Uygur Türkçesi - Türk Dili ve Edebiyatı

Ünite 1

Soru 1

Hangisi II. Köktürk Devleti’nin yıkılması üzerine yerine kurulan Uygur Kağanlığının merkezidir?

Ötüken

İli

Tarım

Balasagun

Karabalgasun

Açıklama:

744 yılında Moğolistan’daki II. Köktürk Devleti, Uygurlar başta olmak üzere Karluk ve Basmılların ittifakıyla yıkılır. Yıkılan devletin yerine Uygur Kağanlığı (Ötüken Uygur Kağanlığı, 744-840) adlı başka bir Türk devleti kurulur. Bu Kağanlığın merkezi Orhun nehri üzerinde yer alan Karabalgasun’dur.

Doğru Cevap: E

Soru 2

Uygur etnik adının tarihte ilk olarak geçtiği Bilge Kağan yazıtının doğu yüzünde geçen “uygur elteber yüzçe erin ilgerü tezip bardı” 37. satırının doğru çevirisi hangisidir?

Uygurların ilteberi yüz kadar adamla doğuya doğru kaçıp gitti.

Uygur yurtlarını bırakarak yüzlerce insanlar doğuya doğru tezden gitti.

Uygur halkı yüzlerce insanla doğuya doğru toza toprağa bulanarak vardı.

Uygur halkı yüzerek ırmağı geçip ileri doğru gitti.

Uygurlar yüz kadar adamla ileri doğru göç etti.

Açıklama:

Uygur etnik adı, ilk olarak Bilge Kağan yazıtının doğu yüzü 37. satırında şöyle geçmektedir: uygur elteber yüzçe erin ilgerü tezip bardı “Uygurların ilteberi yüz kadar adamla doğuya doğru kaçıp gitti.” (Talat Tekin, Orhon Yazıtları, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 1988, s. 8-9 ve 36-37).

Doğru Cevap: A

Soru 3

Talas zaferinden on beş yıl sonra 766 tarihinde Karahanlı Devletini kimler kurmuştur?

Oğuzlar

Basmıllar

Yağmalar

Karluklar

Kırgızlar

Açıklama:

Çinliler, Talas yenilgisinden sonra 20. yüzyıla kadar, Tanrı Dağları’nın (Tiyenşan) batısına geçemediler. Batı Türkistan, böylece Çin tehlikesinden kurtuldu. Karluklar, Talas zaferinden on beş yıl sonra 766 tarihinde, Tanrı Dağları batısında ve Çu Irmağı boylarında ‘Karahanlı Devleti’ adında müstakil bir Türk devleti kurdular.

Doğru Cevap: D

Soru 4

Hangi Uygur hükümdarı artık “ilteber” unvanıyla yetinmeyip kendisine “hakan” unvanını vermiştir?

Bögü

Köl Bilge

Oğulçak

Satuk Bugra

Arslan

Açıklama:

Uygurların ilk hükümdarları olan ‘Köl Bilge’ artık eski unvanı olan “ilteber”le yetinmeyip kendisine “hakan” unvanı vermiş; bu durumu çok geçmeden Çin’e de kabul ettirmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 5

Ötüken Uygur Kağanlığı’nı 840’ta tarihe gömen kavim hangisidir?

Sogdlar

Basmıllar

Karluklar

Kırgızlar

Moğollar

Açıklama:

Karabalgasun’un iktidar mücadelesi ve isyanlara maruz kalması ve başta Tibetliler, Kırgızlar ve Çinlilerin dıştan baskıları nedeniyle zayıf düşen Ötüken Uygur Kağanlığı 840’ta Kırgızlar tarafından tarihe gömülmüştür.

Doğru Cevap: D

Soru 6

Çinli seyyah Hsüang-tsang 627-643 yılları arasında gerçekleştirdiği yolculuğu anlattığı seyahatnamesinde Türklerin yaşamış olduğu bölgelerdeki etkili olan dinlerden birisi olarak hangisini zikretmektedir?

İslam

Şamanizm

Nesturilik

Mecusilik

Mani

Açıklama:

627-643 yılları arasında Çinli seyyah Hsüangtsang’ın Pekin’den Hindistan’a yaptığı yolculuğu anlattığı seyahatnamesi önemli bilgiler vermektedir. Bu eser daha sonra Uygurlar tarafından Uygurcaya da tercüme edilmiştir. Bu seyahatnamede Türklerin yaşamış olduğu bölgelerdeki âdet, gelenek-görenek ve etkili olan dinlerden; Budizm, Zerdüştlük ve Şamanizmden bahsedilmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 7

Budist Türklerden kalan metinlerin çoğunun yazıldığı Uygur alfabesinin kökeni hangisidir?

Soğd yazısı

Çin yazısı

Tibet yazısı

Arap yazısı

Sanskrit yazısı

Açıklama:

Budist Türklerden kalan metinlerin çoğu Soğd yazısından geliştirilen Uygur alfabesi ile yazılmıştır. Doğrudan Soğd yazısı ile yazılmış birkaç metin dışında Brahmi ve Tibet yazısı ile yazılmış az sayıda yazma da vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Soğd kökenli Uygur alfabesi için tarihte “Türk alfabesi” sözünü kim kullanmıştır?

Bögü kağan

Cengiz Han

Ali Şîr Nevâî

Kaşgarlı Mahmud

Çinli seyyah Hsüang-tsang

Açıklama:

Uygur alfabesinin uzun süre ve en çok Uygurlar tarafından kullanılmış olması, Uygur kültürünün gelişme döneminin belirleyici unsurlarından biri olması nedeniyle Uygur alfabesi denilmiştir. Uygur alfabesinin yaygınlık kazandığına delil olarak, Kaşgarlı Mahmud’un Bağdat’ta yazıp Abbasî halifesine sunduğu Divanu Lugati’t-Türk (1072) adlı eserinde bu alfabe için kullandığı “Türk alfabesi” sözü yeterlidir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

Osmanlı sarayında Uygur harfleriyle yazan kâtiplere ne ad verilirdi?

Yazıcı

Molla

Mirza

Şaman

Bahşı

Açıklama:

Osmanlı sarayında Uygur harfleriyle yazan kâtiplere bahşı denirdi

Doğru Cevap: E

Soru 10

Hangisi Uygur yazısında söz başında elif + vav + ye harfleriyle gösterilen seslerdendir?

/a/

/e/

/y/

/u/

/ö/

Açıklama:

Uygurcada Türkçenin 8 ünlüsü, Arap alfabesindeki ünlülerle söyleyecek olursak elif, vav,
ye harﬂeri ile yazılır. Söz başı /a/ ünlüsü elif + elif (çoğunlukla tek elif); /e/ ünlüsü ise tek
elif; /o/, /u/ ünlüleri elif + vav; /ö/, /ü/ ünlüleri elif + vav + ye (çoğu zaman elif + vav) ile yazılır.

Doğru Cevap: E

Soru 11

766 tarihinde, Tanrı Dağları batısında ve Çu Irmağı boylarında ‘Karahanlı Devleti’ adında müstakil bir Türk devletini kim kurmuştur?

Uygurlar

Çinliler

Araplar

Basmıllar

Karluklar

Açıklama:

766 tarihinde, Tanrı Dağları batısında ve Çu Irmağı boylarında ‘Karahanlı Devleti’ adında müstakil bir Türk devletini Karluklar kurmuştur

Doğru Cevap: E

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi Talas Savaşının sonuçlarından biri değildir?

Batı Türkistan Çin tehlikesinden kurtuldu.

Türkler müslümanlıkla tanıştı.

Türkler kağıt yapmasını öğrendi.

Serbest ticaret arttı.

Türklerin kurduğu ilk şehir Semerkand'tır.

Açıklama:

Bay-Balık şehrinin Uygurların veya genel olarak Moğolistan Türklerinin kurmuş olduğu ilk şehirdir.
Batı Türkistan Çin tehlikesinden kurtuldu.
Serbest ticaret arttı.
Türkler kağıt yapmasını öğrendi.
Türkler müslümanlıkla tanıştı.

Doğru Cevap: E

Soru 13

Böğü Kağan'la ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Mani dinini kabul etmiştir.

Maddeye önem veren bir hükümdardır.

Yerleşik hayatı Çinlilerden öğrenmek istemiştir.

Soğdlarla sürekli mücadele içinde olmuştur.

Çinlilere mani dinini kabul ettirmiştir.

Açıklama:

Mani dinini kabul etmiştir.
Maddeye önem vermeyen bir hükümdardır.
Yerleşik hayatı Batılılardan öğrenmek istemiştir.
Soğdlarla işbirliği içinde olmuştur.
Çinlilere mani dinini kabul etmesi için herhangi bir girişimde bulunmamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Ötüken Uygur Kağanlığı 840’ta kimler tarafından yıkılmıştır?

Çinliler

Kırgızlar

Tibetliler

Karluklar

Araplar

Açıklama:

Ötüken Uygur Kağanlığı 840’ta Kırgızlar tarafından yıkılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 15

Koço Uygur Kağanlığıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Çok güçlü bir imparatorluğa dönüşmüşlerdir.

Çinliler tarafından tanınmamışlardır.

Tarım havzasında kurulmuş bir kağanlıktır.

İkinci dinleri Budizmdir.

Cengiz döneminden sonrada var olmuşlardır.

Açıklama:

Çok güçlü bir imparatorluğa dönüşememişlerdir.
Çinliler tarafından tanınmışlardır.
Tarım havzasında kurulmuş bir kağanlıktır.
Birinci dinleri Budizmdir.
Cengiz döneminden sona ermiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Türklerin kullandığı alfabelerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Yeni kabul ettikleri dinlerin alfabelerini olduğu gibi kullanmışlardır.

Maniheist Türkler sadece Mani alfabesini kullanmıştır.

Uygur alfabesi Soğd yazısından tamamen farklıdır.

Kaşgarlı Mahmut "Türk alfabesi" kavramını ilk kullanan kişidir.

Uygur alfabesi Hristiyanlıkla ilgili metinlerde kullanılmamıştır.

Açıklama:

Yeni kabul ettikleri dinlerin alfabelerini uyarlayarak kullanmışlardır.
Maniheist Türkler Mani ve Uygur alfabesini kullanmıştır.
Uygur alfabesi Soğd yazısından yararlanılarak oluşturulmuştur.
Kaşgarlı Mahmut "Türk alfabesi" kavramını ilk kullanan kişidir.
Uygur alfabesi Hristiyanlıkla ilgili metinlerde de kullanılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 17

Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’a 1473’te gönderilen üstte Uygur, altta Arap olmak üzere iki alfabeli ferman kim tarafından yazılmıştır?

Fatih Sultan Mehmet

Abdülrezzak Bahşı

Reşit Rahmeti Arat

Kaşgarlı Mahmud

Zeynü’l-‘Abidin bin Sultanbaht Cürcanî

Açıklama:

Müslüman Türklerin yaşadığı, fakat Moğolların hâkim olduğu ülkelerde Uygur alfabesi kullanılmaya devam etmiştir. Bu, 14. yy’da başlamış ve 15. yy’da artarak devam etmiştir. Uygur yazısının 15. yy’da Osmanlı sarayında da kullanıldığı bilinmektedir. Fatih Sultan Mehmed’in Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’a karşı yaptığı başarılı seferden sonra 1473’te gönderdiği yarlık , altta Arap olmak üzere iki alfabelidir. Bu yarlık, Fatih’in sarayında görevli bahşı’lardan Şeyhzade Abdürrezzak Bahşı tarafından yazılmıştır. Topkapı Müzesinde bulunan bu yarlık, Reşit Rahmeti Arat tarafından yayımlanmıştır (“Fatih Sultan Mehmed’in Yarlığı”, Türkiyat Mecmuası, C. VI, 1939, s. 285-322).

Doğru Cevap: B

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi Uygur yazısı ile Semerkand'da 1444 yılında yazılmış eserlerden biri değildir?

Mi‘rac-nâme

Tezkiretü’l-Evliyâ

Bahtiyar-nâme

Kutadgu Bilig

Letâfet-nâme

Açıklama:

Uygur yazısı ile ünlü hattat Zeynü’l-‘Abidin bin Sultanbaht Cürcanî tarafından 1444’te Semerkand’da istinsah edilmiştir. Bunlar dışında Mi‘rac-nâme, Tezkiretü’l-Evliyâ, Bahtiyar-nâme, Muhabbet-nâme, Letâfet-nâme, Sîrâcü’l-Kulûb gibi eserlerin nüshaları ile 15. yy Çağatay şairlerinden Lutfî ve Sekkakî’nin iki alfabe ile yazılmış şiirlerinin nüshaları vardır (O. F. Sertkaya, “Osmanlı Şairlerinin Çağatayca Yazılmış Şiirleri III. Uygur Harfleri İle Yazılmış Bazı Manzum Parçalar I”, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi XX, İstanbul 1972, s. 157-184; “Some New Documents Written in the Uigur Script in Anatolia”, Central Asiatic Journal XVIII/3, 1974, s. 180-192; İslâmî Devrenin Uygur Harfli Eserlerine Toplu Bir Bakış, Bochum 1977)

Doğru Cevap: D

Soru 19

Uygur yazı sistemi ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Uygur alfabesindeki ünsüz işaretleri Türkçe için yeterlidir.

Bütün tek harfler farklı sesleri temsil eder.

Uygur alfabesi aslen 14 harften ibarettir.

Uzun süre kullanılamayan ilkel bir dildir.

Soğd yazısı ile ile arasında hiç fark yoktur.

Açıklama:

Uygur alfabesindeki ünsüz işaretleri Türkçe için yeterli değildir.
Bazı tek harfler farklı sesleri temsil eder.
Uygur alfabesi aslen 14 harften ibarettir.
Harflerin bu kadar güç okunmasına rağmen bu yazının bunca uzun zaman yaşayabilmesi, taşıdığı kültürün yüksekliğini ispat eder.
Soğd yazısı ile ile arasında bazı farklar vardır.

Doğru Cevap: C

Soru 20

1898-1914 yılları arası Doğu Türkistan’da yapılan kazılardan elde edilen Uygur alfabesini kim çözmüştür?

A. von Gabain

G. Hazai

P. Zieme

F. W. K. Müller

O. F. Sertkaya

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 21

Bilge Kağan Çinli ve Sogdlu mimarları Bay-Balık şehrinin kurulması için görevlendirdiği yıl aşağıdakilerden hangisidir?

731

758

751

766

744

Açıklama:

Böylece ilk Uygur hükümdarının oğlu Bilge Kağan (Çince adı: Mo-yen-ço), 758 yılında Çinli ve Sogdlu mimarları Bay-Balık (Zengin Şehir) şehrinin kurulması için görevlendirmişti.

Doğru Cevap: B

Soru 22

762’de Çin’in başkenti Ch’ang-an’ı fethederek Çin hükümdarına iade eden Uygur kağanı aşağıdakilerden hangisidir?

Bögü Kağan

Bilge Kağan

Muhan Kağan

Taspar Kağan

Bumin

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 23

790-795 arasında, Beş-Balık etrafında yapılan şiddetli savaşlar kimlerle yapılmıştır?

Çinliler

Araplar

Karluklar

Tibetliler

Kırgızlar

Açıklama:

790-795 arasında, Beş-Balık etrafında Karluklarla şiddetli savaşlar yapılmıştır. Aynı zamanda Tibetliler de doğuda Kansu vilâyetinde Çin yolunu kesmekle Uygurların Koço’ya sahip olmalarını kıymetten düşürmek ve onların Çinle olan ticaretlerini kendi ellerine almak
istiyorlardı. Bunun için Tibetlilerle kanlı savaşlar yapılmıştır. 800 yılında Uygurlar, Koço,
Karaşehir ve Beş-balık olmak üzere başka şehirleri de fethettiler. Uygurlar kendilerini şehir
hayatına son derece vermiş olduklarından yerleşme bölgelerini hakkıyla nüfuzları altına almışlar ve yerleştikleri bölgelerin kültüründen yararlanarak gerçek sahibi olmuşlardı

Doğru Cevap: C

Soru 24

Koço Uygur Kağanlı hangi yıllar arasında varlığını sürdürmüştür?

755-763

754-775

627-643

744-840

840-1250

Açıklama:

Moğol zamanına kadar süren Koço Uygur Kağanlığı (840-1250) hiçbir döneminde güçlü bir imparatorluk olamamışsa da tarihte üstlendikleri rol, kültür alanındaki başarıları olmuştur. Onun içindir ki Uygur kültürü Cengiz’den sonra da epeyce bir zaman devam edebilmiştir. Bu nun da temelleri gayet tabiî ki 744-840 arasında atılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 25

Uygur alfabesinin kökeni hangi alfabeye dayanır?

Arap alfabesi

Mani alfabesi

Soğd Alfabesi

Moğol Alfabesi

Köktürk Alfabesi

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 26

Uygur Alfabesi Turfan ve çevresinde kaçıncı yüzyıla kadar kullanılmıştır?

14. yy

15. yy

16. yy

17. yy

18. yy

Açıklama:

Uygur alfabesi Turfan ve çevresinde 15. yy’a kadar kullanılmış, ondan sonra yerini Arap alfabesine bırakmıştır. Bu dist Uygur eserleri arasında geçen Altun Yaruk’un
1687’de yazılmış bir nüshası ve Su-çou şehrinde 1702’de yazılmış bir Budizm metni
ele geçirilmiştir; yani Kansu’daki Budist Uygurlar arasında bu alfabe dinî amaçlı da
olsa 18. yy’a kadar kul lanılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 27

Üç nüshasından biri olan Viyana nüshası Uygur harfleri ile yazılmış olan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Bahtiyar-nâme

Tezkiretü’l-Evliyâ

Atabetü’l-Hakâyık

Kutatgu Bilig

Mi‘rac-nâme

Açıklama:

Uygur alfabesi, İslâmî dönem eserlerinin bazı nüshalarının yazımında da kullanılmıştır. Kutadgu Bilig’in üç nüshasından biri olan Viyana nüshası Uygur harfleri ile yazılmış
ve 1439’da Herat’ta istinsah edilmiştir. Yine Kutadgu Bilig ile aynı dönemin, yani Karahanlı döneminin eseri olan ‘Atabetü’l-Hakâyık’ın en iyi nüshası, Uygur yazısı ile ünlü hattat Zeynü’l-‘Abidin bin Sultanbaht Cürcanî tarafından 1444’te Semerkand’da istinsah edilmiştir. Bunlar dışında Mi‘rac-nâme, Tezkiretü’l-Evliyâ, Bahtiyar-nâme, Muhabbet-nâme,
Letâfet-nâme, Sîrâcü’l-Kulûb gibi eserlerin nüshaları ile 15. yy Çağatay şairlerinden Lutfî
ve Sekkakî’nin iki alfabe ile yazılmış şiirlerinin nüshaları vardır

Doğru Cevap: D

Soru 28

Uygur alfabesinin Moğolların resmi yazısı olduğu dönem aşağıdakilerden hangisidir?

9. yy - 13.yy

13. yy - 17. yy

13. yy - 15. yy

15. yy- 20. yy

13. yy- 20. yy

Açıklama:

Uygur alfabesi başka milletler tarafından da kullanılmıştır. 13. yy başlarında Moğolların resmî yazısı olmuş ve bu durum 20. yy ortalarına kadar devam etmiştir. 1204’te Cengiz Han, Tata Tonga adlı bir Uygur’u Moğollara yazı öğretmekle görevlendirmiş ve Uygur alfabesi Moğolcaya uyarlanarak öğretilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 29

Uygur Alfabesini çözen Prof. Müller'in çıkardığı Uigurica I adlı yayın hangi yıl çıkmıştır?

1919

1921

1911

1908

1922

Açıklama:

Uygurca metinlerin ele alındığı ilk yayın, Uigurica’dır. Bu yayını gerçekleştiren kişi de
Müller’dir. 1908’de Müller’in yayına hazırladığı Uigurica I ve 1911’de yayımladığı Uigurica II’de Uygurca metinlerin kenarında Çinceleri de yer almaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 30

Prof. Müller'in ölümünden sonra yayınlanan Uigurica IV hangi yıl çıkmıştır?

1921

1922

1911

1938

1931

Açıklama:

Bunların ardından 1919’da Uigurica III’ü
de çıkarmış Müller’in ölümünden sonra 1931’de onun bıraktığı materyallerden A. v.
Gabain Uigurica IV’ü yayımlamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 31

Uygur etnik adı ilk olarak hangi yazıtta geçmektedir?

Bilge Kağan Yazıtı

Kültigin Yazıtı

Tonyukuk Yazıtı

Bugut Yazıtı

Çoyr Yazıtı

Açıklama:

Uygur etnik adı, ilk olarak Bilge Kağan yazıtının doğu yüzü 37. satırında şöyle geçmektedir: uygur elteber yüzçe erin ilgerü tezip bardı “Uygurların ilteberi yüz kadar adamla doğuya doğru kaçıp gitti.”

Doğru Cevap: A

Soru 32

Tiyenşan adıyla hangi dağlar kastedilmektedir?

Ural Dağları

Tanrı Dağları

Himalaya Dağları

Altay Dağları

Karpat Dağları

Açıklama:

Tiyeşan dağlarını diğer adı Tanrı Dağları’dır. Bu bilgi ünitedeki şu paragrafta verilmektedir:
Çinliler Talas yenilgisinden sonra 20. yüzyıla kadar, Tanrı Dağları’nın (Tiyenşan) batısına geçemediler. Batı Türkistan, böylece Çin tehlikesinden kurtuldu. Karluklar, Talas zaferinden on beş yıl sonra 766 tarihinde, Tanrı Dağları batısında ve Çu Irmağı boylarında ‘Karahanlı Devleti’ adında müstakil bir Türk devleti kurdular.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Hangi Uygur hükümdarı kendisine “hakan” unvanını vermiştir?

Bögü

Muhan

Taspar

Köl Bilge

Saltuk Buğra

Açıklama:

Uygurların ilk hükümdarları olan ‘Köl Bilge’ eski unvanlarıyla yetinmeyip kendisine “hakan” unvanı vermiş; bu durumu çok geçmeden Çin’e de kabul ettirmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 34

Uygurların ilk hükümdarları olan ‘Köl Bilge’nin yetinmeyerek kendisine “hakan” unvanı vermesinden önce kullanılan eski unvan nedir?

yurtteber

ilteriş

ilteber

yabgu

şad

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 35

Mani dininin resmî din olarak kabulü hangi kağan zamanında gerçekleşmiştir?

Muhan

Taspar

Köl Bilge

Bilge

Bögü

Açıklama:

Bögü Kağan’ın yapmış olduğu Çin seferinin kağan ve onun halkı için en önemli sonucu, kağanın Mani dinini resmen kabul etmesidir (Ş. Tekin, “Mani Dininin Uygurlar Tarafından Devlet Dini Olarak Kabul Edilişinin 1200. Yıldönümü Dolayısı İle (762-1962)”, TDAY-Belleten 1962, s. 1-11). Bu olay Türk kültür tarihinde de yerini almış, tarihte Bögü Kağan’ın adı Mani dinini resmî din olarak kabul ettiren hükümdar olarak kalmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Kaşgarlı Mahmud’un Divanu Lugati’t-Türk adlı eserinde “Türk alfabesi” dediği alfabe hangisidir?

Göktürk yazısı

Soğd alfabesine dayanan Uygur yazısı

Arap alfabesine dayanan yazı

Brahmi yazısı

Tibet yazısı

Açıklama:

Uygur alfabesi, geç dönem Soğd alfabesi diye adlandırılan Soğdların işlek el yazısından (kurziv) harf eklemeleri, birleştirmeler gibi ufak değişiklikler ile alınarak Türkçe için kullanılmış bir yazı sistemidir. Bu alfabenin uzun süre ve en çok Uygurlar tarafından kullanılmış olması, Uygur kültürünün gelişme döneminin belirleyici unsurlarından biri olması nedeniyle Uygur alfabesi denilmiştir. Uygur alfabesinin yaygınlık kazandığına delil olarak, Kaşgarlı Mahmud’un Bağdat’ta yazıp Abbasî halifesine sunduğu Divanu Lugati’t-Türk (1072) adlı eserinde bu alfabe için kullandığı “Türk alfabesi” sözü yeterlidir.

Doğru Cevap: B

Soru 37

Uygur alfabesi aslen kaç harften ibarettir?

Açıklama:

Uygur alfabesi aslen 14 harften ibarettir, fakat okunaklı ancak dört-beş harfi tanımlayabiliyoruz. Diğerleri hep bu dört-beş harften oluşmuştur. Bazı tek harfler o kadar çok sesi ifade eder ki bunlara müstakil harf denemez. Örneğin, tek bir harfin a, z, n, bazen r okunması gibi. /b/ ile /p/, /ç/ ile /c/, /j/ ile /z/ ve /k/ ile /g/ sesleri için sadece birer harf vardır. Kalın (art) /k/ ünsüzü, bazı yazmalarda kalın /g/ için kullanılan harfin üzerine iki nokta konulmak suretiyle ayırt edilse de buna her zaman uyulmaz, bu iki ses aynı şekilde yazılır. Yine hırıltılı /ħ/ ile kalın /g/ ve kalın /k/ seslerinin çoğu zaman ayırt edici şekilde yazılmadıkları görülür. /s/ ve /ş/ de aynı şekilde yazılan seslerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Halen geçerli olan iddialara göre Uygurların veya genel olarak Moğolistan Türklerinin kurdukları ilk şehir hangisidir?

Ötüken

Orda-Balık

Han-Balık

Bay-Balık

Beş-Balık

Açıklama:

İlk Uygur hükümdarının oğlu Bilge Kağan (Çince adı: Mo-yen-ço), 758 yılında Çinli ve Sogdlu mimarları Bay- Balık (Zengin Şehir) şehrinin kurulması için görevlendirmişti. Bu şehir adının Çince tercümesi Fu-Kuei- Çh’eng’dir. Çince adda geçen işaretlerin Türkçeye tercümesinden yola çıkarak burada, çiğ kerpiçten yapılmış evler olduğu veya en azından bu şehrin çiğ kerpiçten surlarla sarılmış olduğu anlaşılmaktadır. Bay-Balık şehrinin Uygurların veya genel olarak Moğolistan Türklerinin kurmuş olduğu ilk şehir olduğu iddiaları günümüz için de geçerlidir.

Doğru Cevap: D

Soru 39

Hangi kitabede Uygurların Mani dinini kabulünde önemli etkisi olan Ruiy-şi adındaki rahip konu edinilir?

Karabalgasun

Çoyr

Bugut

Taryat

Moyun Çor

Açıklama:

Çin sarayında 755-763 sıralarında büyük karışıklıklar olmuştur. Saraydan kovulmuş olan Çin hükümdarı, kendi memleketinin güneybatıdaki komşusu olan ve eskiden barbar saydığı Uygurlardan yardım istemek mecburiyetinde kalmıştı. Bu fırsatı değerlendiren Uygur kağanı Bögü (Moğ-yü), 762’de Çin’in başkenti Ch’ang-an’ı fethederek Çin hükümdarına iade etmiştir. Bögü Kağan şehri kuşatması sırasında birkaç Manici Soğdu ziyaret etmiştir. Bu Soğdlar Uygur kağanı üzerinde büyük etki bırakmış olacak ki Bögü Kağan Karabalgasun’a geri dönerken bunlardan dördünü yanına alır. Bunlar arasında en önemlisi Ruiy-şi adında bir rahiptir. Karabalgasun kitabesinin Çince yüzü bu rahibi konu edinir.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Tarihi kaynaklarda Doğuz Oğuz adıyla kimler kastedilmiştir?

Tatarlar

Karluklar

Kırgızlar

Uygurlar

Basmıllar

Açıklama:

Tarihi kaynaklarda Dokuz Oğuz adıyla Uygurlar kastedilmiştir. Bu bilgi kitabınızda bulunan aşağıdaki paragraftan anlaşılmaktadır:
Mani dininin getirisi olan kişisel terbiye ve disiplin ile barışçıl faaliyetler Uygurların ve hükümdarlarının mücadele azmini, başka bir deyişle savaş isteklerini azaltmıştır. Bu hususta o dönemin Arap tarihçisi El-Cahiz’in (?766-869) tespitleri önemlidir (R. Şeşen, Hilâfet Ordusunun Menkıbeleri ve Türklerin Fazîletleri, Ebu ‘Osman ‘Amr b. Bahr el-Cahiz, TKAE Yayınları, Ankara 1967): “Türklerden Dokuz Oğuzların (Uygurların) hâli de -önce Türklerin kahramanları, hâmîleri iken sonra- bunun gibi oldu. Kendilerinden kat kat fazla oldukları hâlde Karluklara üstün geliyorlardı. Mani dinine girdikten sonra - ki, Mani dini sulh ve pasiflik konusunda Hıristiyanlıktan daha kötüdür- onlardaki bu cesaret bozuldu, bu kahramanlık esip gitti.

Doğru Cevap: D

Soru 41

II. Köktürk Devleti kaç yılında yıkılmıştır?

744

844

840

831

751

Açıklama:

Uygurları tanımlayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Uygurlar, II. Köktürk Devleti'ni hangi iki boyun ittifakıyla yıkmıştır?

Karluk ve Basmıllar

Karluk ve Yağma Türkleri

Karluk ve Karahanlılar

Karluk ve Kırgızlar

Karluk ve Soğdlar

Açıklama:

Uygurları tanımlayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi Talas Savaşı'yla ilgili söylenemez?

Türk, Çin, İslam ve dünya medeniyetleri için önemli değildir.

Talas Savaşı 751 yılında yapılmıştır.

Çinliler Araplar'a karşı savaşmıştır.

Talas Savaşı'nda Çin mağlup olmuştur.

Savaşta Karluk ve Yağma Türkleri Araplar'ın saffına geçmiştir.

Açıklama:

Uygurları tanımlayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi Ötüken Uygur Kağanlığı hakkında söylenemez?

Çin ile olan ilişkiler kötüdür.

II. Köktürk Devleti'nden askeri teşkilat kavramlarını aynen almışlardır.

Kırgızlar'a karşı şiddetli savaşlar yapmışlardır.

İlk hükümdarları Köl Bilge'dir.

Bögü Kağan zamanında Maniheizm kabul edilmiştir.

Açıklama:

Uygurları tanımlayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Ötüken Uygur Kağanlığı 840'ta kimler tarafından yıkılmıştır?

Kırgızlar

Karluklar

Basmıllar

Çinliler

Moğollar

Açıklama:

Uygurları tanımlayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Koço Uygur Kağanlığı hangi yüzyıllar arasında hüküm sürmüştür?

IX.-XIII.

X.-XII.

VII.-XI.

VI.-XIII.

XI.-X.

Açıklama:

Uygurları tanımlayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Koço-Uygur Kağanlığı kimler tarafından yıkılmıştır?

Moğollar

Kırgızlar

Basmıllar

Çinliler

Karahanlılar

Açıklama:

Uygurları tanımlayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi Uygur alfabesiyle ilgili söylenemez?

Budist metinlerin yazımında kullanılmamıştır.

Manihesit Türkler arasında kullanılan iki alfabeden biridir.

Mani alfabesi yerini Uygur alfabesine bırakmıştır.

Soğd yazısından geliştirilmiştir.

Yaygınlık kazanmasından ötürü "Türk alfabesi" olarak bilinir.

Açıklama:

Uygur alfabesini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi Uygur alfabesinin kullanımıyla ilgili doğru bir ifade değildir?

Türkler'in bu alfabeyi ilk ne zaman kullandıkları kesin olarak bilinmektedir.

Uygur alfabesi, İslâmî dönem eserlerinin bazı nüshalarının yazımında da kullanılmıştır.

Koço-Uygur Hanlığı zamanında yaygınlık kazanmıştır.

Bu alfabe Turfan ve çevresinde 15. yy.'a dek kullanılmıştır.

Bu alfabe dini amaçlarla 18.'yy'a dek Kansu'da kullanılmıştır.

Açıklama:

Uygur alfabesini açıklayabileceksiniz.
Yalnızca A seçeneğindeki bilgi yanlıştır. Bilindiği gibi Uygur alfabesi, Budizm ve Maniheizm dinî metinlerin, çok az olmak üzere Hıristiyanlıkla ilgili metinlerin ve dinî olmayan her türlü metnin yazımında kullanılmıştır. Ancak Uygur alfabesinin Türkler tarafından ne zamandan beri kullanıldığı kesin olarak bilinmemektedir. Ancak işlek Soğd el yazısı, 7. yy’da ortaya çıkmıştır. Bu nedenle, bu alfabenin 8. yy’da Doğu Türkistan’da yaşayan diğer Türklerce kullanılmaya başlandığı, 9. yy ortalarından itibaren Koço Uygur Kağanlığı’nın kurulması ile Uygurlar arasında yaygınlık kazandığı genel görüştür. Uygur alfabesi, Turfan ve çevresinde 15. yy’a kadar kullanılmış ondan sonra yerini Arap alfabesine bırakmıştır. Kansu’daki Budist Uygurlar arasında bu alfabe dinî amaçlı da olsa 18. yy’a kadar kullanılmıştır. Budist kitabeleri Sarı Uygurlar tarafından klâsik Uygur dilinde, eski Uygur hareriyle yazılmaya devam etmiştir. Bu, Uygur yazısının Türkler arasında bin sene, hattâ daha fazla bir süre kültür yazısı olarak yaşamış olduğunu ispat etmektedir. Uygur yazısının 15. yy’da Osmanlı sarayında da kullanıldığı bilinir. Uygur alfabesi, İslâmî dönem eserlerinin bazı nüshalarının yazımında da kullanılmıştır. Kutadgu Bilig’in üç nüshasından biri olan Viyana nüshası Uygur harfleri ile yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Aşağıdakilerden hangisi en az bir nüshası Uygur alfabesiyle yazılmış İslami dönem eserlerinden biri değildir?

Divanu Lügati’t-Türk

Kutadgu Bilig

‘Atabetü’l-Hakâyık

Bahtiyar-nâme

Sîrâcü’l-Kulûb

Açıklama:

Uygur alfabesini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Uygur alfabesi aslen kaç harften ibarettir?

Açıklama:

Uygur alfabesini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisi Friedrich W. K. Müller hakkında söylenemez?

Köktürk harflerini çözen kişidir.

Uygur alfabesini Moğol yazısının yardımıyla çözmüştür.

Müller aynı zamanda bir arkeologdur.

Turfan hafriyatının tasnifinde büyük hizmetleri vardır.

Çin Budist metinlerini de ele alan kişidir.

Açıklama:

Uygur yazı sistemini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Uigurica I-II ve III'ü kim çıkarmıştır?

F.W.K. Müller

A.V. Gabain

A. von Le Cog

V. Bang

Radloff

Açıklama:

Uygur yazı sistemini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 54

Manichaica I-II ve III'ü kim yayımlamıştır?

A. von Le Coq

Müller

V. Bang

A. von Gabain

P. Zieme

Açıklama:

Uygur alfabesini açıklayabileceksiniz.
Müller ile aynı yıllarda A. von Le Coq, Mani yazmaları üzerinde çalışmıştır. Le Coq, Manichaica I’i, 1911’de; Manichaica II’yi, 1919’da; Manichaica III’ü, 1922’de Prusya Akademisi yayınları arasında yayımlamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi Turfan metinleri hakkında yayımlanan ilk süreli yayınlardan biri değildir?

Central Asiatic Journal

Uigurica

Manichaica

Türkische Turfan-Texte

Berliner TurfanTexte

Açıklama:

Uygur yazı sistemini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 56

"Meselâ merkezde gerçekleşen hükümet değişimi ile ağır hayat şartları değişmemiş olan ............. karşı, Uygurlar da şiddetli savaşlar yapmak mecburiyetinde kalmışlardır." cümlesindeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Kırgızlara

Köktürklere

Hunlara

Kazaklara

Karluklara

Açıklama:

Kırgızlara

Doğru Cevap: A

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi Uygurların kurmuş olduğu ilk şehir olarak bilinir?

Ötüken

Bay-Balık

Beş-Balık

Karabalgasun

Bağdat

Açıklama:

Bay-Balık şehrinin Uygurların veya genel olarak Moğolistan Türklerinin kurmuş olduğu ilk şehir olduğu iddiaları günümüz için de geçerlidir.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Aşağıdakilerden hangisi Koço Uygur Hanlığı'nın dönemini gösterir?

754-755

744-840

755-763

840-1250

627-643

Açıklama:

840-1250

Doğru Cevap: D

Soru 59

"Uygurlar, 1209’da Cengiz Devletine dahil olunca Moğolları da ................ alıştırmışlardır."cümlesindeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Gök Tanrı inancına

Maniheizme

Budizme

İslamiyete

Şamanizme

Açıklama:

Budizme

Doğru Cevap: C

Soru 60

Kaşgarlı Mahmud Divanü Lugati't-Türk'te Uygur alfabesi için aşağıdakilerden hangisini kullanmıştır?

Arap alfabesi

Soğd alfabesi

Mani alfabesi

Brahmi alfabesi

Türk alfabesi

Açıklama:

Uygur alfabesinin yaygınlık kazan dığına delil olarak, Kaşgarlı Mahmud’un Bağdat’ta yazıp Abbasî halifesine sunduğu Divanü Lugati’t-Türk (1072) adlı eserinde bu alfabe için kullandığı “Türk alfabesi” sözü yeterlidir.

Doğru Cevap: E

Soru 61

Uygur alfabesi Turfan ve çevresinde ne zaman dek kullanılmıştır?

10.yy.

17. yy.

8.yy.

13.yy

15. yy.

Açıklama:

Uygur alfabesi Turfan ve çevresinde 15. yy’a kadar kullanılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 62

Uygur alfabesi Turfan ve çevresinde 15. yy’dan sonra yerini aşağıdaki alfabelerden hangisine bırakmıştır?

Arap alfabesi

Latin alfabesi

Kiril alfabesi

Yunan alfabesi

Soğd alfabesi

Açıklama:

Uygur alfabesi Turfan ve çevresinde 15. yy’a kadar kullanılmış, ondan sonra yerini Arap alfabesine bırakmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 63

Aşağıdakilerden hangisi Kutadgu Bilig’in Uygur harfleri ile yazılmış nüshasıdır?

Semerkand nüshası

Viyana nüshası

Fergana nüshası

Mısır nüshası

Kansu nüshası

Açıklama:

Viyana nüshası

Doğru Cevap: B

Soru 64

Uygur alfabesi aslen kaç harften ibarettir?

Açıklama:

Uygur alfabesi aslen 14 harften ibarettir.

Doğru Cevap: A

Soru 65

Uygur alfabesini aşağıdaki isimlerden hangisi çözmüştür?

G. Hazai

V. Bang

A. von Gabain

F. W. K. Müller

A. von Le Coq

Açıklama:

F. W. K. Müller

Doğru Cevap: D

Soru 66

Beytü’l-hikme adlı tercüme okulu hangi dönemde kurulmuştur?

Bilge Kağan döneminde.

Abbasi halifesi Mansur döneminde.

Köl Tigin döneminde.

Böğü Kağan döneminde.

Koço Uygur Kağanlığı döneminde.

Açıklama:

Abbasi halifesi Mansur (754-775) döneminde Bağdat şehri kurularak merkez buraya taşınmış, Beytü’l-hikme adlı tercüme okulu kurularak Yunan filozoflarının eserleri ilk defa bu dönemde Arapçaya çevrilmeye başlanmıştır. Doğru Cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 67

Mani dinini resmî din olarak kabul ettiren hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?

Bögü Kağan.

Bilge Kağan.

Köl Tigin.

Abbasi halifesi Mansur.

Cengizhan.

Açıklama:

Tarihte Bögü Kağan’ın adı Mani dinini resmî din olarak kabul ettiren hükümdar olarak kalmıştır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 68

Ötüken Uygur Kağanlığı kimler tarafından mağlup edilmiştir?

Kırgızlar.

Çinliler.

Uygurlar.

Yunanlılar.

Tibetliler.

Açıklama:

Tibetliler, Kırgızlar ve Çinlilerin dıştan baskıları nedeniyle zayıf düşen Ötüken Uygur Kağanlığı 840’ta Kırgızlar tarafından tarihe gömülmüştür . Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 69

Koço Uygur Kağanlığı devletini kimler kurmuşlardır?

Tibetliler.

Kırgızlar.

Yenilgiye uğrayan uygurlar.

Çinliler.

Yunanlılar.

Açıklama:

Kuzeydeki Kırgızlardan gelen bu yıkımdan sonra Uygurlar Ötüken’i terk ederek daha önce ticaret nedeniyle yabancısı olma dıkları güneye, Tarım havzasına yerleşmişler ve burada merkezi Koço olan yeni bir devlet kurmuşlardır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 70

Divanu Lugati’t-Türk adlı eseri kim yazmıştır?

Hsüangtsang.

Taspar Kağan.

Abbasi halifesi Mansur.

Bilge Kağan.

Kaşgarlı Mahmud.

Açıklama:

Uygur alfabesinin yaygınlık kazan dığına delil olarak, Kaşgarlı Mahmud’un Bağdat’ta yazıp Abbasî halifesine sunduğu Divanu Lugati’t-Türk (1072) adlı eserinde bu alfabe için kullandığı “Türk alfabesi” sözü yeterlidir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 71

Bahşi nedir?

Uygur harfleriyle yazan kâtip.

Ferman.

Basım tekniğinin gelişmediği dönemlerde elle yazılmış kitap.

Soğd yazısı.

Harf ekleme.

Açıklama:

Bahşı: Uygur harfleriyle yazan kâtip. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 72

Müstensih ne demektir?

Bir eseri kopya etmek.

Ferman.

Uygur harfleriyle yazan kâtip.

Bir eseri kopya eden.

Soğd yazısı.

Açıklama:

Müstensih: Bir eseri kopya edendir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 73

Uygur alfabesi aslen kaç harften oluşur?

Açıklama:

Uygur alfabesi aslen 14 harften ibarettir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 74

Uygurca metinlerin ele alındığı ilk yayın olan Uigurica’nın yayınını kim gerçekleştirmiştir?

Kaşgarlı Mahmud

W. K. Müller

Hsüangtsang

Abbasi halifesi Mansur

Von Le Coq

Açıklama:

Uygurca metinlerin ele alındığı ilk yayın, Uigurica’dır. Bu yayını gerçekleştiren kişi de Müller’dir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 75

Günümüzde hâla çıkan BTT’nin ilk sayısını kim veya kimler çıkarmıştır?

Bang ve i A. von Gabain

W. K. Müller

Von Le Coq

Hsüangtsang

Hazai ve P. Zieme

Açıklama:

Günümüzde hâla çıkan BTT’nin ilk sayısını 1971’de G. Hazai ve P. Zieme yayımlamışlardır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 76

Ötüken Uygur Kağanlığının (744-840) merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

Karabalsagun

Kobdo

Koço

Bay-Balık

Tiyenşan

Açıklama:

Ötüken Uygur Kağanlığının (744-840) merkezi Orhun nehri üzerinde yer alan Karabalgasun’dur.

Doğru Cevap: A

Soru 77

Uygur etnik adı, ilk olarak aşağıdakilerden hangisinde geçmiştir?

Bilge Kağan yazıtının doğu yüzü 37. satırı

Köl Tigin yazıtının güney yüzü 10. satırı

Ton Yukuk yazıtının batı yüzü 7. satırı

Altun Yaruk

İyi Düşünceli Prensle Kötü Düşünceli Prens

Açıklama:

Uygur etnik adı, ilk olarak Bilge Kağan yazıtının doğu yüzü 37. satırında şöyle geçmektedir

Doğru Cevap: A

Soru 78

Aşağıdakilerden hangisi Bögü Kağan'ın Maniheizm'i kabul etme sebeplerinden biri değildir?

Halka eşit haklar vermek istemesi

Ticaret ihtiyacı

Çinlilerin bu dinden nefret etmesi

Bu dinin kabulü ile halkın kültür seviyesinin yükselecek olması

Mani dininin bedene ve maddî şeylere nefretle bakması

Açıklama:

Kağanın Mani dinini kabul edişinin türlü sebepleri olsa gerektir. Ancak fikir yürüterek bulunabilecek olası sebepler arasında şunları gösterebiliriz:

Mani dininin bedene ve maddî şeylere nefretle bakması askerî karaktere sahip kağana cazip gelmiş olabilir.
Aynı zamanda bu dinin kabulü ile halkın kültür seviyesi yükselecek ve kağan savaşçı bir halk olan tebaasından beklediği disiplini görmüş olacaktı.
Bögü Kağan’ın Maniheizmi resmî din olarak seçmesinin bir başka nedeni de Çinlilerin bu dinden nefret etmesidir.
Kağan, halkının yerleşik hayatın inceliklerini de öğrenmelerini istiyordu; ancak bunun Çinliler aracılığı ile değil daha batıdaki halklar aracılığı ile gerçekleşeceğine inanıyordu.
Bugün de olduğu gibi bir idarecinin siyasal gücü her zaman için kendi halkının iktisadi üstünlüğüne bağlıdır. Onun için Bögü Kağan’ın dinlerini kabul ederek Soğdlarla ittifak kurması son derece önemlidir, çünkü Köktürkler döneminde olduğu gibi özellikle Batı bölgeleri ticaretinde Soğdlar usta idiler ve Kağan’ın da bu ticarete ihtiyacı vardı.

Doğru Cevap: A

Soru 79

Ötüken Uygur Kağanlığı kimler tarafından tarih sahnesinde silinmiştir?

Kırgızlar

Köktürkler

Karluklar

Araplar

Soğdlar

Açıklama:

Ötüken Uygur Kağanlığı 840’ta Kırgızlar tarafından tarihe gömülmüştür.

Doğru Cevap: A

Soru 80

Türklerin Budizmle tanışmaları aşağıdakilerden hangisinin zamanına denk gelir?

I. Köktürk

Uygur

Basmıl

Karahanlı

II. Köktürk

Açıklama:

Türklerin Budizmle tanışmaları Uygurlarla olmamıştır. Budizm ve bununla ilgili olarak Bumın’in ikinci oğlu Muhan Kağan (553-572)’ın adı 572-580 yılları arasındaki I. Köktürk Kağanlığı’ndaki olayların anlatıldığı Bugut yazıtında ve Çin kaynaklarında geçmektedir. Çin kaynaklarında Muhan için Çin’in başkentinde (Çan-gan) bir Türk tapınağı yaptırıldığı haber verilmektedir. Türkler arasında Budizm konusundaki en önemli olay ise Muhan’ın kardeşi Taspar Kağan’ın (572-581) Budizmi Çinli rahip Hui-lin’in telkinleriyle kabul edip ardından manastırlar yaptırması ve Kuzey Çin imparatorundan dinî kitaplar göndermesini istemesidir. Bir sutra’yı (Nirvanasutra) Türk diline çevirmek için ilk girişim bu döneme rastlar. Bugün için elde bulunmayan, ancak Çin kaynaklarında varlığından bahsedilen bu sutranın hangi harflerle yazılmış olduğuna dair en ufak bilgi yoktur.

Doğru Cevap: A

Soru 81

Aşağıdakilerden hangisi Uygur alfabesinin yaygınlık kazandığının bir delilidir?

Kaşgarlı Mahmud’un bu alfabe için kullandığı “Türk alfabesi” demesi

Geç dönem Soğd alfabesinden çıkması

Brahmi ve Tibet yazısı ile yazılmış yazmaların da olması

Maniheist Türkler arasında kullanılmış olması

Uygur alfabesinin aslen 14 harften ibaret olması

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 82

Aşağıdakilerden hangisi Uygur yazı sistemi için söylenemez?

Alfabedeki bütün harfler okunaklı olarak günümüze kalmıştır.

Uygurcada Türkçenin 8 ünlüsü; elif, vav, ye harfleri ile yazılır.

Söz başı /a/ ünlüsü elif + elif (çoğunlukla tek elif) ile yazılır.

Uygur alfabesi aslen 14 harften ibarettir.

Uygur alfabesindeki ünsüz işaretleri Türkçe için son derece yetersizdir.

Açıklama:

Uygur alfabesi aslen 14 harften ibarettir, fakat okunaklı ancak dört-beş harfi tanımlayabiliyoruz. Diğerleri hep bu dört-beş harften oluşmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 83

Uygur alfabesini aşağıdaki isimlerden hangisi çözmüştür?

F. W. K. Müller

A. Caferoğlu

V. Bang

A. von Gabain

G. Hazai

Açıklama:

F. W. K. Müller, kazılarda bulunan metin lerdeki Uygur alfa besini ve diğer alfabele ri çözerek 1898-1914 yılları arası Doğu Türkistan’da yapılan kazılardan elde edilen yazmaların çoğunun Türkçe, yani -o dönemin Türkçesi-Uygur Türkçesi olduğunu meydana çıkarır. Müller, Uygur harfli yazmaları Moğol yazısının yardımıyla çözmüştür, çünkü Moğollar, Uygur yazısını tâ Cengiz zamanında benimsemiş bulunuyorlardı.

Doğru Cevap: A

Soru 84

Aşağıdakilerden hangisi Uygurca metinlerin ele alındığı ilk yayındır?

Uigurica

Manichaica I

Manichaica III

Türkische Turfan-Texte

Berliner Turfantexte

Açıklama:

Uygurca metinlerin ele alındığı ilk yayın, Uigurica’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 85

Aşağıdakilerden hangisi Uygurca metinlerin ele alındığı yayınlardan biri değildir?

Turfantexte

Uigurica I

Uigurica IV

Manichaica III

Türkische Turfan-Texte II

Açıklama:

V. Bang ve öğrencisi A. von Gabain’in birlikte çıkardıkları bir başka süreli yayın daha vardır: Türkische Turfan-Texte (TTT). Bu yayının ilk altı sayısı Bang ve Gabain’e ait olup bu yayınlarda beş ayrı metin araştırması ve bir indeks bulunmaktadır (TTT I, 1929; TTT II, 1929; TTT III 1930;.TTT IV, 1930; TTT V, 1931; TTT VI, 1934). 1959’da son sayısı yani 10. sayısı çıkan bu dergi Berliner Turfantexte (BTT) adı ile devam etmiştir. Günümüzde hâla çıkan BTT’nin ilk sayısını 1971’de G. Hazai ve P. Zieme yayımlamışlardır (O. F. Sertkaya, “Turfan Metinleri ve Yapılan Yayımları”, Türkiyat Mecmuası XIX, İstanbul 1980).

Doğru Cevap: A

Ünite 2

Soru 1

Hangisi Budist ve Maniheist Uygurların kendi dillerine eser tercümesi yaptıkları dillerden birisi değildir?

Soğdça

Moğolca

Toharca

Sanskritçe

Tibetçeden

Açıklama:

Koço Uygur Kağanlığı zamanında İpek Yolu üzerindeki Hami, Koço ve Beşbalık’a yerleşen, kervan yollarından alınan vergilerle refah düzeylerini artıran Uygurlar, inandıkları Budizme, Maniheizme, Hıristiyanlığa ait eserleri kendi dillerine çevirmişlerdir. Çoğunluğunu Budist ve Maniheist Uygurların verdiği bu eserler Soğdça, Çince, Toharca, Sanskritçe ve Tibetçeden çevrilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 2

Orhun Yazıtlarının bulunup 1893’te okunmasından sonra Türkolojiye artan ilgi sonucu Doğu Türkistan’da düzenlenen araştırma gezilerinden ilkini kim düzenlemiştir?

Fin

İngiliz

Rus

Alman

Japon

Açıklama:

19. yüzyılın sonlarında Orhun ve Yenisey vadisinde Orhun yazıtları bulunup 1893’te V. Tomsen tarafından okunduktan sonra Batı bilim dünyasında Türkoloji araştırmalarına ilgi birdenbire artmış, Türklerden kalan daha başka yazılı belgeleri ele geçirmek için bilim kuruluşları Doğu Türkistan’a seferler düzenlemeye başlamıştır. 1889’den Birinci Dünya Savaşı’na kadar süren bu araştırma gezilerine Fin, Rus, İngiliz, Alman, Fransız, Japon, İsveçli ve Çinli bilim adamları katılmışlardır. Doğu Türkistan’a yapılan araştırma gezilerinin ilki Ruslar tarafından gerçekleştirilmiştir. İlk Rus heyeti, G. E. Grumm-Grjimaylo ve M. V. Pevtsov başkanlığında 1889-1890 yıllarında düzenlenmiştir

Doğru Cevap: C

Soru 3

Uygurlar “görülecek şey, sahne eseri” anlamında hangi kelimeyi kullanmışlardır?

körünç

közgü

közünük

közüngü

körüngü

Açıklama:

Uygurlar “görülecek şey, sahne eseri” anlamında “körünç” kelimesini kullanmışlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Hangisi Toharcadan genişletmelerle Uygurcaya çevrilen bir körünç “görülecek şey, sahne eseri” olarak yazılmıştır?

Maitrisimit

Nirvanasutra

Altun Yaruk

Kuan-şi-im Pusar

Sekiz Yükmek

Açıklama:

Toharcadan genişletmelerle Uygurcaya çevrilen Maitrisimit, körünç “görülecek şey, sahne eseri” olarak yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 5

Eski Uygur Türkçesinde kitaptaki bölümler için hangi kelime kullanılmıştır?

bölgü

bölüş

ülgü

ülüş

yarık

Açıklama:

Maitrisimit, körünç “görülecek şey, sahne eseri” olarak yazılmıştır. Karşılıklı konuşma hâlinde yazılan bu kitap yukarıda sözü edilen körünç başlıkları ile ilk temsilî eserlerden biri olduğu kanaatini vermektedir. Eser, 27 bölümden (ülüş), bir giriş (yükünç) ve 28 fasıldan ibarettir.

Doğru Cevap: D

Soru 6

Buda’nın vaazlarını konu alan eserler için Uygurca’da hangisi kullanılmıştır.

körünç

körünççi

yükünç

ülüş

sudur

Açıklama:

Budist Uygur sahasında Buda vaazlarını konu alan sutralar (Uygurca sudur) da yazılmıştır. Sutraların büyük çoğunluğu Uygurcaya çevrilmiştir: Nirvanasutra, Maytrisudur, Saddharma-pundarika sutra, Suvarnaprabhasa sutra, Amitabhasutra gibi.

Doğru Cevap: E

Soru 7

Uygur dönemine ait eserlerden adını öğrendiğimiz Arpın Çor Tigin kimdir?

Dönemin kağanıdır

Uygurların Çin'deki elçisidir.

Bilinen ilk Türk çevirmendir.

Bilinen ilk Türk şairdir.

Bilinen ilk Türk yazardır.

Açıklama:

İlk Türk şairi olarak bilinen Arpın Çor Tigin’in de aşk konusunda yazılmış bir şiiri, Maniheist yazmalar arasındadır. Bu şiirin, Türk lirik şiirinin ilk ve en eski örneği olduğunu R. R. Arat 1960’ta söylemiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Hangisinin Mani’nin yazdığı yedi kitaptan birinin Uygurca çevirisi olduğu sanılmaktadır?

İki Yıltız Nom

Sekiz Yükmek

Altun Yaruk

Ayıg Ögli Tigin Edgü Ögli Tigin

Vap hua ki atlıg nom çeçeki sudur

Açıklama:

Uygurca adı İki Yıltız Nom (İki Kök Kitabı) olan metnin Mani’nin yazdığı yedi kitaptan birinin Uygurca çevirisi olduğu sanılmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 9

Kaşgarlı Mahmud’un verdiği bilgilere göre kelimenin başında bulunan م harﬂerini Oğuzlar dışında hangi Türk boyu ب’ye çevirir?

Suvarlar

Karluklar

Karahanlılar

Yağmalar

Çiğiller

Açıklama:

Kaşgarlı Mahmud’un 11. yy’da Oğuz özelliği olarak tespit ettiği b ~ m değişimi üç büyük yazıt arasında da vardır. (“Kelimenin başında bulunan م harﬂerini Suvarlarla Oğuzlar, Kıpçaklar ب’ye çevirirler. Türkler -Karahanlı Türkleri- men bardum, Suvarlarla Kıpçaklar, Oğuzlar ben bardum der.” DLT I-31).

Doğru Cevap: A

Soru 10

Orhun Türkçesindeki b- sesi kendisinden sonra hangi seslerin bulunması halinde m- olur?

/b/, /p/

/d/, /t/

/n/, /ŋ/

/m/

/s/, /ş/

Açıklama:

Orhun Türkçesindeki b- sesi kendisinden sonra hangi /n/, /ŋ/ bulunması halinde m- olur: ben “ben” T 47, men KT G11 > men Kalyanam. V.1; buŋ T 57 > muŋ Kalyanam. XXVI.1.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Aşağaki yapıtlardan hangisi Uygur yazılı ürünleri arasında büyük yer tutmaktadır?

Budist

Maniheist

Zerdüşt

Hristiyan

İslami

Açıklama:

Uygur yazılı ürünleri arasında Budist yapıtları büyük yer tutmaktadır. 762’de resmî din olarak kabul edilen Maniheizmle ilgili elyazmaları ise Budizmle ilgili olanlara göre çok daha azdır. Hıristiyanlığın Nesturî mezhebi ile ilgili Uygurca yazmaların sayısı ise çok çok azdır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Aşağıdaki milletlerden hangisi Türklerden kalan yazılı belgeleri ele geçirmek için Doğu Türkistan’a araştırma gezilerini ilk gerçekleştirmiştir?

Fin

Rus

İngiliz

Alman

Fransız

Açıklama:

Doğu Türkistan’a yapılan araştırma gezilerinin ilki Ruslar tarafından gerçekleştirilmiştir. İlk Rus heyeti, G. E. Grumm-Grjimaylo ve M. V. Pevtsov başkanlığında 1889-1890 yıllarında düzenlenmiştir. 1898 yılında Rus arkeologlarından Klementz Turfan yöresinde araştırmalar yapmıştır. Daha sonraki (1909-1910 ve 1914-1915) Rus araştırma heyetlerinin başkanlığında S. S. Oldenburg bulunmuştur. S. E. Malov da 1909-1910 ve 1913-1914 yılları arasında bu bölgede yaptığı araştırmalarda önemli yazmalar elde etmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Aşağıdaki heyetlerden hangisi Uygurca yazılı metinlerin toplanmasında en büyük gayreti ve başarıyı göstermiştir?

Fransız

Japon

Alman

Rus

İngiliz

Açıklama:

Uygurca yazılı belgelerin toplanmasında en büyük gayreti ve başarıyı Alman heyetleri göstermiştir. Prusya Bilimler Akademisinin düzenlediği dört büyük Turfan seferi sonrasında pek çok Uygurca yazma ve basma elde edilmiştir. En sonunda Birinci Dünya Savaşından sonra Çin hükümeti bu talana son vererek bulunan eserlerin Pekin’e gönderilmesi kararını almıştır. Ancak bu karara uymayanlar da yok değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Budist Uygur yazılı belgelerinin büyük kısmı aşağıdaki dillerden hangisinden çevrilmiştir?

Tibetçe

Toharca

Soğdça

Çince

Sanskritçe

Açıklama:

Budist Uygur yazılı belgelerinin büyük bölümü Çinçe, Tibetçe, Toharca, Soğdça ve Sanskritçeden yapılmış çevirilerdir. Bu nedenle bugün Türkologlar arasında, Uygur yazılı ürünlerinin özgün nitelikli olmadığını düşünenler de vardır. Ancak çeviri olan bu eserlerde çoğu kez genişletme ve eklemelere gidilmiş, böylelikle metnin daha iyi anlaşılır duruma getirilmesine çalışılmıştır. Çeviri eserlerin yanında az sayıda özgün (telif) eser de vardır. Eldeki çeviri eserlerin büyük kısmı Çince’den yapılmış olanlardır.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Maitrisimit eseri Uygurcaya aşağıdaki dillerden hangisinden çevrilmiştir?

Soğdça

Çince

Sanskritçe

Tibetçe

Toharca

Açıklama:

Toharcadan genişletmelerle Uygurcaya çevrilen Maitrisimit, bu şekilde körünç “görülecek şey, sahne eseri” olarak yazılmıştır. Maitrisimit’in bir kısmı Buda’nın hayatını an- lattığından, konu bakımından avadana’ların arasına girdiği gibi, bir kısmı da onun vaazlarını içine alır, yani sutra’lara aittir.

Doğru Cevap: E

Soru 16

Aşağıdaki eserlerden hangisi Budist Türk edebiyatında uydurma sutralara örnektir?

Sekiz Yükmek

Nirvanasutra

Maitrisimit

Kalyanamkara et Papamkara

Maytrisudur

Açıklama:

Budist Türk edebiyatında Çince’den çevrilmiş uydurma (=apocryphal) sutra’lar da vardır. Sekiz Yükmek “Sekiz Yığın” adlı sutra, bu türe girmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Aşağıdaki tarihlerden hangisinde Uygurlar Maniheizmi devlet dini olarak kabul etmiştir?

745

762

810

827

840

Açıklama:

762’de Maniheizmin devlet dini olarak kabul edilişinden 840 yılında Uygurların Doğu Türkistan’a göç etmesine kadarki 80 yıl boyunca Maniheist Uygur edebiyatının ilk ürünlerini vermeye başladığı söylenebilir.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Aşağıdaki konulardan hangisi için Huastvanif metni hazırlanmıştır?

Aşk

Tabiat sevgisi

Tövbe etmek

Dinsel çoşku

Hayvan sevgisi

Açıklama:

Günah çıkartarak tövbe etmek için hazırlanmış metinler arasında en önemlisi Huastvanift’tir. Koço ve Dunhuang çevresinde bulunan Huastvanift yazmaları, Mani ve Uygur alfabesi ile yazılmış olup bunların Soğdcadan çevrilmiş olabileceği sanılmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Berlin Tufan yazmaları koleksiyonundaki tıp metinleri aşağıdakilerden hangisi tarafından ilk olarak işlenmiş ve yayımlanmıştır?

Hüseyin Namık Orkun

Şinasi Tekin

Ahmet Caferoğlu

Reşid Rahmeti Arat

Saadet Çağatay

Açıklama:

Berlin Turfan yazmaları kolleksiyonundaki tıp metinleri, ilk olarak Reşid Rahmeti Arat tarafından işlenmiş ve yayımlanmıştır (Zur Heilkun- de der Uiguren -Uygurları sağlığa kavuşturma bilgileri üzerine-, Berlin 1930.).

Doğru Cevap: D

Soru 20

Aşağıdaki eklerden hangisi Orhun Türkçesinden farklı olarak Uygurcada gelecek zaman çekimi için kullanılmıştır?

-DAçI

-çI

-sIK

-DIn

-GAy

Açıklama:

Orhun Türkçesinde gelecek zaman çekimi -DAçI, -çI ve -sIK ekleri ile yapılırken Uygurcada bu zamanın çekiminde diğer eklerin yanı sıra -GAy ekinin görülmeye başlaması iki yazı dili arasındaki morfolojik farklardan biridir. -GAy eki, Köktürk harfleriyle yazılmış olan Uygurca Irk Bitig adlı kitapta da geçmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi Budizmin beş temel kuralından biri değildir?

Öldürmemek

Yalan söylememek

İçki içmemek

Domuz eti yememek

Kimsenin karısını almamak

Açıklama:

Budizmin 5 kuralı arasında "domuz eti yememek" bulunmamaktadır. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 22

Fransa’daki Türkçe Budist yazmaların asıl bölümünü 1906-1909 yıllarında aşağıdaki isimlerden hangisi bulmuştur?

P. Pelliot

A. Grünwedel

A. Huth

A. von Le Coq

C. Munk

Açıklama:

Fransa’daki Türkçe Budist yazmaların asıl bölümü P. Pelliot’ nun 1906-1909 yıllarında bulmuştur. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Uygurca yazmaların keşfi ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

1898 yılında Rus arkeologlarından Klementz Turfan yöresinde araştırmalar yapmıştır.

1898-1899 yıllarında Fin bilginlerinden C. Munk ve O. Donner Doğu Türkistan ve Çin’de araştırma gezileri yapmışlardır.

Aurel Stein’in 1900-1901, 1906-1908 ve 1913-1915 tarihlerinde yaptığı araştırma gezilerinde elde ettiği yazmalar, bugün Almanya’da yer almaktadır.

Japonya’daki Uygurca yazmalar, Kont Otani tarafından finanse edilen üç araştırma gezisinde ele geçirilen parçalardır.

Uygurca yazılı belgelerin toplanmasında en büyük gayreti ve başarıyı Alman heyetleri göstermiştir.

Açıklama:

Aurel Stein’in 1900-1901, 1906-1908 ve 1913-1915 tarihlerinde yaptığı araştırma gezilerinde elde ettiği yazmalar, bugün İngiltere’de yer almaktadır. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi "Buda’nın vaazları" anlamına gelmektedir?

Pustaka

Sutra

Darma

Nirvana

Asana

Açıklama:

Cemaat toplantılarında rahiplerin halka okuduğu bu öyküler, çoğu zaman sutralar (Buda’nın vaazları) içine yerleştirilmiştir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Uygurlarda tiyatro sanatının varlığını doğrular nitelikte olan "körünçlemek" kelimesi ne anlama gelmektedir?

Alkışlamak

Seyretmek

Yazmak

İşitmek

Doğrulamak

Açıklama:

Uygurlarda tiyatro sanatının varlığını doğrular nitelikte olan "körünçlemek" "seyretmek" anlamına gelmektedir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Budist vaazlarının en önemlisi sayılan ve Uygurca adı Altun Yaruk olan sutra aşağıdakilerden hangisidir?

Nirvanasutra

Maytrisudur

Saddharma-pundarika sutra

Suvarnaprabhasa sutra

Amitabhasutra

Açıklama:

Bu sutralar içinde en önemlisi S. E. Malov’un 1910’da bir kısmını Sarı Uygurların ibadethanelerinde bulduğu bir kısmını da özel şahısların ellerinden aldığı Suvarnaprabhasa sutra, Uygurca adı ile Altun Yaruk’tur. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Uygurca "darnı" adı verilen metinlerin içeriği aşağıdakilerden hangisinden oluşmaktadır?

Vaazlar

Aşk hikayeleri

Büyü formülleri

Fıkralar

Gezi hikayeleri

Açıklama:

Budist Uygurlara ait yazılı ürünler arasında dharani (Uyg. darnı) adı verilen büyü formüllerinin yazıldığı metinler de vardır. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Aşağıdaki isimlerden hangisi ilk Türk şairi olarak bilinmektedir?

Arpın Çor Tigin

Kaşgarlı Mahmut

Ertunga Han

Yusuf Has Hacip

Satık Buğra Han

Açıklama:

İlk Türk şairi olarak bilinen Arpın Çor Tigin’in de aşk konusunda yazılmış bir şiiri, Maniheist yazmalar arasındadır. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Berlin Turfan yazmaları koleksiyonundaki tıp metinleri, ilk olarak kim tarafından işlenmiş ve yayımlanmıştır?

Muharrem Ergin

Ahmet Caferoğlu

Reşid Rahmeti Arat

Talat Tekin

Ahmet Bican Ercilasun

Açıklama:

Berlin Turfan yazmaları koleksiyonundaki tıp metinleri, ilk olarak Reşid Rahmeti Arat tarafından işlenmiş ve yayımlanmıştır. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Bilge Kağan ve Köl Tigin yazıtlarında 1. tekil şahıs zamiri ne şekilde geçmektedir?

ben

min

men

sin

san

Açıklama:

Bilge Kağan ve Köl Tigin yazıtlarında 1. tekil şahıs zamiri, men “ben” şeklinde geçer. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 31

Orhun ve Uygur Türkçelerini, Eski Türkçe (Alttürkische) adı altında değerlendiren araştırmacı kimdir?

Gabain

Thomsen

Pevtsov

Grumm-Grjimaylo

Klementz

Açıklama:

Orhun ve Uygur Türkçelerini, Eski Türkçe (Alttürkische) adı altında değerlendiren Gabain, yazmış olduğu gramerinde (Alttürkische Grammatik, Leipzig, 1941), “Uygurca” kavramını açıklarken bu yazı dili içerisinde, başta Uygurlar olmak üzere beş boyun ağız özelliklerinin görüldüğünü söyler, fakat bu boyların hangileri olduğunu belirtmez.
Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

"n ağzında yazılmış bir Mani metninde karşımıza çıkacak en önemli farklılık, bağlama ünlüsü olarak ve bazı sözlerin tabanlarında birinci hecenin dışında /ı/ ve /i/ seslerinin yerine /a/ ve /e/’nin gelmesidir."
Aşağıdaki seçeneklerde verilen örneklerden hangisinde yukarıdaki kurala uymayan bir durum söz konusudur?

tapıġ - tapaġ

yalıŋ - yılaŋ

sarsıġ - sarsaġ

tarıġ - taraġ

balıḳ - balaḳ

Açıklama:

Mani metinlerinde tapıġ “hürmet, hizmet, huzur” tapaġ; sarsıġ “kaba” sarsaġ; yalıŋ “yalın, çıplak” yalaŋ; tarıġ “ekin, darı” taraġ; balıḳ “balık; şehir” balaḳ olmuştur.
Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 33

"Koço Uygur Kağanlığı zamanında İpek Yolu üzerindeki Hami, Koço ve Beşbalık’a yerleşen, kervan yollarından alınan vergilerle refah düzeylerini artıran Uygurlar, inandıkları Budizme, Maniheizme, Hıristiyanlığa ait eserleri kendi dillerine çevirmişlerdir. Çoğunluğunu Budist ve Maniheist Uygurların verdiği bu eserler ............'dan/den çevrilmiştir."
Yukarıdaki cümleden boş bırakılan yere aşağıdaki dillerden hangisi getirilirse cümle yanlış olur?

Soğdça

Tibetçe

Mançu-Tunguzca

Toharca

Sanskritçe

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 34

1889'dan Birinci Dünya Savaşı'na kadar süren Doğu Türkistan araştırma seferlerinin ilki hangi hangi millet tarafından gerçekleştirilmiştir?

Çinli

Alman

Japon

Rus

İsveçli

Açıklama:

19. yüzyılın sonlarında Orhun ve Yenisey vadisinde Orhun yazıtları bulunup 1893’te V. Thomsen tarafından okunduktan sonra Batı bilim dünyasında Türkoloji araştırmalarına ilgi birdenbire artmış, Türklerden kalan daha başka yazılı belgeleri ele geçirmek için bilim kuruluşları Doğu Türkistan’a seferler düzenlemeye başlamıştır. 1889’den Birinci Dünya Savaşı’na kadar süren bu araştırma gezilerine Fin, Rus, İngiliz, Alman, Fransız, Japon, İsveçli ve Çinli bilim adamları katılmışlardır. Doğu Türkistan’a yapılan araştırma gezilerinin ilki Ruslar tarafından gerçekleştirilmiştir. İlk Rus heyeti, G. E. Grumm-Grjimaylo ve M. V. Pevtsov başkanlığında 1889-1890 yıllarında düzenlenmiştir.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 35

Bin Buda Mağaraları'nı bularak burada bulunan 24 sandık malzemeyi Londra'ya gönderen araştırmacı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

Grünwedel

Donner

Klementz

Le Coq

Stein

Açıklama:

Aurel Stein’in 1900-1901, 1906-1908 ve 1913-1915 tarihlerinde yaptığı araştırma gezilerinde elde ettiği yazmalar, bugün İngiltere’de yer almaktadır. Stein, 1906-1908 yıllarında yaptığı araştırmalarda ‘Bin Buda Mağaraları’nı bulmuştur. Bura dan elde ettiği 24 sandık malzemeyi Londra’ya göndermiştir.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Kalyanamkara et Papamkara hakkında Türkiye’de yapılan ilk çalışma kime aittir?

Hüseyin Namık Orkun

Şinasi Tekin

Reşit Rahmeti Arat

Talat Tekin

Saadet Çağatay

Açıklama:

Maitrisimit gibi sahneye konulmak üzere yazılmış önemli bir eser de Kalyanamkara et Papamkara (İyi Düşünceli Prensle Kötü Düşünceli Prens) öyküsüdür. Bu eser üzerinde Fransa’da yapılan ilk iki çalışma 1914 yılına aittir. 1940’ta Hüseyin Namık Orkun, Prens Kalyanamkara et Papamkara Hikâyesinin Uygurcası (TDK Yayınları, İstanbul 1940) adı ile çalışmasını yayımladı.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Uygurca metinler arasında körünç (sahne eseri) olarak yazılan iki eser hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

Kuanşi-im Pusar ve Suvarnaprabhasa

Maitrisimit ve Kalyanamkara et Papamkara

Kalyanamkara et Papamkara ve Kuanşi-im Pusar

Suvarnaprabhasa ve Kalyanamkara et Papamkara

Maitrisimit ve Kuanşi-im Pusar

Açıklama:

Maitrisimit gibi sahneye konulmak üzere yazılmış önemli bir eser de Kalyanamkara et Papamkara (İyi Düşünceli Prensle Kötü Düşünceli Prens) öyküsüdür.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Orhun Türkçesi ń birleşik sesi, Uygurcada hangi seslere gelişir?

n, t

n, ç

n, y

n, r

n, l

Açıklama:

n ve y sesleri, Orhun Türkçesinde /ń/ (ny, palatal n) birleşik sesidir. ͡ koń “koyun” KT D12, BK D11; ańıg “kötü, fena” T 34 sözcükleri Orhun yazıtlarında bu sesin bulunduğu örnek sözlerdir. Uygurca n ağzında Orhun Türkçesindeki bu birleşik ses /ń/, y ağzında /y/’ye gelişmiştir, yani Uygurcada, Orhun Türkçesindeki koń ve ańıg sözleri, n ağzında kon ve anıg, y ağzında ise koy ve ayıg olmuştur.
Bu bilgiler ışığında doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 39

Uygurca metinlerde körünç, körünçlük, körünççi, körünçlemek gibi sözlerin geçmesi Uygurlar arasında hangi sanatın varlığının bir kanıtı sayılabilir?

Şiir

Resim

Heykel

Tiyatro

Gravür

Açıklama:

Ayrıca başka Uygur metinlerinde körünçlük ‘üzerinde gösteri yapılan yüksek yer, sahne’, körünççi ‘seyirci’, körünçlemek ‘seyretmek’ gibi sözcüklerin geçmesi Uygurlarda tiyatro sanatının varlığını doğrular niteliktedir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Orhun ve Uygur Türkçelerinin ilk gramer çalışması sayılan Alttürkische Grammatik adlı eser kim tarafından yazılmıştır?

Marcel Erdal

Talat Tekin

F. W. K. Müller

V. Bang

A. von Gabain

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 41

Uygur Türkçesindeki n ağzında addan sıfat yapım eki aşağıdakilerden hangisidir?

amaz

anaz

lag

alam

Açıklama:

lag

Doğru Cevap: C

Soru 42

Uygur Türkçesi n ağzında belirtme durum eki aşağıdakilerden hangisidir?

amaz

anaz

alam

lag

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 43

Uygur yazısı ile yazılmış, yazılış yılı belirlenebilen en eski metnin yazıldığı dönem aşağıdakilerden hangisidir?

8. yy

9. yy

10. yy

11. yy

12. yy

Açıklama:

9. yy

Doğru Cevap: B

Soru 44

Uygur yazılı ürünleri arasında aşağıdakilerden hangisiyle ilgili yapıtlar daha fazla yer tutmaktadır?

Maniheizm

Hristiyanlık

İslam

Budizm

Hinduizm

Açıklama:

Budizm

Doğru Cevap: D

Soru 45

Budist Uygur edebiyatındaki metinler büyük çoğunlukta hangi dilden çevrilmiştir?

Japonca

Çince

Moğolca

Hintçe

Fince

Açıklama:

Çince

Doğru Cevap: B

Soru 46

Budist Uygur sahasında Buda vaazlarını konu alan sutralar (Uygurca sudur) da yazılmıştır. Sutraların büyük çoğunluğu Uygurcaya çevrilmiştir.
Bu sutralar içinde en önemlisi olan ve S. E. Malov’un 1910’da bir kısmını Sarı Uygurların ibadethanelerinde bulduğu bir kısmını da özel şahısların ellerinden aldığı sutra aşağıdakilerden hangisidir?

Amitabhasutra

Saddharma-pundarika sutra

Maytrisudur

Suvarnaprabhasa sutra

Nirvanasutra

Açıklama:

Suvarnaprabhasa sutra

Doğru Cevap: D

Soru 47

İlk Türk şairi olarak bilinen ve Maniheist yazmalar arasında da eserleri bulunan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Bilge Kağan

Arpın Çor Tigin

Kül Tigin

Yollıg Tigin

Tenri Kağan

Açıklama:

Arpın Çor Tigin

Doğru Cevap: B

Soru 48

Maniheist Uygur edebiyatı eserlerinden olan Huastvanift ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Günah çıkartarak tövbe etmek için hazırlanan bir metindir.

Koço ve Dunhuang çevresinde bulunmuştur.

Mani alfabesi ile yazılmıştır.

Eser üzerinde 1904 yılında F. W. K. Müller’in başlattığı pek çok çalışma vardır.

Eserin orijinalinin Soğdcadan çevrilmiş olabileceği sanılmaktadır.

Açıklama:

Mani ve Uygur alfabesi ile yazılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Orhun yazıtları arasında bile farklı ağız özelliklerini fark etmek mümkündür.
Kaşgarlı Mahmud’un 11. yy’da Oğuz özelliği olarak tespit ettiği değişim aşağıdakilerden hangisidir?

b ~ m değişimi

k ~ t değişimi

b ~ d değişimi

l ~ v değişimi

m ~ n değişimi

Açıklama:

b ~ m değişimi

Doğru Cevap: A

Soru 50

Maniheist çevrede yazılmış olduğu sanılan, Türk-runik harfleriyle yazılı olan Irk Bitig hangi konuda yazılmıştır?

Ekonomi

Hukuk

Tarım

Kahramanlık

Fal

Açıklama:

Maniheist çevrede yazılmış olduğu sanılan, Türk-runik harfleriyle yazılı olan eser Irk Bitig “Fal Kitabı”dır.

Doğru Cevap: E

Soru 51

Orhun ve Uygur Türkçelerini, Eski Türkçe (Alttürkische) adı altında değerlendirerek Alttürkische Grammatik adıyla bir gramer kitabı yazan kimdir?

A. Von Le Coq

Talat Tekin

Şinasi Tekin

A. Von Gabain

F. W. K. Müller

Açıklama:

A. Von Gabain, Orhun ve Uygur Türkçelerini, Eski Türkçe (Alttürkische) adı altında değerlendirerek Alttürkische Grammatik adıyla bir gramer kitabı yazmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 52

Eski Uygur Türkçesi ağızları arasındaki fark meselesinde hangi ses ölçüt olarak alınır?

/ŋ/

/ń/

/t/

/ş/

/d/

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 53

Mani metinlerinde tarıġ “ekin, darı” kelimesi nasıl geçer?

tarıġ

taraġ

taruġ

tarı

taru

Açıklama:

İki ağız arasındaki farklılık bu seslerden ibaret değildir. n ağzında yazılmış bir Mani metninde karşımıza çıkacak en önemli farklılık, bağlama ünlüsü olarak ve bazı sözlerin tabanlarında birinci hecenin dışında /ı/ ve /i/ seslerinin yerine /a/ ve /e/’nin gelmesidir. Mani metinlerinde tapıġ “hürmet, hizmet, huzur” tapaġ; sarsıġ “kaba” sarsaġ; yalıŋ “yalın, çıplak” yalaŋ; tarıġ “ekin, darı” taraġ; balıḳ “balık; şehir” balaḳ olmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 54

Hangisi Budist ve Maniheist Uygurların çeviriler yaptığı dillerden biri değildir?

Soğdça

Toharca

Sanskritçe

Tibetçe

Moğolca

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 55

Hangisi Mani’nin Maniheizm sistemini kurarken yararlı gördüğü noktalarını toplayarak yararlandığı inanışlardan birisidir?

Burkancılık

Taoculuk

Şamanizm

Hinduizm

Şintoizm

Açıklama:

Maniheizm: 216-277 yılları arasında yaşamış olan Mani tarafından kurulmuştur. Mani, Hıristiyanlık, Zerdüştlük ve Burkancılığın yararlı gördüğü noktalarını toplayarak kendi sistemini kurmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 56

Uygur yazısı ile yazılmış, yazılış yılı belirlenebilen en eski metin kaçıncı yüzyıla aittir?

10.

Açıklama:

Uygurca denilince, Uygur yazısı ile yazılmış, yazılış yılı belirlenebilen en eski metnin yazıldığı dönem olan 9. yy’dan başlatılarak yüzyıllarca altın devresini yaşamış, en eski Türk kültür dilini anlıyoruz.

Doğru Cevap: D

Soru 57

Hangi ülke mensupları, 1889’den Birinci Dünya Savaşı’na kadar, Türklerden kalan başka yazılı belgeleri ele geçirmek için Doğu Türkistan’a düzenlenen araştırma gezisine katılmamıştır?

İngiliz

Alman

Belçikalı

Fin

Japon

Açıklama:

yüzyılın sonlarında Orhun ve Yenisey vadisinde Orhun yazıtları bulunup 1893’te V. Thomsen tarafından okunduktan sonra Batı bilim dünyasında Türkoloji araştırmalarına ilgi birdenbire artmış, Türklerden kalan daha başka yazılı belgeleri ele geçirmek için bilim kuruluşları Doğu Türkistan’a seferler düzenlemeye başlamıştır. 1889’den Birinci Dünya Savaşı’na kadar süren bu araştırma gezilerine Fin, Rus, İngiliz, Alman, Fransız, Japon, İsveçli ve Çinli bilim adamları katılmışlardır.

Doğru Cevap: C

Soru 58

Hangisi Uygurcada “görülecek şey, sahne eseri” anlamında kullanılan bir terimdir?

körünç

körüm

körügme

körkitdeçi

körtle

Açıklama:

Toharcadan genişletmelerle Uygurcaya çevrilen Maitrisimit, bu şekilde körünç “görülecek şey, sahne eseri” olarak yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 59

Hangisi Uygurlarda tiyatro sanatının varlığını doğrulayan kelimelerden birisidir?

körgüsemek

körünçlük

körümçi

körtle

körklemek

Açıklama:

Toharcadan genişletmelerle Uygurcaya çevrilen Maitrisimit, bu şekilde körünç “görülecek şey, sahne eseri” olarak yazılmıştır. /…/ Ayrıca başka Uygur metinlerinde körünçlük ‘üzerinde gösteri yapılan yüksek yer, sahne’, körünççi ‘seyirci’, körünçlemek ‘seyretmek’ gibi sözcüklerin geçmesi Uygurlarda tiyatro sanatının varlığını doğrular niteliktedir.

Doğru Cevap: B

Soru 60

Uygurlar tarafından Çinceden çevrilen Sekiz Yükmek eserinin adının anlamı nedir?

Sekiz Yol

Sekiz Rahip

Sekiz Öğrenci

Sekiz Yığın

Sekiz Işık

Açıklama:

Budist Türk edebiyatında Çince’den çevrilmiş uydurma (=apocryphal) sutra’lar da vardır. Sekiz Yükmek “Sekiz Yığın” adlı sutra, bu türe girmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 61

Alttürkische Grammatik (Leipzig, 1941) adlı eseri, aşağıdaki isimlerden hangisi yazmıştır?

A. von Gabain

A. von Le Coq

Friedrich W. K. Müller

A. Grünwedel

A. Huth

Açıklama:

Uygurcada y ve n ağzını açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisi Mani metinlerinde kullanılan araç durum ekidir?

+an

+ın

+un

+ag

+lag

Açıklama:

Uygurcada y ve n ağzını açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 63

Aşağıdakilerden hangisi Budizm'in beş kuralından biri değildir?

Oruç tutmak

Öldürmemek

Yalan söylememek

İçki içmemek

Hırsızlık yapmamak

Açıklama:

Uygurca yazılı metinleri özetleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 64

Aşağıdakilerden hangisi Uygurca için doğru bir ifadedir?

9. yüzyıldan başlayan Türk kültür dilidir.

Devamlı surette gelişen bir edebiyatı bulunmaz.

Yazılı ürünleri sayılı mezar taşından ibarettir.

Geniş bir sahaya yayılmamıştır.

Türk-runik alfabesiyle yazılmıştır.

Açıklama:

Uygurca yazılı metinleri özetleyebileceksiniz.
Uygurca denilince, Uygur yazısı ile yazılmış, yazılış yılı belirlenebilen en eski metnin yazıldığı dönem olan 9. yy’dan başlatılarak yüzyıllarca altın devresini yaşamış, en eski Türk
kültür dilini anlıyoruz. Uygurlardan daha önce Köktürklerin yazıları, yani oyma (Türk-runik) alfabesi ile bize kadar gelmiş olan Köktürk yazısı vardır, ancak Köktürk yazısının devamlı surette gelişen bir edebiyatı bulunmamaktadır. Fakat Uygur yazıları ve Uygur dili vesikaları, sayılı mezar taşından ibaret olmayıp parlak bir devri aydınlatan, geniş sahalara yayılmış bir kültürün dilidir.

Doğru Cevap: A

Soru 65

Aşağıdaki hangi ülke Uygurca yazmaların keşfinde en büyük gayreti ve başarıyı göstermiştir?

Almanya

Finlandiya

Fransa

Rusya

Japonya

Açıklama:

Uygur edebiyatını betimleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 66

Aşağıdakilerden hangisi Uygurcadaki ağızlar için söylenemez?

Budist ve Mani metinlerinin büyük kısmı y ağzı ile yazılmıştır.

Mani metinlerinin çoğunluğu ise n ağzı konuşurları tarafından yazılmıştır.

Mani metinlerinin az olduğundan y ağzı konuşurlarının üstünlüğü ortaya çıkar.

n ağzında yazılmış bir Mani metninde bağlama ünlüsü /a/ ve /e/ gelir.

Uygur Türkçesinde n, y ve ń ağızları vardır.

Açıklama:

Uygur Türkçesinde n ve y ağızları vardır. Buradaki n ve y sesleri, Orhun Türkçesinde /ń/ (n͡y, palatal n) birleşik sesidir.

Doğru Cevap: E

Soru 67

"n ağzında yazılmış bir Mani metninde karşımıza çıkacak en önemli farklılık, bazı sözlerin tabanlarında birinci hecenin dışında /ı/ ve /i/ seslerinin yerine /a/ ve /e/’nin gelmesidir." Aşağıdakilerden hangisi bu önermeyi desteklemez?

tapag

sarsag

yalaŋ

tarıg

balak

Açıklama:

tarıg

Doğru Cevap: D

Soru 68

"Tanrıtanımaz (Athee) bir din olan .......... beş temel kuralı vardır." cümlesindeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Şamanizm

Maniheizm

Budizm

Ateizm

Dualizm

Açıklama:

Budizm

Doğru Cevap: C

Soru 69

Aşağıdakilerden hangisi Uygurca için söylenemez?

9. yy’dan başlatılarak yüzyıllarca altın devresini yaşamış bir Türk dilidir.

Geniş sahalara yayılmış bir kültürün dili değildir.

Uygur yazılı ürünleri arasında Budist yapıtları büyük yer tutmaktadır.

Uygur yazıları ve Uygur dili vesikaları, sayılı mezar taşından ibaret değildir.

Hıristiyanlığın Nesturî mezhebi ile ilgili Uygurca yazmaların sayısı ise çok çok azdır.

Açıklama:

Uygur yazıları ve Uygur dili vesikaları, sayılı mezar taşından ibaret olmayıp parlak bir devri aydınlatan, geniş sahalara yayılmış bir kültürün dilidir.

Doğru Cevap: B

Soru 70

Uygurlar Maniheizm'i hangi yılda resmi din olarak kabul etmişlerdir?

762

820

530

417

928

Açıklama:

762

Doğru Cevap: A

Soru 71

Aşağıdaki milletlerden hangisi Doğu Türkistan’a yapılan araştırma gezilerinin ilkini gerçekleştirmiştir?

Ruslar

İngilizler

Fransızlar

Türkler

Almanlar

Açıklama:

Doğu Türkistan’a yapılan araştırma gezilerinin ilki Ruslar tarafından gerçekleştirilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 72

Aşağıdaki isimlerden hangisi Japonya’daki Uygurca yazmaları finanse ettiği üç araştırma gezisiyle bulmuştur?

G. E. Grumm-Grjimaylo

Kont Otani

Aurel Stein

A. von Le Coq

O. Donner

Açıklama:

Japonya’daki Uygurca yazmalar, Kont Otani tarafından finanse edilen üç araştırma gezisinde ele geçirilen parçalardır. Bu araştır ma gezileri 1902-1904, 1908-1909 ve 1910-1914 yılları arasında düzenlenmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 73

Aşağıdakilerden hangisi "Çin kitap tomarı tarzı" anlamına gelen bir terimdir?

körünç

jataka

avadana

putsaka

bodhisattva

Açıklama:

Budist Uygurlardan yazma ve basma eserler kalmıştır. Bu metinler, pustaka formatında, Çin kitap tomarı tarzında, katlama kitap gibi çeşitli kitap biçimlerinde hazırlanmışlardır.

Doğru Cevap: D

Soru 74

Aşağıdakilerden hangisi Maitrisimit hakkında söylenemez?

Toharcadan genişletmelerle Uygurcaya çevrilmiştir.

Bir körünç eseridir.

Bir kısmı Buda'nın hayatını anlatır.

Berlin Akademisinde A. von Gabain tarafından 1959’da bulunmuştur.

30 fasıldan ibarettir.

Açıklama:

Eser, 27 bölümden (ülüş), bir giriş (yükünç) ve 28 fasıldan ibarettir.

Doğru Cevap: E

Soru 75

Günah çıkartarak tövbe etmek için hazırlanmış metinler arasında en önemlisidir.
Koço ve Dunhuang çevresinde bulunmuştur.
Mani ve Uygur alfabesi ile yazılmış olup bunların Soğdcadan çevrilmiş olabileceği sanılmaktadır.

Yukarıda özellikleri sıralanmış metin aşağıdakilerden hangisidir?

Huastvanift

Manichaica

İki Yıltız Nom

Sekiz Yükmek

Kalyanamkara et Papamkara

Açıklama:

Huastvanift

Doğru Cevap: A

Soru 76

Aşağıdakilerden hangisi Budizm'in beş temel kuralı arasında sayılmaz?

Öldürmemek

Yalan söylememek

İçki içmek

Hırsızlık yapmamak

Kimsenin karısını almamak

Açıklama:

Budizmin beş temel kuralı vardır: 1. Öldürmemek, 2. Yalan söylememek, 3. İçki içmemek, 4. Hırsızlık yapmamak, 5. Kimsenin karısını almamak. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 77

Aşağıdakilerden hangisi Uygur yazıları ve dili hakkında doğru bilgi içermektedir?

Gelişen bir edebiyatı bulunmamaktadır.

Geniş sahalara yayılmış bir kültürün dilidir.

Uygur yazılı ürünleri arasında İslami yapıtları büyük yer tutmaktadır.

Hıristiyanlığın Nesturî mezhebi ile ilgili Uygurca yazmaların sayısı ise çok fazladır.

Yunanca eserler çok verilmiştir.

Açıklama:

Uygur yazıları ve Uygur dili vesikaları, sayılı mezar taşından ibaret olmayıp parlak bir devri aydınlatan, geniş sahalara yayılmış bir kültürün dilidir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 78

Budist Uygurlardan kalan Buda ve Boddhisavattların başından geçen olayları anlatan öyküler aşağıdakilerden hangisidir?

Avadana ve Jataka

Maitrisimit ve Maitreya

Maitreya

Kalyanamkara et Papamkara

İyi ve Kötü Prens Öyküsü

Açıklama:

Budist Uygurlardan kalan Buda ve Boddhisavattların başından geçen olayları anlatan avadana ve jataka öyküleri daha çok, rahip olmamakla birlikte Budizmi kabul eden
halk topluluklarına dinsel çoşku vermek için yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 79

Toharcadan genişletmelerle Uygurcaya çevrilen Maitrisimit hakkında, aşağıdakilerden hangi bilgi yanlıştır?

Bir kısmı Buda’nın hayatını anlattır.

Şiir şeklinde yazılmış bir eserdir.

Karşılıklı konuşma hâlinde yazılmıştır.

Eser, 27 bölümden, bir giriş ve 28
fasıldan ibarettir.

Budanın dinî temsil kademelerini, dinini yükseltmek ve tanıtmak için yaptığı hareketleri anlatır.

Açıklama:

Maitrisimit’in bir kısmı Buda’nın hayatını anlattığından, konu bakımından avadana’ların arasına girdiği gibi, bir kısmı da onun vaazlarını içine alır, yani sutra’lara aittir. Budanın dinî temsil kademelerini, dinini yükseltmek ve tanıtmak için yaptığı hareket leri anlatır. Eser, 27 bölümden (ülüş), bir giriş (yükünç) ve 28 fasıldan ibarettir. Karşılıklı konuşma hâlinde yazılan bu kitap yukarıda sözü edilen körünç başlıkları ile ilk temsilî eserlerden biri olduğu kanaatini vermektedir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 80

Uygur edebiyatında şiir türünde aşağıdaki verilen bilgilerden hangisi doğru cevap içermektedir?

Şiirlerin çoğu ateş ile ilgilidir.

En önemli özelliği ön uyak bulunmamasıdır.

Bir amacı yoktur.

Şiirler karamsardır.

Açıklama:

Şiirlerin çoğu dinî konuları işledikleri hâlde, aralarında insanın dünya ile ilgisini gösteren, tabiat sevgisini canlandıran ve hayatın hikmetini ortaya koyan çok güzel lirik parçalar da vardır. Bunların büyük kısmı öğretici amaçla, bir kısmı da dinsel çoşku sağlamak amacıyla kaleme alınmıştır. Ayrıca kimi zaman düz yazılı metinler içerisine şiir parçaları yerleştirilerek konuyu daha iyi ve etkili anlatmak amaçlanmıştır. Bu şiirlerin en önemli özelliği ön uyak (alliterasyon) bulunmasıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 81

Aşağıdakilerden hangisi Maniheist Uygur edebiyatı ile ilgili yanlış bilgi içermektedir?

Maniheist Uygurlardan kalan metinler küçük boyutlu yazmalardır.

Yazıların dikkatli ve titiz ellerden çıktığı gözlenir.

Noktalama işaretlerinin kullanımı bakımından da Budist çevreye ait metinlerden kolaylıkla ayırt edilebilir.

Maniheist Uygurlardan kalan metinler büyük mezar taşlarına yazılan yazılardır.

Özellikle hem ön uyakla hem de son uyakla yazılmış başarılı şiir
örnekleri vardır.

Açıklama:

Maniheist Uygurlardan kalan metinler küçük boyutlu yazmalardır. Kimi kez de yazma parçası üzerine ancak birkaç sözcük yazılmıştır. Yazıların dikkatli ve titiz ellerden çıktığı gözlenir. Noktalama işaretlerinin kullanımı bakımından da Budist çevreye ait metinlerden kolaylıkla ayırt edilebilir. Özellikle hem ön uyakla hem de son uyakla yazılmış başarılı şiir örnekleri vardır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 82

Maniheist Uygur edebiyatında, günah çıkartarak tövbe etmek için hazırlanmış metinler arasında en önemlisi aşağıdakilerden hangisidir?

İki Yıltız Nom

Kuan-şi-im Pusar

Huastvanift

Maitrisimit

Kalyanamkara et Papamkara

Açıklama:

Günah çıkartarak tövbe etmek için hazırlanmış metinler arasın da en önemlisi
Huastvanift’tir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 83

Berlin Turfan yazmaları koleksiyonunda ki tıp metinleri, ilk olarak kim tarafından işlenmiş ve yayımlanmıştır?

Reşid Rahmeti Arat

A. v. Le Coq

P. Zieme

Hüseyin Namık Orkun

C. Munk

Açıklama:

Berlin Turfan yazmaları koleksiyonunda ki tıp metinleri, ilk olarak Reşid Rahmeti Arat tarafından işlenmiş ve yayımlanmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 84

Orhun Türkçesinde "sevinmek" kelimesinin yazılımı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

sebin-

sewig

sewin

sewinç

sew

Açıklama:

Orhun Türkçesi -b-, -b > Uygurca -w-, -w
sebin- “sevinmek” BK D2 > sew- Kalyanam. VI.4 (krş. sewig, sewin-, sewinç). Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 85

İlgi hâli eki Uygurcada ünlü veya ünsüzle sonlanan sözlerden sonra, aşağıdakilerden hangisidir?

-sIK

+DA

-GAy

-DAçI

+nIŋ

Açıklama:

İlgi hâli eki Orhun Türkçesinde +Iŋ / +nIŋ iken Uygurcada ünlü veya ünsüzle sonlanan sözlerden sonra +nIŋ’dir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 86

Uygurca y ve n ağzı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Budist ve Mani metinlerinin büyük kısmı n ağzı ile yazılmıştır.

Mani metinlerinin çoğunluğu ise y ağzı konuşurları tarafından yazılmıştır.

Uygurca yazmalar arasında Mani metinlerinin çok sayıdadır.

Uygurca metinlerde y ağzı konuşurları sayıca üstündür.

y ve n ağızlarının arasındaki farklılık bu seslerden ibarettir.

Açıklama:

Doğru cevap D'dir. Budist ve Mani metinlerinin büyük kısmı y ağzı ile yazılmıştır. Mani metinlerinin çoğunluğu ise n ağzı konuşurları tarafından yazılmıştır. Uygurca yazmalar arasında Mani metinlerinin az sayıda olduğu göz önünde bulundurulursa y ağzı konuşurlarının üstünlüğü ortaya çıkar. İki ağız arasındaki farklılık bu seslerden ibaret değildir. n ağzında yazılmış bir Mani metninde karşımıza çıkacak en önemli farklılık, bağlama ünlüsü olarak ve bazı sözlerin tabanlarında birinci hecenin dışında /ı/ ve /i/ seslerinin yerine /a/ ve /e/’nin gelmesidir.

Doğru Cevap: D

Soru 87

I. Maniheizm M.Ö. 563-483 yılları arasında yaşamış olan Mani tarafından kurulmuştur.
II. Mani, Hıristiyanlık, Zerdüştlük ve Burkancılığın yararlı gördüğü noktalarını toplayarak kendi sistemini kurmuştur.
III. Maniheizm, karşıt güçlerin çarpışması (dualizm) üzerine kurulmuştur.
IV. Maniheizm, 3. yy’dan itibaren doğum yeri olan Babilonya’dan eski dünyanın bilinen bütün ülke ve bölgelerine hızla yayılmıştır.
Maniheizm ile ilgili yukarıdaki bilgilerden hangileri doğrudur?

I, II ve III

II, III ve IV

I, III ve IV

I, II ve IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

Doğru cevap B'dir. Maniheizm: 216-277 yılları arasında yaşamış olan Mani tarafından kurulmuştur. Mani, Hıristiyanlık, Zerdüştlük ve Burkancılığın yararlı gördüğü noktalarını toplayarak kendi sistemini kurmuştur. Zerdüşt papazları Maniheizmin güçlenmesi karşısında hükümdara baskı yaparak Mani’yi öldürtürler. Maniheizm, karşıt güçlerin çarpışması (dualizm) üzerine kurulmuştur. Karanlıklar göğü ile ışık göğü durmaksızın savaşır lar. Maniheizm, 3. yy’dan itibaren doğum yeri olan Babilonya’dan eski dünyanın bilinen bütün ülke ve bölgelerine hızla yayılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 88

Uygurca ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Köktürk yazısında Uygur yazılarına kıyasla daha çok örnek vardır.

Uygur yazılı ürünleri arasında Budist yapıtları büyük yer tutmaktadır.

Uygur yazıları ve Uygur dili vesikaları, parlak bir devri aydınlatan, geniş sahalara yayılmış bir kültürün dilidir.

762’de resmî din olarak kabul edilen Maniheizmle ilgili elyazmaları ise Budizmle ilgili olanlara göre çok daha azdır.

Hıristiyanlığın Nesturî mezhebi ile ilgili Uygurca yazmaların sayısı ise çok çok azdır.

Açıklama:

Doğru cevap A'dır. Uygurlardan daha önce Köktürklerin yazıları, yani oyma (Türk-runik) alfabesi ile bize kadar gelmiş olan Köktürk yazısı vardır, ancak Köktürk yazısının devamlı surette gelişen bir edebiyatı bulunmamak tadır. Fakat Uygur yazıları ve Uygur dili vesikaları, sayılı mezar taşından ibaret olmayıp parlak bir devri aydınlatan, geniş sahalara yayılmış bir kültürün dilidir (R. Rahmeti Arat, “Uygur Türkçesinin Türk dili tarihindeki yeri”, İkinci Türk Dili Kurultayı, İstanbul 1934, s. 83-88). Uygur yazılı ürünleri arasında Budist yapıtları büyük yer tutmaktadır. 762’de resmî din olarak kabul edilen Maniheizmle ilgili elyazmaları ise Budizmle ilgili olanlara göre çok daha azdır. Hıristiyanlığın Nesturî mezhebi ile ilgili Uygurca yazmaların sayısı ise çok çok azdır.

Doğru Cevap: A

Soru 89

I. Budist Uygurlardan yazma ve basma eserler kalmıştır.
II. Bu metinler, pustaka formatında, Çin kitap tomarı tarzında, katlama kitap gibi çeşitli kitap biçimlerinde hazırlanmışlardır.
III. Yazmalar kâğıt üzerine fırça ya da kalemle ve siyah mürekkeple yazılmıştır.
IV. Buda ve bodhisattva (= buda adayı) gibi dinî açıdan önemli sözler kırmızı mürekkeple yazılmıştır.
Budist Uygur Edebi metinleriyle ilgili yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

I ve II

II ve III

I ve III

I, II ve III

I, II, III ve IV

Açıklama:

Doğru cevap E'dir. Budist Uygurlardan yazma ve basma eserler kalmıştır. Bu metinler, pustaka formatında, Çin kitap tomarı tarzında, katlama kitap gibi çeşitli kitap biçimlerinde hazırlanmışlardır. Yazmalar kâğıt üzerine fırça ya da kalemle ve siyah mürekkeple yazılmıştır. Buda ve bodhisattva (= buda adayı) gibi dinî açıdan önemli sözler kırmızı mürekkeple yazılmıştır. Kimi yazma ve basmalarda konuyla ilgili küçük resimler de bulunmaktadır. Baskı tekniği Çin’den alınmıştır

Doğru Cevap: E

Soru 90

Aşağıdakilerden hangisi Budist Uygurlardan kalan Buda ve Boddhisavattların başından geçen olayları anlatan öykülerdendir?

Pustaka

Nesir

Jataka

Dhrani

Darnı

Açıklama:

Doğru cevap C'dir. Budist Uygurlardan kalan Buda ve Boddhisavattların başından geçen olayları anlatan avadana ve jataka öyküleri daha çok, rahip olmamakla birlikte Budizmi kabul eden halk topluluklarına dinsel çoşku vermek için yazılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 91

Budist Uygur sahası için önemli olan Suvarnaprabhasa sutra ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Uygurca adı Altun Yaruk’tur.

Çinceden 11. yy başlarında yaşadığı sanılan Beş balıklı Şıngko Seli Tutung adlı bir Uygur bilgini tarafından Uygurcaya tercüme edilmiştir.

Berlin koleksiyonunda her biri tam olan 6 yazmanın kalıntıları vardır.

Leningrad’ta hiç eksiksiz bir yazması bulunmaktadır.

Eser 10 kitap, 31 bölümden ibarettir.

Açıklama:

Doğru cevap C'dir. Budist Uygur sahasında Buda vaazlarını konu alan sutralar (Uygurca sudur) da yazılmıştır. Sutraların büyük çoğunluğu Uygurcaya çevrilmiştir: Nirvanasutra, Maytrisudur, Saddharma-pundarika sutra, Suvarnaprabhasa sutra, Amitabhasutra gibi. Bu sutralar içinde en önemlisi S. E. Malov’un 1910’da bir kısmını Sarı Uygurların ibadethanelerinde bulduğu bir kısmını da özel şahısların ellerinden aldığı Suvarnaprabhasa sutra, Uygurca adı ile Altun Yaruk’tur. Çinceden 11. yy başlarında yaşadığı sanılan, -Hsüan Tsang biyografisini de çeviren- Beş balıklı Şıngko Seli Tutung adlı bir Uygur bilgini tarafından Uygurcaya tercüme edilmiştir. Berlin koleksiyo nunda hiçbiri tam olmayan 6 yazma nın kalıntıları vardır. Leningrad’ta hiç eksiksiz bir yazması bulunmaktadır. Eser 10 kitap, 31 bölümden ibarettir. Bu yazma 1687 yılında kopya edilmiş olmasına rağmen dili klâsik Uygurcadır.

Doğru Cevap: C

Soru 92

I. Maniheist Uygur edebiyatının ürünleri arasında öyküler, dinî metinler , bir Mani manastırı yönetmeliği, tövbe duaları ve ilahiler kalmıştır.
II. Özellikle hem ön uyakla hem de son uyakla yazılmış başarılı şiir örnekleri vardır.
III. İlk Türk şairi olarak bilinen Arpın Çor Tigin’in de aşk konusunda yazılmış bir şiiri, Maniheist yazmalar arasındadır.
IV. Bu şiirin, Türk lirik şiirinin ilk ve en eski örneği olduğunu R. R. Arat 1960’ta söylemiştir.
Maniheist Uygur edebiyatı ile ilgili yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri söylenebilir?

Yalnızca I

I ve II

I, II ve III

II, III ve IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

Doğru cevap E'dir. Maniheist Uygur edebiyatının ürünleri arasında öyküler, dinî metinler yani Maniheistlerin uyacakları kuralları anlatan metinler ve bir Mani manastırı yönetmeliği, tövbe duaları ve ilahiler kalmıştır. Özellikle hem ön uyakla hem de son uyakla yazılmış başarılı şiir örnekleri vardır. İlk Türk şairi olarak bilinen Arpın Çor Tigin’in de aşk konusunda yazılmış bir şiiri, Maniheist yazmalar arasındadır. Bu şiirin, Türk lirik şiirinin ilk ve en eski örneği olduğunu R. R. Arat 1960’ta söylemiştir. (R.

Doğru Cevap: E

Soru 93

Maniheist Uygur edebiyatında günah çıkartarak tövbe etmek için hazırlanmış metinler arasın da en önemlisi hangisidir?

İki Yıltız Nom

Huastvanift

Uigurica II

Altun Yaruk

Kuan-şi-im Pusar

Açıklama:

Doğru cevap B'dir. Günah çıkartarak tövbe etmek için hazırlanmış metinler arasın da en önemlisi Huastvanift’tir

Doğru Cevap: B

Soru 94

Aşağıdakilerden hangisi Aziz Georg'un çektiği ölüm acılarını anlatan Hristiyanlığa ait bir metindir?

İki Yıltız Nom

Huastvanift

Uigurica I

Uigurica II

Manihaica II

Açıklama:

Doğru cevap E'dir. Aziz Georg’un çektiği ölüm acılarını anlatan metin, Manihaica II’de A. v. Le Coq tarafından işlenmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 95

I. Orhun ve Uygur Türkçesi, Eski Türkçe dönemi içinde değerlendirilir.
II. Orhun Türkçesi ile Uygurca Ötüken’de ve daha sonra Doğu Türkistan’daki Tarım bölgesinde kullanılan dillerdir.
III. Orhun ve Uygur Türkçeleri arasındaki farklar seslik, biçimlik ve söz dağarcığıyla ilgili farklılıklardan öte değildir.
IV. iki dil arasında farklılık olmasında coğrafya ve zamanın katkısı olmuştur.
Orhun ve Uygur Türkçeleri ile ilgili yukarıdakilerden hangileri söylenebilir?

I ve II

II ve III

I ve III

I, II ve III

I, II, III ve IV

Açıklama:

Doğru cevap E'dir. Orhun ve Uygur Türkçesi, Karahanlı Türkçesi ile birlikte Eski Türkçe dönemi içinde değerlendirilir. Başka bir deyişle, 13. yy’a kadar Türk dünyasının doğu kolunda iki ayrı bölgede iki ayrı yazı dili oluşmuştur. Bunlardan biri Ötüken’de ve daha sonra Doğu Türkistan’daki Tarım bölgesinde kullanılan Orhun Türkçesi ile Uygurca, diğeri de Kaşgar’da ortaya çıkan Karahanlı Türkçesidir. Uygur Türkçesi, Orhun Türkçesinin devamı niteliğinde olmuştur. Orhun ve Uygur Türkçeleri arasındaki farklar, mensubu olduk ları kültür daireleri ile değişik Türk boylarına ait ağız farklılıkla rının ortaya çıkardığı seslik, biçimlik ve söz dağarcığıyla ilgili farklılıklardan öte değildir. Tabiî ki bunda coğrafya ve zaman faktörleri de etkili olmuştur

Doğru Cevap: E

Soru 96

Aşağıdakilerden hangisi Mani metinlerinde "ekin, darı" anlamına gelir?

taraġ

tarıġ

sarsıġ

tapaġ

balaḳ

Açıklama:

Ayrıca Mani metinlerinde tapıġ “hürmet, hizmet, huzur” tapaġ; sarsıġ “kaba” sarsaġ; yalıŋ “yalın, çıplak” yalaŋ; tarıġ “ekin, darı” taraġ; balıḳ “balık; şehir” balaḳ olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 97

Orhun Türkçesindeki ańıg kelimesi y ağzında aşağıdakilerden hangisidir?

ayıg

anıg

ańıg

alıg

azık

Açıklama:

Orhun Türkçesindeki koń ve ańıg sözleri, n ağzında kon ve anıg, y ağzında ise koy ve ayıg olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 98

"Karşıt güçlerin çarpışması (dualizm) üzerine kurulmuştur. Karanlıklar göğü ile ışık göğü durmaksızın savaşırlar. Burada karanlık tüm kötülükleri, aydınlık ise iyiliği, güzelliği ve ruhu sembolleştirir." bilgisi aşağıdaki inançlardan hangisini açıklamaktadır?

Maniheizm

Budizm

Şamanizm

Hristiyanlık

Müslümanlık

Açıklama:

Maniheizm, karşıt güçlerin çarpışması (dualizm) üzerine kurulmuştur. Karanlıklar göğü ile ışık göğü durmaksızın savaşır lar. Burada karanlık tüm kötülükleri, aydınlık ise iyiliği, güzelliği ve ruhu sembolleştirir.

Doğru Cevap: A

Soru 99

Aşağıdakilerden hangisi körünçtür?

Maitrisimit

Nirvanasutra

Saddharma-pundarika sutra

Amitabhasutra

Kuan-şi-im Pusar

Açıklama:

Toharcadan genişletmelerle Uygurcaya çevrilen Maitrisimit, bu şekilde körünç “görülecek şey, sahne eseri” olarak yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 100

Günah çıkartarak tövbe etmek için hazırlanmış metinler arasın da en önemlisi aşağıdakilerden hangisidir?

Huastvanift

İki Yıltız Nom

Sekiz Yükmek

Suvarnaprabhasa sutra

İyi Düşünceli Prensle Kötü Düşünceli Prens

Açıklama:

Günah çıkartarak tövbe etmek için hazırlanmış metinler arasın da en önemlisi Huastvanift’tir.

Doğru Cevap: A

Soru 101

Berlin Turfan yazmaları koleksiyonundaki tıp metinleri, ilk olarak aşağıdaki isimlerden hangisi tarafından yayımlanmıştır?

R. R. Arat

A. Caferoğlu

O. F. Sertkaya

H. N. Orkun

Ş. Tekin

Açıklama:

Berlin Turfan yazmaları kolleksiyonundaki tıp metinleri, ilk olarak Reşid Rahmeti Arat tarafından işlenmiş ve yayımlanmıştır (Zur Heilkunde der Uiguren -Uygurları sağlığa kavuşturma bilgi leri üzerine-, Berlin 1930.).

Doğru Cevap: A

Soru 102

Aşağıdakilerden hangisi Bilge Kağan ve Költigin yazıtları'nda "ebedî" anlamına gelen kelimedir?

beŋgü

meŋgü

bengi

mengi

bene

Açıklama:

Ben zamirinde m’li yapıları tercih eden BK ve K yazıtları -içinde /n/ ve /ŋ/ geçen- beŋgü “ebedî, ebedî olarak” gibi başka sözcüklerde b’yi tercih etmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 103

Aşağıdakilerden hangisi "Orhun Türkçesi -b-, -b > Uygurca ......, ........ " ifadesindeki boşluğa getirilmelidir?

-w-, -w

-v-, -v

-b-, -b

-m-, -m

-p-, -p

Açıklama:

Orhun Türkçesi -b-, -b > Uygurca -w-, -w
sebin- “sevinmek” BK D2 > sew- Kalyanam. VI.4 (krş. sewig, sewin-, sewinç)

Doğru Cevap: A

Soru 104

Uygurcada gelecek zamanın çekiminde aşağıdaki eklerden hangisi kullanılmamıştır?

-AcAK

-GAy

-sIK

-çI

-DAçI

Açıklama:

Orhun Türkçesinde gelecek zaman çekimi -DAçI, -çI ve -sIK ekleri ile yapılırken
Uygurcada bu zamanın çekiminde diğer eklerin yanı sıra -GAy ekinin görülmeye başlaması iki yazı dili arasındaki morfolojik farklardan biridir.

Doğru Cevap: A

Soru 105

Uygurcada ilgi hâli eki aşağıdakilerden hangisidir?

+nIŋ

+Iŋ

+Un

+nun

+dIn

Açıklama:

İlgi hâli eki Orhun Türkçesinde +Iŋ / +nIŋ iken Uygurcada ünlü veya ünsüzle sonlanan sözlerden sonra +nIŋ’dir.

Doğru Cevap: A

Ünite 3

Soru 1

Metinde geçen “suvayu” kelimesinin yapısının doğru çözümlemesi hangisidir?

suva- ‘sulamak’ < suv ‘su’ +a [isimden fiil yapım eki] -(y)u [zarf-fiil eki]

suva- ‘sulamak’ < suv ‘su’ +a [isimden fiil yapım eki] -(y)u [sıfat-fiil eki]

suva- ‘sulamak’ < suv ‘su’ +a [isimden isim yapım eki] -(y)u [zarf-fiil eki]

suva- ‘sulamak’ < suv ‘su’ +a [fiilden isimden yapım eki] -(y)u [yükleme hâli eki]

suva- ‘sulamak’ < suv ‘su’ +a [yönelme hâli eki] -(y)u [3. teklik şahıs iyelik eki]

Açıklama:

Metinde geçen “suvayu” kelimesinin yapısının doğru çözümlemesi A seçeneğinde doğru olarak verilmiştir: suva- ‘sulamak’ < suv ‘su’ +a [isimden fiil yapım eki] -(y)u [zarf-fiil eki]

Doğru Cevap: A

Soru 2

Metinde altı çizilen kelimenin kökünün anlamı hangisidir?

yer

iri

yırtık

iğrenç

eğri

Açıklama:

Metinde altı çizilen yirig kelimesi yir ‘yer’ +(i)g [belirtme durumu eki] şeklinde çözümlenir. Görüldüğü gibi kelimenin kökü günümüzdeki “yer” kelimesidir.

Doğru Cevap: A

Soru 3

bolup ayıġ ḳılınç ḳılur tınlıġ-laraġ ölürür
Metinde hangi kelimede isimden isim yapım eki bulunmaktadır?

ayıġ

ḳılınç

ḳılur

tınlıġlaraġ

ölürür

Açıklama:

D seçeneğinde verilen tınlıġlaraġ kelimesi şu şekilde çözümlenir: tınlıġ ‘canlı’ < tın ‘nefes’ +lıġ [isimden sıfat yapım eki] +lar [çokluk eki] +(a)ġ [belirtme durumu eki]. Diğerlerinde isimden isim yapım eki bulunmaz.

Doğru Cevap: D

Soru 4

bolup ayıġ ḳılınç ḳılur tınlıġ-laraġ ölürür
Metinde hangi kelimede dönüşlülük işlevinde fiilden fiil yapım eki bulunmaktadır?

ayıġ

ḳılınç

ḳılur

tınlıġlaraġ

ölürür

Açıklama:

B seçeneğinde verilen kelime ḳılınç ‘iş’ < kıl- ‘kılmak, yapmak’ -(ı)n ‘kendisi yapmak’ [dönüşlülük eki] -ç [fiilden isim yapım eki] şeklinde çözümlenir. Görüldüğü gibi -(ı)n dönüşlülük eki yalnızca bu kelimede bulunmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 5

yime adruḳ uzlar kentü kentü uz işin işleyür adruḳ adruḳ emgek emgenür
Metinde hangi kelime “diğer” anlamında kullanılmıştır?

yime

adruk

kentü

işin

emgek

Açıklama:

Metinde geçen adruḳ uzlar “diğer ustalar” sıfat tamlamasında da görüleceği gibi adruḳ kelimesi diğer anlamındadır.

Doğru Cevap: B

Soru 6

yime adruḳ uzlar kentü kentü uz işin işleyür adruḳ adruḳ emgek emgenür
Metinde hangi kelimede ettirgenlik işlevinde fiilden fiil yapım eki bulunmaktadır?

yime

uzlar

kentü

adruḳ

emgek

Açıklama:

D seçeneğinde verilen kelime adruḳ ‘başka’ < *ad- ‘ayrı olmak’ -(ı)r ‘ayırmak’ [ettirgenlik eki] -uḳ [fiilden isim yapım eki] şeklinde çözümlenir. Görüldüğü gibi burada -(ı)r ettirgenlik işlevindeki fiilden fiil yapım eki bulunmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 7

Metinde hangi kelimede belirtme durum eki bulunmaktadır?

yime

uzlar

kentü

emgek

işin

Açıklama:

E seçeneğinde verilen kelime iş ‘iş’ +i [3. tekil kişi iyelik eki] +n [belirtme durumu eki] şeklinde çözümlenir.

Doğru Cevap: E

Soru 8

Metinde emgen- fiili hangi anlamda kullanılmıştır?

emeklemek

çalışmak

zahmet çekmek

üzülmek

başarmak

Açıklama:

Metinde geçen emgen- fiil emgenür biçiminde geçmektedir. Bu kelime de emgen- ‘(kendisi) zahmet çekmek’ < emge- ‘zahmet çekmek’ -n [fiilden fiil yapım eki, dönüşlülük eki] -ür [3. tekil kişi geniş zaman] şeklinde çözümlenir. Görüldüğü gibi kelimenin anlamı "zahmet çekmek, sıkıntı çekmek" anlamlarına gelir.

Doğru Cevap: C

Soru 9

bodisavat tigin bu uluş bodun ayıġ ḳılınçlıġ-lar ḳılmışın körüp ertüngü buşuş-luġ ͡ ḳadġuluġ
Metinde geçen hangi kelimede sıfat fiil bulunmaktadır?

ayıġ

ḳılınçlıġ

ḳılmışın

körüp

buşuşluġ

Açıklama:

Metinde geçen C seçeneğinde geçen kelime ḳıl- ‘yapmak’ -mış+ [sıfat-fiil eki] +ı [3. tekil kişi iyelik eki] +n [belirtme durumu eki] şeklinde çözümlenir. Seçeneklerdeki kelimelerden yalnızca C seçeneğindekinde sıfat-fiil eki bulunmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 10

"Ertüngü" kelimesi metinde hangi anlamda kullanılmıştır?

geçen

az önce

az çok

ölçülü

aşırı derecede

Açıklama:

Soruda geçen kelime şöyle çözümlenir: ertüngü “aşırı derecede, fevkalade’ < ert- ‘geçmek’ -(ü)n ‘kendisi geçmek’ [dönüşlülük eki] -gü [gelecek zaman sıfat-fiili eki: dönüşlülük eki /n/ ile sıfat-fiil ekinin ilk sesi /g/ birleşerek /ng/ oluşturur.]. Görüldüğü kelime metinde "aşırı derecede, fevkalade" anlamlarında kullanılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 11

"P’LYXCY ’’VCY TWR CY TWZ’XCY" Uygurca transliterasyonu verilen dizenin transliterasyonu aşağıdakilerden hangisidir?

taşġaru ilinçüke atlanturdı

erti balıḳ taştın tarıġçı-laraġ

özlüg ölürür tarıġ tarıyu

balıḳçı avçı tor-çı tuzaḳçı

suḳar yulıyur sansız tümen

Açıklama:

KALYANAMKARA ET PAPAMKARA
8. P’LYXCY ’’VCY TWR CY TWZ’XCY
balıḳçı avçı tor-çı tuzaḳçı
balıkçı, avcı, torcu (ağ ile kuş avlayan), tuzakçı

Doğru Cevap: D

Soru 12

"öl yirig tarıyu ḳuş ḳuzġun" transliterasyonu verilen dizenin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

(Prensi) dışarıya gezinti yapmak üzere ata bindirmişlerdi.

Şehir dışında çiftçileri görür idi.

yaş toprağı ekerlerken kuş kuzgun

kuş avcısı, yaban avcısı,

balıkçı, avcı, torcu (ağ ile kuş avlayan), tuzakçı

Açıklama:

KALYANAMKARA ET PAPAMKARA
4. ’WYL YYRYK T’RYYW XWŞ QWZXWN
öl yirig tarıyu ḳuş ḳuzġun
yaş toprağı ekerlerken kuş kuzgun

Doğru Cevap: C

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi fiilden isim yapım eki almıştır?

atlantur

sansız

suva

özlüg

tınlıġ

Açıklama:

KALYANAMKARA ET PAPAMKARA
sansız ‘sayısız’ < sa- ‘hesap etmek’ -n ‘sayı’ [fiilden isim yapım eki] +sız [isimden isim-sıfat- yapım eki, yokluk eki]

Doğru Cevap: B

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi dönüşlülük ekidir?

-(ı)n

-lıġ

-(e)t

(i)p

-(ı)r

Açıklama:

KALYANAMKARA ET PAPAMKARA
-(ı)n ‘kendisi yapmak’ [dönüşlülük eki]

Doğru Cevap: A

Soru 15

"PWLWP ’YXL’YW P’LYX X’ KYRDY" transliterasyonu verilen dizenin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

bolup ıġlayu balıḳ-ḳa kirdi

ol ödün maharıt illeg edgü

ögli tiginig buşuş-luġ körüp

inçe tip yarlıḳ-ḳadı amraḳ

Oġlum! Ne üçün buşuş-luġ

Açıklama:

KALYANAMKARA ET PAPAMKARA
1. PWLWP ’YXL’YW P’LYX X’ KYRDY
bolup ıġlayu balıḳ-ḳa kirdi
hâlde ağlayarak şehre girdi

Doğru Cevap: A

Soru 16

"illeg" verilen kelime hangi dilbilgisel kategoriden hangisine dönüşmüştür?

sıfat-fiil

isim-fiil

isim-sıfat

isim-isim

sıfat-sıfat

Açıklama:

KALYANAMKARA ET PAPAMKARA
illeg ‘memleket, devlet sahibi, hükümdar’ < il ‘ülke, memleket, devlet’ +leg [isimden sıfat yapım eki: +lıġ / +lig eki]

Doğru Cevap: C

Soru 17

Aşağıdaki kelimelerden hangisi fiilden isim yapım eki almıştır?

öd

negülük

ötün

amraḳ

ıġla

Açıklama:

KALYANAMKARA ET PAPAMKARA
amraḳ ‘sevgili’ < amra- ‘sevmek, hoşlanmak’ -ḳ [fiilden isim yapım eki]

Doğru Cevap: D

Soru 18

"buyurdu: “Sevgili yavrucuğum!" Türkçesi verilen cümlenin Uygur Türkçesi'ndeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

’WYTWTY X’NKYM XWTY MNY S’V’R

MW SYZ X’NKY ’YLYK ’YNC’ TYP

YRLYX X’DY ’’MR’X ’WYKWKWM

SYNY ’YNC’ S’V’R MN ’’Y’D’XY

YYNCW MWNCWX T’K KWYZD’KY

Açıklama:

KALYANAMKARA ET PAPAMKARA
YRLYX X’DY ’’MR’X ’WYKWKWM
yarlıġ-ḳadı amraḳ ögüküm
buyurdu: “Sevgili yavrucuğum!

Doğru Cevap: C

Soru 19

Aşağıdaki kelimelerden hangisi yönelme durum eki almıştır?

kün ‘gün

aġılıḳ

munçulayu

azḳına

alḳın

Açıklama:

KALYANAMKARA ET PAPAMKARA
kün ‘gün’ +i [3. tekil kişi iyelik eki] +nge͡ [yönelme durumu eki]

Doğru Cevap: A

Soru 20

Aşağıdaki kelimelerden hangisi "‘söz; dedikodu" anlamına gelmektedir?

közün

til

ḳoltġuçı

birgü

bert

Açıklama:

KALYANAMKARA ET PAPAMKARA
til ‘söz; dedikodu’ +i [3. tekil kişi iyelik eki] +nge͡ [yönelme durumu eki]

Doğru Cevap: B

Soru 21

Uygurca tranliterasyonu “KWYRWR ’RTY” olan sözcüklerin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

körür erti

korur erti

körör artı

kürür erti

körür artı

Açıklama:

Uygurca tranliterasyonu “KWYRWR ’RTY” olan sözcüklerin transkripsiyonu “körür erti” şeklindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi isimden fiil yapım eki almıştır?

tarı

suva

yulı

suk

kuru

Açıklama:

tarı- ‘toprağı ekip biçmek’, suva- ‘sulamak’ < suv ‘su’ +a [isimden fiil yapım eki], yulı- ‘çekip çıkarmak, karmak’, suḳ- ‘gagalamak’, kuru- ‘kurumak’

Doğru Cevap: B

Soru 23

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi isimden sıfat yapım eki almıştır?

kılınç

adruk

tınlıġ

emgek

Açıklama:

ḳılınç ‘iş’ < kıl- ‘kılmak, yapmak’ -(ı)n ‘kendisi yapmak’ [dönüşlülük eki] -ç [fiilden isim yapım eki], adruḳ ‘başka’ < ad- ‘ayrı olmak’ -(ı)r ‘ayırmak’ [ettirgenlik eki] -uḳ [fiilden isim yapım eki], tınlıġ ‘canlı’ < tın ‘nefes’ +lıġ [isimden sıfat yapım eki], uz ‘usta, mahir’ < u- ‘yapabilmek’ -z [fiilden isim yapım eki], emgek ‘emek, zahmet’ < emge- ‘zahmet çekmek’ -k [fiilden isim yapım eki]

Doğru Cevap: C

Soru 24

“bodisavat tigin bu uluş bodun ayıġ ḳılınçlıġ-lar ḳılmışın körüp ertüng͡ ü buşuş-luġ ḳadġuluġ” cümlesinde zarf fiil ekinin bulunduğu sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

tigin

bodun

kılmışın

körüp

buşuşluġ

Açıklama:

körüp sözcüğünde -(i)p [zarf-fiil eki]

Doğru Cevap: D

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi buş kelimesinin sıfat halidir?

buşuş

buşuşup

buşar

buşun

buşuşluġ

Açıklama:

buşuşluġ- ‘öfkeli, sinirli’ < buş- ‘öfkelenmek’ -(u)ş [fiilden isim yapım eki] ‘öfke’ +luġ [isimden sıfat yapım eki]

Doğru Cevap: E

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi buyurmak anlamına gelir?

yarlıġḳa

ötün

kel

ıġla

yar

Açıklama:

yarlıġḳa- ‘buyurmak’ < yar- ‘hüküm vermek’

Doğru Cevap: A

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi ötün fiilinin 3. tekil kişi belirli geçmiş zaman halidir?

ötündü

ötünti

ötüntar

ötünüp

ötünmüş

Açıklama:

ötün- ‘arz etmek’ < öt- ‘geçmek, bir dileği sunmak’ -(ü)n [dönüşlülük eki] -ti [3. tekil kişi belirli geçmiş zaman]

Doğru Cevap: B

Soru 28

Aġıçı sözcüğündeki -çı ekinin görevi aşağıdakilerden hangisidir?

İsimden sıfat yapım eki

Küçültme eki

Meslek eki

Eşitlik durum eki

Aidiyet eki

Açıklama:

aġıçı ‘hazinedar’ < aġı ‘hazine’ +çı [isimden isim yapım eki, meslek eki)

Doğru Cevap: C

Soru 29

“ögüküm köng͡ lin neçük berteyin men” cümlesinde fiil aşağıdakilerden hangisidir?

ögüküm

köng͡ lin

neçük

berteyin

men

Açıklama:

“ögüküm köng͡ lin neçük berteyin men” cümlesi “yavrucuğumun gönlünü nasıl kırayım ben” şeklinde çevrilebilir. Bu cümlede fiil “berteyin” sözcüğüdür.

Doğru Cevap: D

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi “bilin” fiilinin 3. tekil kişi gelecek zamanda çekimlenmiş halidir?

bilinti

biliner

bilinmiş

bilinek

bilingey

Açıklama:

bil- ‘bilmek’ -(i)n [fiilden fiil yapım eki] -gey [3. tekil kişi gelecek zaman]

Doğru Cevap: E

Soru 31

Transliterasyonu "’WYZLWK ’WYLWRWR T’RYX T’RYYW" şeklinde olan metnin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

öl yirig tarıyu ḳuş ḳuzġun

özlüg ölürür tarıġ tarıyu

erti balıḳ taştın tarıġçı-laraġ

körür erti ḳuruġ yirig suvayu

amarı tınlıġ-larıġ ḳuşçı keyikçi

Açıklama:

1. T’ŞX’RW ’YLYNCWK’ ’’TL’NTWRDY
taşġaru ilinçüke atlanturdı
(Prensi) dışarıya gezinti yapmak üzere ata bindirmişler2. ’RTY P’LYX T’ŞTYN T’RYXCY L’R’X
erti balıḳ taştın tarıġçı-laraġ
di. Şehir dışında çiftçileri
3. KWYRWR ’RTY QWRWX YYRYK SWV’YW
körür erti ḳuruġ yirig suvayu
görür idi. Kuru toprağı sulayıp
4. ’WYL YYRYK T’RYYW XWŞ QWZXWN
öl yirig tarıyu ḳuş ḳuzġun
yaş toprağı ekerlerken kuş kuzgun
5. SWQ’R YWLYYWR S’NSYZ TWYM’N
suḳar yulıyur sansız tümen
gaga vurup (canlıları gagalarıyla) çekip çıkarıyorlar, sayısız on binlerce (milyarlarca)
6. ’WYZLWK ’WYLWRWR T’RYX T’RYYW
özlüg ölürür tarıġ tarıyu
canlı öldürüyorlar. (Onlar bir yandan) tarla sürerlerken
7. ’M’RY TYNLX L’RYX XWŞCY K’YYKCY
amarı tınlıġ-larıġ ḳuşçı keyikçi
kuş avcısı, yaban avcısı,
8. P’LYXCY ’’VCY TWR CY TWZ’XCY
balıḳçı avçı tor-çı tuzaḳçı
balıkçı, avcı, torcu (ağ ile kuş avlayan), tuzakçı

Doğru Cevap: B

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi yön gösterme ekidir?

+ġaru

+ke

-çü

+(a)ġ

-(y)ur

Açıklama:

ilinçü ‘gezinti, eğlence’ < il- ‘ilgi duymak’ -(i)n ‘(kendisi) ilgi lenmek’ [fiilden fiil yapım
eki, dönüşlülük eki] -çü [fiilden isim yapım eki] +ke [yönelme durumu eki]
atlantur- ‘ata binmek’ < at ‘at’ +la-n ‘ata binmek’ [isimden fiil yapım eki] -tur [ettirgenlik eki] -dı erdi [belirli geçmiş zamanın hikâyesi]
taş ‘dış’ +tın [çıkma durumu eki]
tarıġçı ‘çiftçi’ < tarı- ‘toprağı ekip biçmek’ -ġ ‘tarım’ [fiilden isim yapım eki] +çı [isimden isim yapım eki, meslek eki] +lar [çokluk eki] +(a)ġ [belirtme durumu eki]
ḳuruġ ‘kuru’ < kuru- ‘kurumak’ -ġ [fiilden isim yapım eki]
yir ‘yer’ +(i)g [belirtme durumu eki]

Doğru Cevap: A

Soru 33

+lıġ eki aşağıdakilerden hangisidir?

Ettirgenlik eki

İsimden sıfat yapım eki

Fiilden isim yapım eki

Belirtme durum eki

Fiilden fiil yapım eki

Açıklama:

ḳılınç ‘iş’ < kıl- ‘kılmak, yapmak’ -(ı)n ‘kendisi yapmak’ [dönüşlülük eki] -ç [fiilden
isim yapım eki]
tınlıġ ‘canlı’ < tın ‘nefes’ +lıġ [isimden sıfat yapım eki] +lar [çokluk eki] +(a)ġ [belirtme durumu eki]
engir- ͡ ‘eğirmek’ -er [3. tekil kişi geniş zaman]
bertet- ‘ezmek, sıkıştırmak’ < bert- ‘yaralamak, berelemek’ -(e)t [ettirgenlik eki] -(i)p
[zarf-fiil eki]
toḳı- ‘dokumak’ -(y)ur [3. tekil kişi geniş zaman]
taḳı- ‘ve, dahi’ < taḳ- ‘takmak, eklemek’ -ı [kalıplaşmış zarf-fiil eki]
adruḳ ‘başka’ < *ad- ‘ayrı olmak’ -(ı)r ‘ayırmak’ [ettirgenlik eki] -uḳ [fiilden isim yapım eki]

Doğru Cevap: B

Soru 34

Transkripsiyonu "kentü kentü uz işin işleyür" olan ifadenin transliterasyonu aşağıdakilerden hangisidir?

PWLWP ’’YYX XYLYNC XYLWR TYN

TWQYWR T’QY YM’ ’’DRWQ ’WZL’R

KYNTYR ’NKYR’R PWZ PRT’TP Q’RS

KNTW KNTW ’WZ ’YŞYN ’YŞL’YWR

//DRWK ’’DRWK ’MK’K ’MK’NWR

Açıklama:

1. PWLWP ’’YYX XYLYNC XYLWR TYN
bolup ayıġ ḳılınç ḳılur tınkötü işler yapıyor, birçok can2. LYX L’R’X ’WYLWRWR ’M’RY TYNLX
lıġ-laraġ ölürür amarı tınlıġlıları öldürüyorlar. Bazı insan3. L’R CXRY ’NKYR’R YWNK ’NKYR’R
lar çıġarı engirer yün ͡ g en ͡ girer ͡
lar iplik eğiriyor, yün eğiriyor,
4. KYNTYR ’NKYR’R PWZ PRT’TP Q’RS
kentir engirer böz bertetip kars ͡
kendir eğiriyor; bez örüp yün kumaş
5. TWQYWR T’QY YM’ ’’DRWQ ’WZL’R
toḳıyur taḳı yime adruḳ uzlar
dokuyorlar. Ve yine diğer ustalar
6. KNTW KNTW ’WZ ’YŞYN ’YŞL’YWR
kentü kentü uz işin işleyür
kendi zanâatini icra ediyor.
7. //DRWK ’’DRWK ’MK’K ’MK’NWR
adruḳ adruḳ emgek emgenür
Ayrı ayrı (türlü türlü) sıkıntı çekiyorlar.
8. ///Y YM’ KWYRDY ’M’RY TYNLX L’R
[taḳ]ı yime kördi amarı tınlıġ-lar
Ve yine gördü ki; pek çok insan

Doğru Cevap: D

Soru 35

Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

taḳı- ‘dokumak'

adruḳ ‘başka’

suk- 'sulamak'

buşuşluġ- 'kaygılı'

ḳadġuluġ 'öfkeli'

Açıklama:

bol- ‘olmak’ -(u)p [zarf-fiil eki]
ḳılınç ‘iş’ < kıl- ‘kılmak, yapmak’ -(ı)n ‘kendisi yapmak’ [dönüşlülük eki] -ç [fiilden
isim yapım eki]
tınlıġ ‘canlı’ < tın ‘nefes’ +lıġ [isimden sıfat yapım eki] +lar [çokluk eki] +(a)ġ [belirtme durumu eki]
engir- ͡ ‘eğirmek’ -er [3. tekil kişi geniş zaman]
bertet- ‘ezmek, sıkıştırmak’ < bert- ‘yaralamak, berelemek’ -(e)t [ettirgenlik eki] -(i)p
[zarf-fiil eki]
toḳı- ‘dokumak’ -(y)ur [3. tekil kişi geniş zaman]
taḳı- ‘ve, dahi’ < taḳ- ‘takmak, eklemek’ -ı [kalıplaşmış zarf-fiil eki]
adruḳ ‘başka’ < *ad- ‘ayrı olmak’ -(ı)r ‘ayırmak’ [ettirgenlik eki] -uḳ [fiilden isim yapım eki]

Doğru Cevap: B

Soru 36

Transliterasyonu "PWDWN ’’YX XYLYNCLX L’R XYLMYŞYN" olan ifadenin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

ölürür terisin soyar

ḳan ügüz aḳıtar etin ḳanın

satar anın öz igidür yime

Bodisavat prens bu ülke

bodun ayıġ ḳılınçlıġ-lar ḳılmışın

Açıklama:

1. YWNT ’WD CWX’R XWY
yunt ud çoḳar ḳoy
atları, sığırları başlarına vurarak öldürüyor; koyun,
2. L’XZYN ’WLTY TYNLIX L’RYX
laġzın ulatı tınlıġ-larıġ
domuz ve diğer canlıları
3. ’WYLWRWR T’RYSYN SWY’R
ölürür terisin soyar
öldürüyor, derisini yüzüyor,
4. X’N ’WYKWZ ’’XYT’R ’’TYN X’NYN
ḳan ügüz aḳıtar etin ḳanın
kan nehiri akıtıyor, etini kanını
5. S’T’R ’’NYN ’WYZ ’YKYDWR YM’
satar anın öz igidür yime
satıyor, onunla kendilerini besliyor(geçimlerini sağlıyor). Yine
6. PWDYSVT TYKYN PW ’WLWŞ
bodisavat tigin bu uluş
Bodisavat prens bu ülke
7. PWDWN ’’YX XYLYNCLX L’R XYLMYŞYN
bodun ayıġ ḳılınçlıġ-lar ḳılmışın
halkının kötü işler yaptığını
8. KWRWP ’RTWNKW PWŞWŞ LWX X’DXW LX
körüp ertüngü buşuş-luġ ͡ ḳadġuluġ
görerek fevkalâde kederli ve kaygılı

Doğru Cevap: E

Soru 37

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi olumsuzluk eki almıştır?

köngülçe

Üzülmedi

ayınga

munçulayu

azḳına

Açıklama:

köngül ͡ ‘gönül’ +çe [eşitlik durumu eki]
bulung͡ ‘taraf ’ +da [bulunma durumu eki]
yadıl- ‘yayılmak’ < yad- ‘yaymak’ -(ı)l [edilgenlik eki] -tı [3. tekil kişi belirli geçmiş zaman]
kün ‘gün’ +i [3. tekil kişi iyelik eki] +nge͡ [yönelme durumu eki]
ḳol- ‘istemek’ -ġuçı [sıfat-fiil eki]
üzül- ‘kesilmek’ < üz- ‘kesmek’ -(ü)l [edilgenlik eki] -me [olumsuzluk eki] -di [3. tekil kişi belirli geçmiş zaman]
aġılıḳ ‘hazine’ < aġı ‘hazine, hazineye konulacak ipekli kumaş’ +lıḳ [isimden isim yapım eki] +ta [bulunma durumu eki] +ḳı [aidiyet eki]
munçulayu < bunçalayu < bu ‘işaret zamiri’ +n [zamir n’si] +ça [eşitlik eki] +la [isimden fiil yapım eki] -(y)u [zarf-fiil eki]
azḳına ‘azıcık’ < az ‘az’ +ḳına [isimden isim yapım eki, küçültme eki]
aġıçı ‘hazinedar’ < aġı ‘hazine’ +çı [isimden isim yapım eki, meslek eki
uluġ ‘ulu, büyük’ < ul ‘temel, esas’ +luġ [isimden sıfat yapım eki: ünsüz tekleşmesi ile
uluġ] +ı [3. tekil kişi iyelik eki]
tengri ͡ ‘efendi, hükümdar’ +m [1. tekil kişi iyelik eki]
alḳın- ‘tükenmek, mahvolmak’ < alḳ- ‘tükenmek’ -(ı)n [dönüşlülük eki] -sar [3. tekil
kişi şart çekimi]

Doğru Cevap: B

Soru 38

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde eşitlik durum eki vardır?

tengrim

törü

neçük

barım

buyruḳ

Açıklama:

il ‘devlet’ +(i)g [belirtme durumu eki]
törü ‘töre’+g [belirtme durumu eki]
barım ‘zenginlik’ < bar ‘var, mevcut olan’ +(ı)m [isimden isim yapım eki. aġı barım ikilemesinde geçer.]
neçük ‘nasıl, niçin’ < ne ‘ne’ +çe [eşitlik durumu eki] +ök [pekiştirme edatı]
barça ‘hep, bütün’ < bar ‘var, var olan’ +ça [eşitlik durumu eki] +ḳı [aidiyet eki]

Doğru Cevap: C

Soru 39

'birgü' sözcüğünde aşağıdaki eklerden hangisi bulunur?

Fiilden fiil yapım eki

Gelecek zaman sıfat-fiil eki

İsimden fiil yapım eki

3. tekil kişi emir eki

Yönelme durumu eki

Açıklama:

bar- ‘varmak, gitmek’ -zun [3. tekil kişi emir eki]
bil- ‘bilmek’ -(i)n [fiilden fiil yapım eki] -gey [3. tekil kişi gelecek zaman]
ḳoltġuçı ‘dilenci’ < ḳol- ‘istemek’ -t [fiilden fiil yapım eki] -ġuçı [sıfat-fiil eki] +lar [çoğul eki]
kel- ‘gelmek’ -ser [3. tekil kişi şart eki (zarf- fiil işleyişinde)]
birgü ‘verilecek şey, sadaka, bağış’ < bir- ‘vermek’ -gü [gelecek zaman sıfat-fiil eki]
er- ‘erişmek, ulaşmak; gelmek’ -ser [3. tekil kişi şart eki(zarf- fiil işleyişinde)]

Doğru Cevap: B

Soru 40

'neçük' sözcüğünün aldığı ekler aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Eşitlik durum eki ve pekiştirme edatı

Aidiyet eki

Fiilden fiil yapım eki ve 3. tekil kişi gelecek zaman

Gelecek zaman sıfat-fiil eki

3. tekil kişi emir eki

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 41

Uygurca transtliterasyonu T’ŞX’RW ’YLYNCWK’ ’’TL’NTWRDY şeklinde olan cümlenin doğru transkripsiyonu hangisidir?

taşġaru ilinçüke atlanturdı

taşġaru ilinçiye atlantırdı

taşġaru ilinçüke etentürdi

tışġarı ilinçeye atlanturdı

teşgerü ilinçige etlüntürdı

Açıklama:

Uygurca transtliterasyonu T’ŞX’RW ’YLYNCWK’ ’’TL’NTWRDY şeklinde olan cümlenin doğru transkripsiyonu taşġaru ilinçüke atlanturdı şeklindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Metinde geçen hangi kelimede belirtme durumu eki bulunmaktadır?

taşġaru

ilinçüke

taştın

tarıġ-çılaraġ

kuruġ

Açıklama:

Bu metinde yalnızca D seçeneğinde verilen tarıġ-çılaraġ “çiftçileri” kelimesinde belirtme durumu eki bulunmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 43

Metinde geçen ilinçüke kelimesinin anlamı nedir?

ülkesine, devletine

satıcıya

buluşmaya

gezintiye

gözlükçüye

Açıklama:

Metinde geçen ilinçüke kelimesi kökü olan ilinçü “gezinti, eğlence” +ke ise yönelme durumu ekidir. Dolayısıyla anlamı “gezintiye, eğlenceye” demektir.

Doğru Cevap: D

Soru 44

Metinde geçen ilinçüke kelimesinin kök ve eklerine doğru ayrılması hangisidir?

ilinçü ‘gezinti, eğlence’ < i ‘ilgi’ +li- [isimden fiil yapım eki] -n ‘(kendisi) ilgilenmek’ [fiilden fiil yapım eki, edilgenlik eki] +çü [isimden isim yapım eki] +ke [yönelme durumu eki]

ilinçü ‘gezinti, eğlence’ < il- ‘ilgi duymak’ -(i)n ‘(kendisi) ilgilenmek’ [fiilden fiil yapım eki, dönüşlülük eki] -çü [fiilden isim yapım eki] +ke [yönelme durumu eki]

ilinçü ‘gezinti, eğlence’ < ili- ‘ilgi duymak’ -n ‘(kendisi) ilgilenmek’ [fiilden fiil yapım eki, edilgenlik eki] +çü [isimden isim yapım eki] +ke [yönelme durumu eki]

ilinçü ‘gezinti, eğlence’ < ili- ‘ilgi duymak’ -n ‘bağlanmak’ [fiilden isim yapım eki,] -çü [isimden isim yapım eki] +ke [eşitlik durumu eki]

ilinçü ‘gezinti, eğlence’ < il- ‘bağlamak’ -(i)n ‘ilgi’ [fiilden isim yapım eki, dönüşlülük eki] -çü [isimden isim yapım eki] +ke [araç durumu eki]

Açıklama:

Metinde geçen ilinçüke kelimesinin kök ve eklerine doğru ayrılması şu şekildedir:
ilinçü ‘gezinti, eğlence’ < il- ‘ilgi duymak’ -(i)n ‘(kendisi) ilgilenmek’ [fiilden fiil yapım eki, dönüşlülük eki] -çü [fiilden isim yapım eki] +ke [yönelme durumu eki]

Doğru Cevap: B

Soru 45

Aşağıdaki metinde geçen hangi kelimede zarf-fiil eki bulunmaktadır?
taşġaru ilinçüke atlanturdı
erti balıḳ taştın tarıġçı-laraġ
körür erti ḳuruġ yirig suvayu
öl yirig tarıyu ḳuş ḳuzġun
suḳar yulıyur sansız tümen

ilinçüke

yirig

suvayu

yulıyur

sansız

Açıklama:

Metinde geçen suvayu kelimesinde bir zarf-fiil eki bulunmaktadır. Bu kelime kök ve eklerine şöyle ayrılır:
suva- ‘sulamak’ < suv ‘su’ +a [isimden fiil yapım eki] -(y)u [zarf-fiil eki]

Doğru Cevap: C

Soru 46

Uygurca “adruḳ adruḳ emgek emgenür” metninde geçen adruḳ kelimesinin anlamı nedir?

yabancı

ayrı

ayrıcalık

yeni

ada

Açıklama:

Uygurca “adruḳ adruḳ emgek emgenür” metninin günümüz Türkiye Türkçesine çevirisi “Ayrı ayrı (türlü türlü) sıkıntı çekiyorlar.” şeklindedir. Görüldüğü gibi adruḳ kelimesi “ayrı” anlamındadır.

Doğru Cevap: B

Soru 47

Uygurca “ayıġ ḳılınç ḳılur tınlıġ-laraġ ölürür” metninin günümüz Türkiye Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?

ayıyı kılıçlarla dinmeksizin öldürür

ayı gibi davranır, canlıları öldürüyor

kötü işler yapıyor, birçok canlıları öldürüyor

fena eylemleri olanları, hayvanları öldürüyor

güzel kılıç yapar, canavarları öldürür

Açıklama:

Uygurca “ayıġ ḳılınç ḳılur tınlıġ-laraġ ölürür” metni günümüz Türkiye Türkçesine “kötü işler yapıyor, birçok canlıları öldürüyor” şeklinde çevrilir.

Doğru Cevap: C

Soru 48

Uygurca “adruḳ adruḳ emgek emgenür” metninde geçen emgen- fiilinin anlamı nedir?

(kendisi) zahmet çekmek

(kendi kendine) emeklemek

çaba göstermek

emmek

göstermek

Açıklama:

Uygurca “adruḳ adruḳ emgek emgenür” metninde geçen emgen- fiili emgen- ‘(kendisi) zahmet çekmek’ anlamında gelmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Eski Uygur metinlerinde “at (hayvan)” anlamında hangi kelime kullanılmıştır?

ayıġ

ḳoy

laġzın

yunt

Açıklama:

Eski Uygur metinlerinde yunt kelimesi “at (hayvan)” anlamında kullanılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Eski Uygur devrine ait “bodisavat tigin bu uluş bodun ayıġ ḳılınçlıġ-lar ḳılmışın körüp ertüngü buşuş-luġ ḳadġuluġ” metninde geçen hangi kelimede sıfat-fiil eki bulunmaktadır?

uluş

bodun

ḳılınçlıġlar

körüp

ertüngü

Açıklama:

Eski Uygur devrine ait “bodisavat tigin bu uluş bodun ayıġ ḳılınçlıġ-lar ḳılmışın körüp ertüngü buşuş-luġ ḳadġuluġ” metninde geçen ertüngü kelimesinde sıfat-fiil eki bulunmaktadır. Bu kelime şu şekilde kök ve eklerine ayrılır:

Doğru Cevap: E

Soru 51

" T’ŞX’RW ’YLYNCWK’ ’’TL’NTWRDY ’RTY " ifadesinin çeviriyazısı aşağıdakilerden hangisidir?

taşġaru ilinçüke atlanturdı erti

erti balıḳ taştın tarıġçı-laraġ

körür erti ḳuruġ yirig suvayu

öl yirig tarıyu ḳuş ḳuzġun

özlüg ölürür tarıġ tarıyu

Açıklama:

taşġaru ilinçüke atlanturdı erti

Doğru Cevap: A

Soru 52

"P’LYX T’ŞTYN T’RYXCY L’R’X KWYRWR ’RTY" ifadesinin çeviriyazısı aşağıdakilerden hangisidir?

taşġaru ilinçüke atlanturdı erti

balıḳ taştın tarıġçı-laraġ körür erti

ḳuruġ yirig suvayu öl yirig tarıyu

ḳuş ḳuzġun suḳar yulıyur sansız tümen

özlüg ölürür tarıġ tarıyu amarı tınlıġ-larıġ

Açıklama:

balıḳ taştın tarıġçı-laraġ körür erti

Doğru Cevap: B

Soru 53

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde fiilden isim yapım eki bulunmaz?

sansız

kurug

taşgaru

ilinçü

tarıgçı

Açıklama:

taş ‘dış, dışarı’ +ġaru [yön gösterme eki]
taşgaru

Doğru Cevap: C

Soru 54

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ettirgenlik eki bulunur?

tarıg

sukar

sansız

ölürür

suvayu

Açıklama:

ölürür

Doğru Cevap: D

Soru 55

" adruḳ adruḳ emgek emgenür " ifadesinin Türkiye Türkçesi'ndeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Bazı insanlar iplik eğiriyor, yün eğiriyorlar.

Ve yine gördü.

Bez örüp yün kumaş dokuyorlar.

Diğer ustalar kendi zanâatini icra ediyor.

Ayrı ayrı (türlü türlü) sıkıntı çekiyorlar.

Açıklama:

Ayrı ayrı (türlü türlü) sıkıntı çekiyorlar.

Doğru Cevap: E

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisinde zarf-fiil eki bulunmaz?

ertün͡gü

tip

tarıyu

takı

bolup

Açıklama:

ertün͡gü:‘aşırı derecede, fevkalade’ < ert- ‘geçmek’ -(ü)n ‘kendisi geçmek’ [dönüşlülük eki] -gü [gelecek zaman sıfat-fiili eki: dönüşlülük eki /n/ ile sıfat-fiil ekinin ilk sesi /g/ birleşerek /n͡g/ oluşturur.]

Doğru Cevap: A

Soru 57

" ’YXL’YW P’LYX X’ KYRDY " ifadesinin çeviriyazısı aşağıdakilerden hangisidir?

neke ıġlayu buşuşluġ keltin͡g

ıġlayu balıḳ-ḳa kirdi

ögüküm yir ten͡gri törümişte

taştın ilinçüke önmiş ertim

Bu ne sıkıntılı yer imiş!

Açıklama:

ıġlayu balıḳ-ḳa kirdi

Doğru Cevap: B

Soru 58

" amraḳ ögüküm kön͡glin neçük berteyin men" ifadesinin Türkiye Türkçesi'ndeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Hangisini zahmet çekmekten kurtaracaksın!

Kabahatli duruma düşmeyelim.

Sevgili yavrucuğumun gönlünü nasıl kırayım ben!

O zaman babası han şöyle buyurdu:

Gönlünün istediğini versin, gönlünü incitmeyin.

Açıklama:

Sevgili yavrucuğumun gönlünü nasıl kırayım ben!

Doğru Cevap: C

Soru 59

Aşağıdakilerden hangisinde fiilden fiil yapım eki yoktur?

titir

sanmaz

bilingey

barzun

ḳoltġuçı

Açıklama:

bar- ‘varmak, gitmek’ -zun [3. tekil kişi emir eki]

Doğru Cevap: D

Soru 60

"ḳan͡gım ḳan bodun tilin͡ge ḳorḳup inçe yarlıġḳadı erinç" ifadesinin Türkiye Türkçesi'ne aktarımı aşağıdakilerden hangisidir?

Devletli babam! Beni sever misiniz?

Yüce efendim, devleti zenginlik tükenirse devleti (ve) töreyi nasıl sürdürebiliriz!

Bir süre sonra dilenciler geldiğinde hazinecilerini bulamıyorlardı.

Hazineci eriştiğinde söz benimdir.

Babam kağan, halkın dedikodusundan korkup öyle buyurdu şüphesiz.

Açıklama:

Babam kağan, halkın dedikodusundan korkup öyle buyurdu şüphesiz.

Doğru Cevap: E

Soru 61

Aşağıdakilerden hangi sözcük fiilden isim yapım eki almıştır?

Kuruġ

Suva

Tarı-

Yulı

Taş

Açıklama:

taş ‘dış’ +tın [çıkma durumu eki]
ḳuruġ ‘kuru’ < kuru- ‘kurumak’ -ġ [fiilden isim yapım eki]
suva- ‘sulamak’ < suv ‘su’ +a [isimden fiil yapım eki] -(y)u [zarf-fiil eki]
tarı- ‘toprağı ekip biçmek’ -(y)u [zarf-fiil eki]
yulı- ‘çekip çıkarmak, karmak’ -(y)ur [3. tekil kişi geniş zaman]
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisi isimden fiil yapım eki almıştır?

Yir

Özlüg

Suva

Sansız

Kurug

Açıklama:

suva- ‘sulamak’ < suv ‘su’ +a [isimden fiil yapım eki] -(y)u [zarf-fiil eki]
sansız ‘sayısız’ < sa- ‘hesap etmek’ -n ‘sayı’ [fiilden isim yapım eki] +sız [isimden isim
-sıfat- yapım eki, yokluk eki]
ḳuruġ ‘kuru’ < kuru- ‘kurumak’ -ġ [fiilden isim yapım eki]
özlüg ‘ruhu olan, canlı’ < öz ‘öz, ruh’ +lüg [isimden isim -sıfat- yapım eki]
yulı- ‘çekip çıkarmak, karmak’ -(y)ur [3. tekil kişi geniş zaman]

Doğru Cevap: C

Soru 63

Aşağıdaki sözcük çözümlemelerinden hangisi doğrudur?

Öd ‘zaman’ +(ü)n [zarf-fiil eki]

Tigin ‘prens’ +(i)g [araç durumu eki]

Ti- ‘demek’ -p [araç durumu eki]

Öd ‘zaman’ +(ü)n[belirtme durumu eki]

Iġla- ‘ağlamak’ -(y)u [zarf-fiil eki]

Açıklama:

tigin ‘prens’ +(i)g [belirtme durumu eki]
ti- ‘demek’ -p [zarf-fiil eki]
öd ‘zaman’ +(ü)n [araç durumu eki]
ıġla- ‘ağlamak’ -(y)u [zarf-fiil eki]
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 64

Uygurca transliterasyon olan "YWNT ’WD CWX’R XWY " aşağıdaki transkripsiyonu hangisidir?

yunt ud çoḳar ḳoy

ölürür terisin soyar

bodisavat tigin bu uluş

körüp ertüngü buşuş-luġ ͡ ḳadġuluġ

bolup ıġlayu balıḳ-ḳa kirdi

Açıklama:

YWNT ’WD CWX’R XWY
yunt ud çoḳar ḳoy
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 65

Uygurca transliterasyon olan " P’RTM’YYN X’NKYM ’YLYK " aşağıdaki transkripsiyonu hangisidir?

tilke kirmezün öz ḳaz

bertmeyin ḳangım ilig

ġançım öz edgü ḳılınç ḳılayın

tip saḳıntı

ḳızġa sanmaz men amtı

Açıklama:

P’RTM’YYN X’NKYM ’YLYK
bertmeyin ḳangım ilig. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 66

Aşağıdakilerden hangi sözcük belirtme durumu ekialmıştır?

bir

tüş

yazuḳ

köngül

Açıklama:

köngül ͡ ‘gönül’ +(ü)g [belirtme durumu eki]. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 67

Aşağıdakilerden hangi sözcük sıfat-fiil eki almıştır?

kün

üzül

azḳına

ḳol-ġuçı

tengri

Açıklama:

ḳol- ‘istemek’ -ġuçı [sıfat-fiil eki]

Doğru Cevap: D

Soru 68

Aşağıdakilerden hangi sözcük 3. tekil kişi iyelik eki almıştır?

toġ

illig

aya

sev

ḳut

Açıklama:

ḳut ‘devlet, talih’ +ı [3. tekil kişi iyelik eki]. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 69

Aşağıdaki sözcük çözümlemelerinden hangisi doğrudur?

toḳı- ‘dokumak’ -(y)ur [3. tekil kişi geniş zaman]

engir- ͡ ‘eğirmek’ -er [zarf-fiil eki]

toḳı- ‘dokumak’ -(y)ur [kalıplaşmış zarf-fiil eki]

bol- ‘olmak’ -(u)p [3. tekil kişi geniş zaman]

bol- ‘olmak’ -(u)p [dönüşlülük eki]

Açıklama:

toḳı- ‘dokumak’ -(y)ur [3. tekil kişi geniş zaman]
engir- ͡ ‘eğirmek’ -er [3. tekil kişi geniş zaman]
bol- ‘olmak’ -(u)p [zarf-fiil eki]
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 70

Uygurca transliterasyon olan " L’XZYN ’WLTY TYNLIX L’RYX " aşağıdaki transkripsiyonu hangisidir?

bodun ayıġ ḳılınçlıġ-lar ḳılmışın

bodisavat tigin bu uluş

laġzın ulatı tınlıġ-larıġ

satar anın öz igidür yime

ölürür terisin soyar

Açıklama:

L’XZYN ’WLTY TYNLIX L’RYX
laġzın ulatı tınlıġ-larıġ
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 71

Uygurca tranliterasyonu P’LYX T’ŞTYN olan sözcüğün transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

balık taştın

baluk taştın

balık taştun

balık aştun

ablık tuştun

Açıklama:

’RTY P’LYX T’ŞTYN T’RYXCY L’R’X
erti balıḳ taştın tarıġçı-laraġ
di. Şehir dışında çiftçileri anlamına gelmektedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 72

" taşgaru" sözcüğündeki 'garu' ne anlama gelmektedir?

Fiilden isim yapım eki

Yön gösterme eki

İyelik eki

Yönelme durumu eki

Belirtme durumu eki

Açıklama:

taş ‘dış, dışarı’ +ġaru [yön gösterme eki] dir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 73

" bolup ayıg kılınç kılur tınlıg-larag ölürür" cümlesindeki fiil-zarf eki aşağıdakilerden hangisidir?

-lıg

-(ı)n

-(u)p

-lar

-(a)g

Açıklama:

bol-'olmak'- (u)p- fiil-zarf eki olduğundan doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 74

" bolup ıglayu balık-ka kirdi ol ödün maharıt illeg edgü öğli tiginig buşuş-lug körüp inçe tip" cümlesinde kaç sözcükte zarf-fiil eki vardır?

Açıklama:

"ıglayu, tip, bolup, körüp " sözcüklerinde zarf-fiil eki vardır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 75

"Oglum ne üçün buşuş-lug keltingiz" cümlesinin çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Oğlum neden korktunuz?

Oğlum ne için geldiniz?

Oğlum ne için gelmediniz?

Oğlum ne için sevinçli geldiniz?

Oğlum ne için kederli geldiniz?

Açıklama:

Oġlum! Ne üçün buşuş-luġ keltingiz
oğlum ne için kederli geldiniz
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 76

" ne emgek-lig yir ermiş negülük" cümlesinde isimden isim yapma ekinin bulunduğu sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

negülük

emgek-lih

yir

ermiş

Açıklama:

negülük ‘niçin’ < ne ‘ne’ +gü ‘ne’ [isimden isim yapım eki] +lük [isimden isim yapım eki]
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 77

Uygurca tranliterasyonu " TWXDWM" olan sözcüğün transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

dağdım

togdum

dogdum

tegdim

tagdim

Açıklama:

TWXDWM MN Q’NKY X’N ’YNC’ toġdum men ḳan͡gı ḳan inçe
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 78

" kayu-sınga" sözcüğündeki yönelme durumu eki aşağıdakilerden hangisidir?

-ka

-sı

-nga

-yu

-kay

Açıklama:

ḳayu ‘hangi’ +sı [3. tekil kişi iyelik eki] +n͡ga [yönelme durumu eki]
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 79

"köngülçe" sözcüğündeki -çe eki aşağıdakilerden hangisidir?

Çoğul eki

Edilgenlik eki

Yönelme durumu eki

Eşitlik durumu eki

Bulunma durumu eki

Açıklama:

kön͡gül ‘gönül’ +çe [eşitlik durumu eki]
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 80

Uygurca "törüg" sözcüğünün Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Sevgili

Gönül

Yüce

Devlet

Töre

Açıklama:

Törüg "töre" anlamına gelmektedir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 81

"taşġaru ilinçüke atlanturdı" Uygur Türkçesinden alınan bu parçanın Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

(Prensi) dışarıya gezinti yapmak üzere ata bindirmişler

(Prensi) dışarıya gezinti yapmak amacıyla ata bindirmişler

(Prensi) dışarıya gezinti yapmak için ata bindirmişler

(Prensi) gezinti yapmak üzere ata bindirmişler

(Prensi) ormana gezinti yapmak üzere ata bindirmişler

Açıklama:

(Prensi) dışarıya gezinti yapmak üzere ata bindirmişler

Doğru Cevap: A

Soru 82

"adruḳ adruḳ emgek emgenür" bu parçanın Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Ayrı ayrı sıkıntı çekecekler.

Ayrı ayrı sıkıntı çekiyorlar.

Farklı farklı sıkıntı çekiyorlar.

Ayrı ayrı sıkıntı çekmişler.

Ayrı ayrı dert çekiyorlar.

Açıklama:

Ayrı ayrı sıkıntı çekiyorlar.

Doğru Cevap: B

Soru 83

"Oġlum! Ne üçün buşuş-luġ" parçanın Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

oğlum ne için kederliymiş

oğlum ne için kederlisin

oğlum ne için kederlidir

oğlum ne için kederli

oğlum neden kederli

Açıklama:

oğlum ne için kederli

Doğru Cevap: D

Soru 84

"ol ödün maharıt illeg edgü" parçada geçen "öd" kelimesinin anlamı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

akıl

baş

zaman

yaş

göz

Açıklama:

öd:zaman

Doğru Cevap: C

Soru 85

"taştın ilinçüke önmiş" parçanın Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Dışarıya doğru gezintiye çıkmış.

Gezintiye doğru çıkmış.

Ormana doğru gezintiye çıkmış.

Oğlu dışarıya çıkmış.

Dışarıda gezintiye çıkmış.

Açıklama:

Dışarıda gezintiye çıkmış.

Doğru Cevap: E

Soru 86

"ḳayu" kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

hangi

hani

kimi

kim

kimde

Açıklama:

hangi

Doğru Cevap: A

Soru 87

"illig" kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

prens

hükümdar

vezir

paşa

komutan

Açıklama:

hükümdar

Doğru Cevap: B

Soru 88

"bert-" fiilinin anlamı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

ağlamak

kızdırmak

incitmek

sevmek

sevinmek

Açıklama:

incitmek

Doğru Cevap: C

Soru 89

"buyruḳ" kelimesinin çözümlemesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

buy

buyuru

buyur

Açıklama:

buyur

Doğru Cevap: D

Soru 90

Uygurca tranliterasyonu "TYP S’XYNTY" olan kelimenin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

tip saḳınçı

tip saḳındı

tib saḳıntı

dip saḳıntı

tip saḳıntı

Açıklama:

tip saḳıntı

Doğru Cevap: E

Ünite 4

Soru 1

“biri ayur ķazġanç nen͡g tarıġ tarımaķda edgü yoķ” cümlesinin günümüz Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?

Biri (şöyle) der: Kazanç konusunda tarla ekip biçmekten iyisi yoktur.

Biri (şöyle) der: Kazanç nesnesi darı satmakla iyi olmaz.

Biri (şöyle) der: Kazanç deyince darı dağıtmakta hayır yoktur.

Biri (şöyle) der: Kazanç neyine? Sen için tarla ekip biçmekten iyisi yoktur.

Biri (şöyle) der: Kazanç nesnesi olarak darı ekmekten iyisi yoktur.

Açıklama:

Metnin günümüz Türkçesine doğru çevirisi A seçeneğinde olduğu gibi “Biri (şöyle) der: Kazanç konusunda tarla ekip biçmekten iyisi yoktur.” şeklindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 2

“biri ayur ķoy yılķı igidser yılınga aşılur bay bolur” cümlesinde geçen igid- fiilinin anlamı nedir?

hasta olmak

beslemek

gütmek

sahip olmak

satın almak

Açıklama:

Metinde geçen igid- fiili Eski Uygur Türkçesinde metin içinde “yetiştirmek, beslemek” anlamında kullanılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 3

“biri ayur ķoy yılķı igidser yılınga aşılur bay bolur” cümlesinde işaretlenen kelimenin doğru çözülmesi hangisidir? i

igid- ‘yetiştirmek, beslemek’ < igit ‘öğüt’ +i-[isimden fiil yapım eki] +d [isimden isim yapım eki] +se- [isimden fiil yapım eki] -r [geniş zaman eki]

igid- ‘yetiştirmek, beslemek’ < ig- ‘eğmek’-(i)d [fiilden isim yapım eki] +se- r [isimden fiil yapım eki] -r [geniş zaman eki]

igid- ‘yetiştirmek, beslemek’ < igi- ‘eğirmek’-d [fiilden fiil yapım eki: ettirgenlik görevindedir] -ser [şart eki]

igid- ‘yetiştirmek, beslemek’ < ig- ‘eğmek’-(i)d [fiilden fiil yapım eki: pekiştirme görevindedir] -ser [şart eki]

igid- ‘yetiştirmek, beslemek’ < ig- ‘eğmek’-(i)d [fiilden fiil yapım eki: dönüşlülük görevindedir] -ser [şart eki]

Açıklama:

Metinde işaretlenen igidser kelimesini doğru çözümlemesi D seçeneğinde doğru verilmiştir: igid- ‘yetiştirmek, beslemek’ < ig- ‘eğmek’-(i)d [fiilden fiil yapım eki: pekiştirme görevindedir] -ser [şart eki]

Doğru Cevap: D

Soru 4

“biri ayur ķoy yılķı igidser yılınga aşılur bay bolur” cümlesinin günümüz Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?

Biri (de şöyle) der ki: Bırak ister koyun ister keçi beslesin, her yıl aşılanırsa, (kişi) zengin olur”

Biri (de şöyle) der ki: “Koyun ve keçi beslenirse, yıldan yıla sayıları artar, (kişi) zengin olur”

Biri (de şöyle) der ki: “Koyun ve at beslenirse, yıldan yıla sayıları artar, (kişi) zengin olur”

Biri (de şöyle) der ki: “Koyun ve keçiyle beslenirsen, ömrün uzar, zengin olursun”

Biri (de şöyle) der ki: “Koyun ve deve beslediğin takdirde, malın artar, zengin olursun”

Açıklama:

Metnin günümüz Türkçesine doğru çevirisi şöyledir: Biri (de şöyle) der ki: “Koyun ve at beslenirse, yıldan yıla sayıları artar, (kişi) zengin olur”

Doğru Cevap: C

Soru 5

“biri ayur ķoy yılķı igidser yılın͡ga aşılur bay bolur” cümlesinde geçen hangi kelimede iyelik eki bulunmaktadır?

biri

ayur

yılķı

yılın͡ga

aşılur

Açıklama:

Metinde yalnızca yılın͡ga kelimesinde durum eki bulunmaktadır: yılın͡ga ‘her yıl’ < yıl ‘yıl’ +ı [3. tekil kişi iyelik eki] +n͡ga [yönelme durumu eki]

Doğru Cevap: D

Soru 6

“köngül-teki küsüşin ķanturġalı saķınsar bulunçusuz çintemeni erdini bulsar” cümlesinde işaretli kelimenin doğru çözümü hangisidir?

ķantur- ‘kandırmak, doyurmak’ < ķan ‘kan” -tur [ettirgenlik eki] -ġa [fiilden isim yapım eki] +lı [isimden isim yapım eki]

ķantur- ‘kandırmak, doyurmak’ < ķan ‘kan” +tur [isimden fiil yapım eki] -ġal [zarf-fiil eki] +ı [belirtme durum eki]

ķantur- ‘kandırmak, doyurmak’ < ķan -‘kanmak, doymak” -tur [ettirgenlik eki] -ġa [sıfat-fiil eki] +lı [isimden isim yapım eki]

ķantur- ‘kandırmak, doyurmak’ < ķan- ‘kanmak, doymak’ -tur [ettirgenlik eki] -ġa [zarf-fiil eki] +lı [isimden isim yapım eki]

ķantur- ‘kandırmak, doyurmak’ < ķan- ‘kanmak, doymak’ -tur [ettirgenlik eki] -ġalı [zarf-fiil eki]

Açıklama:

İşaretli kelimenin doğru çözümü E seçeneğinde verilmiştir: ķantur- ‘kandırmak, doyurmak’ < ķan- ‘kanmak, doymak’ -tur [ettirgenlik eki] -ġalı [zarf-fiil eki]

Doğru Cevap: E

Soru 7

“köngül-teki küsüşin ķanturġalı saķınsar bulunçusuz çintemeni erdini bulsar” cümlesinde geçen kelimelerden hangisinde isimden isim yapım eki vardır?

köngülteki

küsüşin

ķanturġalı

saķınsar

bulunçusuz

Açıklama:

Yalnızca E seçeneğinde isimden isim yapma eki bulunmaktadır. Kelimenin doğru çözümü şöyledir: bulunçusuz ‘bulunmaz, ender’ < bul- ‘bulmak, ele geçirmek’ -(u)n [dönüşlülük eki] -ç [fiilden isim yapım eki] +çu [isimden isim yapım eki] + suz [isimden isim yapım eki: yokluk sıfatları üretir]

Doğru Cevap: E

Soru 8

“köngül-teki küsüşin ķanturġalı saķınsar bulunçusuz çintemeni erdini bulsar” cümlesinde geçen kelimelerde hangi ek bulunmaz?

bulunma durumu eki

belirtme durumu eki

zarf-fiil eki

sıfat-fiil eki

şart eki

Açıklama:

Metinde geçen köngülteki kelimesinde bulunma durumu eki, küsüşin kelimesinde belirtme durumu eki, ķanturġalı kelimesinde zarf-fiil ve saķınsar ile bulsar kelimelerinde ise şart eki bulunmaktadır. Ancak hiçbir kelimede sıfat-fiil eki yoktur.

Doğru Cevap: D

Soru 9

“köngül-teki küsüşin ķanturġalı saķınsar bulunçusuz çintemeni erdini bulsar” cümlesindeki hangi kelimede ünlü daralması olayı gerçekleşmiştir?

köngülteki

küsüşin

ķanturġalı

bulunçusuz

bulsar

Açıklama:

Cümlede geçen küsüş kelimesinde ünlü daralması olayı bulunmaktadır: küsüş ‘arzu, istek’ < küse- ‘istemek’ -ş [fiilden isim yapım eki: -ş eki burada olduğu gibi kendisinden önceki ünlüyü daraltabilir. Örnek: alķa- ‘övmek’ fakat alķış]

Doğru Cevap: B

Soru 10

“köngül-teki küsüşin ķanturġalı saķınsar bulunçusuz çintemeni erdini bulsar” cümlesinin günümüz Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?

gönüldeki arzularını kandırmak için yola koyulursa ve bulunamayan çintamani incisini (iyilik mücevherini = mutlak hakikati) bulacak olursa

gönüldeki (nefsinin yapmaya zorladığı) arzularını kandırmak için tefekkür ederken bulunmaz çintamani incisini (düşünce mücevherini = mutlak hakikati) bulacak olursa

gönüldeki hedeflere ulaşmak için çabalarken ulaşılamaz çintamani incisini (motivasyon mücevherini) bulacak olursa

gönüldeki (nefsinin teşvik ettiği) çabalamalarını yerine getirmek için didinirken nadir bulunan çintamani incisini (güdüleme mücevherini) bulacak olursa

gönüldeki düşüncelerini gerçekleştirmek uğraş vermek amacıyla bulunmaz çintamani incisini (sihirli mücevherini = mutlak hakikati) bulacak olursa

Açıklama:

Cümlenin günümüz Türkçesine doğru çevirisi B seçeneğinde verildiği gibi olacaktır: gönüldeki (nefsinin yapmaya zorladığı) arzularını kandırmak için tefekkür ederken bulunmaz çintamani incisini (düşünce mücevherini = mutlak hakikati) bulacak olursa /…/

Doğru Cevap: B

Soru 11

Uygurca tranliterasyonu “NT’ ‘WYTRW olan sözlerin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

onta ötrü

anta ötrü

anta ütrü

ınta ötrü

ante ötrü

Açıklama:

Uygurca tranliterasyonu “NT’ ‘WYTRW olan sözlerin transkripsiyonu "anta ötrü" dür. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi "ķazġan" kelimesindeki -sar ekinin görevidir?

Şart eki

İyelik eki

Eşitlik durumu eki

Fiilden isim yapım eki

Araç durumu eki

Açıklama:

ķazġan ‘kazanmak’ +sar [şart eki]dir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Uygurca transliterasyonu PYR T’RYS’R MYNK TWYM’N PWLWR olan cümlenin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

bin tarısar ming tümen bolur

bir tarısar ming tümen bölür

bir tarıser meng tümen bolur

bin tarısar ming tumen bolur

bir tarısar ming tümen bolur

Açıklama:

Uygurca transliterasyonu PYR T’RYS’R MYNK TWYM’N PWLWR olan cümlenin transkripsiyonu "bir tarısar ming tümen bolur" şeklindedir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi ‘arka; sonra’ aynı zamanda da 'batı' anlamına gelmektedir?

Barsar

Tidi

Kidin

İnçe

Tavar

Açıklama:

Yüz doğuya bakarken arkamızda kalan yön ise batıdır. Kidin kelimesinin asıl anlamının ‘arka; sonra’ olmasına rağmen bir yön ismi olarak da kullanılmasının nedeni budur. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 15

"Bulunçusuz" kelimesindeki dönüşlülük eki aşağıdakilerden hangisidir?

-ç

-(u)n

+çu

+ suz

bul-

Açıklama:

Bulunçusuz ‘bulunmaz, ender’ < bul- ‘bulmak, ele geçirmek’ -(u)n [dönüşlülük eki] -ç [fiilden isim yapım eki] +çu [isimden isim yapım eki] + suz [isimden isim yapım eki: yokluk sıfatları üretir] Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 16

"Ötüg" kelimesinin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Minnet

Mutluluk

Rica

Özlem

Sitem

Açıklama:

"Ötüg" kelimesinin Türkçe karşılığı "rica,istek"tir. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 17

"turmaz men aş aşanmaz men ölgey" cümlesinde dönüşlülük eki aşağıdaki kelimelerden hangisinde vardır?

turmaz

men

aşanmaz

ölgey

aş

Açıklama:

aşa- ‘yemek yemek’< aş ‘aş, yemek’ +a- [isimden fiil yapım eki] -n [dönüşlülük eki] -maz [olumsuz geniş zaman eki] -men [1. tekil kişi eki] .Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 18

"dı kim taluy-ķa barayın" cümlesindeki -ayın ekinin işlevi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

1. tekil kişi emir eki

2. tekil kişi emir eki

3. tekil kişi emir eki

1. çoğul kişi emir eki

3. çoğul kişi emir eki

Açıklama:

bar- ‘gitmek’ -ayın [1. tekil kişi emir eki] Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 19

"Birkiye" kelimesinin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Bilge

Bilgi

Bir

Biricik

Birlik

Açıklama:

"Birkiye" kelimesinin Türkçe karşılığı "biricik"tir. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Uygur Türkçesi'nde "prens" anlamına gelen kelime aşağıdakilerden hangisidir?

Amrak

Tigin

Tutuzur

Avıçka

Edgü

Açıklama:

Uygur Türkçesi'nde "prens" anlamına gelen kelime "tigin" kelimesidir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 21

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde isimden isim yapım eki kullanılmıştır?

atlıġ

neçükin

üküş

anta

igid

Açıklama:

KALYANAMKARA ET PAPAMKARA
atlıġ ‘tanınmış, meşhur’ < at ‘ad, şöhret’ +lıġ [isimden isim yapım eki; isimleri sıfatlaştırır.]

Doğru Cevap: A

Soru 22

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ettirgenlik eki kullanılmıştır?

küsüş

bulunçusuz

ķantur

igid

kidin

Açıklama:

KALYANAMKARA ET PAPAMKARA
ķantur- ‘kandırmak, doyurmak’ < ķan- ‘kanmak, doymak’ -tur [ettirgenlik eki] -ġalı
[zarf-fiil eki]

Doğru Cevap: C

Soru 23

"PYR T’RYS’R MYNK TWYM’N PWLWR" Uygur Türkçesi ile verilen cümlenin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

ti. Türlü türlü kazanma (yollarını)

söyleyiverdiler. Biri (şöyle) der: “Kazanç

yıldan yıla sayıları artar, (kişi) zengin olur”. Bir (diğer)i

Biri (de şöyle) der ki: “Koyun ve at beslenirse

bir ekildiğinde, milyonlarca olur

Açıklama:

KALYANAMKARA ET PAPAMKARA
4. PYR T’RYS’R MYNK TWYM’N PWLWR
bir tarısar ming tümen bolur ͡
bir ekildiğinde, milyonlarca olur.”

Doğru Cevap: E

Soru 24

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde dönüşlülük eki kullanılmıştır?

bulunçusuz

ķantur

küsüş

igid

kidin

Açıklama:

KALYANAMKARA ET PAPAMKARA
bulunçusuz ‘bulunmaz, ender’ < bul- ‘bulmak, ele geçirmek’ -(u)n [dönüşlülük eki] -ç [fiilden isim yapım eki] +çu [isimden isim yapım eki] + suz [isimden isim yapım eki: yokluk sıfatları üretir]

Doğru Cevap: A

Soru 25

"kişi alķu ölür üçünç suvda" verilen cümlenin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

dağlar var. Gemi çarpıp parçalanır.

İnsanların tamamı ölür. Üçüncüsü: Suda

batırır. Dördüncüsü: Büyük girdap

tar. İkincisi: Suda su renginde

tehlike var. Birinci tehlike şudur: Canavar

Açıklama:

KALYANAMKARA ET PAPAMKARA
6. KYŞY ‘LXW ‘WYLWR ‘WYCWNC SWVD’
kişi alķu ölür üçünç suvda
İnsanların tamamı ölür. Üçüncüsü: Suda

Doğru Cevap: B

Soru 26

Aşağıdaki kelimelerden hangisi "uyanık olmak" anlamına gelmektedir?

ötüg

çomur

tegzinç

tuş

Açıklama:

KALYANAMKARA ET PAPAMKARA
oduġ ‘uyanık’ < *od- ‘uyanık olmak’ -(u)ġ [fiilden isim yapım eki]

Doğru Cevap: A

Soru 27

Aşağıdaki kelimelerden hangisi "fayda; kazanç, kâr" anlamına gelmektedir?

asıġ

turġur

bus

irinç

soķuş

Açıklama:

Sözcük Çözümlemeleri
asıġ ‘fayda; kazanç, kâr’< as- ‘aşmak, yükselmek’ -(ı)ġ [fiilden isim yapım eki]

Doğru Cevap: A

Soru 28

Aşağıdaki kelimelerden hangisi sıfat fiil eki almıştır?

tükel

kergek

ķamaġın

ögli

birle

Açıklama:

XXIII
ögli < ö- ‘düşünmek’ -gli [sıfat-fiil eki; bk. Orhun Türkçesi VII. Ünite, Sıfat-Fiiller]

Doğru Cevap: D

Soru 29

"hep birlikte bu gözleri görmeyen kılavuza" Türkçesi verilen cümlenin Uygur Türkçe'sindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

PYŞ’R YWZ ‘RYN P’RYP

‘YS’N TWYK’L K’LMYŞ ‘RTY

‘YNCYP S’KYZ ‘WN Y’Ş’YWR

X’RY ‘RTY YYN’ ‘YKY KWYZY

Q’MWXWN ‘WL KWYRM’Z YYRCYK’

Açıklama:

XXIV
Q’MWXWN ‘WL KWYRM’Z YYRCYK’
ķamuġun ol körmez yirçike
hep birlikte bu gözleri görmeyen kılavuza

Doğru Cevap: E

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi eklendiği kelimelere" küçültme ve okşama" anlamı katar?

-a

-kiye

-(ü)m

-(ü)gli

-(u)z

Açıklama:

Sözcük Çözümlemeleri
birkiye ‘biricik’ < bir ‘bir, tek’ +kiye (isimden isim yapım eki; küçültme ve okşama anlamı katar. Bk. Orhun Türkçesi V. Ünite, Söz Yapımı)

Doğru Cevap: B

Soru 31

Aşağıdaki seçeneklerde verilen kelimelerden hangisinde isimden isim yapan bir ek yoktur?

üküş

atlıġ

yüzlüg

bulunçusuz

ön͡glüg

Açıklama:

atlıġ ‘tanınmış, meşhur’ < at ‘ad, şöhret’ +lıġ [isimden isim yapım eki; isimleri sıfatlaştırır.]
yüzlüg ‘tanınmış, önemli kişi’ < yüz ‘yüz, çehre’ +lüg [isimden isim yapım eki. İsimleri
sıfatlaştırır] +ke [yönelme durumu eki]
üküş ‘çok’ < ük- ‘yığmak, biriktirmek’ -(ü)ş [fiilden isim yapım eki]
bulunçusuz ‘bulunmaz, ender’ < bul- ‘bulmak, ele geçirmek’ -(u)n [dönüşlülük eki] -ç
[fiilden isim yapım eki] +çu [isimden isim yapım eki] + suz [isimden isim yapım eki: yokluk sıfatları üretir]
ön͡glüg ͡ görünümlü’ < ön͡g ‘renk, görünüş’ +lüg [isimden isim yapım eki]
Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Aşağıda karşılığı verilen kelimelerden hangisinin karşılığı yanlış verilmiştir?

anta‘:ondan

ķazġan:farklı

yüzlüg:tanınmış

atlıġ:meşhur

üküş:çok

Açıklama:

anta ‘ondan, bundan’< a ‘3. tekil kişi zamirinin çekime girmiş hâli’ +n [zamir n’si] + ta
[bulunma-çıkma durumu]
atlıġ ‘tanınmış, meşhur’ < at ‘ad, şöhret’ +lıġ [isimden isim yapım eki; isimleri sıfatlaştırır.]
yüzlüg ‘tanınmış, önemli kişi’ < yüz ‘yüz, çehre’ +lüg [isimden isim yapım eki. İsimleri
sıfatlaştırır] +ke [yönelme durumu eki]
neçükin ‘nasıl, niçin’ < ne ‘ne’ + çe [eşitlik durumu eki] + ök [pekiştirme edatı] + (i)n
[araç durumu eki]
ķazġan- ‘kazanmak’ +sar [şart eki]
üküş ‘çok’ < ük- ‘yığmak, biriktirmek’ -(ü)ş [fiilden isim yapım eki] Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 33

I.ay-: konuşmak
II.igid-:yerleştirmek
III. ķantur-: doyurmak
Yukarıda bazı kelimelerin Türkçe karşılığı verilmiştir. Bu verilen kelimelerin karşılıklarından hangisi ya da hangileri doğru olarak verilmiştir?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

II ve III

Açıklama:

ay- ‘söylemek’ -ur [geniş zaman eki]
gid- ‘yetiştirmek, beslemek’ < ig- ‘eğmek’-(i)d [fiilden fiil yapım eki: pekiştirme görevindedir] -ser [şart eki]
ķantur- ‘kandırmak, doyurmak’ < ķan- ‘kanmak, doymak’ -tur [ettirgenlik eki] -ġalı
[zarf-fiil eki] Doğru yanıt C seçeneğidir

Doğru Cevap: C

Soru 34

Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde verilen eklerden birinin karşılığı yanlış verilmiştir?

i: kalıplaşmış 3.tekil kişi iyelik eki

ur: geniş zaman eki

ser: şart eki

ki: ettirgenlik eki

n͡ga: yönelme durumu eki

Açıklama:

öngi ͡ ‘ayrı, başka, farklı’ < ön͡g ‘ön, dış’ +i [kalıplaşmış 3. tekil kişi iyelik eki]
ay- ‘söylemek’ -ur [geniş zaman eki]
igid- ‘yetiştirmek, beslemek’ < ig- ‘eğmek’-(i)d [fiilden fiil yapım eki: pekiştirme görevindedir] -ser [şart eki]
yılınga͡ ‘her yıl’ < yıl ‘yıl’ +ı [3. tekil kişi iyelik eki] +nga ͡ [yönelme durumu eki]
kidin ‘batı’ < ki ‘geri, arka’; (krş.: Türkiye Türkçesi geriEski Türkçe kirü) +din [çıkma durumu eki: bk. 2. Ünite Orhun ve Uygur Türkçeleri Arasındaki Farklar-6.] Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 35

"bulunçusuz" kelimesinde aşağıdaki eklerden hangisi kullanılmamıştır?

Dönüşlülük eki

Fiilden isim yapım eki

İsimden isim yapım eki

Ettirgenlik eki]

İsimden isim yapım eki

Açıklama:

bulunçusuz ‘bulunmaz, ender’ < bul- ‘bulmak, ele geçirmek’ -(u)n [dönüşlülük eki] -ç
[fiilden isim yapım eki] +çu [isimden isim yapım eki] + suz [isimden isim yapım eki: yokluk sıfatları üretir] Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi fiilden isim yapım ekidir?

-(ü)p

-ur

-la

-ma

-(ü)g

Açıklama:

tapla- ‘uygun bulmak’ < tap ‘uygun, yerinde’ +la- [isimden fiil yapım eki] -ma [olumsuzluk eki] -dı [3. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]
kir- ‘girmek’ -miş [geçmiş zaman eylem sıfatı] -(i)g [belirtme durumu eki]
ötüg ‘rica, istek’ < öt- ‘geçmek, arz etmek’ -(ü)g [fiilden isim yapım eki]
bir ‘vermek’ -ü u- ‘muktedir olmak’ [yardımcı fiili zarf-fiil eki ile asıl fiile bağlanmış
birleşik fiil çekimi] -ma [olumsuzluk eki] -dı [3. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]
süs- ‘çarpmak’ -(ü)p [zarf-fiil eki]
Doğru yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 37

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ettirgenlik eki kullanılmıştır?

busanu

neng͡

ötleyür

turġurup

asıġ

Açıklama:

bus- ‘üzülmek’ -(a)n [dönüşlülük eki] -u [zarf-fiil eki]
turġur- ‘yerinden kaldırmak’ < tur- ‘ayağa kalkmak’ -ġur [ettirgenlik eki] -(u)p [zarf-fiil eki]
neng͡ ‘hiçbir şey; hiç’ < ne [belirsizlik zarfı] +ang͡ ‘yok; değil’
öt ‘öğüt’ (< ögüt) +le- [isimden fiil yapım eki] -(y)ür biz [3. çoğul kişi geniş zaman]
asıġ ‘fayda; kazanç, kâr’< as- ‘aşmak, yükselmek’ -(ı)ġ [fiilden isim yapım eki]
Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde zarf fiil eki kullanılmıştır?

ķamaġın

ögli

ķata

tükel

kelürzünler

Açıklama:

ķamaġın ‘hep beraber’ < ķamaġ ‘bütün, hepsi’ +(ı)n [araç durumu eki]
ögli < ö- ‘düşünmek’ -gli [sıfat-fiil eki; bk. Orhun Türkçesi VII. Ünite, Sıfat-Fiiller]
ķata ‘kez, defa’ < ķat- ‘katmak, eklemek’ -a [kalıplaşmış zarf-fiil eki]
tükel ‘sağlam; tam, bütün’ < tü- ‘bitmek’ -k ‘tam’ [fiilden isim yapım eki] +e- ‘tam olmak; yetmek’ -l [fiilden isim yapım eki]
kelür- ‘getirmek’ < kel- ‘gelmek’ -ür [ettirgenlik eki] -zünler [3. çoğul kişi emir eki] Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 39

I.tapa
II.tutuzur men
III.ögükün͡güzni
Yukarıda bazı kelimler verilmiştir. Bu kelimelerden hangisi ya da hangilerinde ettirgenlik eki kullanılmıştır?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

II ve III

Açıklama:

tapa ‘-e doğru’< tap- ‘bulmak’ -a [zarf-fiil eki]
tutuzur men < tut- ‘tutmak’ -(u)z ‘emanet etmek’ [ettirgenlik eki] -ur men [1. tekil kişi
geniş zaman]
ögük ‘sevgili’ < *ög- ‘övmek’ -(ü)k [fiilden isim yapım eki] +(ü)ng͡üz [2. çoğul kişi iyelik eki] +ni [belirtme durumu eki Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 40

Aşağıdaki kelimelerden hangisinin Türkçe karşılığı yanlış olarak verilmiştir?

kelür-: uygun olmak

ögük: sevgili

tap-:bulmak

ķata:defa

ķamaġ:hepsi

Açıklama:

kelür- ‘getirmek
ögük ‘sevgili’
tap- ‘bulmak’
ķata ‘kez, defa’
ķamaġ ‘bütün, hepsi’
Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 41

Metinde geçen “neçükin” kelimesinin kök ve eklerine doğru olarak ayrılmış biçimi aşağıdaki seçeneklerin hangisinde verilmiştir?

neçükin ‘nasıl, niçin’ < ne ‘ne’ +çe [eşitlik durumu eki]+ök [pekiştirme edatı]+ (i)n [araç durumu eki]

neçükin ‘nasıl, niçin’ < ne ‘ne’ +çük [isimden isim yapma eki] +i [3. tekil kişi iyelik eki] +n [araç durumu eki]

neçükin ‘nasıl, niçin’ < ne ‘ne’ +çe [araç durumu eki]+ e(r)kin [şüphe edatı]

neçükin ‘nasıl, niçin’ < ne ‘ne’ +ç [isimden isim yapma eki]+ök [pekiştirme edatı]+i [3. tekil kişi iyelik eki] +n [araç durumu eki]

neçükin ‘nasıl, niçin’ < ne ‘ne’ +çe [yön durumu eki] +ük [isimden isim yapma eki] +(i)n [araç durumu eki]

Açıklama:

Metinde geçen “neçükin” kelimesinin kök ve eklerine şöyle ayrılır:

Doğru Cevap: A

Soru 42

Uygurca transliterasyonu

olan sözlerin doğru transkripsiyonu hangisidir?

bo yerlig aşdıp

bu yarlıġ işidip

boyarlıġ eş idip

boyarlah üşüdüp

bu irlig işidip

Açıklama:

Uygurca transliterasyonu

olan sözlerin doğru transkripsiyonu

şeklindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Metinde geçen “bulunçusuz” kelimesinin kök ve eklerine doğru ayrılmış biçimi aşağıdaki seçeneklerin hangisinde verilmiştir?

bulunçusuz ‘bulunmaz, ender’ < bul- ‘bulmak, ele geçirmek’ - (u)n [zamir n’si] +çu [isimden isim yapım eki] + suz [isimden isim yapım eki: yokluk sıfatları üretir]

bulunçusuz ‘bulunmaz, ender’ < bul- ‘bulmak, ele geçirmek’ - (u)n [dönüşlülük eki] -çu [isimden isim yapım eki] + suz [isimden isim yapım eki: yokluk sıfatları üretir]

bulunçusuz ‘bulunmaz, ender’ < bul- ‘bulmak, ele geçirmek’ - (u)n [dönüşlülük eki] -ç [fiilden isim yapım eki] +u [3. tekil kişi iyelik eki] + suz [isimden isim yapım eki: yokluk sıfatları üretir]

bulunçusuz ‘bulunmaz, ender’ < bul- ‘bulmak, ele geçirmek’ - (u)n [dönüşlülük eki] -ç [fiilden isim yapım eki] +çu [isimden isim yapım eki] + suz [isimden isim yapım eki: yokluk sıfatları üretir]

bulunçusuz ‘bulunmaz, ender’ < bul- ‘bulmak, ele geçirmek’ - (u)n [araç durumu eki] -çu [fiilden isim yapım eki] + suz [isimden isim yapım eki: yokluk sıfatları üretir]

Açıklama:

Metinde geçen “bulunçusuz” kelimesinin kök ve eklerine şu şekilde ayrılır:

Doğru Cevap: D

Soru 44

Hangi seçenekte zarf-fiil eki bulunmaktadır?

birkiye (amraķ oġlumın)

körmez (yirçike)

ķanturġalı (saķınsar)

(bişer yüz) erin

yaraġay mu

Açıklama:

A seçeneğindeki birkiye “biricik” kelimesinde isimden isim yapma, B’deki körmez “kör” kelimesinde ise sıfat-fiil, D’deki erin “adamla” kelimesinde araç durumu ve E’deki yaraġay mu “uygun olur mu?” kelimesinde ise gelecek zaman eki bulunmaktadır. Ancak C’deki ķanturġalı “kandırmak için” kelimesinde -ġalı zarf-fiil eki vardır. Bu kelime şu şekilde kök ve eklerine ayrılır:

Doğru Cevap: C

Soru 45

“satıġçı erenler tirilip içgerü ötüg birdiler ķamaġın edgü ögli tiginke ķulluķ barır biz” cümlesinde geçen hangi kelime “rica, istek, istirham, müracaat” anlamlarına gelmektedir?

eren

ötüg

ķamaġın

edgü

ögli

Açıklama:

“satıġçı erenler tirilip içgerü ötüg birdiler ķamaġın edgü ögli tiginke ķulluķ barır biz” cümlesinde geçen “ötüg” kelimesi “rica istek, istirham, müracaat” anlamlarına gelmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 46

Hangi seçenekteki kelimede isimden isim yapma eki kullanılmıştır?

birkiye

yekler

urup

oduġ

sınur

Açıklama:

Yalnızca A seçeneğindeki birkiye “biricik” kelimesinde +kiye isimden isim yapma eki bulunmaktadır. B’ seçeneğindeki yekler “şeytanlar” kelimesindeki +ler isimden isim yapma eki değil, yalnızca çokluk ekidir. C’deki urup “vurup” kelimesinde -(u)p zarf-fiil, D’deki oduġ “uyanık” kelimesinde -ġ fiilden isim, E’deki sınur “kırılır, parçalanır” kelimesindeki -ur ise geniş zaman ekidir.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Hangisi sıfat-fiil ekiyle türetilmiştir?

üçünç

tegzinç

ögli

ötüg

igrik

Açıklama:

Yalnızca C seçeneğindeki ögli “düşünen” kelimesi ö- fiiline -gli sıfat-fiil eki getirilerek türetilmiştir. Diğer seçeneklerdeki üçünç “üçüncü” kelimesi -(ü)nç isimden isim yapma, tegzinç “girdap” kelimesi tezgin- fiiline -ç fiilden isim yapma, ötüg “rica, istek” kelimesi öt- fiiline -(ü)g fiilden isim yapma ve igrik “çember biçimli” ise igir- fiiline -(i)k fiilden isim yapma eki getirilerek türetilmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 48

Metinde zarf-fiil eki kaç kelimede bulunmaktadır?

Açıklama:

Metinde barıp, yetip ve tapa kelimelerinde zarf-fiil ekleri bulunmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Metinde hangi durum eki bulunmaktadır?

araç

eşitlik

belirtme

tamlayan

bulunma

Açıklama:

Metinde yalnızca ķolın ve içgerü kelimelerinde durum ekleri vardır. Bunlar da sırasıyla +(ı)n, +ge yönelme, +rü yön durum ekidir.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Hangisinde isimden fiil yapım eki bulunmaktadır?

igidser

kirigseyür men

aktarılur

kigürür

eşilür

Açıklama:

Yalnızca B seçeneğindeki kirigseyür men “gitmek istiyorum” kelimesinde fiilden isim yapma eki bulunmaktadır. A seçeneğinde ig- fiiline -(i)d-, C’de ak-fiiline sırasıyla -(ı)t- ve -ar-, D’de kir- fiiline -gür- ve E’de eş- fiiline -il- fiilden fiil yapma ekleri getirilmiştir. Ayrıca A seçeneğinde şart, diğer dört seçenekte ise geniş zaman çekimi ekleri bulunmaktadır.
B seçeneğindeki kirigseyür men kelimesi şöyle kök ve eklerine ayrılır:

Doğru Cevap: B

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi “TLX L’R ‘YNC’ TYP ‘WYTWNTY ifadesinin çeviriyazısıdır?

atlıġ-lar inçe tip ötünti

atlıġ yüzlüg-ke inçe tip ayıttı

neçükin aġı barım ķazġansar üküş bolur

ön͡gi ön͡gi ķazġanç ķılmaķ ayu birdi-ler

bir tarısar min͡g tümen bolur

Açıklama:

atlıġ-lar inçe tip ötünti

Doğru Cevap: A

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisinde fiilden isim yapım eki vardır?

anta

üküş

neçükin

atlıg

yüzlüg

Açıklama:

üküş ‘çok’ < ük- ‘yığmak, biriktirmek’ -(ü)ş [fiilden isim yapım eki]

Doğru Cevap: B

Soru 53

"ön͡gtün kidin satıġķa yuluġķa barsar bay bolur" ifadesinin Türkiye Türkçesine aktarımı aşağıdakilerden hangisidir?

Kazanç konusunda tarla ekip biçmekten iyisi yoktur.

Koyun ve at beslenirse, yıldan yıla sayıları artar, (kişi) zengin olur.

Doğuya ve batıya mal satmaya mal almaya gidilirse (kişi) zengin olur.

Türlü türlü kazanma (yollarını) söyleyiverdiler.

(İnsan) nasıl, zenginlik servet kazan(mayı ister)se (dilediğinden) çok olur?”

Açıklama:

Doğuya ve batıya mal satmaya mal almaya gidilirse (kişi) zengin olur.

Doğru Cevap: C

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi "okyanus" anlamına gelir?

ön͡gi ön͡gi

ön͡gtün kidin

deniz

taluy ögüz

çintemeni erdini

Açıklama:

taluy ögüz

Doğru Cevap: D

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisinde zarf-fiil eki bulunur?

taplamadı

kirmişig

tınlıġ-larnın͡g

bulunçusuz

ķantur-ġalı

Açıklama:

ķantur- ‘kandırmak, doyurmak’ < ķan- ‘kanmak, doymak’ -tur [ettirgenlik eki] -ġalı
[zarf-fiil eki]

Doğru Cevap: E

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi "birü umadı" ifadesi için söylenemez?

Vermeyi umdu anlamına gelir.

bir-, vermek demektir.

ü-, u- ‘muktedir olmak’ anlamına gelen bir zarf-fiildir.

İfade, yardımcı fiili zarf-fiil eki ile asıl fiile bağlanmış birleşik fiil çekimidir.

Belirli geçmiş zamanın 3. tekil kişi çekimini örnekler.

Açıklama:

birü umadı: veremedi: bir ‘vermek’ -ü u- ‘muktedir olmak’ [yardımcı fiili zarf-fiil eki ile asıl fiile bağlanmış birleşik fiil çekimi] -ma [olumsuzluk eki] -dı [3. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]

Doğru Cevap: A

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi "XWRXYNCYX “D’X’ KYRYP ‘WYLK’YSYZ" ifadesinin çeviriyazısıdır?

ķorķınçığ yil turur kemi aķtarılur

bizni irinç ķılġay siz

ķorķınçıġ adaķa kirip ölgeysiz

aş aşlaġalı unamadı

yarlıġ bolzun tıdmazun barayın

Açıklama:

ķorķınçıġ adaķa kirip ölgeysiz

Doğru Cevap: C

Soru 58

Aşağıdakilerden hangisi "üzülmek" anlamına gelir?

aşa-

bus-

tön͡g-

ö-

yaşa-

Açıklama:

bus-

Doğru Cevap: B

Soru 59

"üküş tınlıġlar barıp ölügli" ifadesinin Türkiye Türkçesine aktarımı aşağıdakilerden hangisidir?

Ne gerekiyorsa her şeyi yapacağız.

Öleceksek birlikte öleceğiz.

Bir başına gidilse uygun olur mu?

Birçok canlı gidip öldü.

Üstelik iki gözü de görmüyordu.

Açıklama:

Birçok canlı gidip öldü.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Aşağıdakilerden hangisi "tutuzur men" ifadesinin anlamıdır?

emanet etmedim

emanetimdi

emanet etmiştim

emanet ettim

emanet ediyorum

Açıklama:

emanet ediyorum

Doğru Cevap: E

Soru 61

Uygurca tranliterasyonu“TLX YWZLWK olan sözlerin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

etlik yüzlüğ

atlık yüzlüğ

etlik yüslük

atlik yüzlük

atlıġ yüzlüg

Açıklama:

“TLX YWZLWK K’ ‘YNC’ atlıġ yüzlüg-ke inçe. Doğru yanıt E.

Doğru Cevap: E

Soru 62

Uygurca tranliterasyonu X’N PW olan sözlerin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

ķan bu

ķan şu

gan bu

ken şu

gen bu

Açıklama:

X’N PW ‘WYTWK S’V ‘YŞYDYP ķan bu ötüg sav işidip. Doğru cevap A.

Doğru Cevap: A

Soru 63

atlıġ yüzlüg-ke inçe
Yukarıdaki cümlede isimden isim yapım eki kaç sözcükte geçmektedir?

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 64

tapladı ötürü içgerü ķangı illigke
Yukarıdaki cümlede hangi sözcükte, isimden fiil yapım eki geçmektedir?

tapladı

ötürü

içgörü

ķangı

illigke

Açıklama:

tapla- ‘uygun bulmak’ < tap ‘uygun, yerinde’ +la- [isimden fiil yapım eki]. Doğru cevap A.

Doğru Cevap: A

Soru 65

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde fiilden isim yapım eki yoktur?

saķlanmadın

oduġ

tegzinç

önglüg

üküş

Açıklama:

önglüg ͡ ‘görünümlü’ < ön͡g ‘renk, görünüş’ +lüg [isimden isim yapım eki]. Doğru cevap D.

Doğru Cevap: D

Soru 66

biz kelser birle kelir biz tip cümlesinde araç durumu eki hangi sözcükte vardır?

kelser

birle

biz

tip

kelir

Açıklama:

birle ‘birlikte’ < bir ‘bir, beraber’ +le [araç durumu eki]. Doğru cevap B.

Doğru Cevap: B

Soru 67

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ettirgenlik eki kullanılmamıştır?

singürür

çomurur

kigürür

turġurup

yaşayur

Açıklama:

yaşa- ‘yaşamak’ < yaş ‘yaş, diri’ +a- [isimden fiil yapım eki] -(y)ur [3. tekil kişi geniş zaman]. Doğru cevap E.

Doğru Cevap: E

Soru 68

tükel ifadesinin kök ve eklerine doğru olarak ayrılmış biçimi aşağıdaki seçeneklerin hangisinde verilmiştir?

tü-kel

tük-el

tü-k-e-l

tü-ke-l

tü-k-el

Açıklama:

tükel ‘sağlam; tam, bütün’ < tü- ‘bitmek’ -k ‘tam’ [fiilden isim yapım eki] +e- ‘tam olmak; yetmek’ -l [fiilden isim yapım eki] Doğru cevap C.

Doğru Cevap: C

Soru 69

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde pekiştirme görevinde ettirgenlik eki -ettirgenlik eki - edilgenlik eki -geniş zaman eki kullanılmıştır?

kigürür

igrik

ķorķınçığ

aktarılur

eşil

Açıklama:

kigür- ‘sokmak, girdirmek’ < kir- ‘girmek’ -gür [ettirgenlik eki] -ür [geniş zaman eki]
igrik ‘çember biçimli’ < ig- ‘eğmek’ -(i)r ‘eğirmek’ [ettirgenlik eki] -(i)k [fiilden isim yapma eki]
ķorķınçığ ‘korkunç’ < ķorı- ‘korumak’ -ķ [fiilden fiil yapım eki] -(ı)n [dönüşlülük eki] -ç [fiilden isim yapım eki] +çıġ [isimden isim yapım eki]
aķtarıl- ‘devrilmek’ < aķ- ‘bir yana eğilmek’-(ı)t [pekiştirme görevinde ettirgenlik eki] -ar [ettirgenlik eki] -(ı)l [edilgenlik eki] -ur [geniş zaman eki]
eşil- ‘kıvrılmak, etrafında dönmek’ < eş- ‘kıvırmak, çevirmek’ -(i)l [edilgenlikdönüşlülük eki] -ür [geniş zaman eki]
Doğru cevap D.

Doğru Cevap: D

Soru 70

k(emi)ke kigürür suv igrik eşilür
Yukarıdaki cümlede ettirgenlik eki kaç sözcükte geçmektedir?

Açıklama:

kigür- ‘sokmak, girdirmek’ < kir- ‘girmek’ -gür [ettirgenlik eki] -ür [geniş zaman eki]
igrik ‘çember biçimli’ < ig- ‘eğmek’ -(i)r ‘eğirmek’ [ettirgenlik eki] -(i)k [fiilden isim yapma eki]
eşil- ‘kıvrılmak, etrafında dönmek’ < eş- ‘kıvırmak, çevirmek’ -(i)l [edilgenlik dönüşlülük eki] -ür [geniş zaman eki]
Doğru cevap B.

Doğru Cevap: B

Soru 71

Uygurca tranliterasyonu X’ZX’NC XYLM’X olan sözlerin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

kazganç kılmak

kazanç kılmak

kazanç kilmak

kazganç kolmak

kızganç kılmak

Açıklama:

TY “WYNKY ‘WYNKY X’ZX’NC XYLM’X
ti ön͡gi ön͡gi ķazġanç ķılmaķ
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 72

" ayu birdi-ler biri ayur ķazġanç " cümlesindeki geniş zaman eki alan sözcük hangisidir?

ayu

birdi

biri

ayur

kazganç

Açıklama:

ay- ‘söylemek’ -ur [geniş zaman eki]
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 73

Yüzün, güneşin doğuşuna doğru çevrildiği doğu istikametinin adı aşağıdakilerden hangisidir?

nom

öngre

yulugka

barsar

bolur

Açıklama:

Eski Türklerin inançlarına göre bir nevi kıble sayılabilecek yön ‘doğu’ idi.Yüzün, güneşin doğuşuna doğru çevrildiği doğu istikametinin adı bu sebeple ‘ön͡g, ön͡gre, ön͡gdün, ön͡gtün’ gibi kelimelerle adlandırılmıştır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 74

Uygurca transliterasyonu K’ KYRYP KWNKWL T’KY KWYS olan sözlerin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

bilir er inçe tip tidi tavar

ķazġanmaķ nen͡g taluy ögüz-

ke kirip kön͡gül-teki küs-

bulunçusuz çintemeni erdini

üşin ķantur-ġalı saķınsar

Açıklama:

K’ KYRYP KWNKWL T’KY KWYS
ke kirip kön͡gül-teki küs-
a girip (manevi derinliklere dalıp) gönüldeki (nefsinin yapmaya zorladığı) arzu-
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 75

"taplamadı" sözcüğündeki olumsuzluk eki aşağıdakilerden hangisidir?

-dı

-op

-pla

-ta

-ma

Açıklama:

tapla- ‘uygun bulmak’ < tap ‘uygun, yerinde’ +la- [isimden fiil yapım eki] -ma [olum-suzluk eki] -dı [3. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 76

" balıķ oduġ erken saklanmadın " cümlesinin Türkçe çevirisi nasıl olmalıdır?

balık uyanık iken (kişi) beklemediği anda

balık uyanık iken (kişi) beklediği anda

balık uyanık iken (kişi) o anda

balık uyur iken (kişi) beklemediği anda

balık uyur iken (kişi) beklediği anda

Açıklama:

P’LYX ‘WDWX ‘RK’N S’XL’NM’DYN
balıķ oduġ erken saķlanmadın
balık uyanık iken (kişi) beklemediği anda
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 77

" balıķ oduġ erken saklanmadın " sözlerinde fiilden isim yapım eki alan kaç sözcük vardır?

Açıklama:

oduġ ‘uyanık’ < *od- ‘uyanık olmak’ -(u)ġ [fiilden isim yapım eki]
saķlan- ‘dikkat etmek’ < sa- ‘saymak, hesap etmek’ -ķ ‘dikkatli, uyanık’ [fiilden isim ya-pım eki] -madın [olumsuz zarf-fiil eki]
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 78

" kigürür" sözcüğündeki ettirgenlik eki aşağıdakilerden hangisidir?

-rür

-ig

-gür

-kig

-ür

Açıklama:

kigür- ‘sokmak, girdirmek’ < kir- ‘girmek’ -gür [ettirgenlik eki] -ür [geniş zaman eki]
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 79

Uygurca tranliterasyonu MN TYP TYDY X’LTY “LTY KWYN olan sözlerin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

men tip tidi ķaltı altı kın

man top tidi ķaltı altı kün

men tıp tidi ķaltı altı kün

men tip tidi ķaltı altı kün

man tip tidi ķaltı altı kün

Açıklama:

MN TYP TYDY X’LTY “LTY KWYN
men tip tidi ķaltı altı kün
im.” diye konuştu. Ne zaman ki, altı gün
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 80

" ķata taluy-ķa kirip " sözlerinin Türkçe çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Bu beş yüz adam

Ancak seksen yaşında

sağ salim geri dönmüş idi.

beş yüz adamla yola çıkmış

sefer okyanusa gitmiş

Açıklama:

ķata taluy-ķa kirip
sefer oknayusa gitmiş,
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 81

Uygurca transliterasyonu “TLX YWZLWK K’ ‘YNC’ olan sözlerin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

atlıġ yüzlüg-ke inçe

tip ayıttı neçükin aġ

barım ķazġansar üküş bolur

atlıġ-lar inçe tip ötün-

ti öngi öngi ķazġanç ķılmaķ

Açıklama:

“TLX YWZLWK K’ ‘YNC’
atlıġ yüzlüg-ke inçe
ünvanlı ve önemli kişilere şöyle
Buradan da anlaşılacağı üzere doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 82

Aşağıdaki seçeneklerde bulunan sözcüklerden hangisinde yönelme durum eki vardır?

anta

yüzlügke

neçükin

ķazġansar

üküş

Açıklama:

anta ‘ondan, bundan’< a ‘3. tekil kişi zamirinin çekime girmiş hâli’ +n [zamir n’si] + ta
[bulunma-çıkma durumu]
yüzlüg ‘tanınmış, önemli kişi’ < yüz ‘yüz, çehre’ +lüg [isimden isim yapım eki. İsimleri
sıfatlaştırır] +ke [yönelme durumu eki]
neçükin ‘nasıl, niçin’ < ne ‘ne’ + çe [eşitlik durumu eki] + ök [pekiştirme edatı] + (i)n
[araç durumu eki]
ķazġan- ‘kazanmak’ +sar [şart eki]
üküş ‘çok’ < ük- ‘yığmak, biriktirmek’ -(ü)ş [fiilden isim yapım eki]
Bu bilgiler dahilinde bakıldığı zaman doğru cevabın B şıkkı olduğu anlaşılacaktır.

Doğru Cevap: B

Soru 83

Uygurca transliterasyonu PYRY “YWR XWY YYLXY ‘YKYDS’R olan sözlerin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

ayu birdi-ler biri ayur ķazġanç

bir tarısar ming tümen bolur

biri ayur ķoy yılķı igidser

ayur öngtün kidin satıġķa

yılınga aşılur bay bolur biri

Açıklama:

PYRY “YWR XWY YYLXY ‘YKYDS’R
biri ayur ķoy yılķı igidser
Biri (de şöyle) der ki: “Koyun ve at beslenirse
Yukarıdaki bilgiler doğrultusunda doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 84

Aşağıdaki seçeneklerde bulunan sözcüklerden hangisinde şart eki vardır?

öngi

kidin

yılınga

igidser

ayur

Açıklama:

öngi ͡ ‘ayrı, başka, farklı’ < ön͡g ‘ön, dış’ +i [kalıplaşmış 3. tekil kişi iyelik eki]
ay- ‘söylemek’ -ur [geniş zaman eki]
igid- ‘yetiştirmek, beslemek’ < ig- ‘eğmek’-(i)d [fiilden fiil yapım eki: pekiştirme görevindedir] -ser [şart eki]
yılınga͡ ‘her yıl’ < yıl ‘yıl’ +ı [3. tekil kişi iyelik eki] +nga ͡ [yönelme durumu eki]
kidin ‘batı’ < ki ‘geri, arka’ +din [çıkma durumu eki]
Yukarıdaki bilgiler ışığında bakılırsa doğru cevabın D şıkkı olduğu anlaşılacaktır.

Doğru Cevap: D

Soru 85

"biri ayur ķazġanç neng tarıġ tarımaķda edgü yoķ kim bir tarısar ming tümen bolur"
Yukarıdaki cümlenin günümüz Türkçesindeki karşılığı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

Birisi dedi ki: “Kazanç konusunda tarla ekip biçmekten iyisi yoktur bir ekildiğinde, milyonlarca olur.”

Biri (şöyle) der: “Kazanç konusunda tarla ekip biçmekten iyisi olamaz bir kere ekildiğinde, milyonlarca olur.”

Birisi dedi ki: “Kazanç istiyorsan tarla ekip biçmekten iyisi yoktur bir ekildiğinde, milyonlarca olur.”

Biri (şöyle) der: “Kazanç istersen tarla ekip biçmekten iyisi olmaz bir kere ekilirse, milyonlarca olur.”

Biri (şöyle) der: “Kazanç konusunda tarla ekip biçmekten iyisi yoktur bir ekildiğinde, milyonlarca olur.”

Açıklama:

PYRY “YWR X’ZX’NC N’NK T’RYX T’RYM’XD’ ‘DKW YWX KYM PYR T’RYS’R MYNK TWYM’N PWLWR
biri ayur ķazġanç neng tarıġ tarımaķda edgü yoķ kim bir tarısar ming tümen bolur
Biri (şöyle) der: “Kazanç konusunda tarla ekip biçmekten iyisi yoktur, bir ekildiğinde, milyonlarca olur.”

Doğru Cevap: E

Soru 86

Uygurca transliterasyonu YWLWX’ P’RS’R P’Y PWLWR olan sözlerin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

yuluġķa barsar bay bolur

yime bir bilge nom

bilir er inçe tip tidi tavar

ķazġanmaķ neng taluy ögüz-

ke kirip köngül-teki küs-

Açıklama:

YWLWX’ P’RS’R P’Y PWLWR
yuluġķa barsar bay bolur
mal almaya gidilirse (kişi) zengin olur
Yukarıdaki bilgiler ışığında bakılırsa doğru cevabın A şıkkı olduğu anlaşılacaktır.

Doğru Cevap: A

Soru 87

Aşağıdaki seçeneklerde bulunan sözcüklerden hangisinde ettirgenlik eki vardır?

yılınga

ķanturġalı

bulunçusuz

yuluġķa

küsüşin

Açıklama:

yılınga͡ ‘her yıl’ < yıl ‘yıl’ +ı [3. tekil kişi iyelik eki] +nga ͡ [yönelme durumu eki]
yul- ‘yolmak;çekip almak’ -(u)ġ [fiilden isim yapım eki]+ķa [yönelme durumu eki]
küsüş ‘arzu, istek’ < küse- ‘istemek’ -ş [fiilden isim yapım eki: -ş eki burada olduğu gibi
kendisinden önceki ünlüyü daraltabilir. Örnek: alķa- ‘övmek’ fakat alķış]
ķantur- ‘kandırmak, doyurmak’ < ķan- ‘kanmak, doymak’ -tur [ettirgenlik eki] -ġalı
[zarf-fiil eki]
bulunçusuz ‘bulunmaz, ender’ < bul- ‘bulmak, ele geçirmek’ -(u)n [dönüşlülük eki] -ç
[fiilden isim yapım eki] +çu [isimden isim yapım eki] + suz [isimden isim yapım eki: yokluk sıfatları üretir]
Bu bilgiler ışığında bakıldığı zaman doğru cevabın B şıkkı olduğu anlaşılacaktır.

Doğru Cevap: B

Soru 88

Uygurca transliterasyonu T’LWY ‘WYKWZK’ KYRMYŞYK olan sözlerin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

tınlıġlarnıng küsüşin inçip

tigin alķunı taplamadı tek

taluy ögüzke kirmişig

tapladı ötürü içgerü ķangı illigke

ötüg birdi talu ögüzke

Açıklama:

T’LWY ‘WYKWZK’ KYRMYŞYK
taluy ögüzke kirmişig
okyanusa açılmayı
Yukarıdaki bilgi ışığında bakıldığı zaman doğru cevabın C şıkkı olduğu anlaşılacaktır.

Doğru Cevap: C

Soru 89

Aşağıdaki seçeneklerde bulunan sözcüklerden hangisinde belirtme durum eki vardır?

ötüg

birü umadı

tapladı

kirmişig

oduġ

Açıklama:

tapla- ‘uygun bulmak’ < tap ‘uygun, yerinde’ +la- [isimden fiil yapım eki] -ma [olumsuzluk eki] -dı [3. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]
kir- ‘girmek’ -miş [geçmiş zaman eylem sıfatı] -(i)g [belirtme durumu eki]
ötüg ‘rica, istek’ < öt- ‘geçmek, arz etmek’ -(ü)g [fiilden isim yapım eki]
bir ‘vermek’ -ü u- ‘muktedir olmak’ [yardımcı fiili zarf-fiil eki ile asıl fiile bağlanmış
birleşik fiil çekimi] -ma [olumsuzluk eki] -dı [3. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]
oduġ ‘uyanık’ < *od- ‘uyanık olmak’ -(u)ġ [fiilden isim yapım eki]
Yukarıdaki bilgilerden yola çıkılırsa doğru cevabın D şıkkı olduğu anlaşılacaktır.

Doğru Cevap: D

Soru 90

"amraķ ögüküm mening ilte ķazġançım sizing ermez mü amtı köngülçe alıng barça buşı biring"
Yukarıdaki cümlenin günümüz Türkçesindeki karşılığı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

“Sevgili yavrucuğum! Benim imparatorlukta kazancım siz değil misiniz? Şimdi istediğiniz kadar alın; hepsini sadaka verin!"

“Canım yavrucuğum! Benim imparatorlukta kazancım sizin değil mi? Şimdi istediğiniz kadarını alın; hepsini halka verin!"

“Sevgili yavrum! Benim imparatorlukta kazandığım sizin değil mi? Şimdi istediğiniz kadar alın; hepsini sadaka verin!"

“Canım yavrucuğum! Benim imparatorlukta kazancım sizin değil mi? Şimdi istediğiniz kadar alın; hepsini sadaka verin!"

“Sevgili yavrucuğum! Benim imparatorlukta kazancım sizin değil mi? Şimdi istediğiniz kadar alın; hepsini sadaka verin!"

Açıklama:

“MR’X ‘WYKWK WM M’NYNK ‘YLT’ X’ZX’NCYM SYZYNK ‘RM’Z MW ‘MTY KWYNKWL C’ “LYNK P’RC’ PWŞY PYRYNK
amraķ ögüküm mening ilte ķazġançım sizing ermez mü amtı köngülçe alıng barça buşı biring!
“Sevgili yavrucuğum! Benim imparatorlukta kazancım sizin değil mi? Şimdi istediğiniz kadar alın; hepsini sadaka verin!
Yukarıdaki bilgiler ışığında bakıldığı zaman doğru cevabın E şıkkı olduğu anlaşılacaktır.

Doğru Cevap: E

Ünite 5

Soru 1

barça sözcüğündeki +ça ekinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Eşitlik durum eki

Dönüşlülük eki

Geniş zaman eki

Çoğul kişi emir eki

Fiilden isim yapım eki

Açıklama:

bar ‘var, mevcut’+ça [eşitlik durumu eki]
tıd- ‘engellemek’-u u- ‘muktedir olmak’ [yardımcı fiili zarf-fiil eki ile asıl fiile bağlanmış birleşik fiil çekimi] -ma [olumsuzluk eki] -dım [1. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]
ıd- ‘göndermek’ < ı- ‘göndermek’ -d [fiilden fiil yapım eki; pekiştirme görevini görür]
-ur [geniş zaman eki] -men [1. tekil kişi eki]
ķat(a)ġ ‘katı, sert’< ķat- ‘katılaşmak; daralmak’ -(a)ġ [fiilden isim yapım eki] +la-
[isimden fiil yapım eki]-n [dönüşlülük eki] -(ı)ng͡ [2. çoğul kişi emir eki]

Doğru Cevap: A

Soru 2

Öntür sözcüğündeki -tür ekinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Tamlayan durum eki

ettirgenlik eki

1. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki

İsimden fiil yapım eki

3. tekil kişi geniş zaman eki

Açıklama:

eren ‘adamlar’< er ‘adam’ +ninng͡ [tamlayan durumu eki]
öntür- ‘göndermek; uğurlamak’ < ön- ‘dışarı, öne çıkmak’ -tür [ettirgenlik eki] -di [1.
tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]

Doğru Cevap: B

Soru 3

Uygurca tranliterasyonu ‘WYCWN şeklinde olan sözcüğün transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

inçe

yirçi

üçün

inisi

erdini

Açıklama:

‘WYCWN: üçün
‘YNC’: inçe
YYRCY: yirçi
‘YNYSY: inisi
‘RDNY: erdini

Doğru Cevap: C

Soru 4

Uygurca'da +gü eki aşağıdakilerden hangisi için kullanılmaktadır?

İsimden fiil yapım eki

İsimden isim yapım eki

Fiilden isim yapım eki

1. tekil kişi eki

Eşitlik durumu eki

Açıklama:

neglük ‘nasıl, niçin’ < ne ‘ne, hangi’ +gü [isimden isim yapım eki] +lük [isimden isim
yapım eki]
edgü ‘iyi; yarar’ < ed ‘mal, değerli eşya’ +gü [isimden isim yapım eki]

Doğru Cevap: B

Soru 5

Uygurca tranliterasyonu YRLQ’DY ‘WL ‘WYDWN X’NKY şeklinde olan mısranın Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Ben de gideyim. İyi (de) kötü (de)

Ancak babası oğlunun ahlâkı

kötü olduğu için onu sevmiyordu

Bunun üzerine: ‘‘Gideceksen git’’ diye

buyurdu. Bu sırada babası

Açıklama:

1. N’KLWK X’LYR MN TNKRYM
neglük ķalır men teng͡rim
Ben niçin kalıyorum, haşmetlim?
2. MN YM’ P’R’YYN ‘DKW YVLQ
men yime barayın edgü yavlaķ
Ben de gideyim. İyi (de) kötü (de)
3. PWLS’R PYRL’ PWL’LYM TYP
bolsar birle bolalım tip
olsak, birlikte olalım. ‘‘ diye.
4. YM’ X’NKY ‘WXWL XYLYNCY
yime ķang͡ı oġul ķılınçı
Ancak babası oğlunun ahlâkı
5. YVL’Q ‘WYCWN SVMZ ‘RTY
yavlaķ üçün sevmez erti
kötü olduğu için onu sevmiyordu.
6. ‘WYTRW P’RS’R P’RXYL TYP
ötrü barsar barġıl tip
Bunun üzerine: ‘‘Gideceksen git’’ diye
7. YRLQ’DY ‘WL ‘WYDWN X’NKY
yarlıġķadı ol ödün ķang͡ı
buyurdu. Bu sırada babası
8. X’N ‘WLWŞ PWDWN ‘YXL’YW SYQ
ķan uluş bodun ıġlayu sıķhan ve bütün halk ağlayıp sız

Doğru Cevap: E

Soru 6

Uygurca karşılığı TWRXWRDY olan sözlerin çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

turgurdu

turğurdı

turğırdu

turgurdı

tuğrurdı

Açıklama:

Uygurca karşılığı TWRXWRDY olan sözlerin çevirisi “turğurdı”dır.

Doğru Cevap: B

Soru 7

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde fiilden isim yapım eki kullanılmıştır?

bolung

tıdu

katağlanıng

avıçka

ıdur

Açıklama:

ķat(a)ġ ‘katı, sert’< ķat- ‘katılaşmak; daralmak’ -(a)ġ [fiilden isim yapım eki]

Doğru Cevap: C

Soru 8

“men yime barayın edgü yavlak” cümlesindeki hangi sözcükte isimden isim yapım eki kullanılmıştır?

Men

Yime

Barayın

Edgü

Yavlak

Açıklama:

edgü ‘iyi; yarar’ < ed ‘mal, değerli eşya’ +gü [isimden isim yapım eki]

Doğru Cevap: D

Soru 9

“ kemi yarattı yitti timir son kemi solap turğurdı yittinç ”
Yukarıdaki cümlede kaç tane üçüncü tekil şahıs eki kullanılmıştır?

Hiç

Açıklama:

yarat- ‘donatmak, hazırlamak’ < yara- ‘uygun olmak’ -t [ettirgenlik eki] -tı [3. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]
turġur- ‘durdurmak, sabitlemek’ < tur- ‘durmak’ -ġur [ettiegenlik eki] -dı [3. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]

Doğru Cevap: C

Soru 10

“ kemi yarattı yitti timir son kemi solap turğurdı yittinç ”
Yukarıdaki cümlede hangi sözcüklerde ettirgenlik eki bulunmaktadır?

Kemi-solap

Timir- yittinç

Yarattı- yittinç

Yarattı-turğurdı

Yitti- kemi

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 11

Ep ilitmez men ötrü yarlığın işidip kim
Yukarıdaki cümlede yer alan sözcüklerden hangisi pekiştirme fonksiyonlu ettirgenlik eki almıştır?

Yarlığın

İşidip

Ötrü

İlitmez

Açıklama:

ilit- ‘(yanına) almak, götürmek’ < il- ‘iliştirmek’ -(i)t [pekiştirme fonksiyonlu ettirgenlik eki] -mez men [1. tekil kişi olumsuz geniş zaman]

Doğru Cevap: E

Soru 12

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde isimden fiil yapım eki kullanılmamıştır?

tokıt

küçe

ünte

ilit

solap

Açıklama:

toķıt- ‘vurdurmak, çaldırmak’ < toķ ‘vurma sesi’ +ı- [isimden fiil yapım eki] -t [ettirgenlik eki] -(ı)p [zarf-fiil eki]
küçe- ‘zorlamak, güç kullanmak’ < küç ‘güç, zor’ -e [isimden fiil yapım eki] -p [zarf-fiil eki]
ilit- ‘(yanına) almak, götürmek’ < il- ‘iliştirmek’ -(i)t [pekiştirme fonksiyonlu ettirgenlik eki] -mez men [1. tekil kişi olumsuz geniş zaman]
ünte- ‘seslenmek, bağırmak’ < ün ‘ün, ses’ +te- [isimden fiil yapım eki] -me [olumsuzluk eki] -diler [3. çoğul kişi belirli geçmiş zaman]
so ‘zincir’ (< Çince suǒ) +la- ‘zincirlemek’ [isimden fiil yapım eki] -p [zarf-fiil eki]

Doğru Cevap: D

Soru 13

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde eşitlik durum eki yoktur?

İnçe

Barça

Mançulayu

Bilçe

Tüterçe

Açıklama:

bar ‘var, mevcut’+ça [eşitlik durumu eki]
munçulayu ‘bu şekilde’ < bunçalayu < bu ‘işaret zamiri’ +n [zamir n’si] +ça [eşitlikeki] +la- [isimden fiil yapım eki] -(y)u [zarf-fiil eki]
bil ‘bel’ +çe [eşitlik durumu eki]
tüt- ‘tütmek’ -er [geniş zaman sıfat-fiili] +çe [eşitlik durumu eki]

Doğru Cevap: A

Soru 14

Uygurca tranliterasyonu "KMY Y’R’TY YYTY TYMYR SW" biçiminde olan mısranın transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

kemi solap turġurdı yittinç

kemi yarattı yitti timir son

kün tang͡ tang͡layur erken

tayu edgü ögli tiginig uz

ķan uluş bodun ıġlayu sıķ

Açıklama:

1. T’YW ‘DKW ‘WYKLY TYKYNYK ‘WZ
tayu edgü ögli tiginig uzlayarak İyi Düşünceli Prensi yola koy
2. ‘TY ‘WYNTWRWP T’LWY Q’
atı öntürüp taluy-ķa
up uğurlayarak okyanusa
3. ‘YDTY L’R X’LTY T’LWY ‘WYKWZ K’
ıdtı-lar ķaltı taluy ögüz-ke
gönderdiler. Ne zaman ki okyanusa
4. T’KYP YYTY KWYN TWRWP
tegip yitti kün turup
varıp ulaştı, (orada) yedi gün kalıp
5. KMY Y’R’TY YYTY TYMYR SW
kemi yarattı yitti timir son
gemiyi donattı. Yedi zincirle
6. KMY SWL’P TWRXWRDY YYTYNC
kemi solap turġurdı yittinç
gemiyi bağlayıp, yerine sabitledi. Yedinci
7. KWYN T’NK T’NKL’YWR ‘RK’N
kün tang͡ tang͡layur erken
gün tan atarken
8. ‘DKW ‘WYKLY TYKYN ‘WLWX KWYV
edgü ögli tigin uluġ küvİyi Düşünceli Prens heybetli da

Doğru Cevap: B

Soru 15

bunçalayu ifadesinin kök ve eklerine doğru olarak ayrılmış biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

bun+çal+a-yu

bu+n+ça+layu

bu+n+ça+la-yu

bunç+a+la-yu

bunça+la-yu

Açıklama:

munçulayu ‘bu şekilde’ < bunçalayu < bu ‘işaret zamiri’ +n [zamir n’si] +ça [eşitlikeki]
+la- [isimden fiil yapım eki] -(y)u [zarf-fiil eki]

Doğru Cevap: C

Soru 16

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde eşitlik durum eki kullanılmıştır?

bilçe

yantru

yigrek

tınturgalı

ikigü

Açıklama:

ikigü ‘ikisi birlikte’< iki ‘2’ +egü [isimden isim yapım eki; topluluk sayıları yapar. krş.
Orhun Türkçesi, Ünite VI, Topluluk Sayıları]
yit- ‘yedmek, yedeğinde götürmek’ -(i)p [zarf-fiil eki]
bil ‘bel’ +çe [eşitlik durumu eki]
tıntur- ‘dinlendirmek’ < tın- ‘soluk almak’ -tur [ettirgenlik eki] -ġalı [zarf-fiil eki; burada sebep fonksiyonunda]

Doğru Cevap: A

Soru 17

teggey sözcüğünde aşağıdaki eklerden hangisi kullanılmıştır?

eşitlik durumu eki

fiilden isim yapım eki

ettirgenlik eki

2. çoğul kişi gelecek zaman eki

2. çoğul kişi eki

Açıklama:

teg- ‘erişmek, ulaşmak’ -gey siz [2. çoğul kişi gelecek zaman eki]

Doğru Cevap: D

Soru 18

Avınçka arukı yitti küçi alngudı tepreyü yorıyu
Yukarıda verilen cümle ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Fiilden isim yapım eki kullanılmıştır.

Üçüncü tekil kişi iyelik eki kullanılmıştır.

İsimden fiil yapım eki kullanılmıştır.

Geçmiş zaman eki kullanılmıştır.

Yön gösterme eki kullanılmıştır.

Açıklama:

aruķ ‘yorgun’< ar- ‘yorulmak’ -uķ [fiilden isim yapım eki] +ı [3. tekil kişi iyelik eki] alng͡u- ‘kötüleşmek, bozulmak’ < al- ‘ele geçirmek, geri almak’ -(ı)ng͡ ‘kötü, fena’ [fiilden isim yapım eki] +u- [isimden fiil yapım eki] -dı [3 tekil kişi belirli geçmiş zaman] tepre- ‘kımıldamak’ < tepir ‘kıpırtı sesi’ +e- [isimden fiil yapım eki] -(y)ü [zarf-fiil eki]

Doğru Cevap: E

Soru 19

Linxua sayu birer ağuluğ yılan bar ağu tını ıraktın
Yukarıda verilen cümle ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

İsimden isim yapım eki kullanılmıştır.

Geniş zaman sıfat fiili kullanılmıştır.

İsimden fiil yapım eki kullanılmıştır.

Çıkma durum eki kullanılmıştır.

Kalıplaşmış zarf fiil kullanılmıştır.

Açıklama:

aġu ‘zehir’ +luġ [isimden isim yapım eki; isimleri sıfatlaştırır] ıraķ ‘uzak’ < ıra- ‘uzaklaşmak’ -ķ [fiilden isim yapım eki] +tın [çıkma durumu eki] sayu ‘her, her biri’ < sa- ‘saymak’ -(y)u [kalıplaşmış zarf-fiil eki]

Doğru Cevap: B

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi "yoğuru" kelimesinin aldığı eklerden biridir?

Kalıplaşmış zarf fiil eki

Ettrigenlik eki

Belirtme durum eki

Şart eki

Çoğul kişi eki

Açıklama:

yoġur- ‘bata çıka yürümek’ < yoġ- ‘oğmak, çiğnemek’ -ur [ettirgenlik eki]-u u- ‘muktedir olmak’ [yardımcı fiili zarf-fiil eki ile asıl fiile bağlanmış birleşik fiil çekimi] -sar [şart eki] -siz [2. çoğul kişi eki]

Doğru Cevap: B

Soru 21

Uygurca transliterasyonda ‘RKYM TWYK’M’DY olan sözlerin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

erkim tükemedi

erkim tökümedi

erkim tögümedi

arkım tögemedi

arkim tügümedi

Açıklama:

Uygurca transliterasyonda ‘RKYM TWYK’M’DY olan sözlerin transkripsiyonu “erkim tükemedi” şeklinde olacaktır.

Doğru Cevap: A

Soru 22

“ķan inçe tip yarlıġ-ķadı tıdu umadım erkim tükemedi erksiz ıdur men amtı siz ķataġlanıng” cümlesindeki seçeneklerdeki hangi kelimede isimden fiil yapım eki bulunmaktadır?

inçe

yarlıġķadı

tıdu umadım

ıdur men

amtı

Açıklama:

Yanlızca B seçeneğinde isimden fiil yapım eki bulunmaktadır. Bu kelimenin yapısı şöyledir: yarlıġḳa- ‘buyurmak’ < yar- ‘hüküm vermek’ -(ı)l ‘hüküm verilmek’ [edilgenlik eki] -(ı)ġ ‘hüküm, karar’ [fiilden isim yapım eki: orta hece düşmesi ile yarlıġ] +ḳa [isimden fiil yapım eki] -dı [3. tekil kişi belirli geçmiş zaman]
(Kelimenin çözümlemesiyle ilgili olarak kitabının 37. sayfasına bakınız.)

Doğru Cevap: B

Soru 23

“ķan inçe tip yarlıġ-ķadı tıdu umadım erkim tükemedi erksiz ıdur men amtı siz ķataġlanıng” cümlesindeki işaretli "tıdu umadım" bölümünün doğru çözümlemesi hangisidir?

tıd- ‘engellemek’-u u- ‘muktedir olmak’ [yardımcı fiili zarf-fiil eki ile asıl fiile bağlanmış birleşik fiil çekimi] -ma [olumsuzluk eki] -dım [1. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]

tıd- ‘gerçekleştirmek’-u u- ‘muktedir olmak’ [yardımcı fiili sıfat-fiil eki ile asıl fiile bağlanmış birleşik fiil çekimi] -ma [olumsuzluk eki] -dım [1. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]

tıd- ‘uğurlamak’-u u- ‘muktedir olmak’ [yardımcı fiili mastar eki ile asıl fiile bağlanmış birleşik fiil çekimi] -ma [olumsuzluk eki] -dım [1. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]

tıd- ‘engellemek’-u [zarf-fiil eki] u- [isimden fiil yapma eki] -ma [olumsuzluk eki] -dım [1. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]

tıd- ‘engellemek’-u [sıfat-fiil eki] u- [fiilden fiil yapma eki] -ma [olumsuzluk eki] -dım [1. tekil kişi belirsiz geçmiş zaman eki]

Açıklama:

Cümledeki işaretli kısmın doğru çözümlemesi şöyledir: tıd- ‘engellemek’-u u- ‘muktedir olmak’ [yardımcı fiili zarf-fiil eki ile asıl fiile bağlanmış birleşik fiil çekimi] -ma [olumsuzluk eki] -dım [1. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]

Doğru Cevap: A

Soru 24

“ķan inçe tip yarlıġ-ķadı tıdu umadım erkim tükemedi erksiz ıdur men amtı siz ķataġlanın͡g” cümlesindeki geçen hangi kelimede emir eki bulunmaktadır?

yarlıġķadı

tıdu umadım

tükemedi

ıdur men

ķataġlanın͡g

Açıklama:

Yalnızca E seçeneğindeki "ķataġlanın͡g" kelimesinde emir eki bulunmaktadır: ķat(a)ġ ‘katı, sert’< ķat- ‘katılaşmak; daralmak’ -(a)ġ [fiilden isim yapım eki] +la- [isimden fiil yapım eki]-n [dönüşlülük eki] -(ı)͡ng [2. çoğul kişi emir eki]

Doğru Cevap: E

Soru 25

“tıdu umadım erkim tükemedi erksiz ıdur men amtı siz ķataġlanın͡g” cümlesinin günümüz Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?

Engelleyemedim. Sözüm tükendi. İster istemez yolluyorum. Şimdi siz ona katılın.

Engelleyemedim. Sözüm kalmadı. Çaresiz yolluyorum. Şimdi siz ona eşlik edin.

Engellemeye gücüm yetmedi. Kudretim yetmedi. İstemeksizin yolluyorum. Şimdi siz zahmete katlanın.

Engel olamadım. Sözümü dinlemedi. Ben şimdi ne yapayım? Siz de onunla gidin.

Engellemeye gücüm kudretim kalmadı. Çaresiz kaldım. Şimdi siz bir çare bulun.

Açıklama:

Metnin doğru çevirisi C seçeneğinde verildiği gibi “Engellemeye gücüm yetmedi. Kudretim yetmedi. İstemeksizin yolluyorum. Şimdi siz zahmete katlanın.” şeklindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 26

“tıdu umadım erkim tükemedi erksiz ıdur men amtı siz ķataġlanın͡g” cümlesindeki kelimelerde hangi ek bulunmaz?

iyelik

zarf-fiil

sıfat-fiil

belirli geçmiş zaman

isimden fiil yapım eki

Açıklama:

Metinde erkim kelimesinde iyelik, tıdu umadım birleşik fiilinde zarf-fiil, tükemedi kelimesinde belirli geçmiş zaman ve ķataġlanın͡g kelimesinde isimden isim yapım eki bulunmaktadır. Ancak hiçbir kelime sıfat-fiil eki yoktur.

Doğru Cevap: C

Soru 27

Hangisi “tıdu umadım erkim tükemedi erksiz ıdur men amtı siz ķataġlanın͡g” cümlesindeki "amtı" kelimesinin türü nedir?

sıfat

zarf

zamir

bağlaç

edat

Açıklama:

Cümlede geçen “amtı” kelimesi “şimdi” anlamında bir zarftır.

Doğru Cevap: B

Soru 28

“ol ödün ķan͡gı ķan tiginke septi biş yüz erennin͡g aşı suvı kölüki takı ne kergekin alķu tüketi birip uzatıp öntürdi” cümlesinde hangi ek bulunmaz?

iyelik eki

yönelme durumu eki

zarf-fiil eki

eşitlik durumu eki

ettirgenlik görevinde fiilden fiil yapım eki

Açıklama:

Cümlede geçen ķan͡gı ve aşı suvı köliki kergekin kelimelerinde iyelik, tiginke kelimesinde yönelme durumu, alķu tüketi birip uzatıp kelimelerinde zarf-fiil ve üketi uzatıp öntürdi kelimelerinde ise ettirgenlik görevindeki fiilden fiil yapım eki bulunmaktadır. Ancak cümledeki hiçbir kelimede eşitlik durumu eki bulunmaz.

Doğru Cevap: D

Soru 29

“ol ödün ķan͡gı ķan tiginke septi biş yüz erennin͡g aşı suvı kölüki takı ne kergekin alķu tüketi birip uzatıp öntürdi” cümlesinde hangi kelime yük hayvanı anlamındadır?

ödün

septi

kölik

taķı

alķu

Açıklama:

Metinde geçen kölik kelimesi yük hayvanı anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 30

“ol ödün ķan͡gı ķan tiginke septi biş yüz erennin͡g aşı suvı kölüki taķı ne kergekin alķu tüketi birip uzatıp öntürdi” cümlesinde geçen hangi kelimede kalıplaşmış zarf-fiil eki bulunmaktadır?

ödün

tiginke

eren

kergekin

tüketi

Açıklama:

Yalnızca E seçeneğindeki tüketi “tam, tamamen, eksiksiz” kelimesinde kalıplaşmış zarf-fiil eki bulunur: tüketi < tüket- “tüketmek” [fiil kökü] -i [zarf-fiil eki]. Diğer seçeneklerde zarf-fiil eki yoktur.

Doğru Cevap: E

Soru 31

Uygurca tranliterasyonu

olan sözlerin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

yarlıġķadı ol ödün

yarlıġadı evvel odun

ırlıķadı ol odun

yırlıķadı ol ödün

yerlig ķadı öl ödün

Açıklama:

Uygurca tranliterasyonu

olan sözlerin doğru transkripsiyonu şu şekildedir:

Doğru Cevap: A

Soru 32

“tıdu umadım” ifadesinin kök ve eklerine doğru olarak ayrılmış biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

tıd- ‘engellemek’-u um- ‘muktedir olmak’ [yardımcı fiili zarf-fiil eki ile asıl fiile bağlanmış birleşik fiil çekimi] -a [istek eki] -dım [1. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]

tıdu ‘engel” um- ‘ummak’[yardımcı fiili] -ma [olumsuzluk eki] -dım [1. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]

tı- ‘engellemek’-du (belirli geçmiş zaman) u- ‘muktedir olmak’ [yardımcı fiili] -ma [olumsuzluk eki] -dım [1. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]

tıd- ‘engellemek’-u um- ‘um’ [yardımcı fiili zarffiil eki ile asıl fiile bağlanmış birleşik fiil çekimi] -a [isimden fiil yapan ek] -dım [1. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]

Açıklama:

“tıdu umadım” ifadesinin kök ve eklerine doğru olarak ayrılmış biçimi şu şekildedir:
tıdu umadım “engelleyemedim”
tıd- ‘engellemek’-u u- ‘muktedir olmak’ [yardımcı fiili zarf-fiil eki ile asıl fiile bağlanmış birleşik fiil çekimi] -ma [olumsuzluk eki] -dım [1. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]

Doğru Cevap: C

Soru 33

“

” ibaresinde geçen

kelimesinde hangi ek bulunmaktadır?

yönelme durumu eki

yön gösterme eki

fiilden isim yapma eki

zarf-fiil eki

isimden isim yapma eki

Açıklama:

kelimesinde isimden isim yapma eki bulunmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 34

“isen tükel teggey siz” cümlesinin günümüz Türkçesine çevirisi hangisidir?

Bütün hepiniz (oraya) varacaksınız.

Sağ salim (oraya) erişeceksiniz.

Güle oynaya (oraya) yetişeceksiniz.

Sağlık içinde savaşacaksınız.

Huzurla mutlulukla (oraya) yaşayacaksınız.

Açıklama:

“isen tükel teggey siz” cümlesi günümüz Türkçesine “Sağ salim (oraya) erişeceksiniz.” şeklinde çevrilir.

Doğru Cevap: B

Soru 35

“ol linxua yoluġ yoġuru usar siz” ibaresinin doğru çevirisi hangisidir?

O lotus yolunu çiğneyerek ulaşırsınız.

O lotus yolculuğunu başarıyla bitirirseniz.

O lotus çiçekleriyle yoğrulursanız güzel kokarsınız siz.

O lotus yolunu geçebilirseniz

O lotus yolundaki çiçekleri ayaklarınızla ezersiniz siz.

Açıklama:

“ol linxua yoluġ yoġuru yoġuru usar siz” ibaresinin doğru çevirisi “O lotus yolunu geçebilirseniz” şeklindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 36

“ol linxua yoluġ yoġuru yoġuru usar siz” ibaresinde geçen ‘yoġuru usar siz’ kelime grubunun kök ve eklerine doğru olarak ayrılmış biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

yoġur- ‘bata çıka yürümek’ < yoġ- ‘oğmak, çiğnemek’ -ur [ettirgenlik eki]-u u- ‘muktedir olmak’ [yardımcı fiili zarf-fiil eki ile asıl fiile bağlanmış birleşik fiil çekimi] -sar [şart eki] -siz [2. çoğul kişi eki]

yoġur- ‘bata çıka yürümek’ < yoġ- ‘oğmak, çiğnemek’ -ur [geniş zaman eki]-u u- ‘muktedir olmak’ [yardımcı fiili sıfat-fiil eki ile asıl fiile bağlanmış birleşik fiil çekimi] -sar [şart eki] -siz [2. çoğul kişi eki]

yoġur- ‘yoğurmak’ < yoġ- ‘oğmak, çiğnemek’ -ur [geniş zaman eki]-u u- ‘muktedir olmak’ [yardımcı fiili zarf-fiil eki ile asıl fiile bağlanmış birleşik fiil çekimi] -sar [şart eki] -siz [2. çoğul kişi zamiri]

yoġur- ‘yoğurmak’ < yoġ- ‘oğmak, çiğnemek’ -ur [ettirgenlik eki]-u u- ‘istemek’ [yardımcı fiili mastar eki ile asıl fiile bağlanmış birleşik fiil çekimi] -sar [şart eki] -siz [2. çoğul kişi eki]

yoġur- ‘ayaklarıyla çiğnemek’ < yoġ- ‘oğmak, çiğnemek’ -ur [ettirgenlik eki]-u u- ‘istemek’ [yardımcı fiili sıfat-fiil eki ile asıl fiile bağlanmış birleşik fiil çekimi] -sar [şart eki] -siz [2. tekil kişi zamiri]

Açıklama:

“ol linxua yoluġ yoġuru yoġuru usar siz” ibaresinde altı işaretlenen ‘yoġuru usar siz’ ifadesinin kök ve eklerine doğru olarak ayrılmış biçimi şu şekildedir:
yoġur- ‘bata çıka yürümek’ < yoġ- ‘oğmak, çiğnemek’ -ur [ettirgenlik eki]-u u- ‘muktedir olmak’ [yardımcı fiili zarf-fiil eki ile asıl fiile bağlanmış birleşik fiil çekimi] -sar [şart eki] -siz [2. çoğul kişi eki]

Doğru Cevap: A

Soru 37

Verilen metinde hangi ek bulunmaz?

zarf-fiil eki

sıfat-fiil eki

yön gösterme eki

belirli geçmiş zaman eki

geniş zaman eki

Açıklama:

Metinde tip “diyerek” kelimesinde zarf-fiil, ınaru “öteye, ileriye” kelimesinde yön gösterme, ötünti “talepte bulundu” kelimesinde belirli geçmiş zaman ve közünür mü kelimesinde geniş zaman eki bulunmaktadır. Metindeki hiçbir kelimede sıfat-fiil eki yoktur.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Metinde geçen hangi kelimede isimden fiil yapma eki bulunmaktadır?

yarattı

solap

turġurdı

yittinç

ögli

Açıklama:

Metinde geçen solap “zincirledi” kelimesinde isimden fiil yapma eki bulunmaktadır. Bu kelime kök ve eklerine şu şekilde ayrılır:

Doğru Cevap: B

Soru 39

Hangisinde fiilden ettirgen fiiller yapan ek bulunmaktadır?

turġurdı

tükegüçe

ıraķtın

ķorķmasar

ıdur men

Açıklama:

Yalnızca turġurdı “durdurdu, sabitledi” kelimesinde ettirgenlik işlevinde fiilden fiil yapan ek bulunmaktadır. Bu kelime şu şekilde kök ve eklerine ayrılır:

Doğru Cevap: A

Soru 40

Hangi kelimede durum eki bulunmaz?

ögüzke

barça

avıçka

muntuda

yoluġ

Açıklama:

A seçeneğindeki ögüzke “okyanusa” kelimesinde yönelme, B’deki barça “hepsi” kelimesinde eşitlik, D’deki muntuda “buradan” kelimesinde bulunma-çıkma ve E’deki yoluġ “yolu” kelimesinde ise belirtme durumu eki vardır. Oysa C’deki avıçka “yaşlı adam” kelimesinde herhangi bir durum eki yoktur.

Doğru Cevap: C

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi "kederlenir" olarak Türkiye Türkçesi'ne çevrilir?

busanur

yarlıg-kadı

kataglanıng

öntürdi

barır

Açıklama:

busanur:kederlenir

Doğru Cevap: A

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi "tıdu umadım" ifadesi için söylenemez?

İfade "Engellemeye gücüm yetmedi" şeklinde Türkiye Türkçesi'ne aktarılabilir.

İfadede olumsuzluk eki bulunmaz.

Birleşik fiil çekimidir.

Belirli geçmiş zaman 1. tekil kişi çekimini örnekler.

Tıd-, engellemek anlamına gelir.

Açıklama:

İfadede olumsuzluk eki vardır:
tıd- ‘engellemek’-u u- ‘muktedir olmak’[yardımcı fiili zarf-fiil eki ile asıl fiile bağlan-mış birleşik fiil çekimi] -ma [olumsuzluk eki] -dım [1. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki]

Doğru Cevap: B

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisinde fiilden isim yapım eki kullanılmıştır?

sıktayu

uzattı

kataglanıng

neglük

turgurdı

Açıklama:

kataglanıng:ķat(a)ġ‘katı, sert’< ķat- ‘katılaşmak; daralmak’ -(a)ġ[fiilden isim yapım eki]+la-[isimden fiil yapım eki]-n [dönüşlülük eki] -(ı)n͡g [2. çoğul kişi emir eki

Doğru Cevap: C

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisinde zamir n'si bulunur?

tükegüçe

ınaru

tüterçe

munçulayu

küninge

Açıklama:

munçulayu ‘bu şekilde’ < bunçalayu < bu ‘işaret zamiri’ +n [zamir n’si] +ça [eşitlikeki] +la- [isimden fiil yapım eki] -(y)u [zarf-fiil eki]

Doğru Cevap: D

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi "İhtiyara yorgunluk çökmüş" olarak Türkiye Türkçesi'ne aktarılabilir?

tigin yirçi avıçka birle kigü kaltı-lar

edgü ögli tigin yirçi avıçka kolın yitip

avıçka olun kamaġ taplamış

avıçka inçe tip tidi

avınçka arukı yitti

Açıklama:

avınçka arukı yitti:

Doğru Cevap: E

Soru 46

Aşağıdaki şıklardan hangi sözcükte, isimden fiil yapım eki yapım eki bulunmaz?

tang͡la

sıķta-

aķla-

neglük

ünte-

Açıklama:

neglük ‘nasıl, niçin’ < ne ‘ne, hangi’ +gü [isimden isim yapım eki] +lük [isimden isim yapım eki]

Doğru Cevap: D

Soru 47

Aşağıdaki sözcük çözümlemelerinden hangisi doğrudur?

ıd- ‘göndermek’ < ı- ‘göndermek’ -d [fiilden fiil yapım eki; pekiştirme görevini görür] -ur [geniş zaman eki] -men [1. tekil kişi eki]

ıd- sert[fiilden isim yapım eki] +la- [isimden fiil yapım eki]- [dönüşlülük eki] -(ı)ng͡ [2. çoğul kişi emir eki]

ıd mevcut [eşitlik durumu eki]

ıd- ‘nefret etmek’[isimden fiil yapım eki] -(y)ur [3. te kil kişi geniş zaman eki]

‘iyi; yarar’ < ed ‘mal, değerli eşya’ +gü [isimden isim yapım eki]

Açıklama:

ıd- ‘göndermek’ < ı- ‘göndermek’ -d [fiilden fiil yapım eki; pekiştirme görevini görür] -ur [geniş zaman eki] -men [1. tekil kişi eki]

Doğru Cevap: A

Soru 48

Aşağıdaki şıklardan hangisinde yönelme durumu eki vardır?

küçe-

yorı-

ilit-

ünte-

küning͡e

Açıklama:

küning͡e ‘her gün’ < kün ‘gün’ +i [3 tekil kişi iyelik eki] +ng͡e [yönelme durumu eki]

Doğru Cevap: E

Soru 49

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ettirgenlik eki, pekiştirme fonksiyonunda kullanılmıştır?

yorı-

ilit-

aşnuraķ

munçulayu

tüke

Açıklama:

ilit- ‘(yanına) almak, götürmek’ < il- ‘iliştirmek’ -(i)t [pekiştirme fonksiyonlu ettirgenlik eki] -mez men [1. tekil kişi olumsuz geniş zaman

Doğru Cevap: B

Soru 50

Kemi tutuzup yantru ıdtı ifadesinin Türkiye Türkçesine çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Geminin yanına gitti

Kendi tutunup geldi

Gemiyi emanet ederek geri gönderdi

Gemi den gelenleri bekledi

Kendi başına her şeyi yaptı

Açıklama:

kemi tutuzup yantru ıdtı: gemiyi emanet ederek geri gönderdi.

Doğru Cevap: C

Soru 51

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde zarf-fiil eki yoktur?

tepre-

alng͡u-

yit-

yantru

munçulayu

Açıklama:

alng͡u- ‘kötüleşmek, bozulmak’ < al- ‘ele geçirmek, geri almak’ -(ı)ng͡ ‘kötü, fena’ [fiilden isim yapım eki] +u- [isimden fiil yapım eki] -dı [3 tekil kişi belirli geçmiş zaman]
tepre- ‘kımıldamak’ < tepir ‘kıpırtı sesi’ +e- [isimden fiil yapım eki] -(y)ü [zarf-fiil eki](

Doğru Cevap: B

Soru 52

Munçulayu sözcüğünün çözümlemesi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

munçulayu ‘bu’ < bunçalayu < bu ‘işaret zamiri’ +n [zamir n’si] +ça pekiştirme +la- [fiilden fiil yapım eki] -(y)u [zarf-fiil eki]

munçulayu +n [zamir n’si] +ça [bulunma hali] +la- [fiilden isim yapım eki] -(y)u [zarf-fiil eki]

munçulayu ‘bu şekilde’ < bunçalayu < bu ‘işaret zamiri’ +n [zamir n’si] +ça [ettirgenlik eki] +la- [isimden fiil yapım eki] -(y)u [1.tekil eki]

munçulayu ‘bu şekilde’ < bunçalayu < bu ‘işaret zamiri’ +n [zamir n’si] +ça [eşitlikeki] +la- [isimden fiil yapım eki] -(y)u [zarf-fiil eki]

munçulayu [zarf fiil eki] +ça [eşitlikeki] +la- [pekiştirme] -(y)u [zarf-fiil eki]

Açıklama:

munçulayu ‘bu şekilde’ < bunçalayu < bu ‘işaret zamiri’ +n [zamir n’si] +ça [eşitlikeki] +la- [isimden fiil yapım eki] -(y)u [zarf-fiil eki]

Doğru Cevap: D

Soru 53

Uygurca tranliterasyonu “NCWL’YW olan sözlerin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

ançulaç

ançulayu

ançlulaç

ançuya

ançulya

Açıklama:

“NCWL’YW ançulayu

Doğru Cevap: B

Soru 54

Belirtme durumu eki aşağıdaki sözcüklerden hangisinde vardır?

yol

teg-

alng͡u-

aruķ

tepre

Açıklama:

yol ‘yol, güzergah’ +(u)ġ [belirtme durumu eki]

Doğru Cevap: A

Soru 55

Yılan bar aġu tını ıraķtın Zehirli solukları uzaktan ifadesinin Türkiye Türkçesine çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Yılan zehirli soluğu uzaktır

Yılan soluğu zehiri uzakta

Yılandır zehir veren uzaktan

Yılan var zehirli uzakda

Yılandır. Zehirli solukları uzaktan

Açıklama:

yılan bar aġu tını ıraķtın : Yılandır. Zehirli solukları uzaktan

Doğru Cevap: E

Soru 56

Uygurca tranliterasyonu ‘ WLWŞ olan sözcüğün transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

ulluş

uluş

ulu

ulus

uslu

Açıklama:

Uygurca tranliterasyonu ‘ WLWŞ olan sözcüğün transkripsiyonu "uluş"tur. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 57

"Tigin" kelimesinin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Vezir

Prens

Oğul

Yiğit

Yaver

Açıklama:

"Tigin" kelimesi "prens" anlamına gelmektedir. Doğru cevap B'dir

Doğru Cevap: B

Soru 58

"Niçin" anlamına gelen kelime aşağıdakilerden hangisidir?

Yime

Yavlak

Bodun

Neglük

Edgü

Açıklama:

"Niçin" anlamına gelen kelime "neglük"tür.Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 59

"Aķlayur" kelimesindeki -(y)ur ekinin görevi aşağıdakilerden hangisidir?

1. tekil kişi geniş zaman eki

3. tekil kişi geçmiş zaman eki

3. çoğul kişi geniş zaman eki

3. tekil kişi geniş zaman eki

1. tekil kişi geçmiş zaman eki

Açıklama:

Bu fiilin çözümlemesi şu şekildedir: aķla- (<Çince âk) ‘kötü, iğrenç’ +la- ‘nefret etmek’[isimden fiil yapım eki] -(y)ur [3. tekil kişi geniş zaman eki]. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 60

"Edgü" kelimesindeki -gü ekinin görevi aşağıdakilerden hangisidir?

İsimden isim yapım eki

İsimden fiil yapım eki

Fiilden isim yapım eki

İsimden sıfat yapım eki

Sıfattan isim yapım eki

Açıklama:

"Edgü" kelimesinin çözümlemesi şu şekildedir: edgü ‘iyi; yarar’ < ed ‘mal, değerli eşya’ +gü [isimden isim yapım eki]. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 61

"Turġurdı" kelimesindeki "tur" kökü hangi anlama gelmektedir?

Koşmak

Uçmak

Durmak

Uzatmak

Yaklaşmak

Açıklama:

"Turġurdı" kelimesindeki "tur" kökü "durmak" anlamına gelmektedir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 62

"Aşnuraķ" kelimesinin dilimizdeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

İvedilikle

Acele etmeden

O anda

Sonradan

Önceden

Açıklama:

"Aşnuraķ" kelimesinin dilimizdeki karşılığı "önceden, daha önce" dir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 63

"Munçulayu" kelimesindeki -(y)u ekinin görevi aşağıdakilerden hangisidir?

Yönelme durumu eki

Ettirgenlik eki

İşaret zamiri

Zarf-fiil eki

Dönüşlülük eki

Açıklama:

"Munçulayu" kelimesinin çözümü şu şekildedir: munçulayu ‘bu şekilde’ < bunçalayu < bu ‘işaret zamiri’ +n [zamir n’si] +ça [eşitlikeki] +la- [isimden fiil yapım eki] -(y)u [zarf-fiil eki]. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 64

Aşağıdaki kelimelerin hangisi isimden sıfatlaşmıştır?

Körgey

Tütün

Aġuluġ

Linxua

Taġ-ka

Açıklama:

"Aġuluġ" kelimesinin çözümlemesi şu şekildedir:aġu ‘zehir’ +luġ [isimden isim yapım eki; isimleri sıfatlaştırır]. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 65

Uygurca tranliterasyonu TNKRYM QWRQM’NK PWS’NM’NK olan sözlerin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

tang͡rim ķorkmeng͡ busanmang

teng͡rim ķorkmang͡ busanmang

teng͡rim ķerkmang͡ busenmang

teng͡rim gorkmang͡ busanmeng

tang͡rim ķorkmeng͡ busenmeng

Açıklama:

Uygurca tranliterasyonu TNKRYM QWRQM’NK PWS’NM’NK olan sözlerin transkripsiyonu "teng͡rim ķorkmang͡ busanmang" şeklindedir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 66

Uygurca tranliterasyonu ‘WM’DYM olan sözlerin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

umadım

umadam

umdum

umduma

umuduma

Açıklama:

TYP YRLX Q’DY TYDW ‘WM’DYM
tip yarlığ-kadı tıdu umadım
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 67

" barça" sözcüğündeki -ça aşağıdaki eklerden hangisidir?

1. tekil kişi belirli geçmiş zaman eki

Eşitlik durumu eki

Fiilden isim yapım eki

Çoğul eki

Olumsuzluk eki

Açıklama:

bar 'var,mevcut' + ça ( eşitlik durumu eki)
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 68

" ne kergekin alķu tüketi" sözlerinin Türkçe çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

prense gerekli donanımı verdi

kardeşi şöyle düşündü

bütün gerekli olanları tam ve eksiksiz

Annem ve babam (hep) ağabeyim prensi

Bu sırada Kötü Düşünceli Prens

Açıklama:

N’ KRK’KYN “LQW TWYK’TY
ne kergekin alķu tüketi
bütün gerekli olanları tam ve eksiksiz
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 69

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde isimden isim yapma eki vardır?

tokıtıp

yarattı

tanglayur

neglük

turgurdı

Açıklama:

neglük ‘nasıl, niçin’ < ne ‘ne, hangi’ +gü [isimden isim yapım eki] +lük [isimden isim yapım eki]
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 70

" tokıt" sözcüğündeki -t eki aşağıdakilerden hangisidir?

Eşitlik durumu eki

Çoğul eki

İsimden isim yapma eki

İsimden fiil yapma eki

Ettirgenlik eki

Açıklama:

toķıt- ‘vurdurmak, çaldırmak’ < toķ ‘vurma sesi’ +ı- [isimden fiil yapım eki] -t [ettirgenlik eki]
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 71

"aşnurak" ifadesinin kök ve eklerine doğru olarak ayrılmış biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

aş-n-u-rak

aşn-u-rak

as-nu-rak

asnur-ak

a-snu-rak

Açıklama:

aşnuraķ ‘daha önce, önceden’ < aş- ‘aşmak, geçmek’ -(ı)n [dönüşlülük eki] -u [kalıplaşmış zarf-fiil eki] +raķ [isimden isim yapım eki; karşılaştırma sıfatları yapar veya kök anlamını güçlendirir.]
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 72

Uygurca tranliterasyonu " TWXYP" olan sözlerin transkripsiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

takıp

tokıp

takip

tokup

tekıp

Açıklama:

MWNCWL’YW KWYVRWK TWXYP
munçulayu küvrüg toķıp
bu şekilde davul çalınarak
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 73

" T’MYR ‘YŞYX YWRYDY" sözlerinin Türkçe çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?

Bu şekilde davul çalınarak

Prensin talihi ve kısmeti olduğu için

Demir halatlar yürüdü.

Yedi gün orada

Kazasız belasız birkaç gün

Açıklama:

T’MYR ‘YŞYX YWRYDY
demir halatlar yürüdü.
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 74

" tıntılar" sözcüğündeki -tılar eki aşağıdakilerden hangisidir?

Olumsuzluk eki

1. tekil kişi gelecek zaman

Çoğul eki

3. çoğul kişi belirli geçmiş zaman

Fiilden isim yapma eki

Açıklama:

tın- ‘dinlenmek, nefes almak’ -tılar [3. çoğul kişi belirli geçmiş zaman]
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 75

" alku" sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Aldı

Kırmızı

Kısmen

Tamamen

Açıklama:

ķumı alķu kümüş ötrü
Kumu TAMAMEN gümüştendi.
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Ünite 6

Soru 1

I. Köktürkler
II. Uygur Türkleri
III. Tuna Bulgarları
IV. İtil Bulgarları
Yukarıdakilerden hangileri 12 Hayvanlı Türk Takvimini yaygın olarak kullanan topluluklar arasındadır?

Yalnız I

II - III

III - IV

I - II - IV

I - II - III - IV

Açıklama:

12 Hayvanlı Türk Takvimi, 12 yılın 5 katı olan 60 yıllık devreleri ile Köktürklerde, Uygur Türklerinde, Tuna Bulgarlarında, İtil Bulgarlarında kullanılmış olup, Türkler arasında çok yaygın bir sistem olmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 2

I. Küsgü
II. Ud
III. Köstebek
IV. Tavışgan
V. Bars
Yukarıdakilerden hangileri 12 hayvanlı Türk Takviminde kullanılan hayvanlar arasındadır?

I - II

III - IV

II - III - IV

I - II - IV - V

I - II - III - IV - V

Açıklama:

Tabloda görüldüğü gibi köstebek 12 hayvanlı Türk takviminde yer almamaktadır. Dolayısıyla doğru cevap olarak I - II - IV - V maddelerini barındıran D seçeneği işaretlenmelidir.

Doğru Cevap: D

Soru 3

I. Şairi Aprın Çor Tigin'dir.
II. Şairin adı şiirin sonunda belirtilmiştir.
III. Maniheist yazmalar arasındadır.
IV. Savaş konuludur.
V. Mani için yazılmış bir övgüdür.
Yukarıdakilerden hangileri ilk Türk şiirine ilişkin doğru bilgiler hangileridir?

I - II

III - IV

II - IV - V

I - III - IV - V

I - II - III - V

Açıklama:

İlk Türk şairi olarak bilinen Aprın Çor Tigin’in Türk lirik şiirinin ilk ve en eski örneği olarak gösterilen aşk konulu bir şiiri vardır (R. Rahmeti Arat, “Edebiyatımızda İlk Lirik Şiir”, Türk Yurdu, 50. yıl, S. 284, Mayıs 1960, s. 37-38). Bu şiir Maniheist yazmalar arasındadır ve Aprın Çor Tigin’in bu şiiriyle aynı yaprakta bulunur. Şairin adı şiirin sonundaki tükedi aprın çor tigin kügi “Bitti Aprın Çor Tigin’in şiiri” ifadesinde belirtilir. Mani için yazılmış bir övgüdür. Görüldüğü gibi şiir savaş değil aşk konuludur. Dolayısıyla IV seçeneği yanlış diğer seçenekler ise doğrudur.

Doğru Cevap: E

Soru 4

Söz konusu fragman üzerinde ilk olarak A. von Le Coq çalışmış ve metin 1919 yılında yayımlanmıştır. Ayrıca aşağıya aldığımız lirik şiiri Reşid Rahmeti Arat, Eski Türk
Şiiri kitabında da değerlendirmiş ve buradaki değerlendirmenin üzerine Necip Fazıl Kısakürek de 1966’da bir yazı yazmıştır.
İlk Türk şiirinin yayınlanmasına ilişkin bilgilerden hangisi yanlıştır?

Necip Fazıl Kısakürek

1919 yılı

Reşid Rahmeti Arat

A. von Le Coq

1966 yılı

Açıklama:

Şiir hakkında Reşid Rahmeti Arat'tan sonra Şinasi Tekin de 1966 yılında bir değerlendirme yazmıştır. Dolayısıyla metindeki yanlış bilgi A seçeneği Necip Fazıl Kısakürek'tir.

Doğru Cevap: A

Soru 5

I. Ö- ‘düşünmek’ -(y)ü [zarf-fiil eki]
II. Kadġur- ‘kaygılanmak’ -ar men [2. tekil kişi gelecek zaman]
III. Kasınçıġ ‘yavuklu’ +(ı)m [1. tekil kişi iyelik eki]
IV. Kaş ‘kaş’ +ı [3. tekil kişi iyelik eki]
V. Körtle ‘güzel’ +m [1.tekil kişi iyelik eki]
Yukarıdaki kelime bilgi eşleşmelerinden hangisi yanlış verilmiştir?

III

Açıklama:

II. maddede verilen ḳadġur- ‘kaygılanmak’ -ar men [1. tekil kişi geniş zaman] şekilde olmalıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 6

I. Köz ‘göz’ +i [3. tekil iyelik eki]
II. Kara ‘kara’ +m [1. tekil kişi iyelik eki]
III. Olur- ‘oturmak’ -alım [1. çoğul kişi emir eki]
IV. kül- ‘gülmek’ -(ü)ş ‘gülüşmek’ [işteşlik eki]
Yukarıdaki sözcük bilgi eşleşmelerinden hangileri doğrudur?

I - II - III - IV

I - III - IV

II - IV

I - III

Yalnız IV

Açıklama:

köz ‘göz’ +i [3. tekil iyelik eki]
ḳara ‘kara’ +m [1. tekil kişi iyelik eki]
kül- ‘gülmek’ -(ü)ş ‘gülüşmek’ [işteşlik eki]
olur- ‘oturmak’ -alım [1. çoğul kişi emir eki]
Seçeneklerde verilen tüm sözcük bilgi eşleşmeleri doğrudur. Dolayısıyla A şıkkı doğru cevap olmalıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

I. R. Rahmeti Arat’ın Eski Türk Şiiri adlı eserindedir.
II. Kıtalar arasında herhangi bir uyak ya da redif bulunmamaktadır.
III. Budist Uygur şiirleri arasında gösterilmektedir.
IV. Arat tarafından sekizer dizelik 4 kıta olarak okunmuştur.
V. Talat Tekin dizeleri 13 ile 21 hece arasında değişen dört dörtlük olarak okumuştur.
Yukarıda anı teg orunlarta (öyle yerlerde) adlı şiire ilişkin verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

III

Açıklama:

Şiirin her kıtası anı teg orunlarta (“öyle yerlerde”) dizesi ile sonlanmaktadır. Dolayısıyla II numaralı madde yanlıştır. Doğru cevap ise B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 8

I. Adınçıġ amraḳ: Sevgili cancağızım,
II. Amraḳ özkiyem: Yumuşak huylum ile,
III. Kavışıġsayur men: Kavuşmak istiyorum,
IV. Baru yime umaz men: Emsalsiz sevgili,
V. Yavaşım birle: Gidemiyorum da.
Yukarıdaki şiirde hangi satırın anlamı doğru verilmiştir?

III

Açıklama:

Adınçıġ amraḳ: Emsalsiz sevgili,
Amraḳ özkiyem: Sevgili cancağızım,
Kavışıġsayur men: Kavuşmak istiyorum,
Yavaşım birle: Yumuşak huylum ile,
Baru yime umaz men: Gidemiyorum da.
Görüldüğü gibi III numaralı seçenek şiiirdeki tek doğru satırdır. Dolayısıyla doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 9

... arayadanta,
... suvlukta,
... kuvraglıkta,
... orunlukta,
... ?
Manzumede dizelerin uyağı düşünüldüğünde son dize aşağıdakilerden hangisiyle bitmelidir?

... ağlakta.

... boyunca.

... erip.

... uçuşan

... gönle.

Açıklama:

Manzumenin bütün dizeleri gramer uyağı dediğimiz uyak türü ile sona erer:
… arayadanta / … suvlukta / … kuvraglıkta / … orunlukta.
Dolayısıyla bu uyak dizisine uyan tek seçenek A şıkkı olan ... ağlakta'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

"Sekiz türlüg yiller üze tepremetin, serilip anta"
Metinde verilen dizenin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Sabırla, yapa-yalnız dinî huzura ermeli, öyle yerlerde

Göğerip duran güzel dağlarda, gönle uygun tenha yerlerde

Hiçbir arzu beslemeden huzura ermeli, öyle yerlerde

Sekiz türlü yel ile kımıldamadan dinlenip orada

Süzülüp akan sular arasında, ıp-ıssız tenhalıkta

Açıklama:

Sekiz - türlüg - yiller - üze tepremetin - serilip - anta
Sekiz - türlü - yel ile - kımıldamadan dinlenip - orada
Kelime ve karşılıkları incelendiğinde doğru cevabın D olduğu görülecektir.

Doğru Cevap: D

Soru 11

‘’Vasiyetname’’ adlı şiirde geçen aşağıdaki sözcüklerden hangisinin bugünkü karşılığı doğrudur?

çamla- batırmak

kıyın- dilenci

asra - terbiye etmek

ig- iyilik

tanuk - güzel koku

Açıklama:

Uygurca Hukuk Vesikaları’ndan - Vasiyetname
çamla - dava etmek, kıyın- işkence, ceza, asra - terbiye etmek, ig - hastalık, tanuk - şahit anlamındadır.

Doğru Cevap: C

Soru 12

On iki hayvanlı Türk Takvimini aşağıda belirtilen Türk topluluklarından hangisi kullanmamıştır?

Uygurlar

İtil Bulgarları

Karahanlılar

Tuna Bulgarları

Köktürkler

Açıklama:

Uygurca Hukuk Vesikaları’ndan - Vasiyetname
12 Hayvanlı Türk Takvimi, 12 yılın 5 katı olan 60 yıllık devreleri ile Köktürklerde, Uygur Türklerine, Tuna Bulgarların, İtil Bulgarlarında kullanılmış olup, Türkler arasında çok yaygın bir sistem olmuştur. Köktürk Yazıtları, Uygur kitap ve hukuk belgeleri, Tuna Bulgarlarının yazıtları, Bulgar Hakanları Listesi bu takvimle tarihlendirilmiştir. Güneş yılı esasına dayanan 12 hayvanlı takvim, Türklerin Müslümanlığı kabul etmelerinden sonra ay yılı esasına göre düzenlenen Hicri takvimi benimsemişlerdir. Karahanlılar, Müslüman oldukları için Hicri (Kameri) takvimi kullanmışlardır.

Doğru Cevap: C

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi, 12 Hayvanlı Türk Takvimindeki yıl adlarından biridir?

Küskü yıl

Ayığ yıl

Otun yıl

Cöhögöy yıl

İyehsit yıl

Açıklama:

Uygurca Hukuk Vesikaları’ndan - Vasiyetname
Fare yılı olarak da adlandırılan küskü yıl, Türklerde olduğu gibi Asya’da birçok toplumun kullandığı 12 hayvanlı takvimin ilk yılıdır. Diğerleri Yakut (Saha) Türklerinin kullandığı yıl takvimindeki yılların adlarıdır. Bunlar yıllara hayvan adı yerine Tanrıların adlarının vermişlerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisinde 12 Hayvanlı Türk Takvimindeki yıl adlarından hangisi karşılığı olan hayvanla eşleşmemektedir?

Takagu- Tavuk

Luu- Ejderha

Biçin- Maymun

Tonguz- Domuz

Küskü- Ökü

Açıklama:

Uygurca Hukuk Vesikaları’ndan - Vasiyetname
Küskü yılı sıçan, fare karşılığı olan bir yıldır. Kuzey anlamındadır. Hareket, sezgi özelliği taşır.

Doğru Cevap: E

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi ilk Türk şairi olarak bilinen kişidir?

Aprın Çor Tigin

Yolug Tigin

Kalun Kayşı

Kül Tarkan

Çisuya Tutung

Açıklama:

İlk Türk Lirik Şiiri
İlk Türk şairi olarak bilinen Aprın Çor Tigin’in Türk lirik şiirinin ilk ve en eski örneği olarak gösterilen aşk konulu bir şiiri bulunmaktadır. Bu şiir Maniheist yazmalar arasındadır, şairin adı şiirin sonundaki ‘’tükedi aprın çor tigin kügi’’ ifadesinde geçmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 16

İlk Türk şairi olarak bilinen Aprın Çor Tigin’in aşk konulu lirik şiirinden alınan dizelerden hangisinin bugünkü dile çevrilişi yanlıştır?

közi karam birle külüşügin oluralım - Gözü karam ile güle güle oturalım

öz amrakımın öpügseyür men - Öz sevgilimi öpmek istiyorum

yavaşım birle yakışıpan ardılmalım - Yumuşak huylum ile birleşerek ayrılmayalım

barayın tiser baç amrakım - Güzel sevgilime hasret çekiyorum

kasınçıgımın öyükadgurar men - Yavuklumu düşünüp kaygılanıyorum

Açıklama:

İlk Türk Lirik Şiiri
‘’barayın tiser baç amrakım ‘’ dizesinin bugünkü dile çevrilişi seçenekte yanlış verilmiştir. ‘’Gideyim derse güzel sevgilim ‘’ şeklinde olmalıydı.

Doğru Cevap: D

Soru 17

‘’ öz amrakımın öpügseyür men ‘’ cümlesindeki eylemin kök ve eklerine ayrılmasında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

öp - (eylem kökü) - üg (fiilden isim yapım eki) +se (isimden fiil yapım eki)- -yür (belirli geçmiş zaman) men (1. tekil kişi)

öp- (eylem kökü) -üg (fiilden isim yapım eki) +se (isimden fiil yapım eki)-yür (geniş zaman eki) men (1. tekil kişi)

öp- eylem kökü) - üg (fiilden isim yapım eki) +se (isimden fiil yapım eki) -yür (gelecek zaman eki) men (1. tekil kişi)

öp- (eylem kökü) - üg(fiilden fiil yapım eki) +se ( fiilden fiil yapım eki) - yür (şimdiki zaman eki) men ( 1. tekil kişi)

öp- (eylem kökü) - üg (fiilden fiil yapım eki) +se (fiilden isim yapım eki) - yür (geniş zaman eki) men (1.tekil kişi)

Açıklama:

İlk Türk Lirik Şiiri - Metinde Geçen Sözcüklerin Çözümlemeleri
Dizede geçen eylem ‘’Öpügseyür men’’ fiil kökü+fiilden isim yapım eki+isimden fiil yapım eki+geniş zaman eki+1. tekil kişi

Doğru Cevap: B

Soru 18

‘’anı teg orunlarta Redifli Bir Budist Şiiri’’ nde geçen ‘’Topluluk, cemaat’’ anlamına gelen sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

Külüşüg

Koltguçı

Kadgur

Kuvrag

Közün

Açıklama:

anı teg orunlarta Redifli Bir Budist Şiiri
Kuvrag

Doğru Cevap: D

Soru 19

Adkaşu turur kat kat tagda amıl ağlak aranyatanda
Artuç söğüt altınınta akar suvlukta
Amrançıgın uçdaçı kuşkıyalar tirinlik kuvraklıkta
Adkagsızın mengi tegingülük ol anı teg orunlarta
Yukarıdaki şiir alıntısında bugünkü dille belirtilen aşağıdaki anlamlardan hangisi doğrudur?

Anı teg orunlarta - öyle yerlerde

Aranyatanda - Ağaçların çok olduğu bölge

Kuvraglıkta - dileğin yerine gelmesi

Suvlukta - suyu olmayan yerler

Amrançıgın - üzüntü içerisinde

Açıklama:

anı teg orunlarta Redifli Bir Budist Şiiri
anı teg orunlarta - öyle yerlerde, aranyatanda - manastır, ibadet yeri, kuvraklıkta toplanılan yer, topluluk, suvlukta - akar sular boyunca, amrancıgın - sevinçle

Doğru Cevap: A

Soru 20

Adkaşu turur kat kat tagda amıl ağlak aranyatanda Artuç söğüt altınınta akar suvlukta Amrançıgın uçdaçı kuşkıyalar tirinlik kuvraklıkta Adkagsızın mengi tegingülük ol anı teg orunlarta Budist Uygur şiirlerinden ‘’anı teg orunlarta’’ redifli şiirin aşağıda belirtilen özelliklerinden hangisi yanlıştır?

Şiirde dize başında ve dize içlerinde aliterasyonlara yer verilmiştir.

Şiir dizeleri 13 ile 21 hece arasındadır ve kahramanlıkları, savaşları anlatan epik özelliktedir.

Dize sonlarında gramer uyağı denilen uyak türü bulunmaktadır.

Dizeler gerek anlam gerekse şekil bakımından doğal duraklarla ikiye bölünmüştür.

Dörtlüklerin son dizelerindeki anı teg orunlarta redifinden önce -guluk ol şeklinde bir gramer uyağı bulunmaktadır.

Açıklama:

anı teg orunlarta Redifli Bir Budist Şiiri
Doğru cevap B dir. R. Rahmeti Arat’ın Eski Türk Şiiri adlı eserinde, 8 numarada kayıtlı olan ve her kıtası anı teg orunlarta (“öyle yerlerde”) dizesi ile sonlanan Budist Uygur şiirlerindendir. Arat tarafından sekizer dizelik 4 kıta olarak okunan bu şiir, Talat Tekin tarafından dizeleri 13 ile 21 hece arasında değişen dört dörtlük olarak yazmadan okunmuştur. Şiir, baş uyaklı ve aliterasyonludur. Dizeler gerek anlam gerekse şekil bakımından doğal duraklarla ikiye bölünmüş ve dize başı aliterasyonu dize içinde de tekrar edilmiştir. Başka bir deyişle, bu manzume iç uyaklıdır. Düzenleniş bakımından Divan şiirindeki musammat şekline benzemektedir.
Manzumenin bütün dizeleri gramer uyağı dediğimiz uyak türü ile sona erer.

Doğru Cevap: B

Soru 21

“minte kin erke begke tegmetin evimni tutup oġlum altmış ḳayanı asrap yorızun” cümlesinde fiil çekim (kip) eklerinden hangisi bulunmaktadır?

belirli geçmiş aman

belirsiz geçmiş zaman

geniş zaman

gereklilik

emir

Açıklama:

Metinde tek bir yüklem vardır. Bu yüklem de şöyle çözümlenir: yorı- ‘ilerlemek’ -zun [3. tekil kişi emir eki]. Dolayısıyla cümlede yalnızca fiil çekim eklerinden yalnızca emir kipi bulunmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 22

“minte kin erke begke tegmetin evimni tutup oġlum altmış ḳayanı asrap yorızun” cümlesinde hangi ek yoktur?

belirtme durumu

ayrılma-çıkma durumu

yönelme durumu

sıfat-fiil

zarf-fiil

Açıklama:

Cümledeki evimni kelimesinde belirtme, minte kelimesinde ayrılma-çıkma, erke ve begke kelimelerinde yönelme; tegmetin, tutup ve asrap kelimelerinde zarf-fiil eki bulunmaktadır. Ancak cümlede sıfat-fiil eki almış herhangi bir kelime bulunmaz.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Hangisi “minte kin erke begke tegmetin evimni tutup oġlum altmış ḳayanı asrap yorızun” cümlesinde bulunan bir edattır?

minte

kin

erke

tutup

asrap

Açıklama:

Cümledeki minte kin “benden sonra” anlamına gelir. Dolayısıyla buradaki kin “sonra” anlamında bir edattır.

Doğru Cevap: B

Soru 24

Hangisi “minte kin erke begke tegmetin evimni tutup oġlum altmış ḳayanı asrap yorızun” cümlesinin günümüz Türkçesine doğru çevirisi hangisidir?

Benden sonra başka bir kimse ile evlenmeden, evimi idare edip, oğlum Altmış-Kaya’nın terbiyesi ile meşgul olsun.

Benden sonra kimseyle kavga etmeden, evime sahip çıkıp, altıncı oğlum Kaya’nın elinden tutarak yürüsün.

Benden başka kimseyle uğraşmadan evimde oturarak oğlumu Altmış Kaya’nın yanında büyütsün.

Benden başka er yiğit beylerle çatmadan evimi tutup oğlumu altmış beladan uzak tutsun.

Benden dolayı yiğitlere beylere bulaşmasın, evimi tutsun, oğlumun attığı kayayı korusun dursun.

Açıklama:

Cümlesinin Türkiye Türkçesine doğru çevirisi A seçeneğinde verildiği gibi “Benden sonra başka bir kimse ile evlenmeden, evimi idare edip, oğlum Altmış-Kaya’nın terbiyesi ile meşgul olsun.” şeklindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 25

12 Hayvanlı Türk Takvimi, 12 yılın kaç katı olan devrelerden oluşan bir sistemdir.

3 katı olan 36

4 katı olan 48

5 katı olan 60

8 katı olan 96

10 katı olan 120

Açıklama:

12 Hayvanlı Türk Takvimi, 12 yılın 5 katı olan 60 yıllık devrelerden oluşan bir sistemdir.

Doğru Cevap: C

Soru 26

Hangisi 12 Hayvanlı Türk Takviminin yaygın kullanıldığı Türk topluluğu değildir?

Köktürk

Uygur

Tuna Bulgarları

İtil Bulgarları

Memluk Kıpçakları

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 27

12 Hayvanlı Türk Takvimine göre yunt yıl, aşağıdakilerden hangisidir?

sığır

fare

pars

yılan

Açıklama:

12 Hayvanlı Türk Takvimine göre yunt yıl, at yılıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 28

“minte kin erke begke tegmetin evimni tutup oġlum altmış ḳayanı asrap yorızun” cümlesinde geçen asra- fiilinin metindeki anlamı nedir?

aşmak

terbiye etmek

çalıştırmak

götürmek

gezdirmek

Açıklama:

“minte kin erke begke tegmetin evimni tutup oġlum altmış ḳayanı asrap yorızun” cümlesinde geçen asra- fiili metinde “terbiye etmek ”anlamında kullanılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 29

İsmi bilinen ilk Türk şairi kimdir?

Aprın Çor Tigin

Bögü

Alper Tunga

Yollug Tigin

İlbilge

Açıklama:

İsmi bilinen ilk Türk şairi Aprın Çor Tigin’dir.

Doğru Cevap: A

Soru 30

İsmi bilinen ilk Türk şair olan Aprın Çor Tigin’in ilk ve en eski örneği olarak gösterilen aşk şiiri hangi yazmalar arasındadır?

Göktürk

Budist

Maniheist

Nesturî

İslâmî

Açıklama:

İlk Türk şairi olarak bilinen Aprın Çor Tigin’in Türk lirik şiirinin ilk ve en eski örneği olarak gösterilen aşk konulu bir şiiri vardır. Bu şiir Maniheist yazmalar arasındadır.

Doğru Cevap: C

Soru 31

Bilinen ilk Türk şairi kimdir?

Aprın Çor Tigin

Tonyukuk

Yusuf Has Hacip

Dede Korkut

Edib Ahmet Yükneki

Açıklama:

Bilinen ilk Türk şairi Aprın Çor Tigin’dir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

İlk Türk şairi Aprın Çor Tigin’in bilinen şiiri hangisinde yer almaktadır?

Göktürk Yazıtlarında

Kutadgu Bilig'de

Irk Bitig’de

Budist yazmalarında

Mani yazmalarında

Açıklama:

İlk Türk şairi Aprın Çor Tigin’in bilinen şiiri Maniheist yazmaları arasındadır.

Doğru Cevap: E

Soru 33

‘Eski Türk Şiiri’ adlı kitabı yayımlayan kimdir?

Reşit Rahmeti Arat

Şinasi Tekin

Necip Asım

A. Von Le Coq

A. Von Gabain

Açıklama:

‘Eski Türk Şiiri’ adlı kitabı Reşit Rahmeti Arat yayımlamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 34

1 Metinde hangi ek bulunmaktadır?

bulunma durumu eki

çıkma durumu eki

eşitlik durumu eki

belirtme durumu eki

ilgi durumu eki

Açıklama:

Metinde geçen ‘bitigni’ kelimesinde +ni belirtme durumu eki bulunmaktadır. Diğer seçeneklerdeki ekleri alan herhangi bir kelime yoktur.

Doğru Cevap: D

Soru 35

Metinde geçen

kelimesinin anlamı nedir?

kıyma

kıyı

ceza

buluş

yük

Açıklama:

Metinde geçen

kelimesi ‘ceza’ anlamında kullanılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 36

3) Metinde geçen ‘üskinde’ kelimesinin kök ve ekleri hangisinde doğru olarak verilmiştir?

üs ‘üs’ +kin [isimden isim yapım eki] +de [bulunma-çıkma durumu eki]

üs ‘ara’ +ki [aitlik eki] +n [zamir n’si] +de [bulunma-çıkma durumu eki]

üsk ‘üst’ +i [3. tekil kişi iyelik eki] +n [zamir n’si] +de [bulunma-çıkma durumu eki]

üsk ‘küs’ +in [isimden isim yapım eki] +de [bulunma-çıkma durumu eki]

üs- ‘özenmek’ -ki [fiilden isim yapım eki] +n [zamir n’si] +de [bulunma-çıkma durumu eki]

Açıklama:

Metinde geçen ‘üskinde’ kelimesinin kök ve ekleri şunlardır:

Doğru Cevap: C

Soru 37

Uygurca metinlerde geçen ‘adınçıġ amraḳ’ ibaresindeki ‘adınçıġ’ kelimesinin anlamı nedir?

emsalsiz

üstteki

başarılı

zengin

yazılmış

Açıklama:

Uygurca metinlerde geçen ‘adınçıġ amraḳ’ ibaresindeki ‘adınçıġ’ kelimesi ‘emsalsiz’ anlamındadır.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Uygurca metinlerde geçen ‘fevkalade, seçkin, emsalsiz, nadide’ gibi anlamlara gelen ‘adınçıġ’ kelimesinin kök ve ekleri hangisinde doğru olarak verilmiştir?

adınçıġ ‘fevkalade, seçkin, emsalsiz, nadide’ < ad ‘ad, isim’ -(ı)n [araç durumu eki] -çıġ [< -sıġ [isimden isim yapım eki, sıfat yapım eki]

adınçıġ ‘fevkalade, seçkin, emsalsiz, nadide’ < ad ‘ad, isim’ -ı [isimden fiil yapım eki] -n [fiilden isim yapım eki] -çıġ [< -sıġ [isimden isim yapım eki, sıfat yapım eki]

adınçıġ ‘fevkalade, seçkin, emsalsiz, nadide’ < adı ‘özlem’ -n [araç durumu eki] -çıġ [< -sıġ [isimden isim yapım eki, sıfat yapım eki]

adınçıġ ‘fevkalade, seçkin, emsalsiz, nadide’ < *ad- ‘ayırmak, değişmek’ -(ı)n [fiilden isim yapım eki] +çıġ [< +sıġ [isimden isim yapım eki, sıfat yapım eki]

adınçıġ ‘fevkalade, seçkin, emsalsiz, nadide’ < a ‘ayrılık’ -dı [isimden fiil yapım eki] -n [fiilden isim yapım eki] +çıġ [< +sıġ [isimden isim yapım eki, sıfat yapım eki]

Açıklama:

Uygurca metinlerde geçen ‘adınçıġ’ kelimesinin kök ve ekleri şu şekildedir:
adınçıġ ‘fevkalade, seçkin, emsalsiz, nadide’ < *ad- ‘ayırmak, değişmek’ -(ı)n [fiilden isim yapım eki] +çıġ [< +sıġ [isimden isim yapım eki, sıfat yapım eki]

Doğru Cevap: D

Soru 39

Metinde geçen hangi kelime ‘melek’ anlamında kullanılmıştır?

yaruķ

yavaş

ardılmalım

küçlüg

prişti

Açıklama:

Metinde geçen Sogdça asıllı ‘prişti’ kelimesi ‘ferişte, melek’ anlamındadır.

Doğru Cevap: E

Soru 40

Metinde geçen hangi kelimede ‘küçültme’ işlevinde isimden isim yapım eki bulunmaktadır?

kiçigkiyem

yıpar

yıdlıġım

yavaşım

küçlüg

Açıklama:

Metinde geçen kiçigkiyem ‘küçücüğüm’ kelimesindeki +kiye eki, ‘küçültme’ işlevinde isimden isim yapım ekidir.

Doğru Cevap: A

Soru 41

12 hayvanlı takvime göre beşinci yıl olan Luu aşağıdakilerden hangisidir?

Fare

Öküz

Tavşan

Yılan

Ejderha

Açıklama:

12 hayvanlı takvime göre beşinci ay olan Luu, ejdarhadır.

Doğru Cevap: E

Soru 42

12 hayvanlı takvim kaç yıllık devrelerden oluşmuştur?

Açıklama:

12 Hayvanlı Türk Takvimi, 12 yılın 5 katı olan 60 yıllık devreleri ile Köktürklerde,
Uygur Türklerinde, Tuna Bulgarlarında, İtil Bulgarlarında kullanılmış olup, Türkler
arasında çok yaygın bir sistem olmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Vasiyetnamenin aġır ḳıyınḳa tegip söz-leri dizesindeki kıyınka aşağıdakilerden hangisidir?

Ödül

Ceza

Ölüm

Keder

Yas

Açıklama:

''Aġır ḳıyınḳa tegip söz-leri'' dizesinin Türkçesi ''ağır cezaya çarptırılsın (ve) sözleri'' şeklindedir. Dizede geçen kıyınka ceza anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 44

''İyi'' anlamına gelen sözcük, aşağıdakilerden hangisidir?

Ayıġ

Edgü

Bolġay

Men

Minte

Açıklama:

Uygu Türkçesinde ''iyi'' anlamına gelen sözcük edgü'dür.

Doğru Cevap: B

Soru 45

''Huzurunda'' anlamına gelen sözcük, aşağıdakilerden hangisidir?

Olar

Üskinde

Birtim

Tanuḳ

inge

Açıklama:

Uygur Türkçesinde ''huzurunda'' anlamına gelen sözcük üskinde'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 46

Türk lirik şiirinin ilk ve en eski eserlerini yazan, ilk Türk şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Rahmeti Arat

Şinasi Tekin

Aprın Çor Tigin

Talat Tekin

A. von Le Coq

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 47

Amraḳ özkiyemdizesindeki ''özkiyem'' sözcüğünün sırasıyla kökü, isimden isim yapım eki ve 1.tekil kişi iyelik eki doğru olarak gösterilmiştir?

Öz-ki-yem

Özki-ye-m

Öz-kiy-em

Özk-i-yem

Öz-kiye-m

Açıklama:

Özkiye ‘cancağız’ < öz ‘kendi’ +kiye [isimden isim yapım eki, küçültme eki] +m [1.tekil kişi iyelik eki]

Doğru Cevap: E

Soru 48

ḳadġurduḳ[ça] ḳaşı körtlem
Dizesinde geçen ''körtlem'' sözcüğündeki ''-m'' eki aşağıdakilerden hangisidir?

1. tekil kişi

2. tekil kişi

3. tekil kişi

1. çoğul kişi

2. çoğul kişi

Açıklama:

körtle ‘güzel’ +m [1.tekil kişi iyelik eki]

Doğru Cevap: A

Soru 49

barayın tiser baç amraḳım
Dizesinde geçen ''barayın' sözcüğündeki ''-ayın'' eki aşağıdakilerden hangisidir?

İşteşlik eki

İsimden fiil yapım eki

Olumsuzluk eki

1.tekil kişi emir eki

Edilgenlik eki

Açıklama:

bar- ‘varmak, gitmek’ -ayın [1.tekil kişi emir eki]

Doğru Cevap: D

Soru 50

Eski Türk Şiiri adlı eser aşağıdakilerden hangisine aittir?

A. von Le Coq

Talat Tekin

Aprın Çor Tigin

Şinasi Tekin

R. Rahmeti Arat

Açıklama:

R. Rahmeti Arat’ın Eski Türk Şiiri adlı eserinde, 8 numarada kayıtlı olan ve her kıtası
anı teg orunlarta (“öyle yerlerde”) dizesi ile sonlanan Budist Uygur şiirlerindendir. Arat tarafından sekizer dizelik 4 kıta olarak okunan bu şiir, Talat Tekin tarafından (“İslam Öncesi Türk Şiiri”, Türk Dili, S. 409, s. 19-20) dizeleri 13 ile 21 hece arasında değişen dört dörtlük olarak aşağıdaki şekilde yazmadan okunmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 51

12 hayvanlı takvime göre Luu yıl aşağıdakilerden hangisidir?

Ejderha

Tavşan

Domuz

Yılan

Açıklama:

12 hayvanlı takvime göre Luu yıl ejderhadır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 52

12 hayvanlı Türk takvimi hangi uygarlıklarda kullanılmamıştır?

İtil Bulgarlarında

Selçuklularda

Tuna Bulgarlarında

Uygur Türklerinde

Köktürklerde

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 53

" Sekiz-inç" sözcüğündeki -inç eki aşağıdakilerden hangisidir?

İyelik eki

Çoğul eki

Sıra sayı sıfatı yapım eki

1. tekil kişi gelecek zaman

Yönelme durum eki

Açıklama:

Sekiz ‘sekiz’ +(i)nç [sıra sayı sıfatı yapım eki]
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 54

" küskü yıl sekiz-inç ay sekiz yigirmike men tüşimi aġır igke tegmiş-ke" sözlerinde yönelme durum eki almış kaç sözcük vardır?

Açıklama:

sekiz ‘sekiz’ +(i)nç [sıra sayı sıfatı yapım eki] sekiz yegirmi ‘on sekiz’ +ke [yönelme durum eki] ig ‘hastalık’ +ke [yönelme durumu eki] teg- ‘yakalanmak, tutulmak’ -miş [geçmiş zaman sıfat-fiil eki] +ke [yönelme durum eki]
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 55

İlk Türk lirik şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Cuci

Reşid Rahmeti Arat

A. von Le Coq

Şinasi Tekin

Aprın Çor Tigin

Açıklama:

İlk Türk şairi olarak bilinen Aprın Çor Tigin’in Türk lirik şiirinin ilk ve en eski örneği olarak gösterilen aşk konulu bir şiiri vardır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 56

" Merhametlim" anlamına gelen sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

Bağırsakım

Körtlem

Köz

Özkiyem

Öpügseyür

Açıklama:

baru yime umaz men Gidemiyorum da; baġırsaḳım Merhametlim. kireyin tiser kiçigkiyem Gireyim derse küçücüğüm,
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 57

" Kasınçıgımın" sözcüğündeki -ım eki aşağıdakilerden hangisidir?

Küçültme eki

1. tekil kişi iyelik eki

Olumsuzluk eki

Belirtme durum eki

Yönelme durum eki

Açıklama:

kasınçıgımın 'yavuklu’ +(ı)m [1. tekil kişi iyelik eki] +(ı)n [belirtme durumu eki]
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 58

"Eski Türk Şiiri" adlı eser aşağıdakilerden hangisine aittir?

Peter Zieme

A. von Le Coq

R. Rahmeti Arat

Aprın Çor Tigin

Şinasi Tekin

Açıklama:

R. Rahmeti Arat’ın Eski Türk Şiiri adlı eserinde, 8 numarada kayıtlı olan ve her kıtası anı teg orunlarta (“öyle yerlerde”) dizesi ile sonlanan Budist Uygur şiirlerindendir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Aşağıdakilerden hangisi gramer uyağı değildir?

Arayadanta

Suvlukta

Kuvraglıkta

Erip

Orunlukta

Açıklama:

Manzumenin bütün dizeleri gramer uyağı dediğimiz uyak türü ile sona erer: … arayadanta / … suvlukta / … kuvraglıkta / … orunlukta vb. Dörtlüklerin son dizele-rindeki anı teg orunlarta redifinden önce de -guluk ol / -gülük ol şeklinde bir gramer uyağı bulunmaktadır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Yüce anlamına gelen sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

Teg

Tirinlik

Adkaşu

Artuç

İdiz

Açıklama:

İdiz tikim kayalık basgukluk erip idi tikisizte
Yüce (ve) yalçın kayalık doruklar altında, tam sessizlik içinde
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisinde gelecek zaman eki kullanılmıştır?

ḳodtum

tegir

birip

bolġay

bitig

Açıklama:

bol- ‘olmak’ -ġay [gelecek zaman eki]
ḳod- ‘koymak, bırakmak’ < ḳo- ‘koymak’ -d [fiilden fiil yapım eki] -tum [1. tekil kişi belirli geçmiş zaman]
teg- ‘değmek; paya düşmek’ -ir [3. tekil kişi geniş zaman eki]
bir- ‘ver-’ -p [zarf-fiil eki], bol- ‘olmak’ -ġay [gelecek zaman]
bitig ‘yazılı kağıt, vasiyetname’ < biti- ‘< Çince. yazmak’ -g [fiilden isim yapım eki]

Doğru Cevap: D

Soru 62

12 hayvanlı takvime göre yunt yıl, aşağıdakilerden hangisidir?

pars yılı

at yılı

yılan yılı

koyun yılı

domuz yılı

Açıklama:

12 hayvanlı takvime göre yunt yıl, at yılıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 63

“kin erke begke tegmetin evimni” ifadesinde zarf-fiil eki alan kelime aşağıdakilerden hangisidir?

kin

erke

begke

tegmetin

evimni

Açıklama:

“sonra başka bir kimse ile evlenmeden, evimi”
teg- ‘değmek, paya düşmek’ -metin [olumsuz zarf-fiil]

Doğru Cevap: D

Soru 64

Aşağıdakilerden hangisinde durum eki kullanılmamıştır?

igke

minte

evimni

üskinde

birer

Açıklama:

ig ‘hastalık’ +ke [yönelme durumu eki]
min ‘ben’ +te [bulunma-çıkma durumu eki]
ev ‘ev’ +(i)m [1.tekil kişi iyelik eki] +ni [belirtme durumu eki]
üsk ‘üst’ +i [3.tekil kişi iyelik eki] +n [zamir n’si] +de [bulunma-çıkma durumu eki]
birer ‘birer’ < bir ‘bir (1)’ +er [üleştirme sayı sıfatı eki]

Doğru Cevap: E

Soru 65

Aşağıdakilerden hangisinde 1. tekil kişi emir eki kullanılmıştır?

kireyin

amraḳ

ḳadġurar men

baġırsaḳım

yıdlıġım

Açıklama:

kir- ‘girmek’ -eyin [1. tekil kişi emir eki]
amraḳ ‘sevgili’ < amra- ‘sevmek, hoşa gitmek’ -ḳ [fiilden isim yapım eki]
ḳadġur- ‘kaygılanmak’ -ar men [1. tekil kişi geniş zaman]
baġırsaḳ ‘merhametli’ +(ı)m [1.tekil kişi iyelik eki]
yıdlıġ ‘(güzel) kokulu’ < yıd ‘koku’ +lıġ [isimden sıfat yapım eki] +(ı)m [1.tekil kişi iyelik eki]

Doğru Cevap: A

Soru 66

Aşağıdakilerden hangisinde iyelik eki kullanılmamıştır?

ḳaşı

menin͡g

körtlem

közi

anamız

Açıklama:

men ‘ben’ +in͡g [ilgi durumu eki: Zamirler üzerine iyelik ekleri gelmez.]
ḳaş ‘kaş’ +ı [3. tekil kişi iyelik eki]
körtle ‘güzel’ +m [1.tekil kişi iyelik eki]
köz ‘göz’ +i [3. tekil iyelik eki]
ana ‘anne’ +mız [1. çoğul kişi iyelik eki]

Doğru Cevap: B

Soru 67

“özkiyem” , “ḳuşḳıyalar” ifadelerindeki altı çizili ek aşağıdakilerden hangisidir?

yönelme eki

ayrılma eki

küçültme eki

isimden fiil yapım eki

fiilden isim yapım eki

Açıklama:

özkiye ‘cancağız’ < öz ‘kendi’ +kiye [isimden isim yapım eki, küçültme eki] +m [1.tekil kişi iyelik eki] , ḳuşḳıyalar ‘kuşçuklar’

Doğru Cevap: C

Soru 68

“yaḳışıpan” kelimesindeki ek aşağıdakilerden hangisidir?

gelecek zaman eki

zarf-fiil eki

geniş zaman eki

şart eki

sıfat-fiil eki

Açıklama:

yaḳış- ‘yaklaşmak’ -(ı)pan [zarf-fiil eki]

Doğru Cevap: B

Soru 69

ö- fiilinin doğru anlamı, aşağıdakilerden hangisidir?

kalp kırmak

yaklaşmak

düşünmek

yürümek

parlamak

Açıklama:

ö-: düşünmek
öz amraḳımın öyür men -> Öz sevgilimi düşünüyorum

Doğru Cevap: C

Soru 70

“buyurmak” anlamına gelen sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

evir-

kir-

bar-

yarlıḳa-

olur-

Açıklama:

yarlıḳa- ‘buyurmak’, kir- ‘girmek’ , evir- ‘evirmek, çevirmek’, bar- ‘varmak, gitmek’, olur- ‘oturmak’

Doğru Cevap: D

Uygur Türkçesi - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler