Türkçe Biçim Bilgisi - Türk Dili ve Edebiyatı

Ünite 1

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi biçim bilgisinin yoğunlaştığı konulardan biri değildir?

Yeni türetilen kelimelerin anlamlarının araştırılması

Çekim kurallarının belirlenmesi ve araştırılması

Dilbilgisi kategorileri ve ilişkilerinin incelenmesi

Söz yapımı kurallarının belirlenmesi ve araştırılması

Nöbetleşme ses olaylarının incelenmesi

Açıklama:

Tamamlandı.
Biçim bilgisi, şu konular üzerinde yoğunlaşır:
• Söz yapımı kurallarının belirlenmesi ve araştırılması,
• Çekim kurallarının belirlenmesi ve araştırılması,
• Kelime türlerinin belirlenmesi ve bu belirlemede kullanılabilecek biçim bilgisi ölçütleri,
• Kelimelerin birleşebilme ilkeleri,
• Yeni türetilen kelimelerin anlamlarının araştırılması,
• Dilbilgisi kategorileri ve ilişkilerinin incelenmesi,
• Dil karşılaştırmalarında, kökence akraba olmayan diller arasında tipolojik benzerliklerin belirlenmesi için ölçütler elde edilmesi.
Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 2

Anlamları veya söz dizimsel işlevleri olan, cümlede tek başlarına kullanılabilen biçimbirimlere ne ad verilir?

Dilbilgisel biçimbirim

Bağımsız biçimbirim

Bağımlı Biçimbirim

Altbiçimbirim

Sözlüksel Biçimbirim

Açıklama:

Tamamlandı.
Anlamları veya söz dizimsel işlevleri olan, cümlede tek başlarına kullanılabilen biçimbirimlere bağımsız biçimbirim adı verilir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Geleneksel dilbilgisi incelemelerinde, bir kök veya gövdeye yapım eki getirilerek türetilen yeni kelimelere ne ad verilir?

Birleşik kelime

Birincil kök

Enklitikler

Gövde

Kök

Açıklama:

Tamamlandı.
Geleneksel dilbilgisi incelemelerinde, bir kök veya gövdeye yapım eki getirilerek türetilen yeni kelimelere gövde denir. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 4

İki kelimesi de fiil olan birleşik kelime aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

Şaşıp kalmak

Vazgeçmek

Yardım etmek

Affetmek

Vefat Etmek

Açıklama:

Tamamlandı.
"Şaşıp kalmak" iki kelimesi de fiil olan birleşik kelimedir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 5

Ekleşme özelliği taşıyan son çekim edatları, kuvvetlendirme ve pekiştirme işlevi taşıyan bağlaçlar, birleşik çekimleri oluşturmakta kullanılan imek fiili gibi dil birliklerine ne ad verilir?

Fiilimsi

Enklitik

Kök

Gövde

Açıklama:

Tamamlandı.
Enklitikler; ekleşme özelliği taşıyan son çekim edatları, kuvvetlendirme ve pekiştirme işlevi taşıyan bağlaçlar, birleşik çekimleri oluşturmakta kullanılan imek fiili gibi dil birlikleridir. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 6

Kelimelerin bir bölümleri alınarak yapılan kısaltmalara (Ar-Ge gibi) ne ad verilir?

Kırpma

Birleştirme

Ödünçleme

Kopyalama

Alıntı

Açıklama:

Tamamlandı.
Kelimelerin harf veya heceleriyle yapılan kısaltmalar yanında bir bölümleri alınarak yapılan kısaltmalar kırpma olarak adlandırılır. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisinde "isim+sıfat fiil" kullanılmamıştır?

Ağaçkakan

Cankurtaran

Kabakulak

Dalgakıran

Kuşkonmaz

Açıklama:

Tamamlandı.
Kabakulak sıfat + isim ile oluşturulmuş bir tamlamadır. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 8

Biçimbilgisinin Batı dillerindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Filoloji

Morfoloji

Fonoloji

Alegori

Linguistik

Açıklama:

Tamamlandı.
Biçim bilgisinin Batı dillerindeki karşılığı Almanca Morphologie, Fransızca morphologie ve İngilizce morphology’dir. Doğru yanıt B2dir.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi tekrarlanarak oluşturulan sözcüklerden biri değildir?

Sürü sürü

Aşağı yukarı

Altüst

Ağır aksak

Sorun mesele

Açıklama:

Tamamlandı.
"Sorun mesele" tekrarlanan değil, aynı anlamda kullanılan sözcüklerdir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 10

I. Söz yapımı kurallarının belirlenmesi ve araştırılması
II. Çekim kurallarının belirlenmesi ve araştırılması
III. Kelimelerin birleşebilme ilkeleri
IV. Yeni türetilen kelimelerin anlamlarının araştırılması
V. Dilbilgisi kategorileri ve ilişkilerinin incelenmesi
Yukarıdakilerden hangileri biçim bilgisinin yoğunlaştığı konulardandır?

I ve III

I, II ve III

II,III ve IV

I, II, III ve IV

I, II, III, IV ve V

Açıklama:

Biçim bilgisi, şu konular üzerinde yoğunlaşır:
• Söz yapımı kurallarının belirlenmesi ve araştırılması,
• Çekim kurallarının belirlenmesi ve araştırılması,
• Kelime türlerinin belirlenmesi ve bu belirlemede kullanılabilecek biçim bilgisi ölçütleri,
• Kelimelerin birleşebilme ilkeleri,
• Yeni türetilen kelimelerin anlamlarının araştırılması,
• Dilbilgisi kategorileri ve ilişkilerinin incelenmesi,
• Dil karşılaştırmalarında, kökence akraba olmayan diller arasında tipolojik benzerliklerin belirlenmesi için ölçütler elde edilmesi
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Evimizdedir kelimesinde kaç tane biçimbirim vardır?

Açıklama:

Yapı ve ses açısından anlamlı veya işlevli daha küçük birimlere ayrılamayan ögelere biçimbirim denmektedir.Bu tanıma göre bir kök veya gövdeden ibaret, tek başına kullanılabilen, anlamlı veya işlevli ögeler biçimbirim olabilecekleri gibi kök ve gövdelere eklenerek onların anlamını, niceliğini, türünü değiştiren veya metindeki diğer kelimelerle ilişkilerini gösteren ekler de birer biçimbirimdir:
Ev-imiz-de-dir
Tek bir kelimeden oluşmuş Evimizdedir örneğinde, ev kelimesine evin sahibinin 1. çoğul kişi olduğunu gösteren bir ek gelmiştir. Öznenin, 1. çoğul kişiye ait olan evin içinde olduğunu gösteren bir -de eki onu takip etmektedir. Sonra özneyle sayı ve kişi açısından da örtüşen, 3. tekil kişi bildirme eki dediğimiz -dir ile kelime bitmiş ve bir cümle hâline gelmiştir.
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 12

Aşağıdaki kelimelerden hangisi gövdedir?

yıldız

start

başla

meşhur

kol

Açıklama:

Yapım eki almamış, anlamlı veya işlevli daha küçük parçalara ayrılamayan kelimelere kök denir. Kökler, Türkçe kökenli olabilir veya başka dillerden kopyalanabilir: yıldız, start, meşhur.Bir köke yapım eki getirilerek türetilen yeni kelimelere, geleneksel dilbilgisi incelemelerinde gövde denir. Bir başka ifadeyle gövdeler, yapım ekleriyle türemiş kelimelerdir: başlangıç
Bazı kökler bugün de tek başlarına kullanılabilir. Örnek olarak ver- fiilinden türemiş çok sayıda kelime vardır. Fiil kökü, türevlerin hepsinde çok açık biçimde tanınabilir durumdadır: ver-im, ver-gi, ver-iş, ver-dir.
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 13

Aşağıdaki eklerden hangisi hem isme hem de fiile eklenebilen bir ektir?

-sAl

-lA

-CI

-IL

-lA

Açıklama:

İsim ve fiil kökleri, morfolojik açıdan alabildikleri çekim ekleri yardımıyla birbirlerinden kesin olarak ayrılırlar. Kelime türleri bölümünde de göreceğimiz gibi isimler ve fiiller, farklı çekim eklerini alırlar. Buna göre isimlere çoğul, iyelik, durum ve bildirme ekleri gelir: ev-ler-im-de, el-ler-i-miz-e, iyi-y-iz Fiillere ise kılınış- görünüş, zaman-kip ve kişi ekleri gelebilir: Kov-ala-n-dı-k Gel-iyor-sunuz. Ver-iniz. Boya-sın. Türetmede de isim ve fiil köklerine gelen ekler farklıdır: yol-la-, yol-cu; sat-ıl-, sat-ıcı Hem isme hem de fiile ekleniyor görünen -sAl, -mAn gibi az sayıda ek de vardır. Bunlardan sıfat türeten -sAl eki, eski dönemde, sadece kum-sal ve dağ-sal “dağlık yer” örneklerinde görülürken dilde yenileşme döneminde, Arapça ve Farsça kökenli kelimelere Türkçe karşılıklar üretilmesi sırasında, Batı dillerinin etkisiyle işlek hâle getirilmiştir. İsme ve fiile geliyor gibi görünse de gör-, işit-, uy- dışındaki fiillerle kullanılması alışılmış değildir.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 14

I. Çoğu kelime ile gösterdiği kavram arasında nedensel bir ilişki bulunur.
II. Yansıma kelimelerde gösteren ve gösterilen kavram arasında bir ilişki bulunmaz.
III. Doğadaki sesler, dünyanın her yerinde aynı olduğu için, adlandırılmaları çoğu kez benzerdir.
IV. Türevlerde bir nedenlilikten söz edilebilir.
Kök ve Anlam ile ilgili yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri söylenebilir?

Yalnız I

Yalnız IV

I ve IV

II ve III

I ve III

Açıklama:

İsviçreli dilbilimci, yapısal dilbilimin kurucusu Saussure’ün dilbilime kazandırdığı önemli bir tespite göre, kelime ile gösterdiği kavram arasında nedensel bir ilişki; başka bir ifadeyle varlıkların neden öyle adlandırıldıklarının açıklanabilir bir gerekçesi bulunmaz. Örnek olarak a.ğ.a.ç sesleri veya b.a.l.ı.k sesleri ile bu seslerin gösterdiği kavramlar arasında açıklanabilir bir bağ yoktur. Aynı kavramı başka diller, tamamen farklı kelimelerle göstermektedir.Doğadaki seslerin taklidi olan ve yansıma kelimeler (onomatopoetic words) olarak adlandırılan kelimelerde; gösteren ve gösterilen kavram arasında bir ilişki bulunduğu, ismin ses yapısında doğadaki sesin etkili olduğu ileri sürülebilir: tak, fokur fokur, cik cik, miyav Ne var ki doğadaki sesler, dünyanın her yerinde aynı olduğu hâlde, adlandırılmalarında diller arasında farklar vardır. Yansıma kelimelerde bile örtüşme tam değildir. Örnek olarak köpek havlaması Türkçede hav, İngilizce woof şeklindedir. Su her yerde benzer sesler çıkararak aktığı veya kaynadığı hâlde suyun akışı veya kaynayışının dillerdeki adlandırılışı farklı farklıdır. Ayrıca türevlerde de bir nedenlilikten söz edilebilir. Örneğin dokuz ve beş adları nedensizdir ama doksan beş nedenlidir.
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 15

I. Türkçenin tipik bir yapısal özelliği olan ses uyumlarına göre kelime bünyesindeki heceler ya art ya da ön ünlülü olabilirler.
II. Düz ünlülerden sonra düz, yuvarlak ünlülerden sonra dar yuvarlak veya düz geniş ünlüler gelebilir.
III. İlk hece dışında geniş yuvarlak ünlüler olan /o/ ve /ö/’yü bulundurmama da Türkçenin yapısal özellikleridir.
IV. Yazı dilinde, cümlede ilk kelimenin ve özel isimlerin büyük harfle yazımı da kelime sınırlarının başlangıcına işaret eder.
Kelime sınırlarını belirlemede kullanılan ölçütler ile ilgili yukarıdakilerden hangileri söylenebilir?

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

I, II, III ve IV

Açıklama:

Türkçenin tipik bir yapısal özelliği olan ses uyumlarına göre kelime bünyesindeki heceler ya art ya da ön ünlülü olabilirler. Ayrıca düz ünlülerden sonra düz, yuvarlak ünlülerden sonra dar yuvarlak veya düz geniş ünlüler gelebilir. Bu yönleriyle ses uyumları, kelime sınırlarını belirlemede kullanılabilecek bir ölçüttür. Elbette Türkçede uyum dışı ekler veya birleşiği oluşturan kelimelerin farklı sıradan olabilmeleri nedeniyle doğal olarak uyum dışı kalan birleşik kelimeler de vardır. Ancak bizim örneğimizde, her sıra değişimi yeni bir kelimeyi gösterir. Yine uzun ünlüden ve ikiz ünlüden kaçınma, ilk hece dışında geniş yuvarlak ünlüler olan /o/ ve /ö/’yü bulundurmama da Türkçenin yapısal özellikleridir. Bazı çekim ekleri de ancak söz sonunda bulunabilir. Bizim örneğimizde -dır, -i ve -dim söz sonunda bulunan eklerdir. Yazı dilinde, cümlede ilk kelimenin ve özel isimlerin büyük harfle yazımı da kelime sınırlarının başlangıcına işaret eder. Metnin okunması durumunda, genellikle son hecede olduğu için, vurgu da kelime sonunu işaretleyen bir öge olarak görülebilir.

Doğru Cevap: E

Soru 16

Aşağıdaki birleşik isimlerden hangisi isim ve sıfat fiilden oluşmuştur?

Sütlaç

Karnıyarık

Ağaçkakan

Mirasyedi

Elalem

Açıklama:

İsim olarak kullanılan birleşik kelimelerin önemli bir bölümü; belirtisiz isim tamlaması, sıfat tamlaması, eş anlamlı veya zıt anlamlı ikilemeler gibi Türkçenin söz dizimi kurallarına göre oluşur. Bunların bir kısmı şöyledir (Tekin, 2013a):
Belirtisiz isim tamlaması: ayakkabı, cumartesi, pazartesi, onbaşı, hanımeli, aslanağzı, uluslararası, yurt içi
İyelik eki düşmüş yapılar: Topkapı, şişkebap, kankırmızı, dilbilim, otoyol, bilimkurgu
Sıfat + isim: sütlaç İyelik ekli isim+sıfat: karnıyarık, yüzükoyun, başıbozuk
İsim + sıfatfiil: ağaçkakan, cankurtaran, dalgakıran, kuşkonmaz
Cümle biçiminde olanlar: mirasyedi, gecekondu, şıpsevdi
İkilemeler: elalem, alışveriş, altüst, okuryazar, siyah beyaz, az çok, er geç
-lX ekli sıfat tamlaması: delikanlı, serinkanlı, soğukkanlı, ağırbaşlı. Bu örneklerde -lX eki, son kelimeye değil öbeğe eklenmiştir.
-lX eki düşmüş sıfat tamlaması: açıkgöz, kırkayak, kılkuyruk
Zarf öbeği: peki / pek iyi, pekala, ilk önce

Doğru Cevap: C

Soru 17

Aşağıdaki fiillerden hangisi sadece ünlü zarffiil ekleriyle birleşebilen fiillerden değildir?

dur-

bil-

koy-

ver-

yaz-

Açıklama:

Bazı fiiller, sadece ünlü zarffiil ekleriyle birleşebilmektedir. Bunlar bil-, koy-, ver- ve yaz- yardımcı fiilleridir: yapabil-, alıkoy-, alıver-, düşeyaz
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde vurgunun yeri değiştiğinde kelimelerin anlamı ve/veya türü de değişmez?

Artık

Yalnız

Aydın

Kazma

Yanlış

Açıklama:

Bir kelimenin vurgusunu kaydırmak suretiyle de farklı anlamlar karşılanabilir. Türkçe kelimelerde vurgu genelde son hecededir. Kelime ek aldıkça vurgu sona doğru kayar. Ancak vurgunun kelimelerin anlamını ayırdığı örnekler de vardır. Şu örneklerde, vurgunun yeri değişmek suretiyle kelimelerin anlamı ve/veya türü de değişmiştir:
arTIK “fazla”, ARtık “bundan böyle”
yalNIZ “tek başına”, YALnız “ancak”
ayDIN “entelektüel”, AYdın “Aydın ili”
kazMA “kazmaya yarayan alet”, KAZma “kaz- fiilinden emir kipinin 2. tekil kişisi”
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 19

Aşağıdaki şıklardan hangisinde "doğru" kelimesi isim olarak kullanılmıştır?

Doğru söz

Doğruyu söyle

Haydi, doğru eve

Eve doğru

Doğru konuş

Açıklama:

Bazı kelimeler, yapısal hiçbir değişiklik olmadan Türkçede farklı kelime türlerine dâhil olabilmektedir. Örnek olarak güzel ve doğru kelimeleri, yapılarında hiçbir değişiklik olmadığı hâlde aşağıdaki örneklerde farklı sözdizimsel işlevlerde kullanılmaktadır. (Uzun, 2004):
güzelim (isim), güzel kız (sıfat), Güzel konuşuyor. (zarf)
doğru söz (sıfat), doğruyu söyle (isim), eve doğru (edat), Doğru konuş. (zarf)
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi yapım eki almış gövde sözcüktür?

kelebek

kara

açık

karga

burun

Açıklama:

Bir köke yapım eki getirilerek türetilen yeni kelimelere, geleneksel dilbilgisi incelemelerinde gövde denir. Aç+ık sözcüğü fiilden isim olmuş türemiş bir sözcüktür.

Doğru Cevap: C

Soru 21

"Size yarın akşam annemler gelecek." cümlesinde kaç tane bağımsız biçimbirim vardır?

Açıklama:

Cümlede tek başına kullanılabilen, başka bir ögeye ihtiyaç duymayan biçimbirimlere bağımsız biçimbirimler denir. Çoğu zaman sözlüklerde tanımlanmış kelimeler olduklarından bunlar, sözlüksel biçimbirimler olarak da adlandırılabilir. Buna göre "siz,yarın, akşam,anne ve gel" sözcükleri bağımsız biçimbirimdir.

Doğru Cevap: E

Soru 22

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi hem isim hem de fiil köktür?

şiş

yap

ser

bak

alt

Açıklama:

Türkçede az sayıda eş sesli isim ve fiil kökü vardır: şiş, şiş-; göç, göç-, vb.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde birleşik isim vardır?

Bakakalırım giden geminin ardından.

Sen de gönderiverseydin ya onun istedikleri evrakları.

Bu semtte daha önce hep gecekondular vardı.

Sizin de buradan gideceğinizi şimdi fark ettim.

Bu koca şehirde kaybolmak istemiyorum.

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi kısaltma yoluyla üretilmiş kelimeye örnektir?

Lazer

Üniversite

Kolej

Merkez

özçekim

Açıklama:

Var olan kelimeleri çeşitli biçimlerde kısaltma yeni kelime türetme yollarından biridir. Yukarıdaki seçeneklerden Lazer < Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation buna örnektir.

Doğru Cevap: A

Soru 25

Aşağıdaki kelimelerin hangisi anlam kopyalamasına örnektir?

belgeç

yıldız

e-posta

okul

ekol

Açıklama:

Bir kelimenin tamamının değil de anlamının var olan kelimelere kopyalanması, literatürde anlam kopyalaması olarak geçer. B seçeneğinde yıldız kelimesi “gök cismi” iken yeni anlamı: “meşhur” dur.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Aşağıdaki kelimelerden hangisi dilsel yaratıcılığa (uydurma) örnektir?

Kazma

Yarım

imge

Yanıtlamak

Sürücü

Açıklama:

Yeni kelime türetme yollarından biri de hiç olmayan sözleri uydurmak, bir yerde dilsel yaratıcılık göstermektedir.Türkçenin söz yapım ilkelerine göre türetilmiş görünen bu tür kelimelerin bir kısmı, Türkçenin türetme kurallarına uygun olmadığı gerekçesiyle çok tartışılmış; bunların uydurma olduğu ileri sürülmüştür. yanıtlamak “cevap vermek”, yöresellik “mahallîlik”, devinme “hareket”, yazın “edebiyat”, sorun “mesele”, doğa “tabiat” bu türe örnek kelimeler olarak gösterilebilir.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Aşağıdaki kelimelerden hangisi genelleşme yoluyla türetilmiştir?

imge

doğa

okul

devinme

Selpak

Açıklama:

Özel adların, marka adlarının yaygınlaşarak genel anlamlı kelimelere dönüşebildiği de görülmektedir:
Behçet hastalığı, selpak, nescafe, bankamatik, kalaşnikof ...

Doğru Cevap: E

Soru 28

Aşağıdaki birleşik isimlerden hangisi belirtisiz isim tamlaması kuralına göre oluşmuştur?

alışveriş

cankurtaran

ayakkabı

soğukkanlı

şıpsevdi

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 29

"Bugün geçerli olan yazım kurallarına göre birinci kelimede bir ses olayı olursa bu tür kelimeler bitişik yazılmaktadır."
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu duruma örnek kullanım vardır?

Dün okulda hasta olunca hemen hastaneye gittim.

Geçen hafta komşumun babası vefat etmiş.

Hayatta en korktuğum şeylerden biri de borçlu olmaktır.

Üniversiteyi bitirdiğim yıl, gelen bütün iş tekliflerini reddetmiştim.

Sizin babanıza benzediğinizi şimdi fark ettim.

Açıklama:

D seçeneğindeki red+etmek = reddetmek bitişik yazılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 30

I. Anlatım bozukluklarının giderilmesi
II. Kelimelerin birleşebilme ilkeleri
III. Çekim kurallarının belirlenmesi
Biçim bilgisi yukarıdaki konulardan hangisi/hangileri üzerine yoğunlaşır?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, III

II, III

Açıklama:

Biçim bilgisi, şu konular üzerinde yoğunlaşır: söz yapımı kurallarının belirlenmesi ve araştırılması, çekim kurallarının belirlenmesi ve araştırılması, kelime türlerinin belirlenmesi ve bu belirlemede kullanılabilecek biçim bilgisi ölçütleri, kelimelerin birleşebilme ilkeleri, yeni türetilen kelimelerin anlamlarının araştırılması, dilbilgisi kategorileri ve ilişkilerinin incelenmesi, dil karşılaştırmalarında, kökence akraba olmayan diller arasında tipolojik benzerliklerin belirlenmesi için ölçütler elde edilmesi.

Doğru Cevap: E

Soru 31

I. Ekleşme özelliği taşıyan son çekim edatları, kuvvetlendirme ve pekiştirme işlevi taşıyan bağlaçlar, birleşik çekimleri oluşturmakta kullanılan imek fiili gibi dil birlikleridir. II. Ünlü ve ünsüz uyumu gibi eklere özgü ses olayları görülmez.
III. Örnek olarak dA, idi, ile verilebilir.
IV. Her zaman önceki kelimeyle bitişik yazılırlar, ayrı yazımları yoktur.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri doğrudur?

Yalnız II

Yalnız IV

I, II

I, III

I, II, III

Açıklama:

Ekleşme özelliği taşıyan son çekim edatları, kuvvetlendirme ve pekiştirme işlevi taşıyan bağlaçlar, birleşik çekimleri oluşturmakta kullanılan imek fiili gibi dil birlikleridir. Örnek olarak dA, idi, ile verilebilir. Ünlü ve ünsüz uyumu gibi eklere özgü ses olaylarına tabidir. Ayrı yazılabildiği gibi bazıları ekleşerek bitişik de yazılmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 32

I. -DX = -dı, -di, -du, -dü; -tı, -ti, -tu, -tü
II. -Abil = -abil, -ebil
III. -sA = -sa, se, -su, -sü
IV. -lXk = -luk, -lük
Yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız III

I, II

I, II, IV

II, III, IV

Açıklama:

DX = -dı, -di, -du, -dü; -tı, -ti, -tu, -tü
-Abil = -abil, -ebil
-sA = -sa, -se
-lXk = -lIk, -lik, -luk, -lük

Doğru Cevap: C

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi başınızdadır kelimesinin biçim birimlerine doğru ayrılmış şeklidir?

baş-ınız-da-dır

başı-nız-dadır

ba-şın-ız-da-dır

başınız-dadır

ba-şın-ız-da-dır

Açıklama:

başınızdadır: baş-ınız-da-dır
baş kelimesine başın sahibinin 2. çoğul kişi olduğunu gösteren “-ınız” eki gelmiştir. Başın içinde/üstünde bulunduğunu gösteren “-de” eki onu takip etmektedir. Sonra da bildirme eki olan “-dır” ile bitmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Aşağıdaki altı çizili kelimelerden hangisi cümle biçiminde olan birleşik kelimelere örnektir?

Biraz yüzükoyun uzanmak sana iyi gelebilir.

Cumartesi mi gelmişler Eskişehir’e?

Sevmediği tek tatlının sütlaç olduğunu bilmiyordum.

Gördüklerinden sonra maalesef altüst oldu kızcağız.

Ah, onun bu şıpsevdi tavırlarına alıştık artık…

Açıklama:

İyelik ekli isim+sıfat: yüzükoyun
Belirtisiz isim tamlaması: cumartesi
Sıfat + isim: sütlaç (sütlü aş)
İkilemeler: altüst
Cümle biçiminde olanlar: şıpsevdi

Doğru Cevap: E

Soru 35

Aşağıdaki altı çizili kelimelerden hangisi isim + sıfatfiil yapısındaki birleşik kelimelere örnektir?

Sence de bilimkurgu izlemek çok keyifli, değil mi?

Kuşkonmaz, özellikle Alman mutfağında önemli bir yere sahip olan sebzelerden biridir.

Makalede ülkedeki okuryazar oranıyla ilgili çeşitli incelemeler yer almaktaydı.

Dün yaşanan olaylardan bihaberdi zavallı delikanlı.

İlk önce onu bilgilendirmeniz gerektiğini söylemiştim.

Açıklama:

İyelik eki düşmüş yapılar: bilimkurgu
isim + sıfatfiil yapısında: kuşkonmaz
ikilemeler: okuryazar
-lX ekli sıfat tamlaması: delikanlı
zarf öbeği: ilk önce

Doğru Cevap: B

Soru 36

Aşağıdaki birleşik fiillerin hangileri yapı bakımından benzer oldukları için doğru eşleştirilmiştir?

kabul etmek - bakıp gitmek

hissetmek - yapadurmak

gidivermek - memnun olmak

reddetmek - teşekkür etmek

konuşup durmak - hasta olmak

Açıklama:

isim + yardımcı fiil: kabul etmek, hissetmek, reddetmek, teşekkür etmek, memnun olmak, hasta olmak
iki ögesi de fiil olan birleşikler: bakıp gitmek, salıvermek, gidivermek, yapadurmak, konuşup durmak

Doğru Cevap: D

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisinin vurgusunun yeri değişmek suretiyle anlamı ve/veya türü de değişebilir?

güzelce

kitaplık

kazma

yemyeşil

ekşimtırak

Açıklama:

kazMA “kazmaya yarayan alet”, KAZma “kaz- fiilinden emir kipinin 2. tekil kişisi”

Doğru Cevap: C

Soru 38

“selfie” kelimesinin kullanılması aşağıdakilerden hangisi için örnektir?

kopyalama

türetme

birleştirme

kısaltma

tarama

Açıklama:

Dillerde yeni kelime ihtiyacını karşılama yollarından biri, başka dillerden kelime almaktır. Kopyalama, başka dillerle olan doğrudan veya dolaylı ilişkiler sonucu ortaya çıkar: selfie

Doğru Cevap: A

Soru 39

I. Yeni kelime ihtiyacını karşılamanın tek yolu, eklerle yeni kelime türetmektir.
II. Türkçe eklemeli bir dil olduğu için türetme ekleri getirilerek yeni kelimeler oluşturulabilmektedir.
III. İsim ve fiil yapan ekler aynıdır.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, III

II, III

Açıklama:

Türkçe eklemeli bir dil olduğu için türetme ekleri getirilerek yeni kelimeler oluşturulabilmektedir. Yeni kelime ihtiyacını karşılamak için Türkçede; kelime türünü değiştirme, eklerle türetme, var olan kelimelere yeni anlamlar yükleme, birleştirme, harf veya hece seçerek kısaltma, kopyalama gibi teknikler kullanılmaktadır. Türetme sırasında isimlere gelerek isim veya fiil, fiillere gelerek isim veya fiil yapan ekler birbirinden ayrılmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 40

Dilbilgisinin ve dilbilimin, dildeki anlamlı ve işlevli en küçük birimler olan kelimelerin ve eklerin yapı, işlev ve kullanımını inceleyen koludur tanımı aşağıdakilerden hangisidir.

Durum bilgisi

Biçim bilgisi

Ses bilgisi

Anlam bilgisi

Ek bilgisi

Açıklama:

Biçim bilgisi; dilbilgisinin ve dilbilimin, dildeki anlamlı ve işlevli en küçük birimler olan kelimelerin ve eklerin yapı, işlev ve kullanımını inceleyen koludur. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

Söz yapımı kurallarının belirlenmesi ve araştırılması,
Çekim kurallarının belirlenmesi ve araştırılması,
Kelime türlerinin belirlenmesi ve bu belirlemede kullanılabilecek biçim bilgisi ölçütleri,
Kelimelerin aldığı eklerin sıralaması

Yukarıda verilenlerden hangileri biçim bilgisinin yoğunlaştığı konular arasında yer almaktadır.

I ve II

I, III ve IV

II ve III

I, II ve III

III ve IV

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 42

Yapı ve ses açısından anlamlı veya işlevli daha küçük birimlere ayrılamayan ögelere ............... denmektedir. Boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir.

Biçimbirim

Sesbirim

Anlambirim

Yapıbirim

Ekbirim

Açıklama:

Yapı ve ses açısından anlamlı veya işlevli daha küçük birimlere ayrılamayan ögelere biçimbirim denmektedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Anlamları veya söz dizimsel işlevleri olan, tek başlarına kullanılabilen bağımsız biçimbirimlerdir şeklinde tanımlanan kavramlar aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir.

Kök-Ek

Anlam-Gövde

Kök-Gövde

Anlam-Ek

Ses-Ek

Açıklama:

Kelime kök ve gövdeleri; anlamları veya söz dizimsel işlevleri olan, tek başlarına kullanılabilen bağımsız biçimbirimlerdir. Bunlar, Türkçede kelimenin anlamını değiştirmeyen çekim eklerini alarak daha büyük dil birliklerinin oluşturulmasına veya yapım ekleriyle
yeni anlamlı kelimelerin ortaya çıkmasına yararlar. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Aşağıda verilenlerden hangisi isimlere gelen ekler arasında yer almaz.

Çoğul

Durum

İyelik

Bildirme

Zaman

Açıklama:

isimlere çoğul, iyelik, durum ve bildirme ekleri gelir. Ancak zaman eki gelmez. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Durum eki

Çekim eki

Yapım eki

Enklitik eki

Çoğul eki

Açıklama:

Eklerden söz ederken ek olmadıkları hâlde ek gibi davranan ögelerden de söz etmek gerekir. Enklitikler; ekleşme özelliği taşıyan son çekim edatları, kuvvetlendirme ve pekiştirme işlevi taşıyan bağlaçlar, birleşik çekimleri oluşturmakta kullanılan imek fiili gibi dil birlikleridir. Bunlar, ek değildir ancak ek gibi davranır; ünlü ve ünsüz uyumu gibi eklere özgü ses oylarına tabidir, ancak eklerden farklı olarak vurgulanmazlar. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 46

Türetme dışında en çok kullanılan yeni kelime yapma yollarından biri, birden çok kelimeyi tek bir kavramı ifade etmek için kullanmak olarak açıklanan kavram aşağıdakilerden hangisidir.

Kopyalama

Kısaltma

Birleştirme

Türetme

Ayırma

Açıklama:

Doğru cevap C'dir.
Türetme dışında en çok kullanılan yeni kelime yapma yollarından biri, birden çok kelimeyi tek bir kavramı ifade etmek için kullanmak yani birleşik kelime oluşturmaktır. Doğru cevap C' dir.

Doğru Cevap: C

Soru 47

TBMM , TÜBİTAK, TÖMER, RAM, POS gibi kelimeler aşağıdakilerin hangisi için örnek oluşturmaktadır.

Kopyalama

Kısaltma

Vurgulama

Birleştirme

Ayırma

Açıklama:

Var olan kelimeleri çeşitli biçimlerde kısaltma da yeni kelime türetme yollarından biridir. Kelimelerin ilk harflerinin veya belli hecelerinin seçilmesi sonucu yeni kelimeler oluşturulmaktadır:
TBMM , TÜBİTAK, TÖMER
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 48

Yeni kelime türetme yollarından hiç olmayan sözleri uydurmak olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir.

Yazım

Vurgu

Tür değiştirme

Tekrar

Dilsel yaratıcılık

Açıklama:

Yeni kelime türetme yollarından biri de hiç olmayan sözleri uydurmak, bir yerde dilsel yaratıcılık göstermektedir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 49

Aşağıda verilen kelimelerden hangisi özel adların genelleşmesine örnek olarak gösterilemez?

araba

selpak

nescafe

bankamatik

kalaşnikof

Açıklama:

Özel adların, marka adlarının yaygınlaşarak genel anlamlı kelimelere dönüşebildiği de görülmektedir:
Behçet hastalığı, selpak, nescafe, bankamatik, kalaşnikof... Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Anlamlı daha küçük parçalara bölünemeyen sözcüklere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Gövde

Kök

Eylem

Sıfat

Adıl

Açıklama:

Yapım eki almamış, anlamlı veya işlevli daha küçük parçalara ayrılamayan kelimelere kök denir. Buna göre doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 51

Bir sözcüğün yapım eki ile türemiş haline ne ad verilir?

Gövde

Kök

Belirteç

Bağlaç

İlgeç

Açıklama:

Bir köke yapım eki getirilerek türetilen yeni kelimelere, geleneksel dilbilgisi incelemelerinde gövde denir. Buna göre doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisi eylemden ad yapımına bir örnektir?

Ayakkabıcı

Kalemlik

Satış

Arkadaş

Suluk

Açıklama:

Satmak eylemine eklenen ekle elde edilen satış kelimesi bir addır. Buna göre doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 53

Yapım ve çekim ekleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yapım ekleri her türden sözcüğe eklenebilir

Çekim ekleri ancak sınırlı sayıda sözcüğe eklenebilir

Çekim ekleri eklendiği sözcüğün anlamında değişikliğe neden olur

Bir sözcükte sadece bir adet yapım eki kullanılabilir

Bir sözcüğe eklenen yapım ekleri, çekim eklerinden önce gelir.

Açıklama:

Yapım ekleri ve çekim ekleri bir sözcüğe aynı anda eklendiklerinde yapım ekleri, çekim eklerinden önce sözcüğe eklenir.

Doğru Cevap: E

Soru 54

Ek olmadıkları hâlde ek gibi davranan ögeler aşağıdakilerden hangisidir?

Kök

Yapım eki

Gövde

Enklitikler

Çekim eki

Açıklama:

Ek olmadıkları halde ek gibi davranan ögelerden enklitiklerdir ve ekleşme özelliği taşıyan son çekim edatları, kuvvetlendirme ve pekiştirme işlevi taşıyan bağlaçlar, birleşik çekimleri oluşturmakta kullanılan imek fiili gibi dil birlikleridir. Ayrıca enklitikler ek değildir ancak ek gibi davranırlar.

Doğru Cevap: D

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi ikilemelere bir örnek olarak verilebilir?

Mirasyedi

Okuryazar

Dalgakıran

Dilbilim

Delikanlı

Açıklama:

Alışveriş, az çok, er geç, okuryazar ve altüst gibi kelimeler ikilemeye birer örnektir. Buna göre doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi birleşik kelimelerin oluşturulması ile ilgili değildir?

Belirtisiz isim tamlaması

Eş anlamlı ikilemeler

Sıfat tamlaması

Zıt anlamlı ikilemeler

Enklitikler

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 57

Bir dilde kelime ihtiyacını karşılamak için başka dillerden kelime alma durumu aşağıdakilerden hangisidir?

Kopyalama

Kısaltma

Birleştirme

Çekim eki kullanma

Yapım eki kullanma

Açıklama:

Dillerde yeni kelime ihtiyacını karşılama yollarından biri de başka dillerden kelime almaktır. Kopyalama, başka dillerle olan doğrudan veya dolaylı ilişkiler sonucu ortaya çıkar. Buna göre doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Aşağıdakilerden hangisi kopyalama yöntemiyle elde edilmiş bir kelimedir?

Kuşkonmaz

Buzdolabı

Karnıyarık

Star

Dizlik

Açıklama:

Alıcı dil, kaynak dildeki orijinalin bir tür kopyasını alır ve alındığı andan itibaren alıcı dilin kurallarına tabidir, başka dile ait bir öge, olduğu gibi alınır; ancak alıcı dilde belli uyarlamalardan sonra kullanılabilir. Star kelimesi de başka bir dilden, yani İngilizce'den Türkçe'ye geçmiş bir kelimedir. Buna göre doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 59

Aşağıdakilerden hangisi kısaltma yolu ile elde edilmiş bir kelimedir?

Okul

Lazer

Özçekim

İnternet

E-posta

Açıklama:

Bazı kısaltmaların açılımı dilde hiç kullanılmaz. LAZER (Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation) kelimesinin de açılımı hiç bir zaman kullanılmadığı için doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Ünite 2

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi işlevli kelimelerden biri değildir?

Edatlar

Zamirler

Bağlaçlar

Ünlemler

Sıfatlar

Açıklama:

Tamamlandı.
İşlevli kelimeler; zamirler, bağlaçlar, edatlar ve ünlemlerdir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 2

"Arabayı koştururken boyunlarındaki ziller güzel şıngırdıyordu atların" cümlesindeki "güzel" kelimesi hangi işlevi ile kullanılmıştır?

Sıfat

Zarf

İsim

Ünlem

Edat

Açıklama:

Tamamlandı.
Bu cümledeki güzel kelimesi; hoşa giden, beğenilen, iyi, doğru bir biçimde anlamında kullanılan bir zarftır. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Türkçede bazı dillerde görülen ön takılar yerine kelimelerden sonra gelen ve onların başka kelimelerle ilişkisini gösteren tür aşağıdakilerden hangisidir?

Sıfat

İsim

Zarf

Edat

Ünlem

Açıklama:

Tamamlandı.
Türkçede bazı dillerde görülen ön takılar yoktur, buna karşılık kelimelerden sonra
gelen ve onların başka kelimelerle ilişkisini gösteren edatlar vardır. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 4

Türkçede anlam değiştirmeyen çekim ekleriyle çekimlenemeyen kelime türlerinden biri aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

İsimler

Sayılar

Zamirler

Bağlaçlar

Fiiller

Açıklama:

Tamamlandı.
Türkçede anlam değiştirmeyen çekim ekleriyle çekimlenemeyen kelime türleri; sıfatlar, zarflar, bağlaçlar, edatlar ve ünlemlerdir. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 5

Birden çok gösterileni olan özel isimlere aşağıdakilerden hangisi örnek olarak verilebilir?

Ağrı

Kars

Artvin

Rize

Bingöl

Açıklama:

Tamamlandı.
Türkçede Ağrı (ili, dağı), Van (ili, gölü) gibi birden çok gösterileni olan özel isimlere az da olsa rastlanmaktadır. Bu iki isim, tek başlarına söylendiklerinde akla ilk gelen şehirdir. Dağ ve göl anlamları ise birleşik kelimelerle gösterilmektedir: Ağrı Dağı, Van Gölü. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisinde niteleme sıfatları yoktur?

Sarışın, güzel çocuk

En güzel kadın

Hoş kokulu iki çiçek

Şu kitap

Mosmor

Açıklama:

Tamamlandı.
Şu kitap niteleme sıfat değil, işaret sıfatıdır. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi dönüşlülük zamiridir?

Şu

Ben

Kendi

Açıklama:

Tamamlandı.
Dönüşlülük zamiri olarak Türkiye Türkçesinde "kendi" kullanılır. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 8

İlâ bağlacının anlamı nedir?

Uzaklıkta

Kadar

İle

Sürece

Açıklama:

Tamamlandı.
İlâ: Sayılar arasına gelerek “kadar” anlamı verir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 9

"Yana, dolayı, evvel" gibi edatlar isimlerin hangi durumuyla birleşebilir?

Yalın durum

Yönelme durumu

Ayrılma durumu

Birleşme durumu

Niteleme durumu

Açıklama:

Tamamlandı.
Edatlar, örneğin bağlaçlardan farklı olarak, kendilerinden önceki kelime veya öbeğin belli bir çekim eki almasını gerektirebilirler; başka bir ifade ile ancak isimlerin belli durumlarıyla birleşebilirler. Ayrılma Durumu: başka, beri, yana, dolayı, evvel, itibaren, önce, ötürü, sonra gibi. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 10

"Kırmızı arabayı gördün mü?" cümlesindeki "kırmızı" hangi sıfat türüdür?

İşaret sıfatı

Sayı sıfatı

Soru sıfatı

Belirsizlik sıfatı

Niteleme sıfatı

Açıklama:

Tamamlandı.
Niteleme sıfatları, tamlanan ögeleri düşürüldüğü zaman, tamlananın aldığı çekim eklerini alabilir ve isim olarak kullanılır: "Kırmızı arabayı gördün mü?" cümlesindeki sıfat, niteleme sıfatıdır. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi tek başına bir anlam taşıyabilir ve yapım eki, çekim eki alabilir?

Yalnız

Kadar

Fakat

İçin

Rağmen

Açıklama:

Kelime Türleri - Anlam Bilimi ve Sözlükçülük Açısından Kelime Türleri
Yalnız sözcüğü tek başına kullanılabilen anlamlı sözcüklerdendir. Yalnız-lar, yalnız-lık, yalnız-ım, yalnız insan … Diğerleri işlevli sözcüklerdendir, tek başlarına kullanılmazlar ve ek almazlar.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi yapı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Bencillik

Ayakkabı

Duygusuz

Öğretmen

Sevindirici

Açıklama:

Kelime Türleri - Yapılarına Göre Kelimeler
ben-cil-lik, duy-gu-suz, öğret-men, sev-in-dir-ici sözcükleri yapım eki almış sözcüklerdir, dolayısıyla türemiş sözcük olarak adlandırılırlar. Ayakkabı sözcüğü ise ayak ve kap sözcüklerinden oluşan birleşik sözcüktür.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Aşağıdaki altı çizil söz gruplarından hangisi belirtisiz isim tamlamasıdır?

Aldığım şekerleri cam kavanoza koydum.

Araba toprak yolda ağır ağır ilerliyordu.

Doktor öncelikle sünger yatağı yasakladı babama.

Kışın kömür kokusundan rahat nefes alamıyoruz.

Vitrindeki deri çantayı çok beğenmişti.

Açıklama:

Kelime Türleri - İsimler
Cam kavanoz, toprak yol, sünger yatak, deri çanta nasıllık bildiren, yani neden, hangi maddeden yapıldığını gösteren söz gruplarıdır. Kömür kokusu belirtisiz isim tamlamasıdır. Tamlayan ek almamış, tamlanan ek almıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 14

Bazı dillerin aksine Türkçede sözcüklerde erillik-dişilik biçiminde sözcüklerde cinsiyet yoktur. Ancak dilbilgisine yansımasa da birkaç tane böyle sözcük bulunmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu açıklamayı örneklemez?

Maya

Kısrak

Oğlan

Prenses

Kadın

Açıklama:

Kelime Türleri - İsimler - İsimlerde Cinsiyet
Türkçede dilbilgisel olarak cinsiyet yoktur. Bazı isimler doğal cinsiyeti gösterse de bunun dilbilgisel bir yansıması olmaz. Ancak dilbilgisel cinsiyetin bulunduğu bazı dillerden Türkçeye giren isimlerin eril ve dişilik biçimleri bulunmaktadır. Maya, kısrak, oğlan, kadın Türkçe sözcüklerdir; prenses başka dillerden dilimize geçmiş bir cinsiyet belirten sözcüktür.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, ‘’ isim tamlamasının tamlananı, soyut ad’’ dır?

Motorun sesi, taşları yerinden oynattı.

Öğretmenimin sevgisi, hâlâ içimde yaşıyor.

Rüzgârın uğultusu bizi sabaha kadar uyutmadı.

Bebeğin yumuşacık bir teni vardı.

Konağın ahşap merdivenlerini temizledi.

Açıklama:

Kelime Türleri - İsimler - Anlamlarına Göre İsimler
Motorun sesi - öğretmenimin sevgisi - rüzgârın uğultusu - bebeğin yumuşacık bir teni - konağın ahşap merdivenleri yukarıdaki cümlelerde isim tamlamalarıdır. B seçeneğindeki sevgi sözcüğü soyuttur ve isim tamlamasının tamlananıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 16

Bu küçük kasaba, geniş ve derin bir vadinin içinde kurulmuştu. Dik, kayalık tepenin üstündeki çok eskilerden kalma kalesi, görkemiyle etkiliyordu insanı. Alçacık damlı dükkânların bulunduğu tarihi çarşının güzelliği de görülmeye değerdi.
Bu parçada aşağıdakilerden hangisinin örneği yoktur?

Özel isim

Tür isim

Somut isim

Soyut isim

Türemiş isim

Açıklama:

Kelime Türleri - İsimler - Anlamlarına Göre İsimler
Parçada tür (cins) ismine örnek olarak kasaba, vadi, tepe, kale, insan, çarşı, dükkân verilebilir. Bu isimler aynı zamanda somuttur. Güzellik soyut isimdir. Kayalık, görkem, güzellik türemiş isimlerdir. Özel isimlere örnek bulunmamaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, ötekilerden farklı türde kullanılmıştır?

En yakın arkadaşım, en yakın dostumdu

Onu gördüğümde tramvayın ön sahanlığındaydı.

Kırk yıllık arkadaşımı feda edemezdim.

Dudaklarında dost bir gülümsemeyle yanıma

Onun her zaman yiğit bir ruhu vardı.

Açıklama:

Kelime Türleri - Sıfatlar - Sıfatlarla İsimler Arasındaki Farklar
dost, tramvay, arkadaş, yanıma sözcükleri tür olarak isimdir; yiğit sözcüğü bir ismi nitelemektedir, sıfattır.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde bir sıfat, birden çok ismi nitelemiştir?

Güzel, ilginç fikirler bulmada üstüne yoktu doğrusu.

Masadaki cam tabaklar, bardaklar çizik içindeydi.

Küçük kız, kırmızı el çantasını boynuna asmıştı.

Eski günlerin hatırına ona bir şans daha vereceğim.

O hep büyük hayallerin, ideallerin peşinden koştu.

Açıklama:

Kelime Türleri - Sıfat Türleri - Niteleme Sıfatları
A seçeneğinde iki tane sıfat (güzel, ilginç) bir ismi nitelemektedir.
B seçeneğinde cam, ismi; tabaklar, bardaklar isimlerini nitelemektedir.
C seçeneğinde küçük sıfatı kız ismini nitelemekte, kırmızı sıfatı da el çantası belirtisiz isim tamlamasını nitelemektedir.
D seçeneğinde eski sıfatı günlerin hatırı belirtili sim tamlamasını nitelemektedir.
E seçeneğinde ise büyük sıfatı hem hayaller hem de idealler isimlerini nitelemektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 19

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bağlaç kullanılmamıştır?

Ahmet’i ya da Can’ı buraya gönder.

Aşıklar ölmez ki yakılsın ağıtlar.

Bu sorunlar bitmez; çünkü herkes kendisini düşünüyor.

Ne şikâyet ettim ne sızlandım.

Doruktan öteye yol gitmez, oradan geri dönersiniz.

Açıklama:

Kelime Türleri- Bağlaçlar
A seçeneğinde ya da, B seçeneğinde ki, C seçeneğinde çünkü, D seçeneğinde ne…ne bağlaçtır. E seçeneğinde bağlaç yoktur.

Doğru Cevap: E

Soru 20

Aşağıdaki cümlelerde yer alan benzetme edatlarından hangisinde abartma anlamı vardır?

Sabahleyin hava buz gibiydi.

İnsanlar çığ gibi içeri doluştu.

Tilki gibi kurnaz biriydi.

Uyur gibi görünüyordu.

Zeytin gibi gözleri vardı.

Açıklama:

Kelime Türleri - Edatlar
buz gibi, tilki gibi, uyur gibi, zeytin gibi benzetme anlamı taşırlar. Çığ gibi abartma anlamı taşımaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 21

"Güzel" kelimesi aşağıdaki cümlelerden hangisinde farklı bir işlevde kullanılmıştır?

Mezuniyet balosunda çok güzel bir elbise giymişti.

Kürsüdeki adam çok güzel konuşuyordu.

Annem akşama güzel yemekler pişirdi.

Güzel bir kadının beni sorduğunu söyledi.

Sınıftaki en güzel resmi Dilem çizmişti.

Açıklama:

Sözlüklerde anlamlı veya işlevli ögeler olarak yer alan kelimeler; cümlede, işlevlerine ve bu işlevleri yerine getirirken bulunabildikleri pozisyonlara göre belli gruplara ayrılır. Sözlükte güzel kelimesinin sıfat olduğu belirtilir. “Göze ve kulağa hoş gelen, hayranlık uyandıran, çirkin karşıtı” anlamını taşımaktadır. Sözlükteki bir başka tanımda "güzel"kelimesinin zarf olduğu belirtilmektedir ve “hoşa giden, beğenilen, iyi, doğru bir biçimde" anlamını taşımaktadır. "Kürsüdeki adam çok güzel konuşuyordu." cümlesinde fiili nitelediği için zarf olarak kullanılmış, diğer cümlelerde sıfat olarak kullanılmıştır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 22

(I) Gençler durakta otobüs bekliyordu. (II) Yanlarına oldukça yaşlı bir adam geldi. (III) Gece köpekler havladığı için uyuyamadığını söyledi. (IV) Otobüsün geç geleceğini düşünen yaşlı adam birden sinirlendi. (V) Gençler adamı bir türlü sakinleştiremediler.
Yukarıdaki cümlelerden hangisinde işlevli bir kelime kullanılmıştır?

III

Açıklama:

Bir dilin kelimelerini genel olarak iki gruba ayırabiliriz: Bunlardan birincisi, bir bağlam olmadan sözlükte tanımlanabilecek anlama sahip olan, bu nedenle anlamlı kelimelerdir. Bu tür kelimelerin sözlüksel anlamları vardır. İkinci grup ise bağlam olmadan tanımlanabilecek bir anlam taşımayan, sözlüklerde görevi belirtilen; ancak cümle içinde belli ilişkileri gösteren işlevli kelimelerdir. İsimler, sıfatlar, zarflar ve fiiller anlamlı kelimeler iken; zamirler, bağlaçlar, edatlar ve ünlemler ise işlevli kelimelerdir. Geceleyin köpekler havladığı için uyuyamadığını söyledi. "Gece köpekler havladığı için uyuyamadığını söyledi." cümlesindeki 'için' kelimesi edat görevinde olduğu için doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde yapısına göre hem basit hem türemiş hem de birleşik kelime örnekleri yer almaktadır?

Hoşlandığım delikanlı bizim sokakta oturuyordu.

Kardeşime çok bencil olduğunu söyledim.

Gecekonduda oturduğumuz günler aklıma geldi.

Ayşe küçük kızını sağlık ocağına götürüyordu.

Babam gelirken iki kilo kuru üzüm almış.

Açıklama:

Kelimeler, yukarıdaki gruplardan hangisine dâhil olduğundan bağımsız olarak yapılarına göre basit, türemiş ve birleşik olarak üç gruba ayrılırlar. Herhangi bir yapım eki almamış, sadece kökten ibaret olanlar basit kelimelerdir. Anlam değişikliği yaratmayan çekim eklerinden birini almış, kök hâlindeki kelimeler de basittir. Bir köke yapım eki eklenmesiyle ortaya çıkmış olanlar türemiş kelimelerdir. Kelimeler, en az iki kelimenin birleşmesiyle oluşmuş olabilir. Bu tür kelimelere birleşik kelime denir. "Hoşlandığım delikanlı bizim sokakta oturuyordu." cümlesindeki 'hoşlandığım' kelimesi 'hoş'kelimesinden türemiştir; 'delikanlı' kelimesi birleşik kelimedir ve diğer kelimeler basit yapıdadır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Aşağıdaki tamlamalardan hangisi belirtisiz isim tamlamasına örnektir?

Birçok öğrenci

Telefonun ekranı

Rüzgarın uğultusu

Arabanın ön tekeri

Aşk acısı

Açıklama:

İsimler, isim tamlamalarında tamlayan ve tamlanan olarak da karşımıza çıkar. Bu durumda belirtili tamlamalarda tamlayan ilgi eki, tamlanan ise iyelik eki alır. Belirtili isim tamlamalarında, "arabanın ön tekeri" örneğinde olduğu gibi tamlayan ile tamlanan arasına başka türden sözcükler girebilir. Belirtisiz tamlamalarda sadece tamlanan ek alır. "Birçok öğrenci" sıfat tamlaması, "telefonun ekranı" ve "rüzgarın uğultusu" belirtili isim tamlaması; "aşk acısı" ise belirtisiz isim tamlamasına örnektir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 25

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde üleştirme sayı ismi kullanılmıştır?

Anneannemler birinci katta oturuyordu.

Akvaryumda on iki tane irili ufaklı balık vardı.

Maaşının üçte birini kiraya veriyormuş.

Merdivenleri üçer beşer atlayarak indi.

Çocuklar "bir iki üç dört" diye tempo tutuyordu.

Açıklama:

Üleştirme sayı isimleri ünsüzle bitenlere -ar, -er; ünlüyle bitenlere ise -şar, -şer eklerinin getirilmesiyle oluşturulur. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 26

Hasan Eren, Türkçe ödevi için sıfat tamlaması örnekleri yazmaktadır. Aşağıdaki kelimelerden hangisini tamlayan ögesi olarak kullanabilir?

Dönüş

Sarışın

Okuma

Sevgi

Binmek

Açıklama:

Her isim sıfat olarak kullanılamaz. Özel isimler ve "-mak, -iş, -gi" gibi bazı eklerle türemiş olan isimler sıfat olarak kullanılmazlar. Sarışın kelimesi ise bir niteleme sıfatıdır. Niteleme sıfatları isimlerin bir özelliğini, bir niteliğini gösterir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 27

"Mahallenin (I)en (II)yaşlı kedisi (III)yavaşça yanıma geldi (IV)ve elimi yalamaya başladı." cümlesindeki koyu yazılan kelimelerden hangisi ya da hangileri zarftır?

Yalnız I

Yalnız IV

II-IV

I-III

I-II-III

Açıklama:

Zarflar; herhangi bir çekim eki almadan bir fiili zaman, yer, durum, azlık, çokluk, soru gibi çeşitli açılardan niteleyen isim soylu kelimelerdir. Zarflar çekim eki almadan fiile bağlanır. Bir sıfatı ve bir başka zarfı niteleyen kelimeler de zarf olarak kabul edilir. Cümledeki 'en' kelimesi sıfatı nitelemekte, 'yavaşça' kelimesi fiili nitelemektedir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zamir kullanılmamıştır?

Bana yaptıklarına bir türlü inanamıyorum.

Kediyi veterinere kimin götüreceğini sordu.

Sizinle partiye gelmek istemediğimi söylemiştim.

Kimse bana ne yapacağımı söylemedi.

Hangi kazağı almak istersin?

Açıklama:

Zamirleri “isim olmadıkları hâlde isimlerin yerini tutan kelimeler” olarak ifade edebiliriz. Zamirler sadece isimlerin değil isim öbeklerinin, hatta bazı cümlelerin yerine de kullanılır. Şu örneklerde kelimeler, öbekler ve cümleler ile onların yerine kullanılan zamirler; söz dizimi ve gösterilen açısından aynı işlevi yerine getirmektedir. Zamirlerin kişi, dönüşlülük, soru, gösterme, belirsizlik gibi türleri vardır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 29

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde diğerlerinden farklı yapıda bir fiil kullanılmıştır?

Ödevimi yaparken kimse bana yardım etmedi.

Kedi kendini temizliyordu.

Annemin sözünü dinlemediğim için hasta oldum.

Köşeyi dönünce birden onu görüverdim.

Yaşlı adam odada namaz kılıyordu.

Açıklama:

Fiiller anlamca hareket, oluş, kılış vb. gösteren; fiillerden türetilen yeni kelimelere taban oluşturan ve fiillere gelen çekim eklerini alan, söz diziminde bitmiş veya bağımlı cümlelerin yüklemi olarak kullanılan kelimelerdir. İsim soylu kelimelerden; söz dizimsel pozisyonları, alabildikleri yapım ve çekim ekleri, cümledeki rolleri, anlamları gibi yönlerden ayrılır. Cümlede asıl anlamlarıyla kullanılabilirken bir fiilden veya bir isimden sonra gelerek birleşik fiil oluşturan yardımcı fiiller de vardır. Yardımcı fiillerle yeni kelimelerin ortaya çıkması Türkçede söz yapım yollarından biridir. "görüver-, alabil-, yardım et-, hasta ol-" gibi. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 30

(I) Genç kadın duyduklarına inanamıyordu. (II) Sevgilisi ya ailen ya ben diyerek onu zor durumda bırakmıştı. (III) Genç kadın ilişkisine dair tüm umutlarını yitirmişti. (IV) "Ah vah!" etmenin bir anlamı olmadığını biliyordu. (V) Sanki etrafındaki her şey hızla yok oluyordu.
Yukarıdaki paragrafta koyu renkli ve altı çizili kelimelerin türleri hangisinde doğru sıralanmıştır?

I-sıfat, II-bağlaç, III-edat, IV-ünlem, V-zarf

I-sıfat, II-bağlaç, III-zarf, IV-ünlem, V-edat

I-isim, II-edat, III-zarf, IV-bağlaç, V-zarf

I-zamir, II-bağlaç, III-edat, IV-ünlem, V-zarf

I-zamir, II-edat, III-zarf, IV-ünlem, V-zarf

Açıklama:

Sorunun cevabı tek bir sayfa ile değil, ünitenin geneli ile ilişkilidir.
Sözlüklerde anlamlı veya işlevli ögeler olarak yer alan kelimeler; cümlede, işlevlerine ve
bu işlevleri yerine getirirken bulunabildikleri pozisyonlara göre belli gruplara ayrılır. "Genç" kelimesi cümlede sıfat; "ya .. ya.." bağlaç; "dair" edat; "Ah vah!" ünlem; "hızla" ise zarf olarak kullanılmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi yapı bakımından farklıdır?

Çözüm

Salgın

Övünç

imambayıldı

Yalnızlık

Açıklama:

Kelimeler, yapılarına göre basit, türemiş ve birleşik olarak üç gruba ayrılırlar.Bir köke yapım eki eklenmesiyle ortaya çıkmış olanlar türemiş kelimelerdir. D seçeneği dışındaki sözcükler türemiştir. Ancak D seçeneğindeki sözcük birleşik sözcüktür.Kelimeler, en az iki kelimenin birleşmesiyle oluşmuş olabilir. Bu tür kelimelere birleşik kelime denir.

Doğru Cevap: D

Soru 32

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim tamlaması yoktur?

Bir ırmağın akışı sesini güzelleştirirdi.

Gelinlik çağı gelmiş nice genç kız, gözü yaşlı kalmıştı bu savaşta.

Tuğbanın evinde konuklara ayranlarla pideler ikram edildi.

Bazı kararlardan hemen vazgeçilmesi gerekirdi.

Saçında gecenin soğuk rüzgarları eserdi.

Açıklama:

İsimler, isim tamlamalarında tamlayan ve tamlanan olarak da karşımıza çıkar. Bu durumda belirtili tamlamalarda tamlayan ilgi eki, tamlanan ise iyelik eki alır. Belirtisiz tamlamalarda sadece tamlanan ek alır. D seçeneği dışındaki seçenekler bu tanıma uygunken D seçeneğinde bu tanıma uygun örnek yoktur.

Doğru Cevap: D

Soru 33

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde birden çok somut isim vardır?

Son krize rağmen neşesini hiç kaybetmedi.

Bugün sınıfta, senin durumun konuşuldu.

Ressamın son tablosunu çok beğendik.

Yeni aldığı terfiyi hep birlikte kutladık.

Çok anlamsız konuşmalar yapınca herkesi kızdırdı.

Açıklama:

Somut isimler görülebilir, ölçülebilir bir yapısı olan nesneleri; soyut isimler ise bir şekle büründürülmeleri güç olan kavramları gösterir. C seçeneği dışındaki diğer seçeneklerde soyut sözcükler varken C seçeneğinde "ressam, tablo" sözcükleri somut isme örnektir.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "böyle" sözcüğü zarf görevindedir?

Ben böyle havada aşık oldum.

Böyle sözlerle beni çok incitiyorsun.

Böyle şarkılar bana annemi hatırlatır hep.

Böyle kişiler he zaman hayatımızda olacak maalesef.

Ne yapalım, böyle gelmiş böyle gider bu işler hep.

Açıklama:

Tamlanan durumundaki isim ögesini genellikle sayı, miktar gibi yönlerden belirten bir, kimi, bazı, bütün, her, çoğu gibi sıfatlara belirsizlik sıfatları denir. Zarflar; herhangi bir çekim eki almadan bir fiili zaman, yer, durum, azlık, çokluk, soru gibi çeşitli açılardan niteleyen isim soylu kelimelerdir. Zarflar çekim eki almadan fiile bağlanır. Yukarıdaki açıklamalar dikkate alındığında sadece E seçeneğindeki "böyle" sözcüğü zarf görevindedir. Diğer seçeneklerde "böyle" sözcüğü belirsiz sıfat görevindedir.

Doğru Cevap: E

Soru 35

"İnce" sözcüğü aşağıdakilerin hangisinde "Verem için "ince hastalık" denirdi eskiden." cümlesindekinden farklı görevdedir?

Konuşmalarında ince bir alay seziliyordu.

Böyle ince espriler yapacağını hiç ummazdım.

Her zaman ince eleyip sık dokuyan biri olmuşumdur.

Dışarı bu ince gömlekle mi çıkacaksın?

İnce düşünenler olmasa halimiz ne olurdu şu hayatta?

Açıklama:

Niteleme sıfatları isimlerin bir özelliğini, bir niteliğini gösterir. Soru kökünde yer alan "ince hastalık" söz öbeğindeki "ince" sözcüğü sıfat görevindedir. C seçeneği dışındaki bütün seçeneklerde de sıfat görevindedir. C seçeneğinde zarf görevindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 36

"Bu" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat olarak kullanılmamıştır?

Benim istediğim bilgisayar bu değildi.

Onun bu sözlerini dikkate almalıyız.

Sana da bu siteden bir ev alalım.

Kızım bu kitabı okumamı istedi.

İstediğin yemeği bu akşam yapamayabilirim.

Açıklama:

Günümüz Türkçesinde bu, şu, o ve bazı metin türlerinde işbu; işaret sıfatı olarak kullanılır. İşaret zamirleri, işaret sıfatı olarak da kullanılan ögelerdir. Bu, yakında bulunanı; şu, görece daha uzakta olanı ve o ise görece en uzakta olan veya konuşmaya konu olan nesneyi gösterir. Sadece A seçeneğinde "bu " sözcüğü zamir olarak kullanılmışken diğer seçeneklerde sıfat görevindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 37

"Senin kadar başarılı birini tanımadım. " cümlesindeki "kadar" sözcüğünün görevi aşağıdakilerden hangisidir?

Bağlaç

Sıfat

Zarf

Zamir

Edat

Açıklama:

Farklı kaynaklarda edatlar, son çekim edatları, son takılar gibi terimlerle de gösterilir. Edatlar türetmeye elverişli değildir. İsim soylu kelimelerin, yalın veya durum eki almış biçimiyle birleşir. Anlamlı kelimeler, tamlamalar ve öbeklerden sonra onların başka kelimelerle söz dizimsel ve anlamsal ilişkilerini göstererek anlamını güçlendirip sınırlayabilir.Yalın Durum gibi, için, içre, ile, kadar, üzere Yönelme Durumu dair, dek, doğru, göre, karşı, nazaran, rağmen Ayrılma Durumu başka, beri, yana, dolayı, evvel, itibaren, önce, ötürü, sonra... Bu durumda E seçeneği doğrudur.

Doğru Cevap: E

Soru 38

"Yaptığı işte o kadar titiz ve dikkatlidir ki eline su dökecek birini tanımıyorum." cümlesinde aşağıdakilerden hangisi yoktur?

Edat

Bağlaç

İsim

Sıfat

Zarf

Açıklama:

Yaptığı (sıfat) işte (isim) o kadar (edat) titiz (isim) ve (bağlaç) dikkatlidir (adlaşmış sıfat) ki (bağlaç) eline (isim) su(isim) dökecek (sıfat) birini tanımıyorum.
Cümlede zarf yoktur.Zarflar; herhangi bir çekim eki almadan bir fiili zaman, yer, durum, azlık, çokluk, soru gibi çeşitli açılardan niteleyen isim soylu kelimelerdir. Zarflar çekim eki almadan fiile bağlanır.
E seçeneği doğrudur.

Doğru Cevap: E

Soru 39

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklemdeki fiilin yapısı diğerlerinden farklıdır?

Yorgun olduğundan kanepede uyuyakalmış.

Her insan zaman zaman hata yapabilir.

Acıktıysan yanında getirdiğin yiyeceği yiyebilirsin.

Dünden beri bu sorunu nasıl çözeceğimizi araştırıyorum.

Bakakalırım giden geminin ardından.

Açıklama:

D seçeneği dışındaki bütün seçeneklerde yüklem olan fiillerin yapısı kurallı birleşik fiil iken D seçeneğinde yüklem olan fiil türemiş fiildir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi kelime türleri bakımından "işlevli kelimeler" grubuna girer?

İsimler

Sıfatlar

Zarflar

Fiiller

Edatlar

Açıklama:

İşlevli kelimeler grubunda zamirler, bağlaçlar, edatlar ve ünlemler bulunur. Buna göre doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi kelime türleri bakımından "anlamlı kelimeler" grubuna dahildir?

Zamirler

Bağlaçlar

Ünlemler

Zarflar

Edatlar

Açıklama:

Anlamlı kelimeler grubunda isimler, sıfatlar, zarflar ve fiiller bulunur. Buna göre doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi bağlaçlara bir örnek olarak verilebilir?

Ben

Hızlı

Fakat

Bir

Açıklama:

Fakat, ama, ve gibi kelimeler bağlaç görevi görürler. Buna göre doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi herhangi bir çekim eki alamaz?

Sayılar

Sıfatlar

Zamirler

Fiiller

İsimler

Açıklama:

Türkçede sıfatlar, zarflar, bağlaçlar, edatlar ve ünlemler çekim eki almaz; bu yüzden de çekimlenemeyen kelime türlerini oluştururlar. Buna göre doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi bir çekim eki alabilir?

Sayılar

Sıfatlar

Zarflar

Edatlar

Bağlaçlar

Açıklama:

Türkçe'de çekim eki alabilen kelime türleri arasında isimler, sayılar, zamirler ve fiiller bulunur. Buna göre doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi isim soylu kelime olarak adlandırılamaz?

Bağlaçlar

İsimler

Sayılar

Sıfatlar

Zarflar

Açıklama:

İsimler, sayılar, sıfatlar, zarflar ve zamirler; isim soylu kelimeler olarak da bilinirler. Buna göre doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi, kelime türetmeye elverişli olmayan kapalı grup olarak nitelendirilebilir?

Sıfatlar

Zamirler

Fiiller

Zarflar

İsimler

Açıklama:

Sayılar, zamirler, ünlemler, bağlaçlar ve edatlar kapalı bir grup oluşturur. Bu gruptaki kelimeler, isim soylu kelimeler ve fiillerle karşılaştırılınca hem sayıca azdır hem de yeni kelime türetmeye elverişli değildir. Buna göre doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 47

Aşağıdakilerden hangisi belirtisiz isim tamlamasına bir örnek olarak verilebilir?

Yemek masası

Kitabın rengi

Dolabın kapağı

Evin penceresi

Kapının kolu

Açıklama:

Belirtisiz isim tamlamalarında sadece tamlanan ek alır. Yemek masası ifadesindeki tamlanan konumundaki masa kelimesi ek almış iken tamlayan konumundaki yemek kelimesi ek almamıştır. Buna göre doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi tür isimlerine bir örnek olarak verilemez?

Geyik

Araba

Amasya

Çam

Bilgisayar

Açıklama:

Özel isimler doğrudan ismi oldukları varlıkları göstermeleriyle diğer isimlerden ayrılır. Amasya kelimesi bir ilin adı olduğu için özel isimdir. Buna göre doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi belirtme sıfatları arasında yer almazlar?

İşaret sıfatları

Sayı sıfatları

Soru sıfatları

Belirsizlik sıfatları

Niteleme sıfatları

Açıklama:

Nesnelerin özünde olmayan bir özelliği bir şekilde belirten sıfatlar; işaret sıfatları, sayı sıfatları, soru sıfatları ve belirsizlik sıfatları olmak üzere dört gruba ayrılır. Niteleme sıfatları ise isimlerin bir özelliğini, bir niteliğini gösterir. Buna göre doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Ünite 3

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Türkçenin eklemeli dil özellikleri arasında yer almaz?

Türkçe, yeni kelime yapımı ve kelimeler arası dilbilgisel ilişkileri; büyük ölçüde kelime kök ve gövdelerine getirilen ekler aracılığıyla sağlar.

Ekler, bir kök veya gövdeye eklenmeden bağımsız biçimbirimler olarak kullanılamaz ve anlam ifade edemez.

Bağımlı biçimbirimler olan ekler, bağımsız biçimbirimler olan kelime kök ve gövdelerine gelir.

Türkçe ekler, ek türüne göre değişen özelliklere de sahip değildir, ekler ortak özellikler taşır.

Söz yapımında kullanılan pek çok ek yanında zengin fiil ve isim çekimi kategorisiyle Türkçe, ileri derecede bitişken sayılan bir dildir.

Açıklama:

Eklemeli dillerin en bilinenlerinden biri olan Türkçe, yeni kelime yapımı ve kelimeler arası dilbilgisel ilişkileri; büyük ölçüde kelime kök ve gövdelerine getirilen ekler aracılığıyla sağlar. Söz yapımında kullanılan pek çok ek yanında zengin fiil ve isim çekimi kategorisiyle Türkçe, ileri derecede bitişken sayılan bir dildir. Bağımlı biçimbirimler olan ekler, bağımsız biçimbirimler olan kelime kök ve gövdelerine gelir. Ekler, bir kök veya gövdeye eklenmeden bağımsız biçimbirimler olarak kullanılamaz ve anlam ifade edemez. Türkçe ekler, belirgin ortak özellikler yanında ek türüne göre değişen özelliklere de sahiptir.

Doğru Cevap: D

Soru 2

Söz diziminde tek kelime gibi işlev gören, yeri kaydırılabilen iki ve daha fazla kelimenin oluşturduğu söz birlikleri olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

İsim tamlaması

Yardımcı eylem

Söz öbeği

Yardımcı fiil

Birleşik sözcük

Açıklama:

Öbek: Söz diziminde tek kelime gibi işlev gören, yeri kaydırılabilen iki ve daha fazla kelimenin oluşturduğu söz birlikleridir.

Doğru Cevap: C

Soru 3

Öbeklerin veya sıralı cümlelerin son ögesine eklenen bazı ekler, sıralı yapının bütününü kapsayabilir. Buna göre aşağıdakilerden hangisinde böyle bir ek kullanılmıştır?

Pespembe hayaller

Sağ ve soldaki

Meyve sepeti

Akşamki derste

Beyaz kağıttaki

Açıklama:

Esnek ekler, öbeklerin veya sıralı cümlelerin son ögesine eklenen bazı ekler, sıralı yapının bütününü kapsayabilir.
sağ ve soldakiler = (sağ ve sol)-da-ki-ler, görmüş ve duymuşlardı = (görmüş ve duymuş)- lar-dı, gelir giderlermiş = (gelir ve gider)ler-miş

Doğru Cevap: B

Soru 4

Bazı ekler tek biçimlidir, eklendikleri kelimeye göre değişmezler. Aşağıdakilerden hangisi bu açıklamaya uygun örneklerdendir?

Sarımtırak

Ekşimsi

Yapıyom

Gelirse

Yurttaş

Açıklama:

Bazı ekler tek biçimlidir, eklendikleri kelimeye göre değişmezler; başka bir ifade ile ünlü ve ünsüz uyumlarına girmezler. Uyuma girmeyen ekler şunlardır:

Uyuma Girmeyen Ekler
-(y)ken	gelir-ken,yapar-ken
-gil	annem-gil, babam-gil, dayım-gil
-leyin	gece-leyin, sabah-leyin, akşam-leyin
-ki	evde-ki, yolda-ki
-(X)mtırak	sarı-mtırak, yeşil-i-mtırak

Doğru Cevap: A

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi ek envanterindeki değişmede rol oynayan etmenlerden değildir?

Var olan bir ögenin işlev ve yapıca aşınması.

Birden çok işlev taşıması.

Taşıdığı işlevi tam olarak yerine getirememesi.

Ayrıntı gösterme ihtiyacı

Bütün kelimelerin vurgusuz olması

Açıklama:

Ek Envanteri, eklerin envanteri bellidir, istendiği zaman yeni ekler türetilemez. Ancak dildeki her öge gibi ekler de farklı nedenlerle değişmektedir. Mevcut eklerde zamanla biçim değişiklikleri görülür. Bağımsız ögelerin bağımlı hâle gelmesi, başka dillerin etkisi, örnekseme veya başka nedenlerle yeni ekler gelişebilir. Var olan bir ögenin işlev ve yapıca aşınması, birden çok işlev taşıması, taşıdığı işlevi tam olarak yerine getirememesi, ayrıntı gösterme ihtiyacı gibi nedenler; ek envanterindeki değişmede önemli bir rol oynar.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Türkçede bir kelime köküne birden fazla ek gelebilir. Ancak eklerin belli bir sırası vardır. Eklerin kelimedeki yeri, işlevleriyle doğrudan ilişkilidir. Buna göre isim çekim eklerinde olması gereken sıra aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

çoğul, durum, iyelik

iyelik, durum, çoğul

durum, çoğul, iyelik

çoğul, iyelik, durum

iyelik, çoğul, durum

Açıklama:

Türkçede bir kelime köküne birden fazla ek gelebilir. Ancak eklerin belli bir sırası vardır. Eklerin kelimedeki yeri, işlevleriyle doğrudan ilişkilidir. İsim çekim eklerinde sıra; çoğul, iyelik, durum şeklindedir. Çokluk ekleri kendilerinden önceki kökü, sayı açısından doğrudan niteler; iyelik ekleri, kendinden önceki kelimenin gösterdiği varlığa sahip olanın kişi ve sayısını bildirir ve durum ekleri kendinden öncekilerin bütün olarak cümle hiyerarşisindeki ilişkilerini gösterir.

Doğru Cevap: D

Soru 7

''Öğrencilerimizi'' kelimesinin yapısındaki ekler aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

yapım eki, çoğul eki, iyelik eki, durum eki

çoğul eki, yapım eki, iyelik eki, durum eki

iyelik eki, çoğul eki, yapım eki, durum eki

iyelik eki, çoğul eki, durum eki, yapım eki

durum eki, iyelik eki, çoğul eki, yapım eki

Açıklama:

Kelimenin anlamını değiştiren, yeni kelime türetmeye yarayan ekler, anlamı değiştirmeyen çekim eklerinden; bir başka ifade ile yapım ekleri, çekim eklerinden önce gelir.
İsim çekim eklerinde sıra; çoğul, iyelik, durum şeklindedir. Çokluk ekleri kendilerinden önceki kökü, sayı açısından doğrudan niteler; iyelik ekleri, kendinden önceki kelimenin gösterdiği varlığa sahip olanın kişi ve sayısını bildirir ve durum ekleri kendinden öncekilerin bütün olarak cümle hiyerarşisindeki ilişkilerini gösterir.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerin hangisi yapım eki almıştır?

Güzel sanatlar dalında okumayı isterdim.

Tepkine karşı cevapsız kaldılar.

Sözleri her zamanki gibi çok açıktı.

Yolumuzun üzerindeki engelleri kaldırdılar.

Gezilerinizi yaz aylarında gerçekleştiriniz.

Açıklama:

Ekler, işlevleri açısından yapım ekleri ve çekim ekleri olmak üzere iki gruba ayrılır. Sonuna geldiği kelimenin anlamını veya türünü değiştiren eklere yapım ekleri adı verilir. Yapım ekleri, her şeyden önce sözlüklerde tanımlanması gereken yeni sözlükbirimler türetir.
ver-gi, gözlük-lük-çü

Doğru Cevap: E

Soru 9

Çekim ekleriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir kelimede sadece bir çekim eki bulunur.

Türemiş olan kelimeden yeni kelimeler türetir.

Aynı işlevli çekim eki yan yana gelebilir.

-mak, -ma, -ış ve bütün kelimelere getirilir ve her zaman yapım eki olarak kullanılırlar.

Çekim ekleri aynı türden her kelimeye gelebilir.

Açıklama:

Yapım eklerinin birçoğu belli kelimelere gelebilirken çekim ekleri aynı türden her kelimeye gelir. Yapım ekleri ile çekim ekleri arasındaki önemli farklardan biri budur.

Doğru Cevap: E

Soru 10

Orta hece düşmesi

Ötümleşme

Yardımcı ses düşmesi

Ek fiil alma

sessiz düşmesi

Açıklama:

Üzerinde durmamız gereken konulardan biri vurgusuz orta hece düşmesidir. Birincisi açık, ikincisi ünsüzle başlayan kapalı bir heceye sahip iki heceli kelimeler; ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecedeki dar ünlülerini düşürebilirler. Bu durum ğ-r, ğ-n, ğ-z, ğ-s ya day-n, l-n, r-n, n-z, m-z ve v-ç yapısında olan organ adlarında görülür:
bağır>bağrı, ağız>ağzı, beyin>beyni, beniz>benzi

Doğru Cevap: A

Soru 11

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde ''y'' harfi bağlama ünsüsü olarak kullanılmıştır?

yayalar

aynası

alaylı

boyayı

kolayca

Açıklama:

Kelimenin ünlüyle bitmesi, ekin ise ünlüyle başlaması durumunda Türkçenin yan yana iki ünlüden kaçınması nedeniyle araya giren ünsüz, yardımcı ünsüzdür. Aşağıdaki ilk örnekte kelime ünsüzle bitmektedir, bildirme eki olan -(y)Xm kelimeye doğrudan eklenmektedir. İkinci örnekte ise kelime ünlüyle bitmektedir. Ek de ünlüyle başladığı için araya /y/ yardımcı ünsüzü girmektedir.
Asker-im.
Öğrenci-y-im.

Doğru Cevap: D

Soru 12

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde ek ya da eklerin kullanışı bir istisnai kullanım örneği içerir?

Geziyorum

Köylü

Arabam

Gazetecilik

Evler

Açıklama:

Ünlü ve ünsüz uyumları, değişkenliğin en önemli nedenidir. Düz yuvarlak ünlüler olan /o/ ve /ö/ Türkçe kökenli kelimelerde sadece ilk hecede kullanılır, sonraki hecelerde kullanılmaz. Bağımsız bir kelimeden (-A yorı-r) ekleşmiş olan şimdiki zaman eki -(X)yor bir istisnadır.
Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi ünlü ve ünsüz uyumuna girmeyen bir ek almıştır?

Meslektaş

Dayımgil

İşte

Annesi

Evimiz

Açıklama:

Bazı ekler tek biçimlidir, eklendikleri kelimeye göre değişmezler; başka bir ifade ile ünlü ve ünsüz uyumlarına girmezler. Uyuma girmeyen ekler şunlardır:
Uyuma Girmeyen Ekler
-(y)ken gelir-ken, yapar-ken
-gil annem-gil, babam-gil, dayım-gil
-leyin gece-leyin, sabah-leyin, akşam-leyin
-ki evde-ki, yolda-ki
-(X)mtırak sarı-mtırak, yeşil-i-mtırak
Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi yapım eki almıştır?

Evlerimiz

Geldiler

Yanlışlar

Yolcularımız

Evde

Açıklama:

Yolcularımız
-cu --> yapım eki
Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde bağlama ünsüzü bulunmaktadır?

Öğrenciyim

Eskici

Küçücük

Kapağı

Şimdilerde

Açıklama:

Öğrenci-(y)-im
(y) bağlama ünsüzü olarak kullanılmıştır.
Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde ötümleşme istisnası söz konusudur?

Geçidi

Amacımız

Kitabının

Kapağı

Hukuku

Açıklama:

Ötümlüleşme; kelime sonundaki ötümsüz /k/, /ç/, /p/, /t/ ünsüzlerinin ünlüyle başlayan bir ekten önce sırasıyla ötümlü /ğ/, /c/, /b/, /d/ ünsüzlerine dönüşmesidir.
Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 17

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi birden fazla yapım eki almıştır?

Zeytinlik

Giyecek

Başlayacaksın

Geleneksel

Arabalarımız

Açıklama:

Gel-enek-sel
İki yapım eki almıştır.
Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 18

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde vurgusuz orta hece düşmesi gerçekleşmiştir?

Kapının

Büyücek

Gelmiyor

Ağzının

Kapağı

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi yardımcı ses almıştır?

Morumsu

Apaçık

Anlıyor

Beyninin

Ufacık

Açıklama:

-msX eki mor sözcüğüne gelince -(u) ünlüsü yardımcı ses olarak getirilmiştir.
mor-u-msu
Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde vurgu doğru olarak gösterilmiştir?

OlmuYOR

aRIyor

EvdeKİler

YalNIZ

GüzelCE

Açıklama:

Şimdiki zaman eki yeni eklerden biridir ve vurguyu üzerine almaz:
yaPIyor
Doğru cevap B seçenğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisinde kullanımı tek biçimli olan bir ek vardır?

kapıda

yolculuk

evdeki

güzelce

sevgisiz

Açıklama:

Tek Biçimli Ekler
Bazı ekler tek biçimlidir, eklendikleri kelimeye göre değişmezler; başka bir ifade ile ünlü
ve ünsüz uyumlarına girmezler. Uyuma girmeyen ekler şunlardır:
Uyuma Girmeyen Ekler
-(y)ken gelir-ken, yapar-ken
-gil annem-gil, babam-gil, dayım-gil
-leyin gece-leyin, sabah-leyin, akşam-leyin
-ki evde-ki, yolda-ki
-(X)mtırak sarı-mtırak, yeşil-i-mtırak

Doğru Cevap: C

Soru 22

Eski Anadolu Türkçesi dönemindeki "Ol-ısar" 15. yüzyıldan itibaren nasıl kullanılmıştır?

olacak

olur

oluyor

olmuş

oldu

Açıklama:

Eski Anadolu Türkçesi döneminde ise aynı işlev için -IsAr ekinden yararlanılır:
Gel-iser “Gelecek.”
Ol-ısar “Olacak.”

yüzyıldan itibaren bu ek de yerini yavaş yavaş bugün kullandığımız -AcAk’a bırakmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Aşağıdaki kelimelerden hangisi 1980’li yıllarda çok şiddetli eleştirilere konu olan, daha çok isimlere gelmekle birlikte az sayıda örnekte fiillerden sonra da kullanılan bir ek almıştır?

süpür

görsel

görüş

zıpla

yazma

Açıklama:

Eskiden kumsal, dağsal örneklerinde görülen ve yer adı yapan -sAl eki günümüzde işlektir. 1980’li yıllarda çok şiddetli eleştirilere konu olan bu ek, daha çok isimlere gelmekle birlikte az sayıda örnekte fiillerden sonra da kullanılabilmektedir:
tarihsel, görsel

Doğru Cevap: B

Soru 24

Eklerin sıralanışı ile ilgili olarak "Annemsiz" kelimesi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Kaynaştırma ünsüzü kullanılmıştır.

Kelimenin anlamını değiştiren, yeni kelime türetmeye yarayan bir ek almıştır.

Gereksiz yere iyelik eki kullanılmıştır.

"Yapım eki, çekim ekinden önce gelir.” kuralına uymayan örneklerden biridir.

Çekim ekinden sonra kelimede başka ek kullanılmamıştır.

Açıklama:

Türkçede bir kelime köküne birden fazla ek gelebilir. Ancak eklerin belli bir sırası vardır.
Eklerin kelimedeki yeri, işlevleriyle doğrudan ilişkilidir. Kelimenin anlamını değiştiren,
yeni kelime türetmeye yarayan ekler, anlamı değiştirmeyen çekim eklerinden; bir başka
ifade ile yapım ekleri, çekim eklerinden önce gelir:
yol-cu-ları-mız-dan, göz-le-n-di-ler
Annemsiz, dayımgil gibi “Yapım eki çekim ekinden önce gelir.” kuralına uymayan örnekler
de vardır.

Doğru Cevap: D

Soru 25

"Fiillerden olumsuz fiil türeten "..... " eki kendinden önce gelen bütün oluş ifadesini olumsuz yapar."
Yukarıdaki boşluğa hangi seçenek gelmelidir?

-n

-(y)lA

-lXk

-(i)m

-mA- eki

Açıklama:

Fiillerden olumsuz fiil türeten -mA- eki kendinden önce gelen bütün oluş ifadesini olumsuz yapar. Görünüş ve kipler, oluşun özünde bir değişiklik yapmaz; aksine olayın sınırları ve konuşanın buna karşı tavrı yönünden oluşa, farklı bakış açıları getirir.

Doğru Cevap: E

Soru 26

Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili kelimelerin hangisi
yapım eki almamıştır?

Dün derse biraz geç kalmışlar.

Sebze yemekleri az su ile pişirilmelidir.

Şapkasını alan adam hemen uzaklaştı.

Onunla geçen hafta yemekte tanıştık.

Bu konuyu yarın görüşelim.

Açıklama:

Yapım ekleri, isim ve fiillerin kök ve gövdelerine eklenerek yeni isimler ve fiiller türetir.
A seçeneğindeki altı çizili kelimede ise çekim eki kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisinde yapım ekleri ve çekim ekleri ile ilgili bilgi yanlışlığı vardır?

Biçim bilgisi içinde yer alsa da çekim, aynı zamanda söz dizimiyle de yakından ilgilidir.

Yapım ekleri arasında çok yaygın olanlar yanında çok az kullanılanlar da vardır.

Bir kelimede aynı işlevli iki çekim eki yan yana bulunabilir.

Yapım eklerinin birçoğu belli kelimelere gelebilirken çekim ekleri aynı türden her kelimeye gelir.

Çekim eklerinin kullanılması çoğu durumda zorunludur, türetme eklerinin
kullanılmasında ise bu zorunluluk yoktur.

Açıklama:

Bir kelimede birden fazla yapım eki bulunabilir, türemiş olan bir kelimeden yeni
kelimeler türetilebilir:
göz-lük-çü-lük, Ankara-lı-laş-tır-ama-, al-dır-ıl-mak
Ancak aynı işlevli iki çekim eki yan yana bulunamaz:
ev-den-e

Doğru Cevap: C

Soru 28

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde orta hece ünlüsünün düştüğü bir kelime vardır?

Onun adını günlerdir dilinden düşürmüyor.

Kapının önü güzel süprülmüş mü bakar mısın?

Size okuduğum kitabı beğendiniz mi çocuklar?

Öyle zannediyorum ki bu kış çok kar yağacak.

Avrupa seyahatimiz için düşündüğünüzü merak ediyorum.

Açıklama:

Birincisi açık, ikincisi ünsüzle başlayan kapalı bir heceye sahip iki heceli kelimeler; ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecedeki dar ünlülerini düşürebilirler.
Bu durum ğ-r, ğ-n,ğ-z, ğ-s ya da y-n, l-n, r-n, n-z, m-z ve v-ç yapısında olan organ adlarında görülür:
bağır>bağrı,
ağız>ağzı,
beyin>beyni, beniz>benzi
Ayrıca -yXr-, -vXr-, -ğXr-, -kXr-, -pXr- ve -kXl- yapısındaki fiillere -A, -X, -Xk, -m, -ntX
ekleri ve edilgen çatı eki getirildiğinde ortaya çıkar:
ayır->ayrı, ayrım, ayrıntı
buyur-> buyruk, buyrul
savur-> savruk, savrul
süpür-> süprüntü, süprül-

Doğru Cevap: B

Soru 29

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde yardımcı ses kullanılmamıştır?

okulda

evdeyim

öğrenciyim

altışar

babası

Açıklama:

Yardımcı sesler; eklenme sırasında ikiz ünlü, söz sonunda bulunmayan ünsüz çiftleri gibi Türkçenin yapısına aykırı durumlar ortaya çıkınca kullanılır. Kaynaklarda bağlama sesleri, kaynaştırma sesleri gibi terimlerle de anılır. Yardımcı seslerin yardımcı ünlüler ve yardımcı ünsüzler olmak üzere iki türü vardır.
Ünsüzle biten bir kelimeye, ünsüzden ibaret veya ünsüzle başlayan bir ekin gelmesi sonucu
Türkçede hece sonunda bulunamayan bir ünsüz çiftinin ortaya çıkması durumunda,
araya giren ünlüye yardımcı ünlü denir.
Kelimenin ünlüyle bitmesi, ekin ise ünlüyle başlaması durumunda Türkçenin yan
yana iki ünlüden kaçınması nedeniyle araya giren ünsüz, yardımcı ünsüzdür.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde uyuma girmeyen ek kullanılmıştır?

Köydeki evimizin ablamgile yakın olmasını çok istemiştim.

Sen gelince bizim eve de baharlar gelirdi.

Görevlinin açıklamaları hiç yeterli değildi.

İçtenlik onun yazılarının en belirgin özelliğiydi.

Parasız günlerinde yoksulluğun acısını derinden duyardı.

Açıklama:

Bazı ekler tek biçimlidir, eklendikleri kelimeye göre değişmezler; başka bir ifade ile ünlü ve ünsüz uyumlarına girmezler. A seçeneğinde bulunan -gil eki de bunlardan biridir.

Doğru Cevap: A

Soru 31

“Ünsüzle biten bir kelimeye, ünsüzden ibaret veya ünsüzle başlayan bir ekin gelmesi sonucu Türkçede hece sonunda bulunamayan bir ünsüz çiftinin ortaya çıkması durumunda, araya giren ünlüye yardımcı ünlü denir.”
Aşağıdaki kelimelerden hangisinde bu duruma örnek vardır?

babam

annem

ablam

dayım

kardeşim

Açıklama:

kardeş-i-m

Doğru Cevap: E

Soru 32

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde eklenmeye bağlı ses değişikliği yoktur?

buyruk

savrulmak

bağlı

ayrım

süprüntü

Açıklama:

-yXr-, -vXr-, -ğXr-, -kXr-, -pXr- ve -kXl- yapısındaki fiillere -A, -X, -Xk, -m, -ntX ekleri ve edilgen çatı eki getirildiğinde eklenmeye bağlı değişmeler ortaya çıkabilir. Aşağıdaki örneklerde olduğu gibi.
ayır->ayrı, ayrım, ayrıntı
buyur-> buyruk, buyrul-
savur- > savruk, savrul-
süpür- > süprüntü, süprül-
C seçeneğinde ise bağlı sözcüğünde ses değişikliği yoktur.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ötümlüleşme vardır?

Nerede bir uğursuz varsa gelir, bizi bulur.

Vatansız kuşlar konar, dağın omuzlarına.

Bu asılsız iddialara artık kimse inanmıyor.

Biraz daha bekleyelim, çıkar az sonra dışarı.

Kerem, bizim adresi bildiğimizi sanıyormuş.

Açıklama:

Eklenme sırasında görülen özelliklerden biri de ötümlüleşmedir. Ötümlüleşme; kelime sonundaki ötümsüz /k/, /ç/, /p/, /t/ ünsüzlerinin ünlüyle başlayan bir ekten önce sırasıyla ötümlü /ğ/, /c/, /b/, /d/ ünsüzlerine dönüşmesidir. Bu duruma örnek sadece E seçeneğinde vardır.
bil-dik / bil-diğ-imiz

Doğru Cevap: E

Soru 34

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla yapım eki almış sözcük vardır?

Hırsızları gören köpek havlıyordu.

Bu projeyi, bu şartlarda yapmak mümkün değil.

Yolculuğa çıkarken yanımıza birer kitap da almıştık.

Çocuklara renkli şekerler almıştı.

Masanın üstünde bir yığın eşya vardı.

Açıklama:

C seçeneğindeki "yol-cu-luk" sözcüğü birden fazla yapım eki almıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde altı çizili sözcükte isim çekim eki yoktur?

Biz dün annemleri ziyarete gittik.

Güneş batarken martı sesleri göğü çınlatıyordu.

Babası ölünce adeta yıkıldı.

Şiirin hasını, ayak sesinden tanırım

Yemeğe geleceklerin hepsi tanıdık.

Açıklama:

Kelimelerin niceliğini, öbek veya cümle içerisinde birbirleriyle olan ilişkilerini gösteren eklere çekim ekleri denir. Hem isme hem de fiillere gelebilir. Yukarıdaki seçeneklerden sadece A seçeneğindeki altı çizili sözcük "git-ti-k" fiil çekim eki almıştır. Diğer seçeneklerdeki altı çizili sözcüklere isim çekim eki getirilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde hem yapım hem çekim eki vardır?

Yurdumun taşından toprağından gelir nakışlarım.

Biz, toplum olarak sınıflandırmaya çok meraklıyız.

Bizim oraların kışı bile, bir başka güzeldir.

Annesi duymasın, dersten kaçtığını.

Bu rafta ne kadar dergi varsa indir.

Açıklama:

B seçeneğinde hem yapım eki hem çekim eki aynı sözcükte vardır. sınıf-la-n-dır-ma (yapım ekleri)-y-a(isim çekim eki)

Doğru Cevap: B

Soru 37

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde yardımcı ses kullanılmamıştır?

öğrenciyim

başarılıyım

koşar

yengesiyim

bekçiyim

Açıklama:

Yardımcı sesler; eklenme sırasında ikiz ünlü, söz sonunda bulunmayan ünsüz çiftleri gibi Türkçenin yapısına aykırı durumlar ortaya çıkınca kullanılır. c seçeneği dışındaki seçeneklerde -y- ünsüzü yardımcı sestir. C seçeneğinde yardımcı ses yoktur.

Doğru Cevap: C

Soru 38

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eklenmeye bağlı bir değişme gerçekleşmemiştir?

Acı tatlı anılar tüllenir ufkumda.

Yüreğim bölünür ortasından, kalır yarısı evde

Gözlerim kâh kapıda kâh pencerelerde.

Her tartışma, az çok çekişmeye ve kızgınlığa yol açabilir.

Bayramda çocuklarının geleceğini ümit ediyorlardı.

Açıklama:

A- ufuk/ ufkum
B- yürek/yüreğim
D- kızgınlık/kızgınlığa
E- gelecek/geleceğini
C seçeneğinde eklenmeye bağlı bir değişme gerçekleşmemiştir

Doğru Cevap: C

Soru 39

"kitapçı kelimesindeki yapım ekinin kullanımı, konuşanın isteğine bağlı olarak değişebilir. Kitapçı yerine kitap satılan yer veya kitabevi de denebilir."
Yukarıdaki örnek aşağıdaki ifadelerden hangisi içindir?

Çekim eklerinin kullanılması çoğu durumda zorunludur, türetme eklerinin kullanılmasında bu zorunluluk yoktur.

Yapım ekleri çekim eklerinden önce gelir.

Yapım eklerinin birçoğu belli kelimelere gelebilirken çekim ekleri aynı türden her kelimeye gelir.

Bir kelimede birden fazla yapım eki bulunabilir, türemiş olan bir kelimeden yeni kelimeler türetilebilir.

Yapım eklerinin birçoğu belli kelimelere gelebilirken çekim ekleri aynı türden her kelimeye gelir.

Açıklama:

Yukarıdaki örnek zorunluluk özelliği ile ilgilidir. A seçeneğinde de bu durum açıklanmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Aşağıdaki şıkların hangisinde vurgunun yeri doğru gösterilmiştir?

ev-ler-i-MİZ

Yap-MA-dı

(benim) GÜzel-im

(ben) güzel-İM

YAP-ma-DI

Açıklama:

Ekler vurgulanabilen ögelerdir, eklenme sırasında her seferinde sonra gelen ek, vurguyu
üzerine çeker; kelimeler ek aldıkça vurgu sona doğru kayar:
ev-lER,
ev-ler-i-MİZ
ev-ler-i-miz-DE
ev-ler-i-miz-de-Kİ
ev-ler-i-miz-de-ki-LER
ev-ler-i-miz-de-ki-ler-DEN

Doğru Cevap: A

Soru 41

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi yapım eki almıştır?

yanlış

dört

gök

taş

Açıklama:

Yapım ekleri, var olan kök ve gövdelerden yeni kelimeler türetir. Eklerle yeni kelime yapma, Türkçe söz yapımında en sık başvurulan yollardan biridir. Ekle türetilen yeni kelime ile buna kaynaklık eden kök ve gövde arasında belli bir anlam ilişkisi olur:
yan-ıl-ış
a) yanlış

Doğru Cevap: A

Soru 42

Aşağıdaki bilgilerden hangisi Türkçe'de ekler ile ilgili genel özelliklerden değildir?

Kelime başına gelebilmeleri

Hece şeklinde olmaları

Ard arda gelmeleri

Esnek olmaları

Değişken olmaları

Açıklama:

Türkçede ekler kelimenin sonuna gelir; yani ekler son ektir, başa gelen ön ek veya kelimenin içine eklenen iç ek yoktur: yaz-ılı, gör-gü-süz, ver-gi, aç-ı, getir-di-m, yol-cu-lar-dan, yol-da-ki-ler Türkçenin söz varlığında, kelimenin başına bi- ve na- ekleri almış örneklere de rastlanmaktadır: bi-çare, bi-vefa, na-çare, na-mert Kelimenin başına gelen bu ön ekler, Türkçeye başka dillerden kopyalanmış kelimelerde görülür. Farsça olan bi- ve na- ekleri başka kelimelere serbestçe getirilemez, bu eklerle yeni kelime türetilemez. Bu da sözcüğün bütün olarak kopyalanmış olduğunu gösterir.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Aşağıdaki kelimelerden hangisi aldığı ekin yapısı itibariyle diğerlerinden farklıdır?

gözde

evde

kaleme

sola

oradan

Açıklama:

Yapım ekleri, var olan kök ve gövdelerden yeni kelimeler türetir. Kelimelerin niceliğini, öbek veya cümle içerisinde birbirleriyle olan ilişkilerini gösteren eklere çekim ekleri denir. A seçeneğindeki -de eki, kelimenin anlamının değişmesine sebep olurken, diğer seçeneklerde yani bir kelime oluşumu yoktur.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Aşağıdaki kelimelerden hangisi aldığı ekler dolayısıyla diğerlerinden farklıdır?

çöplükte

gözlükçü

verimli

görgüsüz

yağmurluk

Açıklama:

A seçeneğindeki kelimeye bir yapım bir çekim eki gelirken, diğer seçeneklerdeki kelimeler iki yapım eki alarak oluşmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Yapım eklerinin birçoğu belli kelimelere gelebilirken çekim ekleri aynı türden her kelimeye gelir.
Yukarıda verilen ifade eklerin hangi özelliğini açıklamaktadır?

Sınırlılık

Yan yana gelebilme

Zorunluluk

Kestirilebilirlik

İşleklik

Açıklama:

Yapım eklerinin birçoğu belli kelimelere gelebilirken çekim ekleri aynı türden her kelimeye gelir. Yapım ekleri ile çekim ekleri arasındaki önemli farklardan biri de eklenmede sınırlılıktır. Örnek olarak oldukça yaygın olan -GX ekiyle pek çok yeni kelime türetmek mümkündür. ver-gi, ol-gu, seç-ki, yaz-gı Ancak aynı eki her fiile getirmek mümkün değildir: *ye-gi *döv-gü

Doğru Cevap: A

Soru 46

Aşağıdaki kelimelerden hangisi hece düşmesine örnek yoktur?

sapık

savruk

süprüntü

buyruk

ayrı

Açıklama:

A seçeneğinde (sap-ık) hece düşmesi görülmezken diğer kelimelerde:
savur- savruk
süpür- süprüntü
buyur-buyruk
ayır-ayrı şeklinde hece düşmesi görülmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Aşağıdakilerden hangisi ünlü-ünsüz uyumuna girmez?

-gil

-de

-u

-ta

-ler

Açıklama:

A seçeneğindeki -gil eki uyuma girmez. Örneğin, annemgil, babamgil.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi hem yapım hem çekim eki almıştır?

askıda

evimiz

kapılar

sürgülü

içeride

Açıklama:

A seçeneğinde as- fiil köküne -kı yapım eki ve -da çekim eki gelmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Aşağıdaki kelimelerden hangisi isimden türemiştir?

sulak

içecek

görgü

soru

açık

Açıklama:

Diğer seçeneklerde kelimeler fiile gelen ek ile (fiilden isim) oluşurken, A seçeneğinde ek isme gelmiştir. su-la-k

Doğru Cevap: A

Soru 50

Bir kelimenin, genellikle de bir fiilin cümlede diğer ögeleri kendine bağlayabilme, boşluk açabilme güçlerine _____ denir.
Yukarıda tanımı verilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

istem

uyum

türetme

çekim

değişkenlik

Açıklama:

Bir kelimenin, genellikle de bir fiilin cümlede diğer ögeleri kendine bağlayabilme, boşluk açabilme güçlerine istem denir. Buna Türkçede değerlilik de denir. İngilizce karşılığı valency’dir. Örnek olarak geçişsiz yan- fiilinin bir, geçişli al- fiilinin iki, ver- filinin ise üç istemi vardır: Ev yandı, Ahmet kitabı aldı, Ahmet kitabı Ayşe’ye verdi. Bunlar zorunlu olan, cümlenin eksiksiz olması için bağlamdan çıkarılması veya cümlede açıkça verilmesi gereken kelimelerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde yardımcı ses bulunmaz?

minicik

evim

öğretmenim

morumsu

satıcıyız

Açıklama:

Ev(i)m, öğretmen(i)m,mor(u)msu, satıcı(y)ız kelimelerinde yardımcı sesler bulunmaktadir.

Doğru Cevap: A

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisi yabancı dillerden kopyalama vasıtasıyla elde edilmiş ve ön ek almış bir kelimedir?

Bihaber

Bekar

Asansör

Kitapçı

E-posta

Açıklama:

Türkçenin söz varlığında, kelimenin başına bi- ve na- ekleri almış örnekler vardır. Kelimenin başına gelen bu ön ekler, Türkçeye başka dillerden kopyalanmış kelimelerde görülür. Farsça olan bi- ve na- ekleri başka kelimelere serbestçe getirilemez, bu eklerle yeni kelime türetilemez. Bu da sözcüğün bütün olarak kopyalanmış olduğunu gösterir.Buna göre doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Aşağıdaki eklerden hangisi tek biçimli olup bir ünlü ya da ünsüz ile uyuma girmeyen eklerden değildir?

-gil

-leyin

-ki

-(y)ken

-di

Açıklama:

Bazı ekler tek biçimlidir, eklendikleri kelimeye göre değişmezler; başka bir ifade ile ünlü
ve ünsüz uyumlarına girmezler. Uyuma girmeyen ekler, -ken, -gil, -leyin, -ki ve -mtrak ekleridir. Buna göre doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 54

Türkçenin yapısal özelliği olan ünlü ve ünsüz uyumları sayesinde bir kelimeye bir ekin farklı altbiçimlerinden hangisinin eklenebileceğini önceden tahmin edebilmenin mümkün olması eklerin hangi özellikleri ile ilgilidir?

Tek biçimli olmaları

Kestirilebilir olmaları

Eklerin kısmen değişebilir olmaları

Eklerin esnek olmaları

Art Arda gelebilmeleri

Açıklama:

Türkçedeki eklerin bir başka önemli ortak özelliği, çoğunun önceden kestirilebilir olmasıdır. Türkçenin yapısal özelliği olan ünlü ve ünsüz uyumları sayesinde bir kelimeye bir ekin farklı alt biçimlerinden hangisinin eklenebileceğini önceden kestirmek mümkündür. Buna göre doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 55

Aşağıdakilerden kelimelerdeki eklerden hangisi yeni eklerden biridir?

Bankamatik

Geliyor

Çirkindi

Kalemler

Annemgil

Açıklama:

Yeni ekler arasında -syon ve -matik örneklerini de sayabiliriz. Buna göre doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 56

Bir ekin farklı kök ve gövdelere gelebilme özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Kestirilebilirlik

Tek biçimli olma

Esneklik

Vurgulu olma

İşleklik

Açıklama:

Eklerle ilgili bir başka özellik de işlek olup olmamalarıdır. İşleklik, bir ekin farklı kök ve gövdelere gelebilmesini ve kullanım sıklığını anlatır. Buna göre doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi yapım eklerinin çekim eklerinden önce gelme zorunluluğuna istisna bir kelimedir?

Amcamgil

Kapıcılar

Kalemlikleri

Durakta

Yolculuklar

Açıklama:

Amcamgil kelimesindeki -m takısı çekim ekidir ve -gil ise yapım ekidir. Buna göre doğru cevap A şıkkıdır

Doğru Cevap: A

Soru 58

Aşağıdaki ek türlerinden hangisi eklendiği kelimenin anlamını değiştirir?

Zaman eki

Kişi eki

İyelik eki

Yapım eki

Çoğul eki

Açıklama:

Sonuna geldiği kelimenin anlamını veya türünü değiştiren eklere yapım ekleri adı verilir. Buna göre doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 59

Fiile bağlı olan öğelerin fiille olan ilişkilerini değiştiren ekler aşağıdakilerden hangisidir?

Yapım ekleri

Çekim ekleri

Çatı ekleri

İyelik eki

Çoğul eki

Açıklama:

Fiillere gelen çatı ekleri de her zaman fiilin anlamında değişiklik yapmaz ama fiile bağlı olan ögelerin fiille olan ilişkilerini değiştirir. Buna göre doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 60

Kelimelerin niceliğini, öbek veya cümle içerisinde birbirleriyle olan ilişkilerini gösteren ekler aşağıdakilerden hangisidir?

Çatı ekleri

Yapım ekleri

Çekim ekleri

Esnek ekler

Değişken ekler

Açıklama:

Kelimelerin niceliğini, öbek veya cümle içerisinde birbirleriyle olan ilişkilerini gösteren eklere çekim ekleri denir. Buna göre doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisinde yardımcı ünlü mevcuttur?

Babam

Arabam

Odam

Evim

Çantam

Açıklama:

Evim kelimesindeki -i eki yardımcı ünlüdür. Buna göre doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Ünite 4

Soru 1

Yabancı dillerden alınmış olup yapıca çoğul olmakla birlikte çoğul anlamı kaybolmuş kelimelere örnek aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

Evraklar

Çocuklar

Sular

Çiçekler

Dağlar

Açıklama:

Tamamlandı.
Yabancı dillerden alınmış olup yapıca çoğul olmakla birlikte çoğul anlamı kaybolmuş kelimelere, Türkçe çoğul eki gelebilir: Evliyalar (tekil: velî), evraklar (tekil: varak). Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

2.tip kişi ekleri aşağıdaki çekimlerden hangisinde kullanılmaktadır?

Geniş zaman kipi

Şimdiki zaman kipi

Gelecek zaman kipi

Gereklilik kipi

Görülen geçmiş zaman kipi

Açıklama:

2. Tip Kişi Ekleri
Görülen geçmiş zaman ve şart kipinin çekiminde iyelik kökenli kişi ekleri kullanılır. Bunlara 2. tip kişi ekleri de denir. Tarihsel olarak iyelik ekleriyle aynıdırlar, ancak günümüzde 1. çoğul kişi eki -k biçimindedir:
Tekil Çoğul
1. kişi -m -k
2. kişi -n -nXz
3. kişi Ø -lAr

Doğru Cevap: E

Soru 3

3. tip kişi ekleri aşağıdaki çekimlerden hangisinde kullanılır?

Gönüllülük kipi

Şart kipi

Şimdiki zaman kipi

Geçmiş zaman kipi

Gelecek zaman kipi

Açıklama:

3. Tip Kişi Ekleri
Gönüllülük kipinin çekiminde kullanılan eklerdir. Kaynakların bir kısmında emir ve istek
ekleriyle birlikte verilir.
Tekil Çoğul
1. kişi -(y)AyIm -(y)AlIm
2. kişi - -
3. kişi -sXn -sXnlAr

Doğru Cevap: A

Soru 4

4.tip kişi ekleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Emir kipinin geçmiş zamanı ve birleşik çekimleri yapılabilir.

Emir çekiminde 1. kişiler yok sayılmaktadır.

Emir kipinin sorusu yoktur.

Fiil kök veya gövdesi doğrudan emir tekil 2. kişiyi gösterir.

2.çoğul kişi için kullanılan -(X)nXz aynı zamanda nezaket ifadesi taşır.

Açıklama:

4. Tip Kişi Ekleri
Anlamsal açıdan bakıldığında, kişilerin kendilerine emir vermelerinin mantıklı olmadığından hareketle, bugün emir çekiminde 1. kişiler yok sayılmaktadır. Ayrıca emir kipini diğer zaman ve kip eklerinden ayıran başka özellikler de vardır. Emir kipinin geçmiş zamanı ve birleşik çekimleri yapılamaz. Yine emir kipinin sorusu yoktur. Bu nedenle bu çalışmada bu ekler ayrı ele alınmıştır.
Emir kipi ekinin tekilinde herhangi bir kişi işaretleyicisi yoktur. Fiil kök veya gövdesi
doğrudan emir tekil 2. kişiyi gösterir. 2.çoğul kişi için kullanılan -(X)nXz aynı zamanda
nezaket ifadesi taşır. Kısa biçimde daha keskin bir emir ifadesi vardır. Emir çekiminde
dikkat edilirse emri gösteren ayrı bir ek yoktur, ekler; kişiyi, sayıyı ve emri aynı anda
gösterir.
Tekil Çoğul
2. kişi Ø - (X)n,-(X)nXz

Doğru Cevap: A

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisinde -lar çoğul eki farklı bir anlamda kullanılmıştır?

Masalar siyah renge boyandı.

Kitaplar özenle dizilmişti.

Duygular geçici olabilir.

Çocuklar bahçede oynuyor.

Ağaçlar yapraklarını döktüler.

Açıklama:

Çoğul, Türkçede -lAr ekiyle gösterilir. İsim kök ve gövdelerinden hemen sonra gelen
çoğul eki, kelimeler arasında ilişki kurmaz. Eklendiği kelimeyi veya öbeği sayı veya miktar bakımından etkiler ve bu yönüyle diğer çekim eklerinden ayrılır. Çoğul ekinin anlamı, sayılabilen ve sayılamayan varlıklara göre değişir. -lAr; sayılabilir varlıkları gösteren isimlere geldiği zaman gösterilenin birden çok olduğunu, sayılamayan varlıkları gösteren isimlerden sonra geldiğinde abartma gösterir:
Sayılabilenler Sayılamayanlar
masalar sular
kitaplar duygular
paralar mutluluklar
parmaklar ballar

Doğru Cevap: C

Soru 6

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde eklerin sırası diğerlerinden farklıdır?

teyzemler

kardeşimgil

abimler

dayılarım

yeğenimler

Açıklama:

eklerin sırasını değiştirirsek sıralamanın gösterdiği anlam farkı çok açık biçimde anlaşılır:
X+çoğul+iyelik X+iyelik+çoğul
teyzelerim teyzemler
dayılarım dayımlar
abilerim abimler
İsim+çoğul+iyelik sıralaması, ismin gösterdiği varlığın birden çok olduğuna işaret
ederken isim+iyelik+çoğul sıralaması ismin gösterdiği kavramı ve beraberindekileri ifade eden bir anlam kazanmakta; bu yönüyle topluluk gösteren yapım eklerine benzemektedir.
İsim+iyelik+çoğul sıralanışıyla ilgili olarak dikkat edilmesi gereken bir nokta da bu
sıralamanın bütün akrabalık isimleri için geçerli olmaması, -lAr yerine konuşma dilinde
ve bazı ağızlarda daha alışılmış olan -gil ekinin kullanılmasıdır:
X+iyelik+çoğul
kardeşimgil *kardeşimler
yeğenimgil *yeğenimler

Doğru Cevap: D

Soru 7

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iyelik ile durum eki arasında zamir n’si görülen bir sözcük bulunmaktadır?

Yaptığımız hiç bir işi beğenmezdi.

Çevresinde bir çok insan vardı.

Evlerin çatıları yıkılmıştı.

Gitmeden önce haber versen iyi olur.

Söylediği sözlerden pişmanlık duyuyordu.

Açıklama:

İyelik 3. kişilerden sonra durum eki geldiğinde araya zamir n’si girmektedir (Demir ve
Yılmaz, 2011):
kapısında, yolunda; *kapısıda, *ortasıda çevresinde kelimesi buna örnektir.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Öğrenciler ödevleri öğretmene okulda teslim etti, cümlesinde aşağıdaki ögelerden hangisi görülmez?

Özne

Yüklem

Nesne

Zarf tümleci

Dolaylı tümleç

Açıklama:

İsimler, aldıkları durum eklerine göre farklı cümle ögeleri olarak kullanılır. Buna göre
ek almamış, yalın durumdaki bir isim unsuru özne; belirtme durumu eki almış bir isim
unsuru nesne; yönelme, bulunma ve ayrılma eklerinden birini almış olan bir isim unsuru da yer tamlayıcısı ya da bazı kaynaklardaki ismiyle dolaylı tümleç olarak kullanır (Ergin, 2009; Karahan, 2010). -(y)lA eki almış bir isim, geleneksel tanıma göre zarf tümleci görevindedir.
Öğrenciler ödevleri öğretmene dosyayla teslim ettiler: özne, nesne, dolaylı tümleç, dolaylı tümleç, yüklem

Doğru Cevap: D

Soru 9

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde isim tamlamasının tamlanan kısmı isimfiilden oluşmaktadır?

Kapının kolu kırıldı.

Evin yolu çok uzaktı.

Ali'nin gelmesi sevindirdi.

Onun tanıdığı adam avukatmış.

Kadını hiç kimse sormuyordu.

Açıklama:

Bu tür tamlamaların tamlanan kısmı bir isimfiil veya sıfatfiil de olabilir:
Ali’nin gelmesi, Ali’nin tanıdığı adam, Ali’nin soranı...
Ali'nin gel-me-si (-me, isim fiil eki)

Doğru Cevap: C

Soru 10

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde bulunan -mış eki farklı bir işlevde kullanılmıştır?

Annem dün gelmiş.

Öğretmen tatile gitmiş.

Olanlara çok üzülmüş.

Düğünde herkesi görmüş.

Yemek çok sıcakmış.

Açıklama:

Çekimli fiillerden sonra gelen -(y)mXş gibi, isimlerden sonra gelen -(y)mXş eki de
öğrenilen geçmiş zaman göstermez. Bu ekin işlevi zaman değil dolaylılık bildirmektir. Dolaylılık; bir bilginin tespit, deneyim, duyma, tecrübelerden hareketle çıkarımda bulunma, varsayma vb. yollarla edinildiğini ifade eder (Demir, 2012). Durumu kavramak için örnek cümleleri yorumlamak yararlı olacaktır:
Ankara güzelmiş.
Yemek sıcakmış.
Örneklerde de -(y)mXş biçimleri zaman ifadesi taşımaz. Birinci cümlede, Ankara’nın
geçmiş bir zamanda güzel olduğu değil konuşanın Ankara’yı görerek tespitte bulunduğu
veya başka birisinin kendisine Ankara’nın güzel olduğunu anlattığı gibi ifadeler dile getirilmektedir. Yani Ankara eski bir zamanda değil konuşulan zamanda güzeldir.
İkinci örnek, yemekten bir kaşık alan ve sıcak olduğunu belirleyen birinin söyleyebileceği bir cümledir. Konuşur, yemeği ağzına götürünce sıcak olduğunu fark etmiştir. Yemek, eski bir zamanda değil o anda da sıcaktır.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde durum ekini almış kelimede artdamaksıllaşma gerçekleşmiştir?

Okula gittiğimde arkadaşımı göremedim.

Tatilin güzel geçeceğini düşünüyorum.

Hayatımı bu işte çalışarak geçireceğim.

Senden bir kaç tavsiyede bulunmanı isteyeceğim.

Sana tüm bunları anlatmam mümkün değildi.

Açıklama:

Zamirlerle ilgili olarak dikkat çeken bir durum da 1. ve 2. tekil kişi zamirlerinin yönelme durumlarında, eklenmeye bağlı olarak ses değişmesi olmasıdır:
bana < baña < ben-ke, sana < saña < sen-ke
Bu değişmenin nedeni, kelimelerin eski biçimlerinde yer alan /n/ sesinin artdamaksıllaştırıcı etkisidir.

Doğru Cevap: E

Soru 12

İsim soylu kelimelere çekim eki olarak gelen eklerin doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

Çoğul-iyelik-durum ekleri

Çoğul-durum-iyelik ekleri

İyelik-çoğul-durum ekleri

İyelik-durum-çoğul ekleri

Durum-çoğul-iyelik ekleri

Açıklama:

Tamamlandı.
İsim soylu kelimelere çekim eki olarak sırasıyla çoğul, iyelik ve durum ekleri gelir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Çoğul ekinin anlamı, sayılabilen ve sayılamayan varlıklara göre değişir. Aşağıdakilerden hangisi sayılabilen varlıklardandır?

Sular

Duygular

Mutluluklar

Masalar

Ballar

Açıklama:

Tamamlandı.
Masalar sayılabilen varlıklardandır. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 14

Cümle içinde araç durumu alan kelimeye ne ad verilir?

Özne

Nesne

Dolaylı tümleç

Yüklem

Zarf tümleci

Açıklama:

Tamamlandı.
Cümle içinde özne, yalın durumda; nesne belirtme durumunda, dolaylı tümleç yönelme, ayrılma ve bulunma durumunda bulunur. Araç durumu alan bir kelime ise zarf tümleci olur. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisinde yalın durumda özne yoktur?

Çay içti.

Ali geldi.

Çocuklar oynuyor.

Resim güzel.

Çiçekler açtı.

Açıklama:

Tamamlandı.
"Çay içti" cümlesinde çay özne değil nesnedir, özne gizli özne "o"dur. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisinde ilgi durum eki alan bir cümle ögesi vardır?

Kitabı okudu.

Araba aniden durdu.

Ali’nin gelmesi iyi oldu.

Sinemaya gittik.

Gözlüğü buldum.

Açıklama:

Tamamlandı.
İlgi durumu eki, -(n)Xn biçimindedir. İsmi fiile bağlayan diğer durum eklerinden ayrılır ve isim soylu bir kelimeyi bir isme bağlayarak isim tamlaması kurmaya yarar:
evin kapısı, kapının kolu
Bu tür tamlamaların tamlanan kısmı bir isimfiil veya sıfatfiil de olabilir:
Ali’nin gelmesi, Ali’nin tanıdığı adam, Ali’nin soranı
Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisinde bulunma durum eki almış bir cümle ögesi yoktur?

Dörtte üç hissesi var.

Arada bir gelir.

İşinde ustadır.

Bence bu iş çantada keklik.

Yıllardan beri görmem.

Açıklama:

Tamamlandı.
"Yıllardan beri görmem." cümlesindeki ek bulunma eki değil, ayrılma durumu ekidir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Türkçede yüklemi isim soylu bir kelime olan cümlelere ne ad verilir?

İsim soylu cümle

İsim cümlesi

Fiil cümlesi

Durum cümlesi

Yüklem soylu cümle

Açıklama:

Tamamlandı.
Türkçede yüklemi isim soylu bir kelime olan cümlelere isim cümlesi denir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi isim cümlesi değildir?

Efe öğrenci.

Hava sıcakmış.

Seni sinemada gördüm.

Öğrenci çalışkandı.

Çay ılık.

Açıklama:

Tamamlandı.
Türkçede yüklemi isim soylu bir kelime olan cümlelere isim cümlesi denir. "Seni sinemada gördüm" cümlesi fiil cümlesidir.

Doğru Cevap: C

Soru 20

Bildirme çekimi kalıbı "-(y)mXşXm" aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

1. tekil dolaylılık

1. tekil geçmiş zaman

1. tekil geniş zaman

1. tekil şart

3. tekil geçmiş zaman

Açıklama:

Tamamlandı.
Bildirme çekimi kalıbı "-(y)mXşXm" 1. tekil dolaylılık ekidir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde biçim olarak tekil olduğu halde anlamca bir topluluğu ifade eden bir kelime bulunmaktadır?

Dün bize Osmanlar geldi.

Ordular ilk hedefiniz Akdenizdir.

Serçeler böyle havayı sevmez.

Bir süre sonra onbaşı 'Bölük dur' diye bağırdı.

Komşular arasında böyle kavgalar olmamalı.

Açıklama:

Diğer şıklarda çoğul kelimelere yer verilmişken (Osmanlar, ordular, serçeler, komşular), D şıkkında bölük tekil biçiminde olup çoğul anlam içeren bir kelimedir. Cevap 'D'.

Doğru Cevap: D

Soru 22

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çoğul olup da sayılamayan bir kelime verilmiştir?

Bu sene de okullar geç tatil edildi.

Simitler fırından yeni çıkmış.

Irmaklar kıvrılarak akar, şehri dolaşırdı.

Bu denizde sular hiç durulmaz.

Gece saatlerinde yük trenleri geçer buradan.

Açıklama:

D şıkkındaki sular kelimesi sayılamayacak bir çoğul kelimeye örnektir. Doğru yanıt 'D'.

Doğru Cevap: D

Soru 23

'Geliriz' fiilindeki şahıs eki aşağıdaki şıklardan hangisinde verilmiştir?

-z

-iz

-riz

-ir

-iriz

Açıklama:

kelmek yani gelmek fiil kökü gel ise -ir geniş zaman eki ve - iz şahıs ekidir. Doğru yanıt 'B'.

Doğru Cevap: B

Soru 24

Türkçe'nin tipik bir özelliği olarak sayı sıfatlarıyla kurulan tamlamalarda nitelenen isim çoğul eki almaz.
Aşağıdakilerden hangisinde bu kurala bir örnek vardır?

İki simit sadece on lira.

Kırk haramiler Kasım'ı yakalayıp bağladılar.

Beşevler burdan biraz uzak.

Dört büyükler ligin son haftasında gene ilk dört sırada.

Yedi cüceler pamuk prensese hayran kalmışlardı.

Açıklama:

A şıkkı haricindeki örneklere baktığımızda (Kırk haramiler, yedi cüceler, beşevler, dört büyükler) özel anlam kazanan tamlamalarda tamlananın çoğul ek aldığını görüyoruz. Özel anlam haricinde sayı sıfatı kullanılan isimler çoğul eki almazlar. Yani iki simitler değil iki simit. Doğru cevap 'A'.

Doğru Cevap: A

Soru 25

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 3. tekil şahıs iyelik eki vardır?

Beyefendimiz güya erken kalkmış.

Bacağın kanıyor diye bağırdı.

'Ekmeğim taze bey' dedi.

Annesine kara haber gidiyor.

Hasanların köy şu ilerdeki.

Açıklama:

A şıkkında 1. çoğul (beyefendimiz), B şıkkında 2. tekil iyelik eki (Bacağ-ın), C şıkkında 1. tekil iyelik eki (Ekmeğim), E şıkkında ise 3. Çoğul kişi iyelik eki (Hasanların) vardır. Doğru cevap (Anne-si), 'D' şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 26

İyelik 3. kişilerden sonra durum eki geldiğinde araya zamir -n'si gelmektedir. Bu çoğu zaman kaynaştırma harfiyle karıştırılır.
Hangi seçenekte zamir eki olan -n bulunmamaktadır?

Issızlığın ortasında

Biri şuna laf desin.

O yarin kapısında kul ben olaydım.

Herkes işinde yolunda.

Yoktur gözüm kimsenin kazancında.

Açıklama:

B şıkkı haricindeki cümlelerde soruda verilen kurala örnekler vardır. (ortasında,kapısında, yolunda,kazancında). Ancak b şıkkında 'şu-n-a' kelimesinde kaynaştırma harfi belirgin olarak görülmektedir. Doğru yanıt 'B'.

Doğru Cevap: B

Soru 27

Belirtisiz isim tamlamasında tamlananın sonuna gelen 3. kişi iyelik ekleri sahiplik bildirmez.
Aşağıdakilerden hangisi bu kurala bir örnektir?

Niksar'ın Fidanları en sevdiğin türküdür.

Demiryolu upuzundu.

Al bayrak dalgalanıyor nazlı nazlı

'Mahşerin yedi atlısı geliyor' dedi haykırarak.

Elif'in saçlarındandı bu peruk.

Açıklama:

Soruda verilen kurala b şıkkındaki 'demiryolu' kelimesi uymaktadır. Doğru yanıt 'B'.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Bazı fiiler zorunlu öge olarak araç eki '-(y)la' eki almış bir öge ister.
Aşağıdakilerden hangisinde böyle bir örnek yoktur?

Yemeği kaşıkla karıştırdım.

Arkadaşını Seda'yla tanıştırdı.

Buraya kalemle ağaç çizdi.

Halit genç kızla bakıştı.

Sivasla Ulukışla arası 300 Kilometredir.

Açıklama:

A,B,C ve D şıklarında verilen (kaşıkla,Seda'yla, kalemle, kızla) verilen kurala uyarken;E şıkkındaki örnek uymamaktadır. Doğru yanıt 'E'.

Doğru Cevap: E

Soru 29

Yalın durum cümlede hangi kelime türünü gösterir?

Özne

Nesne

Eylem

Sıfat

Zarf

Açıklama:

Yalın durum cümlede özneyi gösterir. Örnek : Resim güzel. Bu örnekte resim öznedir. Doğru yanıt 'A'.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Aşağıdaki örneklerden hangisinde yönelme durumu vardır?

İşinde usta bir adamdı.

Bu işi çantada keklik gördü.

Arada bir uğra e mi?

Sabaha kalmaz kokusu çıkar.

Tüm zamanını yolda geçirdi.

Açıklama:

D şıkkındaki 'sabaha' kelimesi yönelme durumu gösterir. Diğer tüm örneklerde bulunma durumu vardır. Doğru yanıt 'D'.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde -lAr eki farklı bir amaçla kullanılmıştır?

çantalar

gözlükler

hisler

bardaklar

muzlar

Açıklama:

-lAr eki; sayılabilir varlıkları gösteren isimlere geldiği zaman gösterilenin birden çok olduğunu, sayılamayan varlıkları gösteren isimlerden sonra geldiğinde abartma gösterir.

Doğru Cevap: C

Soru 32

I. Yalnızca 1. ve 3. kişi çekiminde kullanılır.
II. Sorusu yoktur.
III. Emri gösteren ayrı bir ek yoktur.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri emir çekimi ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, III

II, III

Açıklama:

Emir çekiminde 1. kişiler yok sayılmaktadır. Emir kipinin geçmiş za¬manı ve birleşik çekimleri yapılamaz. Ayrıca emir kipinin sorusu yoktur. Bu nedenle bu çalışmada bu ekler ayrı ele alınmıştır. Emir kipi ekinin tekilinde herhangi bir kişi işaretleyicisi yoktur. Fiil kök veya gövdesi doğrudan emir tekil 2. kişiyi gösterir. 2.çoğul kişi eki için kullanılan -(X)nXz aynı zamanda nezaket ifadesi taşır. Kısa biçimde daha keskin bir emir ifadesi vardır. Emir çekiminde dikkat edilirse emri gösteren ayrı bir ek yoktur, ekler; kişiyi, sayıyı ve emri aynı anda gösterir.

Doğru Cevap: E

Soru 33

I. İsim soylu bir kelime, yüklem olduğu zaman bildirme eki alır.
II. Kişi zamirleri, iyelik eki alamaz.
III. Çoğul eki, kesin sayı anlamı taşır.
IV. Sayı sıfatlarıyla kurulan tamlamalarda nitelenen isim, çoğul eki almaz.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız III

II, IV

I, II, IV

II, III, IV

Açıklama:

İsim soylu bir kelime, yüklem olduğu zaman bildirme eki alır. Kişi zamirleri, iyelik eki alamaz. Varlıkların birden çok olduğu, sayı sıfatlarıyla da gösterilebilir. Çoğul eki kesin sayı anlamı taşımazken sayı sıfatları kesin sayıyı verir. Türkçenin tipik bir özelliği olarak sayı sıfatlarıyla kurulan tamlamalarda nitelenen isim çoğul eki almaz.

Doğru Cevap: D

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisinde isim soylu kelimelere getirilen çekim ekleri sırasıyla verilmiştir?

çoğul eki + iyelik eki + durum eki

zaman eki + kişi eki

addan ad yapma eki + zaman eki

iyelik eki + zaman eki

addan ad yapma eki + kişi eki

Açıklama:

İsim soylu kelimelere çekim eki olarak sırasıyla çoğul, iyelik ve durum ekleri gelir. İsim soylu kelimeler değil, fiiller zaman eki alır. Addan ad yapma eki, çekim eki değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 35

Aşağıdaki kelimelerden hangisi sayı bakımından belirsizdir?

(benim) arabam

(senin) araban

(onun) arabası

(bizim) arabamız

(onların) arabaları

Açıklama:

3. çoğul kişi iyelik eki -lArI biçimindedir. Bu ekin kullanılışında ilgi çekici bir ikilik söz konusudur. Türkçede aynı tür iki çekim eki yan yana gelemez. Bu nedenle evleri gibi bir örnek birden çok anlam taşır:
onun arabaları “bir kişiye ait birden çok araba”
onların arabaları “1. birden fazla kişiye ait bir araba. 2. birden fazla kişiye ait birden çok araba”
Onların arabaları örneğinde, onların bir arabası mı yoksa her birinin birer arabası mı olduğu belli değildir. Burada, esasında * arabalarları biçiminde, önce evin çok olduğunu, sonra sahip olanların birden fazla olduğunu gösteren ekler gerekirdi. Ama “Aynı türden iki çekim eki yan yana gelemez.” kuralı nedeniyle bu olmamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde durum eki almış bir kelime yoktur?

Bir kaşık daha alabilir miyim pilavdan?

Gittim, baktım, yoktu.

Bunları kim anlattı sana?

Araştırmaya biraz geç başladın.

Telefonun kapağı kırıldı.

Açıklama:

Türkçede yalın, ilgi, belirtme, yönelme, bulunma ve ayrılma olmak üzere altı durum olduğu belirtilir. Ayrıca hem bağımsız hem de ekli biçimi olan, fiilin gösterdiği eylemin hangi araçla yapıldığını bildiren ve ismin zarf olarak kullanılmasını sağlayan -(y)lA ekiyle işaretlenen bir araç durumundan da söz etmek gerekir. Seçeneklerdeki pilavdan, bunları, sana, araştırmaya, telefonun kelimeleri durum eki almıştır. Dolayısıyla “Gittim, baktım, yoktu.” cümlesinde durum eki almış bir kelime yoktur.

Doğru Cevap: B

Soru 37

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde bildirme eki kullanılmıştır?

Nasıl bu kadar çabuk yapabildin?

Yaşadığım onca olaydan sonra artık hiçbir şeye şaşırmıyorum.

Yaklaşık sekize saatlik bir yolculuğun sonunda Erzurum’a vardı.

Ah bir düşünsene, şimdi bir sahil kasabasındaymışız…

Hastaneye çok daha erken gitmeliydiniz.

Açıklama:

İsim soylu kelimeler yüklem olarak kullanıldıklarında, kelime türüne bakılmaksızın, aynı biçimde ekfiil veya bildirme eki adı verilen fiille çekimlenir. kasabasındaymışız kelimesindeki bildirme çekiminin kalıbı: -(y)mXşXz dolaylılık, 1. çoğul

Doğru Cevap: D

Soru 38

I. Hiçbir şey yoktu ceplerinde.
II. Gözlerinde öfke ve hırs vardı.
III. Kaldırımların üstü yapraklarla doluydu.
Yukarıdaki cümlelerde yer alan altı çizili kelimelerin hangisinde iyelik ile durum eki arasında zamir n’si görülür?

Yalnız II

Yalnız III

I, II

I, III

II, III

Açıklama:

İyelik 3. kişilerden sonra durum eki geldiğinde araya zamir n’si girmektedir: ceplerinde, gözlerinde

Doğru Cevap: C

Soru 39

“Tekil 3. kişi iyelik ekli bazı belirsizlik zamirleri, iyelik ekinin görevi unutulmuş olduğu için, ikinci bir iyelik eki alabilir.” ifadesine verilebilecek örnek aşağıdakilerden hangisidir?

annesi

ofisi

birisi

lensi

adresi

Açıklama:

Tekil 3. kişi iyelik ekli bazı belirsizlik zamirleri, iyelik ekinin görevi unutulmuş olduğu için, ikinci bir iyelik eki alabilir: bir+i+si. Diğer kelimelerde ise iki iyelik eki kullanılmamıştır: anne+si, ofis+i, lens+i, adres+i.

Doğru Cevap: C

Soru 40

“Yabancı dillerden alınmış olup yapıca çoğul olmakla birlikte çoğul anlamı kaybolmuş kelimelere, Türkçe çoğul eki gelebilir.” ifadesine verilebilecek örnek aşağıdakilerden hangisidir?

halamgil

evraklar

kalbimiz

halktan

kardeşler

Açıklama:

varak: tekil, evrak: kelimenin yer aldığı orijinal dilde çoğul yapıda ancak bu anlamı kaybolmuş ve Türkçe çoğul eki getirilmiş: evraklar.

Doğru Cevap: B

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisinde iyelik eki kullanılmamıştır?

Hayatımın en güzel yılları bu kasabada geçti.

Zamanla yokluğuna alışmaya başlarım sanmıştım.

Aklı fikri tembellikte, haylazlıktaydı.

Melek gibi bir çocuktu, çok usluydu.

Çalışma hayatınızdan da söz eder misiniz biraz?

Açıklama:

hayat-ım, yokluğ-un, akl-ı fikr-i, hayat-ınız derken iyelik ekleri kullanılmış ancak D seçeneğinde iyelik eki yoktur.

Doğru Cevap: D

Soru 42

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, belirtme durum eki alan bir kelime kullanılmıştır?

Hiç olmazsa bilim insanla alay etmez.

Bir çoğalan bir azalan garip bir sızıydı bu.

Mesleği gereği yıllarca köylerde kaldı.

Sonunda ruhu huzur bulacaktı.

Gözünü açınca etrafında birçok insan gördü.

Açıklama:

E seçeneğinde göz-ü-n-ü sözcüğünde belirtme durum eki vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 43

“bahçelerimizde” kelimesinde kullanılan ekler, birlikte ve doğru sırada aşağıdakilerden hangisinde vardır?

çokluk eki-iyelik eki-durum eki

iyelik eki- 3i tip kişi eki- olumsuzluk eki

çokluk eki- 1. tip kişi eki- iyelik eki

çokluk eki- olumsuzluk eki- geniş zaman eki

iyelik eki- olumsuzluk eki- kişi eki

Açıklama:

Soru hatalıdır. Çoğul eki + iyelik eki kullanılan kelimelerin ekleri bağlama bağlı olarak değerlendirilir.
Bir cümle içinde olmadan “bahçelerimizde” kelimesinde "bahçelerin tek tek kişilere mi ait olduğu" ya da "birden fazla kişinin ortak bahçeleri mi" olduğu belirsizdir.

Doğru Cevap: A

Soru 44

“-ım” eki aşağıdakilerden hangisinde kişi eki olarak kullanılmıştır?

Çocukken "balım" diye severdi beni hep.

İş yerinde emrimde çalışan 15 kişi vardı.

Şu gördüğün kitapların hepsi benimdi.

Kedimi de yazlığa götürmek istiyorum.

Yorgunluğumu giderecek bir kahve yaptı.

Açıklama:

D seçeneğinde istiyor-um sözcüğünde 1. tip kişi eki vardır.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim çoğul eki kullanılmamıştır?

Senin gölgen uzanmış yerlere...

Bitmez tükenmez o güzel çiçeklerine...

Rüzgarlarla zamanı aramakta...

Gözlerim boşuna dalmakta uzak diyarlara

Anladılar sensiz her şey boş bir dünya...

Açıklama:

E seçeneğinde "anladılar" fiilinde görülen geçmiş zaman 3. çoğul kişi eki vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ilgi durum eki kullanılmıştır?

Biraz bekleyin iş bitince hepiniz gidersiniz.

Ceren, o yıllarda yaramaz mı yaramaz bir çocuktu.

Bu kitapların tamamını hafta sonunda mı okuyacaksın?

20 yıldır görmediğim bir arkadaşımı yolda gördüm.

Çocukluğun zorluklar içinde geçmiş.

Açıklama:

İlgi durumu eki, -(n)Xn biçimindedir. İsmi fiile bağlayan diğer durum eklerinden ayrılır ve isim soylu bir kelimeyi bir isme bağlayarak isim tamlaması kurmaya yarar. Sadece C seçeneğinde "kitaplar-ın tamam-ı" örneğinde ilgi durumu eki vardır.

Doğru Cevap: C

Soru 47

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla isim çekim eki almış bir kelime kullanılmıştır?

O sıralar ben de çok eleştiriler almıştır.

Yol boyunca öğretmeni hiç görmek istemediler.

Hava kararınca korkmaya başladılar.

Kedicik yağmurda sığınacak bir yer arıyordu.

Güneş batarken martıların seslerini duymak çok güzeldir.

Açıklama:

E seçeneğinde "martı-lar-ın ses-ler-i-n-i" tamlamasında çokluk eki, ilgi durum eki ve belirtme durum eki vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili sözcüklerden hangisi isim çekim eki almamıştır?

Bir zafer müjdesi burda her isim.

Herkes tuhaf bir şeyler anlatıp kahkahayı basıyor.

Kıvılcımlar saçan gözlerini ona çevirdi.

Durum benim sandığımdan çok farklıymış.

Adam, ufacık çocuklarla bile tartışıyor.

Açıklama:

E seçeneğinde tartışıyor sözcüğündeki ekler fiil çekim ekleridir.

Doğru Cevap: E

Soru 49

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çokluk, hal ve iyelik eki alan bir kelime kullanılmıştır?

Bu sözlerin hepimizi çok incitti.

Yapıtlarında küçük kahramanlara "insancık" der.

Sadece ikiniz geleceksiniz başkası değil.

Bir lokmayı kırka bölmeyi öğrenmedik mi?

Bir ayrılık düşer çocuk bedenime.

Açıklama:

C seçeneğinde "yapıt-lar-ı-n-da" sözcüğünde çokluk, iyelik ve bulunma durum eki vardır.

Doğru Cevap: B

Soru 50

Aşağıdakilerden hangisi isim çekim ekidir?

zaman

çatı

ilgi

olumsuzluk

çatı

Açıklama:

İlgi durum eki isim çekim ekidir.

Doğru Cevap: C

Soru 51

Aşağıdaki şıklardan hangisi zamir kökenli kişi ekleri ile çekimlenemez?

Duyulan geçmiş zaman

şimdiki zaman

geniş zaman

gelecek zaman

öğrenilen geçmiş zaman

Açıklama:

Tek bir özellikle anlamca birbirinden ayrılan sözcüklere "en küçük karşıt çift" (minimal pairs) denir.
Örnek: al-el-ol-öl-il
A) Duyulan geçmiş zaman

Doğru Cevap: A

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisinde soru enklitiği kullanılmıştır?

Biraz daha şeker?

Saat kaç oldu?

Bahsettiğin çocuk şu mu?

Bugün hava nasıl?

Partiye neden gelmedin?

Açıklama:

İsim çekiminde sorudan da söz etmek gerekir. Türkçede soru kelimeleriyle kurulan “bilgi
sorusu”ndan, mX enklitiğiyle kurulan ve “evet/hayır” yanıtı gerektiren soru tiplerinden
söz edebiliriz:
Kaç kişiniz?
Bugün günlerden ne?
Nasıl biri?
Soru enklitiğinin yeri, bilgi alınmak istenen ögenin hemen sonudur:
Bu güzel mi?
Bu mu güzel?
Bir cümlede aynı anda birden fazla soru enklitiği kullanılmaz. Alternatifli sorular bunun istisnasını oluşturur:
Çay mı kahve mi?
Güzel mi güzel değil mi?
Bugün mü yarın mı?

Doğru Cevap: C

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi isim cümlesidir?

Hava sıcak olacakmış yarın.

Ödevi bitiremedik dün.

Sensiz günler çok zor geçti.

Beni terk ettiğinde genceciktim.

Üzerinden uzun zaman geçti.

Açıklama:

Türkçede yüklemi isim soylu bir kelime olan cümlelere isim cümlesi denir.

Doğru Cevap: D

Soru 54

Aşağıdaki işaret zamirlerinden hangisi ilgi eki almıştır?

Bunu

Buna

Bunda

Bundan

Bunun

Açıklama:

Zamir çekimiyle ilgili olarak ayrıca şu tespitlerde bulunabiliriz. Bu ve şu işaret zamirleri, durum ekleriyle birleşirken araya zamir n’si girer:
Durum bu şu
Yalın bu şu
İlgi bunun şunun
Belirtme bunu şunu
Yönelme buna şuna
Bulunma bunda şunda
Ayrılma bundan şundan
Araç bununla şununla

Doğru Cevap: E

Soru 55

Aşağıdakilerin hangisi 4.tip kişi eki açısından farklıdır?

Buraya gelin.

Lütfen sessiz olun.

Telefonlarınızı kapatınız.

Sessiz ol.

Çantanızı cihaza koyunuz.

Açıklama:

Anlamsal açıdan bakıldığında, kişilerin kendilerine emir vermelerinin mantıklı olmadığından hareketle, bugün emir çekiminde 1. kişiler yok sayılmaktadır. Ayrıca emir kipini
diğer zaman ve kip eklerinden ayıran başka özellikler de vardır. Emir kipinin geçmiş zamanı ve birleşik çekimleri yapılamaz. Yine emir kipinin sorusu yoktur. Bu nedenle bu
çalışmada bu ekler ayrı ele alınmıştır.
Emir kipi ekinin tekilinde herhangi bir kişi işaretleyicisi yoktur. Fiil kök veya gövdesi
doğrudan emir tekil 2. kişiyi gösterir. 2.çoğul kişi için kullanılan -(X)nXz aynı zamanda
nezaket ifadesi taşır. Kısa biçimde daha keskin bir emir ifadesi vardır. Emir çekiminde
dikkat edilirse emri gösteren ayrı bir ek yoktur, ekler; kişiyi, sayıyı ve emri aynı anda
gösterir.
Tekil Çoğul
2. kişi Ø - (X)n,-(X)nXz

Doğru Cevap: D

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi topluluk ismi değildir?

Grup

Halk

Askerler

Ordu

Alay

Açıklama:

Bazı isimler, biçim bilgisi açısından tekil durumda oldukları hâlde, anlamca bir topluluğu gösterirler. Bunlara topluluk ismi de denir.
alay, bölük, grup, ordu, halk

Doğru Cevap: C

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi yanlış bir kullanımdır?

Kardeşimler

Halamlar

Teyzemgil

Dayımgil

Abimler

Açıklama:

İsim+iyelik+çoğul sıralanışıyla ilgili olarak dikkat edilmesi gereken bir nokta da bu
sıralamanın bütün akrabalık isimleri için geçerli olmaması, -lAr yerine konuşma dilinde
ve bazı ağızlarda daha alışılmış olan -gil ekinin kullanılmasıdır:
X+iyelik+çoğul
kardeşimgil *kardeşimler
yeğenimgil *yeğenimler

Doğru Cevap: A

Soru 58

Aşağıdaki tamlamaların hangisinde tamlayan ve tamlananın yeri değiştirilirse yapısı bozulur?

Ev kapısı

Dolabın kapağı

Suyun derinliği

Masanın bacağı

Okulun yolu

Açıklama:

İyelik çekimi ile ilgili olarak başka bazı noktalara da kısaca işaret etmekte yarar vardır.
İyelik eki almış kelimeler, isim tamlamalarında tamlanan ögeyi işaretler:
evin kapısı, ev kapısı, demiryolu
Hem tamlayanın hem de tamlananın ek aldığı belirtili tamlamalarda, tamlayanla tamlanan yer değiştirse bile tamlama ilişkisinde bir değişiklik olmaz:
kapısı evin
Buna karşılık belirtisiz isim tamlamalarında veya isim ögesi ek almayan sıfat tamlamalarında, tamlayanla tamlananın yeri, tamlama ilişkisi korunarak değiştirilemez. Sıfat tamlamalarında, ögelerin yeri değiştirilirse tamlama yapısı bozulur ve bir cümle ortaya çıkar:
ev kapısı - *kapısı ev
okul yolu - *yolu okul
güzel hava - Hava güzel(dir).
sarışın kız - Kız sarışın(dır).

Doğru Cevap: A

Soru 59

Aşağıdakilerin hangisinde ilgi durumu eki diğerlerinden farklı kullanılmıştır?

Ali'nin arabası

Ayşe'nin ev

Halının rengi

Sokağın gürültüsü

Yemeğin tuzu

Açıklama:

İlgi grubu olarak adlandırılan öbeklerde ve tamlayanı özel isim olan tamlamalarda
tamlayan ilgi eki alır ama tamlanan iyelik eki almayabilir:
Ali’nin oğlan, Ayşe’nin ev

Doğru Cevap: B

Soru 60

Aşağıdakilerden hangisinde araç durumu kullanılmıştır?

Kıldan ince

Cana yakın

İşinde usta

Onu bunu

Kendiyle

Açıklama:

Araç durumu, ile edatının bitişken hâli olan -(y)lA ile ifade edilir. Ünsüzle biten kelimelere -lA, ünlüyle bitenlere ise ekleşmenin sürdüğünün işareti olarak -(y)lA biçiminde
gelmektedir. Araç durumu, cümlede zarf olarak kullanılan ögeler kurar:
atla < at ile, arabayla < araba-y-la < araba ile
Kısaltma gruplarında da kullanılabilir:
kendiyle barışık, parayla alınmış, balonla dolu

Doğru Cevap: E

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisinde belirsizlik zamiri kullanılmıştır?

Bazılarımız çok kurnaz.

Şu kız kimin nesi?

Bu işte kendim kaldım.

Sevdim seni bir kere.

Çantam onda kalmış.

Açıklama:

Belirsizlik Zamirleri
İyelik bazı hepsi kimi
1. çoğul bazılarımız hepimiz kimimiz
2. çoğul bazılarınız hepiniz kiminiz
3. çoğul bazıları hepsi kimileri

Doğru Cevap: A

Ünite 5

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi ontolojik zamanın özelliklerinden biri değildir?

Eylemlerin gerçekleştiği zaman

Olayların zaman sırasını ifade etmek için bazı dil araçlarıyla anlattığımız ‘dilsel zaman

Eylemleri yaşadığımız zaman

Dilsel ögelere bağlı olmaksızın tecrübe edilen zaman

Eylemleri tecrübe ettiğimiz zaman

Açıklama:

Ontolojik zaman; eylemlerin gerçekleştiği, tecrübe ettiğimiz, algıladığımız, yaşadığımız zamandır. Gramatikal zaman ise olayların zaman sırasını ifade etmek için bazı dil araçlarıyla anlattığımız ‘dilsel zaman’ı ifade eder. Ontolojik zaman, dilsel ögelere bağlı olmaksızın tecrübe edilen zamandır; gramatikal zaman ise ontolojik zamanın dil birimleriyle ifade edilebilir hâle gelmesidir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 2

Gösterim noktası olarak sadece konuşma anının alınması durumunda kaç tür zaman ayrımı vardır?

Üç

Dört

Beş

Altı

Yedi

Açıklama:

Gösterim noktası olarak sadece konuşma anının alınması durumunda konuşma anından önce (geçmiş), konuşma anıyla eş zamanlı (şimdi) ve konuşma anından sonra (gelecek) olmak üzere üç tür zaman ayrımından bahsedilebilir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi Türkçede mutlak geçmiş zamanı bildiren biçimbirimlerden biridir?

Geleceğiz

Gelmekteyim

Gelirler

Gelmişsiniz

Gelmektesiniz

Açıklama:

”Gelmişsiniz” Türkçede mutlak geçmiş zamanı bildiren biçimbirimlerden biridir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi mXş biçimbirimi çekimlerinden biridir?

Geleceğiz

Geliyoruz

Gelmişiz

Gelmekteyiz

Geliriz

Açıklama:

mXş biçimbiriminin çekimi şu şekildedir;
gel-miş-im
gel-miş-sin
gel-miş
gel-miş-iz
gel-miş-siniz
gel-miş-ler
Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi geçmiş zamanda -DX biçimbirimi çekimlerinden biridir?

Gel-dim

Gel-miş

Gel-iyor-lar

Gel-mekte-ler

Gel-miş-iz

Açıklama:

-DX biçimbirimi çekimleri şu şekildedir;
gel-di-m
gel-di-n
gel-di
gel-di-k
gel-di-niz
gel-di-ler
Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi varsayım, tahmin, plansız gelecek bildirmek için kullanılmaz?

Bizim takım bu sene şampiyon olur

Böyle giderse bütün sınavlarından kötü not alır

Su çok sıcak, dikkat et, yanarsın!

Toplantı 14.30’da yapılacak

Haftaya geliriz ziyaretinize

Açıklama:

“Toplantı 14.30’da yapılacak“ varsayım, tahmin, plansız gelecek bildirmek için kullanılmaz. Soşru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 7

Eyleme bakılan noktadaki görüntüleme alanının darlığı ve buna bağlı psikolojik yoğunlukla, eylemsel hareketlilikle ilgili ölçüsel parametre aşağıdakilerden hangisidir?

Odaklılık

Öngörülülük

Görünüş

Bitmişlik

Kılınış

Açıklama:

Odaklılık (focality), eyleme bakılan noktadaki görüntüleme alanının darlığı ve buna bağlı psikolojik yoğunlukla, eylemsel hareketlilikle ilgili ölçüsel bir parametredir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi Türkçede sınırlar arası bakışı işaretleyen biçimbirimlerinden biridir?

-mXş

-AcAk

-mAktA

-DX

-(X)ken

Açıklama:

Türkçede sınırlar arası bakışı işaretleyen biçimbirimleri şunlardır;
-(X)yor, -mAktA ve -(X/A)
Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi
Türkçede sınır sonrası bakışı işaretleyen biçimbirimlerinden biridir?

-AcAk

-DX

-(X)yor

-mAktA

-mXş

Açıklama:

“-mXş” Türkçede sınır sonrası bakışı işaretleyen biçimbirimidir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi
Türkçede sınır öncesi bakışı işaretleyen biçimbirimlerinden biridir?

-DX

-(X/A)r

-mXş

-(X)yor

-mAktA

Açıklama:

Türkçede sınır öncesi bakışı işaretleyen biçimbirimleri şunlardır;
-AcAk
-DX
Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Eylemlerin gerçekleştiği, tecrübe ettiğimiz, algıladığımız, yaşadığımız zamana ne ad verilir?

Gramatikal zaman

Ontolojik zaman

Mutlak zaman

Göreceli zaman

Şimdiki zaman

Açıklama:

Tamamlandı.
Ontolojik zaman; eylemlerin gerçekleştiği, tecrübe ettiğimiz, algıladığımız, yaşadığımız zamandır. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Olayların zaman sırasını ifade etmek için bazı dil araçlarıyla anlattığımız ‘dilsel zaman’ı aşağıdakilerden hangisi ifade eder?

Gramatikal zaman

Mutlak zaman

Ontolojik zaman

Göreceli zaman

Referans zamanı

Açıklama:

Tamamlandı.
Gramatikal zaman; olayların zaman sırasını ifade etmek için bazı dil araçlarıyla
anlattığımız ‘dilsel zaman’ı ifade eder. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi “Ali geldi” ve “Ali geliyordu” cümleleri için söylenemez?

Her ikisinde de eylemler, konuşma anı öncesini bildirir.

Her ikisi de geçmiş zamanı bildirir.

İkinci cümlede eylemin geçmiş zamanda sürdüğü ifade edilir.

Eylemin geçmiş zamanda sürmesi görünüş kategorisiyle ilgilidir.

Eylemin geçmiş zamanda sürmesi kanıtsallık kategorisiyle ilgilidir.

Açıklama:

Tamamlandı.
Ali geldi. ve Ali geliyordu. cümlelerinin her ikisinde de eylemler, konuşma anı öncesini, geçmiş zamanı bildirir. Ancak ikincisinde ilkinde olmayan bir özellik daha vardır. Eylemin geçmiş zamanda sürdüğü ifade edilir. Bu ikinci özellik, görünüş kategorisiyle ilgilidir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi görünüş kategorisi ile ilgilidir?

Konuşurun cümlesinde ifade ettiği bilgiyi hangi kaynaklardan elde ettiğini gösterir.

Bilginin kaynağına göndermede bulunur.

Kılınış üzerinde işlem yapar ve onu belirli bakış açılarıyla görünür hâle getirir.

Konuşur, ifade ettiği bilgiyi farklı kaynaklardan edinmiş olabilir.

Konuşur bilginin kaynağını farklı biçimbirimleri tercih ederek cümlesine yansıtır.

Açıklama:

Tamamlandı.
Görünüş; kılınış üzerinde işlem yapar ve onu belirli bakış açılarıyla görünür hâle getirir. Kanıtsallık, konuşurun cümlesinde ifade ettiği bilgiyi hangi kaynaklardan elde ettiğini gösteren, bilginin kaynağına göndermede bulunan bir dilbilimsel kategoridir. Konuşur, ifade ettiği bilgiyi farklı kaynaklardan edinmiş olabilir; örneğin doğrudan ve şahit olarak, eylemin sonuçlarını duyu organlarıyla algılayarak, ikinci veya üçüncü el kaynaklardan duyarak, sebep-sonuç ilişkisi kurarak elde etmiş olabilir. Konuşur bilginin kaynağını ve bilgiyi hangi yollarla elde ettiğini, farklı biçimbirimleri tercih ederek cümlesine de yansıtır. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi -mXş ile ifade edilen geçmiş zamanla ilgili değildir?

Konuşurun, anlattığı eyleme dair bilgiyi edinme biçimi dolaylıdır.

Eyleme dair bilgi doğrudan elde edilmiştir.

Konuşur bilgiyi başkasından duymuş olabilir.

Eylemin sonuçlarını duyularıyla algılayarak elde etmiş olabilir.

Sebep sonuç ilişkisi kurarak, tecrübeleriyle veya mantıksal yolla çıkarabilir.

Açıklama:

Tamamlandı.
-mXş ile ifade edilen geçmişte ise konuşurun, anlattığı eyleme dair bilgiyi edinme biçimi ‘dolaylı’dır. Konuşur bilgiyi i. başkasından duymuş olabilir, örneğin Okullar tatil edilmiş. ii. Eylemin sonuçlarını duyularıyla algılayarak elde etmiş olabilir, örneğin (Dışarı çıktığında yerlerdeki su birikintilerini gören birinin söylediği) Yağmur yağmış. iii. Sebep-sonuç ilişkisi kurarak, tecrübeleriyle veya mantıksal yolla çıkarabilir, örneğin Çok yanılmışım., Yanlış bir karar vermişim. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 16

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde konuşma zamanı ile eylem zamanı eş zamanlıdır?

Dün ödevini bitirdi.

Yarın buraya gelecek.

Sen geldiğinde Ali gitmişti.

İşte geliyor.

Aynı zamanda resim yaptı.

Açıklama:

Tamamlandı.
"İşte geliyor." cümlesinde ise konuşma zamanı ile eylem zamanı eş zamanlıdır yani birbiriyle kesişir. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 17

"Sanatçı 1996 yılında, geçirdiği bir trafik kazası sonucu genç yaşta hayatını kaybediyor." cümlesinde -(X)yor biçimbirimi, hangi zamanı bildirmiştir?

Şimdiki zaman

Şimdiki zamanın rivayeti

Geniş zaman

Gelecek zaman

Geçmiş zaman

Açıklama:

Tamamlandı.
"Sanatçı 1996 yılında, geçirdiği bir trafik kazası sonucu genç yaşta hayatını kaybediyor." cümlesinde -(X)yor biçimbirimi, şimdiki zamanı değil geçmiş zamanı bildirmiş; böylece zaman kayması meydana gelmiştir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde geçmiş zamanda öngörülülük söz konusudur?

Yolculuk sırasında ‘Suç ve Ceza’yı okuyordu.

Arkadaşlarını doğum gününe davet edecekti.

Gazetemizde 200 personel çalışmaktaydı.

Çocukken benimle hep alay ederlerdi.

Eve geldiğimde söz verdiği gibi bütün işleri bitirmişti.

Açıklama:

Tamamlandı.
"Arkadaşlarını doğum gününe davet edecekti." cümlesinde geçmiş zamanda öngörülülük söz konusudur; eylemin geçmişteki bir noktada, henüz bir öngörü ya da plan hâlinde olan durumu belirtilmiştir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisinde -sA biçimbiriminin hem koşul hem de dilek bildirme işlevi bulunmaz?

Montunun önünü kapat istersen, üşürsün.

Keşke çocuk olsam şimdi.

Bir kelebek olsam, rengarenk kanatlı.

Keşke herkes senin gibi anlayışlı olsa.

Bize biraz daha fazla zaman ayırsan?

Açıklama:

Tamamlandı.
"Montunun önünü kapat istersen, üşürsün." cümlesinde -sA biçimbiriminin hem koşul hem de dilek bildirme işlevi yoktur, emir kipi vardır. Cümle emretme niyetiyle söylenmez; basit bir isteme, teklif, öneri vb. bildirir. Oysa emir kipinde buyurucunun üstünlüğüne dayanan güç ilişkisi vardır. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Aşağıda verilen eylem kiplerinden hangisi gönüllülük bildirir?

Ödevimi bitirmeliyim.

İçeriye girebilirsiniz.

Yarın size geleyim.

Güzel bir evim olsa…

Ayşe piyano çalabilir.

Açıklama:

Tamamlandı.
Emir, zorunluluk/gereklilik, izin; dış kaynaklı etkenlere ve otoritelere bağlı olarak gerçekleştiği için yükümlülük kipliğini; istek, gönüllülük, dilek ve yeterlilik ise içsel etkenlerden kaynaklandığı için dinamik kipliği yansıtır.
Derhal içeri girin! (emir)
Ödevimi bitirmeliyim. (gereklilik)
İçeriye girebilirsiniz. (izin)
Güzel bir evim olsa… (dilek)
Ayşe piyano çalabilir. (yeterlilik)
Yarın size geleyim. (gönüllülük)
Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 21

"Eylemlerin gerçekleştiği, tecrübe ettiğimiz, algıladığımız, yaşadığımız zamandır." sözü edilen zaman aşağıdakilerden hangisidir?

Gramatikal zaman

Ontolojik zaman

Mutlak zaman

Göreceli zaman

Eylem zamanı

Açıklama:

Ontolojik zaman; eylemlerin gerçekleştiği, tecrübe ettiğimiz, algıladığımız, yaşadığımız zamandır. Gramatikal zaman ise olayların zaman sırasını ifade etmek için bazı dil araçlarıyla; örneğin -DX, -(y)AcAk, -(X)yor vb. biçimbirimlerle anlattığımız ‘dilsel zaman’ı ifade eder. Ontolojik zaman, dilsel ögelere bağlı olmaksızın tecrübe edilen zamandır; gramatikal zaman ise ontolojik zamanın dil birimleriyle ifade edilebilir hâle gelmesidir.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Eylem zamanını belirlemede ölçüt alınan asıl nokta ‘şimdi ve bura’sıdır. Eylem zamanı ‘şimdi ve bura’ ölçüt alınarak bildirildiğinde hangi zamandan söz edilmiş olur?

Konuşma zamanı

Ontolojik zaman

Mutlak zaman

Göreceli zaman

Gramatikal zaman

Açıklama:

Dün ödevini bitirdi. cümlesinde eylem zamanı şimdi ve buraya göre geçmişte, Yarın
ödevini bitirecek. cümlesinde gelecektedir. İşte geliyor. cümlesinde ise konuşma zamanı ile
eylem zamanı eş zamanlıdır yani birbiriyle kesişir.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zaman kayması durumu söz konusudur?

1972 sabağı ılık bir Aralık ayı gecesi kendini sokağa atar.

Yarın İzmir'e gideceğiz.

Araba üzerimize doğru geliyor.

Dün her zamanki gibi neşeliydi.

Birkaç saat önce eve uğradım ve sen yoktun.

Açıklama:

Bir zaman ekinin yaygın olarak bildirdiği zamanının dışında başka bir zamanı bildirmesiyle ise zaman kayması adı verilen durum ortaya çıkar. Buna göre Sanatçı 1996 yılında, geçirdiği bir trafik kazası sonucu genç yaşta hayatını kaybediyor. cümlesinde -(X)yor biçimbirimi, şimdiki zamanı değil geçmiş zamanı bildirmiş; böylece zaman kayması meydana gelmiştir vb.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi konuşurun eylem sonuçlarını duyuları ile algılayarak elde etmiştir?

Her yer cam kırığı olmuş.

İş yeri iflas etti.

Ana yolda büyük bir kaza olmuş.

Yarım milyardan fazla hayvan büyük yangında hayatını kaybetti.

Bu yılın en çok dinlenen şarkısı o sanatçıya ait.

Açıklama:

mXş ile ifade edilen geçmişte ise konuşurun, anlattığı eyleme dair bilgiyi edinme biçimi ‘dolaylı’dır. Konuşur bilgiyi i. başkasından duymuş olabilir, örneğin Okullar tatil edilmiş. ii. Eylemin sonuçlarını duyularıyla algılayarak elde etmiş olabilir, örneğin (Dışarı çıktığında yerlerdeki su birikintilerini gören birinin söylediği) Yağmur yağmış.

Doğru Cevap: A

Soru 25

Aşağıdaki eylemlerin hangisinde eylem konuşma anından sonra gerçekleşmektedir?

Dün Ahmet ile kahve içtik.

Haftaya bilim sınavı yapılacak.

Spora yapmaya gidiyorum.

Yaşlı pansiyon sahibesi adamın tavrını pek umursamamıştı.

Bana kalırsa 65 yaşlarındaydı.

Açıklama:

-(y)AcAk biçimbirimi, gelecek zamanı işaretlemiştir. Bu tür örneklerde eylem, konuşma anından sonra gerçekleşir.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Anafora ne anlama gelmektedir?

Cümledeki ya da metindeki dilsel bir unsurun, başka bir unsurla ilişkilendirilmemiş, soyutlanmış şekliyle anlam bakımından bulanık olduğu; anlamının, bir öncül (ya da soncul) ile ilişkili olarak yorumlanabildiği ifadelerdir.

Kılınış üzerinde işlem yapan ve onu belirli bakış açılarıyla görünür hâle getiren dilbilimsel kategoridir.

Eylemin zamansal iç yapısıyla ilgili bir kategoridir. Kılınış, eylemin iç zaman yapısını ve evrelerini konu alır.

Eyleme bakılan noktadaki görüntüleme alanının darlığı ve buna bağlı psikolojik yoğunlukla, eylemsel hareketlilikle ilgili ölçüsel bir parametredir

Eylemin kritik sınırına henüz ulaşılmadığı ancak kritik sınırına epey yaklaşıldığı bir kesiti gözlemler.

Açıklama:

Öncül ya da soncul ifadeler; zaman zarfları, tarih bildiren sözler ya da söz grupları, önceki ya da sonraki cümlelerde yer alan gramatikal ya da sözlüksel zaman bildiricileri vb. dil içi ögeler olabilir

Doğru Cevap: A

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi Türkçe'de bitmişlik görünüşüne bir örnek olarak verilebilir.

Birkaç güne kargomu alacağım.

Bisiklete doğru yürüyor

Yağmur yağdı yağacak.

Ev yandı.

Bir fincan kahve de ben alayım.

Açıklama:

Bitmişlik (perfectivity) görünüşü ise eylemin kılınışıyla ilgili herhangi bir evresine vurgu yapmaksızın doğrudan ve tamamlanmış bir bütün olarak gözlemler. Türkçede bu bakış açısı -DX biçimbirimi ile işaretlenmektedir. -DX, zaman çizgisinin belli bir noktasında gerçekleşen olayı bir bütün olarak yansıtır.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Aşağıdaki cümlelerden hangisi bilgi kipliğine örnek olarak verilebilir?

Dışarı çıkmayın.

Yarın ödevimi bir bitirebilsem.

Zeynep kahve yapabilir.

Ödevini bitirmeden dışarı çıkamazsınız.

Taksi çağırmış olmalı

Açıklama:

Bilgi kipliği (epistemic modality); konuşurun, bilginin gerçekliğine dair tutum ve yargılarını, eylemin gerçekleşme ihtimaline yönelik değerlendirmelerini yansıtır

Doğru Cevap: E

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi koşul ya da varsayım içermemektedir?

Dondurma yersen bademciklerin şişecektir.

Eve geldiyse yemeği hazırlamıştır.

Yarın o gelirse ben gelmem.

Bu kadar hızlı giderse kaza yapacak.

Çok üzgünüm, yanlışlıkla sözünüzü kestim.

Açıklama:

-(y)sA, genellikle yan cümlelerde koşul veya varsayım bildirme işleviyle kullanılabilmektedir. Soğuk su içersen hastalanırsın., Üç gün aralıksız çalışırsam makaleyi tamamlayabilirim. gibi. Bununla birlikte Ya gelirse?, Ya ağzından kaçırırsa? örneklerinde görüldüğü gibi olasılık bildirme işleviyle ana cümle yükleminde de bulunabilir. -(y)sA biçimbirimi; -(X) yor, -(A/X)r, -AcAk, -DX, -mAlI, -mXş biçimbirimleriyle eş dizimli olarak kullanılabilmektedir: geliyorsa, gelirse, çalıştıysa, düştüyse, başlamışsa vb. Emir, gönüllülük ve istek kiplerinden sonra ise getirilememektedir: *geleyse, *geleyimse, *gelsinse.

Doğru Cevap: E

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi sınır öncesi bakışa ilişkin cümleye işaret etmektedir?

Yarın sınava girebilirim.

Vakit kaybetmeden babanı ara.

Adam düştü düşecek.

Herkes onu suçladı.

Gerçeklik hakkında sürekli düşünüyordu.

Açıklama:

Sınır öncesi bakış (preterminality) ise eylemin kritik sınırına henüz ulaşılmadığı ancak kritik sınırına epey yaklaşıldığı bir kesiti gözlemler. Bu bakış açısı, Türkçede daha çok analitik yapılarla işaretlenir. Örneğin Şarjım bitti bitecek. gibi bir cümlede ….-DX ….-AcAk yapısı ile bitme eyleminin henüz gerçekleşmediği ancak gerçekleşmeye çok yaklaştığı bir evre anlaşılır.

Doğru Cevap: C

Soru 31

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anaforik zaman ifadesi vardır?

Ben seni görebilmek için her akşam bu sokaktan geçiyorum.

Bu film, geçen yıl bizim köyde çekilmiş.

Liseden arkadaşlarım yarın akşam bize gelecekler.

Tanpınar’ın “Huzur” adlı eserini iki kez okudum.

Sabahları gazetesini okumadan dışarı çıkmaz.

Açıklama:

A seçeneğinde eylem konuşma anını, öncesini ve sonrasını kapsamasına rağmen şimdiki zamanla ifade edilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anaforik zaman ifadesi vardır?

Geç yatan insan erken kalkamaz.

Şapkasını çıkararak seyirciyi selamladı.

Yazınımıza, deneme ve eleştiri kavramı Tanzimat'la girer.

Okula sen de bizimle geleceksin.

Büyük kızı, mahallelerindeki bir okula kaydolmuş.

Açıklama:

Dillerde var olan bütün zamanlar ‘konuşma zamanı, eylem zamanı ve referans zamanı’ üçgeninde çözümlenememekte; bazı zamanlar ‘bura ve şimdi’nin ölçü alındığı, gösterime dayalı sistemin sınırlarını zorlamaktadır. C seçeneğinde geçmiş zaman, geniş zamanla anlatılan anaforik zamandır.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Aşağıdaki cümlelerden hangisi geçmişte sınırlararasılığa örnektir?

Öğrenciler ödev yapıyor.

Öğrenciler ders çalışıyordu.

Sonbahar yaklaşmakta.

Her gün bize uğrar.

Akşamları kitap okur.

Açıklama:

Sınırlar arası (intraterminal) bakış açısı, eylemin başlangıç ve bitiş sınırları arasındaki bir kesiti gözlemler. Türkçede bu bakış açısı -(X)yor, -mAktA ve -(X/A)r biçimbirimleriyle işaretlenir.Sınırlar arası bakış; -(X)yor, -mAktA ve -(X/A) r biçimbirimlerine idi biçimbiriminin eklenmesiyle geçmiş zamanda da ifade edilebilir: Geliyordu., Çalışmaktaydı., Piyano çalardı. vb. Böylece ‘geçmiş zamanda sınırlar arasılık’ anlatılmış olur. Bu duruma örnek B seçeneğindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 34

Aşağıdaki cümlelerden hangisi halde sınır sonrasılığa örnektir?

Kayıp eşyaları bulunmuştu.

Kasabadaki evini geçen ay terk etmişti.

Yıllardır bu zavallılara kol kanat germişti.

Düğüne yetişebilmek için işleri erken bitirmişti.

Karşısındaki tuhaf görünüşlü adama hiç inanmamış.

Açıklama:

Türkçede sınır sonrası bakış (postterminality), -mXş biçimbirimi ile işaretlenir. Sınır sonrası bakış açısıyla eylemin kritik sınırının aşıldığı bir kesit gözlemlenir (gelmiş, ölmüş, oturmuş ). -mXş biçimbirimi üzerine idi’nin eklenmesiyle ise ‘geçmiş zamanda sınır sonrasılık ifade edilir: Gelmişti., Sormuştu., Anlamıştı vb. Bu durumda sadece E seçeneği halde sınır sonrasılığa örnektir.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde mutlak zaman anlatımı vardır?

Hastalığı yüzünden derslerini ihmal ediyormuş.

Arkadaşım yarın bize gelecek.

Bu bölgede karlar ancak mayıs ayında erirdi.

Sen geldiğinde babam gitmişti.

Bizi her sabah burada beklerdi.

Açıklama:

Eylem zamanı ‘şimdi ve bura’ ölçüt alınarak bildirildiğinde ‘mutlak zaman’ ifade edilmiş olur. B seçeneğindeki "Arkadaşım yarın bize gelecek." cümlesinde eylem zamanı gelecek zamandır ve mutlaktır.

Doğru Cevap: B

Soru 36

"Bekliyor ve bekledi" fiilleri arasındaki farklılık, aşağıdakilerin hangisiyle ilgilidir?

Kılınış

Zaman

Görünüş

Kişi

Kiplik

Açıklama:

İki fiil arasındaki farklılık şimdiki zamanla ve görülen geçmiş zamanla açıklanabilir.

Doğru Cevap: B

Soru 37

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemle ilgili bilgiyi edinme biçimi diğerlerinden farklıdır?

Duyduğuma göre karşı daireyi satın almışlar.

Onun hakkındaki düşüncelerimde çok yanılmışım.

Senin ne kadar kurnaz olduğunu unutmuşum.

Senin dönmenle ilgili erken karar vermişim.

İşlerin bu raddeye geleceğini düşünenemişim.

Açıklama:

A seçeneğinde -mXş başkasından duyulan bilgiyi gösterirken diğer seçeneklerde ise konuşurun kendi tecrübeleri sonucunda ulaştığı bir bilgi vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Aşağıdaki eylemlerden hangisi kılınışı bakımından diğerlerinden farklıdır?

ovala

ufala

silkele

yuvarla

patla

Açıklama:

Kılınış (aktionsart, actionality), eylemin zamansal iç yapısıyla ilgili bir kategoridir. Kılınış, eylemin iç zaman yapısını ve evrelerini konu alır. Eylemler, iç zaman yapıları ve evreleri bakımından farklı karakterlere sahip olabilirler. E seçeneğindeki fiil oluşum süreci bakımından anlıkken (patla-) diğer seçenektekiler tekrarlayan daha küçük eylem parçalarından oluşmaktadır. (ovala-, ufala-, silkele-, yuvarla-).

Doğru Cevap: E

Soru 39

Aşağıdakilerin hangisinde dönüşümsüz eylemler birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

öl-,ulaş-

otur-, boğul-

tut-, otur-

ağla-, koş-

ulaş-, ağla-

Açıklama:

Dönüşümlü eylemler, doğal bir dönüşüm evresine sahiptir. Kılınış ibaresinin türüne göre eylemin başlangıç ya da bitiş sınırında bulunabilen bu doğal dönüşüm evresi; bir durum değişikliğine, dönüşümün gerçekleştiği bir zirve noktasına işaret eder. Dönüşümsüz eylemlerde ise bu tür bir kritik sınır ya da dönüşüm evresi bulunmaz.
D seçeneğinde belirgin bir başlangıç ya da bitiş dönüşümü bildirmeyen, kılınış içeriği bakımından homojen eylemler bulunmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, dinamik kipliğiyle ilgili bir anlam taşımaktadır?

Evden çıkmadan önce yerleri temizle.

Derhal dışarı çık.

Ödevlerini tatile çıkmadan bitirmelisin.

Ben de sizinle kalayım bu gece.

Burada oturup senin için karar vermelerini beklememesin.

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 41

Olayların zaman sırasını ifade etmek için bazı dil araçlarıyla anlattığımız ‘dilsel zaman’ı aşağıdakilerden hangisi ifade eder?

Ontolojik zaman

Gramatik zaman

Mutlak zaman

Göreceli zaman

Dinamik zaman

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 42

"Bir eylemin geçmiş, şimdiki ya da gelecek zaman dilimlerinden hangisinde gerçekleştiği/gerçekleşeceğini belirlemek ve ifade edebilmek için belirli bir ____________nin referans alınmasına ihtiyaç vardır."
Yukarıda verilen cümle seçeneklerden hangisi ile tamamlanabilir?

Gösterim merkezi

Zaman

Kip

Görünüş

Kılış

Açıklama:

Bir eylemin geçmiş, şimdiki ya da gelecek zaman dilimlerinden hangisinde gerçekleştiği/ger- çekleşeceğini belirlemek ve ifade edebilmek için belirli bir gösterim merkezinin referans alınmasına ihtiyaç vardır. Eylem zamanı; bu gösterim merkezine göre geçmişte, gelecekte ya da bu gösterim merkeziyle eş zamanlı olabilir. Böylece zaman çizgisi üzerinde belirli bir yere konumlanmış olur. Birincil ya da öncelikli gösterim merkezi ‘konuşma anı’dır. Başka bir ifadeyle eylem zamanını belirlemede ölçüt alınan asıl nokta ‘şimdi ve bura’sıdır. Eylem zamanı ‘şimdi ve bura’ ölçüt alınarak bildirildiğinde ‘mutlak zaman’ ifade edilmiş olur. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Türkçe'de "geliyormuş"fiil çekimi aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

Şimdiki zamanın hikayesi

Şimdiki zamanın şartı

Görülen geçmiş zaman

Şimdiki zamanın rivayeti

Öğrenilen geçmiş zaman

Açıklama:

Zaman eklerinin idi, imiş ve ise’yi almasıyla birlikte birleşik çekimler olarak adlandırılan daha karmaşık yapılar oluşturulabilir. Örneğin ‘geliyordu’ şimdiki zamanın hikâyesini, ‘geliyormuş’ şimdiki zamanın rivayetini, ‘geliyorsa’ ise şimdiki zamanın şartını bildirir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 44

Aşağıda verilenlerden hangisi -mXş ile ifade edilen geçmişte anlatılan eylem'in özelliklerinden biri değildir?

Konuşur bilgiyi başkasından duymuş olabilir.

Konuşur eylemin sonuçlarını duyularıyla algılayarak elde etmiş olabilir.

Konuşur sebep sonuç ilişkisi kurarak, tecrübeleriyle veya mantıksal yolla çıkarabilir.

Masal anlatılarında sıkça kulanılır.

Genel doğruların ve alışkanlıkların ifadesi için kullanılır.

Açıklama:

-mXş ile ifade edilen geçmişte konuşurun, anlattığı eyleme dair bilgiyi edinme biçimi ‘dolaylı’dır. Konuşur bilgiyi
i. başkasından duymuş olabilir, örneğin Okullar tatil edilmiş.
ii. Eylemin sonuçlarını duyularıyla algılayarak elde etmiş olabilir, örneğin (Dışarı çıktığında yerlerdeki su birikintilerini gören birinin söylediği) Yağmur yağmış.
iii. Sebepsonuç ilişkisi kurarak, tecrübeleriyle veya mantıksal yolla çıkarabilir, örneğin Çok yanılmışım., Yanlış bir karar vermişim.
Bilginin elde edilme biçimindeki bu tür farklılıklardan dolayı -mXş daha teşhissel bir geçmiş anlatısı sağlar. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Aşağıdaki örneklerin hangisinde-(A/X)r biçimbirimi varsayım, tahmin, plansız gelecek bildirmek için kullanılmamıştır?

Her pazar bütün aile kahvaltıda buluşur.

Bizim takım bu sene şampiyon olur.

Böyle giderse bütün sınavlarından kötü not alır.

Su çok sıcak, dikkat et, yanarsın!

Haftaya geliriz ziyaretinize.

Açıklama:

-(A/X)r biçimbirimi, düzenli olarak gerçekleşen, içinde bulunulan zamanda da geçerliliğini koruyan eylemlerle ilgili bir bildirim sağlar. Ayrıca -(A/X)r biçimbirimi, yalnız genel-geçer eylemlerin anlatımında da kullanılmamaktadır; aşağıdaki örneklerde varsayım, tahmin, plansız gelecek bildirmek için kullanıldığı da görülür. (12) Bizim takım bu sene şampiyon olur. (13) Böyle giderse bütün sınavlarından kötü not alır. (14) Su çok sıcak, dikkat et, yanarsın! (15) Haftaya geliriz ziyaretinize. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Türkçe'nin aşağıdaki biçimsel özelliklerinden hangisi eylemin iç zaman yapısını ve evrelerini konu alır?

Görünüş

Kip

Kılınış

Kalıtsallık

Yükümlülük

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 47

Eylemin kılınışıyla ilgili herhangi bir evresine vurgu yapmaksızın doğrudan ve tamamlanmış bir bütün olarak gözlemlenen ve -DX biçimbirimi ile işaretlenen bakış açısı aşağıdakilerden hangisidir?

Sınır sonrası bakış

Sınır öncesi bakış

Öngörülülük

Bitmişlik

Kalıtsallık

Açıklama:

Bitmişlik (perfectivity) görünüşü eylemin kılınışıyla ilgili herhangi bir evresine vurgu yapmaksızın doğrudan ve tamamlanmış bir bütün olarak gözlemler. Türkçede bu bakış açısı -DX biçimbirimi ile işaretlenmektedir. -DX, zaman çizgisinin belli bir noktasında gerçekleşen olayı bir bütün olarak yansıtır. (Ali geldi. Kitap okudum. Araba bozuldu vb.) Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 48

Aşağıda verilen cümlelerin hangisinde birleşik çekimli fiillere örnek vardır?

Bir kelebek olsam, rengarenk kanatlı.

Ders çalışmayı ihmal etmesinler.

Gazetemizde 200 personel çalışmaktaydı.

Ödevimi bitirmeliyim.

Derhal dışarı çıkıyorsun.

Açıklama:

(y)DX biçimbirimi; geliyordu, gelmişti, gelecekti, gelirdi örneklerinde görüldüğü gibi gö- rünüş ve zaman bildiren biçimbirimlerin; ayrıca gelmekteydi, gelmeliydi, geleydi, gelseydi, gelebilirdi vb. örneklerdeki gibi emir ve gönüllülük dışındaki bütün kip eklerinin üzerine gelebilmektedir. Görünüş ve zaman bildiren biçimbirimlerin üzerine geldiğinde kendinden önceki biçimbirimin ifade ettiği görünüş-zaman değerini, görünüş değerinde herhangi bir değişiklik yapmaksızın ‘geçmiş zaman’da konumlandırır. Böylece geliyordu, gelmekteydi, gelirdi örneklerinde ‘geçmiş zamanda sınırlar arasılık’; gelmişti örneğinde ‘geçmiş zamanda sınır sonrasılık’ (zamansal bir tanımlamayla ‘geçmişin geçmişi’), gelecekti örne- ğinde ise ‘geçmiş zamanda öngörülülük’ (zamansal bir tanımlamayla ‘geçmişin geleceği’) ifade edilmiş olur. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil dilek kipi ile çekimlenmiştir?

Hemen buraya gelin!

Şöyle güzel bir arabam olsa...

Mustafa gitar çalabilir.

Ödevimi bitirmeliyim.

Yarın size geleyim.

Açıklama:

Hemen buraya gelin! (emir)Ödevimi bitirmeliyim. (gereklilik) Şöyle güzel bir arabam olsa… (dilek) Mustafa gitar çalabilir. (yeterlilik) Yarın size geleyim. (gönüllülük). Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 50

"___________ dış kaynaklı etkenlere ve otoritelere bağlı olarak gerçekleştiği için yükümlülük kipliğini yansıtır. "
Verilen cümle aşağıdakilerden hangisi ile tamamlanabilir?

İstek

Gönüllülük

Yeterlilik

Dilek

Emir

Açıklama:

Emir, zorunluluk/gereklilik, izin; dış kaynaklı etkenlere ve otoritelere bağlı olarak gerçekleştiği için yükümlülük kipliğini; istek, gönüllülük, dilek ve yeterlilik ise içsel etkenlerden kaynaklandığı için dinamik kipliği yansıtır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 51

_____ eylemlerin gerçekleştiği, tecrübe ettiğimiz, algıladığımız, yaşadığımız zamandır. Başka bir deyişle, dilsel ögelere bağlı olmaksızın tecrübe edilen zamandır.
Yukarıda tanımı verilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Ontolojik zaman

Gramatikal zaman

Mutlak zaman

Dinamik kiplik

Kanıtsallık

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 52

Bazı eylemler kritik bir durum değişikliğine ya da dönüşüm evresine sahip olurlar: öl-, bul-, boğul-.
Bazı eylemler ise belirgin bir dönüşüm evresi ya da durum değişikliği bildirmezler, homojen bir iç yapıya sahiptirler: oku-, yaşa-, yürü-.
Dönüşüm bildiren eylemler için kritik dönüşüm evresi, eylemin başlangıç sınırında (yat-, otur-) ya da bitiş sınırında (ulaş-, bitir-, öl-) bulunabilir.
Bazı eylemler, oluşum süreci bakımından anlıkken (patla-, hapşur-) bazıları daha uzun bir sürece sahip olabilir (donmak).
Süreçli eylemlerin bir kısmı kesintisiz bir sürece sahipken (sahip ol-) bir kısmı tekrarlayan daha küçük eylem parçalarından oluşabilir (ovala-, ufala-, silkele-)

Yukarıda verilen özellikleri aşağıdaki kavramlardan hangisi ile ilgilidir?

Kılınış

Görünüş

Kiplik

Kanıtsallık

Zaman

Açıklama:

Kılınış (aktionsart, actionality), eylemin zamansal iç yapısıyla ilgili bir kategoridir. Kılınış, eylemin iç zaman yapısını ve evrelerini konu alır. Eylemler, iç zaman yapıları ve evreleri bakımından farklı karakterlere sahip olabilirler. Bu karakter farklılıklarını belirleyen özellikler şöyle sıralanabilir: i. Bazı eylemler kritik bir durum değişikliğine ya da dönüşüm evresine sahip olurlar: öl-, bul-, boğul-. ii. Bazı eylemler ise belirgin bir dönüşüm evresi ya da durum değişikliği bildirmezler, homojen bir iç yapıya sahiptirler: oku-, yaşa-, yürü-. iii. Dönüşüm bildiren eylemler için kritik dönüşüm evresi, eylemin başlangıç sınırında (yat-, otur-) ya da bitiş sınırında (ulaş-, bitir-, öl-) bulunabilir. iv. Bazı eylemler, oluşum süreci bakımından anlıkken (patla-, hapşur-) bazıları daha uzun bir sürece sahip olabilir (donmak). v. Süreçli eylemlerin bir kısmı kesintisiz bir sürece sahipken (sahip ol-) bir kısmı tekrarlayan daha küçük eylem parçalarından oluşabilir (ovala-, ufala-, silkele-).

Doğru Cevap: A

Soru 53

Aşağıdaki fiillderden hagisi "kılınış" olarak diğerlerinden farklıdır?

Patlamak

Ovalamak

Silkelemek

Ufalamak

Fırçalamak

Açıklama:

Süreçli eylemlerin bir kısmı kesintisiz bir sürece sahipken (sahip ol-) bir kısmı tekrarlayan daha küçük eylem parçalarından oluşabilir (ovala-, ufala-, silkele-). Bazı eylemler, oluşum süreci bakımından anlıkken (patla-, hapşur-) bazıları daha uzun bir sürece sahip olabilir (donmak).

Doğru Cevap: A

Soru 54

Aşağıdaki fiillerden hangisi kılınış içeriği bakımından dönüşümlü bir eylemdir?

Ulaşmak

İstemek

Çalışmak

Yazmak

Yürümek

Açıklama:

Dönüşümlü eylemler, dönüşümün hangi evrede gerçekleştiği ya da kritik sınırı hangi evrenin oluşturduğuna bağlı olarak ön-dönüşümlü ya da son-dönüşümlü olabilir. Sondönüşümlü kılınış ibarelerinde dönüşüm evresi kılınışsal içeriğin sonunda bulunur. Bu eylemler (öl-, ulaş-, boğul-) doğal bir sona doğru ilerliyor gibi tasarlanır ve kritik son sınıra ulaşılmadan gerçekleşmiş sayılmazlar.

Doğru Cevap: A

Soru 55

Aşağıdaki fillerden hangisi kılınış içeriği bakımından homojen eylemlerden değildir?

Oturmak

Ağlamak

Koşmak

İstemek

Çalışmak

Açıklama:

Ön-dönüşümlü eylemlerde ise eylemin dönüşümü ya da durum değişikliği başlangıç evresinde gerçekleşir. Bu eylemler iki evreli bir yapı sergilerler. Eylemle birlikte bir de eyleme girme evresi bildirirler, örneğin oturmak: i. oturur pozisyona geçmek, ii. bu pozisyonda oturmak; tutmak: i. kavrayıp tutmak, ii. tutar hâlde olmak. Dönüşümsüzler ise belirgin bir başlangıç ya da bitiş dönüşümü bildirmeyen, kılınış içeriği bakımından homojen eylemlerdir (ağla-, koş-, iste-, çalış-, yaz-, yürü-).

Doğru Cevap: A

Soru 56

_____ konuşurun bilginin gerçekliğine dair tutumunu, inançlarını, ayrıca yükümlülüklerini, isteklerini, dileklerini, yeterliliklerini vb. ifade eden anlamsal bir kategoridir.
Yukarıda tanımı verilen kategori aşağıdakilerden hangisidir?

Kiplik

Zaman

Görünüş

Kılınış

Kanıtsallık

Açıklama:

Kiplik konuşurun bilginin gerçekliğine dair tutumunu, inançlarını, ayrıca yükümlülüklerini, isteklerini, dileklerini, yeterliliklerini vb. ifade eden anlamsal bir kategoridir.

Doğru Cevap: A

Soru 57

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde bilgi kipliliğine örnek yoktur?

Ödevimi bitirmeliyim.

Belki de mektubu o göndermiştir.

Ödevini bitirmiş olmalı.

Oturmuş televizyon izliyordur.

Bence bir hafta içinde kabul ederler.

Açıklama:

Bilgi kipliği ; konuşurun, bilginin gerçekliğine dair tutum ve yargılarını, eylemin gerçekleşme ihtimaline yönelik değerlendirmelerini yansıtır. Örneğin Ayşe belki de uçağı kaçırmıştır. cümlesini söyleyen bir konuşur, aktardığı bilginin gerçeklik değerinden emin değildir. Konuşurlar, aktaracakları bilgilerin gerçekliğine dair çeşitli olasılıkları değerlendirirler ve bu değerlendirmelerinin sonuçlarını, farklı ekleri ve kelimeleri seçmek yoluyla, inanma/itimat etme ya da tersine inanmama/itimat etmeme, şüphelenme, tahmin etme vb. tutumlar hâlinde ifadelerine yansıtırlar. Bilgi kipliği; bu tür olasılıkları, varsayımları, hipotetik durumları, gerçek dışı önermeleri yansıtır. A seçeneğinde olasılık değil gereklilik vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Aşağıdaki cümlelerden hangisi kiplik bakımından diğerlerinden farklıdır?

Ağzından kaçırmış olmayasın?

Derhal içeri girin!

Ödevimi bitirmeliyim.

Güzel bir evim olsa…

Yarın size geleyim.

Açıklama:

Eylem kipliği (event modality) kendi içinde yükümlülük kipliği (deontic modality) ve dinamik kiplik (dynamic modality) olmak üzere ikiye ayrılır. Bu iki kategori arasındaki temel farklılık, basitçe şu şekilde açıklanabilir: Yükümlülük kipliğinde konuşuru/eyleyiciyi harekete geçiren koşullar, dış nedenler ve otoritelerdir; dinamik kiplikte ise konuşuru harekete geçiren etkenler, iç dinamikler ya da iç dinamiklerle ilgili nedenlerdir. Emir, zorunluluk/gereklilik, izin; dış kaynaklı etkenlere ve otoritelere bağlı olarak gerçekleştiği için yükümlülük kipliğini; istek, gönüllülük, dilek ve yeterlilik ise içsel etkenlerden kaynaklandığı için dinamik kipliği yansıtır. A seçeneğinde olasılık, varsayımları, hipotetik durum ifade ettiğinden bilgi kipliği örneklenmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 59

Aşağıdaki cümlelerden hangisi yeterlilik kipine örnektir?

Ödevimi bitirmeliyim.

Yarın size geleyim.

İçeriye girebilirsiniz.

Güzel bir arabam olsa…

Ayşe piyano çalabilir.

Açıklama:

Ödevimi bitirmeliyim. (gereklilik)
Yarın size geleyim. (gönüllülük)
İçeriye girebilirsiniz. (izin)
Güzel bir arabam olsa… (dilek)
Ayşe piyano çalabilir. (yeterlilik)

Doğru Cevap: E

Soru 60

_____ zaman ve kip gibi fiille ilgili gramer kategorilerinden biridir. Bu kategorinin temelini, zamanla ilgili ancak zamanla açıklanamayan dilbilgisel olguların fark edilmesi oluşturur.
Yukarıda açıklanan kategori aşağıdakilerden hangisidir?

Görünüş

Kılınış

Kanıtsallık

Kiplik

Öngürülülük

Açıklama:

Görünüş (aspect), zaman ve kip gibi fiille ilgili gramer kategorilerinden biridir. Görünüş kategorisinin temelini, zamanla ilgili ancak zamanla açıklanamayan dilbilgisel olguların fark edilmesi oluşturur.

Doğru Cevap: A

Ünite 6

Soru 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde verilen sözcüğe getirilen +Ca eki sözcüğün derecesini asıl anlamına oranla pekiştirmek amacıyla kullanılmıştır?

Sokakta uzunca boylu bir adam vardı.

Evin her tarafını iyice temizledi.

Bahçede irice bir köpek dolaşıyordu.

Yaşlıca bir kadın eve girdi.

Güzelce bir kızdı bir zamanlar.

Açıklama:

+CA: Oldukça işlek bir yapım ekidir. Bu ek, sıfat işlevli kelimelere eklendiğinde irice taş,
serince hava, genişçe bir oda vb. örneklerde görüldüğü gibi genellikle sıfatın derecesini, asıl anlamına oranla azaltır. +CA ekinin getirildiği sıfatlarca nitelenen isimler, sıfatın belirttiği niteliği tam olarak taşımazlar; ancak bu niteliğe yaklaşma gösterirler. Örneğin güzelce bir kız, büyükçe bir sahne tamlamalarında, kızın ve sahnenin güzellik ve büyüklük niteliğini tam olarak taşımadığı; ancak bu niteliklere epey yakın olduğu anlaşılır. Aynı durum aşağıdaki örneklerde de görülmektedir:
Damın önünde uzunca boylu, genç bir kadın dolanıyordu.
Yaşlıca bir kadın çiçekliğin yanından geçiyor.
Lokma; mayalı, suluca bir hamurun kızgın yağda kızartılması ile yapılır.
Ekin zarf işlevli kelimelerdeki yaygın eğilimi ise zarfın derecesini asıl anlamına oranla
çoğaltmak ya da pekiştirmektir: Kolayca kazandı. (Çok kolay bir şekilde kazandı.), İyice
temizledi. (Tertemiz yaptı.), Sıkıca bağladı. (Çok sıkı bağladı.) vb

Doğru Cevap: B

Soru 2

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde +Cık eki farklı işlevli sözcüğe eklenerek sözcüğün anlamını pekiştirmiştir?

Çorbayı yumuşacık ekmeklerle servis ederler.

Soruya kısacık bir yanıt vermişti.

Sağlık ekipleri hemencecik yetiştiler.

Ufacık çocuk çok ağlamıştı.

Daracık yoldan geçmek zorunda kaldık.

Açıklama:

+CXk: İsim, sıfat ve zarf işlevli kelimelere eklenebilen işlek bir ektir. İsimlere eklendiğinde küçültme ve sevgi ifade eden yeni isimler türetir: kitap-çık, tepe-cik, küme-cik, kedicik, yavru-cuk, bebe-cik vb. Sıfat ve zarf işlevli kelimelere eklendiğinde ise sıfat ya da zarfın anlamında pekişme ve kuvvetlenme sağlar, böylece sıfat ya da zarfla bildirilen nitelik ya da tarzın derecesi artırılmış olur. Kısa-cık, sıca(k)-cık, ufa(k)-cık, dar-a-cık, yumuşa(k)-cık, ince-cik vb. örneklerde kısalık, darlık, sıcaklık, incelik, ufaklık niteliklerinin yoğunluğu anlaşılır: incecik ‘çok ince’, yumuşacık ‘çok yumuşak’ vb. Aşağıdaki örneklerde +CXk ekinin eklendiği sıfatın anlamını pekiştirdiği görülür.
Çorbayı yumuşacık ekmeklerle servis ederler, sahanda yumurtayı küçücük tavalarda
getirirlerdi.
Bazen kısacık bir yanıt, bir durumu çok daha açık anlatmaya yeter.
+CXk eki az sayıda zarf işlevli sözcüğe de eklenebilmektedir. Özellikle +CA ekli zarflara gelerek pekiştirilmişliğin derecesini daha da artırabilir:
Sağlık ekipleri hemencecik yetiştiler.
Soruları kolaycacık cevaplayıverdi.

Doğru Cevap: C

Soru 3

Aşağıdaki sözcüklerden hangisine +cık eki getirildiğinde eklenmeye bağlı ses nöbetleşmesi görülmez?

Küçücük

Kitapçık

Sıcacık

Azıcık

Daracık

Açıklama:

Küçük, ufak, sıcak vb. sonu /k/ ünsüzüyle biten kelimeler +CXk ekini aldıklarında söz
sonundaki /k/ ünsüzü düşmektedir: sıcacık, küçücük, ufacık vb. Dar, bir, az gibi kelimelere eklendiğinde kelimeyle ek arasında ünlü türemesi gerçekleşir: daracık, azıcık, biricik vb. Bu tür ses olaylarına ‘morfofonolojik’ yani eklenmeye bağlı ses nöbetleşmeleri denir.

Doğru Cevap: B

Soru 4

Asıl sayılardan üleştirme bildiren sayı sıfatları türeten isimden isim yapan ek aşağıdakilerden hangisidir?

+Ak

+Ay

+Ar

+Cı

+Dak

Açıklama:

+Ar/+şAr: Asıl sayılardan üleştirme bildiren sayı sıfatları türetmektedir. Ünsüzle biten
sayılara +Ar, ünlüyle biten sayılara ise +şAr biçiminde eklenir. Ekin başında bulunan /ş/
yardımcı ses olmayıp bu sesin yanlış heceleme ve yanlış çözümleme sonucu beşer biçiminden ortaya çıktığı ve sonra analojik yolla altışar, yedişer vb. sayılarda kullanılmaya devam ettiği düşünülmektedir. İki sayı sözcüğünden türetilen üleştirme sıfatının eski biçimi ise ikirer olup /ş/li biçimi daha sonra ortaya çıkmıştır: bir-er, ikişer, üç-er, dörd-er, beş-er, altı-şar, on-ar, yüz-er, bin-er vb.

Doğru Cevap: C

Soru 5

Yansıma isimlere gelerek araç gereç ya da nesne isimleri türeten veya türettiği yeni ismin, yansımanın bildirdiği sesle ya da görüntüyle ilgili bir niteliğe sahip olduğunu belirten isimden isim yapan ek aşağıdakilerden hangisidir?

+dAk

+DAş

+gil

+şAr

+Ak

Açıklama:

+dAk: Yansıma isimlere gelerek araç gereç ya da nesne isimleri türeten veya türettiği
yeni ismin, yansımanın bildirdiği sesle/görüntüyle ilgili bir niteliğe sahip olduğunu belirten bir ektir. Az sayıda örneği bulunur: fırıl-dak, ışıl-dak, kıkır-dak, bıngıl-dak vb.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde daha çok sıfatlara eklenerek sıfatın belirttiği niteliğe girme, o niteliği alma yönünde bir dönüşüme işaret ederek isimden fiiller türeten ek vardır?

Yaşamak

Morarmak

Yanaşmak

Kanamak

Körelmek

Açıklama:

+Al-: Daha çok sıfatlara eklenerek sıfatın belirttiği niteliğe girme, o niteliği alma yönünde bir dönüşüme işaret eden fiiller türetir. Bu tür fiiller, özneye yönelik bir nitelik
değişikliğine işaret ettiklerinden cümlede nesneye yer açmazlar; geçişsizdirler: az-al-,
çoğ-al- (<çok-al-), düz-el-, dar-al-, dik-el-, kör-el-, genc-el- vb. Şu örneklerde ise isimlere gelerek ‘bir hâle girme’, ‘bir hâlde olma’ bildiren fiiller türetmiştir: bun-al- (buñ: sıkıntı), yön-el- vb.

Doğru Cevap: E

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi isimden fiil yapan eklere örnektir?

+Ak

+Cı

+ki

+Al

+gil

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 8

Alıntı sözlerle de kullanılarak isimden fiil türetebilen ek aşağıdakilerden hangisidir?

+lA

+lAn

+lAş

+(X)msA

+sA

Açıklama:

+lA-:İşlekliğine bağlı olarak isim, sıfat, zarf, yansıma söz, alıntı söz vb. farklı nitelikteki isim kök ya da gövdelerine gelerek fiil türetebilmektedir. İşleklik, bir ekin farklı kök ve gövdelere gelebilmesini ve kullanım sıklığını anlatır. Eğer bir ek sık kullanılıyor, gerektiğinde yeni kelimeler türetebiliyorsa işlek sayılmaktadır. +lA- eki alıntı sözlerle de kullanılarak fiil türetebilmektedir: tweetlemek, retweetlemek

Doğru Cevap: A

Soru 9

Aşağıdaki sözcüklerin hangisi zaman ve sıfatfiil eki görevlerinde bir çekim ekiyken kalıplaşarak kalıcı olarak fiilden isim türeten ekle oluşturulmuştur?

Nöbetleşe

Yakacak

Sevecen

Gezegen

Barınak

Açıklama:

(y)AcAk: Zaman ve sıfatfiil eki görevlerinde bir çekim ekiyken kalıplaşarak kalıcı
isimler de türetmiştir: gel-ecek, giy-ecek, yak-acak, iç-ecek, al-acak, tut-acak, vb.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi aldığı fiilden isim yapım eki bakımından Çağdaş Türkçedeki kullanımı kendisiyle sınırlıdır?

gelir

onay

türev

durağan

uçarı

Açıklama:

-arı: Çağdaş Türkçedeki kullanımı uç-arı örneğiyle sınırlıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi
türetimin temel işlevinin yeni kelimeler yapmakta olan ve özellikle dilin türetime elverişli kelimelerinden olan türlerden biri değildir?

İsim

Sıfat

Bağlaç

Zarf

Fiil

Açıklama:

Türetimin temel işlevi,
özellikle dilin türetime elverişli kelimelerinden olan isim, sıfat, zarf ve fiil türleriyle yeni kelimeler yapmaktadır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 12

“Fiilimsi” adıyla bilinen eklerin kaç işlevi vardır?

Üç

Dört

Beş

Altı

Yedi

Açıklama:

“Fiilimsi” adıyla bilinen ekler üç ayrı işlevden oluşur;
1-Çekim işlevi
2- Türetim işlevi
3- Sözdizimsel isimleştirici işlevi
Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi sıfat ve zarflarda pekiştirme ve derecelendirme yapabilen eklerden biri değildir?

+CA

+Cak

+CXk

+Tak

+CXI

Açıklama:

“+Tak” sıfat ve zarflarda pekiştirme ve derecelendirme yapabilen eklerden biri değildir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi sıfat ve zarflarda pekiştime ve derecelendirme yapabilen eklere örnektir?

Ot-lak

Kısa-cık

Teyzem-gil

Sabah-ki

Vatan-daş

Açıklama:

“Kısa-cık” sıfat ve zarflarda pekiştime ve derecelendirme yapabilen eklere örnektir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi diğer isimden isim yapım eklerine örnektir?

Yaşlı-ca

Kadın-cağız

Dar-a-cık

Beyaz-ımsı

Kıkır-dak

Açıklama:

“Kıkır-dak” diğer isimden isim yapım eklerine örnektir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi sıfat ve zarflarda pekiştirme ve derecelendirme yapabilen eklere örnektir?

Yeşil-imtrak

Umar-sız

İyi-lik

Su-lak

Anlayış-lı

Açıklama:

“Yeşil-imtrak” sıfat ve zarflarda pekiştirme ve derecelendirme yapabilen eklere örnektir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi fiilden isim yapım eklerine örnektir?

Ben-i-mse

Dur-ağan

Dil-e

Hay-kır

Yavaş-la

Açıklama:

“Dur-ağan” fiilden isim yapım eklerine örnektir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi isimden fiil yapım eklerine örnektir?

Saklam-baç

Dön-em

Ev-len

Nöbetleş-e

Kur-al

Açıklama:

“Ev-len” isimden fiil yapım eklerine örnektir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi fiilden isim yapım eklerine örnektir?

Ayak-lan

Anla-m

Önem-se

İri-leş

Bilin-ç

Açıklama:

“Bilin-ç” fiilden isim yapım eklerine örnektir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi isimden fiil yapım eklerine örnektir?

Küçü-mse

Bıç-ak

Yaz-ar

Ekle-m

Ol-ağan

Açıklama:

“Küçüm-se” isimden fiil yapım eklerine örnektir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 21

"Yaz sonunda kızarmış elmalarla dolu ağacın görüntüsü çok güzeldi." cümlesindeki "kızarmış" kelimesindeki "-mış" eki ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Çekim ekidir.

Türetim ekidir.

Sözdizimsel isimleştiricidir.

Bu sözcük sözlüklerde bulunabilir.

Türetim ve çekim ekleriyle benzer işlevlere sahiptir.

Açıklama:

Sözdizimsel isimleştirici işlevi: Geleneksel dilbilgisi kitaplarında genellikle tanımlanmayan bu işlev, söz konusu eklerin ilk iki durumdan daha farklı bir işlevini gösterir: Yaz sonunda kızar-mış elmalarla dolu ağacın görüntüsü çok güzeldi. Her gün aynı yoldan geç-eceğ-ini biliyordu. Bu ve benzer örneklerdeki işaretlenmiş ekler, kızar- ve geç- fiillerinin cümle içinde, yani sözdizimi içinde isim gibi kullanılmalarını sağlamıştır; ancak kızarmış ve geçeceğini kelimelerini sözlüklerde bulamayız. Bu ekler, bu işlevleriyle kalıcı, sözlüksel isimler türetemezler. Bu, türetim ve çekimden daha farklı bir kategoridir ve ayrı ele alınması gerekir. Bu nedenle söz konusu eklere, bu işlevlerinde sözdizimsel isimleştirici denmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 22

"Damın önünde uzunca boylu, genç bir kadın dolanıyordu." "Yaşlıca bir kadın çiçekliğin yanından geçiyor." "Lokma; mayalı, suluca bir hamurun kızgın yağda kızartılması ile yapılır. " Cümlelerinde kullanılmış olan ortak isimden isim yapma eki aşağıdakilerden hangisidir?

+(X)msX

+CXl

+CXk

+CA

+CAk

Açıklama:

Yaşlıca, uzunca ve suluca kelimelerinde "+CA" yapım eki kullanılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Bazı çift organ adlarının yapısında da bulunduğu düşünülen isim yapım eki aşağıdaki hangi kelime de vardır?

Turunçgil

Çağdaş

İnatçı

Beşer

Başak

Açıklama:

+Ak: İşlek olmayan bir isimden isim yapım ekidir, genellikle tek heceli isimlere eklenir. Az sayıda örneği vardır: yan-ak, top-ak, baş-ak, sol-ak, ben-ek vb. Bazı çift organ adlarının yapısında da bu ekin bulunduğu düşünülmektedir: *böbrek,*kulak, *ayak (

Doğru Cevap: E

Soru 24

Yansıma isimlere gelerek araç gereç ya da nesne isimleri türeten veya türettiği yeni ismin, yansımanın bildirdiği sesle/görüntüyle ilgili bir niteliğe sahip olduğunu belirten bir ek ile türetilmiş olan kelime aşağıdakilerden hangisidir?

yaşıt

dişil

yorumcu

vatandaş

bıngıldak

Açıklama:

+dAk: Yansıma isimlere gelerek araç gereç ya da nesne isimleri türeten veya türettiği yeni ismin, yansımanın bildirdiği sesle/görüntüyle ilgili bir niteliğe sahip olduğunu belirten bir ektir. Az sayıda örneği bulunur: fırıl-dak, ışıl-dak, kıkır-dak, bıngıl-dak vb.

Doğru Cevap: E

Soru 25

"Daha çok sıfatlara eklenerek sıfatın belirttiği niteliğe girme, o niteliği alma yönünde bir dönüşüme işaret eden fiiller türetir." tanımına uyan ek aşağıdakilerden hangisidir?

+Al-

-ıl-

+Aş-

+dA-

+(X)k-

Açıklama:

+Al-: Daha çok sıfatlara eklenerek sıfatın belirttiği niteliğe girme, o niteliği alma yönünde bir dönüşüme işaret eden fiiller türetir. Bu tür fiiller, özneye yönelik bir nitelik değişikliğine işaret ettiklerinden cümlede nesneye yer açmazlar; geçişsizdirler: az-al-, çoğ-al- (<çok-al-), düz-el-, dar-al-, dik-el-, kör-el-, genc-el- vb. Şu örneklerde ise isimlere gelerek ‘bir hâle girme’, ‘bir hâlde olma’ bildiren fiiller türetmiştir: bun-al- (buñ: sıkıntı), yön-el- vb.

Doğru Cevap: A

Soru 26

"İşlekliğine bağlı olarak isim, sıfat, zarf, yansıma söz,alıntı söz vb. farklı nitelikteki isim kök ya da gövdelerine gelerek fiil türetebilmektedir. İşleklik, bir ekin farklı kök ve gövdelere gelebilmesini ve kullanım sıklığını anlatır." tanımına uyan ek aşağıdaki hangi kelimede kullanılmıştır?

közlemek

incelmek

tükürmek

acıkmak

hastalanmak

Açıklama:

+lA-: Buraya kadar sözü edilen isimden fiil yapma ekleri arasında en işlek olanıdır ve geniş bir kullanım alanına sahiptir. İşlekliğine bağlı olarak isim, sıfat, zarf, yansıma söz, alıntı söz vb. farklı nitelikteki isim kök ya da gövdelerine gelerek fiil türetebilmektedir. İşleklik, bir ekin farklı kök ve gövdelere gelebilmesini ve kullanım sıklığını anlatır. Eğer bir ek sık kullanılıyor, gerektiğinde yeni kelimeler türetebiliyorsa işlek sayılmaktadır. +lA- eki alıntı sözlerle de kullanılarak fiil türetebilmektedir: tweetlemek, retweetlemek; göz-le-, gizle-, av-la-, tuz-la-, yağ-la-, köz-le-, dilim-le-, kaşık-la-, kucak-la-, koli-le-, paket-le-, yavrula-, ilaç-la-, posta-la-, ferah-la-, kara-la-, al-la-, ak-la-, yavaş-la-, gaz-la-, dış-la-, temiz-le-, geniş-le-, ucuz-la-, hav-la-, gür-le-, pat-la-, çat-la-, çit-le-, hor-la-, gıdak-la- vb.

Doğru Cevap: A

Soru 27

" Eklendiği isimden ‘öyle görmek’, ‘öyle hissetmek’ anlamında fiiller türetir. İşlek
bir ek değildir." tanımına uyan ek ile üretilmiş olan kelime aşağıdakilerden hangisidir?

yüksünmek

garipsemek

hapşurmak

özümsemek

alınganlaşmak

Açıklama:

+sXn-: Eklendiği isimden ‘öyle görmek’, ‘öyle hissetmek’ anlamında fiiller türetir. İşlek
bir ek değildir. Yük-sün- ‘yük gibi hissetmek’, az-sın- ‘az bulmak’, adam-sın- ‘adam yerine
koymak’, gerek-sin- ‘ihtiyaç hissetmek’ vb.

Doğru Cevap: A

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi bir isimden fiil yapma eki değildir?

+sA-

+rAk

+sXn

+kXr-

+dA-

Açıklama:

+rAk: Türkçenin erken tarihli metinlerinde karşılaştırma, üstünlük ve en üstünlük derecelerini bildirme işleviyle kullanılan; ancak günümüzde kullanım alanı oldukça sınırlı olan bir ektir. Erken tarihli Türkçe metinlerde yigrek ‘daha iyi’, artukrak ‘daha fazla’, tatlurak ‘daha tatlı’ gibi örneklerde karşılaştırma ve daha üstünlük; täŋri biliçiräkdür ‘Tanrı en bilicidir.’, sevdüm yahşırak ‘Çok sevdim.’ vb. (Mansuroğlu, 1998) örneklerde ise en üstünlük derecesi bildirme işleviyle kullanılmıştır. Günümüzde karşılaştırma işlevi, yaygın olarak …+DAn daha… vb. yapılarla ifade edilir: Ali Ayşe’den daha çalışkandır vb. +rAk eki çok az örnekte, azalma derecesi veya benzerlik işleviyle kullanılabilmektedir. Bu tür örneklere daha çok konuşma dilinde rastlanmaktadır: Uzunca boylu, incerek yüzlü, gözleri birbirine yakın bir efendi, alçarak bir sandalyede, bacak bacak üstüne atmış bir şeyler yazıyordu.

Doğru Cevap: B

Soru 29

"Çağdaş Türkçede eksiz görünen kimi yapılar, Eski Türkçedeki fiilden isim yapan -(X)G ekinin düşmesiyle oluşmuştur. Bunun için bugün bu kelimelerdeki ek, sıfır biçimbirim olarak adlandırılmaktadır." tanımına uygun türetilmiş kelime aşağıdakilerden hangisidir?

tıkaç

nöbetleşe

kuru

sevecen

gelecek

Açıklama:

Ø (sıfır biçimbirim): Çağdaş Türkçede eksiz görünen kimi yapılar, Eski Türkçedeki fiilden isim yapan -(X)G ekinin düşmesiyle oluşmuştur. Bunun için bugün bu kelimelerdeki ek, sıfır biçimbirim olarak adlandırılmaktadır: kuru- < kuru-g, boya-

Doğru Cevap: C

Soru 30

Aaşağıdakilerden hangisi fiilden isim yapan ekler arasında yer almaz?

-Al

-CA

-GAç

-van

+DAş

Açıklama:

+DAş: İsimlerden ortaklık veya aidiyet bildiren yeni isimler türetir: vatan-daş, yurttaş, meslek-taş, çağ-daş, yol-daş, adaş (

Doğru Cevap: E

Soru 31

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde +CA eki zarf işlevli bir kelimede kullanılmış ve zarfın derecesini çoğaltmış ya da pekiştirmiştir?

Dışarıda serince bir hava var.

O gün söylediği aptalca söz yüzünden çok utandı.

Odadan yavaşça çıktı.

Aklından geçen çılgınca fikri hemen gerçekleştirmek istiyordu.

Genişçe bir odada oturdu, düşündü.

Açıklama:

+CA ekinin zarf işlevli kelimelerdeki yaygın eğilimi zarfın derecesini asıl anlamına oranla çoğaltmak ya da pekiştirmektir. "Odadan yavaşça çıktı." (Çok yavaş çıktı.) Diğer şıklardaki +CA eki sıfat işlevli kelimelerde kullanılmıştır. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 32

Aşağıdaki seçeneklerde verilen cümlelerin hangisinde eklenmeye bağlı ses nöbetleşmeleri örneği bulunmaktadır?

Kendini yumuşacık yatağa bıraktı.

Kısacık bir zaman diliminde her şey bitti.

Kendi bağımsızlığını ilan etti.

Üzerinde incecik bir hırka vardı.

Ev yolunda gördüğü gelinciklere hayran kaldı.

Açıklama:

Sonu /k/ ünsüzüyle biten kelimeler +CXk ekini aldıklarında söz sonundaki /k/ ünsüzü düşmektedir: yumuşa(k)cık vb. Bu tür ses olaylarına ‘morfofonolojik’ yani eklenmeye bağlı ses nöbetleşmeleri denir. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 33

Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde sıfat ve zarflarda pekiştirme ve derecelendirme yapabilen bir isimden isim yapım eki kullanılmıştır?

Çocuksu bakışlarıyla kendini affettirdi.

Sınıftan ikişer ikişer çıktılar.

Hurdacı geldiğinde hemen kapıya koştu.

Çok inatçı bir çocuktu.

Yemekte meslektaşlarıyla vedalaştı.

Açıklama:

"Çocuksu bakışlarıyla kendini affettirdi." cümlesindeki +sı (+sX) eki; isim ve sıfatlara eklenerek benzerlik ifade eden ve genellikle sıfat, zaman zaman da zarf işleviyle kullanılan yeni kelimeler türetir. +sX eki, sıfatın belirttiği niteliği asıl anlamına göre azaltarak benzerlik düzeyine indirir. Ek, cins isimlere de eklenerek sıfat ve zarf işlevli yeni kelimeler türetebilmektedir. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Aşağıdaki seçeneklerde verilen cümlelerin hangisinde isimden fiil yapım eki kullanılmıştır?

Kararsız bir şekilde annesine baktı.

Ali'nin bilişsel becerileri iyi değil.

Sonunda aşçılık sertifikasını aldı.

Kardeşini hemen kucakladı.

Yoksul adam markete girdi.

Açıklama:

"Kardeşini hemen kucakladı." cümlesindeki +la-(+lA-) eki bir isimden fiil yapma ekidir. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 35

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yapım eki bir yansıma sözcüğe eklenerek isimden fiil yapmıştır?

Soğuktan dudakları morarmış, benzi atmıştı.

Bahçeden gelen gürültüyle tüm gözler kapıya döndü.

Onun bu naif özellikleri onu benzersiz yapıyordu.

Güneş bu sabah tüm ihtişamıyla ışıldıyordu.

Kararsız kişiliği bu kez onu ele verdi.

Açıklama:

+dA- eki daha çok yansıma sözlere gelerek yansımanın bildirdiği ses ya da görüntünün ortaya çıkmasını/çıkarılmasını anlatan geçişsiz fiiller türetir: çatır-da-, çıtır-da-, patır-da-, fokur-da-, gürül-de-, ışıl-da-, vızıl-da-, mırıl-da-, horul-da-, takır-da-, hışır-da-, fısıl-da-, homur-da, gıcır-da-, kütür-de- vb. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 36

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isimden fiil yapan +Ar eki diğerlerinden farklı bir görevle kullanılmıştır?

Son yaşananlardan sonra saçları ağardı.

Gece gündüz çalışıp sonunda başardı.

Bu kez yapraklar vaktinden erken sarardı.

Haberleri izledikçe içi karardı.

Borç isterken yüzü kızardı.

Açıklama:

+Ar- eki Türkçede, köken bakımından ayrı biçimbirimlere dayanan; ancak birinin zaman içinde geçirdiği ses değişikliği nedeniyle artık eş sesli hâle gelen iki ayrı +Ar eki vardır. Bunlardan ilki renk isimlerinden geçişsiz fiiller türetmektedir: ağar-(

Doğru Cevap: B

Soru 37

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde +lA- eki bir isme gelerek yansıma fiil türetmiştir?

Tüm eşyaları bir gecede paketledi.

Bütün gün evde çekirdek çitledi.

Meyve ve sebzeleri güzelce dilimledi.

Önünde onu görünce yavaşladı.

Bir yıl boyunca yolunu gözledi.

Açıklama:

paket-le-, çit-le-, dilim-le-, yavaş-la- ve göz-le- fiillerinden çit-le- fiili yansıma bir sözcüktür. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Aşağıdaki isimden fiil yapım eklerinden hangisi "işlek" bir ektir?

+A-

+lA-

+Aş-

+(X)k-

+(X)r-

Açıklama:

İşleklik, bir ekin farklı kök ve gövdelere gelebilmesini ve kullanım sıklığını anlatır. Eğer bir ek sık kullanılıyor, gerektiğinde yeni kelimeler türetebiliyorsa işlek sayılmaktadır. +lA- eki işlek bir isimden fiil yapım ekidir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi görevi bakımından diğerlerinden farklı bir ektir?

-(y)AcAk

+(X)msA-

+sXn-

+kXr-

+sA-

Açıklama:

+(X)msA-, +sXn-, +kXr- ve +sA- ekleri isimden fiil yapım ekleridir. -(y)AcAk eki fiilden isim yapım ekidir. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilden isim yapma eki alarak isim olmuş bir sözcük bulunmaktadır?

Ondan çok hoşlanmıştı.

Bütün gün hapşurdu.

Kıskançlığı onun sonu olmuştu.

Bir anda fakirleştiler.

Tarafsız bir şekilde her şeyi dinledi.

Açıklama:

-(A)ç eki fiillerden isim ya da sıfat türetir: büyüt-eç, tıka-ç, gül-eç, kaldır-aç gibi az sayıda örneğin yanında bu ekin yaygın olarak kullanıldığı bir durum, fiillerin edilgenlik/dönüşlülük eki -n- ile biten tabanlarından sonradır: kıskan-ç, sevin-ç, bilin-ç, korkun-ç vb. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisinde isimden isim yapım eki almış bir kelime vardır?

suluca

yemek

sevgi

çalgı

koşu

Açıklama:

su+lu+ca isimden isim yapım eki almış bir sözcüktür.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisinde isimden isim yapım eki almış bir sözcük yoktur?

suluca

sevgi

yavrucağız

kalemlik

kısacık

Açıklama:

sev+gi fiilden türemiş bir isimdir.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisinde isimden fiil yapım eki almış bir sözcük vardır?

sevil-

üzül-

çoğal-

kovul-

yazıl-

Açıklama:

çok+al isimden türemiş bir fiildir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisinde isimden fiil yapım eki almış bir sözcük yoktur?

düzel-

morar-

mırılda-

sevil-

gözük-

Açıklama:

sev-il- fiilden türemiş bir fiildir. Bu nedenle fiilden fiil yapım eki almıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisinde fiilden isim yapım eki almış bir sözcük vardır?

kolluk

kalmelik

buzlu

yolcu

çevre

Açıklama:

çevir+e fiilden türemiş bir isimdir.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisinde +Ar- eki işlevsel olarak farklı bir türetim yapmıştır?

karar-

bozar-

ağar-

sarar-

ever-

Açıklama:

İkinci biçimbirim ise Eski Türkçede +gar/+ger
şeklinde olup zamanla ek başındaki ünsüzün düşmesiyle +Ar hâlini almıştır. Bu ek, ilkinden farklı olarak isimlerden geçişli fiiller türetir: ev-er-, baş-ar-, iç-er-, suv-ar- (hayvana su
vermek, su içirmek) vb.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Aşağıdakilerden hangisinde +Ar- eki geçişli bir fiil oluşturmuştur?

ever-

sarar-

karar-

bozar-

morar-

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisinde +CXk eki sıfat ya da zarfın anlamında pekişme ve kuvvetlenme sağlama görevinde kullanılmıştır?

kitapçık

kısacık

kümecik

kedicik

yavrucuk

Açıklama:

Sıfat ve zarf işlevli kelimelere eklendiğinde ise sıfat ya da zarfın
anlamında pekişme ve kuvvetlenme sağlar, böylece sıfat ya da zarfla bildirilen nitelik ya
da tarzın derecesi artırılmış olur. Kısa-cık, sıca(k)-cık, ufa(k)-cık, dar-a-cık, yumuşa(k)-cık,
ince-cik vb. örneklerde kısalık, darlık, sıcaklık, incelik, ufaklık

Doğru Cevap: B

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi sıfatlarda ve zarflarda pekiştirme ve derecelendirme yapabilen eklerden biri değildir?

+CA

+CAk

+CXk

+Ak

+CXl

Açıklama:

+Ak diğer görevlerde kullanılan bir isimden isim yapım ekidir.

Doğru Cevap: D

Soru 50

Aşağıdakilerden hangisinde -DX eki soyut bir isim yapmıştır?

gecekondu

ürperti

imambayıldı

ayakbastı

görüntü

Açıklama:

-DX: Aslında geçmiş zaman ekiyken yapım eki işlevinde kalıplaşan -DX, soyut ve somut isimler türetir: gir-di, uy-du, bağır-tı, belir-ti, kızar-tı, bunal-tı, ürper-ti, doğrul-tu,
şıpsev-di, ayakbas-tı, gecekon-du, imambayıl-dı vb. Dönüşlülük eki ile biten fiil tabanlarına
da yaygın olarak eklenir: alın-tı, görün-tü, sallan-tı, bulan-tı vb

Doğru Cevap: B

Soru 51

I. kuru: Ø (sıfır biçimbirim)
II. sapa: -(y)A fiilden isim yapım eki
III. sevecen: -An fiilden isim yapım eki
Yukarıdaki sözcüklerden hangisi/hangileri ek incelemesi ile ilgili olarak doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, II

II, III

Açıklama:

kuru: Ø (sıfır biçimbirim), sapa: -(y)A, sevecen: -AcAn (İşlek olmayan bir fiilden isim yapım ekidir.)

Doğru Cevap: D

Soru 52

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde -AcAk eki “sözdizimsel isimleştirici” işleviyle kullanılmıştır?

Sen de tavuklu pilav yiyecek misin?

İçecek almaya gideli yarım saat oldu.

Bugünleri göreceğimi hiç düşünmezdim.

Gelecek miymiş o da?

Çok sinirlendi dolapta yiyecek bulamayınca.

Açıklama:

Geleneksel dilbilgisi kitaplarında genellikle tanımlanmayan bu işlev, söz konusu eklerin ilk iki durumdan daha farklı bir işlevini gösterir. Doğru seçenekteki göreceğimi kelimesini sözlükte bulamayız. Bu kelimedeki gibi bazı ekler, bu işlevleriyle kalıcı, sözlüksel isimler türetemezler. Bu, türetim ve çekimden daha farklı bir kategoridir ve ayrı ele alınması gerekir. Bu nedenle söz konusu eklere, bu işlevlerinde sözdizimsel isimleştirici denmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 53

I. Duştan sonra hemen uyuyakalmış.
II. Yaşlıca bir adam sokaktaki insanlara birtakım eski eşyalar gösteriyor.
III. Bu havada orada piknik yapmam ben.
Yukarıdaki cümlelerin hangisinde/hangilerinde türetim eki almış kelime vardır?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I, II

II, III

Açıklama:

“Yaşlıca bir adam sokaktaki insanlara birtakım eski eşyalar gösteriyor.” cümlesinde yaşlıca kelimesindeki +CA eki, oldukça işlek bir isimden isim yapım yani türetim ekidir. Bu ek, sıfat işlevli kelimelere eklendiğinde genellikle sıfatın derecesini, asıl anlamına oranla azaltır.

Doğru Cevap: B

Soru 54

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde diğerlerinden farklı bir türetim yapılmıştır?

kıskanç

sarımsı

solak

düzey

vatandaş

Açıklama:

kıskanç: -(A)ç eki fiillerden isim ya da sıfat türetir.
sarımsı: +(X)msX eki, isim ve sıfat işlevli kelimelere eklenerek bunlardan benzerlik, gibilik ifade eden ve genellikle sıfat olarak kullanılan yeni kelimeler türetir.
solak: +Ak eki, işlek olmayan bir isimden isim yapım eki olup genellikle tek heceli isimlere eklenir.
düzey: +Ay eki az sayıda örnekte görülen bir isimden isim yapım ekidir.
vatandaş: +Daş eki isimlerden ortaklık veya aidiyet bildiren yeni isimler türetir.

Doğru Cevap: A

Soru 55

Aşağıdaki kelimelerden hangisi isim kökünden türetilmiştir?

süre

büyüteç

öznel

ürkek

basamak

Açıklama:

+(X)l: İşlek olmayan isimden isim yapım eklerinden biridir: özne-l
-(y)A: Aslında tarz zarfları türeten bu zarffiil eki, kimi örneklerde kalıplaşarak kalıcıisimler yapmıştır: sür-e (fiilden isim).
-(A)ç: Fiillerden isim ya da sıfat türetir: büyüt-eç
-Ak: Fiilin gösterdiği hareketi sıkça yapan anlamında isimler türetir: ürk-ek
-AmAk: Yer ve alet isimleri türeten fiilden isim yapım ekidir: bas-amak

Doğru Cevap: C

Soru 56

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla türetim eki almış bir kelime vardır?

Çocuğun tavırları normal olmaktan epey uzaktı.

Sanki sen değildin ona bunları söyleyen!

En son ne yediğini bile hatırlamıyordu.

Onun fikri benim için de gayet uygundur.

Konuları hemencecik anlamak en çok istediği şeydi.

Açıklama:

hemencecik: +CXk eki az sayıda zarf işlevli sözcüğe eklenebilmektedir. Özellikle +CA ekli zarflara gelerek pekiştirilmişliğin derecesini daha da artırabilir: hemen+ce+cik

Doğru Cevap: E

Soru 57

Aşağıdakilerin hangisinde eklenmeye bağlı olarak gelişen bir ses olayı yoktur?

incecik

çabucak

yumuşacık

büyücek

sıcacık

Açıklama:

ince+cik: Herhangi bir ses düşmesi yoktur.
büyü(k)cek, küçü(k)cek, çabu(k)cak, yumuşa(k)-cık, sıca(k)-cık

Doğru Cevap: A

Soru 58

Aşağıdaki eklerden hangisi eklendiği kelime türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

+sX

+(X)k-

+CX

+sXz

+(X)t

Açıklama:

İsimden isim yapan ekler: +sX, +CX, +sXz, +(X)t
İsimden fiil yapan ekler: +(X)k-

Doğru Cevap: B

Soru 59

Aşağıdakilerden hangisinde birleşik yapılı bir türetim eki vardır?

daral-

önemse-

temizle-

taşlaş-

hıçkır-

Açıklama:

+lAş- (<+lA-ş): birleşik yapılı bir ektir. +lA- isimden fiil yapma eki ve -ş-fiilden fiil yapma ekinden oluşmaktadır.
dar-al-, önem-se-, temiz-le-, hıç-kır-

Doğru Cevap: D

Soru 60

Aşağıdakilerden hangisinde eski bir çokluk eki olup zamanla işlekliğini kaybetmiş bir ek vardır?

yaşıt

sayısal

ansızın

yirminci

ikiz

Açıklama:

İki-z, üç-üz, dörd-üz, beş-iz, altı-z, yedi-z gibi topluluk bildiren isimlerin yapısında bulunur. Eski bir çokluk eki olup zamanla işlekliğini kaybetmiş ve az sayıda sözcüğün yapısında kalıplaşarak tutunabilmiştir. Omuz, boynuz, diz, göz vb. ikili organ adlarında, ayrıca biz, siz gibi çokluk 1 ve 2. kişi zamirlerinin yapısında da bu ekin bulunduğu düşünülmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 61

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinin kökü isimdir?

yaşlıca

sevinç

korku

alış

bilgin

Açıklama:

A seçeneğinde "yaş" sözcüğü isim köktür. Diğer seçenekteki sözcükler eylem köktür.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, +CXk eki alan kelimede eklenmeye bağlı bir ses olayı gerçekleşmemiştir?

Ufacık elmalarla reçel yaptık.

Bugün küçücük bir kedi yavrusu bulduk.

Fırından yeni çıkmış sıcacık ekmek getirmiş.

Kaş'ta daracık sokaklarda gezdik.

O kısacık buluşmamızda bile seni andık.

Açıklama:

A,B,C seçeneklerinde ses düşmesi varken, D seçeneğinde ses türemesi vardır. Ancak E seçeneğinde kısa-cık derken her hangi bir ses olayı yoktur.

Doğru Cevap: E

Soru 63

Aşağıdaki kelimelerden hangisi eylem kökünden türetilmiştir?

oyna

morar

görün

mırılda

incel

Açıklama:

Gör-ün fiilden fiil olmuştur. Diğer seçeneklerde isimden fiil türetilmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 64

Aşağıdaki türetme örneklerinin hangisinde -Ar eki farklı bir işlevde kullanılmıştır?

okur kitlesi

kaçar kişi

bilir kişi

yanar dağ

olur işler

Açıklama:

Örneklerde sıfatfiil eki olan bu ek, kimi örneklerde kalıplaşarak kalıcı isimler de türetir. Ancak B seçeneğinde isim köke getirilen ek üleştirme sayı sıfatı anlamı kazanmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 65

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde, birden fazla türetme eki kullanılmıştır?

güzellikler

gözlemlerim

kelebekler

koşmak

ağlayan

Açıklama:

göz-le-m kelimesinde iki tane türetme eki (isimden fiil+ fiilden isim) vardır.

Doğru Cevap: B

Soru 66

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde "-cı, -ci" eki kök yönüyle farklı türden bir sözcüğe eklenmiştir?

Eskici, bütün eskileri toplayıp gitti.

Bana bu konuda yardımcı olacağını söyledi.

Kapıcı, dün akşam gazeteleri getirdi mi?

Köşe başındaki dilenciye üç beş kuruş verdi.

İşten sonra köftecide bir şeyler yiyelim mi?

Açıklama:

D seçeneğinde -cİ eki eylemden isim türetmiştir. Diğer seçeneklerde isimden isim türetmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 67

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde türemiş sözcük yoktur?

Hava kararmadan evde ol.

Yarın ben sizi arayacağım.

Ağaca asılmış gibi duruyor güneş.

Bahçedeki süslü saksılar çok güzeldi.

Gençlik yeni bir çağın eşiğindeydi.

Açıklama:

kara-r-madan, as-ıl-mış, süs-lü, genç-lik kelimeleri türemiş sözcük. B seçeneğinde türemiş kelime yoktur.

Doğru Cevap: B

Soru 68

Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili kelimelerden hangisinde " -m, -ım" eki işlevi yönüyle farklı kullanılmıştır?

Şirkete deneyimli birini arıyorlardı.

Malzemeler için birim fiyatlar belirlendi.

Mutfak için bir tasarım hazırladılar.

Ortamı daha fazla germeden ayrıl buradan, dedi.

Konsere katılım beklenenin üstündeydi.

Açıklama:

E seçeneğinde kat-ıl-ım kelimesinde -ım eki fiilden isim yapmışken diğer seçeneklerde isimden isim yapmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 69

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde -sAl eki diğerlerinden farklı bir işlevde kullanılmıştır?

kumsal

görsel

işitsel

uysal

eğitsel

Açıklama:

-sAl: Eski Türkçede sadece isimlere gelerek isim yapan ve bu işlevi de kum-sal ve dağsal örnekleriyle sınırlı olan bu ek, Dil Devrimi’nden sonra fiillere de eklenmeye başlanmış ve işlekliği artmıştır: uy-sal, gör-sel, işit-sel, eğit-sel vb.

Doğru Cevap: A

Soru 70

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde altı çizili sözcük türetme eki almamıştır?

Koridorlarda lütfen böyle sessiz duralım.

Olanları onlara da duyurmalıyım hemen.

Anlatsam bugün olanları, inanmazsınız.

Şapkacıdan aldım bu güzel şapkayı.

Dağların eteklerine kurulmuş küçük bir köydü.

Açıklama:

ses-siz, duy-ur, anla-t, şapka-cı kelimelerinde türetme ekleri varken dağların kelimesinde türetme eki yoktur.

Doğru Cevap: E

Ünite 7

Soru 1

Aşağıdakilerin hangisinde bir fiil kök veya gövdesine gelen çatı eklerinin sırası doğru verilmiştir?

İşteşlik eki +Dönüşlülük eki + Ettirgenlik eki +Edilgenlik eki

Dönüşlülük eki + İşteşlik eki + Ettirgenlik eki +Edilgenlik eki

Dönüşlülük eki + İşteşlik eki +Edilgenlik eki + Ettirgenlik eki

Dönüşlülük eki + Edilgenlik eki + İşteşlik eki + Ettirgenlik eki

İşteşlik eki + Ettirgenlik eki + Dönüşlülük eki + Edilgenlik eki

Açıklama:

Fiillere eklenerek cümlenin unsurlarını etkileyen ekler, genellikle çatı ekleri diye isimlendirilir. Bir fiil kök/gövdesine kural gereği bütün çatı ekleri gelebilir. Fakat bunların fiil kök veya gövdesine eklenişinde belli bir sıra vardır. Bu sıralanış giyiniştirilmek örneğinde görüldüğü gibi basitçe şöyledir:
giy-in-iş-tir-il
kök+dönüşlülük eki + işteşlik eki + ettirgenlik eki +edilgenlik eki

Doğru Cevap: B

Soru 2

Aşağıdaki dönüşlü yapıların hangisinde öznenin üzerindeki etki dolaylıdır?

Adam sabah erkenden yıkandı, temizlendi.

Evden çıkmadan alelacele giyindi.

Ağır bir çuvalı, bütün gücüyle yüklendi.

Parfüm sıkıp, ayna karşısında tarandı.

Ardından ağıt yakıp, günlerce dövündü.

Açıklama:

Dönüşlülük eki farklı anlamsal değerlere sahiptir. Fiile eklenen dönüşlülük eki, fiilin nesnesini ortadan kaldırır ve ek, özne üzerinde doğrudan bir etki yapar. Aşağıdaki örneklerde fiilin gösterdiği hareket, öznelerin üzerinde gerçekleşmiştir.
Kadıncağız dövündü.
Adam yıkandı / giyindi / tarandı / kurulandı.
Bazen öznenin üzerindeki etki doğrudan olmayabilir.
Zeynep bir elbise dikinmiş.
Bavulu yüklendim.
Amcam madalyasını takınmalı.

Doğru Cevap: C

Soru 3

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiile eklene işteşlik eki, karşılıklı değil beraber yapılma anlamı katmıştır?

Çocuklar dövüştüler.

Karşılıklı selamlaştılar.

Hasretle kucaklaştılar.

Çocuklar gülüştüler.

Dakikalarca bakıştılar.

Açıklama:

Fiile eklenen işteşlik eki de işteşlik zamiri gibi farklı seviyelerde işteşlik ifadesi taşır. Bunlardan en belirgin olanı karşılıklı yapılmadır. Bu tür kullanımlarda her katılımcı birbirini karşılıklı olarak doğrudan etkiler ve bunlar, en kuvvetli işteşlik ifadesi taşıyan yapılardır.
Çocuklar dövüştüler.
Köpekler boğuştu.
Diğer taraftan bazı yapılardaki işteşlik anlamı, yukarıdaki örnekler kadar kuvvetli olmayabilir. Aşağıdaki örnekte katılımcılar, yani özneler, anlamsal olarak birbirlerini etkilemez; fiilin gösterdiği hareketi beraber, birlikte yaparlar.
Çocuklar gülüştüler.
Gençler koşuştular

Doğru Cevap: D

Soru 4

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem işteşlik anlamı taşımaz?

Rüzgar sakinleşti.

Köpekler boğuştu.

Yakınları ağlaştılar.

Gençler dövüştüler.

Birden koşuştular.

Açıklama:

İşteşliği sağlayan unsurlar her yapıda gerçekleşmeyebilir. Yani bazı yapılar -(X)ş-/-lA-şekini taşısalar bile işteş bir anlam taşımazlar:
Rüzgâr sakinleşti.
A takımı kazanmaya alıştı.

Doğru Cevap: A

Soru 5

1. Ettirgen yapıda geçişsiz bir fiilin öznesi, nesneye dönüşmektedir.
2. Ettirgen yapıda geçişli bir fiilin öznesi, dolaylı tümleç pozisyonuna taşınır.
3. Üç değerli bir fiilin öznesi ettirgen yapıda, nesne pozisyonuna taşınır.
Yukarıda morfolojik ettirgen yapılarla ilgili verilenlerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

Yalnız 1

1 ve 2

1 ve 3

2 ve 3

1, 2 ve 3

Açıklama:

Aşağıdaki örneklerde görüleceği gibi geçişsiz bir fiilin öznesi; ettirgen yapıda ilk uygun pozisyona, cümlenin nesnesi olmadığı için nesneye dönüşmektedir:
Çocuk güldü.
Adam çocuğu güldürdü.
Bir sonraki aşama, geçişli bir fiilin ettirgen yapıya dönüştürülmesidir. Bilindiği gibi geçişli etken bir fiil, özneye ve nesneye sahiptir. Nesne, ettirgen yapıya aynen taşındığı için etken cümlenin öznesi, yukarıdaki örnekte olduğu gibi nesne pozisyonuna taşınamaz. Ettirgen yapıda nesne pozisyonu dolu olduğundan özne için bir sonraki uygun pozisyon; dolaylı nesne pozisyonudur ve etken cümlenin öznesi, aşağıdaki örneklerde görüldüğü gibi, dolaylı tümleç pozisyonuna taşınır:
Ali kitabı okudu.
Ahmet Ali’ye kitabı okuttu.
Tamirci arabayı tamir etti.
Süleyman tamirciye arabayı tamir ettirdi.
Son örneğimiz üç değerli bir fiilin ettirgen yapılmasıyla ilgilidir. Üç değerli bir fiil bir özneye, nesneye ve dolaylı nesneye sahiptir. Etken yapının nesnesi ve dolaylı tümleci ettirgen yapıya herhangi bir gramatikal ilişki değişimine uğramadan aynen taşınır. Etken cümlenin öznesi, nesne ve dolaylı nesne pozisyonu dolu olduğu için bunların dışında, uygun olan bir pozisyona taşınmalıdır. Bu uygun pozisyon da zarf pozisyonudur. Etken cümlenin öznesi, vasıtasıyla / aracılığıyla edatlarından birine eklenerek ettirgen cümlede yer alır.
Ahmet arkadaşına bir hediye aldı.
Veli Bey, arkadaşına Ahmet vasıtasıyla bir hediye aldırdı.
Örnekler dikkatlice incelendiğinde öznenin uygun pozisyona taşınması, gramatikal bir hiyerarşiyle ilişkilidir. Ettirgen yapıda özne, her durumda kendisi için uygun olan pozisyona taşınmak zorundadır. Bu uygun pozisyon da fiilin aldığı unsurlarla yakından ilgilidir. Özne, cümlede nesne yoksa nesne pozisyonuna; nesne varsa dolaylı nesne pozisyonuna, nesne ve dolaylı tümleç varsa edat nesnesi pozisyonuna taşınır.

Doğru Cevap: B

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi öznesiz edilgen yapılara örnektir?

Çiçekler sulandı.

Ev temizlendi.

Otobüse binildi.

Yemekler pişirildi.

Alışveriş yapıldı.

Açıklama:

Çiftçi fidanları suladı.
Fidanlar (çiftçi tarafından) sulandı.
İlk örnekte fidanları nesnesine sahip bir fiil vardır. İkinci örnekte edilgen fiilin eklenmesiyle cümlenin
öznesi ortadan kalkmış ve belirtme durum ekli nesne de özne konumuna yükselmiştir.
Birçok dil, geçişsiz fiillerin edilgen yapılmasına izin vermez. İngilizce bu dillerden biridir. İngilizcede aşağıdaki gibi nesnesi olmayan bir cümlenin edilgen biçimi yapılamaz.
The train arrived late.
Fakat bazı dillerde, Türkçe ve Japonca gibi, geçişsiz bazı fiillerin rahatlıkla edilgen biçimleri yapılabilir:
Öğrenci otobüse bindi.
Otobüse binildi.
Çocuklar bütün gün bahçede gezdiler.
Bütün gün bahçede gezildi.
Yukarıdaki cümlede nesne yer almadığı için edilgen yapının öznesi de yoktur. Bu tür yapılara öznesiz edilgen yapılar denmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 7

1. Belirtme durum ekiyle işaretlenen nesneler edilgen yapıda özne konumuna geçer.
2. Yönelme durum ekiyle işaretlenmiş olanlar aynı pozisyonda kalır.
3. Ayrılma durum ekiyle işaretlenmiş olanlar yönelme pozisyonuna geçer.
Yukarıda edilgen yapıyla ilgili verilen bilgilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

Yalnız 1

1 ve 2

1 ve 3

2 ve 3

1, 2 ve 3

Açıklama:

Edilgen yapılar, nesnelerin özne pozisyonuna taşınmasıyla ilgilidir. Dilbiliminde nesnelerin farklı durum ekleri taşıdıkları, bilinen bir konudur. Nesnenin farklı durum ekleriyle de işaretlenebileceği, Türkçe için geçerlidir. Nesneler, belirtme durum ekiyle işaretlenebildiği gibi (birinci örnek), yönelme (ikinci örnek), ayrılma (üçüncü örnek) durum ekleriyle işaretlenebilir: Ancak bu çalışma çerçevesinde belirtme durumu dışında kalanlar, geleneksel yaklaşımdan çok uzaklaşmamak için dolaylı tümleç olarak adlandırılmıştır.
a) Yazar kitaplarını sattı.
b) Yazar kitaplarını çocuklara verdi.
c) Böceklerden nefret eder.
Bu nesnelerden sadece belirtme durum ekiyle işaretlemiş olanlar, edilgen yapıda nesne olmaktan çıkıp özne pozisyonuna taşınır (aşağıdaki a örneğinde olduğu gibi). Diğer durum ekleriyle donatılmış olanlar, edilgen yapıda herhangi bir değişime uğramaz (b ve c örneğindeki gibi). Yani etken biçimdeki gramatikal ilişkileri ne ise edilgen yapıda da bunlar korunur:
a) Kitaplar satıldı.
b) Kitaplar çocuklara verildi.
c) Böceklerden nefret edilir.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil karşılıklı yapılma anlamı taşır?

Güvercinler sağa sola uçuştu.

Bütün sinekler odaya doluştu.

Çocuklar hızla trene koşuştu.

Anne oğul yıllar sonra kucaklaştı.

Hastane önünde ağlaştılar

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 9

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne alan dönüşlü bir fiil vardır?

Ayna karşısında saatlerce süslendi.

Kedi yalandı, temizlendi.

Kadın saatlerce dövündü.

Kadın özenle tarandı ve hazırlandı.

Adam yorgan örtündü ve uykuya daldı.

Açıklama:

Fiile eklenen dönüşlülük eki, fiilin nesnesini ortadan kaldırır ve ek, özne üzerinde doğrudan bir etki yapar. Aşağıdaki örneklerde fiilin gösterdiği hareket, öznelerin üzerinde gerçekleşmiştir.
Kadıncağız dövündü.
Adam yıkandı / giyindi / tarandı / kurulandı.
Bazen öznenin üzerindeki etki doğrudan olmayabilir:
Zeynep bir elbise dikinmiş.
Bavulu yüklendim.
Amcam madalyasını takınmalı.
Genellikle dönüşlülük ekleri, yukarıdaki örneklerde olduğu gibi, geçişli etken bir fiili geçişsiz (nesnesiz) yaparken bazı durumlarda dönüşlü fiilin nesne alabildiği kullanımlar, hem günümüzde hem de tarihî dönemlerde seyrek de olsa görülür:
Adam yorgan örtündü.
Bir şişe kolonyayı süründüm.

Doğru Cevap: E

Soru 10

"Ali pastayı hazırladı" cümlesinin ettirgen biçimi aşağıdakilerden hangisi olabilir?

Ahmet, Ali'ye pastayı hazırladı.

Ahmet, Ali vasıtasıyla pastayı hazırladı.

Ahmet, Ali vasıtasıyla pastayı hazırlattı.

Ahmet Ali'ye pastayı hazırlattı.

Ali'ye pasta Ahmet tarafından hazırlandı.

Açıklama:

Bilindiği gibi geçişli etken bir fiil, özneye ve nesneye sahiptir. Nesne, ettirgen yapıya aynen taşındığı için etken cümlenin öznesi, yukarıdaki örnekte olduğu gibi nesne pozisyonuna taşınamaz. Ettirgen yapıda nesne pozisyonu dolu olduğundan özne için bir sonraki uygun pozisyon; dolaylı nesne pozisyonudur ve etken cümlenin öznesi, aşağıdaki örneklerde görüldüğü gibi, dolaylı tümleç pozisyonuna taşınır:
Ali kitabı okudu.
Ahmet Ali’ye kitabı okuttu.
Tamirci arabayı tamir etti.
Süleyman tamirciye arabayı tamir ettirdi.

Doğru Cevap: D

Soru 11

Fiillere gelen ve vurgusuz olan ______________işaretleyicisi -mA- çatı eklerinden (dönüşlü,
edilgen, işteş ve ettirgenlik) sonra, zaman/kiplik işaretleyicilerinden önce yer alır.

ettirgenlik

işteşlik

edilgenlik

dönüşlülük

olumsuzluk

Açıklama:

Fiillere gelen ve vurgusuz olan olumsuzluk işaretleyicisi -mA- çatı eklerinden (dönüşlü, edilgen, işteş ve ettirgenlik) sonra, zaman/kiplik işaretleyicilerinden önce yer alır: oku-ma-dı-lar, sür-me-meli-sin Geniş zamanın olumsuz biçimi, 2. ve 3. kişilerde diğer çekimlerden farklılaşır: gel-mez-sin, yap-maz, oku-maz-lar.

Doğru Cevap: E

Soru 12

Dönüşlülük ifade eden -(X)n- eki, özellikle geçişli fiillere eklenerek cümlenin ________ortadan kaldırır.

nesnesini

öznesini

yüklemini

dolaylı tümlecini

zarfını

Açıklama:

Dönüşlülük ifade eden -(X)n- eki, özellikle geçişli fiillere eklenerek cümlenin nesnesini ortadan kaldırır. Doğal olarak bütün çatı eklerinde olduğu gibi dönüşlülük anlamının ortaya çıkması için bir konunun, bir cümlenin olması gerekir. -(X)n-, isimden fiil türeten +lA- ekiyle kalıplaşarak +lAn- biçiminde de dönüşlülük ifade edebilir:
hasta-lan- (*hastala-)
ev-len- (*evle-)
-(X)n- eki, uygun bir bağlamda edilgenlik anlamı da taşıyabilir:
boya-n- , süsle-n-
-(X)n- yanında -(X)l- ile de dönüşlülük yapılabilmektedir:
üz-ül-, büz-ül- , süz-ül-, boz-ul

Doğru Cevap: A

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi ikici defa edilgenlik eki almış bir fiil örneğidir?

sürünmek

denilmek

süslenmek

bilinmek

alınmak

Açıklama:

Bilindiği gibi Türkçede eklerin işlevleri açıktır. Fakat zaman zaman bazı nedenlerden
dolayı aynı görevdeki iki ekin art arda geldiği durumlar hem isim çekiminde hem de fiil
çekiminde görülür. Az sayıdaki fiil, üzerine tekrar edilgenlik eki alabilir:
de-n-il-, ye-n-il

Doğru Cevap: B

Soru 14

Türkçede işteş fiiller hangi ekle kullanılır?

-(X)l

-(X)n-

-(X)ş

-mA

-DXr-

Açıklama:

Türkçede işteş fiiller -(X)ş- ekiyle yapılır. Bu ek, bazı fiil köklerine ve isimlerden türemiş fiil gövdelerine -ş- olarak doğrudan eklenir, diğer durumlarda ise araya bir yardımcı
ünlü girer:
selam-la-ş-, söyle-ş- ; gül-üş-, döv-üşİşteş fiiller de dönüşlü fiiller gibi sınırlıdır ve kısmen kalıplaşmış, sözcükselleşmiş biçimlerdir. Yani her fiile, ettirgenlik ekinde olduğu gibi, işteşlik eki getirilemez. Bazıları o
kadar kalıplaşmışlardır ki aşağıdaki örneklerde olduğu gibi etken biçimleri tahmin edilemez olmuştur:
barış-, güreş

Doğru Cevap: C

Soru 15

Aşağıdaki fiillerden hangisi ettirgen yapılı değildir?

söyletmek

düzeltmek

ittirmek

yaptırmak

büzülmek

Açıklama:

"büzülmek" dönüşlü yapıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 16

__________, özne ve nesnenin fiilin etkisiyle gramatik olarak çeşitli nedenlerden dolayı hem anlamsal hem de sözdizimsel olarak biçim değiştirmesidir.

Anlatım

Türetim

Dil bilgisi

Çatı

Kiplik

Açıklama:

Çatı, özne ve nesnenin fiilin etkisiyle gramatik olarak çeşitli nedenlerden dolayı hem anlamsal hem de sözdizimsel olarak biçim değiştirmesidir.

Doğru Cevap: D

Soru 17

"Zeynep bir elbise dikinmiş. cümlesinde fiilin çatısı nedir?

dönüşlü

işteş

edilgen

ettirgen

etken

Açıklama:

Dönüşlü bir yapı, dönüşlülük zamiriyle sağlanabileceği gibi -(X)n- /-(X)l- dönüşlülük eklerinin fiile eklenmesiyle de yapılabilir. Dönüşlülük eki farklı anlamsal değerlere sahiptir. Fiile eklenen dönüşlülük eki, fiilin nesnesini ortadan kaldırır ve ek, özne üzerinde doğrudan bir etki yapar. Aşağıdaki örneklerde fiilin gösterdiği hareket, öznelerin üzerinde gerçekleşmiştir.
Kadıncağız dövündü.
Adam yıkandı / giyindi / tarandı / kurulandı.
Bazen öznenin üzerindeki etki doğrudan olmayabilir (Banguoğlu, 2004):
Zeynep bir elbise dikinmiş.
Bavulu yüklendim.
Amcam madalyasını takınmalı.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi bir işteş yapılı eylem içermektedir?

Çocuk güldü.

Adam yorgan örtündü.

Köpekler boğuştu.

Fidanlar sulandı.

Olay yerine ambulans ulaştı.

Açıklama:

İşteş bir yapı, işteşlik zamiriyle (birbiri) veya işteşlik ekinin fiile eklenmesiyle yapılır. İşteşlik zamiri, cümleye farklı işteşlik anlamları katar. Diğer taraftan fiile eklenen işteşlik eki sayesinde özne en az iki katılımcıdan meydana gelir. Fiile eklenen işteşlik eki de işteşlik zamiri gibi farklı seviyelerde işteşlik ifadesi taşır. Bunlardan en belirgin olanı karşılıklı yapılmadır. Bu tür kullanımlarda her katılımcı birbirini karşılıklı olarak doğrudan etkiler ve bunlar, en kuvvetli işteşlik ifadesi taşıyan yapılardır.
Çocuklar dövüştüler.
Köpekler boğuştu.
Diğer taraftan bazı yapılardaki işteşlik anlamı, yukarıdaki örnekler kadar kuvvetli olmayabilir. Aşağıdaki örnekte katılımcılar, yani özneler, anlamsal olarak birbirlerini etkilemez; fiilin gösterdiği hareketi beraber, birlikte yaparlar.
Çocuklar gülüştüler.
Gençler koşuştular.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Aşağıdaki cümlelerden hangisi üç değerli bir fiilin ettirgen yapılmasına örnek olarak gösterilebilir?

Ahmet Ali’ye kitabı okuttu.

Tamirci arabayı tamir etti.

Adam çocuğu güldürdü.

Ahmet Bey bahçıvana gülleri tam zamanında budattırdı.

Veli Bey, arkadaşına Ahmet vasıtasıyla bir hediye aldırdı.

Açıklama:

Geçişli bir fiilin ettirgen yapıya dönüştürülmesidir. Bilindiği gibi geçişli etken bir fiil, özneye ve nesneye sahiptir. Nesne, ettirgen yapıya aynen taşındığı için etken cümlenin öznesi, yukarıdaki örnekte olduğu gibi nesne pozisyonuna taşınamaz. Ettirgen yapıda nesne pozisyonu dolu olduğundan özne için bir sonraki uygun pozisyon; dolaylı nesne pozisyonudur ve etken cümlenin öznesi, aşağıdaki örneklerde görüldüğü gibi, dolaylı tümleç pozisyonuna taşınır:
Ali kitabı okudu.
Ahmet Ali’ye kitabı okuttu.
Tamirci arabayı tamir etti.
Süleyman tamirciye arabayı tamir ettirdi.
Son örneğimiz üç değerli bir fiilin ettirgen yapılmasıyla ilgilidir. Üç değerli bir fiil bir özneye, nesneye ve dolaylı nesneye sahiptir. Etken yapının nesnesi ve dolaylı tümleci ettirgen yapıya herhangi bir gramatikal ilişki değişimine uğramadan aynen taşınır. Etken cümlenin öznesi, nesne ve dolaylı nesne pozisyonu dolu olduğu için bunların dışında, uygun olan bir pozisyona taşınmalıdır. Bu uygun pozisyon da zarf pozisyonudur. Etken cümlenin öznesi, vasıtasıyla / aracılığıyla edatlarından birine eklenerek ettirgen cümlede yer alır.
Ahmet arkadaşına bir hediye aldı.
Veli Bey, arkadaşına Ahmet vasıtasıyla bir hediye aldırdı.

Doğru Cevap: E

Soru 20

Aşağıdaki türetilmiş fiillerden hangisi Güncel Türkçe sözlükte yer alır?

tutturulmak

yazılmak

soruşturulmak

getirtilmek

unutturulmak

Açıklama:

Yazmak fiiliyle ilgili Güncel Türkçe Sözlük’te yer alan türetimler şunlardır:
yazdırmak, yazılmak, yazdırtmak
Bu fiilin yazdırılmak biçimi sözlükte yoktur.
Aşağıdaki ikili veya üçlü biçimler Güncel Türkçe Sözlük’te yer almaz.
tutturulmak, soruşturulmak, getirtilmek, unutturulmak, sarkıtılmak, kabartılmak, örttürülmek, vedalaşılmak

Doğru Cevap: B

Soru 21

Özne ve nesnenin fiilin etkisiyle gramatik olarak çeşitli nedenlerden dolayı hem anlamsal hem de sözdizimsel olarak biçim değiştirmesine ne denir?

plan

çatı

cümle

sözcük

fiil

Açıklama:

Çatı, özne ve nesnenin fiilin etkisiyle gramatik olarak çeşitli nedenlerden dolayı hem anlamsal hem de sözdizimsel olarak biçim değiştirmesidir.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Fiile eklenen ............................, fiilin nesnesini ortadan kaldırır ve ek, özne üzerinde doğrudan bir etki yapar.

fiil eki

işteşlik eki

çatı eki

dönüşlülük eki

nesnellik eki

Açıklama:

Fiile eklenen dönüşlülük eki, fiilin nesnesini ortadan kaldırır ve ek, özne üzerinde doğrudan bir etki yapar.

Doğru Cevap: D

Soru 23

".........................., cümleye farklı işteşlik anlamları katar."
Cümlesindeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelecektir?

işteşlik zamiri

nesne

özne ilişkisi

yüklem

fiil etkisi

Açıklama:

İşteşlik zamiri, cümleye farklı işteşlik anlamları katar.

Doğru Cevap: A

Soru 24

"Türkçede ............................... cümlede meydana getirdikleri değişimler üzerinde pek durulmamıştır."
Cümlesinde boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelir?

zamir yapılarının

cümlesel yapıların

ettirgen yapıların

nesnel yapıların

edilgen yapıların

Açıklama:

Türkçede ettirgen yapıların cümlede meydana getirdikleri değişimler üzerinde pek durulmamıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Geçişli etken bir fiil, neye sahiptir?

cümle ve yükleme

edilgen ve tümceye

yüklem ve özneye

özne ve nesneye

fiil ve zamire

Açıklama:

Geçişli etken bir fiil, özneye ve nesneye sahiptir.

Doğru Cevap: D

Soru 26

"Morfolojik ettirgen yapılar" özelliği hangi grup ettirgen yapılara girer?

Formal Ettirgen Ypılar

Anlamsal Ettirgen Yapılar

Fiziksel Ettirgen Yapılar

Sıradan Ettirgen Yapılar

Mecazi Ettirgen Yapılar

Açıklama:

Formal Olarak Ettirgen Yapılar:
• Analitik ettirgen yapılar
• Morfolojik ettirgen yapılar
• Sözcüksel ettirgen yapılar

Doğru Cevap: A

Soru 27

"Birçok dil, geçişsiz fiillerin edilgen yapılmasına izin vermez. ........................... bu dillerden biridir."
Cümlesinde boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelecektir?

Fransızca

İngilizce

Almanca

İtalyanca

Portekizce

Açıklama:

Birçok dil, geçişsiz fiillerin edilgen yapılmasına izin vermez. İngilizce bu dillerden biridir.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Sözlüklerde madde başı olan kelimeler nelerdir?

nokta ve virgüller

zamirler ve nesneler

isimler ve filler

yüklem ve nesneler

ünlem ve soru işareti

Açıklama:

İsimler ve fiiller, sözlüklerde madde başı olan kelimelerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 29

"..................., genellikle fiillerin bir veya iki çatı ekli biçimleri -her zaman olmasa da- dâhil edilirken üçlü çatı ekini almış fiiller genellikle sözlüğe dâhil edilmemiştir."
Cümlesinde boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelecektir?

Kitaplara

Sözlüklere

Ansiklopedilere

Gazetelere

Dergilere

Açıklama:

Sözlüklere, genellikle fiillerin bir veya iki çatı ekli biçimleri -her zaman olmasa da- dâhil edilirken üçlü çatı ekini almış fiiller genellikle sözlüğe dâhil edilmemiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 30

Edilgen yapılar, neyle ilgilidir?

nesnelerin özne pozisyonuna taşınmasıyla

nesnelerin fiil pozisyonuna taşınmasıyla

nesnelerin zamir pozisyonuna taşınmasıyla

nesnelerin nesne pozisyonuna taşınmasıyla

nesnelerin yüklem pozisyonuna taşınmasıyla

Açıklama:

Edilgen yapılar, nesnelerin özne pozisyonuna taşınmasıyla ilgilidir.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Aşağıda -(X)n ekiyle yapılmış kelimelerden hangisi diğerlerinden farklıdır?

bulun-

alın-

sevin-

bilin-

tutuklan-

Açıklama:

'bulun-', 'alın-', 'bilin-' ve 'tutuklan-' kelimlerindeki -(X)n eki edilgenlik anlamı katmaktadır. "sevin-" kelimesindeki -(X)n eki ise dönüşlülük anlamı katar. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 32

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde -(X)n ekinin kullanıldığı kelime edilgenlik ifade eder?

Sınıf 23 Nisan için süslendi.

O sözü üzerine alındı ve odayı terk etti.

Ayna karşısında saatlerce krem süründü.

Çocuk banyoda yıkanıyor.

Bugünkü davet için özenle hazırlandı.

Açıklama:

B, C, D ve E seçeneklerindeki 'alın-', 'sürün-', 'yıkan-' ve 'hazırlan-' kelimelerinde yer alan -(X)n eki ise cümleye dönüşlülük anlamı katar. Eylemi yapan da etkilenen de öznedir. A seçeneğinde yer alan 'süslen-' kelimesinde yer alan -(X)n eki ise cümleye edilgenlik anlamı katar. Eylemi yapan bilinmemektedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 33

Aşağıdaki işteş fiillerin hangisinde fiil kökü ve işteş eki arasına yardımcı ünlü girmiştir?

söyleş-

selamlaş-

ağlaş-

gülüş-

kucaklaş-

Açıklama:

'söyle-ş-', 'selam-la-ş-', 'ağla-ş-' ve 'kucak-la-ş-' fiillerinde görüldüğü gibi işteş eki -(X)ş fiil gövdelerine doğrudan eklenmiştir. 'gül-(ü)ş-' fiilinde ise fiil kökü ve işteş eki arasına yardımcı ünlü (ü) gelmiştir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 34

'Bazı fiillerde işteşlik anlamı vardır. Bazıları o kadar kalıplaşmışlardır ki fiil ile işteşlik ekini birbirinden ayırmak mümkün değildir.' Aşağıdakilerin hangisinde bunu örnekleyen bir kelime vardır?

Müdürü görünce hızla kaçıştılar.

Bir saattir arkadaşınla ne konuşuyorsun?

İki arkadaş, uzun yıllar sonra buluştu.

Annesi ve oğlu ağlayarak kucaklaştılar.

Fıkraya bütün öğrenciler gülüştü.

Açıklama:

'kaçış-' fiil kökü 'kaç-', 'buluş-' fiil kökü 'bul-', 'kucaklaş-' fiil kökü 'kucakla-' ve 'gülüş-' fiilinin kökü 'gül-'tir. Fakat 'konuş-' kelimesinde fiil ile işteşlik ekini birbirinden ayırmak mümkün değildir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 35

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde ettirgenlik ekini almış bir fiilden sonra tekrar ettirgenlik eki gelmiştir?

ürküt-

kısalt-

kandır-

söylettir-

doyur-

Açıklama:

ürk-üt-, kısal-t, kan-dır-, doy-ur- kelimelerinde görüldüğü üzere 1 ettirgenlik eki vardır. 'söyle-t-tir-' kelimesinde ise görüldüğü üzere 2 ayrı ettirgenlik eki vardır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 36

'koparıldı' çekimli biçiminde yer alan ekler aşağıdakilerin hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

çatı+çatı+zaman

çatı+çatı+kişi

çatı+zaman+zaman

zaman+çatı

zaman+zaman

Açıklama:

Ettirgenlik eklerinden -(X)r- ve -Ar- sınırlı sayıdaki fiillere eklenir. 'kop-ar-' kelimesindeki -ar ettirgenlik ekidir. 'kop-ar-ıl-' kelimesindeki -ıl edilgenlik ekidir. 'kop-ar-ıl-dı' kelimesindeki -dı zaman ekidir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Aşağıdaki fiillerden hangisi işteş yapıldığında ‘birlikte yapılma’ anlamı kazanır?

boğ-

döv-

bak-

selamla-

koş-

Açıklama:

"Gençler koşuştular" örneğinde katılımcılar, yani özneler, anlamsal olarak birbirlerini etkilemez; fiilin gösterdiği hareketi beraber, birlikte yaparlar. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 38

"Nermin masayı sildi" cümlesinin öznesi aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı nesne pozisyonundadır?

Nermin masayı sildirtti.

Annesi Nermin'e masayı sildirtti.

Nermin annesiyle masayı sildi.

Masa Nermin vasıtasıyla silindi.

Nermin annesine masayı sildirtti.

Açıklama:

Ettirgen yapıda nesne pozisyonu dolu olduğundan özne için bir sonraki uygun pozisyon dolaylı nesne pozisyonudur. Etken cümlenin öznesi, Nermin, B seçeneğinde (Annesi Nermin'e masayı sildirtti) görüldüğü gibi dolaylı nesne pozisyonundadır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 39

"Selim yeni aldığı daireyi Mert'e boyattı." ettirgen cümlenin etken biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Selim, Mert'in yeni dairesini boyadı.

Selim, Mert vasıtasıyla yeni aldığı daireyi boyattı.

Mert, Selime yeni bir daire boyattı.

Mert yeni aldığı daireyi boyadı.

Mert, Selim'in yeni aldığı daireyi boyadı.

Açıklama:

Bu örneğin etken biçimini elde etmeye çalışalım. Bunun için aşağıdaki işlemler yapılmalıdır:

Fiil ettirgen yapıdan kurtarılmalıdır: boyattı > boyadı
Daha önemlisi, ettirgen yapıda değişen etken cümlenin öznesini doğru bir şekilde bulmaktır. Verilen cümlede bu unsur yönelme durum ekiyle verilen 'Mert'e' kelimesidir. Bu unsur etken cümlenin öznesidir ve 'Mert' olarak etken cümleye taşınmalıdır.
Ettirgen cümlenin nesnesi, aynen etken cümleye taşınmalıdır: yeni aldığı daireyi. Bütün bunlar yapıldıktan sonra elde edilecek etken yapı aşağıdaki gibi olacaktır: Mert, Selim'in yeni dairesini boyadı.

Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 40

Aşağıdaki cümlelerde yer alan edilgen fiillerin hangisinin etken hali geçişsizdir?

Sınav sorularının tümü çözüldü.

Okulun camı kırılmış.

Bütün gün sokaklarda gezildi.

Bu öğrenci bütün arkadaşlarca seviliyor.

Kitaptaki yanlışlar düzeltildi.

Açıklama:

Bazı dillerde, Türkçe ve Japonca gibi, geçişsiz bazı fiillerin rahatlıkla edilgen biçimleri yapılabilir. 'gezildi' edilgen yapının etken hali 'gez-'tir ve geçişsizdir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 41

Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi dönüşlü fiildir?

Tatilden döndükten sonra çok hastalandım.

Mezuniyet töreni için okulun bahçesi süslendi.

Düğünde uzun süre gelinle damadın gelmesi beklendi.

Yıllarca biriktirdiği paralar bir gece evde yokken çalınmış.

Babamdan bize kalan köy evi bir güzel boyandı.

Açıklama:

Dönüşlülük ifade eden -(X)n- eki, özellikle geçişli fiillere eklenerek cümlenin nesnesini ortadan kaldırır. Doğal olarak bütün çatı eklerinde olduğu gibi dönüşlülük anlamının ortaya çıkması için bir konunun, bir cümlenin olması gerekir. -(X)n-, isimden fiil türeten +lA- ekiyle kalıplaşarak +lAn- biçiminde de dönüşlülük ifade edebilir. A seçeneğinde olduğu gibi. Ancak diğer seçeneklerde -(X)n- eki, edilgenlik anlamı da taşımaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

"Burada neden arkadaşlarınızla görüşmüyorsunuz?" cümlesindeki altıçizili fiil için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

etken

işteş

edilgen

ettirgen

dönüşlü

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 43

Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi ettirgen çatılıdır?

Bu resimler, on yedinci yüzyılda Fransa'da yapılmış.

Biz de sizinle birlikte gelecektik.

Dün yolda eski bir arkadaşımla karşılaştım.

Dün Ayşe, bütün işleri kardeşine yaptırdı.

Bu evde ne büyük acılar yaşandı.

Açıklama:

Geçişli fiillerin ettirgen yapılmasıyla ettirgen fiiller yapılır.D seçeneğinde olduğu gibi işi yapan ve yaptıran farklıdır. İşi yapan Ayşenin kardeşi, yaptıran Ayşedir.

Doğru Cevap: D

Soru 44

"selamlaştırdılar" çekimli biçiminde yer alan ekler aşağıdakilerin hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

çatı+zaman+kip+kişi

çatı+çatı+kip+kişi

çatı+zaman+kişi+kip

çatı+çatı+kişi+zaman

çatı+çatı+zaman+kişi

Açıklama:

selam-laş-tır-dı-lar (işteş+ ettirgen+ belirtili geçmiş zaman+ 3. çoğul kiş)

Doğru Cevap: E

Soru 45

“bekletti.” cümlesinin edilgen biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

bekledi.

beklendi.

bekleşti.

bekleştirdi.

bekleştirildi.

Açıklama:

Fiile eklenen -(X)l- veya -(X)n- ekleri, fiilin öznesini ortadan kaldırır ve varsa nesnesini edilgen fiilin öznesi konumuna getirir. B seçeneğinde bu durum söz konusudur.

Doğru Cevap: B

Soru 46

Aşağıdaki cümlelerden hangisi ettirgen yapıdadır?

Mehmet duvarı boyadı.

Ayşe konuyu öğrencilere anlattı.

Ahsen hikaye kitabının sayfalarını yırttı.

Asım arabanın camındaki filmleri çıkarttırdı.

Sema arkadaşlarının yanına giderken süslendi.

Açıklama:

Seçenekler incelendiğinde D seçeneğinde -DXr- ettirgenlik ekinin olduğunu görüyoruz. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Aşağıdaki cümlelerde bulunan fiillerden hangisi edilgen çatılıdır?

Dağ bayır demeden akşama kadar dolaştık.

Masanın başında saatlerce ders çalışmıştı.

Duyduklarını birer birer bize anlatırdı.

Zamanını boşa harcayanlar ilk pişman olanlardır.

Oda yarın yapılacak doğum günü partisi için süslendi.

Açıklama:

Süsle-n- kelimesinde-(X)n- eki, edilgenlik anlamı taşımaktadır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Aşağıdaki fiillerden hangisi işteş hale getirildiğinde bir işi birlikte yapma anlamı taşır?

gül-

kucak-

güreş-

pay-

mektup-

Açıklama:

Gülüşmek fiili beraberlik ifade ederken diğer şıklar ise eylemlerin karşılıklı yapıldığını ifade etmektedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Aşağıdaki fiillerden hangisi edilgen çatılıdır?

Genç kadın ilk buluşmasına giderken bir güzel süslendi.

Sonbahar yaklaşınca kuşlar havada küme halinde uçuştular.

Polis zehir tacirlerine büyük darbe indirdi.

Kitaplar rafa gelişigüzel dizildi.

Cebindeki parayı bir çırpıda harcayıverdi.

Açıklama:

Günümüz Türkçesinde genellikle edilgenlik için -(X)l- eki tercih edilir. D seçeneğinde de bunun bir örneği verilmiştir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 50

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dönüşlü fiil yoktur?

Dışarı çıkmadan önce bir güzel boyandı.

Bu yıl başında 1000000 TL kazandı.

23 Nisan'da babasının aldığı yeni elbiseyi giyindi.

İdil'in babası aynanın karşısında tarandı.

Çocuğu arabanın önünden kurtaramadığı için üzüntüden hastalandı.

Açıklama:

Kazan- fiili hem dönüşlülük eklerinden hiçbirini almamış hem de dönüşlülük anlamı içermemektedir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 51

Aşağıdaki cümlelerdeki fiillerden hangisi ettirgen yapıdadır?

Nihayet iki saatte eve zor ulaştım.

Yaşlı kadın askerdeki oğluna mektup yazdırttı.

Patron emrindeki tüm işçileri kovdu.

Tasarılarının bir kısmını gerçekleştirebildi.

Arkadaşımın bu hareketi beni çok korkuttu.

Açıklama:

"yazdırttı" fiilinde ettirgen yapının eklerinden birini aldığını görüyoruz. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 52

Aşağıdaki cümlelerin hangisi ettirgen yapıda değildir?

Sınava giriş belgesini arkadaşına çıkarttırdı.

İki dönümlük bahçesinin etrafını çitlerle çevirttirdi.

Yurt dışından gelen akrabalarını özel arabayla aldırttı.

Kapıyı arkadaşına açtırttı.

Yaptığı hatalar yüzünden gece gündüz dövündü.

Açıklama:

"Yaptığı hatalar yüzünden gece gündüz dövündü." cümlesindeki fiil ettirgenlik değil dönüşlülük eki almıştır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 53

Aşağıdaki işteş fiillerden hangisi diğerlerinden farklıdır?

Selamlaştılar.

Tokalaştılar.

Dövüştüler.

Boğuştular.

Koşuştular.

Açıklama:

Diğer seçeneklerde işteş fiilde karşılıklı yapılma anlamı varken son seçenekte beraber yapma, birliktelik anlamı vardır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 54

Aşağıda cümlelerden hangisinde özne hem fiili yapan hem de fiilden etkilenendir?

Gece gündüz demeden sınavlara çalıştı.

Öyle gülüştüler ki sesleri bahçeye kadar geldi.

Yatmadan bir saat önce yıkandı, kitabını alarak odasına çekildi.

Bozulan eski radyosunu tamir ettirdi.

Günün sonunda ayaklarını uzatıp kahvesini yudumladı.

Açıklama:

Soru kökü dönüşlü bir fiil aramamızı istemektedir. Bu nedenle doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 55

I. Olumsuzluk eki
II. Dönüşlülük eki
III. Edilgenlik eki
Yukarıda verilen eklerden hangisi veya hangileri birinci grup eklerdendir?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

II ve III

Açıklama:

Olumsuzluk işaretleyicisi -mA birinci grup eklerdendir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Ünite 8

Soru 1

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde isim-fiil eki almış bir sözcük yoktur?

Yüzme benim en başarılı olduğum daldır.

Güzel bir şehirde yaşamak isterdim.

Annemin bana ve kardeşime aldığı dondurma çok lezzetliydi.

Mutfaktaki tadilatın tamamlanması 3 saat sürecek.

Ailem partiye katılmama izin verdi.

Açıklama:

Annemin bana ve kardeşime aldığı dondurma çok lezzetliydi.

Doğru Cevap: C

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi isim-fiil ekidir?

-an

-dik

-alı

-ma

-arak

Açıklama:

-ma

Doğru Cevap: D

Soru 3

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde -iş eki ad-fiil olarak kullanılmamıştır?

Danışmaya soru sormak için gittim fakat hiç kimse yoktu.

Bu yoldan her geçişimde onun söylediklerini hatırlıyordum.

Zamansız gidişini anlayamadım.

Umarım gelmeyişinizi açıklayabilirsiniz.

Şiirin uygarlıklardan süzülüşüne hep hayranlık duymuştum.

Açıklama:

Danışmaya soru sormak için gittim fakat hiç kimse yoktu.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Buralarda çok fazla görülesi yer var.
Yukarıda cümlede geçen fiilimsinin türce özdeşi aşağıdaki cümlelerin hangisinde vardır?

Kitaplarımızı yanımıza alıp kütüphaneye gittik.

Hazırladığı pastayı misafirlere servis etti.

Annemin bana kızmasını hiç beklemiyordum.

Söylene söylene gidiyordu.

Onu görünce çok mutlu bir şekilde yanına gittim.

Açıklama:

Hazırladığı pastayı misafirlere servis etti.

Doğru Cevap: B

Soru 5

(I)Cumartesi günü ailemle güzel bir yemek yemek için bir restorana gittik, muhteşem bir hava vardı.(II)Annemle babam tatlı tatlı konuşurken bizde kardeşimle oyun oynuyorduk. (III) Tam o sırada arkamızda dolaşan bir kedi gördük.(IV) Ben dayanamayıp annem görmeden kediyi sevdim.(V)Eğer görseydi çok kızabilirdi. Bu metinde numaralandırmış cümlelerden hangisinde sıfat-fiil vardır?

III

Açıklama:

III

Doğru Cevap: C

Soru 6

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde bağ-fiil eki yoktur?

alıp

dinleyerek

istedikçe

uyurken

bilindik

Açıklama:

bilindik

Doğru Cevap: E

Soru 7

Zarf-fiiller arasındaki en önemli yapısal ayrım, bazılarının kişiyi gösteren ekleri alması, bazılarının ise alamamasıdır. Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde zarf-fiil iyelik eki almamıştır?

karşılaştığımız

yaklaştıkça

bineceğiniz

görüşmesi

ineceğiniz

Açıklama:

yaklaş-tıkça

Doğru Cevap: B

Soru 8

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf-fiil karar verme, sözleşme işlevindedir?

Ertesi gün aynı saatte buluşmak üzere ayrıldılar.

Kendisi herhangi bir şey yapmadığı gibi yapılanları da bozuyordu.

Sorumluluklarını yerine getirmediği hâlde takdir edilmeyi bekliyor.

En kısa zamanda teslim etmek koşuluyla kitabı ödünç alabilirsin.

Ali okula devam etmediğine göre bölümünü sevmiyor demek ki.

Açıklama:

Ertesi gün aynı saatte buluşmak üzere ayrıldılar.

Doğru Cevap: A

Soru 9

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf-fiil yer değiştirme işlevinde kullanılmıştır?

Sabah erkenden uçağa bineceğim için erken yatmalıyım.

Zil çalar çalmaz öğrenciler bahçeye akın ettiler.

Seni kaybetmek yerine kazanmaya çalışabilirdi.

Dışarıda durulamayacak kadar keskin bir soğuk vardı.

Herkesin toplantıya katılabilmesi için uygun bir saat arıyordu.

Açıklama:

Seni kaybetmek yerine kazanmaya çalışabilirdi.

Doğru Cevap: C

Soru 10

(Mektubu aldığınızı) bize bildirirseniz memnun olurum.
Yukarıdaki cümlede ayraç içinde gösterilen bağımlı cümlenin türü aşağıdakilerden hangisidir?

Sıfatfiil yan cümlesi

Zarffiil yan cümlesi

Bağımsız cümle

İsimfiil yan cümlesi

Koşaçlı cümle

Açıklama:

İsimfiil yan cümlesi

Doğru Cevap: D

Soru 11

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde sözcüğe getirilen isimfiil eki dolaylı tümleç olarak kullanılmıştır?

Kitap okumak istiyorum.

Burada konuşmak yasaktır.

Cevap vermemekte direniyordu.

Sen neler yapmak istiyorsun?

Yabancı dil öğrenmek kolay değildir.

Açıklama:

-mAk ekli biçimler, üzerlerine bulunma ve ayrılma durum eklerini alarak dolaylı tümleç olarak kullanılabilirler.
-mAktA biçimi daha çok diren-, diret-, ısrar et-, yarar gör- fiilleriyle kullanılır:
Cevap verme-mekte direniyordu.
Listeye bunu da ekle-mekte yarar görüyorum.

Doğru Cevap: C

Soru 12

Aşağıdaki cümlelerde bulunan sözcüklerin hangisinde isimfiil eki aldığı edatla zarf işlevinde bulunmuştur?

Tatile gitmeyi düşünüyor musun?

Listeye bunu da eklemekte yarar görüyorum.

Sağlığınıza zarar vermekten kaçınmalısınız.

Soruların tümünü cevaplamış olmakla övünüyor.

Harekete geçmek, uzun uzadıya düşünmekten daha verimli olabiliyor.

Açıklama:

-mAk eki; övün-, suçla- gibi bazı fiillerle kullanıldığında üzerine -(y)lA edatını alarak
zarf işlevinde bulunur:
Soruların tümünü cevaplamış ol-makla övünüyor.

Doğru Cevap: D

Soru 13

İyelik ekli -ma yapıları, özne tamamlayıcısı olarak kullanılabilir. Aşağıdaki cümlelerden hangisi buna örnektir?

Sorun, Ayşe’nin gittiği okuldan hoşlanmaması.

8.30’da havaalanında olmamız gerekiyor.

Bunu anlayışla karşılamanız gerekiyor.

Bu kalabalıkta onu aramanın bir faydası olmayacak.

Ödevlerimi düzenli yapmaya çalışıyorum.

Açıklama:

İyelik ekli -mA yapıları
Bu yapılar özne olarak kullanılır ve genellikle zorunluluk, gereklilik, neden, istenen bir
hareket veya durum, dolaylı emir, rica, öneri bildirir:
Fatma Hanım’ın üç kat merdiven çık-ması zor.
8.30’da havaalanında ol-mamız gerekiyor.
Herkesin bir hikâye anlat-ması istenmiş.
Bunu anlayışla karşıla-manız gerekiyor.
İyelik ekli yapılar, özne tamamlayıcısı olarak kullanılabilir:
Sorun, Ayşe’nin gittiği okuldan hoşlanma-ması.
İlgi ekli -mAnIn biçimi; tıpkı -mAk gibi aktivite, hareket veya genel durum bildirir:
Bu kalabalıkta onu ara-manın bir faydası olmayacak.
Yönelme ekli -mAyA biçimi, ana cümle yükleminin dolaylı tümleç istediği durumlarda görülür. başla-, karar ver-, devam et-, çalış- fiilleri yönelme ekli fiilimsi ister:
Ödevlerimi düzenli yap-maya çalışıyorum.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Aşağıdaki eklerden hangisi hem isimfiil hem sıfatfiil işleviyle kullanılabilen ekler arasında sayılmaktadır?

-ma

-yış

-mak

-mekten

-yacak

Açıklama:

-DXK ve -(y)AcAK
Türkçenin geleneksel dilbilgisi kitaplarında -DXK ve -(y)AcAK ekleri, sadece sıfatfiil
ekleri arasında sayılırlar. Ancak işlev açısından bakıldığında her zaman bir ismi nitelemedikleri, doğrudan ana cümle yüklemine bağlanabildikleri için isimfiil ekleri arasında da ele alınmaları gerektiği görülmektedir:
Fakat bu anların çabucak geç-eceğini biliyordu.
Bütün isimfiil eklerinin birbirinin yerine kullanılama-dığı görülmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisinde sözlüksel açıdan sıfatfil eki almış bir sözcük bulunmaz?

Bakmadık yer kalmadı.

İyi bir gelir elde ediyor.

Salgın hastalıklar arttı.

Arabanın silecekleri çalışmıyor.

Okuryazar oranı artmalı.

Açıklama:

Sözlüksel Açıdan Sıfatfiil Ekleri
Sıfatfiil eklerinin kalıcı (sözlüksel) isimler türetmeleri, işlekliği her ek için aynı düzeyde
olmasa da oldukça yaygın bir durumdur:
gelir “kazanç”
gider “masraf ”
bilgisayar
okuryazar
uyurgezer
Sönmez, Yılmaz (özel isim)
tanıdık “tanınan, bilinen, arkadaş”
bildik “tanınan, bilinen”
gelecek “istikbal”
silecek “arabalarda camları silmeye yarayan alet”
geçmiş “mazi”
-(y)An eki, kalıcı isimler türetme açısından çok işlek değilse de kır-an “salgın hastalık”
gibi örneklerden söz edilebilir. Ayrıca tamlayan, tamlanan örneklerinde görüldüğü gibi
terim türetmede daha işlektir.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Aşağıdaki sıfatfiil örneklerinden hangisi öbek yapı açısından sıfatfillere örnektir?

Bilgisayar

Bilir kişi

Uyurgezer

Okuryazar

Gelir

Açıklama:

Öbek Yapı Açısından Sıfatfiil Ekleri
Sıfatfiillerin en yaygın işlevlerinden biri de, yukarıda sözü edildiği gibi, fiilleri sıfatlaştırarak sıfat tamlamaları içinde niteleyen öge olarak kullanılmalarını sağlamaktır. -DXK, bu
açıdan çok işlek değildir; ancak olumsuz biçimi daha yaygındır:
tanıdık (adam)
bakmadık (yer kalmadı)
geçmiş zaman
gelecek yıl
gülen ayva
ağlayan nar
akar (su)
bilir (kişi)

Doğru Cevap: B

Soru 17

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfatfillerin oluşturduğu bağımlı cümle ana cümlenin öznesi görevindedir?

Yasak Şehir, Pekin’in en iyi korunmuş tarihî bölgesidir.

Kararmış yağmur bulutları gökyüzünü kaplamıştı.

Görevliler kirlenmiş örtüleri değiştirdiler.

Erken çöken akşamla birlikte kendileri için ayrılmış otele döndüler.

Geçmiş bir konuyu tartışmaya gerek yoktu.

Açıklama:

-mXş
-mXş ekli sıfatfiillerin oluşturduğu bağımlı cümleler; ana cümlenin yüklemi, öznesi,
nesnesi ve dolaylı tümleci olabilirler:
Yasak Şehir, Pekin’in en iyi korunmuş tarihî bölgesidir. (yüklem)
Kararmış yağmur bulutları gökyüzünü kaplamıştı. (özne)
Görevliler kirlenmiş örtüleri değiştirdiler. (nesne)
Erken çöken akşamla birlikte kendileri için ayrılmış otele döndüler. (dolaylı tümleç)

Doğru Cevap: B

Soru 18

Bazı zarffiiller üzerlerine durum ekleri alır ve/veya kendilerinden sonra bir kelime gelir. Aşağıdakilerden hangisi buna örnektir?

Güle güle git.

Gelince görüşürüz.

Ağlayarak annesine oyuncak aldırdı.

Sorduğunda cevap vermedi.

Koşarak oradan uzaklaştı.

Açıklama:

Zarffiillerin Yapısal Özellikleri
Zarffiil ekleri, isimfiil ve sıfatfiil ekleri gibi sınırlı sayıda değillerdir; çok farklı anlam ilişkileri kuran çok sayıda zarffiil eki vardır. Bunlardan -(y)A, -(y)ArAk, -(y)XncA gibi bazı zarffiil ekleri fiillere doğrudan eklenebilir:
-(y)A: gül-e gül-e git-
-(y)XncA: gel-ince görüş-
-(y)ArAk: ağla-y-arak gitBazıları ise üzerlerine durum ekleri alır ve/veya kendilerinden sonra bir kelime gelir:
-DXğX-ndA: sor-duğu-n-da cevap ver-
-(y)AlI: gid-eli beri arama

Doğru Cevap: D

Soru 19

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bulunan zarffiil karşıtlık ilişkisi kurma anlamında kullanılmıştır?

Kendisi herhangi bir şey yapmadığı gibi yapılanları da bozuyordu.

Ertesi gün aynı saatte buluşmak üzere ayrıldılar.

Sorumluluklarını yerine getirmediği hâlde takdir edilmeyi bekliyor.

En kısa zamanda teslim etmek koşuluyla kitabı ödünç alabilirsin.

Ali okula devam etmediğine göre bölümünü sevmiyor demek ki.

Açıklama:

Zarffiiller; ayrıca, bir de anlamını karşılayabilirler:
Kendisi herhangi bir şey yapmadığı gibi yapılanları da bozuyordu.
Karar verme, sözleşme işlevinde bulunabilirler:
Ertesi gün aynı saatte buluşmak üzere ayrıldılar.
Karşıtlık ilişkisi kurabilirler:
Sorumluluklarını yerine getirmediği hâlde takdir edilmeyi bekliyor.
Zarffiiller koşul koyma anlatabilirler:
En kısa zamanda teslim etmek koşuluyla kitabı ödünç alabilirsin.
Zarffiillerin en yaygın işlevi, -(y)Xp ve -(y)ArAk ekleriyle gerçekleştirilen bağlama işlevidir:
Pekin’de kaç gün kalacağını öğrenip/öğrenerek derslerini ona göre planlamıştı.
Çıkarım bildirebilirler:
Ali okula devam etmediğine göre bölümünü sevmiyor demek ki.

Doğru Cevap: C

Soru 20

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde zarffiil fiilin gerçekleştirildiği araç’ı gösterme görevindedir?

Her gün bir tane sunmak suretiyle konferanslarını tamamladı.

En küçük bir şikâyette bulunmaksızın görevini yerine getiriyordu.

Çalıştığın oranda başarılı olursun.

Herkesin toplantıya katılabilmesi için uygun bir saat arıyordu.

Dışarıda durulamayacak kadar keskin bir soğuk vardı.

Açıklama:

Yine zarffiillerin en yaygın işlevlerinden olan tarz bildirme için çok sayıda ekten söz
edebiliriz:
-(y)A … -(y)A, -(y)ArAk, -(A)r/-(X)r gibi, -(A/I)rcAsIna, -mXş gibi, -mXşçAsInA,
-DXğX/-(y)AcAğX/-mAsI gibi, -mAdAn, -mAksIzIn.
En küçük bir şikâyette bulunmaksızın görevini yerine getiriyordu.
-(y)ArAk, -mAk suretiyle, -mAklA gibi yapılar fiilin gerçekleştirildiği araç’ı gösterebilirler:
Her gün bir tane sunmak suretiyle konferanslarını tamamladı.
-DXkçA, -DXğX oranda/nispette/ölçüde gibi zarffiiller oran belirtebilirler:
Çalıştığın oranda başarılı olursun.
-mAk için, -mAsI için, -mAyA yapılı zarffiiller; amaç göstermek için yaygın olarak kullanılırlar:
Herkesin toplantıya katılabilmesi için uygun bir saat arıyordu.
Karşılaştırma veya miktar bildirmek için -(y)AcAk kadar/derecede, -DXğX/-(y)AcAğI
kadar vb. zarffiil yapıları kullanılabilir:
Dışarıda durulamayacak kadar keskin bir soğuk vardı.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Eklendikleri fiili isim,sıfat veya zarf olarak kullandırabilen eklere ne ad verilir?

Tamlama ekleri

Çoğul eki

İyelik ekleri

Fiilimsi ekleri

Kaynaştırma ekleri

Açıklama:

Fiilimsi ekleri eklendikleri ismi sıfat, fiil ya da zarf olarak kullandırabilirler. Doğru yanıt 'D'.

Doğru Cevap: D

Soru 22

'Kantinden bir içecek aldı' Cümlesinde içmek fiilinden türeyen kelime hangi ne tür bir kelimedir?

Sıfat

Fiil

Zarf

İsim

Zamir

Açıklama:

İçecek kelimesi (Meşrubat) anlamında olup isim olmuştur. Yani burada fiilden isim türetilmiştir. Doğru yanıt 'D'.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde bir isimfiil bulunur?

Zamansız gidiş

Tanıdık hemşehri

Bakmadık yer

Gülen ayva

Ağlayan nar

Açıklama:

A şıkkı haricindeki ilk kelimeler ikinci kelimelerin (örneklerde isim) belirteci yani tanımlayıcısı, dolayısıyla sıfat fiilidir. 'Gidiş' kelimesi gitmekten türetilmiş bir isim fiildir. Doğru yanıt 'A'.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi bir sıfatfiil bulundurur?

Bu yürüyüş on dakikaya biter.

Geçmiş zaman olur ki bir ömre bedel...

Ayrıntılara girmekte bir beis yoktur.

Dil öğrenmek kolay mı?

Burada direksiyon çalışmak yasaktır.

Açıklama:

B şıkkındaki geçmiş kelimesi ismi nitelediğinden sıfat ve geçmek fiiilinden -miş (mxş) sıfat yapma eki yani sıfatfiil'dir. Diğer örnekler isimfiildir. Doğru yanıt 'B'.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Zarffiil eklerinin iki ögesi de fiil ise birleştikleri görülebilmektedir.
Aşağıdakilerden hangisi buna bir örnektir?

Yelkovan tam yarımı gösteriyordu.

Amcabey arkamdan bağırdı.

Başçavuş 'Şu parayı lütfen alıver' dedi.

Hasan Emmi Karasaban'ı kendi çekti.

Usuldan Kuzudişi atıştırıyordu.

Açıklama:

Aradığımız asıl kelime ikik fiilden oluşmuş bir bileşik zarf fiildir. Bu da c şıkkındaki 'alıver' kelimesidir. Doğru yanıt 'C'.

Doğru Cevap: C

Soru 26

'Çocuk bahçeden koşarak geçti.' cümlesindeki 'koşarak' kelimesinin türü nedir?

İsimfiil

Sıfatfiil

Zarffiil

Bağlaç

Sıfat

Açıklama:

'koşarak' kelimesi geçmek fiilini niteliyor, öyleyse zarftır. Koşmak fiilinden - arak ekleri ile türetüldiğinde bu ekler zarffiil ekleridir. Doğru yanıt 'C'.

Doğru Cevap: C

Soru 27

Aşağıdaki fiilimsilerden hangisi dilek şart kipi özelliği göstermemektedir?

Sen gülünce güller açar.

Ağlayarak gidersen işin rast gitmez.

Akacak kan damarda durmaz

Artık sen gelince görüşürüz.

Sana sorulduğunda cevap ver.

Açıklama:

C şıkkındaki 'akacak kan' dilek şart belirten bir fiilimsi değildir. Doğru yanıt 'C'.

Doğru Cevap: C

Soru 28

'Telefonumu kaybettim, bakmadık yer bırakmadım ama bulamadım.' Cümlesindeki 'bakmadık' ne tür bir kelimedir?

Sıfatfiil

İsimfiil

Zarffiil

Edat

Eylem

Açıklama:

'Bakmadık Yer' tümcesinde yer isim olduğu için 'bakmadık' kelimesi kökü bakmak olan ve sıfat durumuna getirilmiş bir fiilimsi yani sıfat fiildir. (-DXK ekleriyle).Doğru yanıt 'A'.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil özne görevinde kullanılmıştır?

Güç durumda kalanlara yardım ederdi.

Hatırımızı soranlara da selam olsun.

Düşküne yardım eden fakir olmaz.

Bugün gelenleri daha önce hiç görmemiştim.

Halasının hastalığını, geri dönenlerden öğrenmişti.

Açıklama:

'Düşküne yardım eden' Özne grubu olup (-en, -an) sıfat-fiil eki kullanılmıştır. Doğru yanıt 'C'.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Aşağıdaki fiilimsilerden hangisi diğerlerinden farklıdır?

Halbuki inanılacak şey değildi.

Bilinmedik tarihlerden bir eserdir Göbeklitepe.

Trende unutulan eldivenler çöpe atıldı.

Yağmurun yaklaştığını gösteriyordu kararmış bulutlar.

Bu yoldan her gidişinde onu hatırlıyordu.

Açıklama:

ilk dört şıkta sıfat fiil vardır. Gidiş kelimesi ise isim-fiildir. Doğru yanıt 'E'.

Doğru Cevap: E

Soru 31

İsimfiillerle kurulan yan cümleler
Sıfatfiilerle kurulan yan cümleler
Zarffiilerle kurulan yan cümleler

Belirtilen yan cümlelerden hangisi özne ve nesne gibi cümlenin zorunlu öğeleridir?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

II ve III

Açıklama:

İsimfiillerle kurulan yan cümleler, özne ve nesne gibi zorunlu ögelerdir ama sıfatfiiller ve zarffiillerle kurulan yan cümleler seçimliktir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

'Dedem, benim İstanbul'a gitmemi istemiyor.' ifadesindeki yan cümlenin türü aşağıdakilerden hangisidir?

Zarffiil yan cümlesi

Sıfatfiil yan cümlesi

İsimfiil yan cümlesi

Koşul yan cümlesi

Yönelme yan cümlesi

Açıklama:

İsimfiil ekleri, fiillerin veya fiillerin gösterdiği oluşun adını yaparlar: gel-mek, gel-me, gel-iş vb.

Doğru Cevap: C

Soru 33

İsimfiil eki olan -mAk aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilin yalın durumunda nesne olarak eklenmiştir?

Sen ne yapmak istiyorsun?

Yabancı dil öğrenmek kolay değildir.

Cevap vermekte direniyordu.

Olayın ayrıntılarını anlatmaktan vazgeçtim.

Soruların tümünü cevaplamış olmakla övünüyor.

Açıklama:

-mAk eki sadece iste- fiiline yalın durumda nesne olarak eklenebilir:
Sen ne yap-mak istiyorsun?

Doğru Cevap: A

Soru 34

İsimfiil eklerinde olam -mA aşağıdaki cümlelerin hangisinde aldığı iyelik eki ile öznenin tamamlayıcısı olarak kullanılmıştır?

8.30'da havaalanında olmamız gerekiyor.

Herkesin bir hikaye anlatması istenöiş.

Bunları düşünmenin artık bir yararı yok.

Müdür toplantıya sizin de katılmanızı rica ediyor.

Sorun, Ayşe'nin gittiği okuldan hoşlanmaması.

Açıklama:

İyelik ekli yapılar, özne tamamlayıcısı olarak kullanılabilir:Sorun, Ayşe’nin gittiği okuldan hoşlanmaması.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Aşağıdaki fiilimsi eklerinden hangisi işlev açısından bakıldığında her zaman bir ismi nitelemedikleri, doğrudan ana cümle yüklemine bağlanabildikleri için isimfiil ekleri arasında da ele alınabilir?

-(y)Xp

-(y)AcAK

-(y)Xş

-(y)An

-(y)A

Açıklama:

Türkçenin geleneksel dilbilgisi kitaplarında -DXK ve -(y)AcAKekleri, sadece sıfatfiil ekleri arasında sayılırlar. Ancak işlev açısından bakıldığında her zaman bir ismi nitelemedikleri, doğrudan ana cümle yüklemine bağlanabildikleri için isimfiil ekleri arasında da ele alınmaları gerektiği görülmektedir:
Fakat bu anların çabucak geç-eceğini biliyordu.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Can arabayı sürüşünü unuttu.
Can arabayı sürdüğünü unuttu.
Can arabayı sürmeyi unuttu.

cümelelerinden hangisi ya da hangileri devinim cümlesidir?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

II ve III

Açıklama:

İlk cümle yüklemin gösterdiği eylem gerçekleşmiş olduğu için olgu cümleciği, ikinci cümle ise eylem gerçekleşmemiş olduğu için devinim cümleciği olarak adlandırılmaktadır. Buna göre -DXK, -(y)Xş, -(y)AcAK ekleri; olgu cümleciği ekleri, -mA, -mAk ekleri de devinim cümleciği ekleri olarak adlandırılır (Özsoy-Balcı-Turan, 2012).

Doğru Cevap: C

Soru 37

Aşağıdaki ifadelerden hangisinde sifatfiil kullanılmıştır?

Kitap okumak istiyorum.

Türkçe konuşmasını biliyor mu?

Buradan her geçişimde seni hatırlıyorum.

Geleni tanımıyoruum.

Koşarak benden uzaklaştı.

Açıklama:

Sıfatfiilin gösterdiği niteliğin, nitelenen isimden daha önemli olduğu durumlarda ni-telenen isim ögesi düşebilir ve bu durumda sıfatfiil ekli yapı tek başına kullanılabilir, isim-lerin alabildiği her ekialabilir:Gelen adamı tanıyorum. >Gel-eni tanıyorum.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Aşağıdaki kelimelerden hangisi sıfatfiil eklerinin kalıcı (sözlüksel) isim türetenleri arasında gösterilemez?

Gelir

Okuryazar

Tanıdık

Gelecek

Gülüş

Açıklama:

İsimfiil ekleri, fiillerin veya fiillerin gösterdiği oluşun adını yaparlar: gel-mek, gel-me, gel-iş vb.
Sözlüksel Açıdan Sıfatfiil EkleriSıfatfiil eklerinin kalıcı (sözlüksel) isimler türetmeleri, işlekliği her ek için aynı düzeyde olmasa da oldukça yaygın bir durumdur:
gelir “kazanç”gider “masraf ”
bilgisayar
okuryazar
uyurgezer
Sönmez, Yılmaz(özel isim)
tanıdık “tanınan, bilinen, arkadaş”bildik “tanınan, bilinen”
gelecek “istikbal”
silecek “arabalarda camları silmeye yarayan alet”
geçmiş “mazi”

Doğru Cevap: E

Soru 39

Sıfatfiil ekinin başka ek ya da kelimelerle genişleyerek zarffiil eklerine geliştiğinin örneği aşağıdaki fiilimsilerin hangisinde görülmektedir?

Geldiği zaman

Gören insan

Geliş hızı

Gördüğü tablo

Kirlenmiş örtüler

Açıklama:

Sıfatfiil eklerinin bir başka özelliği, başka eklerle veya kelimelerle genişleyerek zarffiil eklerine gelişebilmeleridir:
gel-diğinde
gel-diği zaman
gel-eceği zaman
yap-tıktan sonra

Doğru Cevap: A

Soru 40

Aşağıdaki zarffiilerinden hangisi iyelik eki almamıştır?

Uçağa bineceği sırada

Geldikten sonra

Kapıda karşılaştığımız zaman

Görüşmesi için

Sorduğunuzda

Açıklama:

Zarffiiller arasındaki en önemli yapısal ayrım, bazılarının kişiyi gösteren ekleri alma-sı, bazılarının ise alamamasıdır. -DXK+edat, -(y)AcAk+edat ve -mA+edat yapısındaki zarffiiller; kişi gösteren ekler (iyelik) alabilir. Ancak -DXkçA ve -DXktAnsonra yapıları içinde iyelik alamazlar:
kapıda karşılaş-tığı-mız zaman
uçağa bin-eceği-niz sırada
görüş-me-si için
yaklaş-tıkça
geldik-ten sonra

Doğru Cevap: B

Soru 41

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim-fiil vardır?

Bu yaz tatile gitmediler.

Spor yapmayı seviyor.

Akşam bize misafir gelecek.

Dürüstlük her zaman insana saygınlık kazandırır.

Toplumlar sevgi ve dayanışmayla gelişir.

Açıklama:

"Spor yapmayı seviyor." cümlesinde bulunan "yapmayı" kelimesi isim-fiildir. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 42

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil vardır?

Bu yolda yürüyüş iyi oluyor.

Akşam olunca oyunlarımız biterdi.

Bilerek sana doğruyu söylemedi.

Gelecek bahar burası daha şirin olacak.

Arkadaşım uzun yıllar Ankara'da yaşadı.

Açıklama:

"Gelecek bahar burası daha şirin olacak." cümlede geçen "gelecek" kelimesi "bahar" kelimesini nitelemektedir. Yapım eki alarak sıfat-fiil olmuştur. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 43

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi vardır?

Bensiz bu işleri de yapabilirsin.

Düzenli hayat seni rahat ettirir.

Çevre bilincini öğrencilerimize kazandırmalıyız.

Seyircileri erkenden salona aldılar.

Arkadaşlarını gülümseyerek selamladı.

Açıklama:

"Arkadaşlarını gülümseyerek selamladı." cümlede geçen "gülümseyerek" kelimesi fiilimsidir. (zarf-fiil) Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi yoktur?

Sevdiğim öğretmenlerimi saygıyla hatırlıyorum.

Onu ilk gördüğümde hemen tanımıştım.

İlkokul arkadaşlarını hatırlıyor.

Koşar adımlarla merdivenleri çıktı.

Bu işler giderek karmaşık bir hal alıyor.

Açıklama:

"İlkokul arkadaşlarını hatırlıyor." cümlede fiilimsi yoktur. "ilkokul ve arkadaşlarını" kelimeleri "isim", "hatırlıyor" kelimesi ise fiildir. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 45

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla fiilimsi vardır?

Sabah uyanınca hemen annesini aradı.

Oğluyla deniz kenarında uzun bir yürüyüş yaptılar.

Başarı, istekli ve düzenli bir çalışmayla gerçekleşir.

Ödevlerini bitirdiğinde içinde bir rahatlama hissi oldu.

Bu soğuk kış günlerinde yaz güneşini hayal etti.

Açıklama:

"Ödevlerini bitirdiğinde içinde bir rahatlama hissi oldu." cümlede geçen "bitirdiğinde" ve "rahatlama" kelimeleri fiilimsidir. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 46

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf-fiil vardır?

Uzun yıllardan sonra okulunu görünce çok heyecanlandı.

Gözlerini yanan muma çevirdi.

Çocuğun bakışı yaşlı kadını derinden etkilemişti.

Sabah serinliğiyle tarlaya çalışmaya gittiler.

Uzun süren yolculuk onları yorgun düşürmüştü.

Açıklama:

"Uzun yıllardan sonra okulunu görünce çok heyecanlandı." cümledeki "görünce" kelimesi zarf-fiildir. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 47

"Bu fabrikanın açılması, çevre kirliliğine neden oldu". Cümlede gecen "açılması" kelimesi ne çeşit bir kelimedir?

İsim

Sıfat

Zarf-fiil

Bağlaç

İsim-fiil

Açıklama:

"Bu fabrikanın açılması, çevre kirliliğine neden oldu." Cümlede geçen "açılması" kelimesi isim-fiildir. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 48

"İnsan sağ iken bilinmezse, ölünce hiç bilinmez."
Yukarıdaki birleşik cümlede bulunan yan cümlenin yüklemi aşağıdakilerden hangisidir?

sağ iken

insan

hiç

bilinmezse

bilinmez

Açıklama:

"İnsan sağ iken bilinmezse, ölünce hiç bilinmez." Cümlenin yan cümlesi "İnsan sağ iken bilinmezse" dir. Bu yan cümlenin yüklemi "bilinmezse" dir. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 49

Aşağıdakilerin hangisinde birleşik cümle yoktur?

Ağılda oğlak doğsa, yazıda otu biter.

Doğanın bu güzelliği herkesi büyülemişti.

Sizi diğerlerine göre anlamak daha zor.

Kafasını öyle bir çarptı ki bayılacak sandım.

Amcan, yarın bize uğrarsa gideceğiz.

Açıklama:

"Doğanın bu güzelliği herkesi büyülemişti." Cümle, basit cümledir; çünkü fiilimsi yoktur.Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 50

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim-fiil vardır?

Bu beceri, giderek gelişiyor.

Büyüklerine değer veren nesiller yetiştirmeliyiz.

Akşamın serinliği insanlarda bir rahatlama hissi uyandırmıştı.

Sıkıntısını anlayınca ona hak verdi.

İşe giderken eski bir arkadaşını gördü.

Açıklama:

"Akşamın serinliği insanlarda bir rahatlama hissi uyandırmıştı." Cümlede geçen "rahatlama" kelimesi "isim-fiildir. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 51

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bağımlı cümle yoktur?

Bütün her şeyi unutup yeni bir hayata başlamak istiyordu.

Yatarken ışıkları söndürmeyi unutma.

Böyle bir kazadan sağlam çıkabildiyse verilmiş sadakası varmış.

Evimiz kutu gibi küçücük bir evdi.

Ben de sizinle tatile gelmeyi düşünüyordum.

Açıklama:

Diğer yapım eklerinden farklı olarak bir fiil, fiilimsi eklerinden birini aldığı zaman fiillere özgü yüklem olma gücünü kaybetmez. Bu nedenle adı geçen ekler, sonuna eklendikleri fiili ona bağlı olan diğer ögelerle birlikte değiştirirler. Fiilimsi ekleri bu yönleriyle kalıcı (sözlüksel) isimler yapmaktan çok cümlelerin isim, sıfat ve zarf olarak kullanılmalarını sağlar ve bağımlı cümleler kurmaya yararlar.
Bütün her şeyi unutup (zarf) yeni bir hayata başlamak istiyordu. = Bağımlı cümle
Yatarken (zarf) ışıkları söndürmeyi unutma = Bağımlı cümle
Böyle bir kazadan sağlam çıkabildiyse verilmiş (sıfat) sadakası var demek = Bağımlı cümle
Ben de sizinle tatile gelmeyi (isim) düşünüyordum.= Bağımlı cümle
D seçeneğinde fiilimsi eklerinden biriyle yapılma bir fiil yoktur. Dolayısıyla bağımlı cümle yoktur.

Doğru Cevap: D

Soru 52

"Fiilimsi ekleri, fiillerden isim soylu kelimeler türetir." Aşağıdaki cümlelerden hangisinde fiilimsi ek vardır?

Sonbahar, kuşlar ve grimsi gökyüzü...

Vermek istemeseydi, istemek vermezdi.

Aldım ondan istediğim şeyi.

Katip arzu halım yaz yare böyle.

Kerem et, aklından çıkarma beni

Açıklama:

-mek, -mak ekleri gelerek fiili isim yapan sözcükler B seçeneğindeki yer almaktadır. Doğru seçenek B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 53

Aşağıdakilerin hangisi fiilimsi eklerinden biriyle yapılmış birleşik bir cümledir?

Meçhûle giden bir gemi kalkar bu limandan

Bil ki virane saray bir gün elinden gidecek

Destanlar milli kültürümüzü ve tarihimizi anlatır.

Buraya en son ne zaman geldiniz?

Anadolu’nun dört yanı medeniyetin beşiğidir.

Açıklama:

"Meçhûle giden bir gemi kalkar bu limandan" cümlesinde 'giden' sıfat fiil içerir ve bir yan cümlecik oluşturur. Bu sebeple birleşik bir cümledir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 54

Aşağıdaki fiilimsi eklerden hangisi çekim eki ile gerçekleştirilmemiştir?

Geleceğini bilseydim gitmezdim.

Koşmak bu havada iyi gelecek.

Gitme, kal diyemem sana.

Gördüklerime inanamadım.

Kazandıklarınla yaşa yaşayabilirsen.

Açıklama:

Kazandıklarınla kelimesi fiili kazan-mak, kazan-dık yapım eki olur. Doğru seçenek E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisinde sıfatfiil bir ek vardır?

Gelen araba boştu.

Aramazsan arama.

Gitme kal diyemem sana

Açtırma ağzımı şimdi.

Yemeğini yedin mi?

Açıklama:

Gelen araba da gelmek fiilinden türetilen gelen sözcüğü sıfatfiildir. Doğru seçenek A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisinde zarf fiil vardır?

Kapatmamı ister misin?

Geldi gelmekte olan.

Koşarak ayrıldı yanımdan.

Uslu durmazsan ısırırım seni.

Olmak ya da olmamak tüm mesele bu.

Açıklama:

Koşarak ayrıldı yanımdan cümlesinde zaarffiil vardır. Doğru seçenek C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 57

"İsim fiil eki aldığı halde ve fiilimsi olma kriterlerine uygun olduğu halde kalıplaşarak bir varlığın kavramın adı olan sözcükler vardır. Bunlar fiilimsi olarak kabul edilmezler." Aşağıdakilerden hangisi bunu örnekler?

Flüt çalmayı bu kadar çok seveni hiç görmemiştim.

Merak ettiğiniz bilgileri giriş kattaki danışmadan öğrenebilirsiniz

Evin her tarafını güzelce temizlemenizi istiyorum.

Oturuşu ile herkesin dikkatini üzerine çekti.

Mektup yazmak onun için huzur verici bir şeydi.

Açıklama:

"Merak ettiğiniz bilgileri giriş kattaki danışmadan öğrenebilirsiniz." cümlesindeki 'danışma' kelimesi -ma isim fiil eki almış olmasına rağmen zaman içinde kalıplaşmış durumdadır. Doğru cevap B'dir.
Diğer seçeneklerdeki cümlelerde isim fiil eki almış kelimeler: 'Flüt çalmayı bu kadar çok seveni hiç görmemiştim.' 'Evin her tarafını güzelce temizlemenizi istiyorum.' 'Oturuşu ile herkesin dikkatini üzerine çekti.' 'Mektup yazmak onun için huzur verici bir şeydi.'

Doğru Cevap: B

Soru 58

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde sıfatfiil bulunmaktadır?

Gitmedik yer kalmadı.

Çalma onun kapısını.

Çalışmanı yaptın mı?

Huzurumuz kalmadı artık.

Kitap okuma saati.

Açıklama:

Gitmedik yer kalmadı cümlesinde sıfat fiil vardır. Doğru seçenek A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 59

Zarffiile örnek aşağıdakilerden hangisidir?

Gelen araba o mu?

Koşan kız sensin.

Yürüyerek koşma.

Uçmak hayalim.

Yürüme mesefasinde.

Açıklama:

Fiili niteleyen fiilimsi ekli sözcük C seçeneğindeki vardır.

Doğru Cevap: C

Soru 60

Hem isimfiil hemde zarf fiil olan cümle aşağıdakilerden hangisidir?

Akşama işimiz var.

İsimsiz kahramanları var bu işin.

Gelmek istiyorsan koşarak gel.

Üzülme, korkma ve utanma.

Yaptıklarıyla örnek oluyor.

Açıklama:

Gelmek isimfiil, koşarak ise zarffiil. Doğru seçenek C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 61

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde -ma eki diğerlerinde farklı bir işlevde kullanılmıştır?

Tatile çıkmayı bu yıl oldukça istiyordum.

Hafta sonu balık tutmaya gideceğiz.

Suçsuz olduğumu kanıtlamaya çalışıyorum.

Bu saatte herkes uyuyor, ortalığı toplama.

Resim yapmaya öğretmenlerimin teşvikiyle başlamıştım.

Açıklama:

"Tatile çıkmayı bu yıl oldukça istiyordum." "Hafta sonu balık tutmaya gideceğiz." "Suçsuz olduğumu kanıtlamaya çalışıyorum." "Resim yapmaya öğretmenlerimin teşvikiyle başlamıştım." cümlelerindeki koyu yazılmış kelimelerdeki -ma ekleri isim fiil ekleridir. Fakat "Bu saatte herkes uyuyor, ortalığı toplama." cümlesindeki 'toplama' kelimesindeki -ma eki olumsuzluk ekidir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 62

I. -mAk isimfiil eki; ilgi, iyelik ve çoğul eklerini almamasıyla diğerlerinden ayrılır.
II.İsimfiil ekleri, fiillerin veya fiillerin gösterdiği oluşun adını yaparlar.
III. Sıfatfiillerin temel işlevleri;sözlüksel açıdan, öbek yapı açısından, cümle açısından olmak üzere ele alınabilir.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri fiilimsi eklerle ilgili doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Tüm ifadeler doğrudur. Doğru seçenek E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 63

"Zarffiiller; ayrıca, bir de anlamını karşılayabilirler"
Aşağıdakilerden hangisi bu anlamı taşır?

Bir şey yapmadığı gibi yapılanları da bozuyor.

Yaptıklarımın karşılığı bu muydu?

Astığın çamaşırları topladın mı?

Attıkları mesaj sizce de uygun mu?

Ama diye birşey söyleme bana!

Açıklama:

A seçeneğindeki ifadede zarf fiil o anlamı karşılamaktadır. Doğru seçenek A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 64

Aşağıdakilerden hangisinde sıfat fiil bulunmaktadır?

Katma değer vergisi

Uyurgezer kardeş

İlmek ilmek dokumak

Yazışarak konuşmak

Gelip istemek

Açıklama:

Uyurgezer kardeş sıfatfiildir. Doğru seçenek B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 65

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde -dXk ve -(y)AcAK eklerini alan yan cümle ana cümlenin nesnesi durumundadır?

Zor zamanlardan geçtiğimiz bir gerçek.

Bu kadar kısa sürede geleceğine inanmamıştım.

Onu ikna etmenin kolay olmayacağına inanıyorum.

Ömrünü dört duvar arasında geçirdiği anlaşılıyordu.

Eski halinden eser kalmadığını görüyordum.

Açıklama:

"Zor zamanlardan geçtiğimiz bir gerçek." = özne
"Onu ikna etmenin kolay olmayacağına inanıyorum." = dolaylı tümleç
"Ömrünü dört duvar arasında geçirdiği anlaşılıyordu." = özne
"Bu kadar kısa sürede geleceğine inanmamıştım." = dolaylı tümleç
"Eski halinden eser kalmadığını görüyordum." cümlesinde -dXk ekini alan 'kalmadığı' kelimesinin içinde bulunduğu yan cümle ana cümlenin nesnesidir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 66

Aşağıdaki sıfatfiil cümlelerinin hangisinde nitelenen isim ögesi düşürülmüştür?

Sanatçının hiç yayımlanmamış öyküleri ortaya çıktı.

Alışverişlerinde hep bilinir markaları tercih ederdi.

Programa katılacaklar adlarını bana yazdırsın.

Durakta durmayan otobüsün şoförünü şikâyet etti.

Yan daireye taşınan komşumuzla çok iyi anlaştık.

Açıklama:

Sıfatfiilin gösterdiği niteliğin, nitelenen isimden daha önemli olduğu durumlarda nitelenen isim ögesi düşebilir ve bu durumda sıfatfiil ekli yapı tek başına kullanılabilir, isimlerin alabildiği her eki alabilir. 'Programa katılacaklar adlarını bana yazdırsın.' cümlesinde 'kişiler' ismi cümleden düşerek -acak sıfat fiil eki alan 'katılacaklar' kelimesi tek başına kullanılmıştır ve isimlerin alabildiği çoğul ekini almıştır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 67

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat fiil eki almış yan cümle ana cümlenin öznesi konumundadır?

Dün geceden sonra olası senaryoları değerlendirmeliyiz.

Sonuçlarına bakılacak hastalar sırada beklemesin.

Ödenmemiş hesapları ay sonunda getiriyordu.

Ağlayan gözlerle bana bakıyor ancak konuşmuyordu.

Her fırsatta unutulmaz filmler arşivinden bahsederdi.

Açıklama:

"Dün geceden sonra olası senaryoları değerlendirmeliyiz." = nesne
"Ödenmemiş hesapları ay sonunda getiriyordu." = nesne
"Ağlayan gözlerle bana bakıyor ancak konuşmuyordu." = zarf tümleci
"Her fırsatta unutulmaz filmler arşivinden bahsederdi." = dolaylı tümleç
"Sonuçlarına bakılacak hastalar sırada beklemesin." cümlesinde -acak sıfat fiil ekini almış 'bakılacak' kelimesinin içinde bulunduğu yan cümle ana cümlenin öznesidir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 68

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat fiil yoktur?

Erken çöken akşamla birlikte kendileri için ayrılmış otele döndüler.

Dün akşamki maçtan sonra ayakta duracak halim yoktu.

Duyulan sesler işlerin hiç de iyi olmadığını gösteriyordu.

Tanıdık yüzleri selamlayarak toplantıdan ayrıldım.

Babamın ömrü hep bu tarlada çalışmakla geçti.

Açıklama:

"Erken çöken akşamla birlikte kendileri için ayrılmış otele döndüler." "Dün akşamki maçtan sonra ayakta duracak halim yoktu." "Duyulan sesler işlerin hiç de iyi olmadığını gösteriyordu." "Tanıdık yüzleri selamlayarak toplantıdan ayrıldım." cümlelerinde sıfat fiiller koyu yazılmış olanlardır. E seçeneğinde sıfat fiil yoktur.

Doğru Cevap: E

Soru 69

"Her gün bir tane sunmak suretiyle konferanslarını tamamladı." cümlesindeki zarf fiilin bulunduğu yan cümlenin işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

araç göstermek

amaç göstermek

karşıtlık

sözleşme

koşul koyma

Açıklama:

-(y)ArAk, -mAk suretiyle, -mAklA gibi yapılar fiilin gerçekleştirildiği araç’ı gösterebilirler: Her gün bir tane sunmak suretiyle konferanslarını tamamladı. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 70

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf fiil vardır?

Her şeyi unutup yeni bir hayata başlamak istiyordu.

Apartmanın çıkışına bekçi kulübesi yapıldı.

Belediye başkanı karma resim sergisinin açılışını yaptı.

Yazdığım roman okuyucu tarafından beğenilmişti.

Yoldaki çukurların kapatılmayışı trafiği felç etti.

Açıklama:

"Her şeyi unutup yeni bir hayata başlamak istiyordu" cümlesindeki 'unutup' kelimesi zarf fiil eki almıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 71

Fiilimsiler ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Fiilimsi ekleri, fiillerden isim soylu kelimeler türetir.

İsimfiillerle kurulan yan cümleler, özne ve nesne gibi zorunlu ögelerdir

Sıfatfiiller ve zarffiillerle kurulan yan cümleler seçimliktir

İsimfiil yan cümleleri isimleri nitelerler.

Zarffiil yan cümleleri fiilleri ve cümleleri nitelerler.

Açıklama:

Fiilimsi ekleri, fiillerden isim soylu kelimeler türetir. İsimfiillerle kurulan yan cümleler, özne ve nesne gibi zorunlu ögelerdir ama sıfatfiiller ve zarffiillerle kurulan yan cümleler seçimliktir. Sıfatfiil yan cümleleri isimleri, zarffiil yan cümleleri ise fiilleri ve cümleleri nitelerler. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 72

I. Her fiile eklenebilirler.
II. Tüm isim-fiil ekleri isimlerin aldığı her eki alabilir.
III. Fiillerin veya fiillerin gösterdiği oluşun adını yaparlar.
Yukarıda isimfiillerle ilgili verilen bilgilerden hangisi veya hangileri doğrudur?

Yalnız II

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

İsimfiil ekleri, fiillerin veya fiillerin gösterdiği oluşun adını yaparlar. Her fiile eklenebilirler. -mAk isimfiil eki; ilgi, iyelik ve çoğul eklerini almamasıyla diğerlerinden ayrılır. Bu nedenle doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 73

Aşağıdakilerden hangisi diğerlerinden farklı bir fiilimsi içermektedir?

Er Ryan'ı Kurtarmak

Ruhların Kaçışı

Geleceğe Dönüş

Beklenmeyen Şahit

Kapışma

Açıklama:

Beklenmeyen şahit tamlaması sıfat-fiil içermektedir. Diğer seçeneklerde ise isimfiil örneklerini (-mAk, -mA ve -(y)Xş) görmekteyiz. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 74

I. Bitimsiz cümleler kurabilirler.
II. Kalıcı isimler türetebilirler.
III. Birleşik fiiller kurarlar.
IV. Fiilleri sıfatlaştırabilirler.
Sıfat-fiillerle ilgili verilen bilgilerden hangileri doğrudur?

II ve IV

I, II ve III

I, II ve IV

I, III ve IV

II, III ve IV

Açıklama:

Sıfat-fiiller, bitimsiz cümleler kurabilir, kalıcı isimler türetebilir ve fiilleri sıfatlaştırabilir. Birleşik fiiller kurmak zarf-fiillere ait bir özelliktir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 75

Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Bülbülü Öldürmek - İsimfiil

Çöküş- İsimfiil

Affedilmeyen- Sıfatfiil

Gün Batmadan- Zarffiil

İki Gönül bir Olunca- Sıfatfiil

Açıklama:

-(y)XncA eki zarffiil eklerinden biridir. O nedenle doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 76

"Yaya kaldırımında yeniden birikmeye başlayan yayalar, durmakta olan aracın içindeki sürücünün arkadaki araçlar durmadan korna çalarken ön camın ardında elini kolunu salladığını gördüler." (Körlük , Jose Saramago)
Yukarıda verilen cümle ile ilgili yapılan eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

birikmeye- isim-fiil

durmakta- sıfat-fiil

olan-sıfat-fiil

durmadan- zarf-fiil

çalarken- zarf-fiil

Açıklama:

-mak ekini alan "durmakta" isim-fiildir. Bu nedenle doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 77

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil farklı bir işlevde kullanılmıştır?

Yağmurdan dolayı silecekleri durmadan çalıştırıyordu.

Geçmişi düşünmekten bugünlerinin kıymetini bilemiyordu.

Köyün çoğu okuryazar değildi.

Şehirde hiç tanıdıkları yoktu.

Evi yanan kadına yardım eli uzattılar.

Açıklama:

Sıfatfiil eklerinin kalıcı (sözlüksel) isimler türetmeleri özelliğini ilk dört seçenekte görebilirken; E seçeneğinde sıfat olarak kullanılmaktadır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 78

Aşağıdakilerden hangisinde -mXş ekli sıfatfiilin oluşturduğu bağımlı cümle ana cümlenin farklı bir ögesidir?

İmzalanmış kağıt bir anda ortadan kaybolmuştu.

Olgunlaşmamış meyveleri yediğinden hastalandı.

Pişmiş eti ev ahalisine fırsat vermeden kedi yemiş.

Yayımlanmış tüm haberleri incelediler.

Sararmış gömleğini kuru temizlemeye verdi.

Açıklama:

-mXş ekli sıfatfiillerin oluşturduğu bağımlı cümleler; ana cümlenin farklı ögesi olabilirler. A seçeneğinde özne konumundayken diğer tüm seçeneklerde nesne konumundadır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 79

Gün boyu kapının önünde oturur; (trenlerin geçişini) seyrederdi.
Yukarıdaki cümlede ayraç içinde verilen yan cümlenin türü aşağıdakilerden hangisidir?

İsimfiil yan cümlesi

Koşul yan cümlesi

Sıfatfiil yan cümlesi

Zaman yan cümlesi

Zarffiil yan cümlesi

Açıklama:

-(y)Xş eki isimfiil eklerindendir. Bu nedenle doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 80

I. Sürekli hata yapıp özür dilemeyi huy edinmişti.
II. Şarkı söyleyerek ofiste dolaşmasına katlanamıyorum.
III. Yapılan uyarılara aldırmaksızın yere çöp atmaya devam etti.
Yukarıda verilen cümlelerden hangisi veya hangileri birleşik cümledir?

Yalnız III

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Verilen tüm cümlelerde zarf-fiil olmasından dolayı hepsi birleşik cümledir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Türkçe Biçim Bilgisi - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Ünite 2

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler