’
bilgeyler ‘bilecekler’ -gey: gelecek zaman eki

Doğru Cevap: E

Soru 39

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ayrılma durumu eki bulunmaktadır?

resminçe

deryāsıdın

bėrdi

anıŋ

birle

Açıklama:

resminçe ‘resmine’
deryāsıdın ‘deryasından’ -dın: ayrılma durumu eki
bėrdi ‘verdi’
anıŋ ‘onun’
birle ‘ile’

Doğru Cevap: B

Soru 40

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde yönelme durumu eki bulunmaktadır?

ʿışḳḳa

uġannıŋ

üküş

beşikdin

ündedim

Açıklama:

ʿışḳḳa ‘aşka’ -ḳa: yönelme durumu eki
uġannıŋ ‘Allah’ın’
üküş ‘çok’
beşikdin ‘beşikten’
ündedim ‘seslendim’

Doğru Cevap: A

Soru 41

Hüsrev-ü Şirin'in yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Genceli Nizami

F. Köprülü

Ananiasz Zajaczkowski

E.İ. Fazılov

E. N. Nadjir

Açıklama:

Diğerleri eserle ilgili çalışmalar yapmıştır. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Hüsrev'ü Şirin adlı eserin ilk manzum çevirisi kim tarafından yapılmıştır?

Kutb

Nadjir

Fazılov

Köprülü

İnan

Açıklama:

Diğerleri de eser üzerinde çalışmalar yapmıştır Ama ilk manzum çevirisi sorulduğundan Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Hüsrev'ü Şirin ile ilgili olarak söylenenlerden hangisi yanlıştır?

Kutb'a ait yazma Biblioteque Nationale'de bulunmaktadır

1180 yılında yazılmıştır

6512 beyitlik manzum eserdir

Yazarı Genceli Nizami'dir

İlk manzum çevirisini Fazılov yapmıştır

Açıklama:

İlk manzum çevirisini Kutb yapmıştır. Cevap E şıkkıdır

Doğru Cevap: E

Soru 44

Hüsrev'üŞirin adlı eserin tamamı üzerinde aşağıdakilerden hangisi çalışmıştır?

Hacıeminoğlu

Nadjir

Fazılov

Köprülü

İnan

Açıklama:

Diğerleri de çalışma yapmıştır eserle ilgili ama tamamı üzerinde diye sorulduğundan cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Hüsrev'ü Şirin'den alınan kelimelerden hangisinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı doğru olarak verilmiştir?

Tirig:Canlı

Elgi:Mükemmel

Tükellik:Getirdim

Yetirgil:Yayını

Suwdın:Adına

Açıklama:

Tirig canlı demektir. Diğerleri yanlıştır. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Hüsrev'ü Şirin'den alınan kelimelerden hangisinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı yanlış olarak verilmiştir?

Sakıncnı:Düşünceyi

Suwdın:Sudan

Sözle:Söyle

Munça:Bunca

Bar:Gibi

Açıklama:

Bar var demektir. Cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Hüsrev'ü Şirin kaç yılında yazılmıştır?

1180

1181

1182

1183

1184

Açıklama:

1180 yılında yazılmıştır. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Hüsrev'ü Şirin'in Kutb yazması kim tarafından 1968 yılında İstanbul'd yayınlanmıştır?

N. Hacıeminoğlu

E. N. Nadjir

E. İ. Fazılov

F.Köprülü

A.İnan

Açıklama:

Diğerleri de eser üzerinde çalışmıştır ama Hacıeminoğlu tarafından yayınlanmıştır Kutb'a ait nüsha. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 49

N. Hacıeminoğlu'nun Hüsrev'ü Şirin üzerindeki çalışmasıyla ilgili olarak aşağıda söylenenlerden hangisi doğrudur?

Eserle ilgili irili ufaklı çalışmalar yapmıştır

Çalışmanın ikinci ölümüde hüsrev'in aşkı anlatılır

Eserle lgili yaptığı yayın N. Samoyloviç'in yayınına dayanır

5370 beyitten oluşmuştur

Yaptığı çalışma Türkiye'de ilk olması sebebiyle önemlidir

Açıklama:

Eserin ikinci bölümünde Hüsrev'in hayatı anlatılır. Yanlışlıklar barındırır. 4370 beyitten oluşur. Zajaczkowski'nin yayınına dayanır Cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Hüsrev'ü Şirin kaç beyitten oluşur?

6200

6350

6400

6470

6512

Açıklama:

6512 beyitten oluşur. Cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 51

Hüsrev ü Şirin adlı eserin yazarı kimdir?

Cihân Pehlivân

Osman Atabeg

Ebû Ca‘fer Nusretu’d-dîn

Genceli Nizâmî

Büreküzoğlu Berke

Açıklama:

Hüsrev ü Şirin Genceli Nizâmî [1141-1203]’nin Selçuklu sultanı Arslanoğlu Rüknü’ddünyâ ve’d-dîn III. Tuğrul Şah [1176-1194] ile Èldenizoğlu [1145-1225] Cihân Pehlivân Ebû Ca‘fer Nusretu’d-dîn Muhammed Atabeg [1175-1186] ve kardeşi Ebû Ca‘fer Muzafferu’d-dîn Kızıl Arslan Osman Atabeg [1186-1191] adlarına 1180 yılında kaleme aldığı 6512 beyitlik manzum romanıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 52

Hüsrev ü Şirin'in konusu aşağıdakilerden hangisidir?

Kahramanlık

İki devlet arası siyasi ilişkiler

Aşk

Yaratıcıya övgü

Erdemli olma

Açıklama:

4370 beyitten oluşan eserin konusu Sâsânlı hükümdarı Husrev Perviz ve Ermenî hükümdarı Mihin Banu’nun kardeşinin kızı Şirin’in aşkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 53

"çıkardım hoş yıdıglık suw bu köldin köŋüller kansu tèp bu safi suwdın" şeklindeki beytin Türkiye Türkçesine doğru aktarımı aşağıdakilerden hangisidir?

Gönüllerden göller ve saf sular
doysun diye hoş kokular çıkardım.

Bu gölden, kansın diye, gönüllere giden
hoş kokulu su çıkardım.

Gönüllerden göllere ulaşan sudan
Hoş kokuları kansın diye çıkardım

Bu sudan göllere ulaşan gönüller
Sular kansın diye hoş kokular çıkardım.

Bu gölden, bu saf sudan gönüller
kansın diye hoş kokulu su çıkardım.

Açıklama:

"çıkardım hoş yıdıglık suw bu köldin
köñüller kansu tèp bu safi suwdın" şeklindeki beytin Türkiye Türkçesine doğru aktarımı şu şekildedir:
Bu gölden, bu saf sudan gönüller
kansın diye hoş kokulu su çıkardım.

Doğru Cevap: E

Soru 54

Hüsrev ü Şirin kaç beyitten oluşmaktadır?

450

2457

312

6512

198

Açıklama:

Hüsrev ü Şirin Genceli Nizâmî [1141-1203]’nin 1180 yılında kaleme aldığı
6512 beyitlik manzum romanıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 55

"sakınçnı" kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Düşünceyi

Sakladığı

Devirdiği

Saldırdığı

Sevdiği

Açıklama:

sakınçnı ‘düşünceyi’ : +nı, -ç, sakın- (< sakın-ç+nı)

Doğru Cevap: A

Soru 56

Aşağıdaki kelimelerden hangisinin analizi doğru verilmiştir?

yorasın ‘tabir edesin’ : -sın, -a, yor- (< yor-a-sın)

munça ‘bunca’ : +ça, mun (< mun+ça)

nèçe ‘nice’ : +çe, +ne < neçe

yètirgil ‘ulaştır’ : -gil, yètir- (< yètir-gil)

ursa ‘vur-‘ : -sa, -r, u- (< u-r-sa)

Açıklama:

yorasın ‘tabir edesin’ : -sın, -a, yor- (< yor-a-sın), munça ‘bunca’ : +ça, +n, mu (< mu+n+ça), nèçe ‘nice’ :

Doğru Cevap: A

Soru 57

"Bu dünyada her ne gördümse neden böyle diye aklıma sordum." şeklinde Türkiye Türkçesi verilen beyit aşağıdakilerinden hangisinin çevirisidir?

eger it köŋliŋe hak cışkı kirse
kèlür ol tilge kètmez ursa sürse

teŋizler caşık èrmez erse bir sor
nèdin kaynar nè gurruşlar kılur kör

kayu neŋ kim bu calem içre kördüm
nèdin mun-tèg tèyü caklımka sordum

cihan bostanı kayra boldı hurrem
bar erse cışkıŋ èmdi sözle sen hem

eger bolmasa caşık çarh-ı badram
nè ser-gerdan yörir kılga’rdi 8 aram

Açıklama:

"Bu dünyada her ne gördümse
neden böyle diye aklıma sordum." şeklinde Türkiye Türkçesi verilen beyit şu beyite karşılık gelmektedir:
kayu neŋ kim bu calem içre kördüm
nèdin mun-tèg tèyü caklımka sordum

Doğru Cevap: C

Soru 58

"ündedim" kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

özledim

üsteledim

bekledim

seslendim

serildim

Açıklama:

ündedim 'seslendim' : -m, -di, -de-, ün (< ün+de-di-m)

Doğru Cevap: D

Soru 59

katıglan kelimesinin analizi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

katıglan ‘katılan-’ : +lan, katıg (< katıg+lan-)

katıglan ‘sıkıntı çek-’ : +katıg, +lan, (< katıg+lan-)

katıglan ‘sıkıntı çek-’ : +lan,+ıg kat (< katı+g+lan-)

katıglan ‘katılan-’ : +lan,+ıg kat (< katı+g+lan-)

katıglan ‘sıkıntı çek-’ : +lan, katıg (< katıg+lan-)

Açıklama:

katıglan ‘sıkıntı çek-’ : +lan, katıg (< katıg+lan-)

Doğru Cevap: E

Soru 60

meŋizlig kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

yani

aslında

meyletme

gibi

ancak

Açıklama:

meŋizlig ‘gibi’ : +lig, meŋiz (< meŋiz+lig)

Doğru Cevap: D

Soru 61

Hüsrev ü Şirin Genceli Nizâmî [1141-1203]’nin Selçüklü sultanı Arslanoğlu Rüknü’ddünyâ ve’d-dîn III. Tuğrul Şah [1176-1194] ile Èldenizoğlu [1145-1225] Cihân Pehlivân Ebû Ca‘fer Nusretu’d-dîn Muhammed Atabeg [1175-1186] ve kardeşi Ebû Ca‘fer Muzafferu’d-dîn Kızıl Arslan Osman Atabeg [1186-1191] adlarına 1180 yılında kaleme aldığı manzum roman kaç beyitliktir?

6508 beyitlik

6510 beyitlik

6512 beyitlik

6514 beyitlik

6516 beyitlik

Açıklama:

Hüsrev ü Şirin Genceli Nizâmî [1141-1203]’nin Selçüklü sultanı Arslanoğlu Rüknü’ddünyâ ve’d-dîn III. Tuğrul Şah [1176-1194] ile Èldenizoğlu [1145-1225] Cihân Pehlivân Ebû Ca‘fer Nusretu’d-dîn Muhammed Atabeg [1175-1186] ve kardeşi Ebû Ca‘fer Muzafferu’d-dîn Kızıl Arslan Osman Atabeg [1186-1191] adlarına 1180 yılında kaleme aldığı 6512 beyitlik manzum romanıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 62

"nèçe yıl boldı canım ösker èrdi
köñülde oşbu endişe bar èrdi"
Yukarıdaki metnin Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Ne kadar yıl oldu canım özlerdi.
Gönülde bu düşünce vardı.

Ne kadar yıl geçti canım isterdi.
Gönülde bu istekler vardı.

Nizamî’nin şiirini kendi sözünle yeniden düzenle.
Kendini sultanına bu şekilde tanıt.

Gönül fermanını can ile tuttum.
Başka düşünceyi bir an unuttum.

Bu gölden, bu saf sudan gönüller
kansın diye hoş kokulu su çıkardım

Açıklama:

"nèçe yıl boldı canım ösker èrdi
köñülde oşbu endişe bar èrdi" metnin Türkçe çevirisi
"Ne kadar yıl oldu canım özlerdi.
Gönülde bu düşünce vardı."

Doğru Cevap: A

Soru 63

"barga-men" kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

ister, arzular

varayım

sıkıntı çek-

söyletmezsen, anlatmazsan

sudan

Açıklama:

barga-men kelimesinin anlamı ‘varayım’ dır.

Doğru Cevap: B

Soru 64

"hanım birle melike atıña bir
kitabı kılguka kıl tèdi tedbir"
Yukarıdaki metnin Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Sultanım ile Melike adına bir kitap
yazmak için bir şeyler yap, dedi.

Bedenime gönlüm sultan olduğundan
canım bu fermanı ondan ötürü kabul etti.

Sultanımın adına Fars dilinde olan bu eseri
çevirip şiir hâlinde yeniden yazdım.

Nizamî’nin şiirini kendi sözünle yeniden düzenle.
Kendini sultanına bu şekilde tanıt.

Bu gölden, bu saf sudan gönüller
kansın diye hoş kokulu su çıkardım.

Açıklama:

"hanım birle melike atıña bir
kitabı kılguka kıl tèdi tedbir"
Metnin Türkçesi
"Sultanım ile Melike adına bir kitap
yazmak için bir şeyler yap, dedi."dir.

Doğru Cevap: A

Soru 65

"tüzüp til bülbüli bu nazm öze saz
bu perde içre keltürdüm hoş avaz"
Yukarıdaki metnin Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Kaç gündür yolculuk zahmeti çektim.
İşte şimdi bu zahmetin sonunda huzura yetiştim.

Dil bülbülü (Nizamî) bu nazmın özüne uygun türkü yakmış.
Ben de bu perdeden olmak üzere hoş sesler getirdim.

Allah’a hamdolsun dileğime eriştirdi.
Dilek eli emel yayını kurdu.

Bu gönlümün kuşu güzel bir bahçe buldu.
İster bülbül şakısın ister karga gaklasın.

Gelmekteki bu maksat, dileğimi
Hakk’ın yerine getireceği düşüncesiydi.

Açıklama:

"tüzüp til bülbüli bu nazm öze saz
bu perde içre keltürdüm hoş avaz"
Metnin Türkçesi
"Dil bülbülü (Nizamî) bu nazmın özüne uygun türkü yakmış.
Ben de bu perdeden olmak üzere hoş sesler getirdim." dir.

Doğru Cevap: B

Soru 66

"tükellik" kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

getirdim

yayını

gönlümün

ulaştır

mükemmel

Açıklama:

"tükellik" kelimesinin anlamı "mükemmel" dir.

Doğru Cevap: E

Soru 67

"kişi kim caşık èrmez canı yok bil
ölügni bar mu tèr ajunda cakıl"
Yukarıdaki metnin Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kişinin gönlünde aşkı olsa
nice seher bülbül gibi inler.

İyi anla, feleğin mihrabı aşk imiş.
Âşıkların sözünü aşk ile dinle.

Âşık olmayan kişinin canı yoktur, bil.
Akıllı, dünyada ölüm var mı, der.

Bu yedi kat yer âşık olmasaydı
neden bunca yaratılmışın darbesini yesin?

Bu dünyada her ne gördümse
neden böyle diye aklıma sordum.

Açıklama:

"kişi kim caşık èrmez canı yok bil
ölügni bar mu tèr ajunda cakıl"
Yukarıdaki metnin Türkçesi
"Âşık olmayan kişinin canı yoktur, bil.
Akıllı, dünyada ölüm var mı, der." dır.

Doğru Cevap: C

Soru 68

"meñizlig" kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

söyle-

dinle-

bunca

denizler

gibi

Açıklama:

"meñizlig" kelimesinin anlamı "gibi" dir.

Doğru Cevap: E

Soru 69

"tutar èrdi atasınıñ töresin
anıñ resminçe falın hem yorasın"
Yukarıdaki metnin Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Destana bu aşkım ile başlayıp
meydan okuyarak dünyayı aşka çağırdım

Atasının töresini sürdürürdü.
Onun resmine bakıp falını tabir edesin.

Ata tahtı bilip yardım etti.
Adalet ile dünyayı mamur etti.

Onun dergahına yalvarıp ağladı.
Ona cevherden saf oğul verdi.

Allah’ın bahşişi deryasından uzaktır.
Onun mumuna fazlından nur verir.

Açıklama:

"tutar èrdi atasınıñ töresin
anıñ resminçe falın hem yorasın"
Yukarıdaki metnin Türkçesi
"Atasının töresini sürdürürdü.
Onun resmine bakıp falını tabir edesin."

Doğru Cevap: B

Soru 70

"saknur" kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

işte ondan

bakamaz

saklanır

düşünür

tohumunu

Açıklama:

"saknur" kelimesinin anlamı "düşünür" dür.

Doğru Cevap: D

Soru 71

Hüsrev ü Şirin’in yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Genceli Nizami

Zamahşeri

Nasiru ’d-din bin Burhanu’d-din ar-Rabguzi

İslam

Mahmud bin ‘Ali

Açıklama:

Hüsrev ü Şirin Genceli Nizâmî [1141-1203]’nin Selçüklü sultanı Arslanoğlu Rüknü’ddünyâ ve’d-dîn III. Tuğrul Şah [1176-1194] ile Èldenizoğlu [1145-1225] Cihân Pehlivân Ebû Ca‘fer Nusretu’d-dîn Muhammed Atabeg [1175-1186] ve kardeşi Ebû Ca‘fer Muzafferu’d-dîn Kızıl Arslan Osman Atabeg [1186-1191] adlarına 1180 yılında kaleme aldığı 6512 beyitlik manzum romanıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 72

Konusu Sâsânlı hükümdarı Husrev Perviz ve Ermeni hü- kümdarı Mihin Banu’nun kardeşinin kızı Şirin’in âşkı olan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Hüsrev ü Şirin

Nebilerin Kıssaları

Mukaddimetü ’l-Edeb

Cennetlerin Açık Yolu

Muhabbet-name

Açıklama:

4370 beyitten oluşan Hüsrev ü Şirin’in konusu Sâsânlı hükümdarı Husrev Perviz ve Ermeni hü- kümdarı Mihin Banu’nun kardeşinin kızı Şirin’in âşkıdır. İkinci kademede Husrev’in siyasi hayatı anlatılmaktadır. Kutb’un eseri Nizamî’ninkinden daha kısa olmasına rağmen konu başlıkları aynıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 73

“keltürdüm” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Mükemmel

Gönlümün

Ulaştır

Getirdim

Nice

Açıklama:

“keltürdüm” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘getirdim’dir. Açılımı ise -dü-m, -tür, kel- (< kel-tür-dü-m şeklindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 74

“tükellik” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Mükemmel

Gönlümün

Ulaştır

Getirdim

Nice

Açıklama:

“tükellik” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘mükemmel’dir. Açılımı ise lik, tükel (< tükel+lik) şeklindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 75

“meñizlig” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Söyle

Gibi

Dinle

Denizler

Bunca

Açıklama:

“meñizlig” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘gibi’dir. Açılımı ise +lig, meñiz (< meñiz+lig)şeklindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 76

“tıñla” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Söyle

Gibi

Dinle

Denizler

Bunca

Açıklama:

“tıñla” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘dinle’dir. Açılımı ise +la-, tıñ (< tıñ-la-) şeklindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 77

“tirig” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Canlı

Olmazdı

Bulduysa

Seslendim

Çok

Açıklama:

“tirig” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘canlı’dır. Açılımı ise < -ig, tir- (< tir-ig) şeklindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 78

“ündedim” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Canlı

Olmazdı

Bulduysa

Seslendim

Çok

Açıklama:

“ündedim” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘seslendim’dir. Açılımı ise -m, -di, -de-, ün (< ün+de-di-m) şeklindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 79

“saknur” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Düşünür

Etrafını

Belli

Geçtikçe

Sevgi

Açıklama:

“saknur” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘düşünür’dür. Açılımı ise -ur, sakın- (< sakın-ur) şeklindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 80

“aşmışça” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Düşünür

Etrafını

Belli

Geçtikçe

Sevgi

Açıklama:

“aşmışça” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘geçtikçe’dir. Açılımı ise +ça, -mış, aş- (< aş-mış+ça) şeklindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 81

Kutb adlı şairin Harezm Türkçesiyle yazdığı eserin adı nedir?

Hüsrev ü Şîrîn

Muhabbet-nâme

Nehcü’l-Ferâdîs

Gülistan bi’t-Türkî

Mirâc-nâme

Açıklama:

Hüsrev ü Şîrîn Kutb’un Harezm Türkçesiyle kaleme aldığı eserdir.

Doğru Cevap: A

Soru 82

Kutb’un kaleme aldığı Hüsrev ü Şîrîn, hangi şairin eserinin Harezm Türkçesine çevirisidir?

Sa’dî-i Şîrâzî

Ömer Hayyam

Molla Câmî

Genceli Nizâmî

Hâfız-ı Şîrâzî

Açıklama:

Kutb’un Harezm Türkçesine çevirdiği Hüsrev ü Şîrîn adlı eserin orijinalini Genceli Nizâmî yazmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 83

Aşağıdaki beyitte geçen “asru” kelimesinin anlamı nedir?
körüp köñlüm kim asru raġbatım bar
buyurdı kim ḳatıġlan ėmdi ėy yār

benzer

çok

nasıl

aşağıda

Açıklama:

Metinde geçen “asru” kelimesi “çok” demektir.

Doğru Cevap: B

Soru 84

Aşağıdaki mısraın yüklemini kipi nedir?
nėteg şah tapġıña bir barġa-men tėp

şimdiki zaman

geniş zaman

belirsiz geçmiş zaman

belirli geçmiş zaman

gelecek zaman gereklilik

Açıklama:

Harezm Türkçesinde gelecek zaman gereklilik kipi 1. teklik şahıs çekiminde “-ga / -ge + men” kullanılır.

Doğru Cevap: E

Soru 85

Aşağıdaki beyitte geçen “tapġıña” kelimesinin metindeki anlamı nedir?
nėteg şah tapġıña bir barġa-men tėp
bu köñlüm ḳadġusını tarġa-men tėp

tapınsın

tapuna

huzuruna

bulsun

hizmet etsin

Açıklama:

Metinde geçen “tapġıña” kelimesi metinde “huzuruna” anlamında kullanılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 86

Aşağıdaki metinde hangi hâl eki bulunmaktadır?
nėteg şah tapġıña bir barġa-men tėp
bu köñlüm ḳadġusını tarġa-men tėp

çıkma

yükleme

vasıta

eşitlik

ilgi

Açıklama:

Metinde geçen “ḳadġusını” kelimesinde yükleme hâli eki bulunmaktadır. Diğer seçeneklerdeki ekler metinde bulunmaz.

Doğru Cevap: B

Soru 87

8, 9 ve 10. soruları aşağıdaki beyti dikkate alarak cevaplandırınız.
nizāmī nazmı yañlıġ tüz sözüñni
anın belgüt ḫānıñġa bu özüñni
Bu beyitte kaç cümle bulunmaktadır?

Açıklama:

Bu beyitte yüklemleri “tüz” ve “belgüt” olan iki cümle bulunmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 88

nizami nazmı yañlıg tüz sözüñni
anın belgüt hanıñga bu özüñni
Yukarıdaki beyitte yer alan cümlelerin yüklemleri hangi kiptedir?

şart

belirli geçmiş zaman

gereklilik

emir-istek

geniş zaman

Açıklama:

Beyitte geçen “tüz” ve “belgüt” yüklemleri emir-istek kipindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 89

Beyitte geçen “yañlıġ” kelimesinin anlamı nedir?

gibi

kadar

yanlı

nere

yanlış

Açıklama:

Metinde geçen “yañlıġ” kelimesi “gibi” anlamındadır.

Doğru Cevap: A

Soru 90

Nizami’nin Hüsrev ü Şirin kaç beyitlik bir manzum romandır?

6511

6412

6512

6521

6541

Açıklama:

Hüsrev ü Şirin Genceli Nizâmî [1141-1203]’nin Selçuklu sultanı Arslanoğlu Rüknü’d- dünyâ ve’d-dîn III. Tuğrul Şah [1176-1194] ile Èldenizoğlu [1145-1225] Cihân Pehlivân Ebû Ca‘fer Nusretu’d-dîn Muhammed Atabeg [1175-1186] ve kardeşi Ebû Ca‘fer Muzafferu’d-dîn Kızıl Arslan Osman Atabeg [1186-1191] adlarına 1180 yılında kaleme aldığı 6512 beyitlik manzum romanıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 91

Hüsrev ü Şirin kaç yılında kaleme alınmıştır?

1280

1180

1380

1108

1208

Açıklama:

1. Sorunun cevabında da bahsi geçtiği üzere Hüsrev ü Şirin 1180 yılında kaleme alınmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 92

Eserin tamamı üzerinde aşağıdakilerden hangisi çalışmış ve dil hususiyetlerini de inceleyerek metin yayını yapmıştır?

Zajaczkowski

N. Nadjir

Köprülü

Tahircanov

Hacıeminoğlu

Açıklama:

Eserin tamamı üzerinde ise N. HACIEMİNOĞLU çalışmış ve ‘Dil Hususiyetleri’ni de inceleyerek metin yayınını yapmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 93

Kutb’un Hüsrev ü Şirin’inin konusu nedir?

Hüsrev’in hayatı

Kutb’un ve Nizami’nin farklılıkları

Sasanlı devleti

Hüsrev ve Şirin’in aşkı

Ermeni hükümdarı Mihin Banu’nun hayatı

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 94

Kutb’un Hüsrev ü Şirin’inde kaç bölüm vardır?

Açıklama:

Kutb’un Hüsrev ü Şirin’inde doksan konu başlığı yani doksan bölüm vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 95

‘ösker’ kelimesinin Türkiye Türkçesindeki anlamı ağıdakilerden hangisidir?

asker

özler

ister

üzer

göster

Açıklama:

ösker ‘ister, arzular’ : +r, öske- (< öske-r).

Doğru Cevap: C

Soru 96

‘tükellik’ kelimesinin Türkiye Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

tümden

mükemmel

tütünlük

tamamen

müzelik

Açıklama:

tükellik ‘mükemmel’ : lik, tükel (< tükel+lik).

Doğru Cevap: B

Soru 97

zarifluk içre kamil èrdi datı
bu yoldın ötrü pervêz boldı atı
Yukarıdaki beytin Türkiye Türkçesine doğru aktarımı aşağıdakilerden hangisidir?

Çok zarif bir attı. O nedenle adı Perviz oldu.

Atını çok zarif buluyordu. Bu yüzden ona Perviz adını verdi.

Atı ermiş gibiydi. Bu nedenle adı Perviz’di.

Zatı zariflikte olgundu. Bu yüzden adı Perviz oldu.

Perviz çok güzel bir isimdi. Bu yüzden atına bu ismi verdi.

Açıklama:

zarifluk içre kamil èrdi datı
bu yoldın ötrü pervêz boldı atı
Zatı zariflikte olgundu. Bu yüzden adı Perviz oldu.

Doğru Cevap: D

Soru 98

‘bar’ kelimesinin Türkiye Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

var

bar

ver

ben

bir

Açıklama:

bar ‘var’ : < bar

Doğru Cevap: A

Soru 99

Kutb’un Hüsrev ü Şirin’i ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Kutb’un Hüsrev ü Şirin’i 4370 beyitten oluşur.

Kutb’un eseri ile Nizami’nin eseri arasında hiç fark yoktur.

Kutb’un eseri ile Nizami’nin eserinin konu başlıkları aynıdır.

İkinci kademede Hüsrev’in siyasi hayatı anlatılır.

Perviz ve Şirin’in aşkı esas konusudur.

Açıklama:

4370 beyitten oluşan eserin konusu Sâsânlı hükümdarı Husrev Perviz ve Ermenî hükümdarı Mihin Banu’nun kardeşinin kızı Şirin’in âşkıdır. İkinci kademede Husrev’in
siyasî hayatı anlatılmaktadır. Kutb’un eseri Nizami’ninkinden daha kısa olmasına rağmen
konu başlıkları aynıdır. Kutb’un Hüsrev ü Şirin’inde doksan konu başlığı yani doksan bölüm vardır. İçeriğinde de Nizamî’den farklılıklar bulunmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 100

Hüsrev ü Şirin ile ilgili verilen bilgilerden hangisi/hangileri doğrudur?
I. Genceli Nizami tarafından yazılmıştır.
II. 1180 yılında yazılmıştır.
III. 4370 beyitlik manzum romandır.
IV. Özibekoğlu Tınıbek Han ve eşi Melike Hatun adına yazılmıştır.

I ve II

II ve III

I ve IV

III ve IV

I, II ve IV

Açıklama:

Hüsrev ü Şirin Genceli Nizâmî [1141-1203]’nin Selçüklü sultanı Arslanoğlu Rüknü’d- dünyâ ve’d-dîn III. Tuğrul Şah [1176-1194] ile Èldenizoğlu [1145-1225] Cihân Pehlivân Ebû Ca‘fer Nusretu’d-dîn Muhammed Atabeg [1175-1186] ve kardeşi Ebû Ca‘fer Muzafferu’d-dîn Kızıl Arslan Osman Atabeg [1186-1191] adlarına 1180 yılında kaleme al-dığı 6512 beyitlik manzum romanıdır.
Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 101

Kutb'un Husrav u Şirin'i ile ilgili aşağıda verilenlerden hangisi/hangileri doğrudur?
I. Bibliothèque Nationale Turc'da yer almaktadır.
II. İlk olarak Necmeddin Hacıeminoğlu tarafından çalışılmıştır.
III. Eserin konusu Sâsânlı hükümdarı Husrev Perviz ve Ermenî hükümdarı Mihin Banu’nun kardeşinin kızı Şirin’in âşkıdır.

Yalnız I

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Necmeddin Hacıeminoğlu, Türkiye'de çalışan ilk kişidir. İlk kez Ananiasz ZAJÂCZKOWSKI [1903-1970] tarafından çalışılmıştır (Najstarsza wersja Turecka, Husräv u Širin Qutba I-II: Wars-zawa 1958).
Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 102

Yukarıda çeviriyazısı verilen bölümün Türkiye Türkçesi karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Sultanım ile Melike adına bir kitap
yazmak için bir şeyler yap, dedi.

Ey Kutb! Çabuk ol, sonra geç olur, bil.
Dilini söyletmezsen seni nereden bilecekler?

Ne kadar yıl oldu canım özlerdi.
Gönülde bu düşünce vardı.

Padişahın huzuruna bir varayım,
bu gönlümün kaygısını bir dağıtayım, dedim.

Nizamî’nin şiirini kendi sözünle yeniden düzenle.
Kendini sultanına bu şekilde tanıt.

Açıklama:

Bölümünün Türkçe karşılığı D seçeneğinde doğru olarak verilmiştir:
Padişahın huzuruna bir varayım,
bu gönlümün kaygısını bir dağıtayım, dedim.

Doğru Cevap: D

Soru 103

Çeviriyazısı verilen bölümün Türkiye Türkçesi karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Sultanım ile Melike adına bir kitap
yazmak için bir şeyler yap, dedi.

Kazan gibi kaynayıp işte bu sevda hikâyesini pişirdim.
Nizamî’nin balından helva pişirdim.

Bu gölden, bu saf sudan gönüller
kansın diye hoş kokulu su çıkardım.

Bedenime gönlüm sultan olduğundan
canım bu fermanı ondan ötürü kabul etti.

Sultanımın adına Fars dilinde olan bu eseri
çevirip şiir hâlinde yeniden yazdım.

Açıklama:

Bölümünün Türkiye Türkçesi karşılığı E seçeneğinde doğru olarak verilmiştir:
"Sultanımın adına Fars dilinde olan bu eseri
çevirip şiir hâlinde yeniden yazdım."

Doğru Cevap: E

Soru 104

sözcüğünün karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

ister

varayım

sıkıntı çek

düşünceyi

sudan

Açıklama:

sözcüğü düşünceyi anlamına gelmektedir (+nı, -ç, sakın- (< sakın-ç+nı)). Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 105

Çeviriyazısı verilen bölümün Türkiye Türkçesi karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Allah’a hamdolsun dileğime eriştirdi.
Dilek eli emel yayını kurdu.

Nasıl geldiysem geldim
ama, iyi bir hâlde, iyi ve tam bir şekilde geldim.

Bu kapıdaki isteğim, gelip
bu huzurda bir yer bulmaktı.

Sonra gönlüm söz içinde avaz etti:
Ey bülbül, yaz gelince gül açıldı!

Bu gönlümün kuşu güzel bir bahçe buldu.
İster bülbül şakısın ister karga gaklasın.

Açıklama:

bölümünün Türkiye Türkçesi karşılığı A seçeneğinde verilmiştir:
Allah’a hamdolsun dileğime eriştirdi.
Dilek eli emel yayını kurdu.

Doğru Cevap: A

Soru 106

Çeviriyazısı "yasını" olan sözcüğün Türkiye Türkçesi karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

eli

yayını

mükemmel

gönlümün

ulaştır

Açıklama:

Çeviriyazısı "yasını" olan sözcüğün Türkiye Türkçesi karşılığı "yayını"dır (+nı, +sı, ya). Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 107

Çeviriyazısı verilen bölümün Türkiye Türkçesi karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Âşık olmayan kişinin canı yoktur, bil.
Akıllı, dünyada ölüm var mı, der.

Denizler âşık değilse bir sor:
“Neden kaynar, bak ne gurruşlar kılar.

Bu yedi kat yer âşık olmasaydı
neden bunca yaratılmışın darbesini yesin?

Şayet felek âşık olmasaydı
şaşkın yürümezdi, arada dinlenirdi.

Bu âşık işte o yüzden söyler sözünü.
Dizip söz elbisesini böyle süsledim.

Açıklama:

bölümünün Türkiye Türkçesi karşılığı C seçeneğinde verilmiştir:
"Bu yedi kat yer âşık olmasaydı
neden bunca yaratılmışın darbesini yesin?"

Doğru Cevap: C

Soru 108

Yukarıda çeviriyazısı verilen bölümün Türkiye Türkçesi karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

O akıllıların piri böyle söylemiş.
O bütün yaratılmışların içinde olgunmuş.

Ata tahtı bilip yardım etti.
Adalet ile dünyayı mamur etti.

O padişah çok kurban kesip Allah’tan
“bu hanımdan iyi bir oğul” diledi.

Allah’ın bahşişi deryasından uzaktır.
Onun mumuna fazlından nur verir.

Destana bu aşkım ile başlayıp
meydan okuyarak dünyayı aşka çağırdım.

Açıklama:

bölümünün Türkiye Türkçesi karşılığı A seçeneğinde verilmiştir:
"O akıllıların piri böyle söylemiş.
O bütün yaratılmışların içinde olgunmuş."

Doğru Cevap: A

Soru 109

Yukarıda çeviriyazısı verilen bölümün Türkiye Türkçesi karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Sultanlığını babası iyice anladı.
İşte o yüzden adı Perviz oldu.

Yanağı güneş gibi, göz bakamaz.
Yüzünü gören gönülde kaygı kalmaz.

Onun zamanı boşa geçmesin diye
babası bir hoca temin etti.

Ne zaman ki o padişah altı yaşına girdi,
çevresinde olup biteni anlayıp bilgili oldu.

O servi boylu yedi yaşına ulaşınca
gül üzerine misk kokusu saçmağı adet etti.

Açıklama:

Bölümünün karşılığı E seçeneğinde verilmiştir:
"O servi boylu yedi yaşına ulaşınca
gül üzerine misk kokusu saçmağı adet etti."

Doğru Cevap: E

Soru 110

Metnin doğru okunuş hangi seçenekte verilmiştir?

nėca bel boldı cānım öster ayırdı

bunca yıl buldı cānım ıskara yerdi

ince bel boldı cānım ösker ėrdi

nėçe bil buldı cānım uskar ėrdi

nėçe yıl boldı cānım ösker ėrdi

Açıklama:

Metnin doğru okunuşu E seçeneğinde verildiği gibi “nėçe yıl boldı cānım ösker ėrdi” şeklindedir.

Doğru Cevap: E

Soru 111

Metinde geçen ösker kelimesinin anlamı nedir?

asker

eski

eskir

özler

göster

Açıklama:

Soru 2
Metinde geçen ösker kelimesinin kökü öske- “özlemek” anlamındadır, dolayısıyla ösker “özler” demektir.

Doğru Cevap: D

Soru 112

Metinde geçen “saķınç” kelimesinin anlamı nedir?

sayı

kıskanma

düşünce

kabul

öfke

Açıklama:

Metinde geçen “saķınç” kelimesi “düşünce” anlamındadır.

Doğru Cevap: C

Soru 113

Verilen metnin günümüz Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?

Gönül fermanını canı birleyerek tuttum. Her düşünceyi uygun biçimde unuttum.

Gönül fermanını can ile tuttum. Başka düşünceyi bir an unuttum.

Gönül fermanını canımla isteyerek tuttum. Hür türlü düşünceyi yolda unuttum.

Gönlün buyruklarına can ile uydum. Ayrıca düşüncelerimi birer birer unuttum.

Gönül buyruğunu can vererek tuttum. Kötü düşüncelerimi bir bir unuttum.

Açıklama:

Verilen metnin günümüz Türkçesine doğru çevirisi B seçeneğinde verildiği gibi “Gönül fermanını can ile tuttum. Başka düşünceyi bir an unuttum.” biçimindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 114

Metnin doğru okunuşu hangisidir?

Açıklama:

Metnin doğru okunuşu D seçeneğinde doğru verilmiştir:

Doğru Cevap: D

Soru 115

Metnin günümüz Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?

Allah hâna bu talihi nasip edince

Allah hanlığı bana yar edince

Han, talihi bu kula yar edince

Han, Allah’tan talih dileyince

Han, herkese iyilik edince

Açıklama:

Metnin günümüz Türkçesine doğru çevirisi C seçeneğinde verilmiştir: Han, talihi bu kula yar edince /…/

Doğru Cevap: C

Soru 116

Metnin günümüz Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?

O akıllı pir burada söylemiş, o kamu insan içinde en olgunu imiş.

O, akıllı bir pir imiş. Böyle caymış. Zaten kendisi bütün insanların içinde en olgunu imiş.

O akıllı pir böyle söylemiş. O, bütün varlıklardan daha olgunmuş.

O akıllıların piri işte burada fark etmiş, zaten o bütün yaratılmışların içinde en olgun olanıymış.

O akıllıların piri böyle söylemiş. O, bütün yaratılmışların içinde olgunmuş.

Açıklama:

Metnin günümüz Türkçesine doğru çevirisi E seçeneğinde verilmiştir: O akıllıların piri böyle söylemiş. O, bütün yaratılmışların içinde olgunmuş.

Doğru Cevap: E

Soru 117

Metinde hangi ek bulunmaz?

zarf-fiil

çıkma hâli

yönelme hâli

3. teklik şahıs iyelik

ilgi hâli

Açıklama:

Metinde yalnızca zarf-fiil eki yoktur. Deryâsıdın ve fazlıdın kelimelerinde 3. teklik şahıs iyelik ve çıkma hâli, şem‘iŋe kelimesinde yönelme ve uġannıŋ ile anıŋ kelimelerinde ilgi hâle iki bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 118

Metinde geçen uġan kelimesinin anlamı nedir?

urgan

vuran

belirgin

Allah

hizmetçi

Açıklama:

Metinde geçen uġan kelimesi “Allah” anlamındadır.

Doğru Cevap: D

Ünite 9

Soru 1

Arapçayı öğrenmek isteyenler için kısa cümleler ve kelimelerden oluşan bir sözlük olan Mukaddimetü ’l-Edeb kaç ana bölümden oluşmaktadır?

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi Mukaddimetü ’l-Edeb'in bölümlerinden biri değildir?

isimler

fiiller

isim çekimi

cümle bilgisi

fiil çekimi

Açıklama:

cümle bilgisi

Doğru Cevap: D

Soru 3

Mukaddimetü ’l-Edeb eserinin bilinen kaç nüshası bulunmaktadır?

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Mukaddimetü ’l-Edeb adlı eserin nüshalarının bulunduğu şehirlerden biri değildir?

Paris

Şuster

Hive

Tokyo

Taşkent

Açıklama:

Tokyo

Doğru Cevap: D

Soru 5

Mukaddimetü ’l-Edeb adlı eserin Moğolca nüshasını neşreden kimdir?

Ananiasz ZAJÂCZKOWSKI

Nuri YÜCE

N. N. POPPE

M. S. KAÇALİN

Zamahşeri

Açıklama:

N. N. POPPE

Doğru Cevap: C

Soru 6

Mukaddimetü’l-Edeb ve Mu’inü’l Mürid'de geçen 30 günlük zaman dilimini ifade eden kelime aşağıdakilerden hangisidir?

ara ayı

ay başı

aynıñ yakı

bayram ayı

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 7

Mukaddimetü’l-Edeb ve Mu’inü’l Mürid'de geçen çağ anlamına gelen kelime aşağıdakilerden hangisidir?

cumadi’l-ahirat ayı

cumadi’l-avval ayı

çak

kèce

kèlür yıl

Açıklama:

çak

Doğru Cevap: C

Soru 8

Mukaddimetü’l-Edeb ve Mu’inü’l Mürid'de geçen (müslüman takviminde) dördüncü ay anlamına gelen kelime aşağıdakilerden hangisidir?

muharram ayı

rabi‘u’l-avval ayı

racab ayı

rabi‘u’l-ahir ayı

roza ayı

Açıklama:

rabi‘u’l-ahir ayı

Doğru Cevap: D

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi MU‘İNÜ ’L-MÜRİD adlı eser içindeki bölümlerden biri değildir?

iman

marifetü’l-hak

nasihat

Hz. Peygamber

sıhhat

Açıklama:

sıhhat

Doğru Cevap: E

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesinde ‘daima’ anlamına gelir?

öñin

ulaşu

uluñ

tutgıl

yörise

Açıklama:

ulaşu

Doğru Cevap: B

Soru 11

MUKADDİMETÜ ’L-EDEB Zamahşeri tarafından Arapçayı öğretmek için hangi yıllar arasında yazılıp Harezm şahı Atsız’a sunulmuştur?

1118-1134

1128-1144

1138-1154

1148-1164

1158-1174

Açıklama:

MUKADDİMETÜ ’L-EDEB [=EDEBE GİRİŞ] Zamahşeri tarafından Arapçayı öğretmek için 1128-1144 yılları arasında yazılıp Harezm şahı Atsız [1075-1144]’a sunulmuştur. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Harezm Türkçesindeki "çak" kelimesinin Türkçedeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

çağ

çan

çal

çam

çay

Açıklama:

Harezm Türkçesindeki "çak" kelimesinin Türkçedeki karşılığı "çağ" dır. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

"Mu'inü'l-Mürid" adlı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Zamahşeri

Rabgazi

Muhammed Hacı Bey

Nizami

İslam

Açıklama:

"Mu'inü'l-Mürid" adlı eserin yazarı "İslam" dır. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 14

Mu'inü'l-Mürid eseri için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Dini konuda yazılmıştır.

Türkmenlere dini bilgiler öğretmek için yazılmıştır.

Beyitler halinde yazılmıştır.

Toplam dokuz yüz beyitten oluşmaktadır.

Harezm bölgesinde yazılmıştır.

Açıklama:

Mu'inü'l-Mürid adlı eserin nazım birimi beyit değil, dörtlüktür. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 15

Eserde geçen "Şalahnı tilese könül sonlagil" dizesinde verilmek istenen öğüt aşağıdakilerden hangisidir?

Çalışmak huzur verir.

Kötülük insana yüktür.

Yardımlaşmak insani bir görevdir.

Huzurun adı gönüldür.

Şeriat peygamber sözüdür.

Açıklama:

"Şalahnı tilese könül sonlagil" dizede verilmek istenen öğüt; huzurlu olmak istersen gönlün zengin olsun yani insanları, doğayı sev; kimseyi incitme, yardımsever ol ki gönlünde huzur bulsun. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Harezm Türkçesindeki "köp" kelimesinin Türkçedeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

kupa

çok

kar

çam

kır

Açıklama:

Harezm Türkçesindeki "köp" kelimesinin Türkçedeki karşılığı "çok" tur. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 17

Eserde Arapça ifadelerin altında çeşitli dillerdeki karşılıkları bulunmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisinde ifadelerin karşılığı olmayan bir dil bulunmaktadır?

Harezm Türkçesi

Farsça

Özbekçe

Çağatayca

Osmanlıca

Açıklama:

Eserde Arapça ifadelerin altında "Özbekçe" karşılığı yoktur. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 18

"Şeriat tarikat hakikat önin" dizesinde geçen "şeriat ve tarikat" aşağıdakilerden hangisine benzetilmiştir?

akıl

kader

yol

yaşam

kalp

Açıklama:

"Şeriat tarikat hakikat önin" dizesinde geçen "şeriat ve tarikat" "akıl"a benzetilmiştir. Akıl insana nasıl yön verirse, şeriat ve tarikat da akıl gibi insanın doğru yönü bulmasını sağlar. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Eserde geçen "ketürmişde" kelimesinin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

getirdiler

geldiler

gelmişler

getirince

getirmiş

Açıklama:

Eserde geçen "ketürmişde" kelimesinin Türkçe karşılığı "getirince" dir. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Eserde geçen "körkütüp" kelimesinin Türkçedeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

korkutup

korkutmuş

gösterince

göstermiş

gösterip

Açıklama:

Eserde geçen "körkütüp" kelimesinin Türkçedeki karşılığı "gösterip" tir. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Mukaddimetü ’l-Edeb kaç bölümden oluşmaktadır?

Açıklama:

Mukaddimetü ’l-Edeb isimler, fiiller, isim ve fiil dışındaki dil bilgisi unsurları, isim çekimi, fiil çekimi diye beş ana bölümden oluşmaktadır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 22

Mukaddimetü ’l-Edeb’in bilinen kaç nüshası vardır?

Açıklama:

Eserin bilinen yirmi nüshası mevcuttur. Bunlardan en eski nüshaları Harezm Türkçesi ve Farsça ile tercümeli olan Yozgat ve Berlin nüshalarıdır. Bunun dışında Paris, Şuster, Hive, Taşkent, İstanbul Üniversitesi, Süleymaniye Kütüphanesi, Arkeoloji Müzesi, Millet Kütüphanesi ve British Museum’da da nüshaları vardır. Doğru cevap D’dir

Doğru Cevap: D

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesi’nde “aynın yakı” anlamındadır?

Aralık ayı

Ay sonu

Bayram ayı

Ay başı

Açıklama:

Harezm Türkçesi’nde aynın yakı; ay sonu anlamındadır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesi’nde “bıltur” anlamındadır?

Sonbahar

Bu yıl

Gece

Geçen yıl

Ay başı

Açıklama:

Harezm Türkçesi’nde bıltur; geçen yıl anlamındadır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesi’nde “roza ayı” anlamındadır?

Oruç ayı

İkinci ay

Ay başı

Ay sonu

Yedinci ay

Açıklama:

Harezm Türkçesi’nde roza ayı; oruç ayı anlamındadır. Doğru cevap A’dır

Doğru Cevap: A

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesi’nde “şafar ayı” anlamındadır?

Dördüncü ay

Yedinci ay

Dokuzuncu ay

Üçüncü ay

İkinci ay

Açıklama:

Harezm Türkçesi’nde şafar ayı; ikinci ay anlamındadır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi Harezm Türkçesi’nde “racab ayı” anlamındadır?

İkinci ay

Üçüncü ay

Beşinci ay

Yedinci ay

Dokuzuncu ay

Açıklama:

Harezm Türkçesi’nde racab ayı; yedinci ay anlamındadır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 28

MU‘‹NÜ ’L-MÜR‹D (MÜRİDİN YARDIMCISI) İslâm adında bir
şair tarafından hangi tarihler arasında yazılmıştır?

1313-1314

1323-1324

1333-1334

1343-1344

1353-1354

Açıklama:

MU‘‹NÜ ’L-MÜR‹D (MÜRİDİN YARDIMCISI); 1313-1314 yıllarında İslâm adında bir şair tarafından Harezm bölgesinde yazılan ve yerli dil özelliklerini ihtiva eden bir eserdir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 29

MU‘‹NÜ ’L-MÜR‹D (MÜRİDİN YARDIMCISI) yaklaşık kaç beyitten oluşmaktadır?

500

600

700

800

900

Açıklama:

MU‘‹NÜ ’L-MÜR‹D (MÜRİDİN YARDIMCISI) yaklaşık 900 beyittir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 30

"Mukaddimetü'l-Edeb" adlı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Zamahşehri

Kaşgarlı Mahmut

Yusuf Has Hacib

İslam

Fuzuli

Açıklama:

"Mukaddimetü'l Edeb" adlı eseri "Zamahşehri" yazmıştır. Eser,Arapçayı öğretmek için 1128-1144 yılları arasında yazılıp Harezm şahı Atsız [1075-1144]’a sunulmuştur. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Mukaddimetü'l-Edeb'in en eski nüshası aşağıdaki şehirlerden hangisinde bulunmaktadır?

İstanbul

Bursa

Viyana

Taşkent

Yozgat

Açıklama:

MukaddimetüI Edeb'in en eski nüshası Yozgat'ta bulunmaktadır. Eserin bilinen yirmi nüshası mevcuttur. Bunlardan en eski nüshaları Harezm Türkçesi ve Farsça ile tercümeli olan Yozgat (istinsah tarihi 1257) ve Berlin (istinsah tarihi 1282) nüshalarıdır. Bunun
dışında Paris, Şuster, Hive, Taşkent, İstanbul Üniversitesi, Süleymaniye Kütüphanesi, Arkeoloji Müzesi, Millet Kütüphanesi ve British Museum’da da nüshaları vardır. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 32

"Mukaddimetü'l-Edeb" adlı eser için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Arapçayı öğretmek için hazırlanmış bir sözlüktür.

Arapça ifadelerin altında "Farsça, Moğolca, Osmanlıca..." dillerdeki karşılıkları verilmiştir.

"Abece" sırasında düzenlenmiş bir sözlüktür.

Zamahşehri tarafından yazılmıştır.

Eser, Harezm Şahı Atsız'a sunulmuştur.

Açıklama:

Mukaddimetü'l Edeb, "Abece" sırasında düzenlenmiş bir sözlük değildir. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Harezm Türkçesindeki "bıltur" kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

ay başı

geçen yıl

bu yıl

gelecek yıl

ay sonu

Açıklama:

Harezm Türkçesinde geçen "bıltur" kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı "geçen yıl"dır. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 34

"Mu'inü'l-Mürid" adlı eser için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Dini şiirlerden oluşur.

Toplam 900 beyittir.

Türkmenlere dini bilgileri öğretmek için yazılmıştır.

Eserin yazarı "Zamahşehri"dir.

Kudadgu Bilig ve Atabetü'l Hakayık'la aynı vezinde yazılmıştır.

Açıklama:

1313-1314 yıllarında İslâm adında bir şair tarafından Harezm bölgesinde yazılan ve yerli dil özelliklerini ihtiva eden bir eserdir. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 35

"Mu'inü'l-Mürid" adlı eserin kaç tane yazması vardır?

Açıklama:

"Mu'inü'l Mürid" adlı eserin 1 (bir) tane yazması vardır. Bilinen tek yazması Bursa Yazma ve Basma Eserler Kütüphanesinde 1605/18. nr.lı mecmu‘atu ’r-resail içerisinde 177a-202b yaprakları arasındadır. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Mukaddimetü'l-Edeb'in Yozgat nüshasının hayvanlarla ilgili bölümünü yayımlayan Polonyalı Türk bilimci aşağıdakilerden hangisidir?

Gyula Nemath

Aurel Stein

Ananiasz Zajaczkowski

Gal Timea

Ignac Kunos

Açıklama:

Ananiasz Zajaczkowski, "Mukaddimetü'l Edeb"in, Yozgat nüshasının hayvanlarla ilgili bölümünü yayımlayan Polonyalı Türk bilimcidir. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 37

"yılnın ülüşdin bir ülüş" söz grubunun Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

yılın ilk karı

yılın dört mevsimi

yılın mevsimlerinden bir mevsim

yıl sonu

yılın en yağmurlu mevsimi

Açıklama:

"yılnın ülüşdin bir ülüş" söz grubunun Türkiye Türkçesindeki karşılığı "yılın mevsimlerinden bir mevsim" biçimindedir. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 38

Mukaddimetü'l-Edeb'den alınan aşağıdaki ifadelerden hangisinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı yanlıştır?

aynın yakı-ay sonu

bıltur-geçen yıl

èki paygambarnıñ arası ötken çakı - İki peygamber arası geçen dönem

kışnıñ ahir kècesi-kışın ilk gecesi

çak-çağ

Açıklama:

"kışnıñ ahir kècesi" sözünün Türkiye Türkçesindeki karşılığı "kışın ilk gecesi" değil; "kışın son gecesi"dir. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 39

Aşağıdaki "Mu'înü'l-Mürid"den alınan kelimelerden hangisinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı yanlıştır?

kuruğ-kuru

teger-değer

bile-bile

ketürmişde-getirince

tarısa-tarasa

Açıklama:

"tarısa" kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı "tarasa" değil, "ekse"dir. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 40

Mukaddimetü'l-Edeb'in yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Zamahşeri

Atsız

Ananiasz Zajaczkowski

Kaçalin

Poppe

Açıklama:

Atsız, Harezm şahıdır. Ananiasz Zajaczkowski, Polonyalı Türkbilimcidir. Kaçalin eserin Moğolca nüshasını neşretmiş, bu nüshanın sözlük kısmı Kaçalin tarafından Türkçeye çevrilmiştir. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 41

Mukaddimetü'l-Edeb'in bilinen kaç nüshası vardır?

Açıklama:

Bilinen 20 nüshası vardır. Cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 42

Mukaddimetü'l-Edeb'in Şuster nüshası kim tarafından neşredilmiştir?

Nuri Yüce

Mustafa Argunşah

Mustafa Kaçalin

Recep Toparlı

Ananiasz Zajaczkowski

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 43

Mukaddimetü'l-Edeb'in Yozgat nüshasının hayvanlarla ilgili bölümü kim tarafından yayınlanmıştır?

Ananiasz Zajaczkowski

Zamahşeri

Atsız

Kaçalin

Poppe

Açıklama:

Atsız, Harezm şahıdır. Kaçalin eserin Moğolca nüshasını neşretmiş, bu nüshanın sözlük kısmı Kaçalin tarafından Türkçeye çevrilmiştir. Zamahşeri eserin yazarıdır.Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Mukaddimetü'l-Edeb'in en eski nüshası hangi şehirde bulunmaktadır?

Yozgat

Paris

Taşkent

İstanbul

Hive

Açıklama:

Diğer şehirlerde de nüshaları vardır ama en eskisi Yozgattadir. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Mukaddimetü'l-Edeb ile ilgili olarak söylenen hangi ifade yanlıştır?

Farsça öğretmek için yazılmıştır

1128-1144 yılları arasında yazılmıştır

Harezm Şahı Atsız'a sunulmuştur

Sözlük türünde yazılmıştır

En eski nüshası Yozgat şehrindedir

Açıklama:

Arapçayı öğretmek için yazılmıştır. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Mu'inü'l-Mürid adlı eser ile ilgili olarak söylenen hangi ifade yanlıştır?

Zamahşeri tarafından yazılmıştır

1313-1314 yılları arasında yazılmıştır

Harezm bölgesinde yazılmıştır

Dini içeriklidir

Dörtlüklerle yazılmıştır

Açıklama:

Zamahşeri Mukaddimetü'l-Edeb'in yazarıdır. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Mu'inü'l Mürid'in yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Zamahşeri

İslam

Kaçalin

Poppe

Atsız

Açıklama:

Atsız, Harezm şahıdır. Kaçalin eserin Moğolca nüshasını neşretmiş, bu nüshanın sözlük kısmı Kaçalin tarafından Türkçeye çevrilmiştir. Cevap A şıkkıdır. Zamahşeri Mukaddimetü'l-Edeb'in yazarıdır. Cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 48

Mu'inü'l-Mürid'in bilinen tek yazması hangi şehirdedir?

Bursa

Yozgat

İstanbul

Paris

Taşkent

Açıklama:

Diğerleri Mukaddimetü'l-Edeb'in bulunduğu şehirlerdir. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Mu'inü'l-Mürid'den alınan kelimelerden hangisinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı yanlış olarak verilmiştir?

Bile: Bile

Kurug: Kuru-Boş

Bitiglig-turur: Yazılıdır

Kanı: Kanı

Nen: Şey

Açıklama:

Kanı hani demektir. Cevap d şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 50

1313-1314 yıllarında İslâm adında bir şair tarafından Harezm bölgesinde yazılan ve yerli dil özelliklerini ihtiva eden bir eserdir. Şecere-i Terakime’de eserin Türkmenler arasında çok yaygın olduğu ve Türkmenlerin ona göre hareket ettikleri söylenmektedir.
Yukarıda özellikleri verilen Harezm Türkçesine ait eser aşağıdakilerden hangisidir?

Oğuz Kağan Menâkıbnamesi

Mukaddimetü'l Edeb

Muhakemetü'l Lugateyn

Kutadgu Bilig

Mu'inü'l Mürîd

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 51

Mu'inü'l Mürid'in bilinen tek yazması hangi ilimizdeki kütüphanede bulunmaktadır?

Bursa

Amasya

Ankara

Çorum

Tokat

Açıklama:

Bilinen tek yazması Bursa Yazma ve Basma Eserler Kütüphanesinde 1605/18. nr.lı mecmu‘atu ’r-resail içerisinde 177a-202b yaprakları arasındadır.

Doğru Cevap: A

Soru 52

"körkütüp" kelimesinin çözümlenmesi aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

kör+kü+tüp

körk+ü+üp

körküt+üp

kö+r+kü+tüp

körkü+t+üp

Açıklama:

körküt+üp

Doğru Cevap: C

Soru 53

Mukaddimetü'l Edeb'in bilinen en eski nüshaları aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmişitir?

Yozgat-Paris

Berlin-Yozgat

Paris-Taşkent

İstanbul-Yozgat

Yozgat-Taşkent

Açıklama:

Mukaddimetü'l Edeb'in bilinen en eski nüshaları Berlin ve Yozgat nüshalarıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 54

Mukaddimetü ’l-Edeb’in sözlük tekniği hakkında verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Abece sırasında bir sözlük şeklinde olmayıp kelimelerArapça baplara göre sıralanmıştır.

İsimler, fiiller, isim ve fiil dışındaki dil bilgisi unsurları, isim çekimi, fiil çekimi diye beş ana bölümden oluşmaktadır.

Arapça ifadelerin altında çeşitli yazmalarda Harezm Türkçesi, Farsça, Moğolca, Çağatayca ve Osmanlıcadaki anlamları verilmiştir.

Arapça ifade daha belirgin yazılmıştır.

Kelimelerin açıklaması yapılırken şiirlerden, manilerden, atasözlerinden yararlanılmıştır.

Açıklama:

Kelimelerin açıklaması yapılırken şiirlerden, manilerden, atasözlerinden yararlanılmamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 55

Dini şiirlerden meydana gelen Mu'inü'l Mürid yaklaşık kaç beyitten oluşmaktadır?

800

700

1000

900

600

Açıklama:

Yaklaşık 900 beyitten oluşmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 56

Mukaddimetü’l-Edeb’ den alınan aşağıdaki kelimelerden hangisinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı yanlıştır?

muharram ayı : (müslüman takviminde) onuncu ay

bıltur : geçen yıl

küz : güz, sonbahar

roza ayı : (müslüman takviminde) sekizinci ay

şafar ayı : (müslüman takviminde) ikinci ay

Açıklama:

roza ayı : oruç ayı, (müslüman takviminde) dokuzuncu ay

Doğru Cevap: D

Soru 57

Mu‘inü’l-Mürid’den alınan aşağıdaki kelimelerden hangisinin çözümlenmesi yanlış verilmiştir?

kètürmişde ‘getirince’ : +de, -miş-, -tür-, kèl- (< kèl-tür-miş+de)

yörise ‘yürüse’ : -se, yö-ri- (< yö-ri-se)

kurug ‘kuru, boş’ : -g, kuru- (< kuru-g)

ulaşu ‘daima’ : < ulaşu

tèger ‘değer’ : -er, tèg- (< tèg-er)

Açıklama:

yörise ‘yürüse’ : -se, yöri- (< yöri-se)

Doğru Cevap: B

Soru 58

Mu'inü’l Mürid'den alınan aşağıdaki kelimelerden hangisinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı yanlıştır?

neñ :şey

köp :çok

soñlagıl :bitir

tèger :değer

ulaşu :daima

Açıklama:

soñlagıl :tamamla

Doğru Cevap: C

Soru 59

Zamahşeri tarafından Arapçayı öğretmek için 1128-1144 yılları arasında yazılıp Harezm şahı Atsız[1075-1144]’a sunulan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Kutadgu Bilig

Atabetü'l Hakayık

Divan-Hikmet

Mu'inü'l Mürid

Mukaddimetü’l-Edeb

Açıklama:

Zamahşeri tarafından Arapçayı öğretmek için 1128-1144 yılları arasında yazılıp Harezm şahı Atsız[1075-1144]’a sunulan eser Mukaddimetü’l-Edeb'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 60

Mukaddimetü'l-Edeb kim tarafından yazılmıştır?

Zamahşeri

Atsız

M. S. Kaçalin

Muqaddimat Al-Adab

Mustafa Argunşah

Açıklama:

Mukaddimetü'l-Edeb Zamahşeri tarafından Arapçayı öğretmek için 1128-1144 yılları arasında yazılıp Harezm şahı Atsız [1075-1144]’a sunulmuştur

Doğru Cevap: A

Soru 61

Arapçayı öğrenmek isteyenler için kısa cümleler ve kelimelerden oluşan bir sözlük olan Mukaddimetü ’l-Edeb kaç ana bölümden oluşmaktadır?

İki

Üç

Beş

Altı

Sekiz

Açıklama:

Arapçayı öğrenmek isteyenler için kısa cümleler ve kelimelerden oluşan bir sözlük olan Mukaddimetü ’l-Edeb isimler, fiiller, isim ve fiil dışındaki dil bilgisi unsurları, isim çekimi, fiil çekimi diye beş ana bölümden oluşmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 62

'rabi‘u’l-avval ayı' ne anlama gelmektedir?

Müslüman takviminde üçüncü ay

Müslüman takviminde dördüncü ay

Müslüman takviminde beşinci ay

Müslüman takviminde altıncı ay

Müslüman takviminde onuncu ay

Açıklama:

rabi‘u’l-avval ayı : (müslüman takviminde) üçüncü ay

Doğru Cevap: A

Soru 63

'yılnıñ ülüşdin bir ülüş' ifadesinin Türkiye Türkçesi'ndeki karşılığı nedir?

30 günlük zaman dilimi

İki peygamber arası geçen dönem

Gecenin bir bölümü

Yılın mevsimlerinden bir mevsim

Kışın son gecesi

Açıklama:

yılnıñ ülüşdin bir ülüş : yılın mevsimlerinden bir mevsim

Doğru Cevap: D

Soru 64

Mu‘inü’l-Mürıd yaklaşık kaç beyittir?

300

500

600

800

900

Açıklama:

Mu‘inü’l-Mürıd
Dinî şiirlerden meydana gelen eser yaklaşık 900 beyittir.

Doğru Cevap: E

Soru 65

cemad cansızın ol nè işge yarar
kulak mu èşitür bu öz mü körer
şeri‘at til ol bil tarikat kulak
hakikat bu köz tèg kanı kim sorar
Aşağıdakilerden hangisi yukarıdaki metnin doğru çevirisidir?

Taş toprak cansızdır, ne işe yarar? Bu kulak mı ki işitsin, göz mü ki görsün? Şeriat dildir, bil ki tarikat da kulaktır, hakikat bu göz gibidir, hani sorun soran nerede?

Şeriat tarikat hakikati anlatmadan önce sözü sonuna kadar dinle. Hakikat temren gibi, tarikat temrensiz ok (okun sapı). Şeriatı bu okun yünü (tüyü) olarak bil.

Tüyü olmayan oku atarsan nereye kadar gidebilir. Şeriat ve tarikat hakikatın cevheridir. Hakikat gönül, tarikat akıl gibidir. Şeriat bu vücudun canıdır.

Şeriat, bilmek, amaç edinmek ve sormaktır, tarikat ise (hakikata) girmek, yol yü- rümek ve varmak (ilerlemek)tir. Hakikat isteyenin istediğine erişip onunla birlikte bir yerde olmasıdır.

Şeriat peygamber sözüdür, (o sözü) tut ve (ona göre) yürü, tarikat resul peygamberin yaptıklarıdır, (onu da) tut ve (ona göre) yürü. Hakikat nedir diye sorarsan; peygamberin hâl ve tavrıdır: (onları) tut ve (ona göre) hareket et.

Açıklama:

Çeviriyazı
346 cemad cansızın ol nè işge yarar
kulak mu èşitür bu öz mü körer
şeri‘at til ol bil tarikat kulak
hakikat bu köz tèg kanı kim sorar
Çeviri
346 Taş toprak cansızdır, ne işe yarar? Bu kulak mı ki işitsin, göz mü ki görsün? Şeriat dildir, bil ki tarikat da kulaktır, hakikat bu göz gibidir, hani sorun soran nerede?

Doğru Cevap: A

Soru 66

'ulaşu' kelimesinin karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

‘daima'

‘değer’

‘kuru, boş’

‘ile’

‘ekse’

Açıklama:

ulaşu ‘daima’ : < ulaşu

Doğru Cevap: A

Soru 67

'köp' kelimesinin karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

şey

çok

bile

görür

ekse

Açıklama:

köp ‘çok’ : < köp

Doğru Cevap: B

Soru 68

takı köp meşayih bu yol sözleri
köñül nefs beyanı ayur özleri
köñül tut kulak aç yakin bil munı
ayur nè kim anlar körer közleri
Aşağıdakilerden hangisi yukarıdaki metnin doğru çevirisidir?

Gönül, nefis ve ruhun bir hulasasadır. Bunlardan birisi galip gelirse öbürüne ilgi gösterir. Bu bilginin Şeyh Şeref Hoca’nın Mebâdî Sülûk adlı kitabında yazılı olduğunu bilin.

Gönül ve nefis konusunda anlatılanları dinle. Bu ikisi bir şeydir, bunu anla. Fesadı istersen bunun adı nefistir, huzuru (iyiliği) istersen adı gönüldür. Böyle bitir.

Birçok şeyhin sözleri de böyledir. Kendileri gönül ve nefisle ilgili bilgiler verirler. Gönül tut, kulak aç, onların gözleri ne görürse onu söylediklerini iyi bil.

Taş toprak cansızdır, ne işe yarar? Bu kulak mı ki işitsin, göz mü ki görsün? Şeriat dildir, bil ki tarikat da kulaktır, hakikat bu göz gibidir, hani sorun soran nerede?

Şeriat tarikat hakikati anlatmadan önce sözü sonuna kadar dinle. Hakikat temren gibi, tarikat temrensiz ok (okun sapı). Şeriatı bu okun yünü (tüyü) olarak bil.

Açıklama:

Çeviriyazı
350 takı köp meşayih bu yol sözleri
köñül nefs beyanı ayur özleri
köñül tut kulak aç yakin bil munı
ayur nè kim anlar körer közleri
Çeviri
350 Birçok şeyhin sözleri de böyledir. Kendileri gönül ve nefisle ilgili bilgiler verirler. Gönül tut, kulak aç, onların gözleri ne görürse onu söylediklerini iyi bil.

Doğru Cevap: C

Soru 69

Kutadgu Bilig ve ‘Atabetü’lHakayık’la aynı vezinde yazılan ve aynı zamanda dörtlüklerle yazılmış olan eser hangisidir?

Mu‘inü’l-Mürıd

Mukaddimetü ’l-Edeb

Mebâdî Sülûk

Şecere-i Terakime

Mu‘inü Edeb

Açıklama:

Kutadgu Bilig ve ‘Atabetü’lHakayık’la aynı vezinde yazılan Mu‘inü’l-Mürıd'ın dikkat çekici bir özelliği de dörtlüklerle yazılmış olmasıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 70

Mukaddimetü’l-Edep ile ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?

Arapça öğretmen amacıyla yazılmıştır.

Zamahşeri tarafından bir sözlük olarak yazılmıştır.

İsimler, fiiller, isim çekimi ve fiil çekimi olmak üzere dört ana bölümden oluşmaktadır.

Bilinen yirmi nüshası bulunmaktadır.

En eski nüshaları Yozgat ve Berlin nüshalarıdır.

Açıklama:

Zamahşeri tarafından Arapçayı öğretmek için 1128-1144 yılları arasında yazılıp Harezm şahı Atsız [1075-1144]’a sunulmuştur. Arapçayı öğrenmek isteyenler için kısa cümleler ve kelimelerden oluşan bir sözlük olan Mukaddimetü ’l-Edeb isimler, fiiller, isim ve fiil dışındaki dil bilgisi unsurları, isim çekimi, fiil çekimi diye beş ana bölümden oluşmaktadır. Eserin bilinen yirmi nüshası mevcuttur. Bunlardan en eski nüshaları Harezm Türkçesi ve Farsça ile tercümeli olan Yozgat (istinsah tarihi 1257) ve Berlin (istinsah tarihi 1282) nüshalarıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 71

Mukaddimetü’l-Edep’in Moğolca nüshasının sözlük kısmı kim tarafından Türkçe’ye çevrilmiştir?

Nuri Yüce

Recep Toparlı

Mustafa Argunşah

M. S. Kaçalin

Muharrem Ergin

Açıklama:

Mukaddimetü’l-Edep’in Moğolca nüshasını 1938’de N. N. POPPE neşretmiş bu nüshanın sözlük kısmı 2009’da M. S. KAÇALİN tarafından Türkçeye çevrilmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 72

A.	şahr	ğurra	sirar
F.	mah	avval-i mah	ahir-i mah
T.	?	?	?
M.	sara	yekin sara	sara’in köl

Yukarıda farklı dillerde karşılıkları verilen kelimelerin Türkiye Türkçesi’ndeki karşılıkları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?

Ay- ay başı- ay sonu

Ay sonu- ay- ay başı

Ay- ay sonu- ay başı

Ay başı- ay- ay sonu

Ay başı- ay sonu- ay

Açıklama:

Şahr- ay
Ğurra- ay başı
Sirar- ay sonu, anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 73

A.	cadidan	kita	vahn	al-laylatu’l-bariha
F.	şab u roz	para-i şab	miyan-i şab	şab-i ravşan
T.	?	?	?	?
M.	söni ödür	söni niken keşik	carım söni	uridu süni

Yukarıda farklı dillerde karşılıkları verilen kelimelerin Türkiye Türkçesi’ndeki karşılıkları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?

Gecenin bir bölümü- önceki gece - gece gündüz - gece yarısı

Gece gündüz- gece yarısı - gecenin bir bölümü- önceki gece

Gecenin bir bölümü- gece yarısı- gece gündüz- önceki gece

Önceki gece- gece gündüz - gece yarısı- gecenin bir bölümü

Gece gündüz- gecenin bir bölümü- gece yarısı- önceki gece

Açıklama:

Cadidan: gece gündüz
Kita: gecenin bir bölümü
Vahn: gece yarısı
al-laylatu’l-bariha: önceki gece, anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 74

“Yılnın ülüşdin bir ülüş” sözcüğünün Türkiye Türkçesi’ndeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Gecenin bir bölümü

Gündüzün bir bölümü

Yılın aylarından bir ay

Yılın mevsimlerinden bir mevsim

Kışın son gecesi

Açıklama:

Yılnıñ ülüşdin bir ülüş sözcüğünün Türkiye Türkçesi’ndeki karşılığı “yılın mevsimlerinden bir mevsim” şeklindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 75

Mu’inü’l- Mürid ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Dini şiirlerden meydana gelmiştir.

Göçebe Türkmenlere fıkıh ve tasavvufla ilgili bilgiler vermek üzere yazılmıştır.

Kutadgu Bilig ve Atabetü’l Hakayık ile aynı vezinde yazılmıştır.

Eser dörtlüklerden oluşmaktadır.

Bilinen tek basması Yozgat’ta bulunmaktadır.

Açıklama:

Dinî şiirlerden meydana gelen eser yaklaşık 900 beyittir. Esas olarak Arapça bilmeyen göçebe Türkmenlere fıkıh ve tasavvufla ilgili bilgiler vermek üzere yazılmıştır. Kutadgu Bilig ve ‘Atabetü’l- Hakayık’la aynı vezinde yazılan eserin dikkat çekici bir özelliği de dörtlüklerle yazılmış olmasıdır. Bilinen tek basması Bursa’da bulunmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 76

şeri‘at tarikat hakikat öñin
tèyü bilmegil oş èşit söz soñın
Yukarıda verilen beyitin Türkiye Türkçesi’ne doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Şeriat ve tarikat hakikatın cevheridir.

Şeriat tarikat hakikati anlatmadan önce sözü sonuna kadar dinle.

Şeriat dildir, bil ki tarikat da kulaktır.

Hakikat isteyenin istediğine erişip onunla birlikte bir yerde olmasıdır.

Hakikat temren gibi, tarikat temrensiz ok (okun sapı).

Açıklama:

Verilen beyitin Türkiye Türkçesi’ne doğru çevirisi “Şeriat tarikat hakikati anlatmadan önce sözü sonuna kadar dinle.” şeklindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 77

“önin” sözcüğünün Türkiye Türkçesi’ndeki karşılığı aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Hani

İle

Diğeri

Çok

Şey

Açıklama:

“önin” sözcüğünün Türkiye Türkçesi’ndeki karşılığı “diğeri” şeklindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 78

Türkiye Türkçesi’ne çevrilmiş hali “Gönül, nefis ve ruhun bir hulasasadır. Bunlardan birisi galip gelirse öbürüne ilgi gösterir.” Olan beyitin Harezm Türkçesi’ndeki karşılığı aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

köñül nefs beyanı èşit tiñlegil - bu èkkisi bir neñ munı añlagıl

fesadını tilese bolur atı nefs - salahnı tilese köñül soñlagıl

köñül tut kulak aç yakin bil munı - ayur nè kim anlar körer közleri

köñül nefs ü ruhdın netice èrür - galib bolsa biri añar yüz urur

takı köp meşayih bu yol sözleri köñül nefs beyanı ayur özleri

Açıklama:

Türkiye Türkçesi’ne çevrilmiş hali “Gönül, nefis ve ruhun bir hulasasadır. Bunlardan birisi galip gelirse öbürüne ilgi gösterir.” Olan beyitin Harezm Türkçesi’ndeki karşılığı “köñül nefs ü ruhdın netice èrür - galib bolsa biri añar yüz urur” şeklindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 79

“ulaşu” sözcüğünün Türkiye Türkçesi’ndeki karşılığı aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Boş

Değer

Daima

Çok

Şey

Açıklama:

“ulaşu” sözcüğünün Türkiye Türkçesi’ndeki karşılığı “daima” şeklindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 80

Mukaddimetü’l-Edeb kim tarafından yazılmıştır?

Harezmi

Kutb

Zamahşeri

Nizami

Rabguzi

Açıklama:

Zamahşeri tarafından 1128-1144 yılları arasında yazılıp Harezm şahı Atsız [1075-1144]’a sunulmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 81

Mukaddimetü’l-Edeb hangi amaçla yazılmıştır?

Farsçayı öğretmek için

Arapçayı öğretmek için

Edebiyatı öğretmek için

İbraniceyi öğretmek için

Edepli olmayı öğretmek için

Açıklama:

Zamahşeri tarafından Arapçayı öğretmek için 1128-1144 yılları arasında yazılıp Harezm şahı At-sız [1075-1144]’a sunulmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 82

Mukaddimetü ’l-Edeb kaç ana bölümden oluşur?

Açıklama:

Mukaddimetü’l-Edeb isimler, fiiller, isim ve fiil dışındaki dil bilgisi unsurları, isim çekimi, fiil çekimi diye beş ana bölümden oluşmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 83

Çeşitli yazmalarda Arapça ifadelerin altında hangi dillerdeki anlamları verilmemiştir?

Farsça

Moğolca

Çağatayca

Osmanlıca

İbranice

Açıklama:

Arapça ifadelerin altında çeşitli yazmalarda Harezm Türkçesi, Farsça, Moğolca, Çağatayca ve Osmanlıcadaki anlamları verilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 84

Mukaddimetü ’l-Edeb’in aşağıda verilen yerlerin hangisinde nüshaları yoktur?

Topkapı Sarayı

İstanbul Üniversitesi

Paris

Taşkent

British Museum

Açıklama:

Eserin bilinen yirmi nüshası mevcuttur. Bunlardan en eski nüshaları Harezm Türkçesi ve Farsça ile tercümeli olan Yozgat (istinsah tarihi 1257) ve Berlin (istinsah tarihi 1282) nüshalarıdır. Bunun dışında Paris, Şuster, Hive, Taşkent, İstanbul Üniversitesi, Süleymaniye Kütüphanesi, Arkeoloji Müzesi, Millet Kütüphanesi ve British Museum’da da nüshaları vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 85

‘kışnıñ ahir keçesi’ söyleminin Türkiye Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

kışın ilk gecesi

bilinen ahir gecesi

kışın son gecesi

kişinin bir keçisi

hısımın bir keçisi

Açıklama:

kışnıñ ahir kècesi :kışın son gecesi.

Doğru Cevap: C

Soru 86

Mü’inü’l Mürid 1313-1314’te hangi bölgede yazılmıştır?

Bakü

Harezm

Ürgenç

Urumçi

Buhara

Açıklama:

1313-1314 yıllarında İslâm adında bir şair tarafından Harezm bölgesinde yazılan ve yerli dil özelliklerini ihtiva eden bir eserdir.

Doğru Cevap: B

Soru 87

Dini şiirlerden meydana gelen eser kaç beyitten oluşur?

999

900

Açıklama:

Dinî şiirlerden meydana gelen eser yaklaşık 900 beyittir.

Doğru Cevap: D

Soru 88

Mü’inü’l Mürid ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Dörtlüklerle yazılmıştır.

Türkmenler arsında çok yaygındır.

Fıkıh ve tasavvufla ilgili bilgiler verir.

Bilinen tek yazması vardır.

Araplar arasında çok yaygındır.

Açıklama:

Esas olarak Arapça bilmeyen göçebe Türkmenlere fıkıh ve tasavvufla ilgili bilgiler vermek üzere yazılmıştır. Eserin dikkat çekici bir özelliği de dörtlüklerle yazılmış olmasıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 89

‘tutgıl’ kelimesinin Türkiye Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

yerine getir

tut getir

tut gel

yerine götür

tut götür

Açıklama:

tutgıl ‘yerine getir’ : -gıl, tut- (< tut-gıl)

Doğru Cevap: A

Soru 90

Mukaddimetü ’l-Edeb’in yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Genceli Nizami

Zamahşeri

Nasiru ’d-din bin Burhanu’d-din ar-Rabguzi

İslam

Mahmud bin ‘Ali

Açıklama:

Mukaddimetü ’l-Edeb Zamahşeri tarafından Arapçayı öğretmek için 1128-1144 yılları arasında yazılıp Harezm şahı Atsız [1075-1144]’a sunulmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 91

Yazılma amacı Arapçayı öğretmek olan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Hüsrev ü Şirin

Nebilerin Kıssaları

Mukaddimetü ’l-Edeb

Cennetlerin Açık Yolu

Muhabbet-name

Açıklama:

Mukaddimetü ’l-Edeb Zamahşeri tarafından Arapçayı öğretmek için 1128-1144 yılları arasında yazılıp Harezm şahı Atsız [1075-1144]’a sunulmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 92

Mukaddimetü’l-Edeb hangi yıllar arasında yazılmıştır?

1128-1144

1075-1128

1044-1128

1125-1135

1075-1135

Açıklama:

Zamahşeri tarafından Arapçayı öğretmek için 1128-1144 yılları arasında yazılıp Harezm şahı Atsız [1075-1144]’a sunulmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 93

“kèce” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Gece

kış

Güz

Oruç ayı

Ay sonu

Açıklama:

“kèce” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘gece’dir.

Doğru Cevap: A

Soru 94

“roza ayı” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Ay sonu

Oruç ayı

Gece

İkinci ay

Yedinci ay

Açıklama:

“roza ayı” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘oruç ayı’dır.

Doğru Cevap: B

Soru 95

“yarulkı kèce” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Tan

İlkbahar

Önceki gece

Gece yarısı

Gece

Açıklama:

“yarulkı kèce” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘önceki gece’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 96

Mu‘inü ’l-Mürid hangi yıllar arasında yazılmıştır?

1313-1314

1128-1144

1075-1128

1075-1135

1125-1135

Açıklama:

1313-1314 yıllarında İslâm adında bir şair tarafından Harezm bölgesinde yazı- lan ve yerli dil özelliklerini ihtiva eden bir eserdir.

Doğru Cevap: A

Soru 97

Mu‘inü ’l-Mürid’in yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Genceli nizami

Zamahşeri

Nasiru ’d-din bin Burhanu’d-din ar-Rabguzi

İslam

Mahmud bin ‘Ali

Açıklama:

1313-1314 yıllarında İslâm adında bir şair tarafından Harezm bölgesinde yazı- lan ve yerli dil özelliklerini ihtiva eden bir eserdir.

Doğru Cevap: D

Soru 98

“öñin” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Diğeri

Sonunu

Temelin

Hani

İle

Açıklama:

“öñin” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘diğeri’dir. Açılımı ise < öñin şeklindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 99

“soñın” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Diğeri

Sonunu

Temelin

Hani

İle

Açıklama:

“soñın” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘sonunu’dur. Açılımı ise +ın, soñ (< soñ+ın) şeklindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 100

Harezm Türkçesi dönemine ait Mukaddimetü’l-Edeb adlı eseri kim yazmıştır?

Zamahşerî

Kutb

Rabguzî

Genceli Nizâmî

Mahmud bin ‘Ali

Açıklama:

Mukaddimetü’l-Edeb adlı eseri Zamahşerî kaleme almıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 101

Mukaddimetü’l-Edeb’in Şuster nüshasını yayıma hazırlayan kimdir?

Reşit Rahmeti Arat

Ahmet Caferoğlu

Nuri Yüce

Ananiasz Zajaczkowski

N. Poppe

Açıklama:

Mukaddimetü’l-Edeb’in Şuster nüshasını Nuri Yüce yayıma hazırlamıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 102

Mukaddimetü’l-Edeb’de Arapça “vaḳt” için Türkçe hangi karşılık verilmiştir?

vakit

zaman

çaḳ

süre

asır

Açıklama:

Mukaddimetü’l-Edeb’de Arapça “vaḳt” kelimesi için Türkçe “çaḳ” kelimesi karşılık olarak verilmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 103

Mukaddimetü’l-Edeb’de Farsça “sāl” için Türkçe hangi karşılık verilmiştir?

sal

sel

çalı

yel

yıl

Açıklama:

Mukaddimetü’l-Edeb’de Farsça “sāl” için Türkçe “yıl” kelimesi karşılık olarak verilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 104

Mu’īnü’l-Mürīd konusu nedir?

Türklere Arapça öğretmeyi amaçlayan bir sözlüktür.

Genceli Nizâmî’nin eserinin çevirisidir.

Peygamberin miraç mucizesini anlatmaktadır.

Arapça bilmeyen göçebe Türkmenlere fıkıh ve tasavvufla ilgili bilgiler vermek üzere yazılmıştır.

Peygamberin hayatını anlatmaktadır.

Açıklama:

Mu’īnü’l-Mürīd, Arapça bilmeyen göçebe Türkmenlere fıkıh ve tasavvufla ilgili bilgiler vermek üzere yazılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 105

Mu’īnü’l-Mürīd, hangi eserle aynı vezinde yazılmıştır?

Kutadgu Bilig

Altun Yaruk

Muhakemetü’l-lisâneyn

Mukaddimetü’l-Edeb

Divânü Lugati’t-Türk

Açıklama:

Mu’īnü’l-Mürīd, Kutadgu Bilig ve Atabetü’l-Hakayık ile aynı vezinde kaleme alınmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 106

Mu’īnü’l-Mürīd’in tek yazma nüshası nerededir?

Paris

Taşkent

St. Petersburg

Bursa

Kazan

Açıklama:

Mu’īnü’l-Mürīd’in tek yazma nüshası Bursa’da bulunmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 107

Aşağıdaki beyitteki yüklemlerin kipi nedir?
ḥaḳīḳat köñül tėg ṭarīḳat ‘aḳıl
şerī‘at ėrür bu vücūduñ canı

bildirme eki

ismin hikâyesi

ismin rivâyeti

görülen geçmiş zaman

emir-istek

Açıklama:

Beyitte üç cümle vardır. Bu yüklemler isim soyludur, bildirme eki bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 108

9. ve 10. soruları aşağıdaki dörtlüğü esas alarak cevaplandırınız.
köñül nefs ü rūḥdın netīce ėrür
ġālib bolsa biri añar yüz urur
biliñ bu beyān şeyḥ şeref ḫvāceniñ
mebādī sülūḳda bitiglig-turur
Metinde hangi hâl eki bulunmaz?

ilgi

çıkma

vasıta

yön gösterme

bulunma

Açıklama:

Metinde “ḫvāceniñ” kelimesinde ilgi, “rūḥdın” kelimesinde çıkma, “añar” kelimesinde yön gösterme, “sülūḳda” kelimesinde ise bulunma hâli eki bulunur. Metinde vasıta hâli eki yoktur.

Doğru Cevap: C

Soru 109

Mukaddimetü'l-Edeb ile ilgili verilenlerden hangisi/hangileri doğrudur?
I. Zamahşeri tarafından Arapçayı öğretmek için yazılmıştır.
II. 1075-1144 yılları arasında yazılmıştır.
III. En eski nüshaları Şuster ve Berlin nüshalarıdır.
IV. Polonyalı bir Türkbilimci Yozgat nüshasından bir bölüm yayınlamıştır.

I ve II

I ve IV

II ve III

III ve IV

I, II ve III

Açıklama:

Eser, 1128 ile 1144 yılları arasında yazılmıştır. Bu nedenle ikinci maddede verilen bilgi doğru değildir. Ayrıca eserin en eski nüshaları Berlin ve Yozgat nüshalarıdır. Dolayısıyla üçüncü maddede verilen bilgi de doğru değildir. Birinci ve dördüncü maddede verilen bilgiler doğrudur. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 110

Aşağıdakilerden hangisi Mukad-dimetü ’l-Edeb eserinin nüshalarının bulunduğu yerlerden biri değildir?

Museum of Natural History

Millet Kütüphanesi

Arkeoloji Müzesi

British Museum

Süleymaniye Kütüphanesi

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 111

Aşağıdakilerden hangisi Mukaddimetü’l-Edeb eserindeki

ifadesinin karşılığıdır?

Yarın gece

Sakin dönem

Önceki gece

Seksen yıllık dönem

İki peygamber arası dönem

Açıklama:

önceki gece anlamına gelmektedir. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 112

Mukaddimetü’l-Edeb eserinde geçen

ifadesinin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

(müslüman takviminde) üçüncü ay

(müslüman takviminde) sonuncu ay

(müslüman takviminde) dokuzuncu ay

(müslüman takviminde) ikinci ay

(müslüman takviminde) beşinci ay

Açıklama:

Mukaddimetü’l-Edeb eserinde geçen

ifadesi (müslüman takviminde) üçüncü ay anlamına gelmektedir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 113

Arapça ve Farsçası verilen yukarıdaki sözcüklerin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Ramazan- Bayram ayı

Roza- Bayram ayı

Ara- Kurban ayı

Roza- Ara ayı

Kurban- Ara ayı

Açıklama:

Verilen ifadelerin Türkçe karşılığı Roza ayı ve Ara ayıdır. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 114

Mu’inü’l Mürid eseri ile ilgili verilenlerden hangisi/hangileri doğrudur?
I. 1313-1314 yıllarında İslâm adında bir şair tarafından yazılmıştır.
II. Eser yaklaşık 900 beyittir.
III. Türkmenlerin gelenek-göreneklerini anlatmaktadır.
IV. Bilinen tek yazması Bursa Yazma ve Basma Eserler Kütüphanesindedir.

I ve II

II ve III

I ve IV

I, II ve IIII

I, II ve IV

Açıklama:

1313-1314 yıllarında İslâm adında bir şair tarafından Harezm bölgesinde yazı-lan ve yerli dil özelliklerini ihtiva eden bir eserdir. Şecere-i Terakime’de eserin Türk-menler arasında çok yaygın olduğu ve Türkmenlerin ona göre hareket ettikleri söylenmektedir. Dinî şiirlerden meydana gelen eser yaklaşık 900 beyittir. Esas olarak Arap-ça bilmeyen göçebe Türkmenlere fıkıh ve tasavvufla ilgili bilgiler vermek üzere yazılmıştır. Bilinen tek yazması Bursa Yaz-ma ve Basma Eserler Kütüphanesinde 1605/18. nr.lı mecmu‘atu ’r-resail içerisinde 177a-202b yaprakları arasındadır.
III. maddede verilen bilgi doğru değildir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 115

Mu‘inü ’l-Mürid eserinde yer alan ve yukarıda çeviriyazısı verilmiş metnin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Tüyü olmayan oku atarsan nereye kadar gidebilir. Şeriat ve tarikat hakikatın cevheridir. Hakikat gönül, tarikat akıl gibidir. Şeriat bu vücudun canıdır.

Şeriat tarikat hakikati anlatmadan önce sözü sonuna kadar dinle. Hakikat temren gibi, tarikat temrensiz ok (okun sapı). Şeriatı bu okun yünü (tüyü) olarak bil.

Taş toprak cansızdır, ne işe yarar? Bu kulak mı ki işitsin, göz mü ki görsün? Şeriat dildir, bil ki tarikat da kulaktır, hakikat bu göz gibidir, hani sorun soran nerede?

Şeriat, bilmek, amaç edinmek ve sormaktır, tarikat ise (hakikata) girmek, yol yürümek ve varmak (ilerlemek)tir. Hakikat isteyenin istediğine erişip onunla birlikte bir yerde olmasıdır.

Açıklama:

Metninin çevirisi B seçeneğinde, "Şeriat tarikat hakikati anlatmadan önce sözü sonuna kadar dinle. Hakikat temren gibi, tarikat temrensiz ok (okun sapı). Şeriatı bu okun yünü (tüyü) olarak bil." olarak doğru verilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 116

sözcüğünün karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Diğeri

Hani

Sonunu

Temeli

Tüyü

Açıklama:

sözcüğü "diğeri" anlamına gelmektedir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 117

Mu‘inü ’l-Mürid eserinde yer alan ve yukarıda çeviriyazısı verilmiş metnin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Gönül ve nefis konusunda anlatılanları dinle. Bu ikisi bir şeydir, bunu anla. Fesadı istersen bunun adı nefistir, huzuru (iyiliği) istersen adı gönüldür. Böyle bitir.

Birçok şeyhin sözleri de böyledir. Kendileri gönül ve nefisle ilgili bilgiler verirler. Gönül tut, kulak aç, onların gözleri ne görürse onu söylediklerini iyi bil.

Gönül, nefis ve ruhun bir hulasasadır. Bunlardan birisi galip gelirse öbürüne ilgi gösterir. Bu bilginin Şeyh Şeref Hoca’nın Mebâdî Sülûk adlı kitabında yazılı olduğunu bilin.

Gönül tut, kulak aç, onların gözleri ne görürse onu söylediklerini iyi bil. Bu bilginin Şeyh Şeref Hoca’nın Mebâdî Sülûk adlı kitabında yazılı olduğunu bilin.

Birçok şeyhin sözleri de böyledir. Kendileri gönül ve nefisle ilgili bilgiler verirler.Bu ikisi bir şeydir, bunu anla. Fesadı istersen bunun adı nefistir, huzuru (iyiliği) istersen adı gönüldür. Böyle bitir.

Açıklama:

İfadesinin doğru karşılığı C seçeneğinde verilmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 118

Mu‘inü ’l-Mürid eserinde yer alan ve yukarıda çeviriyazısı verilmiş metnin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Mürit, yolu böyle bilip yürürse ve bu nefis de fırsat verirse dileğine ulaşır. Allah’ın gerçek dost olduğunu söylediğinde onun için dünya ekilecek bağ ve bostandır.

Kişi, inabet ve irade üzerine hoş sebat edip ibadet etse, ve bu nefis de fırsat verirse dileğine ulaşır.

Fesadı istediğinde nefs-i emmaredir, pişmanlık getirdiğinde nefs-i levvamedir. Kişi Allah’ın gerçek dost olduğunu söylediğinde onun için dünya ekilecek bağ ve bostandır.

Kişi, inabet ve irade üzerine hoş sebat edip ibadet etse, bu nefsin adı bu sıfatlarla nitelendirilirse, mutmain olur ve kurtuluşu bulur.

Mürit, yolu böyle bilip yürürse ve bu nefis de fırsat verirse dileğine ulaşır. Hidayeti ve Allah’ın yardımını ilham eden, nefs-i mutmainnedir.

Açıklama:

Soruda yer alan bölümün Türkçe doğru karşılığı D seçeneğinde verilmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 119

Mukaddimetü’l-Edeb’in yazarı kimdir?

Zamahşerî

Rabguzî

Kutb

Kerderli Mahmut

Ali Şir Nevâî

Açıklama:

Mukaddimetü’l-Edeb, Zamahşerî tarafından kaleme alınmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 120

Arapça öğretme amaçlı bir sözlük olan Mukaddimetü’l-Edeb’in nüshalarında hangi dilde karşılığı bulunmaz?

Moğolca

Çağatayca

Farsça

Osmanlıca

Çince

Açıklama:

Arapça öğretme amaçlı bir sözlük olan Mukaddimetü’l-Edeb’in nüshalarında Çince karşılık bulunmaz. Arapça ifadelerin altında çeşitli yazmalarda Harezm Türkçesi, Farsça, Moğolca, Çağatayca ve Osmanlıcadaki anlamları verilmiştir. Abece sırasında bir sözlük şeklinde olmayıp fiiller Arapça baplara göre sıralanmıştır

Doğru Cevap: E

Soru 121

Mukaddimetü’l-Edeb kaç ana bölümden oluşmaktadır?

Açıklama:

Arapçayı öğrenmek isteyenler için kısa cümleler ve kelimelerden oluşan bir sözlük olan Mukaddimetü ’l-Edeb isimler, fiiller, isim ve fiil dışındaki dil bilgisi unsurları, isim çekimi, fiil çekimi diye beş ana bölümden oluşmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 122

Mukaddimetü’l-Edeb’te geçen Türkçe aynıŋ yaķı ifadesinin günümüz Türkçesindeki karşılığı nedir?

ay başı

ay ortası

ay sonu

dolunay

ayın ışığı

Açıklama:

Mukaddimetü’l-Edeb’te geçen Türkçe aynıŋ yaķı ifadesi “ay sonu” anlamındadır.

Doğru Cevap: C

Soru 123

Mukaddimetü’l-Edeb’te geçen Türkçe roza ayı ifadesinin günümüz Türkçesindeki karşılığı nedir?

Oruç ayı

Çalışma ayı

Ay ortası

Dolunay

Aylık

Açıklama:

Mukaddimetü’l-Edeb’te geçen Türkçe roza ayı ifadesi “oruç ayı” anlamındadır.

Doğru Cevap: A

Soru 124

Mukaddimetü’l-Edeb’te geçen Türkçe bıltur kelimesinin günümüz Türkçesindeki karşılığı nedir?

bu defa

bu yıl

bir yıldır

geçen yıl

bulut

Açıklama:

Mukaddimetü’l-Edeb’te geçen Türkçe bıltur ifadesi “geçen yıl” anlamındadır.

Doğru Cevap: D

Soru 125

Mukaddimetü’l-Edeb’te geçen Türkçe yarulķı kėce ibaresinin günümüz Türkçesindeki karşılığı nedir?

keçe halı

keçi yavrusu

ipekli peçe

önceki gece

yarın akşam

Açıklama:

Mukaddimetü’l-Edeb’te geçen Türkçe yarulķı kėce ifadesi “önceki gece” anlamındadır.

Doğru Cevap: D

Soru 126

Mu’înü’l-Mürîd’in Türkmenler üzerinde etkili olduğu hangi eserde belirtilmektedir?

Şecere-i Terakime

Mukaddimetü’l-Edeb

Babürnâme

Muhakemetü’l-Lugateyn

Nehcü’l-Ferâdis

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 127

Mu’înü’l-Mürîd’in bilinen tek yazması nerededir?

St. Petersburg

Bursa

Semerkant

Mısır

Paris

Açıklama:

Mu’înü’l-Mürîd’in bilinen tek yazması Bursa’dadır.

Doğru Cevap: B

Soru 128

Verilen metnin günümüz Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?

Hakikaten sevgilisine kavuşmak isteyen onunla birlikte bir yerde olmalıdır.

Hakikaten her istediğine çatan kimse, çattığıyla mecliste bulunmaktadır.

Hakikat isteyenin istediğine erişip onunla birlikte bir yerde olmasıdır.

Hakikatten başka şeyler isteyenler istediğine kavuşarak hep onunla olur.

Hakikat isteyenin istediğine erişince onunla sürekli olması gerekir.

Açıklama:

Metnin günümüz Türkçesine doğru çevirisi C seçeneğinde verildiği gibi “Hakikat isteyenin istediğine erişip onunla birlikte bir yerde olmasıdır.” şeklindedir.

Doğru Cevap: C

Ünite 10

Soru 1

Oguz Kagan Menakıbı’nın bilinen tek yazma nüshası kaç varaktan oluşmaktadır?

Açıklama:

Oguz Kagan Menakıbı’nın bilinen tek yazma nüshası, Paris Bibliothèque Nationale, Supplement Turc, no. 1001’de kayıtlıdır. 1300’lerde Uygur harfleriyle yazılan ve 21 varaktan (42 sayfa) oluşan eserin her sayfasında 9 satır bulunmaktadır. Son sayfasındaki iki satır ise eksiktir. Kimi sayfaların bazı yerleri okunamaz hâldedir.

Doğru Cevap: B

Soru 2

“Çürekige ” kelimesinin çözümlenmesi aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

çürekige ‘yüreğine’ +ge, +i, çü,-rek (< yürek+i+ge)

çürekige ‘yalnız’ +ge, +i, çürek (< yürek+i+ge)

çürekige ‘yüreğine’ +ge, +i, çürek (< yürek+i+ge)

çürekige ‘yüreğine’ +gei, +çü, rek (< yürek+i+ge)

çürekige ‘yalnız’ +ge, +i, çür, -ek (< yürek+i+ge)

Açıklama:

çürekige ‘yüreğine’ +ge, +i, çürek (< yürek+i+ge)

Doğru Cevap: C

Soru 3

"Uruşunç " kelimesinin Türkiye Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

gök

sevgili

ırmak

vuruşma

yele

Açıklama:

uruşunç ‘vuruşma’

Doğru Cevap: D

Soru 4

"Uslug " kelimesinin Türkiye Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

uslu

büyük

çehre

sevgili

akıllı

Açıklama:

uslug ‘akıllı’

Doğru Cevap: E

Soru 5

"Kün, ay yultuz tañ sarıga senler baruñ; Kök, Tag, Teñiz tün sarıga senler barur,
tep tedi. Andın soñ üçegüsü tañ sarıga bardılar; takı üçegüsü tün sarıga bardılar."
Yukarıdaki metnin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Gün, Ay, Yıldız doğu yönüne varın; Gök, Dağ, Deniz batı yönüne sizler varın, dedi. Ondan sonra üçü güney yönüne vardılar; ve üçü kuzey yönüne vardılar.

Gün, Ay, Yıldız doğu yönüne varın; Gök, Dağ, Deniz batı yönüne sizler varın, dedi. Ondan sonra üçü doğu yönüne vardılar; ve üçü batı yönüne vardılar.

Gün, Ay, Yıldız batı yönüne varın; Gök, Dağ, Deniz doğu yönüne sizler varın, dedi. Ondan sonra üçü doğu yönüne vardılar; ve üçü batı yönüne vardılar.

Gün, Ay, Yıldız doğu yönüne varın; Gök, Dağ, Deniz batı yönüne sizler varın, dedi. Ondan sonra üçü batı yönüne vardılar; ve üçü doğu yönüne vardılar.

Gün, Ay, Yıldız batı yönüne varın; Gök, Dağ, Deniz doğu yönüne sizler varın, dedi. Ondan sonra üçü batı yönüne vardılar; ve üçü doğu yönüne vardılar.

Açıklama:

Gün, Ay, Yıldız doğu yönüne varın; Gök, Dağ, Deniz batı yönüne sizler varın, dedi. Ondan sonra üçü doğu yönüne vardılar; ve üçü batı yönüne vardılar.

Doğru Cevap: B

Soru 6

"Erdinileri" kelimesinin çözümlenmesi aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

erdinileri ‘mücevherleri’ : +leri, erdini (< erdini+leri)

erdinileri ‘mücevherleri’ : +leri, +erdi, -ni (< erdi+ni+leri)

erdinileri ‘şehirleri’ : +leri, +erdi, +ni (< erdini+leri)

erdinileri 'şehirleri’ : +leri, +er+dini (< erdini+leri)

erdinileri ‘mücevherleri’ : +le,+ri, erdi, +ni (< erdini+le+ri)

Açıklama:

erdinileri ‘mücevherleri’ : +leri, erdini (< erdini+leri)

Doğru Cevap: A

Soru 7

"Oğuz Kağan Destanı" ne zaman yazılmıştır?

1100'lü yıllarda

1200'lü yıllarda

1300'lü yıllarda

1400'lü yıllarda

1500'lü yıllarda

Açıklama:

1300’lerde Uygur harfleriyle yazılan ve 21 varaktan (42 sayfa) oluşan eserin her sayfasında 9 satır bulunmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 8

Oguz Kagan Menakıbı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Moğolca sözcükler bulunur.

Oğuz Kağan Destanı’ndan Kâşgarlı’nın eserinde bahsedilir.

Gazan Han [1295-1304] ya da sonrası yılların bir yadigârıdır.

1300'lü yıllarda yazılmıştır.

Harezm Türkçesi metni sayılır.

Açıklama:

Oğuz Kağan Destanı’nda Moğolca sözcüklerin bulunması Çinggis Kağan [1167-
1227]’dan sonraki dönemin izlerini taşıdığını gösterir. Oğuz Kağan Destanı’ndan
Kâşgarlı’nın eserinde iz bulunmaması, Moğolca sözcüklerin fazlaca görülmesi, yazı tarzı Oğuz Kağan Destanı’nı Gazan Han [1295-1304] ya da sonrası yılların bir yadigârı olduğu sonucuna götürmektedir. 1300’lü yıllarda yazılmış olduğu anlaşılan eserin bu özellikleri dikkate alındığında Harezm Türkçesi metni sayılması gerekir.

Doğru Cevap: B

Soru 9

"Körüklügrek " kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

kemer

bağ

ciğer

sayısız

daha güzel

Açıklama:

körüklügrek ‘daha güzel’

Doğru Cevap: E

Soru 10

"Oşbu Altun Kagan Oguz Kaganga èlçi yumşap yiberdi. Köp telim altun kümüş tartıp, köp telim kız yakut taş alıp, köp telim erdiniler yiberip yumşap, Oguz Kaganga suyurkap bèrdi; agızıga bakındı."
Yukarıdaki metnin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Bu Altın Kağan Oğuz Kağan’a elçi görevlendirip gönderdi. Pek çok altın gümüş çekip, pek çok kırmızı yakut taş alıp, pek çok mücevherler gönderip verip, Oğuz Kağan’a bağışlayıp verdi; ağzından çıkana baktı.

Bu Altın Kağan Oğuz Kağan’a elçi görevlendirip gönderdi. Pek çok altın gümüş çekip, pek çok yeşil zümrüt taş alıp, pek çok mücevherler gönderip verip, Oğuz Kağan’a bağışlayıp verdi; ağzından çıkana baktı.

Bu Altın Kağan Oğuz Kağan’a elçi görevlendirip gönderdi. Pek çok atlar çekip, pek çok kırmızı yakut taş alıp, pek çok mücevherler gönderip verip, Oğuz Kağan’a bağışlayıp verdi; ağzından çıkana baktı.

Bu Altın Kağan Oğuz Kağan’a elçi görevlendirip gönderdi. Pek çok altın gümüş çekip, pek çok kırmızı yakut taş alıp, pek çok yemekler gönderip verip, Oğuz Kağan’a bağışlayıp verdi; ağzından çıkana baktı.

Bu Altın Kağan Oğuz Kağan’a elçi görevlendirip gönderdi. Pek çok altın gümüş çekip, pek çok mücevherler gönderip verip, Oğuz Kağan’a bağışlayıp verdi; ağzından çıkana baktı.

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 11

Oğuz Kağan Destanı’ndan Kâşgarlı’nın eserinde iz bulunmaması, Moğolca sözcüklerin fazlaca görülmesi, yazı tarzı göz önüne alındığında Oğuz Kağan Destanı’nın yazıldığı dönemle ilgili olarak aşağıdakilerin hangisi söylenebilir?

Gazan Han [1295-1304] ya da sonrası yazılmıştır.

Koço Uygur Kağanlığı döneminde yazılmıştır.

İslâmiyet öncesi bir dönemde yazılmıştır.

Çingis Kağan öncesi bir dönemde yazılmıştır.

Celaleddin Harzemşah döneminde yazılmıştır.

Açıklama:

Gazan Han [1295-1304] ya da sonrası yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Oguz Kagan Menakıbı’nı 1932’de Almanya’da daha sonra da Türkiye’de yayımlayan türkolog aşağıdakilerden hangisidir?

E. Fazılov

W. Radlof

G. R. Rahmeti

Muharrem Ergin

Kaare Grønbech

Açıklama:

G. R. Rahmeti

Doğru Cevap: C

Soru 13

Oguz Kagan Menakıbı’nın yazma nüshası ile ilgili aşağıdakilerin hangisi yanlıştır?

Baştan ve sondan eksiktir.

Okunaklı nesih yazıyla yazılmıştır.

Uygur harfli tek bir yazma nüshası vardır.

21 varak (42 sayfa)’dan oluşur

Her sayfasında 9 satır vardır; ancak son sayfada iki satır eksiktir.

Açıklama:

Okunaklı nesih yazıyla yazılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Uygur harfli Oguz Kagan Menakıbı aşağıdaki kütüphanelerin hangisinde bulunmaktadır?

Millet Yazma Eser Kütüphanesi

Universitätsbibliothek Wient

Uzbekistan Manuscripts Library

Paris Bibliothèque Nationale

St. Petersburg Library

Açıklama:

Paris Bibliothèque Nationale

Doğru Cevap: D

Soru 15

“sanagulugsız ” kelimesinin çözümlenmesi aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

sanagulugsız ‘umulmadık’ :+sız, +lug, sanagu
(< sanagu+lug+sız)

sanagulugsız ‘sayısız’ : +sız, +lug, -gu, sana-
(< sana-gu+lug+sız)

sanagulugsız ‘sayısız’ : +sız, +lug, -gu, +a-, san
(< san+a-gu+lug+sız)

sanagulugsız ‘umulmadık’ : +sız, +lug, -gu, sana-
(< sana-gu+lug+sız)

sanagulugsız ‘sayısız’ : +sız, +lug, -gu, +a-, san
(< san+a-gu+lug+sız)

Açıklama:

sanagulugsız ‘sayısız’ : +sız, +lug, -gu, +a-, san
(< san+a-gu+lug+sız)

Doğru Cevap: E

Soru 16

Oguz Kagan Menakıbı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Oğuz Kağan’ın menkıbelerini anlatır.

Harezm Türkçesi döneminin ilk eseridir.

Baştan ve sondan eksiktir.

Eserin yazarı ve yazıldığı yer belli değildir

1300’lü yıllarda yazılmıştır.

Açıklama:

Harezm Türkçesi döneminin ilk eseridir.

Doğru Cevap: B

Soru 17

“Açkıç” kelimesinin Türkiye Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

anahtar

acıkmak

heybe

açınız

açacak

Açıklama:

anahtar

Doğru Cevap: A

Soru 18

"Ay oğullar, köp men aşdum, uruşgular köp men kördüm; çıda bile ok köp atdum, aygır birle köp yörüdüm; duşmanlarnı ıglagurdum, dostlarumnı men kültürdüm."
Yukarıdaki metnin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Ay oğullar, ben çok dağ aştım, savaştım; süngü ile ok çok attım, aygır ile çok yürüdüm; düşmanları ağlatırdım, dostlarımı ben güldürürdüm.

Ay oğullar, ben çok yedim, vuruşmalar ben çok gördüm; kargı ile ok çok attım, aygır ile çok yürüdüm; düşmanları ağlattım, dostlarımı ben güldürdüm.

Ay oğullar, ben çok yedim, vuruşmalar ben çok gördüm; kargı ile ok çok attım, aygır ile çok yürüdüm.

Ey oğullarım, çok ben yedim, vuruşmalar ben çok gördüm; kargı ile çok ok attım, ayı ile çok yürüdüm; düşmanları ağlattım, dostlarımı hep güldürdüm.

Ay oğullar, ben çok yedim, çok savaştım; yay ile ok attım, aygır ile çok yürüdüm; düşmanları ağlattım, dostlarımı ben güldürdüm.

Açıklama:

"Ay oğullar, ben çok yedim, vuruşmalar ben çok gördüm; kargı ile ok çok attım, aygır ile çok yürüdüm; düşmanları ağlattım, dostlarımı ben güldürdüm."

Doğru Cevap: B

Soru 19

“Sayısız nesneler, at sürüleri aldı. Dönüp yurduna, evine gitti.” İfadesi aşağıdakilerden hangisinin Türkiye Türkçesine çevirisidir?

Sansız neme, yılkı aldı. Yurtıga, öyige tüşdi, kitdi.

Sanagulugsız neme, yılkı aldı. Yurtıga, kayıttı, kitdi.

Sanagulugsız nemeler, yılkılar aldı. Yurtıga, öyige tüşdi, kitdi.

Sanagulugsız nemeler, yılkılar aldı. Yurtıga, öyige kitdi.

Sansız nemeler, yılkılar aldı. İlige, ewige kitdi.

Açıklama:

Sanagulugsız nemeler, yılkılar aldı. Yurtıga, öyige tüşdi, kitdi.

Doğru Cevap: C

Soru 20

I. Bilinen tek yazma nüshası, Almanya'dadır.
II. Her sayfasında 9 satır bulunmaktadır.
III. Tüm sayfaları okunabilir durumdadır.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri Oğuz Kağan Menakıbı ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, II

II, III

Açıklama:

Oğuz Kağan Menakıbı’nın bilinen tek yazma nüshası, Paris Bibliothèque Nationale, Supplement Turc, no. 1001’de kayıtlıdır. 1300’lerde Uygur harfleriyle yazılan ve 21 varaktan (42 sayfa) oluşan eserin her sayfasında 9 satır bulunmaktadır. Son sayfasındaki iki satır ise eksiktir. Kimi sayfaların bazı yerleri okunamaz hâldedir.

Doğru Cevap: B

Soru 21

I. Radloff
II. W. Bang
III. R. R. Arat
IV. J. Eckmann
Yukarıdaki bilim insanlarından hangisi/hangileri Oğuz Kağan Menakıbı ile ilgili olarak çalışma yapanlardandır?

Yalnız III

I, III

II, IV

I, II, III

II, III, IV

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 22

“Muharrem Ergin tarafından kimi değişikliklerle 1000 Temel Eser serisinde yayımlanan eser, .................... tarafından yeniden işlenerek ve başka destanlardan da katkılar yapılarak .................... adıyla yayımlandı.” ifadesinde boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Rıza Nur - Oğuzname

Yusuf Has Hacip - Kutadgu Bilig

Radloff - Destanlar

Çinggis Kağan - Oğuzname

Gazan Han - Destanlar

Açıklama:

Muharrem Ergin [1925-1995] tarafından kimi değişikliklerle 1000 Temel Eser serisinde yayımlanan eser, Rıza Nur tarafından yeniden işlenerek ve başka destanlardan da katkılar yapılarak Oğuzname adıyla yayımlandı.

Doğru Cevap: A

Soru 23

I. Reşîdü’d-dîn’in Câmi’ü’t-tevârîh adlı Farsça eserinde yer alan rivâyet
II. Ahmet Yesevî'nin Divan-ı Hikmet'inin bir kısmı
III. Ebu’l-Gâzi Bahâdır Han’ın Şecere-i Terâkime’si
IV. Dede Korkut Oğuz-nâmeleri
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri Oğuz Kağan Menakıbı'nın rivayetlerindendir?

Yalnız IV

I, II

III, IV

I, III, IV

II, III, IV

Açıklama:

Oğuz Kağan menkıbelerinin farklı ve pek çok rivayetleri vardır. Bunlar arasında en önemlileri şunlardır:
Reşîdü’d-dîn’in Câmi’ü’t-tevârîh adlı Farsça eserinde yer alan rivâyet
Harezm Türkçesi Oğuz Kağan Menâkıbı
Ebu’l-Gâzi Bahâdır Han’ın Şecere-i Terâkime’si
Yazıcızâde Alî’nin Târih-i Âl-i Selçuk adlı eserinin başında Câmi’ü’t-tevârîh’ten çevrilen bölüm
Dede Korkut Oğuz-nâmeleri
Çağatay Türkçesi ile yazılmış Uzunköprü’de ele geçen manzum bir Oğuz-nâme

Doğru Cevap: D

Soru 24

Aşağıdaki kelimelerden hangisinin yapısı diğerlerinden farklıdır?

ıġaçḳa

ḳumuz

aduġnı

tülüklüg

balıḳları

Açıklama:

ıġaçḳa ‘ağaca’ : +ḳa, ıġaç (< ıġaç+ḳa)
ḳumuz ‘kımız’ (< kımız)
aduġnı ‘ayıyı’ : +nı, aduġ (< aduġ+nı)
tülüklüg ‘tüylü’ : +lüg, +tülük (< tülük+lüg)
balıḳları ‘şehirleri’ : +ları, balıḳ (< balıḳ+ları)

Doğru Cevap: B

Soru 25

“Birinçisige” kelimesinin çözümlenmesi aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

birinç+i+si+ge

birin+çi+si+ge

bir+inçi+sige

bir+in+çisi+ge

bir+inçi+si+ge

Açıklama:

‘birincisine’ +ge, +si, +inçi, bir (< bir+inçi+si+ge)

Doğru Cevap: E

Soru 26

“Kėtdi” kelimesinin Türkiye Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

giydi

kesti

kedi

kendi

gitti

Açıklama:

kėtdi ‘gitti’ : +di, kėt (< kėt-di)

Doğru Cevap: E

Soru 27

Aşağıdaki kelimelerden hangisi I. çokluk şahıs çekimine girmiştir?

yarıp

çalġuz

alalıŋ

öltürdi

buçurmuş

Açıklama:

yarıp ‘parlayıp’ : -ıp, yar- (< yar-ıp)
çalġuz ‘yalnız’ : < yalguz
alalıŋ ‘alalım’ : -alıŋ, al- (< al-alıŋ) (I. çokluk şahıs - biz)
öltürdi ‘öldürdi’ : -di, -tür-, öl- (< öl-tür-di)
buçurmuş ‘buyurmuş’ : -muş, buçur- (< buyur-muş)

Doğru Cevap: C

Soru 28

“Keçelerdin” kelimesinin Türkiye Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

geçerdin

gecelerden

geçersin

geçerse

gecelersin

Açıklama:

keçelerdin ‘gecelerden’ : +din, +ler, geçe (< geçe+ler+din)

Doğru Cevap: B

Soru 29

“Uruşdılar” kelimesinin çözümlenmesi aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

uruş-dılar

ur-uşdı+lar

ur-uş-dı+lar

uru-ş-dı+lar

ur-u-ş-dılar

Açıklama:

uruşdılar ‘vuruştular’ : +lar, -dı, -uş-, ur- (< ur-uş-dı+lar)

Doğru Cevap: C

Soru 30

Oğuz Kağan Menakıbı’nın bilinen tek yazma nüshasının bulunduğu yer aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Paris

Berlin

Londra

Kahire

İstanbul

Açıklama:

Oguz Kagan Menakıbı’nın bilinen tek yazma
nüshası, Paris Bibliothèque Nationale, Supplement Turc, no. 1001’de kayıtlıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Oğuz Kağan menkıbelerinin farklı ve pek çok rivayetleri vardır. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biri değildir?

Harezm Türkçesi Oğuz Kağan Menâkıbı

Yazıcızâde Mehmet’in Târih-i Âl-i Selçuk adlı eseri

Ebu’l-Gâzi Bahâdır Han’ın Şecere-i Terâkime’si

Dede Korkut Oğuz-nâmeleri

Reşîdü’d-dîn’in Câmi’ü’t-tevârîh adlı Farsça eserinde yer alan rivâyet

Açıklama:

Oğuz Kağan menkıbelerinin farklı ve pek çok rivayetleri vardır. Bunlar arasında en önemlileri şunlardır:
1. Reşîdü’d-dîn’in Câmi’ü’t-tevârîh adlı Farsça eserinde yer alan rivâyet
2. Harezm Türkçesi Oğuz Kağan Menâkıbı2
3. Ebu’l-Gâzi Bahâdır Han’ın Şecere-i Terâkime’si
4. Yazıcızâde Alî’nin Târih-i Âl-i Selçuk adlı eserinin başında Câmi’ü’t-tevârîh’ten çevrilen bölüm
5. Dede Korkut Oğuz-nâmeleri
6. Çağatay Türkçesi ile yazılmış Uzunköprü’de ele geçen manzum bir Oğuz-nâme3

Doğru Cevap: B

Soru 32

"kıyandkat" kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

buzağı

geyik

gergedan

inek

Açıklama:

kıyandkat ‘gergedan’ : < kıyandkat

Doğru Cevap: C

Soru 33

"tülüklüg" kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

tüfek

tuzak

tünemek

tüylü

tümsek

Açıklama:

tülüklüg ‘tüylü’ : +lüg, +tülük (< tülük+lüg)

Doğru Cevap: D

Soru 34

"çalguz" kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

yemek

yerli

çalgıcı

çalgı

yalnız

Açıklama:

çalguz ‘yalnız’ : < yalguz

Doğru Cevap: E

Soru 35

"mören" kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

ırmak

deniz

göl

dere

çay

Açıklama:

mören ‘ırmak’ : < mören

Doğru Cevap: A

Soru 36

"çürek" kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

çayır

yürek

ürkek

çürük

köpek

Açıklama:

çürekige ‘yüreğine’ +ge, +i, çürek (< yürek+i+ge)

Doğru Cevap: B

Soru 37

"kurıkan" kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

yuva

çadır

otağ

ocak

Açıklama:

kurıkan ‘çadır’ : < kurıkan

Doğru Cevap: C

Soru 38

"bedik" kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

belli

belirli

bilinen

büyük

bodur

Açıklama:

bedik ‘büyük’ : -k, bedi- (< bedi-k)

Doğru Cevap: D

Soru 39

"baluknı kadaglagu kerek turur"
Yukarıdaki metnin Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Şehri müdafaa gerektir.

Şehrin korunması gerektir.

Şehri korumak zorundayız.

Şehri savunmak gerektir.

Şehri korumak gerektir.

Açıklama:

Şehri korumak gerektir.

Doğru Cevap: E

Soru 40

Oğuz Kağan Menâkıbı’nın bilinen ilk neşri kim tarafından yapılmıştır?

W.Bang

Thomsen

Radloff

Muharrem Ergin

Reşit Rahmeti Arat

Açıklama:

Yazmanın ilk neşri (bir bölümü olmak kaydıyla) RADLOFF [1837-1918] tarafından yapıldı.

Doğru Cevap: C

Soru 41

"...Oşol ogul-nuñ öñlüki çıragı kök èrdi, agızı ataş kızıl èrdi, közleri al, saçları kaş-ları
kara èrdiler èrdi..."
Yukarıdaki metnin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Bu çocuğun beti benzi mavi idi, ağzı ateş kızıl idi, gözleri elâ, saçları kaşları kara idi.

Bu çocuğun benzi mavi idi, ağzı ateş saçar idi, gözleri elâ, saçları kaşları kara idi.

Bu çocuğun gözleri mavi idi, ağzı ateş saçar idi, gözleri elâ, kaşları kara idi.

Bu çocuğun benzi mavi idi, ağzı ateş saçar idi, gözleri yeşil, saçları kaşları kara idi.

Bu çocuğun benzi mavi idi, ağzı ateş saçar idi, gözleri elâ, atının yeleleri kara idi.

Açıklama:

Bu çocuğun beti benzi mavi idi, ağzı ateş kızıl idi, gözleri elâ, saçları kaşları kara idi.

Doğru Cevap: A

Soru 42

"mören" kelimesinin Türkiye Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

göl

ırmak

deniz

dere

Açıklama:

ırmak

Doğru Cevap: B

Soru 43

"bedik" kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

bölük

börek

bütün

birlik

büyük

Açıklama:

büyük

Doğru Cevap: E

Soru 44

"çürekige" kelimesin çözümlenmesi aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

çüre+k+i+ge

çürek+i+ge

çürek+ige

çü+rek+ige

çür+ek+i+ge

Açıklama:

çürek+i+ge

Doğru Cevap: B

Soru 45

"keçelerdin" kelimesinin çözümlenmesi aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

keçe+ler+din

keç+e+ler+din

ke+çe+ler+din

keç+eler+din

keçe+lerdin

Açıklama:

keçe+ler+din

Doğru Cevap: A

Soru 46

"...Bizniñ kutı-bız senniñ kutuñ bolmuş, bizniñ urug- ıbız senniñ ıgaçuñnuñ urugı bolmuş bolup turur..."
Yukarıdaki metnin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Bizim devletimiz senin devletin olmuş, bizim uğurumuz senin ağacının yemişi olmuştur.

Bizim devletimiz senin devletin olmuş, bizim uruğumuz senin ağacının meyvesi olmuştur.

Bizim devletimiz senin devletin olmuş, bizim uruğumuz senin fidanının yemişi olmuştur.

Bizim devletimiz senin devletin olmuş, bizim uruğumuz senin ağacının yemişi olmuştur.

Bizim devletimiz senin zenginliğin olmuş, bizim uruğumuz senin ağacının yemişi olmuştur.

Açıklama:

Bizim devletimiz senin devletin olmuş, bizim uruğumuz senin ağacının yemişi olmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 47

"meñlep" kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

kalıp

kalıcı

kalkmak

kalın

kopuk

Açıklama:

kalıcı-ebedi

Doğru Cevap: B

Soru 48

"erdinileri" kelimesinin çözümlenmesi aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

er+di+nileri

erdi+ni+ler+i

erdini+leri

erdini+ler+i

er+di+ni+ler+i

Açıklama:

erdini+leri

Doğru Cevap: C

Soru 49

"kündünki" kelimesinin çözümlenmesi aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

kündün+ki

kü+n+dün+ki

kün+dünki

kü+ndünki

kün+dün+ki

Açıklama:

kün+dün+ki

Doğru Cevap: E

Soru 50

Oguz Kagan Menakıbı’nın bilinen tek yazma nüshası nerede bulunmaktadır?

Washington

İstanbul

Paris

Roma

New York

Açıklama:

Oguz Kagan Menakıbı’nın bilinen tek yazma nüshası, Paris Bibliothèque Nationale, Supplement Turc, no. 1001’de kayıtlıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 51

"körüklügrek"
kelimesinin Türkiye Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

bağlayarak

daha sağlam

karşılamak

daha güzel

körüklemek

Açıklama:

körüklügrek ‘daha güzel’ : +rek, +lüg, -ük, kör- (< körük+lüg+rek)

Doğru Cevap: D

Soru 52

Oğuz Kağan Destanı’nda Moğolca sözcüklerin bulunması Çinggis Kağan [1167-
1227]’dan sonraki dönemin izlerini taşıdığını gösterir. Oğuz Kağan Destanı’ndan
Kâşgarlı’nın eserinde iz bulunmaması, Moğolca sözcüklerin fazlaca görülmesi, yazı tarzı Oğuz Kağan Destanı’nı Gazan Han [1295-1304] ya da sonrası yılların bir yadigârı olduğu sonucuna götürmektedir.
Bu bilgilere göre Oğuz Kağan Destanı ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

Harezm Türkçesi metnidir

Yazarı Öz Türkçeye hakim değildir.

Genellikle Oğuz-nâme olarak adlandırılır

Başka destanlara katkı yapmıştır

Okunurken sözlüğe ihtiyaç duyulmaktadır

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 53

baluknı kelimesinin doğru analiz edilmiş hali aşağıdakilerden hangisidir?

baluknı ‘şehri’ :baluk, +nı (< baluk+nı)

baluknı ‘şehri’ : +nı, ,+luk, ba (< ba+luk+nı)

baluknı ‘şehri’ : +nı, baluk (< baluk+nı)

baluknı ‘çocukları’ : +nı, baluk (< baluk+nı)

baluknı ‘çocukları’ : +nı, ,+luk, ba (< ba+luk+nı)

Açıklama:

baluknı ‘şehri’ : +nı, baluk (< baluk+nı)

Doğru Cevap: C

Soru 54

"kök çallug èrkek böri kördi"
Yukarıdaki ifadenin Türkiye Türkçesine çevrilmiş hali aşağıdakilerden hangisidir?

gök yeleli erkek ceyalan gördü

gök yeleli erkek kurt gördü

gök pelerinli erkek kurt gördü

gök pelerinli erkek ceylan gördü

kök salmış erkek kurt gördü

Açıklama:

"kök çallug èrkek böri kördi"
gök yeleli erkek kurt gördü

Doğru Cevap: B

Soru 55

"meñlep" kelimesinin Türkiye Türkçesine göre anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

sebep

bedel

gerekli

kalıcı

reddetmek

Açıklama:

meñlep ‘kalıcı, ebedî’

Doğru Cevap: D

Soru 56

"antag"
kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

gibi

öylece

çünkü

ancak

ansızın

Açıklama:

antag ‘öylece’ : < anı teg

Doğru Cevap: B

Soru 57

Oguz Kagan Menakıbı hangi alfabe harfleri kullanılarak yazılmıştır?

Uygur harfları

Latin Harfleri

Göktürk Harfleri

Arap Harfleri

Orhun Harfleri

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 58

"Oğuz Kağan bu şehre yürüdü. Rus beyin oğlu ona çok altın gümüş yolladı"
Yukarıdaki ifadenin Oğuz Kağan destanında ifade edilişi aşağıdakilerden hangisidir?

Ulug Ordu Beg èrdi. Uslug bir èr èrdi. Kördi, kim: bu yèrde köp telim tallar, köp telim

Oguz Kagan oşol balukka atladı. Urus begniñ ogulı aña köp altun kümüş yiberdi.

Oguz Kagan igitniñ sözün yakşı kördi, sèvindi, küldi. Takı aytdı, kim: maña köp altun yumşap-sen, baluknı yakşı saklap sen, teptedi.

Gene çerig birle Oguz Kagan Ètil tegen mörenge geldi. Ètil tegen bedük bir mören-turur.

Oguz Kagan oşol balukka atladı. Urus begniñ ogulı aña köp altun kümüş yiberdi.

Açıklama:

Oğuz Kağan bu şehre yürüdü. Rus beyin oğlu ona çok altın gümüş yolladı
Oguz Kagan oşol balukka atladı. Urus begniñ ogulı aña köp altun kümüş yiberdi.

Doğru Cevap: E

Soru 59

tülüklüg kelimesinin analizi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

tülüklüg ‘küçüklük’ : +lüg, +tülük (< tülük+lüg)

tülüklüg ‘tüylü’ : +lüg, +tülük (< tülük+lüg)

tülüklüg ‘küçüklük’ : +tülük, +lüg, (< tülük+lüg)

tülüklüg ‘tüylü’ : +lüg, +lük, +tü (< tü+lük+lüg)

tülüklüg ‘küçüklük’ : +lüg, +lük, +tü (< tü+lük+lüg))

Açıklama:

tülüklüg ‘tüylü’ : +lüg, +tülük (< tülük+lüg)

Doğru Cevap: B

Soru 60

Oğuz KağanMenakıbı ne zaman ve hangi harflerle yazılmıştır?

1200 - Uygur harfleriyle

1300 - Göktürk harfleriyle

1300 - Uygur harfleriyle

1100 - Uygur harfleriyle

1400 - Göktürk harfleriyle

Açıklama:

Oğuz Kağan Menakıbı 1300’lerde Uygur harfleriyle yazılan eserdir.

Doğru Cevap: C

Soru 61

Oğuz Kağan Menakıbı kaç sayfadan ve her sayfa kaç satırdan oluşmuştur?

42 sayfadan oluşan eserin her sayfasında 9 satır bulunmaktadır

62 sayfadan oluşan eserin her sayfasında 16 satır bulunmaktadır

37 sayfadan oluşan eserin her sayfasında 12 satır bulunmaktadır

46 sayfadan oluşan eserin her sayfasında 9 satır bulunmaktadır

42 sayfadan oluşan eserin her sayfasında 11 satır bulunmaktadır

Açıklama:

21 varaktan (42 sayfa) oluşan eserin her sayfasında 9 satır bulunmaktadır

Doğru Cevap: A

Soru 62

Oğuz Kağan Menakıbının ilk neşri (bir bölümü olmak kaydıyla)kim tarafından yapılmıştır?

BANG [1869-1934]

Muharrem ERGİN [1925-1995]

ARAT [1900-1964]

Rıza Nur ARAT [1910-1968]

RADLOFF [1837-1918]

Açıklama:

Yazmanın ilk neşri (bir bölümü olmak kaydıyla) RADLOFF [1837-1918] tarafından yapıldı.

Doğru Cevap: E

Soru 63

Oğuz KağanDestanı’nda Çinggis Kağan’dan sonraki dönemin izlerini taşıdığını gösteren delil aşağıdakilerden hangisidir?

Oğuz Kağan’ın menkıbelerini anlatılması

Moğolca sözcüklerin bulunması

Övünçle anlatılan durumların olması

Çağatay Türkçesi ile yazılmış olması

21 varaktan oluşması

Açıklama:

Oğuz KağanDestanı’nda Moğolca sözcüklerin bulunması Çinggis Kağan [1167-1227]’dan sonraki dönemin izlerini taşıdığını gösterir.

Doğru Cevap: B

Soru 64

OğuzKağanMenakıbı için aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

OğuzKağanMenakıbı Oğuznameadıyla Rıza Nur yayımlamıştır.

OğuzKağanMenakıbının Türkçe tercümesini1000 Temel Eser serisindeMuharrem ERGİN yayımlamıştır.

OğuzKağan Menakabı, ilim âlemince Oğuz KağanDestanıolarak bilinmektedir.

Oğuz Kağan Destanı’ndan Kaşgarlı’nın eserinde iz bulunur.

OğuzKağanMenakıbının son sayfasındaki iki satır eksiktir.

Açıklama:

Son sayfasındaki iki satır ise eksiktir.Bu tercüme Muharrem ERGİN [1925-1995] tarafından kimi değişikliklerle 1000 Temel Eser serisinde yayımlandı.
Rıza Nur, Oğuz Kağan destanını yeniden işleyerek ve başka destanlardan da katkılar yaparak Oğuzname adıyla yayımladı.
OğuzKağan Menakabı, ilim âlemince Oğuz KağanDestanıolarak bilinmektedir. Oğuz Kağan Destanı’ndan Kâşgarlı’nın eserinde iz bulunmaması.

Doğru Cevap: D

Soru 65

Oğuz Kağan Menakıbının bilinen tek yazma nüshası nerededir?

Paris Bibliothèque Nationale

Mitchell Library

Trinity College Library

Stiftsbibliothek

British Library

Açıklama:

Oğuz Kağan Menakıbınınbilinentek yazma nüshası, Paris Bibliothèque Nationale bulunur.

Doğru Cevap: A

Soru 66

Keçelerdin sözcüğünün çözümlenmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Keçelerdin ‘geceleyin’: +din+er+le+keç(< keç+le+er+din)

Keçelerdin ‘gecelerden’:+din+er+geçe( geçe+er+din)

Keçelerdin ‘gecelerden’ : +din, +ler, geçe (< geçe+ler+din)

Keçelerdin ‘ gecelerin’: + rin+le+geçe (geçe+le+rin)

Keçelerdin ‘ gecelerin’ :din+ler +geçe( geçe+ler+din)

Açıklama:

keçelerdin‘gecelerden’ : +din, +ler, geçe (< geçe+ler+din)

Doğru Cevap: C

Soru 67

Oğuz Kağan menakıbına ait “Çoñ yakada uç oklar olturdı. Kırık gün, kırık kèçe aşadılar” cümlesinin Türkiye Türkçesine doğru çevrisi aşağıdakilerden hangisidir?

Çok yakada uç oklar oldurdu.Kırk gün ,kırk gece yaşadılar

Çok yakada Üçoklar oturdu .Kırk gün ,kırk gece yediler

Son yakada üç oklar oldu.Kırk gün ,kırk gece yaşadılar

Sol yakada uç oklar oturdu. Kırk gün, kırk gece yediler

Sol yakada uç oklar oldurdu. Kırk gün, kırk gece yaşadılar

Açıklama:

(8)Çoñ yakada uç oklar olturdı.
(9) Kırık gün, kırık kèçe aşadılar,
Çevirisi:
8) Sol yakada uç oklar oturdu.
9) kırk gün, kırk gece yediler

Doğru Cevap: D

Soru 68

Oğuz KağanMenakıbında geçen balıklarkelimesinin Türkiye Türkçesinde anlami hangi seçenekte doğru verilmiştir?

Balıklar

Kısmetler

İnsanlar

Topraklar

Şehirler

Açıklama:

Balıklar:Şehirler

Doğru Cevap: E

Soru 69

Oğuz Kağan Menakıbının özellikleri dikkate alındığında metnin hangi Türkceye ait olması gerektiği belirtilmiştir?

Kıpçak Türkçesi

Harezm Türkçesi

Köktürk Türkçesi

Uygur Türkçesi

Çağatay Türkçesi

Açıklama:

1300’lü yıllarda yazılmış olduğu anlaşılan eserin bu özellikleridikkate alındığında Harezm Türkçesi metni sayılması gerekir.

Doğru Cevap: B

Soru 70

Oguz Kagan Menakıbı’nın bilinen tek yazma nüshası nerede kayıtlıdır?

Paris Bibliothèque Nationale

İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi

Milli Kütüphane

Berlin Kütüphanesi

Ankara Külliyesi

Açıklama:

Oguz Kagan Menakıbı’nın bilinen tek yazma nüshası, Paris Bibliothèque Nationale, Supplement Turc, no. 1001’de kayıtlıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 71

Oguz Kagan Menakıbı hangi harflerle yazılmıştır?

Latin

Arap

Uygur

Kiril

Osmanlı

Açıklama:

Oguz Kagan Menakıbı Uygur harfleriyle yazılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 72

Aşağıdakilerden hangisi Oğuz Kağan menkıbelerinden değildir?

Dede Korkut Oğuz-nâmeleri

Ebu’l-Gâzi Bahâdır Han’ın Şecere-i Terâkime’si

Harezm Türkçesi Oğuz Kağan Menâkıbı

Reşîdü’d-dîn’in Câmi’ü’t-tevârîh adlı Farsça eserinde yer alan rivâyet

Gazan Han

Açıklama:

Oğuz Kağan menkıbelerinin farklı ve pek çok rivayetleri vardır. Bunlar
arasında en önemlileri şunlardır:
1. Reşîdü’d-dîn’in Câmi’ü’t-tevârîh adlı Farsça eserinde yer alan rivâyet
2. Harezm Türkçesi Oğuz Kağan Menâkıbı
3. Ebu’l-Gâzi Bahâdır Han’ın Şecere-i Terâkime’si
4. Yazıcızâde Alî’nin Târih-i Âl-i Selçuk adlı eserinin başında Câmi’ü’t-tevârîh’ten çevrilen
bölüm
5. Dede Korkut Oğuz-nâmeleri
6. Çağatay Türkçesi ile yazılmış Uzunköprü’de ele geçen manzum bir Oğuz-nâme.

Doğru Cevap: E

Soru 73

… bolsungıl’ - tep tediler
Harezm Türkçesi ile yazılmış cümlenin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Bol olsun, dediler

Bolluk olsun

Olsun, dediler

Bolluğu gördüler

Olsun, diye söylediler

Açıklama:

… bolsungıl’ - tep tediler cümlesinin Türkçe karşılığı Olsun, dediler şeklindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 74

Harezm Türkçesinde "kıyandkat" sözcüğünün Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Kat kat

Katılmak

Kurtulmak

Gergedan

Geyik

Açıklama:

kıyandkat - gergedan anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 75

Harezm Türkçesinde "tülüklüg" sözcüğünün Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Tükürük

Tüylü

Tökezlemek

Tüy

Tokat

Açıklama:

tülüklüg sözcüğünün Türkçesi "tüylü"dür.

Doğru Cevap: B

Soru 76

Harezm Türkçesinde "yarıp" sözcüğünün Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Parlayıp

Yarmak

Parçalamak

Bölmek

Işıltı

Açıklama:

"yarıp" sözcüğü "parlayıp" anlamına gelir.

Doğru Cevap: A

Soru 77

Harezm Türkçesinde "keçelerdin" sözcüğünün Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Keçe

Gençlerden

Gecelerden

Küçücük

Geceleyin

Açıklama:

keçelerdin "gecelerden" anlamına gelir.

Doğru Cevap: C

Soru 78

"gök yeleli erkek kurt gördü" cümlesinin Harezm Türkçesiyle yazılışı aşağıdakilerden hangisidir?

kök çallug èrkek böri kördi

çerig birle mundun atlañ

atlap êl künlerni, beglerni

gil, men saña başlap yolnı körgürür

Tañ èrte boldukda

Açıklama:

"gök yeleli erkek kurt gördü" cümlesinin Harezm Türkçesiyle yazılışı "kök çallug èrkek böri kördi"dir.

Doğru Cevap: A

Soru 79

"karundaşı" sözcüğünün Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Karataş

Kaşı

Yaşı

Kardeşi

Açıklama:

"karundaşı" sözcüğünün Türkçesi "kardeşi"dir.

Doğru Cevap: E

Soru 80

Oğuz Kağan Menakıbı’nın bilinen tek yazma nüshası ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Paris Bibliothèque Nationale’da kayıtlıdır.

Her sayfada dokuz satır bulunmaktadır.

Göktürkçe yazılmıştır.

Radloff tarafından 1869-1934 yılları arasında Almanca neşredildi.

Muharrem Ergin tarafından 1000 Temel Eser serisinde yayımlandı.

Açıklama:

Oguz Kagan Menakıbı’nın bilinen tek yazma nüshası, Paris Bibliothèque Nationale, Supplement Turc, no. 1001’de kayıtlıdır. 1300’lerde Uygur harfleriyle yazılan ve 21 varaktan (42 sayfa) oluşan eserin her sayfasında 9 satır bulunmaktadır. Yazmanın ilk neşri (bir bölümü olmak kaydıyla) RADLOFF [1837-1918] tarafından yapıldı. W. BANG [1869-1934] ve G. R. Rachmati [ARAT] eseri Almanca olarak neşretti. ARAT [1900-1964] bu neşri 1933’te Türkçeye tercüme ederek yayımladı. Bu tercüme Muharrem ERGİN [1925-1995] tarafından kimi değişikliklerle 1000 Temel Eser serisinde yayımlandı. Rıza Nur, Oğuz Kağan destanını yeniden işleyerek ve başka destanlardan da katkılar yaparak Oğuzname adıyla yayımladı.

Doğru Cevap: D

Soru 81

Oğuz Kağan Menakıbı’nı Oğuzname adıyla yayımlayan yazar aşağıdakilerin hangisidir?

Muharrem Ergin

Fuzuli Bayat

Rıza Nur

Tufan Gündüz

Bahattin Ögel

Açıklama:

Rıza Nur, Oğuz Kağan destanını yeniden işleyerek ve başka destanlardan da katkılar yaparak Oğuzname adıyla yayımladı.

Doğru Cevap: C

Soru 82

I- Cami’ü’t-tevarih
II- Göktürk Anıtları
III- Şecere-i Terakime
IV- Kutadgu Bilig
V- Tarih-i Al-i Selçuk
Yukarıdakilerden hangisi/leri Oğuz Kağan menkıbelerinin var olan rivayetleri arasında yer alır?

I-II-III

III-IV-V

I-III-V

I-II-V

I-IV-V

Açıklama:

Genellikle Oğuz-nâme olarak adlandırılan Oğuz Kağan menkıbelerinin farklı ve pek çok rivayetleri vardır. Bunlar arasında en önemlileri şunlardır:

Reşîdü’d-dîn’in Câmi’ü’t-tevârîh adlı Farsça eserinde yer alan rivâyet
Harezm Türkçesi Oğuz Kağan Menâkıbı
Ebu’l-Gâzi Bahâdır Han’ın Şecere-i Terâkime’si
Yazıcızâde Alî’nin Târih-i Âl-i Selçuk adlı eserinin başında Câmi’ü’t-tevârîh’ten çevrilen bölüm
Dede Korkut Oğuz-nâmeleri

6. Çağatay Türkçesi ile yazılmış Uzunköprü’de ele geçen manzum bir Oğuz-nâme

Doğru Cevap: C

Soru 83

“Alıp-turur” kelimesinin çözümlenmesi aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

‘alıptır, almış’ : +tu, -rur, -ıp, al- (< al-ıp tu-rur)

‘alıptır, aldı’ : +tur, -ur, -ıp, al- (< al-ıp tur-ur)

‘alıptır, almış’ : +turu, -rıp, al- (< alı-p tur-ur)

‘alıptır, almış’ : +tur, -ur, -ıp, al- (< al-ıp tur-ur)

‘alıptır, aldı’ : +tu, -rur, -ıp, al- (< al-ıp tu-rur)

Açıklama:

Bu kelimenin doğru çözümlenişi “alıp-turur ‘alıptır, almış’ : +turur, -ıp, al- (< al-ıp tur-ur)” şeklindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 84

“birinçisige” kelimesinin çözümlenmesi aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

birinçisige ‘birincisi’ +ge, +si, +çi, birin (< birin+çi+si+ge)

birinçisige ‘birincisine’ +gesi, +inçi, bir (< bir+inçi+sige)

birinçisige ‘birincisine’ +ge, +si, +inçi, bir (< bir+in+çisi+ge)

birinçisige ‘birincisine’ +ge, +si, +in, +çi, bir (< bir+in+çi+si+ge)

birinçisige ‘birincisine’ +ge, +si, +inçi, bir (< bir+inçi+si+ge)

Açıklama:

Bu kelimenin doğru çözümlenişi “birinçisige ‘birincisine’ +ge, +si, +inçi, bir (< bir+inçi+si+ge)” şeklindedir.

Doğru Cevap: E

Soru 85

Künler- din soñ, keçelerdin soñ yarudı. Üç èrkek ogulnı togurdı. Birin- çisige kök at koydılar, ikin- çisige tag at koydılar, üçünçü- süge Teñiz at koydılar.
Yukarıda verilen metnin Türkiye Türkçesi’ne doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Günlerden sonra, gözü parladı. Üç erkek çocuk doğurdu. Birincisine Gök adını koydular, ikincisine Dağ adını koydular, üçüncüsüne Deniz adını koydular.

Günler geceler sonra gözü parladı. Üç erkek çocuk doğurdu. Birincisine Gök adını koydular, ikincisine Dağ adını koydular, üçüncüsüne Deniz adını koydular.

Günlerden sonra, gecelerden sonra gözü parladı. Üç erkek çocuk doğurdu. Birincisine Gök adını koydular, ikincisine Dağ adını koydular, üçüncüsüne Deniz adını koydular.

Günler, gecelerden sonra gözleri parladı. Üç erkek çocuk doğurdu. Birincisine Gök adını koydular, ikincisine Dağ adını koydular, üçüncüsüne Deniz adını koydular.

Günlerden sonra, gecelerden sonra gözü parladı. Üç erkek çocuk doğurdu. Birinci çocuğuna Gök adını koydular, ikinci çocuğuna Dağ adını koydular, üçüncü çocuğuna Deniz adını koydular.

Açıklama:

“Künler- din soñ, keçelerdin soñ yarudı. Üç èrkek ogulnı togurdı. Birin- çisige kök at koydılar, ikin- çisige tag at koydılar, üçünçü- süge Teñiz at koydılar.” cümlesinin Türkiye Türkçesi’ne doğru çevirisi “Günlerden sonra, gecelerden sonra gözü parladı. Üç erkek çocuk doğurdu. Birincisine Gök adını koydular, ikincisine Dağ adını koydular, üçüncüsüne Deniz adını koydular.” şeklindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 86

“kurıkan” kelimesinin Türkiye Türkçesi’ndeki anlamı aşağıdakilerin hangisidir?

Yarlık

Sevgili

Çalı

Karanlık

Çadır

Açıklama:

“kurıkan” kelimesi Türkiye Türkçesi’nde “çadır” anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 87

“Çalluğ” kelimesinin Türkiye Türkçesi’ndeki anlamı aşağıdakilerin hangisidir?

Tuğla

Çalı

Büyük

Yele

Vuruşma

Açıklama:

“çalluğ” kelimesi Türkiye Türkçesi’nde “yele” anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 88

Neçe künlerdin soñ kök tülüklüg, gök çallug bu bedik èrkek böri turup turdı. Oguz takı çerig birle turup turdı. Munda Ètil mören tegen bir talay bar èrdi. Ètil mörenniñ kudugıda bir kara tag tapıkıda uruşgu tutuldı. Ok birle, çıda birle, kılıç birle uruşdılar.
Yukarıda verilen metnin Türkiye Türkçesi’ne doğru çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Kaç gün sonra gök tüylü, gök yeleli erkek kurt durdu. Oğuz da asker ile durdu. Burada İdil nehri denilen bir nehir var idi. İdil nehrinin kıyısında bir büyük dağın önünde savaşa girişildi. Ok ile, kargı ile, kılıç ile vuruştular.

Kaç günden sonra gök tüylü, gök yeleli bu büyük erkek kurt durdu. Oğuz da asker ile durdu. Burada İdil nehri denilen bir nehir var idi. İdil nehrinin kıyısında bir büyük dağın önünde savaşa girişildi. Ok, kargı ve kılıç ile vuruştular.

Kaç günden sonra gök tüylü, gök yeleli bu büyük erkek kurt durdu. Oğuz da asker ile durdu. Burada İdil nehri denilen bir nehir var idi. İdil nehrinin kıyısında dağın önünde savaşa girişildi. Ok ve kargı ile, kılıç ile vuruştular.

Kaç günden sonra gök tüylü, gök yeleli bu büyük erkek kurt durdu. Oğuz da durdu. Burada İdil nehri denilen bir nehir var idi. İdil nehrinin kıyısında bir büyük dağın önünde savaşa girişti. Ok ile, kargı ile, kılıç ile vuruştu.

Açıklama:

Verilen metnin Türkiye Türkçesi’ne doğru çevirisi “Kaç günden sonra gök tüylü, gök yeleli bu büyük erkek kurt durdu. Oğuz da asker ile durdu. Burada İdil nehri denilen bir nehir var idi. İdil nehrinin kıyısında bir büyük dağın önünde savaşa girişildi. Ok ile, kargı ile, kılıç ile vuruştular.” şeklindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 89

“Meñlep” kelimesinin Türkiye Türkçesi’ndeki anlamı aşağıdakilerin hangisidir?

Anahtar

Kalıcı

Öylece

Akıllı

Kuzey

Açıklama:

Meñlep” kelimesinin Türkiye Türkçesi’ndeki anlamı “kalıcı” demektir.

Doğru Cevap: B

Soru 90

Oguz Kagan Menakıbı’nın bilinen tek yazma nüshası aşağıdakilerin hangisindedir?

Paris Bibliothèque Nationale

St. Petersburg Library

Universitätsbibliothek Wient

Millet Yazma Eser Kütüphanesi

Uzbekistan Manuscripts Library

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 91

“şuñkarnı” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Dibinde

Ala doğanı

Gitti

Birincisine

Açıklama:

“şuñkarnı” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘ala doğanı’dır. Çözümlemesi ise +nı, şuñkar (< şuñkar+nı) şeklindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 92

“tübinde” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Dibinde

Ala doğanı

Gitti

Birincisine

Açıklama:

“tübinde” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘dibinde’dir. Çözümlemesi ise +de, +in, tüb (< tüb+in+de) şeklindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 93

“çalguz” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Yalnız

Irmak

Ölüyoruz

Kımız

Yüreğine

Açıklama:

“çalguz” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘yalnız’dır. Çözümlemesi ise < yalguz şeklindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 94

“mören” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Yalnız

Irmak

Ölüyoruz

Kımız

Yüreğine

Açıklama:

“mören” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘ırmak’dır. Çözümlemesi ise < mören şeklindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 95

“çürekige” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Gecelerden

Yarlık

Yüreğine

Çadır

Alalım

Açıklama:

“çürekige” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘yüreğine’dır. Çözümlemesi ise +ge, +i, çürek (< yürek+i+ge) şeklindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 96

“kurıkan” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Gecelerden

Yarlık

Yüreğine

Çadır

Alalım

Açıklama:

“kurıkan” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘çadır’dır. Çözümlemesi ise < kurıkan şeklindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 97

“çarukdun” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Işıktan

Yürüdüğünde

Kıpkızıl

Zincifre

Büyük

Açıklama:

“çarukdun” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘ışıktan’dır. Çözümlemesi ise +dun, -k, çaru- (< yaru-k+dun) şeklindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 98

“sip siñgir” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Işıktan

Yürüdüğünde

Kıpkızıl

Zincifre

Büyük

Açıklama:

“sip siñgir” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘zincifre^dir. Çözümlemesi ise < sip + sinirşeklindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 99

“yılkıları” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Ebedi

At sürüleri

Öylece

Akıllı

Sayısız

Açıklama:

“yılkıları” kelimesinin günümüz Türkçesindeki anlamı ‘at sürüleri’dir. Çözümlemesi ise +ları, yılkı (< yılkı+ları) şeklindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 100

Oğuz Kağan Menakıbı hangi yıllarda yazılmıştır?

1300’lerde

1400’lerde

1500’lerde

1100’lerde

1200’lerde

Açıklama:

Oğuz Kağan Menakıbı 1300’lerde yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 101

Oğuz Kağan Menakıbı hangi harflerle yazılmıştır?

Fars

Arap

Göktürk

Uygur

Latin

Açıklama:

1300’lerde Uygur harfleriyle yazılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 102

Oğuz Kağan Menakibi’nin bilinen tek nüshası nerededir?

Topkapı Sarayı

Paris

Bakü

İstanbul Üniversitesi

Taşkent

Açıklama:

Oğuz Kağan Menakıbının bilinen tek yazma nüshası, Paris Bibliothèque Nationale, Supp-lement Turc, no. 1001’de kayıtlıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 103

Eserin üzerinde aşağıdakilerden hangisi çalışmamıştır?

Radloff

W. Bang

Arat

Muharrem Ergin

F. Köprülü

Açıklama:

Yazmanın ilk neşri (bir bölümü olmak kaydıyla) RADLOFF [1837-1918] tarafından yapıldı. W. BANG [1869-1934] ve G. R. Rachmati [ARAT] eseri Almanca olarak neşretti. ARAT [1900-1964] bu neşri 1933’te Türkçeye tercüme ederek yayımladı. Bu tercüme Muharrem ERGİN [1925-1995] tarafından kimi değişikliklerle 1000 Temel Eser serisinde yayımlandı. F. Köprülü eser üzerinde çalışmamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 104

Oğuz Kağan menkıbelerinin farklı ve pek çok rivayetleri vardır. Aşağıdakilerden hangisi onlardan biri değildir?

Reşîdü’d-dîn’in Câmi’ü’t-tevârîh adlı Farsça eserinde yer alan rivâyet

Harezm Türkçesi Oğuz Kağan Menâkıbı2

Ebu’l-Gâzi Bahâdır Han’ın Şecere-i Terâkime’si

Kırk hadis çevirilerinin ilk örneği olan Nehcü ’l-Faradis

Dede Korkut Oğuz-nâmeleri

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 105

1300’lü yıllarda yazılmış olduğu anlaşılan eserin bu özellikleri dikkate alındığında Harezm Türkçesi metni sayılması gerekir. Aşağıdakilerden hangisi bu fikri destekler nitelikte değildir?

Destanda Moğolca sözcüklerin bulunması

Oğuz Kağan Destanı’ndan Kâşgarlı’nın eserinde iz bulunmaması

Yazı tarzı

Çingis Kağan’dan sonraki dönemin izlerini taşıması

Gazan Han [1295-1304] ya da öncesi yılların bir yadigârı olması

Açıklama:

Oğuz Kağan Destanı’nda Moğolca sözcüklerin bulunması Çingis Kağan [1167-1227]’den sonraki dönemin izlerini taşıdığını gösterir. Oğuz Kağan Destanı’ndan Kâşgarlı’nın eserinde iz bulunmaması, Moğolca sözcüklerin fazlaca görülmesi, yazı tarzı Oğuz Kağan Destanı’nı Gazan Han [1295-1304] ya da sonrası yılların bir yadigârı olduğu sonucuna götürmektedir.4 1300’lü yıllarda yazılmış olduğu anlaşılan eserin bu özellikleri dikkate alındığında Harezm Türkçesi metni sayılması gerekir.

Doğru Cevap: E

Soru 106

kıyandkat kelimesinin Türkiye Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

gergedan

kıvrak

kanatlı

sinek

kırkayak

Açıklama:

‘kıyandkat’ ‘gergedan’ : < kıyandkat

Doğru Cevap: A

Soru 107

çürekige kelimesinin Türkiye Türkçesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

çekirge

yüreğine

çürükse

yürüyene

kaburga

Açıklama:

çürekige ‘yüreğine’ +ge, +i, çürek (< yürek+i+ge).

Doğru Cevap: B

Soru 108

‘Oşol Urum kagan Oguz Kagan’ söyleminin Türkiye Türkçesini çevrilişi nedir?

Ol dedi Oğuz Kağan oldu

Bu güçlü Oğuz Kağan

Bu Roma Kralı Oğuz kağan

Krallar kralı Oğuz kağan

En güçlü Roma kralı Oğuz Kağan

Açıklama:

Oşol Urum kagan Oguz Kagan-(Bu Roma kralı Oğuz Kağan).

Doğru Cevap: C

Soru 109

Oġuz Ḳaġan Menāḳıbı’nın kaç nüshası vardır?

Açıklama:

Oġuz Ḳaġan Menāḳıbı’nın tek nüshası bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 110

Oġuz Ḳaġan Menāḳıbı’nın tek nüshası nerededir?

Paris

St. Petersburg

İstanbul

Viyana

Vatikan

Açıklama:

Oġuz Ḳaġan Menāḳıbı’nın tek nüshası Paris’te bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 111

Oġuz Ḳaġan Menāḳıbı’nın günümüz Türkçesine ilk çevirisini kim yapmıştır?

Ahmet Caferoğlu

R. Arat

Muharrem Ergin

Mustafa Argunşah

Şinasi Tekin

Açıklama:

Oġuz Ḳaġan Menāḳıbı’nın günümüz Türkçesine ilk çevirisini G. R. Arat yapmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 112

Oġuz Ḳaġan Menāḳıbı hangi alfabeyle yazılmıştır?

Göktürk

Süryani

Arap

Uygur

Çin

Açıklama:

Oġuz Ḳaġan Menāḳıbı Uygur harfleriyle yazılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 113

5, 6, 7 ve 8. soruları aşağıdaki metni dikkate alarak cevaplandırınız.
Gene künlerdin bir gün Ay Ḳaġan- (4) nuñ közü yarıp bodadı, ėrkek oġul toġurdı. (5) Oşol oġul-nuñ öñlüki çıraġı kök (6) ėrdi, aġıẓı ataş ḳızıl ėrdi, közleri al, saçları ḳaş-ları (7) ḳara ėrdiler ėrdi. Yaḳşı nepsikilerdin (8) körüklügrek ėrdi.
Hangi kelimede isimden isim yapma eki bulunmaktadır?

yarıp

oġulnuñ

saçları

yaḳşı

körüklügrek

Açıklama:

Metinde geçen körüklügrek kelimesinde +lüg ve +rek isimden isim yapma ekleri bulunmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 114

Metinde geçen “körüklügrek” kelimesinin günümüz Türkçesindeki karşılığı nedir?

daha güzel

körüklü

küçükçe

görünen

gösterişli

Açıklama:

Metinde geçen “körüklügrek” kelimesi daha güzel anlamındadır.

Doğru Cevap: A

Soru 115

Metinde geçen “nepsiki” kelimesinin günümüz Türkçesindeki karşılığı nedir?

sevimli

peri

bakımlı

anne

sevgili

Açıklama:

Metinde geçen “nepsiki” kelimesi “peri” demektir.

Doğru Cevap: B

Soru 116

9. ve 10. soruları aşağıdaki parçaya göre cevaplandırınız.
Gene bu çaḳ- (8) da oñ çañaḳda altun ḳaġan (9) tegen bir ḳaġan bar ėrdi. Oşbu Altun 14 (1) Ḳaġan Oġuz Ḳaġanġa ėlçi yumşap (2) yiberdi. Köp telim altun kümüş tartıp, köp telim (3) ḳız yaḳut taş alıp, köp telim erdiniler yiber- (4) ip yumşap, Oġuz Ḳaġanġa suyurḳap (5) bėrdi; aġızıġa baḳındı. Yaḳşı bigü birle (6) dostluḳ ḳıldı. Anuñ birle amıraḳ (7) boldı.
Metinde hangi ek bulunmaz?

isimden isim yapma eki

fiilden fiil yapma eki

zarf-fiil

sıfat-fiil

isim-fiil (mastar)

Açıklama:

Metinde “dostluḳ, elçi” kelimelerinde isimden isim, “baḳındı” kelimesinde fiilden fiil, “yumşap, suyurḳap, alıp” kelimelerinde zarf-fiil, “tegen” kelimesinde ise sıfat-fiil eki bulunmaktadır. Ancak metinde isim-fiil (mastar) eki almış bir kelime yoktur.

Doğru Cevap: E

Soru 117

Metinde geçen yumşa- fiilinin anlamı nedir?

yumuşamak

yumulmak

iş teklif etmek

göndermek

getirtmek

Açıklama:

Metinde geçen yumşa- fiili göndermek anlamındadır.

Doğru Cevap: D

Soru 118

Verilen metnin günümüz Türkiye Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?

Burada büyük bir orman vardı, çok inekler, çok öküzler vardı.

Burada büyük bir orman vardı, çok geyikler, çok öküzler vardı.

Burada büyük bir orman vardı, çok çamlar, çok ardıçlar vardı.

Burada büyük bir orman vardı, çok avlar ve çok avcılar vardı.

Burada büyük bir orman vardı, çok nehirler, çok ırmaklar vardı.

Açıklama:

Verilen metnin günümüz Türkiye Türkçesine çevirisi şu şekildedir: Burada büyük bir orman vardı, çok nehirler, çok ırmaklar vardı.

Doğru Cevap: E

Soru 119

Verilen metinde hangi hâl eki bulunmaz?

ilgi

bulunma

yükleme

yönelme

çıkma

Açıklama:

Metinde ilgi (ığaçnun), bulunma (kabucağında), yönelme (avga) ve çıkma (alındın) hâli ekleri bulunmaktadır. Ancak C seçeneğindeki yükleme hâli eki almış herhangi bir kelime yoktur.

Doğru Cevap: C

Soru 120

eser adında yer alan menâkıb kelimesi ne olarak anlaşılmalıdır?

başarı

kabile

süreğenlik

övgünlük

başarı

Açıklama:

Eserin adındaki "menâkıb" kelimesi "övgünlük" anlamındadır.

Doğru Cevap: D

Soru 121

Metinde geçen hangi kelime “daha güzel” anlamındadır?

bodadı

öŋlük

çırag

nepsiki

körüklügrek

Açıklama:

Metinde geçen körüklügrek kelimesi “daha güzel” anlamındadır.

Doğru Cevap: E

Soru 122

Metinde geçen körüklügrek kelimesinin doğru çözümlemesi hangi seçenekte verilmiştir?

kör-üklü+g+rek

kör-ük+lüg+rek

kö-rük+lü+gre-k

körü-k-lü+grek

körük+lü-grek

Açıklama:

Metinde geçen körüklügrek kelimesi şu şekilde çözümlenir: körüklügrek “daha güzel” < kör-ük+lüg+rek

Doğru Cevap: B

Soru 123

Metinde geçen yılkı kelimesinin anlamı nedir?

at sürüsü

koyun sürüsü

deve sürüsü

keçi sürüsü

inek sürüsü

Açıklama:

Metinde geçen yılkı kelimesi “at sürüsü” anlamındadır.

Doğru Cevap: A

Soru 124

Metinde hangi ek bulunmaz?

sıfat-fiil

zarf-fiil

belirtme hâli eki

3. teklik şahıs iyelik eki

1. teklik şahıs iyelik eki

Açıklama:

Metinde kelgenler, uçkanlar kelimelerinde sıfat-fiil, basup kelimesinde zarf-fiil, yılkılarnı, künlerni, künni kelimelerinde belirtme hâli ve içinde kelimesinde 3. teklik şahıs iyelik eki bulunmaktadır. Metindeki hiçbir kelimede 1. teklik şahıs iyelik eki bulunmaz.

Doğru Cevap: E

Soru 125

Verilen metnin günümüz Türkçesi doğru çevirisi hangisidir?

Bir bez parçası aldı, şu bez parçası dalın çubuğu ile bir ağaca bağlayıp gitti.

Bir tavuk aldı, şu tavuğu dalın çubuğu ile bir ağaca bağlayıp gitti.

Bir kuzu aldı, o kuzuyu dalın çubuğu ile bir direğe bağlayıp gitti.

Bir geyik aldı, o geyiği söğütün dalı ile bir ağaca bağlayıp gitti.

Bir oğlak aldı, bu oğlağı çınarın dalı ile bir çama bağlayıp gitti.

Açıklama:

Verilen metnin doğru çevirisi şu şekildedir: Bir geyik aldı, o geyiği söğütün dalı ile bir ağaca bağlayıp gitti.

Doğru Cevap: D

Soru 126

Verilen metnin günümüz Türkiye Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?

Sol kalede Rumların kavga ettiği bir kağan vardı. Bu kağanının gölleri pek çok, bu göllerde balıkları pek çok idi.

Sağ tarafta Rum ülkesinde bir kağan var idi. Bu kağanının adamları pek çok, silahları pek çok idi.

Sol yanda Roma denilen bir krallık var idi. Bu kralın askeri pek çok, şehirleri pek çok idi.

Sağ yanda Roma denilen bir ülke vardı. Bu ülkenin halkı pek çok, şehirleri pek kalabalık idi.

Dört bir yan Romalıların krallarınca sarılmış. Bu kralın pek çok askeri ve pek çok şehirleri vardı.

Açıklama:

Verilen metnin günümüz Türkiye Türkçesine doğru çevirisi şöyledir: Sol yanda Roma denilen bir krallık var idi. Bu kralın askeri pek çok, şehirleri pek çok idi.

Doğru Cevap: C

Soru 127

Hangi seçenekte metinde geçen “saklamaz erdi” kelimesinin doğru çözümlemesi verilmiştir

sak+la-maz ėr-di

sa-kla+ma-z+ėr-di

sak-la+ma-z+ėr-di

sak-ı+la-maz ėr+di

sak+la-ma ė+r+di

Açıklama:

Metinde geçen “saklamak ėrdi” kelimesi şöyle çözümlenir: saklamaz erdi “düşünmezdi, dikkate almazdı” < sak+la-maz ėr-di.

Doğru Cevap: A

Xı-Xııı. Yüzyıllar Türk Dili - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler