Genel Dilbilim I - Türk Dili ve Edebiyatı

Ünite 1

Soru 1

Uğraşı alanı, konuşucuların yaşı, cinsiyeti, eğitim düzeyi ve benzeri dil dışı etkenlerin dil kullanımları üzerindeki etkilerini kapsayan dilbilim alanı aşağıdakilerden hangisidir?

Edimbilim

Biçimbilim

Toplumdilbilim

Ruhdilbilim

Anlambilim

Açıklama:

Toplumdilbilimcilerin araştırma alanları konuşucuların yaşı, cinsiyeti, eğitim düzeyi ve benzeri dildışı etkenlerin dil kullanımları üzerindeki etkilerini kapsar

Doğru Cevap: C

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi dünyada konuşulan ve dilbilimciler tarafından işaretlenerek belgelendirilen dil sayısını ifade eder?

2000’den fazla

3500’den fazla

5000’den fazla

6500’den fazla

8000’den fazla

Açıklama:

Dilbilimciler dünyada konuşulan ve işaretlenen 8324 dil belgelemişlerdir (UNESCO WAL 2015)

Doğru Cevap: E

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisinde dilbilgisinin dört ana bileşeni doğru biçimde sıralanmıştır?

Anlambilim, Edimbilim, Sesbilim, Sosyodilbilim

Biçimbilim, Anlambilim, Sözdizim, Edimbilim

Ruhdilbilim, Sesbilim, Biçimbilim, Anlambilim

Sesbilim, Biçimbilim, Sözdizim, Anlambilim

Sözdizim, Edimbilim, Anlambilim, Ruhdilbilim

Açıklama:

Bir dilin dilbilgisi, sesbilim, biçimbilim, sözdizim ve anlambilim boyutunda o dilde var olan birimler ve bu birimlerin ne şekilde bir araya gelebileceğine ilişkin kuralları içerir.

Doğru Cevap: D

Soru 4

Sözcüklerin yapısını, en küçük anlam birimleri olan biçimbirimlerin özelliklerini, dağılım, birleşim ve dizilişlerini belirleyen kuralları içeren dilbilgisi bileşeni aşağıdakilerden hangisidir?

Sesbilim

Edimbilim

Anlambilim

Sözdizim

Biçimbilim

Açıklama:

Sözcüklerin yapısını, en küçük anlam birimleri olan biçimbirimlerin özelliklerini, dağılım, birleşim ve dizilişlerini belirleyen kuralları içeren bileşen biçimbilim’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi, rastlantısal olmayan, ses simgesel sözcüklerden biridir?

Yemek yemek

Bağırmak

Gülmek

Miyavlamak

izlemek

Açıklama:

Dillerde rastlantısal ve uzlaşımsal olmayan yani doğal olan sözcükler de vardır; bunlar genellikle doğadaki seslere benzeyen ses simgesel sözcüklerdir ve dilde rastlantısal sözcüklere göre sayıca daha az bulunurlar. Türkçede hışırdamak, havlamak, miyavlamak, fısıldamak gibi sözcükler sırasıyla yaprakların rüzgârda çıkardıkları sesi, köpek ve kedilerin çıkardıkları sesleri ve insanların kısık sesle konuşma eylemini yansıtan sözcüklerdir.

Doğru Cevap: D

Soru 6

Dilin yapısal birimleri ile yapıyı oluşturma düzey ve sürecini doğru biçimde gösteren sıralama aşağıdakilerden hangisidir?

Sesler, biçimbirimler, sözcükler, öbekler, tümce

Sesler, sözcükler, biçimbirimler, öbekler, tümce

Sesler, öbekler, biçimbirimler, sözcükler, tümce

Sesler, biçimbirimler, öbekler, sözcükler, tümce

Sesler, öbekler, sözcükler, biçimbirimler, tümce

Açıklama:

Doğru sıralama; “Sesler, biçimbirimler, sözcükler, öbekler, tümce” biçimindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Dil ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Sözcükleri oluşturan sesler, sözcük yapısının biçimini belirler.

Sözcüklerin anlamları, sözcüklerin göndergelerini belirler.

Bir dildeki sözcüklerin listesi o dilin sözlükçesini oluşturur.

Doğadaki sesleri yansıtan yansıma sözcükler kısmen uzlaşımsaldır.

Tümce yapısını belirleyen kuralları içeren bileşen sesbilimdir.

Açıklama:

Dilbilgisinde tümce yapısını belirleyen kuralları içeren bileşen sözdizim’dir. Tümce yapısı aşamalıdır ve özyineleyicidir.

Doğru Cevap: E

Soru 8

Çocukların dil edinimi sürecinde geçirdiği bilişsel gelişimlerinin yanında, dil bozuklukları üzerine çalışılarak afazi, disleksi gibi çeşitli dil bozuklukları sergileyen konuşucuların dil özelliklerinin niteliğinin araştırıldığı dilbilim alanı, aşağıdakilerden hangisidir?

Kuramsal dilbilim

Ruhdilbilim

Betimleyici dilbilim

Uygulamalı dilbilim

Artzamanlı dilbilim

Açıklama:

Ruhdilbilimciler, çocukların dil edinim süreçlerini araştırırlar ve çocuklar doğal olan dil edinim sürecinden geçerken bu süreç içinde geçirdikleri bilişsel gelişimi incelerler. Ruhdilbilimciler aynı zamanda, dil bozuklukları üzerine çalışarak afazi, disleksi gibi çeşitli dil bozuklukları sergileyen konuşucuların dil özelliklerinin niteliğini araştırmaktadırlar.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Anadili konuşucularının dillerinde üretilen tüm yapıları kullanabilmeleri ve duydukları yapıları anlayıp gereken yanıtı verebilmeleri, dilin aşağıdaki hangi doğal özelliğinden kaynaklanır?

Dil yetisi

Dil edimi

Dil edinimi

Dil evrenseli

Dil bilişseli

Açıklama:

Anadili konuşucularının dillerinde üretilen tüm yapıları kullanabilmeleri ve duydukları yapıları anlayıp gereken yanıtı verebilmeleri doğal dil yetisinden kaynaklanmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Çocukların anadillerini içselleştirme sürecine ne ad verilir?

Dil Edinimi

Dil Edimi

Dil Edinci

Dil Bilişseli

Dil Evrenseli

Açıklama:

Çocukların anadillerini içselleştirme süreci dil edinimi sürecidir. Dil edinimi, tüm çocukların geçirdikleri bir süreçtir.

Doğru Cevap: A

Ünite 2

Soru 1

Biçimbilim aşağıdakilerden hangisini inceler?

sözcüklerin içyapısı ve bunları gerçekleştiren kurallar

Türkçenin anadili kullanıcıları olarak konuşmada uygulanan bazı bilinçdışı işlemleri

dilin nasıl işlediğini, bu işleyişin hangi kurallar tarafından yönetildiğini anlamaya ve açıklamaya çalışır

bilinçli olarak öğrenilmiş bilgi ile doğal yollarla edinilmiş bilgi arasındaki ayrımı inceler

sezgileri yoluyla dillerinde neyin dil bilgisel neyin dilbilgisi-dışı olduğunun ayırdına varabilmelerini

Açıklama:

Biçimbilim sözcüklerin içyapısını ve bunları gerçekleştiren kuralları inceler.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Yazıda iki ucuna boşluk verilerek yazılan sözcüklere ne ad verilir?

sesbilimsel sözcük

anlamsal sözcük

dilbilgisel sözcük

yazımsal sözcük

Anlamsal ölçüt

Açıklama:

Kimilerine göre sözcükler, aralarında boşluklar bulunan harf dizilerinden oluşur. Yazıda iki ucuna boşluk verilerek yazılan bu sözcüklere yazımsal sözcük denir

Doğru Cevap: D

Soru 3

Konuşucu ve dinleyicilerin, sözcükleri ayrıştırırken devamlı olarak o dilde her hangi bir anlama karşılık gelen ses dizilerini belirlemekle uğraştıkları sürece ne ad verilir?

Sözcük sınırları

İşlemleme

Sözdizimsel ölçüt

yerine koyma

karşıtsal ilişki

Açıklama:

Kalem sözcüğünü Melek ‘bir tür yapı’anlamında kullanmış, Murat ise ‘yazma aracı’olarak çözümlemiştir. Bu da, aynı ses zincirinin Melek’in zihninde kale-m, Murat’ın zihninde ise kalem olarak ayrıştırıldığını ve buna göre anlamlandırıldığını göstermektedir. İşlemleme adı verilen bu süreçte, konuşucu ve
dinleyiciler, sözcükleri ayrıştırırken devamlı olarak o dilde her hangi bir anlama karşılık gelen ses dizilerini
belirlemekle uğraşırlar

Doğru Cevap: B

Soru 4

Dilde görünmeleri için başka biçimbirimlere eklenmeyi gerektirmeyen ve yalnız başına hareket edebilen biçimbirimlere ne ad verilir?

Sözlüksel biçimbirim

İşlevsel biçimbirim

Bağımlı Biçimbirim

türetimsel biçimbirim

bağımsız biçimbirim

Açıklama:

Bağımsız Biçimbirimler
Dilde görünmeleri için başka biçimbirimlere
eklenmeyi gerektirmeyen ve yalnız başına hareket edebilen biçimbirimlere bağımsız biçimbirim
denmektedir. Türkçedeki insan, konuş-, güzel, hatta, göre, bu, ben, ve gibi sözcükler ile yaşsızlık örneğimizde yer alan yaş-sız-lık biçimbirimlerinden
ise yalnızca yaş bağımsız biçimbirimdir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Bir sözlükbirimin en küçük parçasıyla özdeş olan biçime ne ad verilir?

kök

Gövde

Taban

önek

ayrık ek

Açıklama:

Bu yeni tanımlamalarda kök
bir sözlükbirimin en küçük parçasıyla özdeş olan biçimdir. Saygılar biçimi SAYGI sözlükbiriminin çoğul
çekimidir. SAYGI’nın parçalanamayan en küçük parçası olan say bir türetim eki taşıyan köktür.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi dil çözümlemelerinin iki düzlemde ele alınması gerektiği varsayımındaki düzlemlerden biri olan anadili kullanıcısının zihnindeki soyut örtük bilgiyi içeren yapıdır?

yüzey yapı

içyapı

derin yapı

biçimbirim yapısı

Sözcük Yapısı

Açıklama:

Dilbilimciler dilde gerçekleşen bazı dil olaylarını anlayıp açıklayabilmek için çeşitli varsayımlardan hareket ederler. Bunlardan biri dil çözümlemelerinin iki düzlemde ele alınması gerektiği
varsayımıdır. Bu düzlemlerden biri anadili kullanıcısının zihnindeki soyut örtük bilgiyi içeren derin
yapı, diğeri ise bu bilginin kullanıma dökülerek
konuşma aracılığı ile somutlaştırıldığı yüzey yapı.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Söyleyişte sesletilmeyen ama karşıtsal anlam taşıdıkları için anadili konuşucuları tarafından varlığı bilinen biçimbirime ne ad verilir?

Sıfır biçim

Boş biçim

Alaşım biçim

biçimcik

Yapısal bulanıklık

Açıklama:

Sıfır biçim, söyleyişte sesletilmeyen ama karşıtsal anlam taşıdıkları için anadili konuşucuları tarafından varlığı bilinen biçimbirimdir

Doğru Cevap: A

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi dilin nedensizlik temelinde barındırdığı ögeleri listeler, girdileri, her maddeye ilişkin ses, anlam ve ulam bilgisini içerir?

Nedensizlik

Sözlükçe

Sözlükbirim

rastlantısallık

sözcük ailesi

Açıklama:

Sözlükçe, dilin nedensizlik temelinde barındırdığı ögeleri listeleyen soyut bir sitemdir.
Girdileri, her maddeye ilişkin ses, anlam ve
ulam bilgisini içerir.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Anadili konuşucusunun zihnindeki sözlükçede listelenmekte olan sözlükbirimlerin söyleyişte ortaya çıkan ses ya da harf biçiminde gerçekleştirilmiş duyulabilir ve/ya görülebilir somut biçimlerine ne ad verilir?

Sözlükbirim

Söz birim

Sözcükbiçim

Çekimsel Biçimbilim

türetme

Açıklama:

Sözcükbiçimler anadili konuşucusunun zihnindeki sözlükçede listelenmekte olan sözlükbirimlerin söyleyişte ortaya çıkan ses ya da harf biçiminde gerçekleştirilmiş duyulabilir ve/ya görülebilir
somut biçimleridir.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Sözlükbirimlerin bir dilbilgisel ulamı yansıtan türlü biçimleri olan sözcükbiçimlerin oluşturduğu bütünlüğe ne ad verilir?

sözlükbirim

birleştirme

türetme

dizi

Sözlükçe

Açıklama:

Sözcükbiçim ve Çekimsel Biçimbilim
Sözlükbirimlerin bir dilbilgisel ulamı yansıtan türlü biçimleri olan sözcükbiçimlerin oluşturduğu bütünlüğe dizi denir.

Doğru Cevap: D

Soru 11

Yazıda iki ucuna boşluk verilerek yazılan bu sözcüklere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

yazımsal sözcük

dilbilgisel sözcük

bağımsız biçimbirim

anlambilimsel sözcük

biçimsözdizimsel sözcük

Açıklama:

Yazıda iki ucuna boşluk verilerek yazılan bu sözcüklere yazımsal sözcük denir. Doğru yanıt A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi bir anlamın taşıyıcısı olan ses dizileridir?

dilbilgisel sözcük

biçimsözdizimsel sözcük

anlambilimsel sözcük

yazımsal sözcük

bağımsız biçimbirim

Açıklama:

Anlambilimsel sözcük, bir anlamın taşıyıcısı olan ses dizileridir. Doğru yanıt C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 13

Aşağıdaki süreçlerin hangisinde konuşucu ve dinleyiciler, sözcükleri ayrıştırırken devamlı olarak o dilde herhangi bir anlama karşılık gelen ses dizilerini belirlemekle uğraşırlar?

yerine koyma

işlemleme

dilbilgisel çekim

türetme

ayraçlama

Açıklama:

İşlemede, konuşucu ve dinleyiciler, sözcükleri ayrıştırırken devamlı olarak o dilde herhangi bir anlama karşılık gelen ses dizilerini belirlemekle uğraşırlar. Doğru yanıt B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi sadece çekim ekleri bağlamında ele alınan bir terimdir ve bir sözcükbiçimin çekim ekleri çıktıktan sonra kalan kısmıdır?

gövde

taban

çekim eki

yapım eki

biçimcik

Açıklama:

Gövde, sadece çekim ekleri bağlamında ele alınan bir terimdir ve bir sözcükbiçimin çekim ekleri çıktıktan sonra kalan kısmıdır. Doğru yanıt A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Saygısız sözcüğünün içindeki saygı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Çekim eki almıştır.

Gövdedir.

Türetim eki almamıştır.

Köktür.

Tabandır.

Açıklama:

Saygısız sözcüğünün içindeki saygı tabandır. Doğru yanıt E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 16

Aşağıda sözcüklerden hangisi türetim eki almıştır?

evler

saydım

saygı

kostüm

güneş

Açıklama:

Saygı sözcüğü -gı türetim ekini almıştır. Doğru yanıt C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi zihindeki soyut biçimbirimin yazılı dilde yazılarak, sözlü dilde ise sesletilerek ortaya çıkan somutlaşmış biçimidir?

derin yapı

yüzey yapı

boş biçim

alaşım biçim

biçimcik

Açıklama:

Biçimcik, zihindeki soyut biçimbirimin yazılı dilde yazılarak, sözlü dilde ise sesletilerek ortaya çıkan somutlaşmış biçimidir. Doğru yanıt E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Sıfır biçim ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Söyleyişte sesletilen ancak biçimbirim karşılığı olmayan biçimlerdir.

Söyleyişte sesletilen ve karşıtsal anlam taşıdıkları için anadili konuşucuları tarafından varlığı bilinen biçimbirimdir.

Söyleyişte sesletilmeyen ama karşıtsal anlam taşıdıkları için anadili konuşucuları tarafından varlığı bilinen biçimbirimdir.

Sözcük içi ses değişimlerinin bir biçimbirime karşılık gelmesidir.

Zihindeki soyut biçimbirimin yazılı dilde yazılarak, sözlü dilde ise sesletilerek ortaya çıkan somutlaşmış biçimidir.

Açıklama:

Sıfır biçim, söyleyişte sesletilmeyen ama karşıtsal anlam taşıdıkları için anadili konuşucuları tarafından varlığı bilinen biçimbirimdir. Doğru yanıt C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi anadili konuşucusunun zihnindeki sözlükçede listelenmekte olan sözlükbirimlerin söyleyişte ortaya çıkan ses ya da harf biçiminde gerçekleştirilmiş duyulabilir ve/ya görülebilir somut biçimleridir?

alaşım biçimler

boş biçimler

sıfır biçimler

sözlükbiçimler

biçimcikler

Açıklama:

Sözlükbiçimler, anadili konuşucusunun zihnindeki sözlükçede listelenmekte olan sözlükbirimlerin söyleyişte ortaya çıkan ses ya da harf biçiminde gerçekleştirilmiş duyulabilir ve/ya görülebilir somut biçimleridir. Doğru yanıt D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi ev sözlükbiriminin tamlayan durumunu belirten çoğul sözcükbiçimidir?

evi

evde

evlere

evleri

evlerin

Açıklama:

Ev sözlükbiriminin tamlayan durumunu belirten çoğul sözcükbiçimi evlerin’dir. Doğru yanıt E’dir.

Doğru Cevap: E

Ünite 3

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi ad olarak sınıflandırıldıkları halde soyut kavramlara örnektir?

Bebek

Kalem

Saygınlık

Top

Açıklama:

Saygınlık, ad olarak sınıflandırıldıkları halde soyut kavramlara örnektir. Doğru cevap D'dir.
'Saygınlık' ad olarak sınıflandırıldıkları halde soyut kavramlara örnektir

Doğru Cevap: D

Soru 2

Dünya dillerinin yüzde kaçı kadarında özne nesne işaretleyicileri eylemin geçişliliğine bağlı olarak kodlanmaktadır?

%20

%25

%30

%35

%50

Açıklama:

Dünya dillerinin %20’ si kadarında özne nesne işaretleyicileri eylemin geçişliliğine bağlı olarak kodlanmaktadır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 3

'Evim ve arabam var' sözcesinde kaç iyelik eki bulunmaktadır?

Açıklama:

'Evi-/m/ ve araba-/m/ var' sözcesinde iki iyelik eki bulunmaktadır.Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 4

'Girebilirsin' sözcesi hangi alt kipliktedir?

Zorunluluk

İzin

Yeterlik

İsteklilik

Red

Açıklama:

'Girebilirsin' sözcesi olay kipliğinde izin alt kipliği arasında yer alır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 5

I.Baykuşlar bütün gece öttü,
II.Burada ben dans ettim.
III.Burada dans edildi.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri edilgen yapıya örnektir?

Yalnız I

I ve II

Yalnız III

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

'Burada dans edildi' edilgen yapıya örnektir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi dönüşlülük adılıdır?

Kendim

Ben

Sen

Sana

Seni

Açıklama:

Kendim dönüşlülük adılıdır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

I. Canlı,
II. Cansız,
III.Kavgacı,
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri türetimsel biçimbilimin çıktılarıdır?

Yalnız I

I ve II

I veIII

Yalnız III

I, II ve III

Açıklama:

Yukarıdaki üç sözcük de türetimsel biçimbilimin çıktılarıdır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 8

İki sözcüğün yapısal ve anlamsal özellikleri arasındaki uyuşmayı gösteren bir ulama ne ad verilmektedir?

Belirteç

Ettirgen çatı

İçleyici

Uyum

Dışlayıcı

Açıklama:

Uyum iki sözcüğün yapısal ve anlamsal özellikleri arasındaki uyuşmayı gösteren bir ulamdır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

I. Burada yarışmacılar dans etti.
II.Burada dans edildi
III.Burada sen dans ettin
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri etken yapıya örnektir?

I ve II

II ve III

Yalnız I

Yalnız III

I ve III

Açıklama:

I ve III etken yapıya örnektir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 10

'Ben birkaç yıl tenis oyna-dı-m.' cümlesindeki /dı/ hangi eylemcil çekimdedir?

Zaman

Görünüş

Uyum

Deneyimsel tamamlık

Tümel tamamlık

Açıklama:

Deneyimsel tamamlık geçmişten bu güne gelen zaman diliminde en az bir kez deneyimlenen durumları gösterir. Türkçede uygun belirteçlerle birlikte -DI biçimbirimi bu işlevi yerine getirir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi sözcük sınıflandırma ölçütlerinden değildir?

Biçimbilimsel ölçüt

Dilbilgisel ölçüt

Anlamsal ölçüt

Sözdizimsel ölçüt

Dağılımsal ölçüt

Açıklama:

Sözcüklerin sınıflandırılmalarında, tıpkı ikinci bölümde değinilen sözcük saptama konusunda olduğu gibi, üç ölçüt kullanılır. Bunlardan ilki geleneksel sınıflandırmalarda kullanılan anlamsal ölçüttür. Adından da anlaşıldığı üzere, anlamsal sınıflandırılmalar
sözcüklerin anlam özellikleri temelinde gerçekleşir. Bu ölçüte göre, örneğin, ad üyeliği için bir sözcüğün karakteristik olarak kişi, yer ve nesnelere işaret etmesi gerekmektedir. Ancak ad olarak sınıflandırıldıkları halde soyut kavramlara (saygınlık, güzellik),
dış dünyada bir göndergesi olmayan kavramlara (hiçlik, boşluk, yokluk, kimse) işaret eden veya olayları (cenaze, bayram, düğün) adlandıran sözcükler de vardır. Öyleyse, anlamsal ölçütün önerdiği gibi birebir bir dış dünya-dil eşleşmesi her zaman gerçekleşmeyebilir. Zaten, sözcük sınıflandırma da dış dünyadan bağımsız, tamamen dile özgü, bir süreçtir. Kaldı ki, anlamları bilinmeyen sözcüklerin bile sınıflandırılabilmesi, anlamsal ölçütün sözcük sınıflandırmalarında gerekli ama yetersiz bir ölçüt olduğunun başkaca bir göstergesidir. Örneğin, Türkçede rovalar gibi bir sözcük uyduralım. Anadili kullanıcıları, bu sözcüğü kolaylıkla ad olarak sınıflandırabilir; üstelik “Bir rova güzelse ve küçücükse ona ne denir?” sorusuna da “Güzel bir rovacık” yanıtını bile verebilirler. Bunu da bu sözcüklerin dilbilgisel özelliklerini dikkate alarak yaparlar. Dilbilgisel özellikler sözcüklerin biçimbilimsel ve sözdizimsel (dağılımsal) eğilimlerinin toplamıdır. Bu eğilimler biçimbilimsel ve sözdizimsel (dağılımsal)
ölçütler kullanılarak saptanır. Biçimbilimsel ölçüt, sözcükleri taşıdıkları ekleri dikkate alarak sınıflandırır. Buna göre, rova adlar gibi sayı çekimine girip -lar ekini, küçültme türetimine girip -cik ekini almıştır; öyleyse o da bir ad olmalıdır. Dağılımsal ölçüt ise sözcükleri öbek ve tümce içinde bulundukları yere göre sınıflandırır.
Bu açıklama dolayısıyla doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 12

"Türkçede yaşlı ve ölü sözcüklerinden ölü sıfat sınıfının merkez dışı üyelerindendir çünkü..."
Yukarıdaki ifadede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

Durum eki alır

Adlardan önce gelir

Derecelendirilebilir

Derecelendirilemez

Çekime girmez

Açıklama:

Merkez üyeler bir sınıfın tüm ayırıcı özelliklerini taşıyan o sınıfın en tipik üyeleridir. Merkez dışı üyeler ise ayırıcı özelliklerin
tamamını taşımadıkları için kimi zaman merkez üyeler gibi hareket edemeyen ve yanı sıra başka sınıfların üyelik özelliklerini de üzerlerinde bulundurabilen periferik üyelerdir. Örneğin, demir kapı ve büyük kapı öbeklerinde kullanılan demir ve büyük sözcükleri birer niteleyendir. Niteleyen olarak sınıflandırılan sözcüklerin en tipik özelliklerinin derecelendirilebilir olmalarından hareketle büyük sözcüğünün sınıfın daha merkezi bir üyesi olduğunu görüyoruz. [Daha büyük] kapı, [ en büyük] kapı, [ne kadar büyük] kapı, [çok büyük] kapı öbekleri kurallı olduğu halde *[daha demir] kapı, *[ne kadar demir] kapı, *[çok demir] kapı öbekleri kuralsızdır. Öyleyse, demir niteleyenler sınıfının merkez dışı üyesidir.
Bu açıklama dolayısıyla doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 13

Sözcükleri taşıdıkları eklere göre sınıflandıran ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?

Biçimbilimsel ölçüt

Dilbilgisel ölçüt

Anlamsal ölçüt

Sözdizimsel ölçüt

Dağılımsal ölçüt

Açıklama:

Biçimbilimsel ölçüt, sözcükleri taşıdıkları ekleri dikkate alarak sınıflandırır.
Bu nedenle doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 14

"İşlevsel sözcükler görevli sözcüklerdir, sözcelere anlamsal katkılarda bulunmazlar. Bu yüzden bir iletişimsel değer taşımazlar. Bunun yerine tümcenin bileşenleri arasında yapısal ilişkiler kurarak belli dilbilgisel görevleri yerine getirirler. Oluşturdukları sınıflar yeni üye katılımına elverişli değildir. Bu sebeple kapalı kümeler olarak adlandırılırlar."
Açıklamadan yola çıkarak kapalı küme örnekleri hangi şıkta doğru olarak verilmiştir?

Ad, eylem, sıfat, belirteç

Ad, eylem, adıl, belirleyici

Adıl, bağlaç, belirleyici, ilgeç

Bağlaç, belirleyici, belirteç, ilgeç

Sıfat, belirteç, bağlaç, ilgeç

Açıklama:

İşlevsel sözcükler görevli sözcüklerdir, sözcelere anlamsal katkılarda bulunmaz. Bu yüzden bir iletişimsel değer taşımazlar. Bunun yerine tümcenin bileşenleri arasında yapısal ilişkiler kurarak belli dilbilgisel görevleri yerine getirir. Birkaç istisna dışında çekime
girmedikleri için değişken biçimleri yoktur. Oluşturdukları sınıflar yeni üye katılımına elverişli değildir. Bu sebeple kapalı kümeler olarak adlandırılırlar. İkincil (minor) sözcük sınıfları olarak da adlandırılırlar. Tipik örnekleri ise adıl, bağlaç, belirleyici ve ilgeçlerdir (Robins, 1964, s. 230).
Yukarıdaki bilgiler doğrultusunda doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 15

Türkçede aşağıda belirtilen zaman sistemlerinden hangisi kullanılmaktadır?

Üçlü bölümleme: geçmiş-şimdi-gelecek

İkili bölümleme: geçmiş-geçmiş dışı

İkili bölümleme: gelecek-gelecek dışı

Beşli bölümleme: görülen geçmiş-duyulan geçmiş-şimdiki-geniş-gelecek

Dörtlü bölümleme: geçmiş-şimdi-geniş-gelecek

Açıklama:

Yalnız bu üçlü zaman bölümlemesi evrensel değildir (Comrie, 1985, s. 3; Lyons, 1968, s. 306). Bunun yerine, içinde İngilizce ve Türkçenin de yer aldığı bazı dillerde geçmiş-geçmiş dışı karşıtlığını kodlayan ve ikili bölümleme kullanan zaman sistemleri kullanılmaktadır (Göksel & Kerslake, 2005, s. 326; Yavaş, 1980, s. 9). Bu sistemlerde ‘dün’ geçmiş ulamı ile, ‘bugün’ ve ‘yarın’ ise geçmiş dışı ulamı ile gösterilmektedir.
Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 16

"Türkçede kitaplar sözcüğü addır çünkü ... çekimine girer."
Yukarıdaki tümcede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

Zaman

Görünüş

Kip

Olumsuzluk

Sayı

Açıklama:

Bir dilbilgisel ulam olarak adsıl çekim, ad ve ad soylu olan sözcükler üzerinde görülür ve durum, cins, sayı bilgisini kodlar. Öyleyse, biçimbilimsel sınıflandırma ölçütüne göre, adlar sayı, cins ve durum çekimlerine giren sözcüklerdir.
Sayı, adları nicelikleri doğrultusunda kodlayan bir dilbilgisel ulamdır. Sayı eki yaygınlıkla baş ad üzerinde görülür ama kimi zaman da Farsçadaki gibi ad öbeğinin sonunda kodlandığı da olur.

Yukarıdaki bilgiler doğrultusunda doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 17

"... alanyazında eylem süreminin iç düzenlemesini gösteren bir dilbilgisel ulamdır."
Yukarıdaki tümcede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

Zaman

Görünüş

Görece Zaman

Bitmişlik

Bitmemişlik

Açıklama:

görünüş kavramı alanyazında eylem süreminin iç düzenlemesini gösteren bir dilbilgisel ulam olarak tanımlanır (Comrie, 1976, s. 2).
Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 18

"Beş yıldır eğitim veriyorum."
Yukarıdaki cümle aşağıdakilerden hangisine örnektir?

Bitmişlik

Sonuçlu tamamlık

Deneyimsel tamamlık

Tümel tamamlık

Yakın geçmiş tamamlık

Açıklama:

Tümel tamamlık, Türkçede -(I)yor biçimbirimi ve yine uygun belirteçler eşliğinde geçmişte başlayıp konuşma anına kadar gelen durumların ifadesinde kullanılır.
Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisinde eylem çatısı diğerlerinden farklıdır?

Baykuşlar bütün gece öttü.

Burada yarışmacılar dans etti.

Bütün gece ders çalıştı.

Annesine mektup yazdılar.

Bütün dükkanlar kapatıldı.

Açıklama:

Etken-edilgen karşıtlığında yer alan etken çatı, açık bir çatı eki almamış olan yalın bir eylemden oluşur. Bu şekliyle de eylemin özne tarafından gerçekleştirilmiş olduğunu gösterir. Edilgen çatı ise, ekler ve/ya yardımcı eylemler gibi birtakım işaretleyiciler yoluyla kurulan eylemlerden oluşur. Edilgen çatı, nesne gerektiren etken geçişli bir eylemi, nesne gerektirmeyen geçişsiz bir eyleme dönüştürür. Bu sebeple de eylemin üye sayısını azaltan bir ulam olarak bilinir. Bu süreçte etken tümcenin nesnesi, edilgen tümcedeki özne konumuna geçer. Bu durumda etken yapının öznesi EDEN/ALGILAYAN rolündeyken edilgen yapının öznesi ETKİLENEN rolündedir.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 20

"..., bir ögenin dilbilgisel ulam özelliklerinin bir başka ögeyi biçimbilimsel olarak etkilemesi durumudur."
Yukarıdaki tümcede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

Uyum

Çatı

Kiplik

Görünüş

Eğik Durum

Açıklama:

Uyum, bir ögenin dilbilgisel ulam özelliklerinin bir başka ögeyi biçimbilimsel olarak etkilemesi durumudur.
Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Ünite 4

Soru 1

Tek bir biçimbirimden oluşmuş, ek almamış ve bir başka sözcükle de birleştirilmemiş olan sözcüklere verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Birleşik

Türemiş

Basit

Karmaşık

İşlevsel

Açıklama:

Örneğin, vana ve çay sözcükleri, daha küçük anlamlı parçalara bölünemeyen basit sözcüklerdir. Tek bir biçimbirimden oluşmuş, ek almamış ve bir başka sözcükle de birleştirilmemiştir.
Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 2

"Türkçede deterjan için tursil, sürme için rimel, blucin için kot gibi özel marka adları cins isim olarak kullanılır hale gelmiştir."
Yukarıdaki açıklama hangi sözcük yapma sürecinin örneğidir?

Türetme

Gerioluşum

Evrişim

Sıfır türetim

Yeniyapım

Açıklama:

Türkçede deterjan için tursil, sürme için rimel, blucin için kot; İngilizcede ise fotokopi için Xerox, kâğıt mendil için kleenex, yapıştırıcı için sellotape gibi özel marka adları, cins isim olarak kullanılır hale gelmiştir. Biçimbilimde, bu şekilde dile kazandırılan sözcükler yeniyapım sözcükler olarak adlandırılır.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 3

Bontoc (Filipinler): Bato (taş) → Bumato (taş olmak)
Yukarıdaki örnekte bold olarak yazılan sözcük hangi sözcük yapma sürecinin çıktısıdır?

Önekleme

İçekleme

Sonekleme

Sıfır türetim

Geri oluşum

Açıklama:

Bu tablodaki bilgiler doğrultusunda doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 4

Tıkama kuralı

Eklerin işlekliği

Kapatma eki

Çekim sürecinin sınırlığı

Türetim sürecinin sınırlığı

Açıklama:

Eklemeli türetmenin önemli bir yanı, türetimi olası her sözcüğün ortaya çıkmasına izin vermeyen tıkama kuralını işletmesidir. Tıkama kuralı karmaşık bir sözcüğün üretimini çeşitli sebeplerle engelleyen bir kuraldır. Bu sebeplerden birisi dilde aynı anlamı karşılayan başka bir sözcüğün bulunmasıdır (Aronoff, 1976, ss. 43-44). Örneğin, Türkçede kurallı oldukları halde çalıcı, yaşsız, hızsız gibi sözcükler türetilmez çünkü bu anlamları karşılayan hırsız, genç ve yavaş sözcükleri zaten kullanımdadır.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 5

"Almanca'da
Lehr → Öğret (eylem)
Lehrer → Öğretmen (ad)
Lehrerhaft → Öğretmence (sıfat)
Lehrerhafttigkeit → Öğretmencelik (ad)"
Yukarıda verilen örnekte bold olan -igkeit ekinin işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Yineleme

Tıkama

İşleklik

Değillik

Kapatma

Açıklama:

Lehr ‘öğret’ (eylem)
Lehrer ‘öğretmen’ (ad)
Lehrerhaft ‘öğretmence’ (sıfat)
Lehrerhaftigkeit ‘öğretmencelik’ (ad) (Aronoff & Fuhrhop, 2002, s. 488)
Türetim eklerinin bu şekilde birbiri ardına yinelemeli olarak sıralanmaları türetimi sonlandırma işlevini üstlenen bir kapatma eki devreye girene kadar devam edebilir. Almancada soyut adlar türeten -igkeit eki bu işlevi yerine getirdiğinden, yukarıdaki sözcük başka türetim eki alamayacaktır. Demek ki ekleme, bir başka sözcük yapma süreci olan bileştirme kadar yinelemeli değildir (Aronoff, 2011, s.119).
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 6

"İngilizce'de
to walk → yürü a walk → yürüyüş
a cage → kafes to cage → kafesle
rich → zengin the rich → zenginler"
Yukarıdaki örnekler hangi sözcük yapma sürecinin çıktısıdır?

Evrişim

Ekli türetim

Yeni yapım

Geri oluşum

Sıfır türetim

Açıklama:

Bu örneklerde (3a)’da eylemden ad, (3b)’de addan eylem, (3c) de sıfattan ad ve (3d) de sıfattan eylemler türetildiği halde, taban sözcüklerin Herhangi bir biçimsel değişikliğe uğramamış olduğu görülmektedir. Bu durum, ‘türetimsel süreçlerin tamamı ekleme içerir’ görüşünden yola çıkarak sıfır biçim kullanımıyla sıfır türetim olarak açıklanır (Adams, 1973, s. 37; Aronoff, 2011, s. 115; Lyons, 1977, s. 522; Marchand, 1969, s. 361).
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 7

"Bir Yeni Zelanda dili olan Maori'de aahua sözcüğü "görünüş", aahuahua sözcüğü ise "benzemek" anlamında kullanılmaktadır."
Buna göre aahuahua sözcüğü hangi sözcük yapma sürecinin çıktısıdır?

Ekli türetim

Sıfır türetim

Ters türetme

İkileme

Evrişim

Açıklama:

İkilemeler tabanın tamamen veya kısmen kopyalanıp tekrarlanmasıyla oluşurlar (Sapir 1921, s. 76). Bu süreç adlara ‘çokluk’, eylemlere ‘yineleme’ veya ‘devamlılık’, niteleyicilere de ‘pekiştirme’ anlamlarını ekler (Moravcsik; 1978, s. 324).
Maori’de aahua ‘görünüş’ sözcüğünden kopyalanan kısım hua, sonda tekrarlanarak yeni bir eylem türetilmiştir: aahua+hua → aahuahua.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi bir gerioluşum örneği değildir?

İngilizce diagnosis "tanı" → diagnose "tanı koymak"

İngilizce sit "oturmak" → sitter "bakıcı"

Hollandaca stofzuiger "toz emici" → tofzuig "süpürmek"

Rumence banana "muz" → banan "muz ağacı"

Rumence aniversare "kutlama" → aniversa "kutlamak"

Açıklama:

GERİOLUŞUM
İngilizce diagnosis ‘tanı’ diagnose ‘tanı koymak’
Hollandaca stofzuiger ‘toz emici’ stofzuig ‘süpürmek’ (Booij, 2005, s. 41)
Lehçe agórek ‘salatalık’ agór ‘büyük salatalık’ (Haspelmath & Sims, 2002, s. 228)
Rumence banana ‘muz’ banan ‘muz ağacı’
ingheta ‘donmak’ inghet ‘don’
aniversare ‘kutlama’ aniversa ‘kutlamak’ (Štekauer et.al., 2012, s. 235)
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisinde bileşik sözcük vardır?

Apaçık gördüğüm buydu.

Besbelli umudunu yitirmiş.

Deli dolu bir gençti.

Pırıl pırıl parlıyordu.

Bakışları sımsıcaktı.

Açıklama:

Bazen yeni kavramları adlandırmak üzere iki veya daha fazla sözlükbirim yan yana getirilerek bir arada kullanılır. Bu sürece bileşme, sürecin çıktılarına ise bileşik adı verilir. Değişik anlamların taşıyıcı olan bu bağımsız birimler, bileşik olduklarında artık yeni bir anlamın ortak taşıyıcısı haline gelir ve bir bütün olarak işlev görmeye başlar (Bloomfield, 1935, ss. 227, 233; Bauer, 2001: 695).
Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisinde baş ve tamlayanı arasında diğerlerinden farklı bir anlamsal ilişki vardır?

Altın küpe

Pamuk kazak

Ahşap sehpa

Ev kedisi

Yün halı

Açıklama:

Bileşikleri oluşturan ögelerin bütünleşmesindeki derecelenmeye bağlı olarak taşıdıkları anlamın saydamlığı da değişebilir. Örneğin, büyükanne ve kuşpalazı bileşiklerini ele alalım. Bütünün ifade ettiği anlam, ilkinde parçaların anlamının toplamına karşılık geldiğinden geçirimli (birleşimsel), ikincisinde ise hastalığın ne kuşla ne de yavruyla ilgisi olduğundan geçirimsizdir. Bu bağlamda dilbilimciler içmerkezli ve dışmerkezli (Bloomfield, 1935, s. 235) terimlerini de kullanırlar. İçmerkezli bileşikler baş ögesi içeren ve anlamları birleşimsel olan bileşiklerdir. Büyükanne gibi akciğer ve karaağaç bileşikleri de iç merkezlidir; çünkü anlamlarını ve sözlüksel ulamlarını belirleyen bir başları vardır. Büyükanne anneden, akciğer ciğerden, karaağaç ağaçtan söz eder. Bunların hepsi de birer ad olduğuna göre oluşturdukları bileşikler de addır. İçmerkezli bileşikler dünya ölçeğinde yaygınlıkla kullanıldıkları
için, bunların mevcut olmadığı dil sayısı yok denecek kadar azdır (Bauer, 2001, s. 697). Anlamları ya da sözlüksel ulamları baş ögesine bağlı olarak belirlenemeyen bileşikler dışmerkezlidir. Devetabanı bir taban türü, ortadirek, bir direk türü, demirbaş bir baş türü, blackmail ‘şantaj’ bir posta türü değildir. Bir bileşiğin iç ya da dışmerkezli olarak tanımlanması bazen bir yorumlama sorunu olarak da kabul edilir (Fabb, 1988, s. 67). Örneğin, çayevi ve yayınevi bir ev türü olarak düşünülürse iç merkezli, değilse dış merkezli olarak tanımlanabilir.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi Türkçede yeni yapım sözcük örneği olabilir?

Selpak

Serin

Parti

Sempati

Duyarga

Açıklama:

Büyük pazar paylarına ulaşmış marka adları, zaman içinde bulundukları grupların da kategori adı
haline gelmiştir. Selpak bir kağıt mendil markasıyken, yeni bir ad olarak Türkçeye giren bir sözcük olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Türkçede "çalıcı", "yaşsız" ve "hızsız" sözcüklerinin türetilememesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Adlandırdıkları nesneyi tanımlamazlar.

Artık eskidiği için kullanılmazlar.

Konuşurlar tarafından kabul görmemiştir.

Bu anlamları karşılayan başka sözcükler mevcuttur.

Yeterince açık ve anlaşılır değildirler.

Açıklama:

Türkçede kurallı oldukları halde çalıcı, yaşsız, hızsız gibi sözcükler türetilmez çünkü
bu anlamları karşılayan hırsız, genç ve yavaş sözcükleri zaten kullanımdadır. Bu durum, nesnelerin varlığı ve adlandırmaya duyulan gereksinim koşullarının da bir uzantısı olarak düşünülebilir.
Bu anlamları karşılayan başka sözcükler mevcuttur

Doğru Cevap: D

Soru 13

Türkçede "sevinici" sözcüğünün bulunmaması hangisi ile açıklanabilir?

Kavramın gerçek dünyada karşılık bulmaması.

Aynı anlamda farklı bir sözcüğün bulunması.

Sözcüğün konuşurlar tarafından kabul görmemesi.

Türetme kurallarına uygun olmaması.

Sesletim açısından pratik ve kolay olmaması.

Açıklama:

Türkçede sevinici ve kalemlemek sözcüklerinin bulunmaması bu kavramların dünyada bir
karşılığının olmaması ve dolayısıyla da bu dilde söz etmeye değer bulunmamasından kaynaklıdır.
Kavramın gerçek dünyada karşılık bulmaması.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Sözcük türetiminin yönünü belirlemek açısından hangi ölçüte göre tarihsel olarak ilk olarak ortaya çıkan sözcük taban, daha sonra ortaya çıkan sözcük ise türev olarak kabul edilir?

Anlamsal Ölçüt

Çekim Ölçütü

Kökenbilimsel ölçüt

Kullanma sıklığı ölçütü

Biçimsel ölçüt

Açıklama:

Kökenbilimsel ölçüte göre sözcüklerin kullanıldıkları dillerdeki tarihsel gelişimine
göre, ilk önce ortaya çıkan taban, onu takip edense türev olarak kabul edilir.

Doğru Cevap: C

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisinde "yarı ikileme" söz konusudur?

Vah vah!

Sıra sıra

Anlamlı anlamlı

Kıpkırmızı

Ivır zıvır

Açıklama:

Kırmızı sözcüğünün sadece "kı" bölümü alınarak yarısı tekrarlanmıştır. O nedenle yarı ikileme söz konusudur.
Kıpkırmızı

Doğru Cevap: D

Soru 16

Hangisi karma yöntemle oluşturulmuş bir sözcüktür?

Masmavi

Baltalama

Gerzek

Bilinçdışı

Sembolik

Açıklama:

Gerzek
Karma yöntemle oluşturulan kısaltmalar iki sözcüğün harmanlanmasıyla oluşur. Gerzek sözcüğü Türkçede "geri zekalı" sözcüklerinin kısaltılarak harmanlanmasıyla oluşmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 17

Hangisi "ödünçlemeli çeviri"ye örnek olabilir?

(İngilizce) Train station- Tren istasyonu

(İngilizce) Cowboy- İnek çobanı

(İngilizce) Post office- Postane

(İngilizce) Girl friend- Kız arkadaş

(İngilizce) Coffe shop- Kafe

Açıklama:

Ödünçlemeli çeviride sözcükleri kaynak dilden alıcı dile olduğu gibi aktarmak yerine bunların birebir çevirisi yapılır. Girl freind sözcüğünde sözcükler birebir Türkçeye çevrilmiştir.
(İngilizce) Girl friend- Kız arkadaş

Doğru Cevap: D

Soru 18

Bir dilde belli bir nesneyi karşılayan sözcük mevcut iken, alıcı dilin konuşurlarının sosyal bir imtiyaz ve saygınlık kazanmak ve o dili bildikleri, toplumun diğer kesimlerine göre daha donanımlı, bilgili ve eğitimli oldukları imajını yaratmak için kaynak dilin sözcüklerini tercih ederek (Örneğin İngilizce), alıntılamaları nasıl adlandırılır?

Ödünçleme

Lüks alıntılar

Gereksinim alıntıları

Sosyal alıntılar

İşlevsiz alıntılar

Açıklama:

Alıcı dilin konuşurları egemen bir diden alıntı yaparak sosyal bir imtiyaz ve saygınlık kazanma eğiliminde olurlar. Böylelikle o dili bildikleri, toplumun diğer kesimlerine göre daha donanımlı, bilgili ve eğitimli oldukları imajını yaratmaya çalışırlar. Bu türden alıntılamalar bir dilsel gereksinimi karşılamak yerine dilde zaten mevcut olan sözcükleri tekrarlamaktan başka bir işlev görmedikleri için bunlara ‘gereksinim dışı’ anlamında lüks alıntılar denmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Dünya dillerinde bulunan evrensellerle ilgili hangi ifade doğrudur?

Türemiş eylemlerin sayısı türemiş sıfatların sayısından fazladır.

Nesnelerin niteliklerini adlandırma eğilimi onlara ad verme eğiliminden fazladır.

Ad türetme süreçleri eylem türetme süreçlerinden da azdır.

Sıfattan eylem yapma eğilimi eylemden eylem yapma eğiliminden fazladır.

Yeni sözcükler yaratma eğilimi var olan sözcüklerden türetme eğiliminden fazladır.

Açıklama:

a. Nesnelere ad verme eğilimi onların niteliklerini veya gerçekleştirdikleri eylemleri adlandırma eğiliminden çok daha yüksektir. Bu sebeple ad türetme süreçleri eylem ve sıfat türetme süreçlerine göre nicelik ve çeşitlilik bakımından çok daha fazladır.
b. Yeni eylemler oluşturmak amacıyla eylemden eylem yapma eğilimi, addan ve sıfattan eylem yapma eğiliminden daha yaygındır.
c. Türemiş sıfatların sayısı türemiş eylemlerin sayısına göre çok daha azdır.
Türemiş eylemlerin sayısı türemiş sıfatların sayısından fazladır.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Seçtiği sözlüksel ulamın hemen her ögesiyle bir araya gelebilen ve yeni sözcükler üretmek için yaygınlıkla kullanılabilen eklerin özelliği hangisidir?

İşleklik

Verimlilik

Üretkenlik

Uyumluluk

Elverişlilik

Açıklama:

İşleklik, bir ekin üretkenliğinin kısıtlı olmamasın ve yeni türetimlere açık olması hâlidir. Örneğin, Türkçedeki {-lIK} ve {-lI} eki oldukça işlektir ve anlam gerektirirse bütün ad ve sıfatlarla kullanılarak yeni ad ve sıfatlar türetebilir.

Doğru Cevap: A

Ünite 5

Soru 1

Dünya Sağlık Örgütüne göre dünyada doğan çocukların yüzde kaçı sağır olarak doğduğu için sözel dili kullanamamaktadır?

%10

Açıklama:

Ancak Dünya Sağlık Örgütünün istatistiklerine göre dünyada 430 milyon kişinin, yani dünya nüfusunun %5’inin, sağır olarak doğduğu ya da 0-3 yaş dilimi içinde hastalık, düşme ya da kaza sonucu duyma duyusunu kaybettiği için, sözel dil kullanamadığına dikkat etmemiz gerekmektedir (https://www.who.int/healthtopics/hearing-loss#tab=tab_2).

Doğru Cevap: B

Soru 2

Dilin ifade edildiği kaç kanal bulunmaktadır?

Açıklama:

Dilin ifade edildiği iki kanal bulunmaktadır: (i) duyma-konuşma kanalı, (ii) görme-işaretleme kanalı. İnsan dili konuşma ya da işaretleme yoluyla ifade edilir.

Doğru Cevap: C

Soru 3

Seslerin yazıya dökülebilmesi için kullanılan sembollere ne denir?

hiyeroglif

çivi yazısı

alfabe

harfler

yazı

Açıklama:

Harfler, seslerin yazıya dökülebilmesi için kullanılan sembollerdir.

Doğru Cevap: D

Soru 4

Sözcüklerin anlamını, göstergesini çağrıştıran resim yoluyla aktaran yazı biçimine ne denir?

sesbilim

Latin harfleri

Arap alfabesi

Çin yazısı

hiyeroglif

Açıklama:

Hiyeroglif, sözcüklerin anlamını, göstergesini çağrıştıran resim yoluyla aktaran bir yazı biçimidir, sesleri temsil etmez.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Günümüzde kullanılmayan yazı biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Latin harfleri

Arap alfabesi

Çin yazısı

Hiyeroglif

Hint alfabesi

Açıklama:

Sesleri temsil eden çivi yazısı günümüzde kullanılmamaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 6

Sesbilgisinin kaç alt alanı vardır?

Açıklama:

Sesbilgisinin 3 alt alanı vardır: akustik sesbilgisi, dinleyiş sesbilgisi, söyleyiş sesbilgisi.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Ses dalgalarının frekansı, formantları ve hızı gibi fiziksel özelliklerini ve sesin fiziksel boyutlarını ne inceler?

Akustik ses bilgisi

Dinleyiş ses bilgisi

Söyleyiş ses bilgisi

Ötümlü ses

Ötümsüz ses

Açıklama:

Akustik sesbilgisi ses dalgalarının frekansı, formantları ve hızı gibi fiziksel özelliklerini ve sesin fiziksel boyutlarını inceler.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Sesin dinleyici tarafından algılanma boyutunu inceleyen alana ne denir?

Akustik ses bilgisi

Dinleyiş ses bilgisi

Söyleyiş ses bilgisi

Ötümlü ses

Ötümsüz ses

Açıklama:

Dinleyiş sesbilgisi sesin dinleyici tarafından algılanma boyutunu inceleyen alandır. Sesin dinleyicinin kulak zarına çarpması ile o kişinin duyduğunu yorumlaması ve tepki vermesi arasındaki süreci inceler.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Konuşucunun çıkardığı seslerin oluşturulmasındaki fiziksel hareketlerin niteliğini aşağıdakilerden hangisi inceler?

Akustik ses bilgisi

Dinleyiş ses bilgisi

Söyleyiş ses bilgisi

Ötümlü ses

Ötümsüz ses

Açıklama:

Söyleyiş sesbilgisi konuşucunun çıkardığı seslerin oluşturulmasındaki fiziksel hareketlerin niteliğini inceler. Konuşurken kullanılan sesler bir hava akımının solunum sistemimiz içinde yer değiştirmesi sonucu oluşmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Ses tellerinin titremesiyle oluşan seslere ne denir?

Akustik ses bilgisi

Dinleyiş ses bilgisi

Söyleyiş ses bilgisi

Ötümlü ses

Ötümsüz ses

Açıklama:

Ses tellerinin titremesiyle oluşan sesler ötümlü seslerdir.

Doğru Cevap: D

Soru 11

Hiyeroglif, sözcüklerin anlamını, göstergesini çağrıştıran .......................... yoluyla
aktaran bir yazı biçimidir, sesleri temsil etmez.

yazı

resim

ses

harf

işaret

Açıklama:

Hiyeroglif= resim
Hiyeroglif, sözcüklerin anlamını, göstergesini çağrıştıran resim yoluyla
aktaran bir yazı biçimidir, sesleri temsil etmez.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Harfler, nelerin yazıya dökülebilmesi için kullanılan sembollerdir.

seslerin

sözlerin

bilgilerin

anlamların

dizgilerin

Açıklama:

Harf-Yazı=ses-Konuşma
Harfler, seslerin yazıya dökülebilmesi için kullanılan sembollerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 13

IPA neyin kısaltılmış halidir?

Ulusal Sesbilgisi Alfabesi

Uzaysal Sesbilgisi Alfabesi

Uluslararası Sesbilgisi Alfabesi

Uyumsal Sesbilgisi Alfabesi

Uzlaşmalı Sesbilgisi Alfabesi

Açıklama:

IPA = Uluslararası Sesbilgisi Alfabesi
Uluslararası Sesbilgisi Alfabesi (International Phonetic Alphabet, IPA

Doğru Cevap: C

Soru 14

Sesleri oluşturma sürecinde, aşağıdakilerden hangisi işlevsel olan organlar grubu içinde yer alamaz?

Akciğerler

Gırtlak

Ağız boşluğu

Burun boşluğu

Mide

Açıklama:

Mide, konuşmada ses oluşturma işlevine katkıda bulunmayan bir organdır.
Sesleri oluşturma sürecinde, mide, işlevsel olan organlar grubu içinde yer alamaz

Doğru Cevap: E

Soru 15

Ses tellerinin titremesiyle oluşan sesler .............................. seslerdir.

ötümlü

bükümlü

eğimli

tonlamlı

tek heceli

Açıklama:

titreşim=ötüm
Ses tellerinin titremesiyle oluşan sesler ötümlü seslerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Hava akımı gırtlaktan geçtiği sırada, ses telleri ayrıksa, açık konumdadırlar. Hava akımı bu açıklıktan geçerken ses tellerini titretmez. Bu sırada oluşturulan ses .................................dür.

ötümlü

ötümsüz

püskürtmeli

emmeli

sesli

Açıklama:

ses telleri ayrık, açık = ötümsüz
ses telleri ayrıksa, açık konumda ise ötümsüz

Doğru Cevap: B

Soru 17

Havanın dışarı itilmesi ile oluşturulan sesler ................................................seslerdir

vurgulamalı

emmeli

püskürtmeli

üflemeli

eğimli

Açıklama:

Havanın dışarı itilmesi =püskürtmek
Havanın dışarı itilmesi ile oluşturulan sesler püskürtmeli seslerdir

Doğru Cevap: C

Soru 18

Havanın içeri çekilmesi ile oluşturulan sesler ............................seslerdir

emmeli

püskürtmeli

patlamalı

eğimli

bükümlü

Açıklama:

içe çekim=emme
Havanın içeri çekilmesi ile oluşturulan sesler emmeli seslerdir

Doğru Cevap: A

Soru 19

Çiftdudaksıl genizsil bir ünsüz olan [?] sesinde dudaklar birbirlerine değer.

Açıklama:

genizsil ünsüz = m
Çiftdudaksıl genizsil bir ünsüz olan [m] sesinde dudaklar birbirlerine değer.

Doğru Cevap: D

Soru 20

(TİD) ifadesinin açılımı nedir?

Türk İşçi Dili

Türk İşlevsel Dili

Türk İktisat Dili

Türk İstatistik Dili

Türk İşaret Dili

Açıklama:

TİD= Türk İşaret Dili
TİD, Türk İşaret Dilidir.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Seslerin yazıya dökülebilmesi için kullanılan sembollere ne ad verilir?

Ton

Harf

Söz

Kayıt

Dil

Açıklama:

Harfler, seslerin yazıya dökülebilmesi için kullanılan sembollerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Konuşma ya da işaretleşmenin içerdiği zaman ve mekân kısıtlarını aşarak bireyler arasındaki haberleşmeyi ve bilginin kalıcılığını sağlayan araç aşağıdakilerden hangisidir?

Ses

Yazı

Söz

Vurgu

Ezgi

Açıklama:

Yazı, konuşma ya da işaretleşmenin içerdiği zaman ve mekân kısıtlarını aşarak bireyler arasındaki haberleşmeyi ve bilginin kalıcılığını sağlayan araçtır.

Doğru Cevap: B

Soru 23

……………….., vücudumuzda bazıları solunum sistemimizde de işlevleri olan organlar tarafından fiziksel olarak üretilir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlar?

Sesler

Harfler

Semboller

Bilgiler

İşaretler

Açıklama:

Sesler, vücudumuzda bazıları solunum sistemimizde de işlevleri olan organlar tarafından fiziksel olarak üretilir.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Ses dalgalarının frekansı, formantları ve hızı gibi fiziksel özelliklerinin ve sesin fiziksel boyutlarını inceleyen sesbilgisi alt alanı aşağıdakilerden hangisidir?

Dinleyiş

Görsel

Akustik

Söyleyiş

Sembolik

Açıklama:

Akustik sesbilgisi, ses dalgalarının frekansı, formantları ve hızı gibi fiziksel özelliklerinin ve sesin fiziksel boyutlarını inceler.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Sesin dinleyicinin kulak zarına çarpmasıyla o kişinin duyduğunu yorumlaması ve tepki vermesi arasındaki süreci inceleyen sesbilgisi alt alanı aşağıdakilerden hangisidir?

Söyleyiş

Sembolik

Görsel

Dinleyiş

Akustik

Açıklama:

Dinleyiş sesbilgisi, sesin dinleyicinin kulak zarına çarpmasıyla o kişinin duyduğunu yorumlaması ve tepki vermesi arasındaki süreci inceler.

Doğru Cevap: D

Soru 26

Tavukları çağırırken ya da atların yürüyüşünü ifade ederken kullanılan hava düzeneği aşağıdakilerden hangisidir?

Boğazsıl

Damaksıl

Gırtlaksıl

Dudaksıl

Dilsil

Açıklama:

Tavukları çağırırken ya da atların yürüyüşünü ifade ederken damaksıl hava düzeneği kullanılır.

Doğru Cevap: B

Soru 27

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi ötümlü çiftdudaksıl patlamalı ünsüz ile başlamaktadır?

kat

bak

pak

sal

gemi

Açıklama:

[b] sesi ötümlü çiftdudaksıl patlamalı ünsüz ses içermektedir. Doğru yanıt "bak" tır.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi ötümsüz dişyuvasıl patlamalı ünsüz ses içerir?

baş

sap

taş

pil

kat

Açıklama:

“taş” sözcüğü, [t] ötümsüz dişyuvasıl patlamalı ünsüz ses içerir.

Doğru Cevap: C

Soru 29

Hava akımı en yüksek derecede engellenen sesler olan genizsil olmayan patlamalılar, sürtünmeliler ve patlamalı-sürtünmelilerin oluşturduğu alt ana sınıf aşağıdakilerden hangisidir?

Sürekliler

Kayıcılar

Titreşimliler

Süreksizler

Engelliler

Açıklama:

Hava akımı en yüksek derecede engellenen sesler olan genizsil olmayan patlamalılar, sürtünmeliler ve patlamalı-sürtünmeliler, engelliler alt ana sınıfını oluşturur.

Doğru Cevap: E

Soru 30

Sözcüğü oluşturan seslemlerden birinin diğerlerinden daha belirgin, kuvvetli ve yüksek tonla söylenmesine ne ad verilir?

Ezgi

Ses

Harf

Vurgu

Söz

Açıklama:

Vurgu, sözcüğü oluşturan seslemlerden birinin diğerlerinden daha belirgin, kuvvetli ve yüksek tonla söylenmesi olarak gerçekleşir.

Doğru Cevap: D

Ünite 6

Soru 1

Bir dilde sözcükler arasında anlam farkı yaratan seslere ne denir?

sesbirim

sesbirimcik

kök

ünlü ses

ünsüz ses

Açıklama:

Bir dilde sözcükler arasında anlam farkı yaratan seslere sesbirim denir. Doğru yanıt A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Ak sözcüğü için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Ön kapalı düz ünlüdür.

Ön kapalı yuvarlak ünlüdür.

Arka kapalı düz ünlüdür.

Arka açık, düz ünlüdür.

Arka yarı-kapalı yuvarlak ünlüdür.

Açıklama:

Ak sözcüğü, arka açık, düz ünlüdür. Doğru yanıt D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi ön, orta, düz ünlüdür?

/e /

/œ /

/a/

/y /

/i /

Açıklama:

/e /, ön yarı-kapalı düz ünlüdür. Doğru yanıt A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 4

[ph] / # _________
Yukarıda gösterilen [ph] sesbirimciğindeki # işareti aşağıdakilerden hangisini belirtmektedir?

/p/ sesbiriminin soluklu olduğunu

/p/ sesbiriminin soluksuz olduğunu

sesbirimciğin sözcük içinde bulunduğu konumu

sesin sözcük ya da seslem başında geldiğini

sesin konumunun sözcük ve seslem başında olduğunu

Açıklama:

[ph] sesbirimciğindeki # işareti sesin konumunun sözcük ve seslem başında olduğunu göstermektedir. Doğru yanıt E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi genizsil sese örnektir?

Açıklama:

m, genizsil sestir. Doğru yanıt C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 6

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde /r/-düşmesi söz konusudur?

aşağı

bir

dışarı

yukarı

postahane

Açıklama:

Bir sözcüğünde /r/-düşmesi söz konusudur. Doğru yanıt B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 7

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ses düşmesi söz konusudur?

şimdi

pembe

Ahmet

teneke

yasak

Açıklama:

Ahmet sözcüğünde /h/ sesinin düşmesi söz konusudur. Doğru yanıt C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 8

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ses aktarımı görülebilmektedir?

kibrit

postahane

Mehmet

içeride

dışarısı

Açıklama:

Kibrit sözcüğünde ses aktarımı görülebilmektedir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 9

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi Türkçe ünlü uyumuna uymaz?

kalem

kasım

kesik

kertenkele

serçe

Açıklama:

Kalem sözcüğü Türkçe ünlü uyumuna uymaz. Doğru yanıt A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde yabancı dilden Türkçeye girerken ünlü eklemesi söz olmuştur?

bebek

ordu

tren

gelin

ağrı

Açıklama:

Tren, sözcüğünde tr ünsüzlerinin arasında bir ünlü eklenmiştir. Doğru yanıt C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde ünlü eklenmesi söz konusudur?

bebek

ordu

grup

gelin

ağrı

Açıklama:

Grup, sözcüğünde ünlü eklenmesi söz konusudur. Doğru yanıt C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 12

En küçük ikiliden, birbirinin yerine geçtiğinde anlamsal farklılığa yol açan sesbirimlerin aralarındaki dağılımı, aşağıdakilerden hangisi açıklar?

Karşıtsal dağılım

Bütüncül dağılım

Serbest dağılım

Doğal dağılım

Ünsüz dağılımı

Açıklama:

İki ses en küçük ikiliden birbirinin yerine geçtiğinde anlamsal farklılığa yol açarsa bu iki ses o dilde birer sesbirimdir ve aralarındaki dağılım karşıtsal dağılımdır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi, en küçük çifti oluşturan sözcük çiftleridir?

iltica/irtica

çekilsen/çekingen

berk/mert

kurt/kulp

masam/tasan

Açıklama:

En küçük çift, iki sözcük arasında anlam farkının yalnızca bir ses tarafından oluşturulduğu sözcüklerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Aşağıdaki ifadelerden hangisi, sesbirim kavramı için yanlıştır?

Sesbirimler bir dilde sözcükler arasında anlam farkı oluştururlar.

Sesbirimler karşıtsal dağılım içindedirler.

Bir dilde bir sesbirimin değişkenlerine sesbirimcik adı verilir.

Sesbirimcikler sözcük yapısı içinde bütünleyici dağılım içindedirler.

Sesbirimcikler söylenişte değişim gösterirler ve anlam farkı oluştururlar.

Açıklama:

Sesbirimcikler sesbirimlerin seslem içindeki konumlarına ve önlerinden ya da arkalarından gelen seslerin niteliğine bağlı olarak söylenişlerinde değişim gösterir ancak anlamda fark yaratmaz.

Doğru Cevap: E

Soru 15

Bir sesin aynı konumda değişimli olarak bulunan sesbirimcikleri hangi dağılım içindedir?

Doğal dağılım

Bütüncül dağılım

Aktarımsal dağılım

Serbest dağılım

Ünsüz dağılımı

Açıklama:

Bir sesin aynı konumda değişimli olarak bulunan sesbirimcikleri serbest dağılım içindedir. Soluklu [ph] ve soluksuz [p] sesleri Türkçede sözcük sonunda serbest dağılım içindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi >bıktırdı< sözcüğünün Uluslararası Ses Alfabesiyle sesbilimsel göstergesi olabilir?

/bɰktɰrdɰ/

/bıktırdı/

/bɰkhtɰrdɰ/

/bɰkthɰrdɰ/

/bıkthırdı/

Açıklama:

Doğru gösterge A şıkkında gösterilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi >nasılsın< sözcüğünün Uluslararası Ses Alfabesiyle sesbilimsel göstergesi olabilir?

/nasɰlsɰn/

/nasılsın/

/naszɰlsɰn/

/nasɰlzɰn/

/na:sɰlsɰn/

Açıklama:

Doğru sesbilimsel gösterge A şıkkında verilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Türkçe için ötümlülük ve ötümsüzlük, anlam açısından nasıl bir özelliktir?

ayırıcı

artık

öngörülebilir

bütünleyici

serbest

Açıklama:

Bir sözcükte bir sesbilgisel özelliğin artı [+] değeri, diğer sözcüklerdeki eksi [-] değeri ile karşıtlık ortaya çıkardığında, o sesbilgisel özellik incelenen dil için ayırıcı özelliktir. Türkçede pil ve bil sözcüklerinde olduğu gibi çiftdudaksıl patlamalı sesin ötümlü ya da ötümsüz olması, anlam farkı yaratmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Kök: >postahane<, Sesbilimsel: /postahane/, Sesbilgisel: [phostha:ne]
Yukarıdaki sözcükte sesbilgisel farklılık, aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

Ses düşmesi

Ses yer değiştirmesi

Ses değişimi

Ses benzeşmesi

Ses eklenmesi

Açıklama:

/h/ düşmesi: Türkçede hane sözcüğü ile oluşturulan bileşik sözcüklerde /h/ sesi düşürülmektedir. Bu sözcüklerde sözcük-içi biçimbirim sınırlarında önünde ve arkasında /a/ ünlüsü arasında bulunan /h/ sesinin düşürülmesi sonucunda /a/ ünlüsü uzun ünlü olarak [a:] söylenir.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Türkçede bazı anadili konuşurlarının kibrit sözcüğünü, kirbit olarak söylemesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

Ses düşmesi

Ses aktarımı

Ses eklenmesi

Ünlü benzeşmesi

Ünlü değişimi

Açıklama:

Dillerde sözcüklerin ses diziminde görülen özelliklerden biri de bazı sözcüklerde seslerin yer değiştirmesidir. Seslerin yer değiştirmesi genellikle belli sözcüklerde görülmektedir. Sözcüklerin sesletiminde ölçünlü dildeki dağılımdan farklı olarak sözcük içindeki seslerin dizimindeki farklı ses sıralamasına ses aktarımı denir. Örneğin Türkçede bazı anadili konuşurlarının kibrit sözcüğünü, kirbit olarak akıcı /r/ sesi ile ötümlü patlamalı ses olan /b/’nin yerini değiştirerek söylediği gözlemlenmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 21

Aşağıdaki ifadelerden hangisi, bürünsel özellikler için yanlıştır?

Bürünsel özellikler parçalar üstü sesbilimsel özelliklerdir.

Bürünsel özellikler vurgu, ezgi ve perde değişimleridir.

Vurgu, sözcük, öbek ve tümce vurgusu olarak üç düzeyde incelenir.

Vurgu, aynı sesbirimleri içeren sözcükler arasında anlam farkı oluşturur.

İki seslemli yer adlarında vurgu, ikinci seslemdir.

Açıklama:

Cins adlarında birincil vurgu ikinci seslemde, yer adlarında ilk seslemdedir.

Doğru Cevap: E

Ünite 7

Soru 1

Dillerde kaç tür ses değişimi bulunmaktadır?

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 2

Sesbilgisel değişim nedir?

Söz değişiminin bir türüdür.

Ses değişiminin bir türüdür.

Ka değişiminin bir türüdür.

Makam değişiminin bir türüdür.

Nota değişiminin bir türüdür.

Açıklama:

Ses değişiminin bir türüdür.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Biçim-sesbilgisel değişim nedir?

Bir söz değişimi türüdür.

Bir saz değişimi türüdür.

Bir ses değişimi türüdür.

Bir makam değişimi türüdür.

Bir nota değişimi türüdür.

Açıklama:

Bir ses değişimi türüdür.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Biçimbirimlerin sesbilimsel derin yapısını ne oluşturur?

Bilişsel dağarcıktaki listede yer alan sözbilimsel gösterge

Bilişsel dağarcıktaki listede yer alan Ka göstergesi

Bilişsel dağarcıktaki listede yer alan logosantrik gösterge

Bilişsel dağarcıktaki listede yer alan sesbilimsel gösterge

Bilişsel dağarcıktaki listede yer alan semantik gösterge

Açıklama:

Bilişsel dağarcıktaki listede yer alan sesbilimsel gösterge

Doğru Cevap: D

Soru 5

Biçimbirimcik nedir?

Biçimbirimin değişik semantik biçimleridir.

Biçimbirimin değişik tarihsel biçimleridir.

Ka'nın değişik seslendiriliş biçimleridir.

Biçimbirimin değişik epigrafik biçimleridir.

Biçimbirimin değişik seslendiriliş biçimleridir.

Açıklama:

Biçimbirimin değişik seslendiriliş biçimleridir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Bir dildeki sesbilimsel gösterge neyi amaçlar?

Bir dildeki sesbilgisel göstergenin sesbilgisel oluşumunda gözlemlenen ses değişikliklerinin kurallarını belirlemeği amaçlar.

Bir dildeki sesbilgisel göstergenin sösbilgisel oluşumunda gözlemlenen ses değişikliklerinin kurallarını belirlemeği amaçlar.

Bir dildeki sesbilgisel göstergenin kanunbilgisel oluşumunda gözlemlenen ses değişikliklerinin kurallarını belirlemeği amaçlar.

Bir dildeki sesbilgisel göstergenin yasabilgisel oluşumunda gözlemlenen ses değişikliklerinin kurallarını belirlemeği amaçlar.

Bir dildeki sesbilgisel göstergenin kabilgisel oluşumunda gözlemlenen ses değişikliklerinin kurallarını belirlemeği amaçlar.

Açıklama:

Bir dildeki sesbilgisel göstergenin sesbilgisel oluşumunda gözlemlenen ses değişikliklerinin kurallarını belirlemeği amaçlar.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Dillerde her biçimbirim sesbilimsel bileşende kaç biçim olarak yer alır?

Dillerde her biçimbirim sesbilimsel bileşende çift biçim olarak yer almaktadır.

Dillerde her biçimbirim sesbilimsel bileşende tek biçim olarak yer almaktadır.

Dillerde her biçimbirim sesbilimsel bileşende üç biçim olarak yer almaktadır.

Dillerde her biçimbirim sesbilimsel bileşende dört biçim olarak yer almaktadır.

Böyle bir yer alış yoktur.

Açıklama:

Dillerde her biçimbirim sesbilimsel bileşende tek biçim olarak yer almaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Dilbilimin temel amacı aşağıdakilerden hangisi ile daha çok uyumludur?

Dilbilim, sadece Ünsüz Kuralı ve benzer değişimleri oluşturan genellemelere erişmeyi amaçlamaktadır.

Dilbilim, sadece Benzeşim Kuralı ve benzer değişimleri oluşturan genellemelere erişmeyi amaçlamaktadır.

Dilbilim, Açık Ünlü Kuralı ve benzer değişimleri oluşturan genellemelere erişmeyi amaçlamaktadır.

Dilbilim, Kapalı Ünlü Kuralı ve benzer değişimleri oluşturan genellemelere erişmeyi amaçlamaktadır.

Dilbilim, sadece Epigrafi Kuralı ve benzer değişimleri oluşturan genellemelere erişmeyi amaçlamaktadır.

Açıklama:

Dilbilim, Açık Ünlü Kuralı ve benzer değişimleri oluşturan genellemelere erişmeyi amaçlamaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 9

0-3 yaş dilimi içindeki çocuklar anadillerinin kurallarını nasıl içselleştirirler?

0-3 yaş dilimi içindeki çocuklar, sadece annelerinden duydukları ifadelerden, anadillerinin kurallarını içselleştirirler.

0-3 yaş dilimi içindeki çocuklar, sadece babalarından duydukları ifadelerden, anadillerinin kurallarını içselleştirirler.

0-3 yaş dilimi içindeki çocuklar, sadece öğretmenlerinden duydukları ifadelerden, anadillerinin kurallarını içselleştirirler.

0-3 yaş dilimi içindeki çocuklar, çevrelerindeki yetişkinlerden duydukları ifadelerden, anadillerinin kurallarını içselleştirirler.

0-3 yaş dilimi içindeki çocuklar, sadece arkadaşlarından duydukları ifadelerden, anadillerinin kurallarını içselleştirirler.

Açıklama:

0-3 yaş dilimi içindeki çocuklar, çevrelerindeki yetişkinlerden duydukları ifadelerden, anadillerinin kurallarını içselleştirirler.

Doğru Cevap: D

Soru 10

Ses değişiklikleri gibi olgular hangi tür seslere uygulanır?

Ses değişiklikleri gibi olgular, bireysel seslere uygulanır.

Ses değişiklikleri gibi olgular, grupsal seslere uygulanır.

Ses değişiklikleri gibi olgular, doğal ses sınıfını oluşturan seslerin armonilerine göre uygulanır.

Ses değişiklikleri gibi olgular, doğal ses sınıfını oluşturan seslerin metronom yapılarına göre uygulanır.

Ses değişiklikleri gibi olgular, bireysel seslere değil, doğal ses sınıfını oluşturan seslerin
hepsine uygulanır.

Açıklama:

Ses değişiklikleri gibi olgular, bireysel seslere değil, doğal ses sınıfını oluşturan seslerin
hepsine uygulanır.

Doğru Cevap: E

Soru 11

“Dilde ……………………….. , sözcük yapısı içinde bir biçimbirimin başka bir biçimbirimciğin sesbilimsel özelliklerine bağlı olarak değişime uğramasına yol açan bir sesbilimsel süreçtir.”
Yukarıda verilmiş olan cümlede boş bırakılan kısma uygun sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

Sesbilimsel Koşullandırma

Biçim-sesbilimsel Kural

Biçimbirimcik

Sesbilimsel Süre

Derin Yapı

Açıklama:

Sesbilimsel Koşullandırma

Doğru Cevap: A

Soru 12

“Sözcükler konuşurların bilişsel dağarcığında …………….. biçimleri ile listelenir.”
Yukarıda verilmiş olan cümlede boş bırakılan kısma gelmesi gereken sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

Sesbilimsel Süreç

Derin Yapı

Biçimbirimcik

Sesbilimsel Koşullandırma

Ötümlüleşme

Açıklama:

Derin Yapı

Doğru Cevap: B

Soru 13

“Bir dildeki sesbilimsel göstergeler ile onların sesbilgisel göstergeleri arasında ses düşmeleri, ses eklemeleri, ses değiştirmeleri gibi ses olaylarıyla farklılaşmaya yol açan süreçlere ……………………………… denir.”
Yukarıda verilmiş olan cümlede boş bırakılan kısma uygun sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

Sesbirimcikleri Süreci

Biçim-Sesbilgisel Süreç

Derin Yapı Süreci

Sesbilimsel Süreç

Sesbilgisel Düzey Süreci

Açıklama:

Sesbilimsel Süreç

Doğru Cevap: D

Soru 14

“Dillerde sesbirimler sesin sözcük içinde bulunduğu konuma bağlı olarak sesbilimsel gösterimlerinden değişik özellikler sergileyebilir. Bu kuralın örneklerinden biri Türkçedeki ötümsüz patlamalı sesler olan /p/, /t/, /k/’nın soluklanmasıdır.”
Cümlesinde sözü geçen kural aşağıdakilerden hangisidir?

Ünsüz Benzeşmesi

Ünlü Düşmesi

Özellik Değişmesi

Genizsilleşme

Dil Sürçmeleri

Açıklama:

Özellik Değişmesi

Doğru Cevap: C

Soru 15

Saba çarfetmiyorum
Gazla kaş arası
Çat taslasın...
Mustafa Çandal salıyorr..
Çayıf keyi içinn...
Yukarıda verilmiş, sesbilimsel süreçlerin kurallı olduğunu kanıtlayan 5 farklı örnekteki ortak olgu nedir?

Genizsilleşme

Özellik Değişmesi

Başkalaşmalı Biçimler

Dil Sürçmesi

Biçimbirimcilik

Açıklama:

Dil Sürçmesi

Doğru Cevap: D

Soru 16

Türkçede ilk sesleri, eklendikleri gövdenin sonsesinin niteliğine bağlı olarak değişime uğrayan biçimbirimler bulunmaktadır. Biçimbirimsel sınıflandırmaya bağlı olan bu türe örnek olan harfler şunlardır: /j/, /s/, /n/
Yukarıdaki verilmiş olan tanım aşağıdaki seçeneklerden hangisine aittir?

Özellik Değişmesi

Dil Sürçmesi

Ünlü Düşmesi

Kapalı Ünlü Uyumu

Ünsüz Düşmesi

Açıklama:

Ünsüz Düşmesi

Doğru Cevap: E

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi Kapalı Ünlü Uyumuna ait bir örnek olabilir?

ütü-lü

gün + ler

tuz + suz

Aylin-in

Ara-yacak

Açıklama:

ütü-lü

Doğru Cevap: A

Soru 18

“ [Ü] [Ü] / [Ü] [-Ü] + ([-Ü]) ________ “
Yukarıda verilmiş olan kural seçeneklerden hangisine aittir?

Ünsüz Düşmesi

Kapalı Ünlü Uyumu

Ünlü Düşmesi

Ünsüz Ötüm Uyumu

Ünsüz Benzeşmesi

Açıklama:

Kapalı Ünlü Uyumu

Doğru Cevap: B

Soru 19

“Keman-a Defter-e
Keman-dan Defter-den
Keman-da Defter-de “
Yukarıda verilmiş olan örnekler aşağıdakilerden hangisine aittir?

Açık Ünlü Kuralı

Ünsüz Benzeşmesi

Ünlü Düşmesi

Ünsüz Düşmesi

Kapalı Ünlü Uyumu

Açıklama:

Açık Ünlü Kuralı

Doğru Cevap: A

Soru 20

“Sesbilimsel kurallar sözcüklerin sesbilimsel göstergeleri ile sesbilgisel göstergeleri arasında ses değişikliklerine yol açan …………. belirler. “
Yukarıda verilmiş cümledeki boşluğa en uygun seçenek aşağıdakilerden hangisidir?

Kuralları

Biçimbirimsel Süreçleri

Biçimbirimcikleri

Başkalaşmalı Biçimler

Sesbilimsel Süreçleri

Açıklama:

Sesbilimsel Süreçleri

Doğru Cevap: E

Ünite 8

Soru 1

Aşağıdaki tümcelerden hangisi sözdizimde kısmen kuralsız yapıya örnektir?

Ali’nin geldiğini ben gördüm.

Ayşe ile birlikte geldik.

?Ali geldiğini ben gördüm.

*Ali gelmek ben gördü.

*Ayşe gelmek ile birlikte.

Açıklama:

Dilbilgiselliğe ilişkin bu derecelendirmeyi aşağıdaki tümceleri kullanarak örneklendirebiliriz:

a. Ali’nin geldiğini ben gördüm.
?Ali geldiğini ben gördüm.
*Ali gelmek ben gördü.

Burada (1a) tamamen dilbilgisel; (1b) ise (1c)’ye göre daha iyi ve (1c) tamamen kuraldışı bir tümcedir. Sözdizimde gelenek olduğu üzere, yukarıdaki örnekte (?) ve (*) işaretleri, sırasıyla kısmen kuralsız ve tamamen kuralsız yapıları göstermektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 2

Soyut ve bilinçteki sezgisel dilbilgisi dizgesi aşağıdakilerden hangisi ile tanımlanır?

Edim

Edinç

İmla

Langue

Parole

Açıklama:

Edinç, edim kavramı ile kıyaslanabilir. Bu iki kavram karşıt olup edinç, soyut ve bilinçteki sezgisel dilbilgisi dizgesi; edim ise konuşucunun ürettiği yazılı veya sözlü dildir.

Doğru Cevap: B

Soru 3

“Güzel Türkçemiz bozuluyor.” ifadesi hangi dilbilgisi yaklaşımına örnektir?

Betimleyici

Değiştirgen

Evrensel

Kuralcı

Üretici

Açıklama:

“Güzel Türkçemiz bozuluyor.” gibi yargı belirten ifadeler, kuralcı dilbilgisi yaklaşımına örnektir.

Doğru Cevap: D

Soru 4

Aşağıdaki dilbilgisi yaklaşımlarından hangisi kullanılan dili veri olarak inceleyerek tanımlamayı amaç edinir?

Betimleyici

Değiştirgen

Evrensel

Kuralcı

Üretici

Açıklama:

Betimleyici dilbilgisi, kullanılan dili veri olarak inceleyerek tanımlamayı amaç edinmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 5

Aşağıdaki cümlede boşluğa hangi kelime gelebilir?
“Chomsky’ye göre, dil ve dil yetisi …………… bir bakış açısıyla daha iyi açıklanabilir; insan zihni boş bir levha değildir tersine bir takım bilgileri doğduğumuzdan itibaren içeren düzenek olarak hazırdır.”

doğuştancı

edinimsel

usçu

uyarıcı

yapılandırmacı

Açıklama:

Chomsky’ye göre, dil ve dil yetisi doğuştancı bir bakış açısıyla daha iyi açıklanabilir; insan zihni boş bir levha değildir tersine bir takım bilgileri doğduğumuzdan itibaren içeren düzenek olarak hazırdır.

Doğru Cevap: A

Soru 6

“Her insan dilindeki yapılar, soyut olabilen belli kurallar çerçevesinde üretilir ve işlemlenir. Hiçbir kuralı olmayan bir tek insan dili yoktur.” şeklinde ifade edilen evrensel dilbilgisi ilkesi hangisidir?

Adıl-düşürme

Gözlemsel yeterlilik

İçeyerleştirme

Kural güdümlü yapı

Özyineleme

Açıklama:

Bütün dillerde bulunan bazı Evrensel Dilbilgisi ilkeleri şunlardır:
Kural güdümlü yapı ilkesi: Her insan dilindeki yapılar soyut olabilen belli kurallar çerçevesinde üretilir ve işlemlenir. Hiçbir kuralı olmayan bir tek insan dili yoktur.

Doğru Cevap: D

Soru 7

“Bana seni anlatan insanların söyledikleri sözleri dinlerken yorulduğumu belli etmek istemediğimi belirtmeliyim.” tümcesinde kaç tane içeyerleşmiş tümcecik mevcuttur?

Bir

İki

Üç

Dört

Beş

Açıklama:

“Bana seni anlatan insanların söyledikleri sözleri dinlerken yorulduğumu belli etmek istemediğimi belirtmeliyim.” tümcesinde beş tane içeyerleşmiş tümcecik görüyoruz.

Doğru Cevap: E

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi Üretici Dilbilgisinin özellikleri arasında yer alır?

Kurallar genel örüntülerden oluşur.

Gözlemlenen veri sade ve basit olmamalıdır.

Edimi açıklar.

Psikolojik gerçekliği yansıtmaz.

İki farklı kural içeren veriler tercih edilir.

Açıklama:

Üretici Dilbilgisinin Bazı Genelgeçer Özellikleri
-Modern dilbilimin her alanında olduğu gibi, dilbilgisi çalışmaları kuralcı değil, betimleyici olmalıdır.
-Üretici Dilbilgisi kuramı; edimi değil, edinci açıklamaya odaklanır.
-Dilbilgisi kuralları, insan bilişinde yer alan psikolojik gerçekliği yansıtmalıdır.
-Dilbilgisi kuralları açık seçik netlikle betimlenmelidir. Bu netlik ve açıklık, kuralların formülleştirilmesi ile mümkün olur.
-Dilbilimsel çözümlemeler azami ölçüde genel olmalıdır. Örneğin, iki dilbilgisi kuralı aynı dil verisini açıklıyorsa, ancak biri iki farklı kural, ikincisi ise bir tek kural içeriyorsa, Üretici -Dilbilgisi kapsamında ikinci çözümleme daha üstün ve tercih edilebilir niteliktedir. Kuralların mümkün olduğunca genel örüntülerden oluşması, Üretici Dilbilgisi araştırmalarında ve hipotezlerin savlanmasında çok önemlidir. İkinci kural, daha düzenli olarak değerlendirilir. (İngilizcede böyle çalışmalar, “elegant” (zarif, düzenli) olarak tanımlanır.)
-Dilbilgisi kuramları, evrensel temelli kurallar önermelidir. Büyük olasılıkla, bireysel diller hakkındaki gerçekler, tüm diller için geçerli olan genel ilkelerden türemiştir. Bir dildeki farklılıkların en az ölçüde olduğu görüşü yaygındır. Kurallar, mümkün olduğunca genel ve ekonomik olmalı, gözlemlenen veri en sade ve basit şekilde açıklanmalıdır. Bu da bilimsel yöntemin ve psikolojik gerçekliğin gerektirdiği bir ilkedir.

Doğru Cevap: A

Soru 9

Türkçe ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Gizli özne kullanılabilir.

Olağan sözdizimi Özne-Nesne-Eylem’dir.

Eylem sonlu bir dildir.

Sözdizimindeki oynaklık rastgeledir.

Soru sözcükleri taşıyan öbekler yüklemden sonra gelmez.

Açıklama:

sayfa. 242
Türkçe, Farsça, İtalyanca, İspanyolca ve Rusça gibi bazı dillerde gizli özne kullanılabilir.
sayfa. 243
Türkçede olağan sözdizimi Örnek (10a)’daki gibi Özne-Nesne-Eylem’dir. Bu dizilim, İngilizcedeki Özne-Eylem-Nesne diziliminden farklıdır. Öte yandan Almanca da görece esnek dizilime sahiptir ama ana tümcede eylem her zaman tümcenin ikinci öge konumunda yer almalıdır. Türkçe, eylem sonlu bir dildir ama esnek sözdizimi sayesinde geleneksel dilbilgisinde devrik tümce olarak anılan yapılarda bazı ögeler eylemden sonra da kullanılabilir. Türkçede sözdizimindeki oynaklık da rastgele değildir; belli kurallara bağlıdır. Örneğin, sesbilimsel vurguyu alan odak eylemin hemen önünde yer alır. Soru sözcükleri taşıyan öbekler yüklemden sonra gelmez. Belirtisiz Ad Öbekleri yüklem sonrasında kullanılamaz.

Doğru Cevap: D

Soru 10

Türkçe ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Sözdizimi nesnenin açık bir durum eki aldığı durumlarda anlamı belirleyebilir.

Anlamın tek belirleyicisi sözdizimidir.

Devrik tümcelerde bazı ögeler eylemden önce kullanılabilir.

Yüklemden önce gelen ögeler vurgu almayan ve daha önceki söylemden tahmin edilebilen ögelerdir.

Sesbilimsel vurguyu alan odak eylemin hemen önünde yer alır.

Açıklama:

Türkçede sözdizimi, Örnek (10a-b)’de olduğu gibi nesnenin açık bir durum eki almadığı durumlarda Türkçede de anlamı belirleyebilir.
Örnek (9a-c)’de görüldüğü gibi Türkçede anlamın tek belirleyicisi sözdizimi değildir, sözcük diziliminde ad durumları da önemli bir role sahiptir.
Türkçe, eylem sonlu bir dildir ama esnek sözdizimi sayesinde geleneksel dilbilgisinde devrik tümce olarak anılan yapılarda bazı ögeler eylemden sonra da kullanılabilir.
Örneğin, sesbilimsel vurguyu alan odak eylemin hemen önünde yer alır.
Yüklemden sonra gelen ögeler vurgu almayan ve daha önceki söylemden tahmin edilebilen ögelerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Dili en doğru ve en güzel nasıl kullanabiliriz sorusuna yanıt arayan; dil kullanımında “doğru” ve “yanlış” yargısı belirterek önerdikleri kurallarla konuşuculara yol gösterme rolü üstlenen dilbilgisi yaklaşımına ne denir?

Kuralcı dilbilgisi

Yazımsal dilbilgisi

Betimleyici dilbilgisi

Anlatımcı dilbilgisi

Kuralsız dilbilgisi

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 12

Dilbilimde dilbilgisi terimi, belli bir yapıyı oluştururken söz konusu olan ilke ve kısıtlılıklar ile bunları sistematik biçimde çözümleme yöntemi olan kuram aşağıdakilerden hangisidir?

Kuralcı dilbilgisi

Anlamsal dilbilgisi

Yazımsal dilbilgisi

Betimleyici dilbilgisi

Kuralsız dilbilgisi

Açıklama:

Dilbilimde dilbilgisi terimi, belli bir yapıyı oluştururken söz konusu olan ilke ve kısıtlılıklar ile bunları sistematik biçimde çözümleme yöntemi olan kuram Betimleyici dilbilgisidir.

Doğru Cevap: D

Soru 13

Toplumda iyi eğitim almış bireylerin konuştukları dil değişkesinin özelliklerinin kullanılmasını savunurken bazen dilbilgisi hakkında öznel görüşleri de dayatabilen dilgisi kuramı aşağıdakilerden hangisidir?

Betimleyici Dilbilgisi Kuramı

Anlatımcı Dilbilgisi Kuramı

Açıklayıcı Dilbilgisi Kuramı

Kuralcı Dilbilgisi Kuramı

Kuralsız Dilbilgisi Kuramı

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 14

• İnsanlar anadillerini nasıl öğrenir?
• Anadillerine ilişkin edinçlerinin kapsamı ve sınırlılıkları nedir?
• Bireyler, sezgisel ve soyut dilbilgisini nasıl kullanırlar?
Yukarıdaki sorular hangi dilbilimsel teorinin cevap aradığı sorulardır?

Kuramcı Dilbilgisi

Evrensel Dilbilgisi

Üretici Dilbilgisi

Betimleyici Dilbilgisi

Kuralcı Dilbilgisi

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 15

I- Modern dilbilimin her alanında olduğu gibi, dilbilgisi çalışmaları kuralcı değil, betimleyici olmalıdır.
II- Üretici Dilbilgisi kuramı; edimi değil, edinci açıklamaya odaklanır.
III- Dilbilgisi kuralları, insan bilişinde yer alan psikolojik gerçekliği yansıtmamalıdır.
IV- Dilbilgisi kuralları açık seçik netlikle betimlenmelidir.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Üretici Dilbilgisi çalışmalarının özellikleri arasında yer alır?

I ve II

I, II ve III

I, II ve IV

II, III ve IV

Hepsi

Açıklama:

Üretici Dilbilgisi çalışmalarının özellikleri şunlardır;
I- Modern dilbilimin her alanında olduğu gibi, dilbilgisi çalışmaları kuralcı değil, betimleyici olmalıdır.
II- Üretici Dilbilgisi kuramı; edimi değil, edinci açıklamaya odaklanır.
III- Dilbilgisi kuralları, insan bilişinde yer alan psikolojik gerçekliği yansıtmalıdır.
IV- Dilbilgisi kuralları açık seçik netlikle betimlenmelidir.
Öyleyse doğru yanıt I, II ve IV olmalıdır. (c) şıkkı

Doğru Cevap: C

Soru 16

Dillerde ortak olan eşdeğerlikler hangi dilbilgisi teorisinin alanına girer?

Evrensel Dilbilgisi

Betimleyici Dilbilgisi

Kuralcı Dilbilgisi

Kuralsız Dilbilgisi

Üretici Dilbilgisi

Açıklama:

Daha önce gördüğümüz gibi ve Uzun’da da (2000:3) belirtildiği gibi dil, insan bilişinin bir ürünüdür
ve dünyanın farklı bölgelerinde yaşayan insanların ırk, cins, kültür ve gelenek - görenek çeşitliliklerinden
bağımsız ortak özelliklere sahiptir. Dillerde ortak olan bu eşdeğerliklere Evrensel Dilbilgisi (ED) denir.

Doğru Cevap: A

Soru 17

I- Kural güdümlü yapı ilkesi
II- Özyineleme İlkesi
III- Adıl-düşürme değiştirgeni
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri bütün dillerde bulunan bazı Evrensel Dilbilgisi ilkeleri arasında yer alır?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

Hepsi

Açıklama:

I- Kural güdümlü yapı ilkesi
II- Özyineleme İlkesi
III- Adıl-düşürme değiştirgeni
Yukarıdaki ilkeler bütün dillerde bulunan bazı Evrensel Dilbilgisi ilkeleri arasında yer alır

Doğru Cevap: E

Soru 18

Aşağıdaki sıralamaların hangisinde Bilimsel yöntem sürecini oluşturan adımlar doğru sırayla verilmiştir?

Veri gözlemleme ve inceleme
Genellemeler yapma
Hipotezler Oluşturma
Veri toplama

Veri gözlemleme ve inceleme
Veri toplama
Genellemeler yapma
Hipotezler Oluşturma

Veri toplama
Veri gözlemleme ve inceleme
Genellemeler yapma
Hipotezler Oluşturma

Hipotezler Oluşturma
Veri toplama
Veri gözlemleme ve inceleme
Genellemeler yapma

Açıklama:

Veri toplama
Veri gözlemleme ve inceleme
Genellemeler yapma
Hipotezler Oluşturma

Doğru Cevap: C

Soru 19

I- Gözlemsel yeterlilik
II- Betimsel Yeterlilik
III- Açıklayıcı yeterlilik
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Chomsky’ye göre dilbilgisi yapılarının genellenmesi için göz önünde bulundurulması gereken özelliklerdir?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

I, II ve III

Açıklama:

Chomsky’ye (1965) göre dilbilgisi yapılarının genellenmesi için şu ölçütler göz önünde bulundurulmalıdır;
Gözlemsel yeterlilik
Betimsel Yeterlilik
Açıklayıcı yeterlilik

Doğru Cevap: E

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi "Her dilde tümceler belli bir sıralanışa göre oluşturulur" ilkesini savunan ilkedir?

Adıl-düşürme değiştirgeni

Sözdizimi değiştirgeni

Özyineleme İlkesi

Kural güdümlü yapı ilkesi

Tekrarlama ilkesi

Açıklama:

Sözdizimi değiştirgeni: Her dilde tümceler belli bir sıralanışa göre oluşturulur.

Doğru Cevap: B

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi her bilimsel kuramda olduğu gibi dilbilimdeki bilimsel kuramlar için de YANLIŞTIR?

Dilbilimsel kuramlar yeni kanıtlara dayalı olarak devam eden tartışmalara, iyileştirmelere ve değişikliklere tabidirler.

Dilbilimsel kuramlar yalın ve ekonomik olmak zorundadırlar

Dilbilimsel kuramlar hipotezleri sınarlar.

Dilbilimsel kuramlar veriye dayalı ampirik çalışmalardır

Dilbilimsel kuramlar uzun ve karmaşık olmak zorundadırlar.

Açıklama:

Ekonomik ve yalın bir kuram oluşturmak ve kuramı veriye dayalı olarak sınamak esastır. Ayrıca, hiçbir dilbilimsel kuram uzun ve karmaşık değil, sade ve ekonomik olmalıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 22

Chomsky'nin Evrensel Dilbilgisi kuramına göre diller arası benzerlik ve farklılıkların kaynağı nedir?

Çevresel faktörler

Kültürel etkiler

Doğuştan gelen zihindeki dil yetisi

Eğitim sistemleri

Dillerin tarihsel gelişimi

Açıklama:

Evrensel Dilbilgisi, Diller arasındaki ortaklık (ilkeler) ve farklılıkları (değiştirgenler) doğuştan gelen zihinsel özelliklerden kaynaklandığını önerir.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi Evrensel Dilbilgisi kavramını en iyi açıklar?

İngilizce tümce yapısında uygulanan bir dizi kural

Dünyadaki kültürlerarası dil kullanımına yönelik kurallar

İnsan dillerindeki doğuştan gelen dil ilke ve kısıtlamaları

Dillerin nasıl evrimleştiğine ilişkin tarihsel bir açıklama

İnsan bilişinde sesleri oluşturma ve anlama sürecine ilişkin gözlemler

Açıklama:

Kültürel unsurlardan bağımsız olarak insan dillerindeki ortak ilke ve kısıtlamalara yönelik kurallar

Doğru Cevap: C

Genel Dilbilim I - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Ünite 2

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Ünite 3

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Ünite 4

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Ünite 5

Seçenekler