Eski Türk Edebiyatına Giriş: Biçim ve Ölçü - Türk Dili ve Edebiyatı

Ünite 1

Soru 1

Türklerin Göçlerle Batıya GelmeleriYüzyılda Türklerin İslam’ı Kabulleri

Yüzyılda Batı Uygarlığının Etkisinin Başlaması, başlıklarında edebiyatımızdaki bazı değişmelerden bahseden bir metinde aşağıdakilerden hangisi üzerinde konuşuluyor olamaz?

Edebiyatın gelişiminde dönem etkileri

İslamiyetten Önceki Edebiyatın Temelleri

Değişimlerin Edebiyat Dönemlenmesindeki Tesiri

Kültür değişmelerinin edebiyat üzerindeki etkileri

Edebiyatla Milli tarihin alakası

Açıklama:

Bu soruda öğrencinin Eski Türk Edebiyatının oluşum dinamiklerini bilip buna uymayanı ayırt edebilme yeterliliği Eski Türk edebiyatının Türk edebiyatı tarihi içindeki yerini belirleyebilecek şekilden belirlenen ünite amacı kapsamında sorulmuştur. B seçeneği dışındakiler Eski Türk edebiyatı gelişim unsurları iken doğru cevap şıkkı bunun dışındadır.

Doğru Cevap: B

Soru 2

Eski Türk Edebiyatının gelişim seyri düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Dar bir coğrafyanın ürünüdür.

Günümüzdeki kullanım şekline göre, Türk edebiyatının XIII. yüzyıl sonlarından XIX. yüzyılın ikinci yarısına kadar olan sürecini kapsar.

Tek bir edebi anlayışı yoktur.

Arapça ve Farsça kökenli kelimeler geniş bir oranda yer alır.

Nazarî ve estetik esaslarını müşterek İslamî kültürden alır.

Açıklama:

Eski Türk edebiyatının Türk edebiyatı tarihi içindeki yerini belirleyebilecek
Osmanlı devletinin coğrafyası içerisinde, devletin siyasi gelişimine paralel olarak gelişen, zenginleşen, devletin gerileme dönemlerinde bile yükselişini sürdüren, Türk edebiyatı tarihi içerisinde belli bir dönemde tamamlanmakla birlikte günü-müzde bile etkileyiciliğini koruyan bir edebî gelenektir.

Doğru Cevap: A

Soru 3

İslâmî Türk edebiyatının ilk önemli eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Siyasetname

Mukaddime

Kutadgu Bilig

Atabetü’l-Hakayık

Münyetü’l-Guzat

Açıklama:

Eski Türk edebiyatının Türk edebiyatı tarihi içindeki yerini belirleyebilecek,
İslâmî Türk edebiyatının ilk önemli eseri olan Kutadgu Bilig’in yazıldığı tarih 1069’dur.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Eski Türk edebiyatı adlandırma sorunu ile alakalı değildir?

Edebiyat-ı cedide ve edebiyat-ı kadime adlandırmaları

Divan Edebiyatı

Ümmet Edebiyatı

Klasik Türk Edebiyatı

İslamî Dönem Türk Edebiyatı

Açıklama:

Eski Türk edebiyatı karşılığı olarak tarihsel süreç içinde kullanılmış olan adları
sıralayabilecek ve bu adlarla ilgili değerlendirmeler yapabilecek,
Bu soruda doğru şık dışındakiler Eski Türk edebiyatının tarih içindeki adlarını öğrencinin bilmesine yönelik ünitenin Eski Türk edebiyatı karşılığı olarak tarihsel süreç içinde kullanılmış olan adları sıralayabilecek ve bu adlarla ilgili değerlendirmeler yapabilecek amacı doğrultusunda hazırlanmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 5

İslamî dönem Türk edebiyatının oluşum sürecinde aşağıdakilerden hangisinin etkisi söz konusu edilemez?

Batı Türkçesini ön plana çıkarma isteği

İran ve Arap milletleri ile olan din birliği

Üç milletin ortak bilgi birikimi

Ortak kuram ve estetik esasları kullanma

Farklı dünyaların kültürlerine kapılarını kapatmayan bir anlayış

Açıklama:

Eski Türk edebiyatı karşılığı olarak tarihsel süreç içinde kullanılmış olan adları
sıralayabilecek ve bu adlarla ilgili değerlendirmeler yapabilecek,
Batı Türkçesini ön plana çıkarma isteği

Doğru Cevap: A

Soru 6

Eski Türk Edebiyatının oluşumunda Fars etkisinin nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?

Türklerin onların kültürlerinden ve bilgi birikimlerinden kendi değerlerini zorlamadığı sürece yararlanmaları

İranlıların İslam ile tanışıklığının Türklerden erken oluşu

Türklerin İran kültürüne hayranlığı

İranlılarla olan komşuluk ilişkilerinden doğan kültürel yakınlaşma

İran topraklarının uzun yıllar Türk egemenliği altında kalmış olması

Açıklama:

Eski Türk edebiyatı karşılığı olarak tarihsel süreç içinde kullanılmış olan adları
sıralayabilecek ve bu adlarla ilgili değerlendirmeler yapabilecek,
Türklerin İran kültürüne hayranlığı

Doğru Cevap: C

Soru 7

Divan Şiirinin oluşumu ve gelişmesinde yer alan unsurlar arasında aşağıdakilerden hangisinden söz edilemez?

Şiir dilinin kapısının okuyucuya açılması Arapça ve Farsça sözcüklerin bilinmesine değil, bu şiirin mecazlarla yüklü dilinin kavranmasına

Şiir dilinin bir diğer özelliği de bu dilin söz ve anlam sanatları ile örülü olmasıdır.

Her dönemin dil anlayışının o dönemin siyasi ve ekonomik şartlarıyla, bilim dallarındaki düzeyiyle de ilişkili olduğu, o günkü toplum hayatının ve anlayışının, dünya görüşünün de bunda payı

Dilin değişmeye ve gelişmeye açık doğası,

Türkçe’nin sade ve basit bir dil olması

Açıklama:

Divan şiirini, gelişim çizgisini ve geçirdiği üslup farklılaşmalarını dikkate alarak dönemlere ayırabilecek ve genel özelliklerini sıralayabileceksiniz.
Şiir dilinin oluşmasında ders kitabı bağlamında sayılan özellikleri öğrencinin ne derece bildiğini ölçen bu soru ünitenin Divan şiirini, gelişim çizgisini ve geçirdiği üslup farklılaşmalarını dikkate alarak dönemlere ayırabilecek ve genel özelliklerini sıralayabileceksiniz, amacına yönelik hazırlanmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 8

İran edebiyatının ve İslamî Dönem Doğu Türk edebiyatının etkisi, XIII. yüzyıl sonlarında Anadolu’da doğmuş, Osmanlı Döneminde usta şair ve yazarlar elinde devletin siyasi, kültürel ve ekonomik gelişimine paralel olarak kendi gelişimini sürdürmüş bir süreçte oluşan bir edebiyat akımının Şeyhoğlu Mustafa ve Ahmedî gibi şairlerinden bahsedildiğinde hangi döneme işaret edilmiş olur?
A-
B-
C-
D-
E-

10-11

İslami Dönem Batı Edebiyatı

Sebk-i Hindi Edebiyatı

13-14. asır oluşum süreci

I. Dönem Klasik Edebiyat

Tanzimat Edebiyatı

Açıklama:

Divan şiirini, gelişim çizgisini ve geçirdiği üslup farklılaşmalarını dikkate alarak dönemlere ayırabilecek ve genel özelliklerini sıralayabileceksiniz.
Bu soruda Divan edebiyatının 13. asırda oluşum edebiyatı dönemi şahsiyetleri verilerek öğrencinin bu dönemlemeyi bilip bu dönemi diğerlerinde ayırt edebilecek yeterlilikte olup olmadığı sorgulanmaktadır. Burada verilen cevap oluşum devri olmalıdır. Bu soru ünitenin Divan şiirini, gelişim çizgisini ve geçirdiği üslup farklılaşmalarını dikkate alarak dönemlere ayırabilecek ve genel özelliklerini sıralayabileceksiniz, amacı bağlamında hazırlanmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Divan şiirinde biçim olarak nazım şekilleri “beyit (beyt)”lerden meydana gelenler,“bend”lerden meydana gelenler ve dört mısralı nazım şekilleri olmak üzere üç grupta toplanmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu şekillerden birini ifade eder?

Müselles

Müsebba

Musammat

Terkib-i bend

Mukaffâ

Açıklama:

Divan şiirini, gelişim çizgisini ve geçirdiği üslup farklılaşmalarını dikkate alarak dönemlere ayırabilecek ve genel özelliklerini sıralayabileceksiniz.
Cevbaplar içinde biçim türlerinden sadece doğru şıkta bahsedilmekte olup diğer şıklar sair türlere aittir.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Cemşid, Dahhak, Efrasyap, Ferîdun gibi şahsiyetlerin Divan şiirinin muhtevasında görülmesi Eski Türk Edebiyatının hangi yönüyle ilgilidir?

Tasavvuf etkisi

Arap harfleriyle yazılması

Ana kaynaklarından birinin İran mitolojisinin olması

Milli muhtevadan yoksun oluşu

Tarihi gerçeklikten kopuk oluşu

Açıklama:

Divan şiirini, gelişim çizgisini ve geçirdiği üslup farklılaşmalarını dikkate alarak dönemlere ayırabilecek ve genel özelliklerini sıralayabileceksiniz.
Doğru cevap dışındakiler tarihi esası olmayan yorumlardır. Bu soru da ünitenin Divan şiirini, gelişim çizgisini ve geçirdiği üslup farklılaşmalarını dikkate alarak dönemlere ayırabilecek ve genel özelliklerini sıralayabileceksiniz, amacına matuf hazırlanmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Divan şiirindeki sevgili tipi için aşağıdaki hangi özellikten söz edilemez?

Cömertlik

Vefasızlık

İlgisizlik

Kusursuzluk

Ulaşılmazlık

Açıklama:

Divan şiirini, gelişim çizgisini ve geçirdiği üslup farklılaşmalarını dikkate alarak dönemlere ayırabilecek ve genel özelliklerini sıralayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 12

İslâm dininin kabulünden sonraki ilk Türkçe nesir örnekleri hangi dilde yazılmıştır?

Harezm-Altınorda Türkçesi

Osmanlı Türkçesi

Çağatay Türkçesi

Eski Anadolu Türkçesi

Karahanlı Türkçesi

Açıklama:

Eski Türk edebiyatının Türk edebiyatı tarihi içindeki yerini belirleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: E

Soru 13

Divan şiirinde “hüzn”ün ve “sabr”ın sembolü olarak anılan peygamber aşağıdakilerden hangisidir?

Şît

İdrîs

Süleymân

İsmâîl

Ya’kûb

Açıklama:

Divan şiirini, gelişim çizgisini ve geçirdiği üslup farklılaşmalarını dikkate alarak dönemlere ayırabilecek ve genel özelliklerini sıralayabileceksiniz.

Doğru Cevap: E

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı tarihi yazarlarından biri değildir?

Vâsıf

Cevdet Paşa

İsmâîl-i Ankaravî

Lütfî

Gelibolulu Âli

Açıklama:

Eski Türk edebiyatı karş ılığı olarak tarihsel süreç içinde kullanılmış olan adları sıralayabilecek ve bu adlarla ilgili değerlendirmeler yapabileceksiniz.

Doğru Cevap: C

Soru 15

“Kişinin kendi varlığını Yaratıcı’nın varlığında yok etmesi” anlamına gelen tasavvuf terimi aşağıdakilerden hangisidir?

Velâyet

Fenâ

Kerâmet

İstiğnâ

Kesret

Açıklama:

Eski Türk edebiyatı karş ılığı olarak tarihsel süreç içinde kullanılmış olan adları sıralayabilecek ve bu adlarla ilgili değerlendirmeler yapabileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi divan şiirindeki âhenk ögelerinden biri değildir?

Vezin

Tekrîr

Kafiye

Mazmun

İnşâd

Açıklama:

Divan şiirini, gelişim çizgisini ve geçirdiği üslup farklılaşmalarını dikkate alarak dönemlere ayırabilecek ve genel özelliklerini sıralayabileceksiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 17

İslamî Dönem Türk edebiyatı hangi yüzyıllar arasında varlığını sürdürmüştür?

XV-XIX

XII-XV

X-XIII

X-XVI

XI-XIX

Açıklama:

Eski Türk edebiyatının Türk edebiyatı tarihi içindeki yerini belirleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Divan şiirinde sesinin güzelliği ve etkileyiciliğiyle anılan peygamber aşağıdakilerden hangisidir?

Yûsuf

Nûh

Âdem

Dâvûd

İbrâhîm

Açıklama:

Divan şiirini, gelişim çizgisini ve geçirdiği üslup farklılaşmalarını dikkate alarak dönemlere ayırabilecek ve genel özelliklerini sıralayabileceksiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 19

Divan şiirinde Tanrı’nın zâtından, sıfatlarından, fiillerinden, birliğinden ve yüceliğinden söz eden manzumelere ne ad verilir?

münâcât

na’t

tevhîd

mi’râciyye

hilye

Açıklama:

Divan şiirini, gelişim çizgisini ve geçirdiği üslup farklılaşmalarını dikkate alarak dönemlere ayırabilecek ve genel özelliklerini sıralayabileceksiniz.

Doğru Cevap: C

Soru 20

Şarabı icat ettiğine inanılan efsanevî İran hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?

Feridun

Cemşid

Keyhusrev

Minuçihr

Dahhak

Açıklama:

Eski Türk edebiyatının Türk edebiyatı tarihi içindeki yerini belirleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 21

“Kebûter” sözcüğünün karşılığı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

sülün

keklik

güvercin

şahin

papağan

Açıklama:

Eski Türk edebiyatı karş ılığı olarak tarihsel süreç içinde kullanılmış olan adları sıralayabilecek ve bu adlarla ilgili değerlendirmeler yapabileceksiniz.

Doğru Cevap: C

Soru 22

Divan şiirinde daha çok “haksız yere öldürülme” sembolü olarak geçen mitolojik kahraman aşağıdakilerden hangisidir?

Siyavuş

Minuçihr

Keyhusrev

Husrev

Feridun

Açıklama:

Divan şiirini, gelişim çizgisini ve geçirdiği üslup farklılaşmalarını dikkate alarak dönemlere ayırabilecek ve genel özelliklerini sıralayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Asıl anlamı “çokluk” ve bir tasavvuf terimi olarak “tek ve bir olan mutlak varlık dışındaki bütün varlıklar” anlamına gelen sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

fenâ

kesret

beka

elest

melâmet

Açıklama:

Eski Türk edebiyatı karş ılığı olarak tarihsel süreç içinde kullanılmış olan adları sıralayabilecek ve bu adlarla ilgili değerlendirmeler yapabileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 24

Bir gezegen adı olarak Müşterî sözünün eş anlamlısı aşağıdakilerden hangisidir?

Satürn

Merih

Venüs

Jüpiter

Merkür

Açıklama:

Eski Türk edebiyatı karş ılığı olarak tarihsel süreç içinde kullanılmış olan adları sıralayabilecek ve bu adlarla ilgili değerlendirmeler yapabileceksiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Divan şiirinde genellikle adı Âsaf, Sabâ, Belkis, hüdhüd, mûr, mühr ve hâtem sözcükleriyle birlikte anılan peygamber aşağıdakilerden hangisidir?

Süleyman

Yakub

Şît

İbrahim

Davud

Açıklama:

Divan şiirini, gelişim çizgisini ve geçirdiği üslup farklılaşmalarını dikkate alarak dönemlere ayırabilecek ve genel özelliklerini sıralayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Divan şiirinde “hüzün” sembolü olarak anılan peygamber aşağıdakilerden hangisidir?

İbrahim

İsmail

Davud

Yusuf

Yakub

Açıklama:

Eski Türk edebiyatının Türk edebiyatı tarihi içindeki yerini belirleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: E

Soru 27

Osmanlı döneminde varlığını sürdüren üç ayrı edebi anlayış ve gelenek aşağıdakilerden hangisidir?

Edebiyat-ı Cedide / Edebiyat-ı Kadime / Havas edebiyatı

Saray edebiyatı / Enderun edebiyatı / Edebiyat-ı Osmaniye

Halk edebiyatı / Tasavvufî halk edebiyatı / Klasik Türk edebiyatı

Ümmet edebiyatı / Ümmet çağı Türk edebiyatı / İslamî Türk edebiyatı

Enderun edebiyatı / Ümmet edebiyatı / Saray edebiyatı

Açıklama:

Eski Türk edebiyatı, Osmanlı döneminde ortaya konulan edebiyat ürünlerini esas almakla birlikte Osmanlı döneminde tek bir edebî gelenek bulunmamaktadır. Farklı özellikleri göz önünde tutarsak, bu dönemde varlığını sürdüren üç ayrı edebi anlayıştan ve gelenekten söz etmek mümkündür:
-Halk edebiyatı
-Tasavvufî halk edebiyatı (=Tekke edebiyatı)
-Klâsik Türk edebiyatı (=Divan edebiyatı)

Doğru Cevap: C

Soru 28

Türk edebiyatının İran edebiyatı etkisinden kısmen de olsa kurtularak artık kendi iç gelişimini tamamlayıp özgün eserlerini vermeye başladığı ve Fuzulî, Bakî, Nev'î ve Hayalî gibi şairlerin ön plana çıktığı dönem hangisidir?

Oluşum Dönemi

I. Klâsik Dönem

II. Klâsik Dönem

Cumhuriyet Dönemi

Tanzimat Dönemi

Açıklama:

I. Klâsik dönem, XV. yüzyılın ilk yıllarından XVII. yüzyıl başlarına kadar devam eder. Ahmed Paşa (öl.1496), Necatî (öl.1509) ve Zâtî (öl.1546) gibi şairlerle olgunluk kazanmaya başladığı; Fuzulî (öl.1556), Bakî (öl.1600) Nev’î (öl.1599), Hayalî (öl. 1557) ve Taşlıcalı Yahya (öl.1582) gibi şairlerle de Türk edebiyatının İran edebiyatı etkisinden kısmen de olsa kurtularak artık kendi iç gelişimini tamamlayıp özgün eserlerini vermeye başladığı bir dönemdir.

Doğru Cevap: B

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi eski Türk Edebiyatında şiirlerin toplandığı kitaplardan “divan”ların tanımıdır?

Beyitlerin diğer beyitlerden bağımsız olarak kendi içinde kafiyelendiği, hem bir nazım biçimi, hem de bu nazım biçimi ile yazılmış kitaplara verilen addır.

Farklı şairlerin çeşitli nazım şekilleriyle yazdıkları şiirlerinin toplandığı antoloji niteliğindeki şiir kitaplarıdır.

Beyit sayısı en fazla otuza kadar çıkmış kısa mesnevîlere verilen addır.

Klâsik dönem Türk şairlerinin çeşitli nazım şekilleri ile yazdıkları şiirlerin toplandığı kitaplara verilen addır.

Nazire mecmuaları adı da verilen, bir kısmının toplayanı belli olmayan ve beğenilen bir şiire başka şairler tarafından yazılmış benzer şiirlerin toplandığı kitaplardır.

Açıklama:

Divanlar, Klâsik dönem Türk şairlerinin çeşitli nazım şekilleri ile yazdıkları şiirler, “dîvân” adı verilen kitaplarda toplanmıştır. “Dîvân” kelimesinin aslı Farsça olup devlet idaresiyle ilgili kayıt defterleri, bunların ve bunları tutan katiplerin bulunduğu yer anlamında iken zamanla belli bir şairin şiirlerinin toplandığı kitap ya da defter anlamını kazanmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 30

Divan şiirinde ahengi sağlayan asli ögeler nelerdir?

Vezin ve kafiye

Beyit ve bend

Mazmun ve mahlas

Kaside ve gazel

Tefi ve inşad

Açıklama:

Eski Türk edebiyatının benimsediği edebî anlayışta şiir mevzûn (=vezinli) ve mukaffâ (=kafiyeli) söz olarak tanımlanmış; sonradan buna muhayyel olma şartı da eklenmiştir. Bu tanımdan da anlaşılacağı üzere Divan şiirinde ahengi sağlayan asli ögeler vezin ve kafiyedir.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Divan şiirinde, doğrudan dini içerikli olan şiirlerden “Tevhid”ler ne tür şiirlerdir?

Allah’a yakarışı içeren ve farklı nazım biçimleriyle yazılabilen manzumelere verilen addır.

Hz. Muhammed için yazılmış şiirler olmakla birlikte dört halife ve diğer din büyüklerinin övgüsünde yazılmış şiirlere verilen addır.

Hz. Muhammed’in mi’raca çıkışı konusunun işlendiği daha çok mesnevi ya da kaside biçiminde yazılmış manzumelere verilen addır.

Çoğunlukla mesnevi tarzında kaleme alınan ve konusu genellikle Hz. Muhammed’in doğumu, hayatı ve kişiliği üzerine yoğunlaşmış şiirlerdir.

Allah’ın "zât"ından, "sıfat"larından ve "fiil"lerinden, onun birliğinden ve yüceliğinden söz eden ve genellikle kaside nazım biçimiyle yazılmış şiirlerdir.

Açıklama:

Tevhîdler, Allah’ın “zât”ından, “sıfat”larından ve “fiil”lerinden, onun birliğinden ve yüceliğinden söz eden ve genellikle kaside nazım biçimiyle yazılmış şiirlerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 32

Aşağıdaki özelliklerden hangisi divan şiirinde yer alan Ya’kub peygamber’i tanımlar?

Dünyadaki saltanatı, rüzgara, insanlara ve cinlere hükmetmesi ve hayvanlarla konuşabilmesi

Hastalıklarla ve dertlerle sınanması ve bu sınamalara sabır göstermesiyle "sabır” sembolü olarak

Firavun ile olan mücadelesi, elindeki asayı yere attığında asanın yılan halini alması ve büyücüleri yenmesi

Sesinin güzelliği ve etkileyiciliği, demiri elinde mum gibi yumuşatması ve bu demirden zırh yapması

Rüya yorumundaki ustalığı ve divan şiirinde "hüzn"ün ve "sabr"ın sembolü oluşuyla

Açıklama:

Ya’kub peygamber, rüya yorumundaki ustalığı, oğlu Yusuf’tan ayrılmanın üzüntüsüyle gözlerinin kör olması, onun gömleğinin gözlerine sürülmesi ile gözlerinin tekrar açılması münasebetleri ile geçer. Divan şiirinde "hüzn"ün ve "sabr"ın sembolüdür.

Doğru Cevap: E

Soru 33

Tasavvufta "şarap", "kadeh", "sâkî", "meyhâne" ve "sûfî" gibi kavramların yeni anlamlar kazanmasında en büyük etken kim olmuştur?

Gazali

Ahmed Yesevi

Yunus Emre

Mevlana

İbn Arabî

Açıklama:

“Şarap”, “kadeh”, “sâkî”, “meyhâne” ve “sûfî” gibi kavramlar gerçek anlamlarından uzaklaşmış; Hicrî VII. yüzyıldan itibaren de yeni anlamlar kazanmışlardır. Bu yüzyıldan itibaren sufilerin tasavvufî eserlerde bu kavramları yanlış anlaşılma endişesi taşımadan rahatlıkla kullanıldıkları görülmektedir. Bunda en büyük etken ise Gazali (öl.1111)’nin yaklaşımıdır. Tasavvuf felsefesinin önde gelen isimlerinden biri olan Gazali, bazen kalpte “vecd” adı verilen bir “hâl”in meydana geldiğini ve bu halin insanı harekete geçirdiğini söyler.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Divan şiirinde, genellikle, saltanatındaki kudreti, şarabı buluşu, bütün cihanı gösterdiğine inanılan kadehi, eğlence meclisleri, tahtı ve parlak tacı ile birlikte anılan kimdir?

Dahhâk

Efrâsiyâb

Cemşîd

Ferîdun

Gâve

Açıklama:

Cemşîd (=Cem), efsanevî İran hükümdarıdır. Divan şiirinde genellikle saltanatındaki kudreti, şarabı buluşu, bütün cihanı gösterdiğine inanılan kadehi, eğlence meclisleri, tahtı ve parlak tacı ile birlikte anılır.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi divan şiirinde adı en çok geçen ülkedir?

Hindistan

Irak

Mısır

Çin

Yemen

Açıklama:

Divan şiirinde en fazla geçen ülke ismi Çin’dir. Çîn ü Maçin, Çîn ü Horasan ifadeleri aslında birbirine yakın bir coğrafyayı işaret eder. Çin, bu ülkede yaşamış olan meşhur ressam Mani münasebetiyle şiirde yer aldığı gibi, güzel kokulu bir madde olan miskin bu ülkede yaşayan ahunun göbeğinden elde edilmesi dolayısıyla da “misk-i Çîn”, “nâfe-i Çîn”, “âhû-yı Çîn” gibi tamlamalarda zikredilir.

Doğru Cevap: D

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi Eski Türk Edebiyatındaki “Süslü Nesr”in ilk örneği olarak kabul edilir?

Sinan Paşa (öl. 1486)’nın Tazarrunâme’si

Cevdet Paşa (öl. 1895)’nın Kısas-ı Enbiya’sı

Veysî (öl.1628) ve Nergisî (ö.1635)’nin eserleri

İbni Kemal’in ve Hoca Sadeddin (öl.1599)’in tarihleri

Âşık Paşazade Tarihi

Açıklama:

İlk nesir örnekleri sade nesirle verilmiştir. Sinan Paşa (öl. 1486)’nın Tazarrunâme’si süslü nesrin ilk örneği olarak kabul edilir.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Türk edebiyatı kimi yazarlarca “İslamiyet öncesi Türk edebiyatı”, “İslamî dönem Türk edebiyatı” ve “Batı etkisindeki Türk edebiyatı” olmak üzere üç ana döneme ayrılan ve bunlardan İslamî dönem Türk edebiyatının ilk önemli eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Dîvânü Lügat’it-Türk

Atabetü’l Hakayık

Orhun Yazıtları

Kutadgu Bilig

Altun Yaruk

Açıklama:

Türklerin islâmiyetle VIII. yüzyıldan itibaren temas kurduğu kabul edilir. Topluca ve yaygın bir şekilde İslamlaşma ise X. yüzyılda görülür. İslami Türk edebiyatının ilk önemli eseri olan Kutadgu Bilig’in yazıldığı tarih ise 1069’dur. Diğer eserler İslamiyet’ten önce, Atabetü’l Hakayık’tan sonra veya İslamiyet etkisinde olmaksızın kaleme alınmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Batı, özellikle de Fransız edebiyatı etkisinde doğan ve gelişmeye başlayan yeni dönem Türk edebiyatına ne ad verilir?

Tanzimat edebiyatı

Edebiyyâtı-ı cedîde

Servet-i Fünûn edebiyatı

Millî edebiyat

Cumhuriyet edebiyatı

Açıklama:

Batı, özellikle de Fransız edebiyatı etkisinde doğan ve gelişmeye başlayan bu yeni dönem Türk edebiyatı genel olarak edebiyyat-ı cedide(yeni edebiyat) olarak adlandırılmıştır. Batı edebiyatlaı etkisinde doğan ve gelişen Türk edebiyatını öncekinden ayırmak için bu yeni edebî anlayışa “edebiyyât-ı cedîde" adı verilmiştir. Eski ve geleneksel olarak nitelenen Doğu edebiyatlarından Batı edebiyatlarına yönelmeyi niteler.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Divan şiirinde, Sebk-i Hindî (Hind üslubu) adı verilen bu edebî akımın Türk edebiyatındaki önemli temsilcileri olan Fehim-i Kadim, Na’ili, Nedim-i Kadim, Şeyh Galib hangi dönem şairleridir?

I. Klâsik dönem

Oluşum Dönemi

III. Klâsik Dönem

Yeni Dönem

II. Klâsik Dönem

Açıklama:

II. Klâsik Dönem: XVII. yüzyıl başlarından XIX. yüzyılın ikinci yarısına kadar devam eder. İran edebiyatındaki üslup farklılıklarının etkisiyle özellikle şiirlerde yoğun olarak yeniden bu edebiyatın etkisi altına girildiği bir dönemdir. Sebk-i Hindî (Hind üslubu) adı verilen bu edebî akımın Türk edebiyatındaki önemli temsilcileri Fehîm-i Kadîm (öl. 1647), Nâ’ilî (öl. 1666), Nedîm-i Kadîm (öl.1670), Nef’î (öl. 1635) ve Şeyh Gâlib’dir (öl.1799).

Doğru Cevap: E

Soru 40

Dünyadaki saltanatı, rüzgâra, insanlara ve cinlere hükmetmesi,
rüzgârların onun tahtını taşıması ve yedi iklimi ona gezdirmesi, hayvanlarla konuşabilmesi ile Divan şiirinde “güç ve iktidarın” sembolü olarak anılan peygamber aşağıdakilerden hangisidir?

Süleyman

Davud

İbrahim

Yakup

Eyyup

Açıklama:

Divan şiirinde Arap ve Fars etkisinin yoğun olması sebebiyle sıklıkla dinî şahsiyetlerin çeşitli özelliklerinin sembolize edildiği görülür. Dünyadaki saltanatı, rüzgâra, insanlara ve cinlere hükmetmesi,
rüzgârların onun tahtını taşıması ve yedi iklimi ona gezdirmesi, hayvanlarla konuşabilmesi bir sefer
esnasında bir karınca (=mûr) ile görüşmesi gibi özellikleri ile bu sembollerden biri olan Süleyman Peygamber şiirlerde aynı zamanda güç ve iktidarın sembolüdür.

Doğru Cevap: A

Soru 41

“Gazanfer” sözcüğü divan şiirinde hangi hayvanı karşılar?

Deve

Yılan

Balık

Arslan

Kaplan

Açıklama:

Deve nâka, yılan mâr, balık mâhî, kaplan peleng sözcükleriyle ifade edilir. Arslan ise gazanfer veya şîr sözcükleriyle karşılık bulur.

Doğru Cevap: D

Soru 42

Divan şiirinde geniş anlamda Osmanlı ülkesini gösteren Rum kelimesi beyazlık, parlaklık münasebetleriyle sevgilinin yüzü, güzelliği için kullanılan kelime aşağıdakilerden hangisidir?

Moğolistan

Rum

Hindistan

Irak

Çin

Açıklama:

Divan şiirinde geniş anlamda Osmanlı ülkesini gösteren Rum kelimesi beyazlık, parlaklık münasebetleriyle sevgilinin yüzü için kullanılır.Rûm ve Şâm kelimeleri sevgilinin güzelliği ve Osmanlı ülkesi gibi parlak ve aydın anlamında şiirlerde kullanılır. Diğer yer adları da divan şiirinde çeşitli anlamlarda kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Divan şiirine hâkim kozmoloji anlayışına göre gökyüzü, katmanlardan yani "felekler" den meydana gelmiştir. Her felekte bir gezegen vardır. Bunlar içinde "Zuhal" ismi ile anılan gezegen aşağıdakilerden hangisidir?

Güneş

Jüpiter

Venüs

Satürn

Açıklama:

Güneş Şems, Ay Kamer, Jüpiter Müşterî, Venüs Zühre sözcükleriyle ifade edilir. Zuhal ise Satürn gezegenini karşılar.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Adaletiyle ve "Tâk-ı Kisrâ" adlı meşhur sarayıyla ünlü ilk İran şahı kimdir?

Husrev

Nûşirevân

Keyhusrev

İsfendiyâr

Sâm

Açıklama:

Rivayete göre Kisrâ ünvanıyla anılan ilk İran Şahıdır. Adaletiyle ve Tâk-ı Kisrâ adıyla meşhur sarayıyla ünlü İran şahı Nûşirevân’dır. Sarayına bir çan bağlattığı ve kendisiyle
görüşmek isteyenlerin bu çanın zincirini çekerek onu çağırdığı ve şikâyetini ve
ihtiyacını söylediği rivayet edilir. Divan şiirinde de sarayı, çanı ve adaleti ile anılır.

Doğru Cevap: B

Soru 45

Divan şiirinde “Heft-han” adlı türlü tehlikelerle dolu yolu iki kişi geçmiştir. Bunlardan biri "Rüstem"dir. Diğer ikinci mitolojik kahraman aşağıdakilerden hangisidir?

Kahraman

Gave

Minuçihr

İsfendiyar

Keykubâd

Açıklama:

İranlıların efsanevi kahramanlarından biri olup, “Heft-han” adlı türlü tehlikelerle dolu yolu Rüstem’in yanı sıra geçen ikinci kişi olarak anılan kahraman İsfendiyâr’dır. Divan şiirinde kahramanlık sembolü olarak ve Rüstem’le yaptığı savaşla yer bulur. Rüstem’le yaptığı savaşta ölmüştür. Divan şiirinde kahramanlık sembolü olarak ve Rüstem’le yaptığı savaşla anılır.

Doğru Cevap: D

Soru 46

Divan şiirinde çizmiş olduğu resimlerdeki marifetiyle övülen ve sevgilinin güzelliği anlatılırken kendisinden bahsedilen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Bihzâd

Fağfûr

İskender

Siyâvuş

Husrev

Açıklama:

Divan şiirinde çizmiş olduğu resimlerdeki marifetiyle övülen ve sevgilinin güzelliği anlatılırken kendisinden bahsedilen kişi Bihzâd’dır. Bihzâd Hüseyin Baykara’nın ressamlarındandır.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Divan şiirinde kendini beğenmişliğin sembolü olarak da geçen mitolojik kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Keykubâd

Nûşirevân

Hülâgû

Mânî

Nergis

Açıklama:

Divan şiirinde bir çiçek, mahmur gözden kinaye olarak kullanılan ve kendini beğenmişliğin sembolü olarak geçen mitolojik kişi Nergis’tir. Diğer kahramanlar da farklı anlamlarda divan şiirinde yer almaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Divan şiirinde şiir dilinin özelliklerine gore düz yazıdan farklı olan ve metnin etkileyiciliğini artıran niteliklerin göz önünde bulundurulduğu okunuş biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Selâset

Mevzûn

Inşâd

Muhayyel

Tekrîr

Açıklama:

Divan şiirinde şiir dilinin özelliklerine gore düz yazıdan farklı olan ve metnin etkileyiciliğini artıran niteliklerin göz önünde bulundurulduğu okunuş biçimi inşâd’dır. Selâset sözdeki akıcılık, mevzûn vezinli, muhayyel hayal edilmiş, tekrîr ise söz yinelemeleri anlamlarına gelmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Divan şairlerinin İran şiirindeki bir geleneğe uyarak şiirlerinde kullanmış oldukları takma adlara ne ad verilir?

Mazmun

Mahlas

Müstear

Tapşırma

Mi’raciyye

Açıklama:

Divan şairlerinin İran şiirindeki bir geleneğe uyarak şiirlerinde kullanmış oldukları takma adlara mahlas denir. Genellikle şiirlerin sonlarında yer alır. Genellikle ismin sonuna Farsça nispet eki olan -î’nin eklenmesiyle yapılır.

Doğru Cevap: B

Soru 50

Anlamı “dünya nimetlerinden, süsünden, zevklerinden uzak durma ve güzel ahlakla bezenme” olan sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

Zühd

Mahbûb

Vuslat

Zülf

Peymane

Açıklama:

Anlamı “dünya nimetlerinden, süsünden, zevklerinden uzak durma ve güzel ahlakla bezenme” olan sözcük zühd’dür Diğer seçeneklerdeki sözcükler sevgili,sevgiliye kavuşma, saç, kadeh anlamlarında kullanılan sözcüklerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi tasavvufta her şeyi yüzeysel değerlendiren kişileri karşılar?

Münafık

Dahhâk

Zünnâr

Rind

Zâhid

Açıklama:

Tasavvufta her şeyi dış görünüşüyle ve yüzeysel değerlendiren tiplere zâhid ya da vâ’iz denir.

Doğru Cevap: E

Soru 52

Havâs Edebiyatı, Enderun Edebiyatı, Sarây Edebiyatı gibi adlandırmalar hangi gelişme sonucu terk edilmiştir?

Batı’nın gerçekleştirmiş olduğu edebi ilerlemelerin etkisiyle

Osmanlı Devleti’nin siyasal olarak zayıflamasının oluşturduğu olumsuzluklarlarla

Ekonomik anlamda var olan refahın yitirilmesiyle

Edebiyatın yalnızca elitlere hitap etmediğinin bilimsel olarak kanıtlanmasıyla

Eski Türk Edebiyatı yazarlarının doğu etkisinde kalmasıyla

Açıklama:

“Havâs Edebiyatı”, “Sarây Edebiyatı” ve “Enderun Edebiyatı” gibi adlandırmalar bu edebiyatın, toplumun yalnızca belli kesimlerine hitap eden bir edebiyat olmadığının bilimsel araştırmalar sonucunda kesin olarak kanıtlanmasıyla artık tamamen terk edilmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 53

Ömer Seyfettin

Fuat Köprülü

Ali Canip

Cenap Şahabettin

Yukarıda adi geçenlerden hangisi/hangileri Eski Türk Edebiyatı’na dair ilk adlandırmaları yapmış isimlerdendir?

Yalnız III

I ve III

I,II ve III

II ve IV

II,III ve IV

Açıklama:

“Divan Edebiyatı” ilk olarak Ömer Seyfettin ve Ali Canip tarafından, Klâsik Türk Edebiyatı adlandırması ise Fuat Köprülü tarafından yapılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 54

“Ulaşmak, bir şeyin son noktasına erişmek, olgunlaşmaktır.” ifadesi aşağıdakilerden hangisinin tanımıdır?

Fesâbat

Belâgat

Kadime

Ferâgat

Mazmun

Açıklama:

Ulaşmak, bir şeyin son noktasına erişmek, olgunlaşmaktır, Belâgat.

Doğru Cevap: B

Soru 55

Bakî
Fuzulî
Nev’î
Gülşehrî

Yukarıdakilerden hangisi/hangileri Eski Türk Edebiyatı I. Klasik Dönem şairlerindendir?

Yalnız II

Yalnız IV

I, II ve III

I,II ve IV

II ve IV

Açıklama:

Bakî, Fuzulî ve Nev’î Eski Türk Edebiyatı I. Klasik Dönem şairlerindendir.

Doğru Cevap: C

Soru 56

Şu’arâ Tezkireleri’nde adı geçen ve kalemiyye grubu olarak adlandırılan şairler aşağıdaki gruplardan hangisine mensuptur?

Saray

Esnaf

Bilim İnsanları

Bürokratlar

İşsizler

Açıklama:

Şu’arâ Tezkireleri’nde adı geçen ve kalemiyye grubu olarak adlandırılan şairler Bürokratlar grubuna mensuptur.

Doğru Cevap: D

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi Divan Şiiri'nin özelliklerinden değildir?

Belli bir kültür birikimine dayalı olarak yazılır.

Batı Edebiyatı’nın şekil ölçülerini almıştır.

Bir şairin geleneğin dışına çıkarak şiir söylemesi çok az örnek dışında görülmez.

Divan şiiri geleneğinde padişahla sıradan bir şair şiir söylerken aynı kurallara uymak zorundadır.

Divan şiiri âhenk ile anlamın ideal düzeyde birleşmesini hedefler.

Açıklama:

Divan Şiiri, Batı Edebiyatı etkisinde yazılmamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Osmanlıca

Köktürkçe

Uygurca

Farsça

İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatına ait eserler, yukarıdakilerden hangisi/hangileriyle kaleme alınmıştır?

Yalnız II

I ve IV

II ve III

II,III ve IV

III ve IV

Açıklama:

Donemin Turk Devletleri'nin dilleri Köktürkçe ve Uygurca oldugundan, saptanan eserler bu dillerdedirler.

Doğru Cevap: C

Soru 59

“Huffâş” sözcüğünün karşılığı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

Keklik

Şahin

Karga

Baykuş

Yarasa

Açıklama:

Olumsuz anlam tasiyan kuslardan olan yarasa, huffâş olarak adlandirilir.

Doğru Cevap: E

Soru 60

Fermân-ı aşka cân ile var inkıyâdumuz
Hükm-i kazâya zerre kadar yok inâdumuz
Yukarıdaki beyitle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Beyitte bahsi geçen aşk, tek taraflı değildir.

Aşk ıstırabıyla yanan bir aşık vardır.

Aşık için sevgili adeta padişahtır.

Beyit, Bakî'ye aittir.

Beyitte teslimiyet söz konusudur.

Açıklama:

Beyitte bahsi geçen aşk, tek taraflıdır.

Doğru Cevap: A

Ünite 2

Soru 1

Divan şiirinde aruz vezniyle yazılmış iki mısradan meydana gelen nazım biriminin adı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Beyit

Mısra

Dize

Kıt'a

Matla

Açıklama:

Beyit (

Bu nedenle A şıkkı doğrudur, diğer şıklar uygun ifadeler değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Gazel ve kasîdenin mısraları birbiriyle kafiyeli olan ilk beytine verilen isim aşağıdakilerin hangisidir?

ferd

matla

mısra

müfred

makta

Açıklama:

Gazel ve kasîdenin mısraları birbiriyle kafiyeli olan ilk beytine matla’ denir.
Dolayısıyla B şıkkı doğrudur. Diğer şıklardaki ifadeler uygun değildir.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Bir edebiyat terimi olarak ilk beytinin mısraları birbiriyle, diğer beyitlerinin ikinci mısraları ilk beyitle kafiyeli, aynı vezinle söylenmiş, en az 15 beyit uzunluğundaki bir nazım biçimine verilen isim aşağıdakilerin hangisindedir?

Gazel

Mesnevi

Kasîde

Tuyuğ

Rubai

Açıklama:

Kasîde, bir edebiyat terimi olarak ilk beytinin mısraları birbiriyle, diğer beyitlerinin ikinci mısraları ilk beyitle kafiyeli, aynı vezinle söylenmiş, en az 15 beyit uzunluğundaki bir nazım biçiminin adıdır.
C şıkkı doğrudur diğer şıklar uygun değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi kasîdenin bölümlerinden biri değildir?

Nesib

Girizgâh

Medhiyye

Naat

Tegazzül

Açıklama:

Naatler dinî içerikli şiirlerdir. Naatler genellikle Hz. Muhammed için yazılmış şiirler olmakla birlikte dört halife ve diğer din büyüklerinin övgüsünde yazılmış şiirlere de naat denildiği görülmektedir. Divanlarda çeşitli nazım biçimleriyle yazılmış birçok örneğine rastlanmaktadır. Kaside nazım biçimiyle yazılmış naatler de vardır.
Dolayısıyla Naat Kasidenin bölümlerinden biri değildir.
Kasidenin bölümleri şunlardır:
1. Nesib ya da teşbib,
2. Girizgâh,
3. Medhiyye (maksad, maksûd),
4. Tegazzül,
5. Fahriyye,
6. Du’â.
Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 5

Tanrı’nın yüceliğini ve birliğini konu alan kasîdelere verilen isim aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Çâr Yâr

Cülûsiyye

Münâcât

Şitâiyye

Tevhîd

Açıklama:

Konularına Göre: Tanrı’nın yüceliğini ve birliğini konu alan kasîdelere
tevhîd, içeriği O’na yakarış olanlara münâcât, Hz. Muhammed, Çâr Yâr (=dört
halife) ve hatta On İki İmam için yazılanlara da na’t adı verilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

İlk beytinin mısraları birbiriyle, diğer beyitlerinin ikinci mısraları ilk beyitle kafiyeli, aynı vezinle söylenmiş, genellikle beş beyit ile dokuz beyit arasında şiirlerin yazıldığı nazım biçiminin ismi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Gazel

Mesnevi

Tuyuğ

Kasîde

Rubai

Açıklama:

Gazel, bir edebiyat terimi olarak, ilk beytinin mısraları birbiriyle, diğer beyitlerinin ikinci mısraları ilk beyitle kafiyeli, aynı vezinle söylenmiş, genellikle beş beyit ile dokuz beyit arasında şiirlerin yazıldığı bir nazım biçiminin adıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Gazelin en güzel beytine verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

hüsn-i matla

şâh beyt

hüsn-i makta

zü’l-metâli

hüsn-i tahallus

Açıklama:

Gazelin en güzel beytine de şâh beyt, şeh beyt ya da beytü’l gazel denir.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Gazelden türemiş ve mısralarının biri uzun biri kısa olmak üzere belli vezinlerde yazılmış nazım biçimi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Kasîde

Mesnevi

Müstezâd

Tuyuğ

Rubai

Açıklama:

Müstezâd, bir edebiyat terimi olarak gazelden türemiş ve mısralarının biri uzun biri kısa olmak üzere belli vezinlerde yazılmış bir nazım biçiminin adıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Genellikle iki veya iki beyitten uzun, matla ve mahlas beyti olmayan nazım biçimine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Kasîde

Müstezât

Gazel

Kıt'a

Mesnevi

Açıklama:

Kıt’a bir edebiyat terimi olarak genellikle iki veya iki beyitten uzun, matla ve
mahlas beyti olmayan bir nazım biçiminin adıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 10

Aynı vezinde ve her beyti diğer beyitlerden bağımsız olarak kendi arasında kafiyeli nazım biçiminin adı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Gazel

Kasîde

Tuyuğ

Müstezât

Mesnevi

Açıklama:

Mesnevî bir edebiyat terimi olarak aynı vezinde ve her beyti diğer beyitlerden bağımsız olarak kendi arasında kafiyeli bir nazım biçiminin adıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Divan şiirinde biçim farklılığı genel olarak hangi tür kalıpların ortaya çıkmasını ifade etmektedir?

Nazım Birimi

Kafiye Düzeni

Nazım Biçimi

Beyit

Bend

Açıklama:

Diğer cevaplar nazım bicinin oluşması yahut türlerini anlatırken doğru cevap nazım kavramının ortaya çıkışının öğrenci tarafından ayırt edilebilecek düzeyde öğrenilip öğrenilmediğini ölçmektedir. Genel olarak ve kalıp sözcükleri doğru cevaba yönlendiren ve bilgiyi ölçen veriler olarak soruya konulmuştur.
MISRA VE BEYİT TERİMLERİNİ AÇIKLAYABİLECEK
Divan edebiyatında şiirler, biçimde gösterdikleri farklılıklar dikkate alınarak birtakım gruplara ayrılmış ve çeşitli adlarla anılmışlardır. Biçimde gösterdikleri bu farklılıklara göre birbirinden ayrılarak çeşitli adlar alan bu grupların hepsine birden nazım biçimleri (=eşkâl-i nazm, nazım şekilleri) denir.

Doğru Cevap: C

Soru 12

Divan şiirinde nazım biçimlerinin hangisini sağladığından söz edilemez?

Hazır kompozisyon kalıpları sunmak

Müzikaliteyi sağlamak

Belli bir düzen içinde düşünceleri ifade

Şairleri kısıtlamak

Biçime yönelik çerçeve çizmek

Açıklama:

MISRA VE BEYİT TERİMLERİNİ AÇIKLAYABİLECEK
Nazım biçimlerinin önceden belirlediği çerçeveler, ilk bakışta şairleri kısıtlayan, onların anlatımda belli sınırlar içinde kalmasına neden olan ögeler olarak görülebilir. Ancak bu sınırlamanın şiirde belli konuları işlemek için hazır kompozisyon kalıpları sunmak, müzikaliteyi sağlamak ve belli bir düzen içinde düşünceleri ifade etmek gibi olumlu katkılarından da söz etmek mümkündür. BU nedenle çözüm D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 13

3-Aşağıdakilerden hangisi beyit teriminin izahı içinde yer almaz?

Bağımsız şiirler hâlinde yazılmış olan beyitleri ferd ya da müfreddir.

Gazel ve Kasidelerde matla adıyla baş kısmı oluşturur.

Şiirde makta ile neticeyi gösterir

Merhun adlı bir türü vardır

Âzâde adıyla tek başına mana ifade eder.

Açıklama:

MISRA VE BEYİT TERİMLERİNİ AÇIKLAYABİLECEK
Doğru cevap beyti değil mısraı anlatmaktadır. Ayrıca beytin iki mısradan oluştuğu bilgisi de bu yolla ölçülmüş olmaktadır. Ayrıca ders materyalinde beyte dair verilen bilgileri kazanmış olduğu da bu sor yoluyla ölçülebilecektir.

Doğru Cevap: E

Soru 14

Memdûhtan câ’ize almak amacıyla yazılan ve ilk beytinin mısraları birbiriyle, diğer beyitlerinin ikinci mısraları ilk beyitle kafiyeli, aynı vezinle söylenmiş, en az 15 beyit uzunluğunda olan, nesib ya da teşbib, Girizgâh (Gürizgâh), Medhiyye, Tegazzül, Fahriyye, Du’â bölümleri bulunan nazım biçimi hangisidir?

Gazel

Kaside

Mesnevi

Müstezad

Tuyuğ

Açıklama:

BEYİTLERDEN OLUŞAN NAZIM BİÇİMLERİNİ TANIMLAYABİLECEK,
Kitabımızın 47. sayfasından başlayarak tanımlanan bu nazım biçimi kasidedir.

Doğru Cevap: B

Soru 15

Müdevver, mef ’ûlü mefâ’îlü mefâ’îlü fe’ûlün, mütekerrir, Seyyid Nesimî’nden bahseden ve Ey şûh-ı kerem-pîşe dil-i zâr senindir Yok minnetin aslâ V’ey kân-ı güher anda ne kim var senindir Pinhân ü hüveydâ eserini okuyan birisi hangi nazım biçimini anlatıyordur?

Gazel

Mesnevi

Müstezad

Kaside

Rubai

Açıklama:

BEYİTLERDEN OLUŞAN NAZIM BİÇİMLERİNİ TANIMLAYABİLECEK,
Burada öğrencinin bu türe dair özellikleri ünite kapsamında değerlendirmesi ölçülmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Matla ve Makta beyitleri ve Kafiye düzenleri açısından benzeşen iki tür hangisidir?

Kaside - Gazel

Mesnevi-Kaside

Müstezad - Gazel

Kaside -Tuyuğ

Rubai-Gazel

Açıklama:

BEYİTLERDEN OLUŞAN NAZIM BİÇİMLERİNİN YAPI FARKLILIKLARINI AYIRT EDEBİLECEK
Öğrencinin bu iki tür arasındaki ilk beytinin mısraları birbiriyle, diğer beyitlerinin ikinci mısraları ilk beyitle kafiyeli, aynı vezinle söylenmiş ve Kasîdede olduğu gibi gazelin mısraları birbiriyle kafiyeli ilk beytine matla, matladan sonra gelen beytine hüsn-i matla, son beytine makta, makta beytinden önceki beyte de hüsn-i makta adı verilmiştir, bilgisini öğrenip anlayıp yapı farklılığını değerlendirmesi ölçülmek istenmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 17

8-Farkı mısra aralarına kısa mısraların yerleştirilmesi ve ancak belli vezinlerle yazılabilmesidir, Aralara yerleştirilen kısa mısralar nedeniyle yine farklı bir kafiye düzenine sahiptir.
Matla ve mahlas beyitlerinin bulunmaması ve İki beyitli kıt’aların da yazılabilmesi bu nazım şeklini ayıran en önemli özelliklerdir.
Yukarıda hangi iki nazım şeklinin yapı farkından bahsedilmektedir?

Müstezad ve Kıt’a

Gazel ve Rubai

Kaside ve Gazel

Mesnevi ve Kıt’a

Kaside ve Müstezad

Açıklama:

BEYİTLERDEN OLUŞAN NAZIM BİÇİMLERİNİN YAPI FARKLILIKLARINI AYIRT EDEBİLECEK,
Buradaki bilgilerden şıklarda istenen ikiliyi diğerlerinden ayırt edip benzerliklerini değerlendirmesi ölçülmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 18

9-Gördüm seni elden ihtiyârum gitdi
Bakdum kadüne sabr u karârum gitdi
Hâk oldum ü her yana gubârum gitdi
El-kıssa kapunda i’tibârum gitdi şiiri hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

İran’da edebiyatında doğmuş bir türe aittir.

Musarrra veya Terâne unsuruna sahiptir.

Ahreb adlı bir vezni vardır

Ömer Hayyam ve Azmizâde Halet gibi bu türde ait şiir yazmışlardır.

Medhiye türündedir.

Açıklama:

DÖRT MISRALI NAZIM BİÇİMLERİNİ TANIMLAYABİLECEK VE YAPILARI ARASINDAKİ FARKI BELİRLEYEBİLECEKSİNİZ
Buradaki tüm özellikler rubaiye aittir doğru cevap ise kaside ile alakalıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 19

10-Işkın odına gönül pervânedür
Tâkatüm yoh bilmezem pervâ nedür
Fursat olınca gönül sen yanadur
Âşıkun âyîni budur ya nedür
Seyyid Nesimî
Yukarıdaki şiirin nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Tuyuğ

Gazel

Rubai

Müstezad

Berceste

Açıklama:

DÖRT MISRALI NAZIM BİÇİMLERİNİ TANIMLAYABİLECEK VE YAPILARI ARASINDAKİ FARKI BELİRLEYEBİLECEKSİNİZ
Bu şiir vasıtasıyla öğrencinin ders notlarını okuma dikkati ve tuyuğ hakkındaki bilgisi Nesimi üzerinden ölçülmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Aşağıdaki ifadelerden hangisi hem gazel hem de kaside için doğrudur?

Bölümler halinde yazılır.

Fahriye bölümünde şairler kendilerini överler.

Konusu genellikle aşktır.

Matla’ beyti musarra’dır.

Beş beyitlik olanına hamse denir.

Açıklama:

Dört mısralı nazım biçimlerini tanımlayabilecek ve yapıları arasındaki farkı belirleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 21

Ol kadar çeker idi yükler ağı Ki teninde tü komamışdı yağır Arkasından alınsa pâlânı Sanki it artuğıydı kalanı Yukarıdaki beyitlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir kasideden alınmıştır.

Bir kıt’adan alınmıştır.

Bir mesnevîden alınmıştır.

Bir nazmdan alınmıştır.

Bir tuyuğdan alınmıştır.

Açıklama:

Dört mısralı nazım biçimlerini tanımlayabilecek ve yapıları arasındaki farkı belirleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: C

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi nazım biçimleriyle ilgili bir terim değildir?

gazel

nazm

mevlid

kıt’a-i kebire

müstezad

Açıklama:

Dört mısralı nazım biçimlerini tanımlayabilecek ve yapıları arasındaki farkı belirleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Aşağıdaki seçeneklerle bir grup oluşturulsa, hangisi bu grupta yer almaz?

kasîde-i râ’iyye

kasîde-i nûniyye

kasîde-i cülûsiyye

kasîde-i tâ’iyye

kasîde-i mîmiyye

Açıklama:

Beyitlerden oluşan nazım biçimlerinin yapı farklılıklarını ayırt edebileceksiniz.

Doğru Cevap: C

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi kaside nazım biçimiyle ilgili bir terim değildir?

tecdîd-i matla’

teşbîb

tegazzül

ta’şîr

fahriyye

Açıklama:

Beyitlerden oluşan nazım biçimlerinin yapı farklılıklarını ayırt edebileceksiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi diğerlerinden farklıdır?

zü’l-metâli’ /zâtü’l-metâli’

mesnevî / hamse

penç-beyt / gazel

âğâz-ı dâstân / âğâz-ı kıssa

şâh beyit / beytü’l-gazel

Açıklama:

Mısra ve beyit terimlerini açıklayabileceksiniz.
A, C, D, E seçeneklerindeki eşleştirilen sözcükler eş anlamlı sözcüklerdir.
A) zü’l-metâli’ /zâtü’l-metâli’: Birden fazla matla kullanılmış gazellerin adıdır.
C) penç-beyt / gazel : Gazel nazım biçimidir.
D) âğâz-ı dâstân / âğâz-ı kıssa : Mesnevilerde asıl konunun işlendiği bölümün adıdır.
E) şâh beyit / beytü’l-gazel : Gazelin en güzel beytine verilen addır.
B seçeneğindeki eşleştirme eş anlamlı sözcüklerden oluşmaz, her bir sözcük ayrı bir kavramı anlatır.
Mesnevi: Aynı vezinde ve her beyti diğer beyitlerden bağımsız olarak kendi arasında kafiyeli bir nazım biçiminin adıdır.
Hamse: Bir şair tarafından yazılmış beş mesneviye hamse denir.
Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Divan şiirinde birden fazla matla beyti olan şiirlere ne ad verilir?

müfred

matla’

mısra’

zü’l-metâli’

makta’

Açıklama:

Beyitlerden oluşan nazım biçimlerini tanımlayabileceksiniz.
genel bilgi

Doğru Cevap: D

Soru 27

Söylenilmesinde ve anlaşılmasında zorlama olmayan, akıcı ve güzel mısralara ne ad verilir?

mısra’-ı âzâde

mısra’-ı berceste

hüsn-i matla’

ferd

müfred

Açıklama:

Beyitlerden oluşan nazım biçimlerinin yapı farklılıklarını ayırt edebileceksiniz.
genel bilgi

Doğru Cevap: B

Soru 28

Söylenilmesinde ve anlaşılmasında zorlama olmayan, her bakımdan kusursuz mısralara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Mısra’-ı âzâde

Mısra’-ı berceste

Zâtü’l-metâli’

Merhun beyit

Müfred

Açıklama:

Söylenilmesinde ve anlaşılmasında zorlama olmayan, her bakımdan kusursuz mısralara mısra’-ı berceste denir. Berceste mısralar âzâde olabilecekleri gibi bir şiirden de alınmış olabilirler.
Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi bir edebiyat terimi olarak “Mısra” tanımına uygundur?

Gazel ve kasidenin ilk beytine verilmiş bir addır.

Aruz vezniyle söylenmiş beytin yarısıdır.

Bağımsız şiirler halinde yazılmış olan beyitlere verilen addır.

Birden fazla matla beyti kullanılmış manzumedir.

Şiirin son beytine verilen addır.

Açıklama:

Mısra bir edebiyat terimi olarak aruz vezniyle söylenmiş beytin yarısıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 30

İlk beytinin mısraları birbiriyle, diğer beyitlerinin ikinci mısraları ilk beyitle kafiyeli, aynı vezinle söylenmiş, en az 15 beyit uzunluğundaki bir nazım biçimine ne ad verilir?

Ferd

Müfred

Matla

Kasîde

Makta

Açıklama:

Kasîde, bir edebiyat terimi olarak ilk beytinin mısraları birbiriyle, diğer beyitlerinin ikinci mısraları ilk beyitle kafiyeli, aynı vezinle söylenmiş, en az 15 beyit uzunluğundaki bir nazım biçiminin adıdır. Bu nazım biçimi Arap edebiyatında doğmuş ve oradan Fars ve Türk edebiyatlarına geçmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Aşağıdakilerin hangisi tam bir kasidenin “Fahriyye” bölümünün içeriğidir?

Kasîdenin 15 ile 20 beyit arasında bir uzunlukta olan giriş bölümüdür.

Kasîdenin sunulduğu kişinin övüldüğü ve asıl yazılış amacının ifade edildiği şiirin merkezi bölümüdür.

Nesibden hemen sonra yer alabilen ya da medhiyeden sonra da gelebilen kasîde içindeki gazeldir.

Şairin memduha dua ettiği, kasîdenin tamamlanması dolayısıyla Allah’a şükredildiği bölümdür.

Şairlerin şiirdeki yetenekleriyle övündükleri, sahip oldukları özellik ve yetenekleri hatırlattıkları bölümdür.

Açıklama:

Fahriyye, şairlerin şiirdeki yetenekleriyle övündükleri bölümdür. Bu bölümde şairler memduhun erdemleri yanında, kendilerinin de sahip oldukları özellik ve yetenekleri ona hatırlatırlar. Fahriyyede şairler genellikle kendilerini diğer kasîde şairleriyle karşılaştırarak onlardan daha güçlü ve yetenekli şairler olduklarını iddia etmişlerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi konularına göre adlandırılan kasidelerden “Cülûsiyye” adını almıştır?

Tanrı’nın yüceliğini ve birliğini konu alanlar.

Tanrıya yakarış içerikli olan kasideler.

Padişahların tahta çıkışlarını kutlamak için yazılmış olanlar.

Hz. Muhammed, Çâr Yâr (=dört halife) ve hatta On iki imam için yazılmış olanlar.

Bir çiçeğin ya da bir atın niteliklerinin uzun uzun anlatıldığı kasideler

Açıklama:

Tanrı’nın yüceliğini ve birliğini konu alan kasidelere tevhîd, içeriği O’na yakarış olanlara münâcât, Hz. Muhammed, Çâr Yâr (=dört halife) ve hatta On İki imam için yazılanlara da na’t adı verilmiştir. Padişahların tahta çıkışlarını kutlamak için yazılmış kasidelere cülûsiyye denir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi doğrudan sevgilinin güzelliğinden ve ona duyulan arzudan bahseden gazellere verilen addır?

Rindâne Gazel

Şuhâne Gazel

Arifane Gazel

Hakimane Gazel

Aşıkane Gazel

Açıklama:

Birer edebiyat terimi olmamakla birlikte çeşitli araştırmalarda ve yazılarda aşkın verdiği mutluluk ya da acıyı dile getiren gazellere aşıkane gazel, dünya zevklerinden söz eden gazellere rindane gazel, doğrudan sevgilinin güzelliğinden ve ona duyulan arzudan bahseden gazellere şuhane gazel, tasavvufî düşüncenin hakim olduğu gazellere sufiyane ya da arifane gazel, felsefî gazellere de hikemi veya hakimane gazel adlarının verildiği görülmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi gazelin son beytine verilen addır?

Makta

Matla

Hüsn-i Matla

Hüsn-i Makta

Zâtü’l-Metâli

Açıklama:

Kasîdede olduğu gibi gazelin mısraları birbiriyle kafiyeli ilk beytine matla, matladan sonra gelen beytine hüsn-i matla, son beytine makta, makta beytinden önceki beyte de hüsn-i makta adı verilmiştir. Bir gazelde birden fazla matla beyti varsa, bu tür gazellere zü’l-metali ya da zatü’l-metali denir.

Doğru Cevap: A

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi divan şiirinde bütün mısraları kafiyeli gazellere verilen addır?

Gazel-i müzeyyel

Mülemma’ gazel

Gazel-i müşterek

Müraca’a şiiri

Müselsel gazel

Açıklama:

Divan şiirinde bütün mısraları kafiyeli gazellere müselsel gazel adı verilmiştir. Müselsel gazeller de musammat gazeller gibi ahenk değeri yüksek manzumelerdir. Mahlas beytinden sonra birkaç beytin daha bulunduğu gazellere gazel-i müzeyyel denir. Türkçe dışında bu iki dilden biri ya da ikisiyle yazılmış mısralar ya da beyitler varsa, bu tür gazellere mülemma' gazel denilmiştir. İki ayrı şairin birer mısra veya beyit yazarak, birlikte oluşturdukları gazele gazel-i müşterek (=ortak gazel) adı verilir. Karşılıklı konuşmanın nakledilmesi şeklinde, “dedim” ve “dedi” yüklemleriyle yazılan gazellere müraca’a şiiri denir.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi bir edebiyat terimi olarak gazelden türemiş ve mısralarının biri uzun biri kısa olmak üzere belli vezinlerde yazılmış bir nazım biçiminin adıdır?

Rüba'î

Kasîde

Müstezâd

Kıt’a

Mesnevî

Açıklama:

Müstezâd, bir edebiyat terimi olarak gazelden türemiş ve mısralarının biri uzun biri kısa olmak üzere belli vezinlerde yazılmış bir nazım biçiminin adıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi mesnevî ile ilişkili olarak “Hamse” nin özelliklerindendir?

Her beytin mısralarının diğer beyitlerden bağımsız olarak kendi içinde ikişer ikişer kafiyelenmiş olmasıdır.

Mesnevînin bölümler halinde düzenlenmiş kendine özgü bir kompozisyonu olmasıdır.

Aşk hikayeleri, destani konular ile öğretici yönü ağır basan dini, tasavvufi ve ahlakî eserler yazılmasıdır.

Beş mesnevînin aynı şair tarafından yazılmış olmasıdır.

Beyit sayısı sınırlamasının bu nazım biçiminde olmamasıdır.

Açıklama:

Aynı şair tarafından yazılmış beş mesnevîye hamse denir. İran edebiyatında ilk hamse sahibi şair Genceli Nizamî’dir. Genceli Nizamî, mesnevîde İran edebiyatının en büyük şairidir.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi rüba'î ve tuyuğ nazım biçimlerinin ortak özelliğidir?

Hem rüba'îde hem de tuyuğda özel vezinler kullanılmıştır.

Rüba'î ve tuyuğ dört mısralı nazım biçimlerindendir.

Her ikisi de ahreb ve ahrem adları verilen iki grup vezinle yazılmıştır.

Her ikisinde de kullanılan farklı vezinler aynı gruptan olmak zorundadır.

Divan şairleri her iki nazım biçimine de çok ilgi göstermişlerdir.

Açıklama:

Rüba'î bir edebiyat terimi olarak özel vezinlerle yazılmış dört mısralı bir nazım biçiminin adıdır. Tuyuğ, edebiyat terimi olarak dört mısralı bir nazım biçiminin adıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Divan şiirinde bağımsız şiirler hâlinde yazılmış olan beyitlere ne ad verilir?

Musarra

Mukaffâ

Metâli

Müfred

Makta

Açıklama:

İki mısraı birbiriyle kafiyeli olan beyte mukaffâ ya da musarra, divanların sonlarındaki bölüme metâli, şiirin son beytine ise makta denir. Bağımsız şiirler hâlinde yazılmış olan beyitlere ise müfred ya da ferd denir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Bazı şairler birden fazla matla beyti kullanmışlardır. Aynı zamanda kelime anlamı da "çok matlalı" demek olan manzumeler denilince aşağıdakilerden hangisi olduğunu anlamaktayız?

Mısra’-ı berceste

Merhun beyit

Metâli

Mısra’-ı âzâde

Zâtü’l-metâli

Açıklama:

Kusursuz mısralara mısra’ı berceste, anlamı başka beyitlerde tamamlanabilen beyitlere merhun beyit, divanların sonlarındaki bölüme metâli, çeşitli eserlerde farklı amaçlarla kullanılmış tek mısralara mısra’-ı âzâde denir. Birden fazla matla beyti kullanılan manzumelere zâtü’l-metâli veya zü’lmetâli’ denir. Zâtü’l-metâli’ ve zü’lmetâli’ terimlerinin her ikisi de “çok matlalı” anlamındadır.

Doğru Cevap: E

Soru 41

Şairin övgüye başlayacağını haber verdiği bir ya da iki beyitlik bölümden oluşan kasîde çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?

Medhiyye

Girizgâh

Nesib

Tegazzül

Memdûh

Açıklama:

Kasîdenin sunulduğu kişinin övüldüğü bölüme medhiyye, kasîdede aşk konusunun işlendiği giriş bölümüne nesib, kasîde içindeki gazele tegazzül, kasidede övülen kişiye memdûh denir. Kasîdede şairin övgüye başlayacağını haber verdiği bir ya da iki beyitlik bölüm ise girizgâhtır.

Doğru Cevap: B

Soru 42

Aradıkça dil-i pür-cûşda ma’nâ bulunur
Ka’r-ı deryâda nice gevher-i yektâ bulunur
Sünbülzâde Vehbî'ye ait bu beyit için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Matla beytidir.

Bir gazelin ilk beytidir.

Musarrradır.

Mukaffadır.

Beytü’l-gazeldir.

Açıklama:

Bu beyit bir matla (gazelin mısraları birbiriyle kafiyeli ilk beytine "matla" adı verilir) örneğidir. Dolayısıyla gazelin ilk beytidir. Yani Beytü’l-gazel değildir. (Beytü'l-gazel: Gazelin en güzel beytine verilen addır)

Doğru Cevap: E

Soru 43

Tanrının yüceliğini ve birliğini konu alan kasîdelere ne ad verilir?

Münâcât

Na’t

Tevhîd

Cülûsiyye

Rahşiyye

Açıklama:

Tanrı’nın yüceliğini ve birliğini konu alan kasîdelere tevhîd denir. Diğer seçenekler farklı konularda yazılmış kaside örneklerini ifade etmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Şairlerin şiirdeki yetenekleriyle övündükleri bölüme ne ad verilir?

Du’a

Fahriyye

Medhiyye

Nesib

Şitâiyye

Açıklama:

Şairlerin şiirdeki yetenekleriyle övündükleri bölüme fahriyye denir. Bu bölümde şairler memduhun erdemleri yanında kendilerinin de sahip oldukları özellik ve yetenekleri ona hatırlatırlar. Şitâiyye kış tasvirlerinin yapıldığı kasidelere denir. Diğer seçenekler ise kasidelerin farklı bölümlerine verilen isimlerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 45

Felsefi içerikteki gazellere ne ad verilir?

Ârifâne Gazel

Şûhâne Gazel

Rindâne Gazel

Sûfiyâne Gazel

Hakîmâne Gazel

Açıklama:

Felsefi içeriği olan gazellere hakîmâne gazel denir. Diğerleri sırasıyla tasavvuf, dünya zevkleri, sevgilinin güzelliği ve tasavvufi düşünce konuludur.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Aşağıdaki kavramlardan hangisi gazelin uzunluğu ve kısalığına ilişkin bir adlandırma değildir?

Penç-beyt

Gazel-i mutavvel

Gazel-i nâ-tamâm

Hikemî gazel

Gazel-i müzeyyel

Açıklama:

Felsefî gazellere hikemî veya hakîmâne gazel adları verilir. Diğer seçenekler ise gazelllerin beyit sayısı, uzunluk, kısalık, eksiklik, fazlalık gibi niceliklerini ifade etmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Divan şiirinde bütün mısraları kafiyeli gazellere ne ad verilir?

Redd-i matla

Yek-âhenk

Yek-avâz

Müselsel gazel

Hüsn-i tahallus

Açıklama:

Divan şiirinde bütün mısraları kafiyeli gazellere müselsel gazel denir. Diğerleri gazelde tekrarlanan mısra, mısraları arasında konu bütünlüğü olan, bütün beyitleri aynı etkileyicilikte söylenen ve şairlerin mahlaslarını kelimenin gerçek anlamını da çağrıştıracak şekilde kullanmalarını ifade eder.

Doğru Cevap: D

Soru 48

Eski Türk şiirinin dörtlüklerinden doğmuş dört mısralı nazım biçiminin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Nazım

Ruba’i

Müstezad

Kıt’a

Tuyuğ

Açıklama:

Eski Türk şiirinin dörtlüklerinden doğmuş dört mısralı nazım biçiminin adı tuyuğ’dur. Daha çok Azerî ve Çağatay edebiyatlarında görülen, Anadolu’daki ilk örneklerini Kadı Burhaneddin ve Seyyid Nesimî’nin verdiği nazım biçimidir.

Doğru Cevap: E

Soru 49

Uzunluğu 5 beyitle 9 beyit arasında değişen nazım biçimine ne ad verilir?

Gazel

Kasîde

Mesnevi

Ruba’i

Müstezad

Açıklama:

Uzunluğu 5 beyitle 9 beyit arasında değişen nazım biçimine gazel denir. Nadiren 4 beyitli ve bazen 15 beyte kadar da örnekleri görülebilir.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Aşağıdaki nazım biçimlerinden hangisinden beş örnek veren şair hamse sahibi olur?

Nazım

Ruba’i

Kıt’a

Tuyuğ

Mesnevî

Açıklama:

Hamse aynı şair tarafından yazılmış beş mesnevîye denir. İran edebiyatında bu alandaki ilk ve en önemli isim Genceli Nizâmî’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 51

Gazelden türemiş ve mısralarının biri uzun, biri kısa olmak üzere belli vezinlerde yazılmış bir nazım biçimine ne ad verilir?

Kıt’a

Ruba’i

Nazım

Tuyuğ

Müstezad

Açıklama:

Gazelden türemiş ve mısralarının biri uzun biri kısa olmak üzere belli vezinlerde yazılmış bir nazım biçimine müstezad denir.

Doğru Cevap: E

Soru 52

Divan şiirindeki bütün nazım biçimleri ............. adı verilen küçük nazım birimlerinden doğmuştur.
Yukarıdaki ifadede yer alan boşluğa aşağıdaki kavramlardan hangisi karşılık gelmelidir?

Kıt'a

Mısra

Makta

Beyit

Matla

Açıklama:

Divan şiirindeki bütün nazım biçimleri 'mısra’ ya da 'mısrâ’ adı verilen en küçük nazım biriminden doğmuştur. Mısra bir edebiyat terimi olarak aruz vezniyle söylenmiş beyitin yarısıdır. Beyit (beyt) ise aruz vezniyle yazılmış iki mısradan meydana gelen nazım biriminin adıdır. Gazel ve kasîdenin mısraları birbiriyle kafiyeli olan ilk beytine 'matla’ denir. Ayrıca iki mısra birbiriyle kafiyeli; yani, 'musarra’ ya da 'mukaffâ' olan tek beyte de matla denilmektedir. Matla, genellikle gazel ve kasîdenin ilk beytine verilmiş bir ad olmakla birlikte şairler bazı manzumelerde birden fazla matla beyti de kullanmışlardır. Şiirin son beytine ise 'makta' denir.

Doğru Cevap: B

Soru 53

Aruz vezniyle yazılmış iki mısradan meydana gelen nazım birimi aşağıdakilerden hangisidir?

Ferd

Mısra

Beyit

Makta

Müfret

Açıklama:

Beyit (

Doğru Cevap: C

Soru 54

İlk beytinin mısraları birbiriyle, diğer beyitlerinin ikinci mısraları ilk beyitle kafiyeli, aynı vezinle söylemiş, en az 15 beyit uzunluğundaki nazım biçiminin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Mesnevi

Kıt'a

Müstezâd

Gazel

Kaside

Açıklama:

Kasîde, bir edebiyat terimi olarak ilk beytinin mısraları birbiriyle, diğer beyitlerinin ikinci mısraları ilk beyitle kafiyeli, aynı vezinle söylemiş, en az 15 beyit uzunluğundaki nazım biçimidir.
Gazel, bir edebiyat terimi olarak, ilk beytinin mısraları birbiriyle, diğer beyitlerinin ikinci mısraları ilk beyitle kafiyeli, aynı vezinle söylenmiş, genellikle beş beyit ile dokuz beyit arasında şiirlerin yazıldığı bir nazım biçiminin adıdır.
Müstezâd, gazelden türemiş ve mısralarının biri uzun biri kısa olmak üzere belli vezinlerde yazılmış bir nazım biçiminin adıdır.
Kıt’a genellikle iki veya iki beyitten uzun, matla ve mahlas beyti olmayan bir nazım biçiminin adıdır.
Mesnevî aynı vezinde ve her beyti diğer beyitlerden bağımsız olarak kendi arasında kafiyeli bir nazım biçiminin adıdır

Doğru Cevap: E

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi dünya zevklerinden söz eden gazellere verilen addır?

Sûfiyâne

Hakîmâne

Şûhâne

Rindâne

Aşikâne

Açıklama:

Gazelin başlca konusu “aşk”tır. Ancak farklı konularda yazılmış gazeller de vardır. Birer edebiyat terimi olmamakla birlikte çeşitli araştırmalarda ve yazılarda aşkın verdiği mutluluk ya da acıyı dile getiren gazellere âşikâne gazel, dünya zevklerinden söz eden gazellere rindâne gazel, doğrudan sevgilinin güzelliğinden ve ona duyulan arzudan bahseden gazellere şûhâne gazel, tasavvufî düşüncenin hâkim olduğu gazellere sûfiyâne ya da ârifâne gazel, felsefî gazellere de hikemî veya hakîmâne gazel adlarının verildiği görülmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 56

Bir mesnevîde bulunması gereken bölümler kaç başlık altında toplanabilir?

Açıklama:

3 başlık altında toplanabilir: 1) Giriş, 2) Konunun işlendiği bölüm, 3) Bitiş Bölümü.

Doğru Cevap: C

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi dört mısralı nazım biçimlerinden biridir?

Mesnevi

Tuyuğ

Gazel

Kıt'a

Kaside

Açıklama:

Rüba’î ve Tuyuğ dört mısralı nazım biçimleridir. B şıkkındaki Tuyuğ bu nedenle doğru şıktır.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Dört mısraı birbiriyle kafiyeli 'rübâ’îler aşağıdakilerden hangisidir?

Terâne

Ahreb

Fehleviyyât

Ahrem

Hâtime

Açıklama:

Dört mısraı birbiriyle kafiyeli rübâ’îlere "rubâ’-i musarra" veya "terâne" adı verilmiştir. Doğru şık A 'dır. Diğer şıklar uygun değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 59

"Beyitlerden oluşan nazım biçimlerinde şairin her ne kadar anlatacağı şeyi tek beyit içinde ifade etmesi şartı varsa da bu kurala uymayan, anlamı ancak başka beyitlerle tamamlanabilen örnekler de görülmektedir. Bu tür beyitlere ......... denir."
Boşluğa gelecek ifade aşağıdakilerin hangisidir?

Merhun beyit

Berceste

Âzâde

Mefâli'

Mukaffâ

Açıklama:

Beyitlerden oluşan nazım biçimlerinde şairin her ne kadar anlatacağı şeyi tek beyit içinde ifade etmesi şartı varsa da bu kurala uymayan, anlamı ancak başka beyitlerle tamamlanabilen örnekler de görülmektedir. Bu tür beyitlere merhun beyit denir. Bu açıklamadan da anlaşılacağı üzere doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 60

Aşağıdaki şıklardan hangisi "matla beyit" ile bağlantılı olmayan bir ifadedir?

Musarra' beyitler

Merhun beyitler

Mukaffâ beyitler

Zâtü'l-metâli' manzumeler

Gazellerin ilk beyitleri

Açıklama:

Gazel ve kasidenin mısraları birbiriyle kafiyeli olan ilk beytine matla denir. Ayrıca iki mısra birbiriyle kafiyeli; yani, musarra' ya da mukaffâ olan tek beyte de matla denilmektedir. Matla, genellikle gazel ve kasidenin ilk beytine verilmiş bir ad olmakla birlikte şairler bazı manzumelerde birden fazla matla beyti de kullanmışlardır.
Böyle manzumeler zâtü’l-metâli' ya da zü’l-metâli' olarak nitelenmiştir. Bu bilgilerden de anlaşılacağı üzere B şıkkındaki merhun beyitlerin matla beyitlerle alakası yoktur. Bu nedenle doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisi kasidenin bölümlerinden biri değildir?

Tegazzül

Maksûd

Memdûh

Gürizgâh

Teşbib

Açıklama:

A, B, D ve E şıklarındaki bahsi geçen isimler kasidede bulunan bölümlerdir. Ancak C şıkkındaki "memdûh" övülen anlamına gelir ki kasidenin yazıldığı kişiyi temsil eder. Bu nedenle doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 62

"Kasidedeki yeri tam olarak belirlenmemiştir. Nesibden hemen sonra gelebileceği gibi methiyeden sonra da yer alabilir. Bu bölüm her kasidede bulunmayacağı gibi bazı kasideler ise doğrudan bu bölümle başlar ve hemen ardından methiyeye geçilir. Bu şekilde başlayan kasidelerde nesib bölümü bulunmaz."
Yukarıda bahsedilen kaside bölümü aşağıdakilerden hangisidir?

Dua

Gürizgah

Fahriyye

Tegazzül

Maksud

Açıklama:

Tegazzül, kaside içindeki gazeldir. Kasidedeki yeri tam olarak belirlenmiş değildir. Nesibden hemen sonra gelebileceği gibi medhiyeden sonra da yer alabilir. Tegazzül her kasidede görülmez. Bazı kasideler doğrudan tegazzülle başlar ve hemen ardından medhiyeye geçilir. Böyle kasidelerde nesib bölümü bulunmaz.
Tegazzül ise musarra bir beyitle başladığı ve bu bölümde genellikle farklı bir konu işlendiği için kasidede tekdüzeliği kırmakta ve okuyucunun şiire olan ilgisinin devamını sağlamaktadır.
Bu bilgiler ışığında bakıldığı zaman doğru cevabın D şıkkı doğrudur.

Doğru Cevap: D

Soru 63

Aşağıdakilerden hangisi kasidede kesin olarak bulunması gereken beyitlerden biri değildir?

Tac beyit

Hüsn-i matla

Hüsn-i makta

Beyt'ül-kaside

Tecdid-i matla

Açıklama:

Kaside şairleri mahlaslarını medhiyeden sonraki bölümlerden birinde kullanmışlardır. Bu nazım biçiminde şairin mahlasını söylediği beyte tac beyit, en güzel beyte de beytü’l-kaside denir. Kasidede matla beytinden sonraki beyte hüsn-i matla, makta beytinden önceki beyte de hüsn-i makta adı verilmiştir. Bunlar her kasidede bulunan beyitlerdir. Ancak bazı kasidelerde şairler, şiirin ahengini artırmak ve tekdüzeliği kırmak için tecdid-i matla (=matla yenileme) denilen bir yola başvurmuşlardır. Tecdid-i matla kasidede yeni bir matla beyti söylemektir ve her kasidede bulunmayabilir.
Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 64

Konularına göre gruplandırıldıkları varsayılırsa aşağıdakilerden hangisi bir atın özelliklerini anlatan kaside türüne verilen addır?

Rahşiyye

Sünbüliyye

Şitaiyye

Cülusiyye

Hazaniyye

Açıklama:

Tanrının yüceliğini ve birliğini konu alan kasidelere tevhid, içeriği O’na yakarış olanlara münacat, Hz. Muhammed, Çar Yar (=dört halife) ve hatta On İki İmam için yazılanlara da na’t adı verilmiştir. Padişahların tahta çıkışlarını kutlamak için yazılmış kasidelere cülusiyye denir. Yine memduhların ramazan, bayram, nevruz gibi özel günlerini kutlamak için yazılmış kasideler de sırasıyla ramazaniyye, 'idiyye (=Iydiyye) ve nevruziyye gibi adlarla anılmışlardır. Nesib ya da teşbibinde bahar, yaz, sonbahar, kış tasvirlerinin yapıldığı kasidelere aynı sırayla bahariyye, temmuziyye, hazaniyye, şitaiyye gibi adlar verilmiştir. Ayrıca sünbüliyye gibi bir çiçeğin, rahşiyye gibi bir atın niteliklerinin uzun uzun anlatıldığı kasideler de vardır. Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap A şıkkdır.

Doğru Cevap: A

Soru 65

Âsmân-pâye hümâ-sâye Alî Pâşâ kim
İremez tâk-i celâline kemend-i efkâr
Yukarıdaki beyit bir kasidenin hangi bölümüne ait olabilir?

Fahriyye

Medhiyye

Dua

Nesib

Girizgah

Açıklama:

Sorudaki beyit XVI. yüzyıl şairlerinden Bakî (öl. 1600)’nin Sadrazam Semiz Alî Paşa (öl.1565)’ya sunduğu bir kasidenin medhiyye bölümüne ait bir beyittir. Beytin günümüz Türkçesindeki karşılığı olan "O, yüceliğine düşünce kemendinin erişemediği; mertebesi gök kadar yüce, gölgesi hüma gibi kutlu Ali Paşa'dır" cümlesinden de anlaşılacağı üzere Ali Paşa'nın övüldüğü medhiyye bölümü beyitlerinden biridir. Bu nedenle doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 66

Puhtedür gayrılar eş'âr-ı velî puhte piyâz
Hâm anberdür eger hâm ise de bu eş'âr
Yukarıdaki beyit muhteva açısından incelendiğinde bir kasidenin hangi bölümüne ait olabilir?

Medhiyye

Dua

Fahriyye

Girizgah

Teşbib

Açıklama:

"Diğer şairlerin şiirleri pişkindir, ama pişkin soğandır; eğer bu şiirler (bu kasidedeki beyitler) hamsa da ham anberdir" anlamına gelen beytin muhtevasına bakıldığı zaman şair kendi şiirini övmektedir. Dolayısıyla şairin kendine yönelik bir bir övünmesi söz konusudur. Kasidede şairlerin kendini övdükleri bölümlere fahriyye denilmektedir. Bu nedenle doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 67

Aşağıdaki kavramlardan hangisi "şairlerin mahlaslarını kelimenin gerçek anlamlarını çağrıştıracak biçimde kullanmaları" anlamına gelmektedir?

Hüsn-i matla

Redd-i matla

Hüsn-i makta

Hüsn-i tahallus

Zü'l-metali'

Açıklama:

Şairlerin mahlaslarını kelimenin gerçek anlamını da çağrıştıracak biçimde kullanmalarına hüsn-i tahallus (=mahlası güzel kullanma) denilir. Bakî’nin şiirlerinde bu kullanımın çok güzel örnekleri vardır. Bu doğrultuda bakıldığında doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 68

Aşağıdaki kavramlardan hangisi "karşılıklı konuşmanın nakledilmesi şeklinde, dedim ve dedi yüklemleriyle yazılan gazeller" anlamına gelmektedir?

Mülemma

Müşterek

Müzeyyel

Müselsel

Müraca'a

Açıklama:

Divan şiirinde bütün mısraları kafiyeli gazellere müselsel gazel adı verilmiştir.
Mahlas beytinden sonra birkaç beytin daha bulunduğu gazellere gazel-i müzeyyel denir.
Divan şairlerinin çoğu Arapça ve Farsça bilmekte, Arap ve Fars edebiyatına ait eserleri okuyup anlamakta, hatta bir kısmı bu iki dille rahatlıkla şiir de yazabilmekteydi. İşte bu şairlerin, yazdıkları gazellerin beyitleri arasında Türkçe dışında bu iki dilden biri ya da ikisiyle yazılmış mısralar ya da beyitler varsa, bu tür gazellere mülemma gazel denilmiştir.
İki ayrı şairin birer mısra veya beyit yazarak, birlikte oluşturdukları gazele gazel-i müşterek (=ortak gazel) adı verilir.
Karşılıklı konuşmanın nakledilmesi şeklinde, “dedim” ve “dedi” yüklemleriyle yazılan gazellere müraca'a şiiri denir.
Bu bilgiler ışığında doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 69

Kasîdenin 15 ile 20 beyit arasında bir uzunlukta olan giriş
bölümünde aşk konusu işlenmişse bu bölümün adı aşağıdakilerden hangisidir?

Medhiyye

Girizgâh

Nesib

Tegazzül

Fahriyye

Açıklama:

Nesib: Kasîdenin 15 ile 20 beyit arasında bir uzunlukta olan giriş bölümüdür. Burada aşk konusu işlenmişse bu bölüm “nesib” adını alır. Başka bir konu işlenmişse “teşbib” adını alır. Diğer seçenekler kaside içindeki diğer bölümleri ifade etmektedir.

Doğru Cevap: C

Ünite 3

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi bendlerle oluşturulan bir nazım biçimi değildir?

Kaside

Tesdîs

Müselles

Muhammes

Tercî'-i Bend

Açıklama:

Bend, edebiyat terimi olarak en az üç mısradan oluşan bir nazım biriminin adıdır. Divan şiirinde bendlerden oluşan nazım biçimleri müselles, murabba’, terbî’, muhammes, tahmîs, müseddes, tesdîs, müsebba’, tesbî’, müsemmen, tesmîn, mütessa’, mu’aşşer, ta’şîr, terkîb-i bend (=terkîb-bend) ve tercî’-i bend
(=tercî’-bend)dir.
Kaside bendlerle oluşturulan bir nazım biçimi değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 2

"Eğer bir musammatın ilk bendinin son ya da son iki mısraı her bendin sonunda aynen tekrarlanmışsa, bu musammatlara ............ denir."
Yukarıdaki tanımda boş bırakılan yere getirilmesi gereken doğru kelime aşağıdakilerden hangisidir?

Müsemmen

Muhammes

Müzdevic

Mütekerrir

Müteaddid

Açıklama:

Eğer bir musammatın ilk bendinin son ya da son iki mısraı her bendin sonunda aynen tekrarlanmışsa, bu musammatlara mütekerrir denir.
Tanımdaki boşluğa getirilmesi gereken kelime "mütekerrir" olmalıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Terkîb-i bend ve tercî'-i bendlerde her bendin sonunda birbirinden farklı olarak karşımıza çıkan vâsıta'ların diğer adı aşağıdakilerden hangisidir?

Visâliyye

Musammat

Bendiyye

Bend-i visal

Beyt-i mükerrer

Açıklama:

Terkîb-i bend ve tercî'-i bendlerde her bendin sonunda birbirinden farklı olarak karşımıza çıkan vâsıta'ların diğer adı bendiyyedir.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Müselles-i mütekerrir bir musammatın kafiye şeması aşağıdakilerden hangisi gibi olur?

aac, bbc, ccc, ...

aaaA, bbbA, cccA, ....

aabA, aacA, aadA, ....

aaaa, bbba, ccca, ....

aaA, bbA, ccA, ...

Açıklama:

Müselles-i mütekerrir bir musammatın kafiye şeması aaA, bbA, ccA, ... şeklinde olmalıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi murabba'a benzeyen ve dörtlüklerden oluşan bir halk şiiri nazım biçimidir?

Destan

Koşma

Beyt

Mesnevi

Dübeyt

Açıklama:

Koşma, murabba gibi dörtlüklerden oluşan bir halk şiiri nazım biçimidir.
Murabba'a benzeyen ve dörtlüklerden oluşan halk şiiri nazım biçimi koşmadır.

Doğru Cevap: B

Soru 6

Fuzûlî şîve-i ihsânun ister bir gedâyundur
Dirildükçe seg-i kûyun ölende hâk-i pâyundur
Gerek öldür gerek ko hükm hükmün rây râyundur
Gözüm cânum efendim sevdüğüm devletlü sultânum
Yukarıda verilen bendin nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Murabba

Muhammes

Müselles

Müseddes

Müsebba'

Açıklama:

Şiir dört mısradan oluşan bir bend yapısına sahiptir. Türü murabbadır.
Şiir dört mısradan oluştuğu için bu bir murabba bendidir.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Bir gazelin her beytinin önüne aynı vezinde ve ilk mısra ile kafiyeli ikişer mısra eklenerek meydana getirilmiş dört mısralı bendlerden oluşan nazım biçimine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Murabba

Tahmîs

Tazmîn

Terbî'

Şarkı

Açıklama:

Bir gazelin her beytinin önüne aynı vezinde ve ilk mısra ile kafiyeli ikişer mısra eklenerek meydana getirilmiş dört mısralı bendlerden oluşan bir nazım biçimine terbî' denir.

Doğru Cevap: D

Soru 8

I. Bestelenmeye uygun olarak yazılan murabbalardır.
II. Bendin üçüncü mısraına miyân denir.
III. Her bendin sonunda tekrarlanan mısraa nakarât denir.
IV. Halk edebiyatındaki karşılığı varsağıdır.
Şarkı nazım biçimi ile ilgili yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

I ve III

I, II ve III

II ve IV

III ve IV

I ve IV

Açıklama:

Bestelenmeye uygun olarak yazılmış murabbalardır. Şarkı olarak değerlendirilebilecek muhammes ve müseddesler de olmakla birlikte şarkılar genellikle murabba nazım biçimiyle yazılmışlardır. Murabba şarkılarda üçüncü mısraa miyân, her bendin sonunda tekrarlanan mısraa da nakarât denir.
İlk üç öncülde verilen bilgiler doğrudur. Bu yüzden cevap I, II ve III olmalıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Tahmîs edilen gazelin her beytinin iki mısraı arasına aynı vezin ve kafiyede üçer mısra eklenerek yapılan bir biçimine verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Tahmis-i muhammes

Tahmis-i murassa

Tahmis-i mutarraf

Tahmis-i müzeyyen

Tahmis-i müzeyyel

Açıklama:

Tahmîs edilen gazelin her beytinin iki mısraı arasına aynı vezin ve kafiyede üçer mısra eklenerek yapılan bir biçimine tahmis-i mutarraf denir.

Doğru Cevap: C

Soru 10

"Her bendindeki beyit sayısı genellikle 4 ile 10 arasında olan ve en az üç bendden meydana gelen bir nazım biçimidir."
Yukarıda tanımlanan nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Murabba

Taştîr

Tahmis

Şarkı

Tercî'-i Bend

Açıklama:

Tercî'-i Bend: Her bendindeki beyit sayısı genellikle 4 ile 10 arasında olan ve en az üç bendden meydana gelen bir nazım biçimidir.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi “üçleme, üç köşeli yapma” anlamına gelen terimdir?

Müselles

Mütekerrir

Müpteleç

Musammat

Kaide

Açıklama:

Müselles, “üçleme, üç köşeli yapma” anlamına gelen terimdir.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi, Edebiyat terimi olarak her bendi dört mısradan oluşan bir nazım biçiminin adıdır?

Müsebbe

Murabba'

Kanber

Kevser

Mütekerrir

Açıklama:

Murabba, edebiyat terimi olarak her bendi dört mısradan oluşan bir nazım biçiminin adıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi, bestelenmeye uygun olarak yazılmış murabbadır?

Müsebbe

Tecihir

Şarkı

Türkü

Ağıt

Açıklama:

Şarkı, bestelenmeye uygun olarak yazılmış murabbadır.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi, edebiyat terimi olarak beş mısralı bendlerden oluşan bir nazım biçiminin adıdır?

Mürebbe

Muamma

Kaide

Muhammes

Ağıt

Açıklama:

Muhammes, Edebiyat terimi olarak beş mısralı bendlerden oluşan bir nazım biçiminin adıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 15

"Sen usandırma eli el de usandırmaz seni
Hîlekârlık eyleme kimse dolandırmaz seni
Dest-i a’dâdan soğuk su içme kandırmaz seni
Korkma düşmandan ki âteş olsa yandırmaz seni
Müstakîm ol Hazret-i Allâh utandırmaz seni"
Yukarıda verilen eser mısra sayısı bakımından aşağıdakilerden hangisine bir örnektir?

Mürebbe

Muamma

Tazmin

Şarkı

Muhammes

Açıklama:

Eser Muhammes'e verilebilecek bir örnektir.

Doğru Cevap: E

Soru 16

"Güller açıldı sahn-ı çemen sebze-zârdur
Devrân-ı lâle mevsim-i zülf-i nigârdur
Hengâm-ı şevk u zevk u kenâr u bahârdur
Vakt-i cünûn u şevk-i mey-i hoş-güvârdur
Bülbül terâne başladı evvel bahârdur
Şeydâlığum benüm yine bî-ihtiyârdur"
Yukarıda verilen eser aşağıdakilerden hangisine bir örnektir?

Tesdis

Müsedde

Muhammes

Mürebbe

Kaide

Açıklama:

Eser Tesdis'e verilebilecek bir örnektir.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi, edebiyat terimi olarak her bendindeki beyit sayısı genellikle 6 ile 10 arasında olan ve en az üç bendden meydana gelen bir nazım biçiminin adıdır?

Muhammes

Terkîb-i Bend

Mürebbe

Tesdis

Ta'şir

Açıklama:

Terkîb-i Bend, edebiyat terimi olarak her bendindeki beyit sayısı genellikle 6 ile 10 arasında olan ve en az üç bendden meydana gelen bir nazım biçiminin adıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 18

"Çözdi saç açdı baş tûğ u alem
Bükdi bil dökdi yaş tîğ u kalem"
Aşağıdakilerin hangisi bu bentleri yazan şairdir?

Şeyh Gâlib

Bağdatlı Rûhî

Na’ilî-i Kadîm

Kemal Paşazade

Sultan Selim

Açıklama:

Eser, XVI. yüzyıl şairlerinden Kemal Paşazâde’nin Sultan Selim’in ölümü üzerine yazdığı tamamı 7 bend olan bir tercî’-i bendinden alınmıştır.
D şıkkı Kemal Paşazade doğrudur, diğer şıklar uygun değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 19

Kafiye düzeni "aa xa xa xa xa... yy; bb xb xb xb xb... zz, . . ." olan musammat aşağıdakilerin hangisidir?

Müsemmen-i müzdevic

Mu’aşşer-i müzdevic

Terkîb-i bend

Mu’aşşer-i mütekerrir

Tercî’-i bend

Açıklama:

Kafiye düzeni "aa xa xa xa xa... yy; bb xb xb xb xb... zz, . . ." olan musammat, Terkîb-i bend olarak ifade edilmektedir.
C şıkkı bu nedenle doğrudur, diğer şıklardaki ifadeler bu bağlamda uygun değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 20

Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi diğerlerinden farklıdır?

Terbî’-murabba’

Tesdîs-müseddes

Tahmîs-muhammes

Ta’şîr-mu’aşşer

Musammat-muhammes

Açıklama:

Musammat-muhammes, eşleştirmesi diğerlerinden farklıdır. Çünkü "Musammatlar" kavramı nazım biçimlerinin üst başlığı olarak yer almaktadır ve eşleştiği kavram olan muhammes ise bir nazım biçimidir.
Diğer eşleşmelerin hepsi nazım biçimlerinin Arapça sayılardan türemiş olan sayı (adları) eşleşmelerle ilgilidir.
Doğru cevap bu nedenle E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Aşağıdakilerin hangisi en az üç mısradan oluşan nazım birimine verilen addır?

Terbî

Bend

Tesbî

Tesdîs

ta’şîr

Açıklama:

BEND VE MUSAMMAT TERİMLERİNİ AÇIKLAYABİLECEK,
Bend doğrudur, çünkü

Doğru Cevap: B

Soru 22

I-En az üç mısradan oluşur
II-müselles, murabba’, terbî’, muhammes gibi türleri vardır.
III-Aynı vezinle yazılılarlar; ilk bend kendi içinde, diğer bendlerin son ya da son iki mısra dışında kalan mısraları yine kendi içinde, son ya da son iki mısra ise ilk bendle kafiyelidir.
2- Yukarıda bahsedilen nazım biçimi hangisidir?

A-Bend

B-Beyit

C-Müzdevic

D-Nazım

E-Mesnevi

Açıklama:

BEND VE MUSAMMAT TERİMLERİNİ AÇIKLAYABİLECEK,
Bend tanımını öğrenmediğini ölçen soru kitaptaki bilginin hatırlanmasına yöneliktir.

Doğru Cevap: A

Soru 23

I-Edebiyat terimi olarak her bendi üçer mısradan oluşan nazım biçiminin adıdır.
II-Genellikle ilk bend kendi içinde, diğer bendlerin ilk üç mısraı yine kendi içinde, son mısraı ise ilk bendle kafiyelidir.
III-Bir gazelin her beytinin önüne aynı vezinde ve ilk mısra ile kafiyeli ikişer mısra eklenerek meydana getirilmiş dört mısralı bendlerden oluşan bir nazım biçim
Yukarıdakiler hangi nazım türlerini açıklamaktadır?

Beyit

Musammatlar

Divan

Müsemmen

Kaside

Açıklama:

BEND VE MUSAMMAT TERİMLERİNİ AÇIKLAYABİLECEK,
Musammat kavramını ölçen soru öğrencinin bu bilgiyi değerlendirmesini beklemektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 24

Edebiyat terimi olarak her bendi üçer mısradan oluşan, ilk bendin mısraları kendi içinde, diğer bendlerin ilk iki mısraı birbiriyle, son mısraı ise ilk bendle kafiyeli olan nazım biçimi aşağıdakilerin hangisidir?

Müsemmen

Murabba

Beyit

Müselles

Terkib-i Bend

Açıklama:

BENDLERDEN OLUŞAN NAZIM BİÇİMLERİNİ TANIMLAYABİLECEK,
Ünite çıktıları doğrultusunda bilgi hatırlamaya yönelik bir sorudur.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Genellikle şarkı bestelemeye uygun, miyan ve nakaratları olan ve ilk örneklerine Na’ilî-i Kadîm (öl. 1666)’in Divan’ında rastlanan musammat türü aşağıdakilerin hangisidir?

Murabba

T'aşir

Tahmis

Müsemmen

Müselles

Açıklama:

BENDLERDEN OLUŞAN NAZIM BİÇİMLERİNİ TANIMLAYABİLECEK,
Genellikle şarkı bestelemeye uygun, miyan ve nakaratları olan ve ilk örneklerine Na’ilî-i Kadîm (öl. 1666)’in Divan’ında rastlanan musammat türü A şıkkında bulunan murabbadır.
Diğer ifadeler uygun değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 26

"Perîşân-hâlün oldum sormadun hâl-i perîşânum
Gamundan derde düşdüm kılmadun tedbîr-i dermânum
Ne dirsen rûzgârum beyle mi geçsün güzel hânum
Gözüm cânum efendim sevdüğüm devletlü sultânum"
Yukarıya birinci bendi alınan ve kafiye düzeni “aaaA, bbbA, cccA . . .” şeklinde olan bu musammatın nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Terbî’

Mütekerrir muhammes

Müzdevic murabba

Müselles

Mütekerrir murabba

Açıklama:

BENDLERDEN OLUŞAN NAZIM BİÇİMLERİNİ TANIMLAYABİLECEK,
Sorudaki bend, Fuzulî’nin 7 bendlik bir murabbaının ilk bendidir. Murabbaın kafiye düzeni de “aaaA, bbbA, cccA . . .”dır. Bu kafiye düzeni, ilk bendin son mısraının her bendin sonunda aynen tekrarlandığını gösterir ve buna da mütekerrir denir.
Bu musammat da, 4'lük olması ve kafiyelenişinin mütekerrir olması nedeniyle nazım biçimi olarak mütekerrir murabba örneğidir.
E seçeneği doğru cevaptır.

Doğru Cevap: E

Soru 27

Bendlerde görülen nazım biçimlerinin ayrımındaki temel ölçüt aşağıdakilerin hangisi değildir?

Birden fazla bendden meydana gelmeleri

Tüm bendlerin aynı vezinle yazılmış olması

Mısra sayısının en az “üç” olması

Bir bendindeki mısra sayısının farklı olması

Bendlerdeki mısraların en fazla "on" olması

Açıklama:

BENDLERDEN OLUŞAN NAZIM BİÇİMLERİNİN YAPI FARKLILIKLARINI BELİRLEYEBİLECEKSİNİZ
D şıkkı "Benddeki mısra sayısının farklı olması" cevabı doğru şıktır, çünkü bir bendindeki mısra sayısı en az “üç”, en fazla “on” olabilir ve her bendindeki mısra sayısı birbirine eşittir, yani farklı değildir.
(A)Birden fazla bendden meydana gelmeleri, ve (B)Tüm bendlerin aynı vezinle yazılmış olması, (C) bir bendindeki mısra sayısı en az “üç” olması, (E) Bendlerdeki mısraların en fazla "on" olması şıkları bendlerde görülen nazım biçimlerinin ayrımındaki temel ölçütler arasındadır.
Diğer şıklar temel ölçütler arasında olduğu için uygun ifadeler değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Aşağıdaki musammat örneği için hangisi söylenemez?
Sanman bizi kim şîre-i engûr ile mestüz
Biz ehl-i harâbâtdanuz mest-i elestüz
Ter-dâmen olanlar bizi âlûde sanur lîk
Biz mâ’il-i bûs-ı leb-i câm u kef-i destüz

Her bendindeki beyit sayısı genellikle 6 ile 10 arasındadır

Her bendine hâne ya da terkîb-hâne; bendleri birleştiren beyitlere ise
vâsıta veya bendiyye denir

Kafiye düzeni “aa xa xa xa xa xa xa yy, bb xb xb xb xb xb xb zz...” dur.

Vezni fe’ilâtün (fâ’ilâtün) mefâ’ilün fe’ilün (fa’lün)’dür.

Her bend vasıta beyti dışında kaside ve gazel gibi kafiyelidir.

Açıklama:

BENDLERDEN OLUŞAN NAZIM BİÇİMLERİNİN YAPI FARKLILIKLARINI BELİRLEYEBİLECEKSİNİZ
D şıkkı doğru cevaptır, çünkü belirtilmiş olan "Vezni fe’ilâtün (fâ’ilâtün) mefâ’ilün fe’ilün (fa’lün)’dür." ifadesi söylenemez bir ifadedir; çünkü kullanılan vezin "mef’ûlü mefâ’îlü mefâ’îlü fe’ûlün" dür.
Diğer şıklardaki ifadeler uygun değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Her bendindeki beyit sayısı genellikle 4 ile 10 arasında olan ve en az üç bendden meydana gelen bir nazım biçimi aşağıdakilerin hangisidir?

Terci’-i Bend

Terkib-i Bend

Müsemmen

Te’şir

Tahmîs

Açıklama:

BENDLERDEN OLUŞAN NAZIM BİÇİMLERİNİN YAPI FARKLILIKLARINI BELİRLEYEBİLECEKSİNİZ
Doğru cevap A şıkkıdır, çünkü her bendindeki beyit sayısı genellikle 4 ile 10 arasında olan ve en az üç bendden meydana gelen bir nazım biçimidir.
Diğer şıklar bu bağlamda uygun değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Terkib-i Bend ve Terc’-i Bend diğer musammatlardan esas olarak aşağıdakilerin hangisiyle ayrılmaktadır?

Beyit sayısıyla

Vezin türüyle

Kafiye düzeniyle

Bendleriyle

Şairleriyle

Açıklama:

BENDLERDEN OLUŞAN NAZIM BİÇİMLERİNİN YAPI FARKLILIKLARINI BELİRLEYEBİLECEKSİNİZ
C şıkkı "Kafiye " doğrudur. Çünkü Terkîb-i bend ve tercî’-i bend kafiye düzeninde gösterdikleri farklılık nedeniyle diğer musammatlardan ayrılırlar.
Diğer şıklardaki ifadeler uygun değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 31

Ne derd-i aşk ile bir lahza gönlümde karârum var
Ne vasl-ı yâr ile sabr ü sükûna iktidârum var
Ne fikr ü neng ü ârum var ne elde ihtiyârum var
Meded bilmem nedür hiç sînede bir inkisârum var (Nev’î)
Yukarıdaki dörtlük, toplam 5 bendden oluşan bir musammattın ilk benddir.
Bu musammatın nazım biçimi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Muhammestir.

Müseddestir.

Murabbadır.

Tesdistir.

Tahmistir.

Açıklama:

Bendlerden oluşan nazım biçimlerini tanımlayabileceksiniz.
Murabba, Edebiyat terimi olarak her bendi dört mısradan oluşan bir nazım biçiminin
adıdır. Murabbalarda genellikle ilk bend kendi içinde, diğer bendlerin ilk ü.
mısraı yine kendi içinde, son mısraı ise ilk bendle kafiyelidir
1. Müzdevic: aaaa, bbba, ccca, ...
2. Mütekerrir: aaaA, bbbA, cccA, ... iki şekilde kafiyelenişi vardır.
Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi her bendi dört mısradan oluşan bir nazım biçiminin adıdır?

Murabba

Müselles

Terbi

Zamime

Muhammes

Açıklama:

Murabba edebiyat terimi olarak her bendi dört mısradan oluşan bir nazım biçiminin adıdır. Edebiyat terimi olarak her bendi üçer mısradan oluşan nazım biçiminin adı müsellestir. Edebiyat terimi olarak bir gazelin her beytinin önüne aynı vezinde ve ilk mısra ile kafiyeli ikişer mısra eklenerek meydana getirilmiş dört mısralı bendlerden oluşan bir nazım biçiminin adı terbidir. Bendlerdeki ekleme mısralara zamime denir. Muhammes “beşli” demektir.

Doğru Cevap: A

Soru 33

Aşağıdakilerden hangi şair Türk edebiyatında “Şarkı” adı verilen murabba tarzının en büyük şairidir?

Yahya Nazim (öl. 1726-27)

Enderunlu Fazıl (öl. 1810)

Enderunlu Vasıf (öl. 1824)

Nedim (öl. 1730)

Osman Nevres (öl. 1876)

Açıklama:

Edebiyatımızda bu tarzın en büyük şairi tartışmasız Nedim (öl. 1730)’dir. Nedim, yazdığı şarkılarla hem çağdaşlarını hem de kendisinden sonra gelen şairleri etkilemiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi bir edebi terim olarak “mesnevîlerde ara söz olarak kullanılmış kaside, gazel, musammat vb. şiirler” anlamına gelen ve bir nazım biçimi olmayan manzumedir?

Miyan

Tardiyye

Müzdeviç

Musammat

Tazmin

Açıklama:

Divan şiiri nazım biçimleri arasında muhammesin bir de tardiyye ya da tard u rekb adı verilen mef’ûlü mefâ’ilün fe’ûlün vezni ve “bbbba, cccca, dddda, . . .” kafiye düzeniyle yazılmış özel bir biçimi olduğu ileri sürülmektedir. Ancak, “tardiyye” ya da “tard u rekb” bir edebî terim olarak “mesnevîlerde ara söz olarak kullanılmış kaside, gazel, musammat vb. şiirler” anlamındadır ve bir nazım biçimi değildir.

Doğru Cevap: B

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi edebiyat terimi olarak bir gazelin ya da kasidenin her beytinin önüne aynı vezinde ve ilk mısraları ile kafiyeli üçer mısra eklenerek meydana getirilmiş bendlerden oluşan bir nazım biçiminin adıdır?

Taştir

Tesdîs

Tahmîs

Müsebba

Tesbî

Açıklama:

Tahmîs bir edebiyat terimi olarak bir gazelin ya da kasidenin her beytinin önüne aynı vezinde ve ilk mısraları ile kafiyeli üçer mısra eklenerek meydana getirilmiş bendlerden oluşan bir nazım biçiminin adıdır. Bir şair tarafından başka bir şairin, nadir olarak da kendi kasidesi ya da gazelinin her beyitinin üzerine üçer beyit eklenerek yapılır.

Doğru Cevap: C

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi her bendi dokuz mısradan oluşan bir nazım biçiminin adıdır?

Tesmîn

Mu'aşşer

Ta'şîr

Tesbî

Mütessa

Açıklama:

Mütessa, edebiyat terimi olarak her bendi dokuz mısradan oluşan bir nazım biçiminin adıdır. Bilindiği kadarıyla bu nazım biçimini hiçbir ünlü Divan şairi kullanmamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 37

Aşağıdaki nazım biçimlerinden hangisi ile mersiye (=ağıt) türünün en güzel örnekleri yazılmıştır?

Terkib-i bend

Müsebba’-i müzdevic

Müsebba’-i mütekerrir

Müsemmen-i müzdevic

Müsemmen-i mütekerrir

Açıklama:

Terkib-i bendler mersiye, övgü, yergi, sosyal eleştiri gibi çok farklı konularda yazılmış manzumelerdir. Sakinameler gibi bazı edebi türlerde de bu nazım biçiminin kullanıldığı görülmektedir. Mersiye (=ağıt) türünün en güzel örnekleri de bu nazım biçimiyle yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Aşağıdaki şairlerden hangisi Türk edebiyatındaki en ünlü terkîb-i bend eserine sahiptir?

Kemal Paşazade (öl. 1534)

Ziya Paşa (öl. 1880)

Ruhi-i Bağdadi (öl. 1605)

Hayali (öl. 1557)

Nev’i (öl. 1599)

Açıklama:

Terkib-i bend, edebiyatımızda çok kullanılmış nazım biçimlerindendir. Türk edebiyatında en ünlü terkib-i bend, Ruhi-i Bağdadi (öl. 1605)’nin her bendi 8 beyitten oluşan 17 bendlik manzumesidir. Ruhî’nin bu terkîb-i bendi çok beğenilmiş; birçok şair tarafından da tanzir edilmiştir (aynı vezin ve kafiye kullanılarak onu andıran bir şiir yazılmıştır). Ancak bu nazireler içinde en beğenileni Ziya Paşa (öl.1880)’nın yazdığı nazire olmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 39

II. Grup Musammatlarda adı geçen “vasıta beyti” nin işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Bendleri kaside ya da gazel gibi kafiyelemesi

Bendlerdeki beyit sayılarını birbirine eşitlemesi

Eksik ya da fazla beyitli bendleri engellemesi

Bendleri birleştiren beyitlere verilen ad olması

Nazım birimini mısra değil, beyit kılması

Açıklama:

Tercî’-i bendde de terkîb-i bendde olduğu gibi bendlere hane ya da terci’-hane, bendleri birleştiren beyitlere de vasıta yahut bendiyye denir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi terkîb-i bend ve tercî’-i bendi birbirinden ayıran en önemli farklılıktır?

Terkîb-i bendde vasıta beyti her bendin sonunda değişmez.

Tercî’-i bendde vasıta beyti her bendin sonunda değişir.

Tercî’-i bendde vasıta beyti bendlerden bağımsız değildir.

Terkîb-i bendde vasıta beyti kendi içinde kafiyeli değildir.

Tercî’-i bendde vasıta beyti her bendin sonunda aynen tekrar edilmiştir.

Açıklama:

Terkîb-i bend ve tercî’-i bendi ayırt etmemize yarayacak en önemli ölçüt, vasıta (=bendiyye) beytidir. Terkîb-i bend ve tercî’-i bendi birbirinden ayıran vasıta (=bendiyye) beytinin kullanımındaki farklılıktır. Terkîb-i bendde her bendin sonunda değişen vasıta beyti, tercî’-i bendde aynen tekrar edilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi terkîb-i bendi diğer musammatlardan ayıran en önemli özelliktir?

Kafiye düzeni

Beyit sayıları

Konu farklılıkları

Nazım birimi mısra olması

Mısra sayılarının eşit olması

Açıklama:

Kafiye düzeni, terkîb-i bendi diğer musammatlardan ayıran en önemli özelliktir.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Aşağıdaki seçeneklerden hangisi bendlerden oluşan nazım biçimlerinden biri değildir?

Müseddes

Müselles

Mütessa’

Müstezad

Murabba’

Açıklama:

Her mısrasına küçük bir mısra eklenerek oluşturulan nazım biçimidne müstezad denir. Diğer seçenekler ise bendlerle oluşturulan nazım şekillerine verilen adlardır.

Doğru Cevap: D

Soru 43

Bendlerden oluşan nazım biçimlerinde bir benddeki mısra sayısı en az kaç olabilir?

Açıklama:

Şiirdeki her bir satıra mısra, iki mısranın aynı ölçüyle ve anlamca birbirine bağlı olarak yazıldığı nazım birimine beyit denir. En az üç mısradan oluşan nazım biçimine ise bend denir.

Doğru Cevap: B

Soru 44

Her bendi dört mısralık bendlerden oluşan bir şiirde ilk bendin son mısrası diğer bendlerin sonunda aynen tekrarlanmıyorsa buna ne ad verilir?

Müselles’-i müzdevic

Murabba’-ı mütekerrir

Müselles’-i mütekerrir

Muhammes’-i mütekerrir

Murabba’-ı müzdevic

Açıklama:

Dört mısralık bendlerden oluşan nazım biçimine murabba’ denir. Bir murabbada ilk bendin son mısrası diğer bendlerin sonunda aynen tekrarlanıyorsa bu murabbaya murabba’-ı mütekerrir, tekrarlanmıyorsa murabba’-ı müzdevic denir.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Halk edebiyatındaki koşmaya benzediği için çok sevildiği düşünülen divan şiiri nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Müselles

Murabba

Muhammes

Müseddes

Mütebba’

Açıklama:

Murabba koşmaya benzediği, onun gibi dört mısralık bendlerle yazıldığı için çok ilgi görmüş bir nazım biçimidir.

Doğru Cevap: B

Soru 46

Bir gazelde her beytin önüne iki mısra konmak suretiyle dört mısralık bendler oluşturulur. Bentlerdeki bu ekleme mısralara ne ad verilir?

Terbi’

Taştîr

Teştîr

Zamîme

Vâsıta

Açıklama:

Terbîlerde her bendin son iki mısrası beyitlerinin üzerine ikişer mısra eklenen gazelle, ilk iki mısrası da terbiî yapan şaire aittir. İşte bendlerdeki sonradan eklenen bu mısralara zamîme denir.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Murabba biçimindeki şarkılarda üçüncü mısra ne olarak adlandırılır?

Nakarât

Taştîr

Bendiyye

Müselles

Miyân

Açıklama:

Murabba biçiminde yazılmış ama bestelenmiş şiirler şarkı olur. Bu şekildeki murabba şarkıların üçüncü mısrasına miyân denir.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Divan şiirinde şairin, mahlasını gerçek anlamını da çağrıştıracak biçimde kullanmasına ne ad verilir?

Hüsn-i tahallus

Tazmin

Tardiyye

Tahmis-i mutarraf

Müseddes

Açıklama:

Divan şiirinde genellikle şair son bendde mahlasını kullanır. Ancak bazen bunu hem mahlas hem de gerçek anlamını çağrıştıracak biçimde tevriyeli kullanır. Buna hüsn-i tahallus denir.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Kafiye düzeni “aaaa(aa), bbbb(ba), cccc(ca),…” olan bir şiirin nazım biçimi aşağıdaki seçeneklerden hangisidir?

Tesbi

Tahmîs

Tesdîs

Terbi

Tesmîn

Açıklama:

Divan şiirinde bir gazelin her beytinin önüne aynı vezinde ve ilk mısraları ile kafiyeli dörder mısra eklenerek meydana getirilen altı mısralık bendlerden oluşan nazım biçimine tesdîs denir. Bu kafiye düzeni verilmiş şiir de bir beytin önüne dörder mısra getirilerek oluşturulmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 50

“Beğenilmiş, seçilmiş, hoşnut” gibi anlamlara gelen Murtezâ sözcüğü aşağıdakilerden hangisinin lakabıdır?

Hz. Muhammed

Hz. Osman

Hz. Yusuf

Hz. Ali

Hz. Ömer

Açıklama:

Seçilmiş, beğenilmiş anlamına gelen Murtezâ, Hz. Ali’nin lakabıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 51

“ aaaaaaAA, bbbbbbAA, cccccccAA, …”Yukarıda kafiye düzeni verilmiş olan şiirin nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Müsemmen-i müzdevic

Müsemmen-i mütekerrir

Muhammes-i müzdevic

Muhammes-i mütekerrir

Musebba’-i mütekerrir

Açıklama:

Bir müsemmenin ilk bendinin son ya da son iki mısrası diğer bendlerin sonunda aynen tekrarlanıyorsa bu müsemmene müsemmen-i mütekerrir denir. Görüleceği üzere ilk bendin son iki mısrası diğer bendlerin son iki mısrası olarak tekrar edilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 52

Mütessa’ nazım biçimiyle yazılmış bir şiirde kaç mısra bulunmaktadır?

Açıklama:

Mütessa’ dokuz mısralık bendlerden oluşan bir nazım biçimidir.

Doğru Cevap: D

Soru 53

Divan şiirinde “terkib-hâne” hangi anlamda kullanılmaktadır?

Terkîb-i bendlerde her bende denir.

Bendleri birleştiren beyitlere denir.

Bendlerin sonunda tekrarlanan mısralardır.

Terkîb-i bendlerin son mısrasına denir.

Terkîb-i bendlerin her iki bendine denir.

Açıklama:

Terkîb-i bendlerde her bende hâne veya terkîb-hâne denir.

Doğru Cevap: A

Soru 54

Aşağıdaki konulardan hangisi terkîb-i bendlerde rastlanan konular arasında yer almaz?

Övgü

Aşk

Mersiye

Yergi

Sosyal eleştiri

Açıklama:

Terkîb-i bendler övgü, mersiye, yergi, sosyal eleştiri gibi çeşitli konularda yazılan nazım biçimidir. Ancak aşk konusu genellikle gazel biçiminde işlenir.

Doğru Cevap: B

Soru 55

Edebiyatımızda en başarılı tercî-i bend örneklerine hangi şairde rastlamak mümkündür?

Namık Kemal

A. Hamit Tarhan

Recaizâde Mahmud Ekrem

Ziya Paşa

Muallim Naci

Açıklama:

Seçeneklerdeki diğer şairler de divan şiiri nazım biçimleriyle şiirler kaleme alsalar da tercî-i bendin edebiyatımızdaki en başarılı örneklerine Ziya Paşa’da rastlanmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 56

Aşağıdaki nazım biçimlerinden hangisini hiçbir ünlü divan şairi kullanmamıştır?

Müsebba

Müsemmen

Müseddes

Mu’aşşer

Mütessa'

Açıklama:

Dokuz mısradan oluşan bir nazım biçimi olan mütessa’ neredeyse hiçbir ünlü divan şairi tarafından kullanılmamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 57

Kafiye düzeninde ve bu düzene bağlı olarak bendleri oluşturan nazım biriminde gösterdikleri farklılık nedeniyle diğer musammatlardan farklılık gösteren tür aşağıdakilerden hangisidir?

Terkîb-i bend

Müselles

Murabba'

Terbi'

Muhammes

Açıklama:

Terkîb-i bend ve tercî’-i bend ise, kafiye düzeninde ve bu düzene bağlı olarak bendleri oluşturan nazım biriminde gösterdikleri farklılık nedeniyle diğer musammatlardan ayrılırlar. Bu iki nazım biçiminde her bend son beyitler dışında diğer musammatlar gibi değil, kaside ya da gazel gibi kafiyelenmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Edebiyat terimi olarak her bendi dört mısradan oluşan bir nazım biçiminin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Murabba’

Müselles

Terbî

Şarkı

Muhammes

Açıklama:

Edebiyat terimi olarak her bendi dört mısradan oluşan bir nazım biçiminin adıdır. Murabbalarda genellikle ilk bend kendi içinde, diğer bendlerin ilk üç mısraı yine kendi içinde, son mısraı ise ilk bendle kafiyelidir. Bir murabbada ilk bendin son mısraı diğer bendlerin sonunda aynen tekrarlanıyorsa, bu murabba murabba’-ı mütekerrir; tekrarlanmıyorsa, murabba’-ı müzdevic adını alır. Divan şairleri murabbaları daha çok mütekerrir olarak yazmayı tercih etmişlerdir

Doğru Cevap: A

Soru 59

Terbî

Muhammes

Müseddes

Müsebba

Musambat

Açıklama:

Edebiyat terimi olarak bir gazelin her beytinin önüne aynı vezinde ve ilk mısra ile kafiyeli ikişer mısra eklenerek meydana getirilmiş dört mısralı bendlerden oluşan bir nazım biçiminin adıdır. Terbîlerde her bendin son iki mısraı beyitlerinin üzerine ikişer mısra eklenen gazele; ilk iki mısraı da terbîi yapan şaire aittir. Bendlerdeki ekleme mısralara zamîme denir. Kafiye düzeni şöyledir: aa (aa), bb (ba), cc (ca), ... Terbî’in bir de terbî’ edilen gazelin her beytinin iki mısraı arasına aynı vezin ve kafiyede ikişer mısra’ eklenerek yapılan bir biçimi vardır. Bu yöntemle yapılan terbî’lerde ilk ve son mısra terbî’ edilen gazele, aradaki iki mısra da terbî’i yapan şaire aittir. Böyle terbî’lere terbî’-i mutarraf, yapılan işleme de taştîr (=teştîr) denir.
Kafiye düzeni şöyledir: (a)aa(a), (b)bb(a), (c)cc(a)

Doğru Cevap: A

Soru 60

Dili sade, bend sayısı az olan bestelenmeye uygun olarak yazılmış murabbalara ne ad verilir?

Şarkı

Terbî

Müsebba

Muhammes

Müselles

Açıklama:

Şarkı: Bestelenmeye uygun olarak yazılmış murabbalardır. şarkı olarak değerlendirilebilecek muhammes ve müseddesler de olmakla birlikte şarkılar genellikle murabba nazım biçimiyle yazılmışlardır. Murabba şarkılarda üçüncü mısraa miyân, her bendin sonunda tekrarlanan mısraa da nakarât denir (bk. Örnek 3). Murabba şarkılarda kullanılan kafiye düzenleri şunlardır:

Müzdevic:
a) aaaa, bbba, ccca,...
b) abab, cccb, dddb,...
Mütekerrir:
a) aAaA, bbbA, cccA,...
b) aBaB, cccB, dddB,...
c) aaaA, bbbA, cccA,...

Şarkılarda dil sade, bend sayısı azdır.
Şarkı yakın zamana kadar halk edebiyatındaki türkünün Divan şiirindeki karşılığı ve Türk edebiyatına özgü bir nazım biçimi olarak kabul edilmekteydi.

Doğru Cevap: A

Soru 61

Vezni “müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün” den oluşan nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Müselles

Murabba

Terbî

Şarkı

Muhammes

Açıklama:

Müsellesin vezni müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün; kafiye düzeni de “aaA, bbA, ccA, ...”dır. Her mısraın “/” ile gösterilen yerlerinde bir iç kafiye kullanılmıştır. Aşağıdaki iki bend XIX. yüzyıl divan şairlerinden Leylâ Hanım (öl. 1848)’ın 5 bendlik bir müsellesinin ilk ve son bendleridir. İlk bendinin son mısraı, her bendin sonunda aynen tekrarlanan ve her iki musammat tanımına da uyan bu müselles, bir mütekerrir müselles örneğidir:
1 Ey fâtih-i Hayber Alî / ve’y melce’-i ahkar Alî
Kerrâr hem Hayder Alî / Mevlâ-yı her Kanber Alî
Ey sâkî-i Kevser Alî / dâmâd-ı Peygamber Alî
5 Oldum yine nefse esîr / ahvâlime sensin habîr
Âsîlere lutfun kesîr / Leylâ’ya sen ol dest-gîr
Ey sâkî-i Kevser Alî / dâmâd-ı Peygamber Alî
Leylâ Hanım

Doğru Cevap: A

Soru 62

İlk bend kendi içinde, diğer bendlerin ilk üç ya da dört mısraı yine kendi içinde, son ya da son iki mısraı ise ilk bendle kafiyeli olan nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Muhammes

Musammat

Müselles

Müseddes

Müsebba

Açıklama:

Edebiyat terimi olarak beş mısralı bendlerden oluşan bir nazım biçiminin adıdır. Muhammeslerde ilk bend kendi içinde, diğer bendlerin ilk üç ya da dört mısraı yine kendi içinde, son ya da son iki mısraı ise ilk bendle kafiyelidir.
Bir muhammeste ilk bendin son ya da son iki mısraı bütün bendlerin sonunda aynen tekrarlanıyorsa bu muhammes muhammes-i mütekerrir; tekrarlanmıyorsa, muhammes-i müzdevic adını alır. Muhammeslerin bend sayısı genellikle 2 ile 7 arasında değişmektedir.
Cevap bundan dolayı A şıkkıdır, diğer şıklar uygun değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 63

Edebiyat terimi olarak bir gazelin ya da kasidenin her beytinin önüne aynı vezinde ve ilk mısraları ile kafiyeli üçer mısra eklenerek meydana getirilmiş bendlerden oluşan nazım biçimi aşağıdakilerin hangisidir?

Tercî-i Bend

Terbî

Tesdîs

Terbî-i mutarraf

Tahmîs

Açıklama:

Tahmîs: Edebiyat terimi olarak bir gazelin ya da kasidenin her beytinin önüne aynı vezinde ve ilk mısraları ile kafiyeli üçer mısra eklenerek meydana getirilmiş bendlerden oluşan bir nazım biçiminin adıdır.
Bu nedenle doğru yanıt E şıkkıdır. Diğer şıklar uygun değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 64

Her bendindeki beyit sayısı genellikle 4 ile 10 arasında olan ve en az üç bendden meydana gelen bir musammatın nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Mu’aşşer-i Mütekerrir

Terkîb-i Bend

Tercî-i Bend

Müsebba-ı Müzdevic

Muhammes-i Müzdevic

Açıklama:

Tercî-i Bend: Her bendindeki beyit sayısı genellikle 4 ile 10 arasında olan ve en az üç bendden meydana gelen bir nazım biçimidir.
Bu nedenle doğru cevap C şıkkıdır, diğer şıklar uygun değilldir.

Doğru Cevap: C

Soru 65

Edebiyat terimi olarak her bendindeki beyit sayısı genellikle 6 ile 10 arasında olan ve en az üç bendden meydana gelen bir musammatın nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Terkîb-i Bend

Tercî-i Bend

Mu’aşşer-i Mütekerrir

Mu’aşşer-i Müzdevic

Müsemmen-i Müzdevic

Açıklama:

Terkîb-i Bend: Edebiyat terimi olarak her bendindeki beyit sayısı genellikle 6 ile 10 arasında olan ve en az üç bendden meydana gelen bir nazım biçiminin adıdır.
A şıkkı doğrudur. Diğer şıklardaki ifadeler uygun değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 66

Edebiyat terimi olarak bir gazelin her beytinin önüne aynı vezinde ve ilk mısraları ile kafiyeli sekiz mısra eklenerek elde edilmiş bendlerden oluşan bir nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Tesdis

Tahmîs

Terbî

Ta’şir

Tercî-i Bend

Açıklama:

Ta’şîr: Edebiyat terimi olarak bir gazelin her beytinin önüne aynı vezinde ve ilk mısraları ile kafiyeli sekiz mısra eklenerek elde edilmiş bendlerden oluşan bir nazım biçiminin adıdır.
Kafiye düzeni şöyledir: aaaaaaaa(aa), bbbbbbbb(ba) . . .
Edebiyatımızda az kullanılmış nazım biçimlerindendir.
D şıkkı doğru, diğer şıklar uygun değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 67

Aşağıdakilerden hangisi divan şiirinde bendlerden oluşan nazım biçimlerinden biri değildir?

Mütessa'

Müseddes

Tesbi'

Ta'şir

Beyit

Açıklama:

Divan şiirinde bendlerden oluşan nazım biçimleri müselles, murabba', terbi', muhammes, tahmis, müseddes, tesdis, müsebba', tesbi', müsemmen, tesmin, mütessa', mu'aşşer, ta'şir, terkib-i bend (=terkib-bend) ve terci'-i bend (=terci'-bend)dir.
Beyit ise bir nazım birimidir , aynı vezinde olan ve birbiri peşinden gelen iki mısradır.
Bu sebeple doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 68

Musammatların nazım biçimini belirleyen şey mısra sayısıdır. Buna göre aşağıdaki eşleşmelerden hangisi yanlıştır?

Murabba' - Dörtlü

Tesbi'- Dokuzlu yapma

Tesdis - Altılı yapma

Mu'aşşer - Onlu

Müsebba' - Yedili

Açıklama:

Nazım şekillerinin adlandırılmasında Arapça sayılardan türemiş sözler kullanılmıştır:
Müselles “üçlü”, murabba' “dörtlü”, terbi' “dörtlü yapma”; muhammes “beşli”, tahmis “beşli yapma”; müseddes “altılı”, tesdis “altılı yapma”; müsebba' “yedili”, tesbi' “yedili yapma”; müsemmen “sekizli”, tesmin “sekizli yapma”; mütessa' “dokuzlu”; mu'aşşer “onlu”, ta'şir “onlu yapma” demektir.
Buna göre B şıkkındaki eşleşme "Tesbi'- Dokuzlu yapma" yanlıştır ve doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 69

Üç mısradan oluşan bendlerle kurulmuş bir şiirde, ilk bendin son mısrası bütün bendlerin sonunda aynen tekrarlanmıyorsa, bu tür şiirler aşağıdakilerin hangisi ile nitelenir?

Mütekerrir

Bendiyye

Müzdevic

Vâsıta

Müselles

Açıklama:

Bir müselleste ilk bendin son mısrası bütün bendlerin sonunda aynen tekrarlanıyorsa, bu müselles müselles-i mütekerrir; tekrarlanmıyorsa müselles-i müzdevic adını alır. Dolayısıyla şiir müzdevic olarak nitelenir.
Bu bilgi doğrultusunda bakıldığında doğru cevap C şıkkıdır.
Diğer şıklar uygun değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 70

Ey fâtih-i Hayber Alî / ve'y melce'-i ahkar Alî
Kerrâr hem Hayder Alî / Mevlâ-yı her Kanber Alî
Ey sâkî-i Kevser Alî / dâmâd-ı Peygamber Alî
Oldum yine nefse esîr / ahvâlime sensin habîr
Âsîlere lutfun kesîr / Leylâ'ya sen ol dest-gîr
Ey sâkî-i Kevser Alî / dâmâd-ı Peygamber Alî
Leyla Hanım'a ait olan yukarıdaki iki bentlik şiir, Aşağıdaki seçeneklerde verilen musammat gruplarından hangisine girmektedir?

Müzdevic müselles

Mütekerrir müseddes

Mütekerrir müsebba'

Mütekerrir müselles

Müzdevic müseddes

Açıklama:

İlk bendinin son mısrası, her bendin sonunda aynen tekrarlanan bu müselles, bir mütekerrir müselles örneğidir. Bu nedenle doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 71

Aşağıdaki musammat türleriyle ilgili yapılan eşleşmeler arasında hangi eşleşme beyit sayısı bakımından yanlış sayılır?

Murabba' - Terbi'

Mu'aşşer - Ta'şir

Muhammes - Tahmis

Müseddes - Tesdis

Mütessa' - Tesbi'

Açıklama:

Nazım şekillerinin adlandırılmasında Arapça sayılardan türemiş sözler kullanılmıştır: Müselles “üçlü”, murabba' “dörtlü”, terbi' “dörtlü yapma”; muhammes “beşli”, tahmis “beşli yapma”; müseddes “altılı”, tesdis “altılı yapma”; müsebba' “yedili”, tesbi' “yedili yapma”; müsemmen “sekizli”, tesmin “sekizli yapma”; mütessa' “dokuzlu”; mu'aşşer “onlu”, ta'şir “onlu yapma” demektir. Buna göre E şıkkındaki eşleşme mısra sayıları dikkate alındığında yanlıştır ve doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 72

Bir gazelin her beytinin önüne aynı vezinde ve ilk mısra ile kafiyeli ikişer mısra eklenerek meydana getirilmiş dört mısralı bentlerden oluşan nazım biçimi aşağıdakilerin hangisidir?

Terbi'

Murabba'

Rubai

Koşma

Şarkı

Açıklama:

Terbi' edebiyat terimi olarak bir gazelin her beytinin önüne aynı vezinde ve ilk mısra ile kafiyeli ikişer mısra eklenerek meydana getirilmiş dört mısralı bendlerden oluşan bir nazım biçiminin adıdır.
Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap A şıkkıdır. Diğer şıklar uygun değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 73

Aşağıdaki nazım biçimlerinden hangisi beyit sayısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Murabba'

Tahmis

Terbi'

Şarkı

Koşma

Açıklama:

A, C, D ve E şıklarındaki nazım türleri dört mısralı, B şıkkındaki nazım türü ise beş mısralıdır. Bu nedenle doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 74

Bir gazelin her beytinin iki mısrası arasına aynı vezin ve kafiyede üçer mısra eklenerek yapılan nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Müzdevic muhammes

Müzdevic tahmis

Mutarraf tahmis

Mütekerrir muhammes

Mutarraf muhammes

Açıklama:

Tahmisin bir de tahmis edilen gazelin her beytinin iki mısrası arasına aynı vezin ve kafiyede üçer mısra eklenerek yapılan bir biçimi vardır. Bu yöntemle yapılan tahmislerde her bendin ilk ve son mısrası tahmis edilen gazele, aradaki üç mısra da tahmisi yapan şaire aittir. Bu tahmislere tahmis-i mutarraf , yapılan işleme de taştir (=teştir) denir.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 75

Kafiye düzeni aa, xa, xa, xa, xa ...... ZZ; bb, xb, xb, xb, xb ...... ZZ şeklinde olan nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Terkib-i bend

Müsemmen

Ta'şir

Terci'-i bend

Mütessa'

Açıklama:

Her bendindeki beyit sayısı genellikle 4 ile 10 arasında olan ve en az üç bendden meydana gelen bir nazım biçimi olan terci'-i bendin kafiye düzeni aa, xa, xa, xa, xa ...... ZZ; bb, xb, xb, xb, xb ...... ZZ şeklindedir.
Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap "Terci'-i bend" D şıkkıdır. Diğer şıklar uygun değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 76

Kafiye düzeni aaaaaa(aa), bbbbbb(ba), cccccc(ca) ... şeklinde olan nazım biçimi aşağıdakilerin hangisidir?

Ta'şir

Terbi'

Tesdis

Tesbi'

Tesmin

Açıklama:

Tesmin, edebiyat terimi olarak bir gazelin her beytinin önüne aynı vezinde ve ilk mısraları ile kafiyeli altı mısra ilavesiyle elde edilen bendlerden oluşan bir nazım biçiminin adıdır. Kafiye düzeni aaaaaa(aa), bbbbbb(ba), cccccc(ca) ... şeklindedir. Çok az kullanılmış bir nazım biçimidir.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap E şıkkıdır. Diğer şıklar uygun değildir.

Doğru Cevap: E

Ünite 4

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi şiire müzik öğesi katan, ritmi, ahengi sağlayan unsurlardan biri değildir?

Vurgu

Ölçü

Ses tekrarı

Kafiye

İmge

Açıklama:

Eski Türk Edebiyatında Ölçü: Aruzla İlgili Temel Kurallar, Terimler ve Vezin Bulma Usulü
Düzenli ses oluşumları elde edilerek şiire müzik öğesi katan ölçü, durak, kafiye, ses tekrarı, vurgu ile ritim, ahenk sağlanır. İmge, yani hayal ise şiirin içeriğiyle, ele alınan konuyla ilgili bir unsurdur.

Doğru Cevap: E

Soru 2

Arap şiirinde aruz veznini bilimsel esaslara bağlayan edebiyatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Amr bin Külsüm

Ka’b bin Züheyr

İbn Münâzır

Halil bin Ahmed

Ebu Nüvâs

Açıklama:

Eski Türk Edebiyatında Ölçü: Aruzla İlgili Temel Kurallar, Terimler ve Vezin Bulma Usulü - Giriş
Aruz, Arap edebiyatında doğmuş ve oradan Fars ve Türk edebiyatlarına ve diğer İslâmî edebiyatlara geçmiş bir şiir ölçüsüdür. Arap şiirinde aruz vezni, bir ahenk sistemi olarak kullanılmış ve uygulama yoluyla öğretilmiştir. Ancak Halil bin Ahmed el-Ferahidî Arap şiirinde aruz veznini bir esasa bağlamış, kurallarını, bilimsel yönünü ortaya koymuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi Türk edebiyatında aruzla yazılan ilk eserdir?

Divân- Hikmet

Atabetü’l-Hakâyık

Kutadgu Bilig

Divân-ı Lügât-it Türk

Kitâb-ı Dede Korkut

Açıklama:

Türk Şiirinde Aruz
Türkler aruz veznini doğrudan Arap edebiyatından değil, İran edebiyatından almışlardır. Dolayısıyla İran edebiyatında yapılan değişiklikler de Türk aruzuna yansımıştır. Ancak İran şiirinde kullanılan bazı bahirler (aruzda vezin takımlarından her biri) Türk şiirine olduğu gibi aktarılmamış, bazıları hiç kullanılmamıştır. İran aruzu ile Türk aruzu arasındaki fark, Arap şiiri ile İran şiiri arasındaki farka göre çok daha azdır. Bundan dolayı Türk aruzu pek az değişiklikle İran aruzunu izlemiştir. Türkler aruzla şiir yazmaya başladıklarında hece ölçüsüne yakın olan aruzları tercih etmişlerdir. İslâmî dönem Türk edebiyatının ilk büyük eseri olan Kutadgu Bilig, 11 ‘li hece ölçüsüne yakın bir bahirden alınmış bir vezinle yazılması bunun en önemli göstergesidir.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Aşağıdaki seçeneklerde birlikte verilen sanatçılardan hangi ikisi, Türkçe ile aruz arasındaki uyumu en güzel biçimde sağlamışlardır?

Tevfik Fikret - Mehmet Âkif

Ahmet Haşim - Yahya Kemal

Fuzulî- Bakî

Cenap Şahabettin - Halit Ziya

Ziya Gökalp - Mehmet Emin Yurdakul

Açıklama:

Türk Şiirinde Aruz
Türk edebiyatı batı edebiyatının etkisi altına girdikten sonra da aruza olan ilgi kopmamış, şairler yeni arayışlar peşinde koşarken aruzu yeni ifade teknikleri için yine ahengi sağlayan ölçü olarak kullanmayı sürdürmüşlerdir. Aruz, Tevfik Fikret ve Mehmet Âkif’in şiirlerinde Türkçe ile en güzel şekilde uyum sağlamış, hatta Mehmet Âkif ile günlük dil bile aruzla ifade edilebilir hale gelmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi bir aruz terimi değildir?

İmâle

Ta’rîz

Medd

Tahfîf

Zihâf

Açıklama:

Türk Şiirinde Aruz - Aruzla İlgili Temel Kurallar ve Terimler
Ta’rîz, bir aruz terimi değildir. Edebi sanatlardan biridir.

Doğru Cevap: B

Soru 6

Aşağıdaki beyitlerden hangisinde aruz uygulamalarından biri olan vasıl bulunmaktadır?

İşidilir ki uğrılar giricek bir eve dünle
Öli toprağını saçup uyudurlarmış inşanı

Yâr hâl-i dilümi zâr bilüpdür bilürem
Dil-i zârumda ne kim var bilüpdür bilürem

Kıl tefâhur kim senün hem var men tek âşıkun
Leyli’nün Mecnûn’ı Şîrîn’ün eger Ferhâd’ı var

Gitdün ammâ ki kodun hasret ile cânı bile
İstemem sensüz olan sohbet-i yârânı bile

Gam mektebinde kaddini yâd eylesem n’ola
Ey serv çün elifdür okumağa ibtidâ

Açıklama:

Türk Şiirinde Aruz - Aruz İşlemleri
Vasıl; aruzda sonu ünsüzle biten bir kelimeyi, açık hece elde etmek ya da bir kapalı bir açık (bir buçuk hece) hece değerinden tek kapalı hece değerine düşürmek için ünlüyle başlayan bir sonraki kelimeye bağlamaktır. Gitdü nammâ - hasre tile - sensü zolan

Doğru Cevap: D

Soru 7

Aruzda, bir mısraı yazılmış olduğu veznin parçalarına (cüz) ayırmaya verilen ad, aşağıdakilerden hangisidir?

Taktî

Tef’ile

Tahfîf

Teşdîd

Sekt-i melîh

Açıklama:

Çelebi’nin Edebi Kişiliği ve Eseri
Taktî

Doğru Cevap: A

Soru 8

İki kısm eylemiş küfr ile îman yeddi iklimi
Anun hükmindedür ba’zı vü ba’zı kâfiristandur
Yukarıdaki beyitte koyu renkle yazılmış olan ‘’yeddi’’ sözcüğünde sağlamlaştırma, bir harfi tekrarlama anlamına gelen aruz işleminin adı hangisidir?

Tef’ile

Tahfîf

Teşdîd

İmâle

Zihaf

Açıklama:

Türk Şiirinde Aruz - Aruzla İlgili Temel Kurallar ve Terimler - Aruz İşlemleri
Aruzda kalıba uydurmak için bir harfi sağlamlaştırma, tekrar etme anlamına gelen uygulama ‘’teşdîd’’ tir

Doğru Cevap: C

Soru 9

fâ’ilâtün / fâ’ilâtün / fâ’ilâtün / fâ’ilün
Yukarıdaki aruz kalıbının ses değerleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

. - . - / . . - - / . - . - / . . -

- - . - / - - . - / - - . - / - - . -

. - - - / . - - - / . - - - / . - - -

- . - - / - . - - / - . - - / - . -

. . - - / . . - - / . . - - / . . -

Açıklama:

Türk Şiirinde Kullanılan Vezinler
- . - - / - . - - / - . - - / - . -

Doğru Cevap: D

Soru 10

Ninni değil dinlediğin velvele
Kükreyerek akmada müstakbele
Bir ebedi sel ki zamândır adı
Haydi katıl sen de o coşkun sele
Yukarıdaki dörtlüğün vezni aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

mefâilün mefâilün feûlün

faîlâtün faîlâtün faîlâtün

müfte’ilün müfte’ilün fâ’ilün

mef’ulü mefaîlün mefaîlün

fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilün

Açıklama:

Türk Şiirinde Kullanılan Vezinler
Mehmed Âkif’e ait yukarıdaki dörtlüğün aruz kalıbı’’ müfte’ilün müfte’ilün fâ’ilün’’ biçimindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Sonu ünsüzle biten bir kelimeyi, açık hece elde etmek ya da bir kapalı bir açık (=bir buçuk) hece değerinden tek kapalı hece değerine düşürmek için ünlüyle başlayan bir sonraki kelimeye bağlamaya ne denir?

Vasl

İmâle

Med

Zihaf

Tahfif

Açıklama:

Vasl

Doğru Cevap: A

Soru 12

Kısa ünlüyle biten ya da tek kısa ünlüden ibaret bir açık (=kısa) heceyi, ölçü gereği uzun; yani, kapalı (=uzun) hece değerine yükseltmeye ne ad verilir?

Vasl

İmâle

Med

Zihâf

Tahfif

Açıklama:

İmâle

Doğru Cevap: B

Soru 13

Asıl anlamı "uzatma" ya da "çekme" olan, aruzda medli hecelerin asıl değerlerinden biraz daha uzun okunmasına ne denir?

Vasl

İmâle

Medd

Zihaf

Tahfif

Açıklama:

Medd

Doğru Cevap: C

Soru 14

Ölçü gereği Arapça ve Farsça hecelerdeki uzun ünlüleri kısa ünlü; medli heceleri de bir kapalı hece değerine düşürmeye ne ad verilir?

Vasl

İmâle

Medd

Zihaf

Tahfif

Açıklama:

Zihaf

Doğru Cevap: D

Soru 15

Vezin gereği şeddeli bir harfi şeddesiz okumaya ne ad verilir?

Vasl

İmâle

Medd

Zihaf

Tahfif

Açıklama:

Tahfif

Doğru Cevap: E

Soru 16

Şeddesiz bir harfi ölçü gereği şeddeli olarak kullanmaya ne denir?

Teşdîd

Vasl

İmâle

Zihaf

Tahfif

Açıklama:

Teşdîd

Doğru Cevap: A

Soru 17

Aruzda, bir mısrayı yazılmış olduğu veznin cüz'lerine (=parçalarına) ayırma işlemine ne ad verilir?

İmâle

Taktî

Medd

Zihaf

Vasl

Açıklama:

Taktî

Doğru Cevap: B

Soru 18

Kelime anlamı "güzel kesme, güzel durma" olan ve mef’ûlü mefâ’ilün fe’ûlün ( _ _ . / . _ . _ / . _ _ ) vezninin mef’ûlün fâ’ilün fe’ûlün ( _ _ _ / _ . _ / . _ _ ) şekline dönüşmesini açıklayan terime ne ad verilir?

Medd

Tahfif

İmâle

Sekt-i melîh

Taktî

Açıklama:

Sekt-i melîh

Doğru Cevap: D

Soru 19

Aruz, aşağıdaki şairlerden hangisinin şiirlerinde Türkçe ile güzel ahenk sağlamıştır?

Turgut Uyar

Edip Cansever

Mehmet Akif Ersoy

Cemal Süreya

Atilla İlhan

Açıklama:

Mehmet Akif Ersoy

Doğru Cevap: C

Soru 20

Aruz vezinlerini oluşturan "fe’ûlün, fâ’ilün, mefâ’îlün, müstef’ilün, fâ’ilâtün, müfâ’aletün, mütefâ’ilün, mef’ûlâtü" şeklinde kullanılan sekiz ana kelimeye verilen genel ad aşağıdakilerden hangisidir?

Taktî

Tef'ile

İmâle

Tahfif

Sekt-i melîh

Açıklama:

Tef'ile

Doğru Cevap: B

Soru 21

Aruz ölçüsü aşağıdaki hangi edebiyat ekolünden doğmuştur?

Arap edebiyatı

Türk edebiyatı

Fars Edebiyatı

İran edebiyatı

Batı edebiyatı

Açıklama:

Aruz, Arap edebiyatında doğmuş ve oradan Fars ve Türk edebiyatlarına ve diğer İslamî edebiyatlara geçmiş bir şiir ölçüsüdür.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Türk edebiyatında aruz ölçüsü kullanımı hangi şairin şiirleriyle sona ermiştir?

Mehmet Akif Ersoy

Yahya Kemal

Tevfik Fikret

Orhan Veli Kanık

Necip Fazıl Kısakürek

Açıklama:

Türk edebiyatı Batı edebiyatının etkisi altına girdikten sonra da aruz ile ilgi kopmamış, şairler yeni arayışlar peşinde koşarken aruzu yeni ifade teknikleri içinyine ahengi sağlayan ölçü olarak kullanmayı sürdürmüşlerdir. Aruz, Tevfik Fikret (öl. 1915) ve Mehmet Âkif ’ (öl. 1936)’in şiirlerinde Türkçe ile en güzel şekildeuyum sağlamış, Mehmet Âkif ile de günlük dil bile aruzla ifade edilebilir hâlegelmiştir. Fakat Cumhuriyet döneminde aruza ilgi gittikçe azalmış, Yahya Kemal (öl. 1958)’in şiirleri ile de devrini kapatmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 23

Aruz ölçüsünde sonu kısa ünlü ile biten heceler hangi heceler olarak adlandırılır?

Kapalı hece

Medli hece

Açık hece

1.5 hece

Bileşik hece

Açıklama:

1. Açık hece (=kısa hece): Sonu kısa ünlü ile biten heceler aruza göre açık ya da kısa hecedir: “ge-li-yor”un koyu harflerle gösterilen birinci ve ikinci heceleri gibi. Tek kısa ünlüden meydana gelen heceler de aruzda açık hece kabul edilmiştir: “e-mek”in ilk hecesi olan “e”gibi. Açık heceler, aruz işlemlerinde nokta (.) ile gösterilir

Doğru Cevap: C

Soru 24

"Ulaştırma, birleştirme; ulama, ekleme” anlamlarına gelen Arapça kelime aşağıdakilerden hangisidir?

İmâle

Zihâf

Vasıl

Tahfîf

Teşdîd

Açıklama:

Vasıl, “ulaştırma, birleştirme; ulama, ekleme” anlamlarına gelen Arapça bir sözdür.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Kısa ünlüyle biten ya da tek kısa ünlüden ibaret bir açık (=kısa) heceyi, ölçü gereği uzun; yani, kapalı (=uzun) hece değerine yükseltme tekniğine ne ad verilir?

Med

Zihâf

Tahfîf

Teşdîd

İmale

Açıklama:

İmâle (=imâle-i maksûre): Kısa ünlüyle biten ya da tek kısa ünlüden ibaret
bir açık (=kısa) heceyi, ölçü gereği uzun; yani, kapalı (=uzun) hece değerine yükseltmektir.

Doğru Cevap: E

Soru 26

Kendisinden sonra ünlü bulunmayan sessizleri nitelemekte kullanılan terim aşağıdakilerden hangisidir?

Sakin

Peykân

Bârân

Maksûre

Memdûde

Açıklama:

Sâkin kendisinden sonra ünlü bulunmayan sessizleri nitelemekte kullanılan bir
terimdir.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Vezin gereği şeddeli bir harfi şeddesiz okumak anlamına gelen terim aşağıdakilerden hangisidir?

Zihaf

Tahfif

Sakin

Med

Teşdid

Açıklama:

Tahfîf (=kasr): Vezin gereği şeddeli bir harfi şeddesiz okumak demektir. Bu
yola daha çok “hadd”, “hatt”, “hakk”, “dürr” gibi sonu çift ünsüzle biten tek heceli kelimeler terkibe girdiğinde vezin gereği başvurulur.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Aruz vezinlerini oluşturan kaç adet ana kelime vardır?

Açıklama:

Tef ’ile: Aruz vezinlerini oluşturan sekiz ana kelime vardır. Tef ’ile veya cüz’
adı verilen bu kelimeler şunlardır: fe’ûlün, fâ’ilün, mefâ’îlün, müstef’ilün, fâ’ilâtün,
müfâ’aletün, mütefâ’ilün, mef’ûlâtü.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi Türk şiirinde en çok kullanılmış olan aruz vezni kalıplarından değildir?

fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün

fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilün

mef’ûlü fâ’ilâtü mefâ’îlü fâ’ilün

fe’ûlün fe’ûlün fe’ûlün fe’ûl

mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün

Açıklama:

Türk şiirinde en çok kullanılmış olan kalıplar şunlardır:
1. fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün
2. fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilün
3. mef’ûlü fâ’ilâtü mefâ’îlü fâ’ilün
4. mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün
5. mef’ûlü mefâ’îlü mefâ’îlü fe’ûlün
6. mefâ’ilün fe’ilâtün mefâ’ilün fe’ilün
7. mefâ’îlün mefâ’îlün fe’ûlün
Buna göre çözüm D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 30

Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak;
Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak.
O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak;
O benimdir, o benim milletimindir ancak.
Yukarıya ilk kıtası alınmış olan İstiklâl Marşı'mızın ölçüsü aşağıdakilerden hangisidir?

mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün

müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün

mefâ’ilün fe’ilâtün mefâ’ilün fe’ilün

mef ’ûlü mefâ’îlü mefâ’îlü fe’ûlün

fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilün

Açıklama:

İstiklâl Marşı'mızın vezni, "fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilün"dür. Bu kalıpta, mısra başındaki fe’ilâtün cüz’ü (= . . - -), fâ’ilâtün (= - . - -); mısra sonundaki fe’ilün (= . . -) cüz’ü de fa’lün (= - -)’e dönüşebilir.
İstiklâl Marşı'nda da bazı mısralarda, ilk cüz'lerde ve son cüz'lerde bu değişiklik görülür.
Korkma! Sönmez / bu şafaklar/da yüzen al / sancak (fâ’ilâtün /fe’ilâtün/ fe’ilâtün /fa’lün)
Sönmeden yur/dumun _ üstün/de tüten en / son _ ocak (fâ’ilâtün /fe’ilâtün/ fe’ilâtün /fa’lün)
O benim mil/letimin yıl / dızıdır par / layacak (fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilün)
O benimdir / o benim mil/letimindir / ancak (fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilün)
Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 31

Aruzda bazı heceler ilki kapalı ikincisi açık olmak üzere iki hece değerinde kabul edilmiştir. Bu tür hecelere verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Açık Hece

Medli hece

Kapalı Hece

Vasl

Zihâf

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 32

imâle

med

Vasl

zihâf

teşdîd

Açıklama:

Vasl (=ulama): Sonu ünsüzle biten bir kelimeyi, açık hece elde etmek ya da
bir kapalı bir açık (=bir buçuk) hece değerinden tek kapalı hece değerine düşürmek için ünlüyle başlayan bir sonraki kelimeye bağlamak; yani, “lâzım oldu”yu “lâzı moldu”; “âbâd oldu”yu “âbâ doldu”; “mest oldu”yu, “mes toldu”gibi okumaktır.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Kısa ünlüyle biten ya da tek kısa ünlüden ibaret bir açık (=kısa) heceyi, ölçü gereği uzun; yani, kapalı (=uzun) hece değerine yükseltmeye verilen aruz işlemi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

zihâf

vasl

med

imâle

teşdîd

Açıklama:

İmâle (=imâle-i maksûre): Kısa ünlüyle biten ya da tek kısa ünlüden ibaret
bir açık (=kısa) heceyi, ölçü gereği uzun; yani, kapalı (=uzun) hece değerine yükseltmektir

Doğru Cevap: D

Soru 34

Ölçü gereği Arapça ve Farsça hecelerdeki uzun ünlüleri kısa ünlü; medli heceleri de bir kapalı hece değerine düşürmeye verilen aruz işlemine verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Vasl

İmâle

Teşdîd

Tahfîf

Zihâf

Açıklama:

Zihâf: Ölçü gereği Arapça ve Farsça hecelerdeki uzun ünlüleri kısa ünlü;
medli heceleri de bir kapalı hece değerine düşürmektir.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Vezin gereği şeddeli bir harfi şeddesiz okuma işlemine verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Tahfîf

Teşdîd

Zihâf

İmâle

Med

Açıklama:

Tahfîf (=kasr): Vezin gereği şeddeli bir harfi şeddesiz okumak demektir.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Şeddesiz bir harfi ölçü gereği şeddeli olarak kullanma işlemini ifade eden terim aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Zihâf

Teşdîd

Vasl

İmâle

Med

Açıklama:

Teşdîd: Şeddesiz bir harfi ölçü gereği şeddeli olarak kullanmaktır.

Doğru Cevap: B

Soru 37

Aruzda, bir mısraı yazılmış olduğu veznin cüz’lerine (=parçalarına) ayırmaya verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Vasl

Med

Taktî’

İmâle

Zihâf

Açıklama:

Taktî’: Aruzda, bir mısraı yazılmış olduğu veznin cüz’ (=parça)lerine ayırmaktır.

Doğru Cevap: C

Soru 38

Aruzda “güzel kesme, güzel durma”anlamında kullanılan söz aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Vasl

Med

Zihâf

Sekt-i melîh

İmâle

Açıklama:

Sekt-i melîh “güzel kesme, güzel durma”anlamında bir sözdür.

Doğru Cevap: D

Soru 39

Gül _ açar her/ten-i hâkî/de gerçi gül/bün-i tîrün
Velî hâk-i / ten-i zerdüm/de açduğı / olur ra’nâ
Yukarıdaki beyitte aşağıdaki aruz işlemlerinden hangisi uygulanmıştır?

İmâle

Zihâf

Med

Teşdîd

Vasıl

Açıklama:

Vasıl uygulanmıştır: Gül _ açar her/ten-i hâkî/de gerçi gül/bün-i tîrün
Velî hâk-i / ten-i zerdüm/de açduğı / olur ra’nâ

Doğru Cevap: E

Soru 40

Aruz vezni hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Şiirde ritmi sağlar.

Düzenli ses oluşumları elde edilerek şiire müzik ögesi katılır.

Kafiye, vurgu, mısralardaki durak yerleri ve ses tekrarları da şiirde ahengi sağlar.

Aruz genellikle klâsik dönem Türk şiirinde, hece ise halk şiirinde kullanılmıştır.

Türk şiirini milli bir ölçüye kavuşturur.

Açıklama:

Soruda yanlış şık dışındakiler aruz vezni hakkında öğrencinin bilgisini ölçen bilgilerin hatırlanmasını ölçmektedir. Doğru cevabın ise aruz işleviyle ilgisi yoktur.
Aruz milli bir vezin olmadığı için şiiri milli ölçüye kavuşturamaz. Yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 41

Türklerin aruz veznini İran üzerinden aldıkları bilgisi göz önüne alınarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Bazı bahirler kullanılmamış ve tef’ile sayısı, mısra uzunluğu artmıştır.

İran edebiyatında kullanılan değişikliklerle Türk şiiri yozlaşmıştır. Hece vezni terk edilmiştir.

Türkçe’nin asli dil varlığı daralmıştır.

Halk şiirinin yapısı bozulmuştur.

Batı Edebiyatına geçiş döneminde tamamen terk edilmiştir.

Açıklama:

A şıkkı iran vezninin Arap vezninden ayrılan özelliğidir. Hece vezni tek edilmeyip buna uygun aruzla uyumlu Kutadgu Bilig örneğinden görülen bir vezin söz konusu olmuş, Arapça ve Farsça kelimeler dilimizde kullanılarak dil varlığımız genişlemiştir, halk şiirinde divan, selis, semaî gibi aruz kullanıma bağlı isimlendirme çıktığı gibi bir yapı bozulması da söz konusu olmamıştır.
Aruz vezninin şiirdeki işlevini açıklayabilecek başlığı altında öğrencinin bilgisinden yola çıkarak analiz yapmasını bekleyen bir sorudur.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi aruz’da vezinle alakalı görülemez?

Sonu kısa ünlü ile biten

Sonu ünsüz ya da uzun ünlü

İlki kapalı ikincisi açık olmak

Âhenk sistemi

Veznin ses değerleri

Açıklama:

Şıkların tamamında aruzda heceler üzerinden vezin bulma ile alakalı bilgiler verilmişken doğru seçenekle vezinle değil aruzun bizzat kendisiyle alakalıdır, vezin bulma konusunda heceler konusu ve buna bağlı terimlerle alakalı değildir. Aruz bizatihi ahenk sistemidir hecelerle aruzun vezninin bulunmasıyla alakası yoktur.
Aruz vezniyle ilgili terimleri tanımlayabilecek,

Doğru Cevap: D

Soru 43

Aşk/ güneş/ saçı kelimeleri aruz vezni hece işaretleriyle gösterilirse doğru cevap hangisi olur?

-. / .- / . .

.- / -- / -.

-./ --/ . .

-. / . -/ .-

.. / .-/ ..

Açıklama:

Aruzdaki heceleme işaretlerinin öğrenilmesini ölçen teknik bir sorudur
Aruz vezniyle ilgili terimleri tanımlayabilecek,

Doğru Cevap: A

Soru 44

Gitdün ammâ ki kodun hasret ile cânı bile mısraında aruz vezni işlemlerinden hangisi vardır?

Vasl

Medd

İmâle

Zihâf

Teşdîd

Açıklama:

Aruz vezni oluşturmada uygulanan tekniklerden birinin öğrenilip öğrenilmediğini ölçen teknik bir sorudur.
Kitabımızın 103. sayfasında verilen örneklere ve açıklamaya göre, çözüm A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Türkçe hecelerdeki kısa ünlülerde yapmışlar, kısa ünlüyle biten ya da tek kısa ünlüden ibaret bir açık (=kısa) heceyi, ölçü gereği uzun; yani, kapalı (=uzun) hece değerine yükseltmek demek olan, İşidilir ki uğrılar giricek bir eve dünle şiirinde de görülen arzu vezni işlemi aşağıdakilerden hangisidir?

Tahfîf

İmâle

Medd

Zihâf

Vasl

Açıklama:

Doğru cevabın içeriğinin tanımlandığı soruda bilgiden tanıma ulaşmanın ölçüldüğü bir sorudur
Aruz vezniyle ilgili terimleri tanımlayabilecek,

Doğru Cevap: B

Soru 46

Leyli’nün Mecnûn’ı Şîrîn’ün eger Ferhâd’ı var şiirinde yer alan zihaf hangi amaçla yapılmıştır?

Şeddesiz bir harfi ölçü gereği şeddeli olarak kullanmak için

Hecelerin asıl değerlerinden biraz daha uzun okunması için

Ayn ulaması yapmak için

uzun ünlüleri kısa ünlü; medli heceleri de bir kapalı hece değerine düşürmek için

Şeddeli bir harfi şeddesiz okumak için

Açıklama:

Soru zihaf konusunun öğrenilmesi ve metinde uygulamasını ölçmektedir.
B şıkkı med tarifi, c şıkkı vaslı ayn konusuna dairidr, e şıkkı tahfifle alakalıdır, a şıkkı ise teşdid ile ilgilidir. Bu soruda öğrencinin vezin işlemlerine dair kavramları ayırt edip edemeyeceği ölçülmektedir.
Aruz vezniyle ilgili terimleri tanımlayabilecek,

Doğru Cevap: D

Soru 47

Aruz vezinlerini oluşturan sekiz ana kelime ve bir mısraı yazılmış olduğu veznin cüz’ (=parça)lerine ayırmak aruz terminolojisinde aşağıdakilerden hangileriyle adlandırılır?

Teşdid-Tahfîf

Vasl-İmale

Tef’ile-Taktî’

Bahr-Daire

Zihâf-Medd

Açıklama:

Aruz vezninin kavramlarından en önemli ikisinin bilgisi ölçülmektedir
Aruz vezniyle ilgili terimleri tanımlayabilecek,

Doğru Cevap: C

Soru 48

Ne efsunkâr imişsin ah ey didâr-ı hürriyet Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esaretten mısraının vezni ve ses değerli hangisinde doğru verilmiştir?

Me fâ î lün / Me fâ î lün / Me fâ î lün / Me fâ î lün/ . - - - / . - - - / . - - - / . - - - -

mef ’ûlü fâ’ilâtü mefâ’îlü fâ’ilün/ -- . . -. / - . . - - . - / - . . - / - . - - .

mef ’ûlü fâ’ilâtün mef ’ûlü fâ’ilâtün/ . . - - / - . . - - . - / - - . - / - . - -

mef ’ûlü mefâ’ilün mef ’ûlü mefâ’ilün/ - . . - / - . . - - - - / - . - - / - . . - .

mef ’ûlü mefâ’îlü mefâ’îlü fa’ûl/ - . . - / - . - / - . . - / - . -

Açıklama:

Burada vezin konusunu öğrenmiş bir öğrenciye tefile ve takti şeklinde vezni bulması istenerek bilgisi ölçülmektedir
Aruzla yazılmış şiirlerin vezinlerini bulabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 49

İstiklal Marşımızdaki Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak mısraı aruzun hangi veznindedir?

Feilâtün (Fâilâtün) / Feilâtün / Feilâtün / Feilün (Fa'lün)

mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün

mefâ’ilün fe’ilâtün mefâ’ilün fe’ilün

müfte’ilün fâ’ilün müfte’ilün fâ’ilün

mef ’ûlü fâ’ilâtün mef ’ûlü fâ’ilâtün

Açıklama:

Öğrencinin vezin bulma konusunu uygulaması ölçülmektedir
Aruzla yazılmış şiirlerin vezinlerini bulabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Aruzda bir mısraı yazılmış olduğu veznin cüz’ (tef’ile)lerine ayırmaya ne ad verilir?

teşdîd

tahfîf

terbî’

taktî’

tesdîs

Açıklama:

Aruzla yazılmış şiirlerin vezinlerini bulabileceksiniz.
taktî’ doğru cevaptır

Doğru Cevap: D

Soru 51

Bir devlet içün çerha temennâdan usanduk Bir vasl içün ağyâra müdârâdan usanduk Nâbî Beytin vezni aşağıdakilerden hangisidir?

mef’ûlü fâ’ilâtü mefâ’îlü fâ’ilün

mef’ûlü mefâ’îlü mefâ’îlü fe’ûlün

müstef’ilün müstef’ilün fe’ûlün

mefâ’ilün fe’ilâtün mefâ’ilün fe’ûlün

fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilün

Açıklama:

Aruz vezninin şiirdeki işlevini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 52

Bülbüller öter güller açar şâd gönül yok Hiç böyleliğin görmemişiz fasl-ı bahârın Şeyhülislâm Yahya Yukarıdaki beytin aruz veznine uygun olarak okunabilmesi için yapılması gereken aruz işlemleri hangi seçenekte sırasıyla verilmiştir?

med-vasl-med

imâle-vasl-zihaf

vasl-vasl-med

zihâf-zihâf-vasl

vasl-vasl-zihâf

Açıklama:

Aruz vezniyle ilgili terimleri tanımlayabileceksiniz.
vasl-vasl-med

Doğru Cevap: C

Soru 53

Yârin ki her tebessümü dağ üstü bâğ olur Destinde câm-ı neşve semâvî çerâğ olur Yahya Kemal Yukarıdaki beytin her mısra’ı kaç tef’ileden oluşmaktadır?

Açıklama:

Aruzla yazılmış şiirlerin vezinlerini bulabileceksiniz.
konu bilgisi

Doğru Cevap: E

Soru 54

“şevk-i tamâm”, “nâle-i âteş-feşan”, “bâd-ı sabâ”, “şevk-i şûrîde” Yukarıda verilen Farsça isim ve sıfat tamlamalarının aruza göre ses değerleri hangi seçenekte sırasıyla ve doğru olarak gösterilmiştir?

- . . -. / - . . - - . - / - . . - / - . - - .

- . . - / - . . - - . - / - - . - / - - - . .

- . . - / - . . - - - - / - . - - / - . . - .

- . . - / - - . - - - - / - . . - / - - . .

. . - - / - . . - - . - / - - . - / - . - -

Açıklama:

Aruz vezniyle ilgili terimleri tanımlayabileceksiniz.
konu bilgisi

Doğru Cevap: A

Soru 55

Gördüm ol meh dûşına bir şâl atıp lâhûrdan Gül yanaklar üstüne yaşmak tutunmuş nûrdan Yahya Kemal Yukarıdaki beytin üçüncü tef’ilesinin vezni aşağıdakilerden hangisidir?

fe’ilâtün

fâ’ilâtün

mefâ’ilün

fa’lün

fe’ilün

Açıklama:

Aruz vezninin şiirdeki işlevini açıklayabileceksiniz.
aruz bilgisi

Doğru Cevap: B

Soru 56

Rü’yâ gibi bir yazdı yarattın hevesinle Her ânını her rengini her ş’irini hazdan Hâlâ duruyor bahçeler en tatlı sesinle Bir gün bir uzak hâtıra özlersen o yazdan Yahya Kemal Yukarıdaki dörtlüğün vezni hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

mef’ûlü fâ’ilâtü mefâ’îlü fâ’ilün

mef’ûlü mefâ’ilün fe’ûlün

mef’ûlü mefâ’îlü mefâ’îlü fe’ûlün

mef’ûlü mefâ’ilün mef’ûlü mefâ’ilün

mef’ûlü fâ’ilâtün mef’ûlü fâ’ilâtün

Açıklama:

Aruzla yazılmış şiirlerin vezinlerini bulabileceksiniz.
genel bilgi

Doğru Cevap: C

Soru 57

Sonu kısa ünlü ile biten hecelere aruz vezninde ne ad verilir?

Açık Hece

Kapalı Hece

Medli Hece

Bir Buçuk Hece

Yarı Açık Hece

Açıklama:

Aruz, şiirde açık ve kapalı olarak nitelenen hecelerin önceden belirlenmiş bir düzen içerisinde tekrarlanması esasına dayanan bir şiir ölçüsüdür. Aruza göre üç çeşit hece vardır. Sonu kısa ünlü ile biten hecelere açık ya da kısa hece denir. Bu nedenle doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Aşağıdakilerden hangisi Türk şiirindeki aruz ve hece ölçüsüyle ilgili doğru bir ifadedir?

Aruz, genellikle halk şiirinde kullanılmıştır.

Hece, klasik dönem Türk şiirinde yoğun olarak kullanılmıştır.

Aruz, Fars ve Türk edebiyatında doğmuştur.

Hece ve aruz ölçüsünün görevi şiirde ritmi sağlamaktır.

Türkler aruz veznini ve hece ölçüsünü doğrudan Arap edebiyatından almışlardır.

Açıklama:

Gerek hece, gerekse aruz ölçüsünün görevi şiirde ritmi sağlamaktır. Aruz genellikle klâsik dönem Türk şiirinde, hece ise halk şiirinde kullanılmıştır. Aruz, Arap edebiyatında doğmuş ve oradan Fars ve Türk edebiyatlarına ve diğer İslamî edebiyatlara geçmiş bir şiir ölçüsüdür. Türkler aruz veznini doğrudan Arap edebiyatından değil, İran edebiyatından almışlardır. Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 59

Aşağıdakilerden hangisi aruzun Türk şiirine başarıyla uygulanmasının uzun sürmesinin nedeni olmuştur?

İran edebiyatında kullanılan bazı vezinlerin Türk şiirinde neredeyse hiç kullanılmaması

Türklerin aruz veznini Arap edebiyatından değil, İran edebiyatından almış olmaları

Türkler aruzla şiir yazmaya başladıklarında hece veznine yakın aruz vezinlerini tercih etmeleri

Türk şiirinin devam gücünü ve varlığını sürdürme yeteneğini yitirmesi

Türkçenin kelime varlığında aruz veznine uygun hecelerin mevcut olmaması

Açıklama:

Aruzun Türk şiirine başarıyla uygulanması oldukça uzun bir süre sonunda gerçekleşebilmiştir. Bunun nedeni Türkçenin kelime varlığında aruz veznine uygun hecelerin mevcut olmamasıdır. Türk edebiyatının Anadolu sahasındaki ilk ürünlerinde oldukça sık görülen aruz hataları, zamanla Arapça ve Farsçadan Türkçeye giren kelimelerin de katkısıyla giderek azalmış ve aruz vezniyle son derece ahenkli şiirler yazılmaya başlanmıştır. Türk edebiyatının klasik olarak nitelenen en uzun ve en olgun döneminde ölçü olarak aruz vezni kullanılmıştır. Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap E şıkkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 60

Aruza göre kaç çeşit hece vardır?

Açıklama:

Aruza göre üç çeşit hece vardır: 1. Açık (=kısa) hece, 2. Uzun (=kapalı) hece, 3. Medli hece (=bir buçuk hece). Doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisinde aruza göre belirtilen hece ve semboller doğrudur?

Tek kısa ünlüden meydana gelen heceler aruzda kapalı hece kabul edilmiştir ve aruz işlemlerinde düz çizgi (-) ile gösterilir.

Tek uzun ünlüden meydana gelen heceler de aruzda açık hece olarak kabul edilir ve aruz işlemlerinde nokta (.) ile gösterilir.

İlki kapalı ikincisi açık olmak üzere iki hece değerinde kabul edilen hecelere medli hece denir ve aruz işlemlerinde bir kısa çizgi ve bir nokta (- .) ile gösterilirler.

Sonu kısa ünlü ile biten heceler aruza göre kapalı ya da uzun hecedir ve aruz işlemlerinde nokta (.) ile gösterilir.

Sonu ünsüz ya da uzun ünlü ile biten heceler aruzda açık ya da kısa hecedir aruz işlemlerinde kısa bir düz çizgi ( - ) ile gösterilir.

Açıklama:

Medli hece (=bir buçuk hece): Aruzda bazı heceler ilki kapalı ikincisi açık olmak üzere iki hece değerinde kabul edilmiştir. Bu tür hecelere medli hece, bileşik hece ya da bir buçuk hece denir. Aruz işlemlerinde medli heceler bir kısa çizgi ve bir nokta (- .) ile gösterilir. Kısa çizgi, kapalı; nokta da açık heceyi gösterir. BU nedenle doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisi ölçü gereği Arapça ve Farsça hecelerdeki uzun ünlüleri kısa ünlü; medli heceleri de bir kapalı hece değerine düşürmek anlamındadır?

Zihaf

İmale

Vasl

Medd

Tahfîf

Açıklama:

Zihaf: Ölçü gereği Arapça ve Farsça hecelerdeki uzun ünlüleri kısa ünlü; medli heceleri de bir kapalı hece değerine düşürmektir. Bu tanımdan da anlaşılacağı gibi zihafın bir türü Arapça ve Farsça kelimelerdeki uzun ünlülerin kısa ünlü değerine düşürülmesidir. Bu zihafın en çok karşılaşılan türüdür. Bu tür zihaflar metnin edebi değerini düşürür. Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 63

Aşağıdakilerden hangisi aruz vezinlerini oluşturan sekiz ana kelimeye verilen addır?

Hareke

Tefile

Sükun

Takti

Daire

Açıklama:

Aruz vezinlerini oluşturan sekiz ana kelime vardır. Tef’ile veya cüz’ adı verilen bu kelimeler şunlardır: fe’ûlün, fâ’ilün, mefâ’îlün, müstef’ilün, fâ’ilâtün, müfâ’aletün, mütefâ’ilün, mef’ûlâtü. Bahirler kendilerini oluşturan kelimelerin hareke veya sükunlarına göre beş grupta toplanmış ve her gruba daire adı verilmiştir. Aruzda, bir mısrayı yazılmış olduğu veznin cüz’lerine (=parça) ayırmaya takti denir. Bu nedenle doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 64

"İki kısm eylemiş küfr ile îman yeddi iklîmi / Anun hükmindedür ba’zı vü ba’zı kâfiristandur". Aşağıdakilerden hangisi Fuzulî'ye ait bu beyte vezin gereği yapılmış bir aruz işlemidir?

Tahfif

Med

Zihaf

İmale

Teşdid

Açıklama:

Bu beyitteki “yedi” sözcüğü vezin gereği teşdîd edilerek “yeddi” hâline getirilmiş ve kelimenin iki açık hece olan ses değeri bir kapalı bir açık hece olmuştur. Bu nedenle doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 65

"Artık demir almak günü gelmişse zamandan / Mechule giden bir gemi kalkar bu limandan". Yahya Kemal’in “Sessiz Gemi” adlı şiirinden alınan bu beyitin iki mısrası arasındaki uyumsuzluk aşağıdakilerden hangisinden kaynaklanmaktadır?

Mısralardaki hece sayısı birbirine eşit olup mısralarda medli hece bulunmaktadır.

Mısraların dördüncü hecelerinden birinin kapalı, diğerinin açık hece olmasıdır.

Beyitte yer alan çok sayıda hecede imale olmasıdır.

Beyitte vasl işareti ile gösterilmemiş olan sesler arasında vaslı ayn olmasıdır.

Beyitte ölçü gereği kısa ünlü değerine düşürülerek zihaf yapılmıştır.

Açıklama:

Yahya Kemal’in “Sessiz Gemi” adlı şiirinden alınan bu beytin iki mısrası arasında bir uyumsuzluk vardır. Bu uyumsuzluk birinci mısradaki hecelerin “kapalı, kapalı, açık, kapalı . . .” düzeninde; ikinci mısradaki hecelerin de “kapalı, kapalı, açık, açık . . .” düzeninde sıralanmasından; yani, mısraların dördüncü hecelerinden birinin kapalı, diğerinin açık hece olmasından kaynaklanmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 66

Ne irfandır veren ahlaka yükseklik ne vicdandır / Fazilet hissi insanlarda Allah korkusundandır. M. Âkif'in yukarıdaki beyitte kullandığı vezin kalıbı aşağıdakilerden hangisidir?

müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün

müstef’ilâtün müstef’ilâtün

mefâ’îlün mefâ’îlün fe’ûlün

mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün

fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün

Açıklama:

Bu beytin kalıbı ilk tefileden de anlaşıldığı gibi (ne irfandır: . - - - mefâ'îlün) mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün'dür. Doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 67

Dönülmez akşamın ufkundayız. Vakit çok geç; Dönülmez akşamın ufkundayız. Vakit çok geç; Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç Yahya Kemal Yukarıdaki beytin vezin grubu aşağıdakilerden hangisidir?

Bütün cüzlerin tekrarlandığı vezinler

Sonuncusu dışındaki cüzlerin tekrarlandığı vezinler

Cüzleri farklı vezinler

Cüzleri ikişer ikişer tekrarlanan vezinler

Cüzleri aynı olan vezinler

Açıklama:

Cüzleri farklı vezinler grubundadır.

Doğru Cevap: C

Soru 68

Sonu ünsüzle biten bir kelimeyi, açık hece elde etmek ya da bir kapalı bir açık hece değerinden tek kapalı hece değerine düşürmek için ünlüyle başlayan bir sonraki kelimeye bağlama işlemine ne ad verilir?

İmale

Zihaf

Tahfif

Vasl

Med

Açıklama:

Aruz vezni açık ve kapalı olarak nitelenen hecelerin önceden belirlenmiş bir düzen içerisinde tekrarlanması esasına dayanan bir şiir ölçüsüdür. Şairler, mısralarını önceden belirlenmiş bu ahenk sistemiyle uyumlu hale getirebilmek için şiirdeki sesler üzerinde bir takım değişiklikler yapmışlardır. Bazılarının şiirin ahengine katkıda bulunmakla birlikte bazıları ahenk hatası olarak Kabul edilen değişiklikler vasıl, imale, med, zihaf, tahfif ve teşdid’dir. Yukarıdaki tanımın karşılığı Vasl’dır.

Doğru Cevap: D

Soru 69

Aruzda, bazı hecelerin asıl değerlerinden biraz daha uzun okunarak ilki kapalı ikincisi açık olmak üzere iki hece değerinde kabul edilmesi işlemine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

İmale-i maksûre

Vasl

Tahfîf

Zihaf

Medd

Açıklama:

Medd, aruzda bazı hecelerin asıl değerlerinden biraz daha uzun okunmasına denir. Asıl anlamı “uzatma” ya da “çekme”dir. Medli hece, “mest” ve “aşk”ta olduğu gibi çift ünsüz ile ya da “yâr” ve “dôst”ta olduğu gibi bir uzun ünlüden sonra gelen bir veya iki ünsüzle biten hecelerdir. Bu heceler aruza göre biri kapalı (=uzun) biri de kısa olmak üzere iki hece değerindedir.
Dolayısıyla med, bu tür bir hecenin aruzdaki ses değerini niteleyen bir terimdir.
Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 70

Aruzda Tahfif ne demektir?

Sonu ünlü ile biten bri kelimeyi, açık hece elde etmek ya da bir kapalı bir açık hece değerinden tek kapalı hece değerine düşürmektir.

Kısa ünlüyle biten ya da tek kısa ünlüden ibaret bir açık heceyi, ölçü gereği uzun; yani, kapalı hece değerine yükseltmektir.

Vezin gereği şeddeli bir harfi şeddesiz okumaktır.

Ölçü gereği Arapça ve Farsça hecelerdeki uzun ünlüleri kısa ünlü; medli heceleri de bir kapalı hece değerine düşürmektir.

Medli hecelerin asıl değerinden biraz daha uzun okunmasıdır.

Açıklama:

Tahfif’e daha çok “had”, “hatt”, “dürr” gibi sonu çift ünsüzle biten tek heceli kelimeler terkibe girdiğinde vezin gereği başvurulur.

Doğru Cevap: C

Soru 71

Aşağıdakilerden hangisi Aruz ile ilgili bir terimdir?

Takti

Müselles

Terkib-i Bend

Bend

Kalem

Açıklama:

Takti; Aruzda bir mısraı yazılmış olduğu veznin cüzlerine ayırmak aklamına gelmektedir. Doğrudan aruz ile ilgili bir terimdir.

Doğru Cevap: A

Soru 72

--.-/--.-/--.-/--.- şeklinde ifade edilebilen aruz vezni aşağıdakilerden hangisidir?

mefa’ilün mefa’ilün mefa’ilün mefa’ilün

fe’ilatün fe’ilatün fe’ilatün fe’ilün

fa’ilatün fa’ilatün fa’ilatün fa’ilün

müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün

fa’ilatün fa’ilatün fa’ilün

Açıklama:

20 aruz vezni kalıbı içinde müstef’ilün yapısının tekrarına dayanan bu kalıba müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün adı verilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 73

Aşağıdakilerden hangisi “cüzdeki farklı vezinler”e örnek verilebilir?

Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik
Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik

Aşk ile kendinden gider aşıka bir nida gelür
Yazısı yok kitab okur alim olur çıka gelür

Rüsvalarından ol meh saymaz meni Fuzuli
Divane olmayam mı dünyada yok mu arum

Yar bizüm ile yine gör ki ne al eyledi
Ta ki yaşum kan ola yanağumı al eyledi

O zaman ki bezm-i canda bölişildi kale-i kam
Bize hisse-i mahabbet dil-i pare pare düşdi

Açıklama:

Yukarıda verilmiş beyitlerden ilki dışında hepsi “Cüzleri ikişer ikişer tekrarlanan vezinler” adı altında değerlendirilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 74

“Artık demir almak günü gelmişse zamandan” beyiti aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru olarak gösterilmiştir?

--..--..---.--

--..--..--..--

--.---..--..--

--.--.--.---

---.--..--..

Açıklama:

Açık ve kapalı hecelerin - ve . ile işaretlenmesi ile --.---..--..--şıkkındaki işaretlemenin doğru olduğu görülmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 75

Aruzda, mısraı yazılmış olduğu veznin cüz’lerine ayırmak anlamını içeren terim aşağıdakilerden hangisidir?

Takti

Bahr

İmale

Tahfif

Teşdid

Açıklama:

Takti şiirin veznini bulmayı ve bulunan vezne göre şiiri ahenkli olarak okumayı sağlar. Mısraı parçalara ayırarak yapılan bu işlemde aslında şiirin yazılışı değil, okunuşu esas alınır. Kelimeler bittiği yerden değil, cüzlerin ya da tef’ilelerin ayrıldığı yerden parçalanabilir.

Doğru Cevap: A

Soru 76

Şeddesiz bir harfi ölçü gereği şeddeli olarak kullanmaya ne ad verilir?

Takti

Teşdid

Bahr

İmale

Tahfif

Açıklama:

“Per”in “perr”, “ümid”in “ümmid” yapılması gibi aheng açısından ihtiyaç duyulan bu kuralın adı Teşdid’dir.

Doğru Cevap: B

Ünite 5

Soru 1

En az iki mısra sonundaki ses tekrarı olarak tanımlanır. Söz konusu teknik aşağıdakilerden hangisidir?

Kafiye

Aruz

Ses uyuşması

Ses düşmesi

Divan

Açıklama:

Kafiye, kısaca en az iki mısranın sonundaki ses tekrarı olarak ifade edilir. Doğru seçenek A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Redîf, şiirde bulunması şart olmamakla birlikte Divan şairlerinin oldukça sık kullandıkları bir âhenk unsurudur. Redîfi “revîden sonra gelen ve aynen tekrarlanan ses veya seslerin tamamı” olarak tanımlamak mümkündür. Redîfli manzumelere --- denir. Cümlenin anlamlı ve doğru olabilmesi cümledeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Kafiye

Mürekkep kafiye

Mücerred kafiye

Müreddef

Ünlü uyumu

Açıklama:

Müreddef denir. Doğru seçenek D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Divan şiirinde ridf, kayd, te’sîs, dahîl, revî, vasl, hurûc, mezîd ve nâ’ire adları verilen dokuz kafiye harfi kullanılmıştır. Kafiyede bu harflerden dördü asıl kafiye harfi olan revîden önce, dördü de sonra bulunur. Aşağıdakilerden hangisi reviden önce gelen kafiye harflerindendir?

Vasl

Huruc

Ridf

Mezid

Naire

Açıklama:

Ridf, kayd, te’sîs ve dahîl, revîden önceki kafiye harfleridir. Revîden sonra gelen harflere ise sırasıyla vasl, hurûc, mezîd ve nâ’ire denir. Doğru seçenek C'dir.1

Doğru Cevap: C

Soru 4

Divan şiiri kafiye sistemine göre "te’sîs ile revî arasındaki harfe" verilen kafiye ismi aşağıdakilerden hangisidir?

Dahil

Ridf

Kayd

Mezid

Naire

Açıklama:

Dahîl: Te’sîs ile revî arasındaki harftir: “...musâdif” ve “...ârif”teki “dal” ve “re” harfleri gibi. Örnekte de olduğu gibi dahîl farklı harfler olabilirse de bu harflerin harekelerinin aynen tekrarı gerekir. Ancak “...kâtibe” ve “... mükâtebe”de olduğu gibi revî harekeli ise dahîlin harekesinin farklı olması- na izin verilmiştir. Dahîl bağımsız bir kafiye harfi değildir; ancak mü’esses bir kafiyede te’sîs ile birlikte bulunabilir.

Doğru Cevap: A

Soru 5

Sadece revînin tekrarından meydana gelen kafiyelerdir: “...ser” ve “...seher” ile “...gül” ve “...bülbül”de olduğu gibi. Bu tür kafiyelerde revî harekesizse, bu iki örnekte olduğu gibi tevcîhin tekrarı gerekir. Söz edilen kafiye türü nedir?

Kafiye-i mürdefe

Kafiye-i mukayyede

Kafiye-i mü’essese

Cinaslı kafiye

Kafiye-i mücerrede

Açıklama:

Kafiye-i mücerrede: Sadece revînin tekrarından meydana gelen kafiyelerdir: “...ser” ve “...seher” ile “...gül” ve “...bülbül”de olduğu gibi. Bu tür kafi- yelerde revî harekesizse, bu iki örnekte olduğu gibi tevcîhin tekrarı gerekir. Doğru seçenek E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Osmanlı döneminde yazılmış kafiye risalelerinde böyle bir kafiye türüne yer verilmemekle birlikte Cinaslı kelimelerle yapılan kafiyeye günümüzde cinaslı kafiye adı verilir. Bu tür kafiyeler daha çok mürekkeb cinasla yapılırlar.
Aşağıdakilerden hangisinde cinaslı kafiye bulunur?

Gelince va’d-i visâle bahâneler söyler
O şâh-ı kişver-i hüsn ü bahâ neler söyler

Dediler mevsim-i sermâda çıkar mı evden
Heves-i sayd ile hîç olmayan âdem kevden

Sözünle dâ’imâ ratbü’l-lisânım
Sözünden kalmasun hâlî zebânım

Çözdi saç açdı baş tûğ u alem
Bükdi bel dökdi yaş tîğ u kalem

Yok dehrde bir muvâfık-ı tab’ harîf
Kim sohbeti dil-güşâ ola tab’ı zarîf

Açıklama:

Cinaslı redif A seçeneğindeki görülmektedir. Doğru seçenek A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Kafiyeyi meydana getiren asıl harftir. Divan şiirinde bir manzumenin kafiyeli (=mukaffâ) kabul edilebilmesi için bu harflerin mısra sonlarında tekrarlanmış olması gerekir: “...şöhret” ve “...sûret” ile “...istiğnâ” ve “...bâlâ”da olduğu gibi.
Yukarıdaki ifadeler aşağıdakilerden hangisini tanımlar?

Tesis

Ridf

Kayd

Revi

Redif

Açıklama:

Söz edilen ifadeler reviyi tanımlar. Doğru seçenek D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Kafiye ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Kafiye harfi ya harekeli ya da harekesizdir.

Revîden sonra gelen bütün harfler ve harekeleri (=redîf) aynen tekrarlanmış olmalıdır.

Gazelde kafiyenin aynen tekrarı istenir.

Kasidede tekrarlanan kafiyeler arasında en az yedi beyitlik bir ara bulunmalıdır.

Farsça çoğul ve sıfat-fiil (=sıfat-ı müşebbehe) eki olan “-ân”la yapılmış kafiyeleri gazelde birden fazla, kasidede de yedi beyitten az ara ile tekrarlamak kurallara göre kusurdur.

Açıklama:

Gazelde kafiyenin aynen tekrarı büyük kusurdur. Doğru seçenek C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Revînin birden fazla olmasıdır. Buna lüzûm mâlâ yelzem de denir: “...haseb” ve “...neseb” deki “b” ve “s”ler, “...zafer” ve “...nefer” deki “f ” ve “r”ler gibi. Söz edilen kafiye türü aşağıdakilerden hangisidir?

İltizam

Cinaslı kafiye

Kayd

Ridf

Te'sis

Açıklama:

İltizâm: Revînin birden fazla olmasıdır. Buna lüzûm mâ-lâ yelzem de de- nir: “...haseb” ve “...neseb” deki “b” ve “s”ler, “...zafer” ve “...nefer” deki “f ” ve “r”ler gibi. İltizâm nesirde de yapılır. Doğru seçenek A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

I. Kafiyeden sonra tekrarlanan her bakımdan birbirinin aynı ek ve sözcüklerin bütününe denir.
II. Revîden sonra gelen anlam ve işlev bakımından aynı ek, sözcük ya da sözcük grubudur.
III. Mısra sonlarındaki kafiyelerden önce, iki mısrada paralel olarak yer alan aynı vezindeki kelimelerin birbiriyle kafiyeli olmasıdır.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri redif ile ilgilidir?

I, III

I, II

III

Açıklama:

Kafiyeden sonra tekrarlanan her bakımdan birbirinin aynı ek ve sözcüklerin bütününe redîf denir. Redîf revîden sonra gelen anlam ve işlev bakımından aynı ek, sözcük ya da sözcük grubudur. Sözcük ya da sözcük grubu hâlindeki redifler şiiri belli bir dü- şünce etrafında toplar, ortak bir zemine oturtur ve ona bütünlük kazandırır. Redif- ler bazen tek kelimeden, bazen de bir kelime grubundan meydana gelmiş olabilir. Redîfin bazen mısraın büyük bir bölümüne yayıldığı da görülür. Böyle durumlarda redîf âhenk bakımından metne kafiyeden daha fazla katkı sağlar. Redif ilk bakışta şair için bir kolaylık olarak görülebilirse de aslında başarılı şiir ile başarısız şiiri belirleyen ölçütlerden biri olarak kabul edilmektedir. Redîfli manzumelere müreddef denir. Redif, Divan şiiri ve halk şiirindeki önemini yeni şiir anlayışıyla birlikte tamamen kaybetmiştir. Doğru seçenek C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Hezec bahrinde yer alan mef’ûlü mefâ’ilün fe’ûlün aruz kalıbının bazen mef’ûlün fâ’ilün fe’ûlün şeklinde kullanılmasına verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

İmale

Zihaf

Gazel

Sekt-i Melih

Tef’ile

Açıklama:

Türk şiirinde kullanılan aruz kalıplarının bahirlerini saptayabilecek,
Yapılan bu işleme sekt-i melih adı verilir.

Doğru Cevap: D

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi ahreb ve ahrem kalıpları ile ilgili değildir?

mef ’ûlü ile başlayanlar vardır

Hezec bahrinden çıkarılmıştır

Rübâ’î vezinleridir

mef ’ûlünle başlayanları vardır

mütefâ’ilün fe’ûlün mütefâ’ilün fe’ûlün kalbında gelirler.

Açıklama:

Türk şiirinde kullanılan aruz kalıplarının bahirlerini saptayabilecek,
Burada verilen kalıp ahrem ve ahreb kalıplarından değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 13

İki cihânun cânısın sen câna sıhhat yaraşur
Cûd u kerem bürhânısın bürhâna sıhhat yaraşur
Yukarıdaki beytin vezni aşağıdakilerden hangisidir?

müstef ’ilün müstef ’ilün müstef ’ilün müstef ’ilün

fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilâtün

müfte’ilün fâ’ilün müfte’ilün fâ’ilün

mef ’ûlü fâ’ilâtün mef ’ûlü fâ’ilâtün

mütefâ’ilün fe’ûlün mütefâ’ilün fe’ûlün

Açıklama:

Soru Bahirler konusunda vezin bulmaya yönelik bilgiyi ölçmektedir.
Beytin vezni "müstef ’ilün müstef ’ilün müstef ’ilün müstef ’ilün" dür

Doğru Cevap: A

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi kafiye için söz konusu edilemez?

En az iki mısra sonundaki ses tekrarıdır

Redifsiz manzumelerde mısra ya da beyit sonlarındaki ses ahengidir

Mücerred adlı türü vardır

Redifli manzumelerde de rediften hemen önceki ses ya da seslerin tekrarından doğan âhenktir

Sekiz kafiye harfi vardır

Açıklama:

Soru kafiye kavramının öğrenci tarafından anlaşılıp anlaşılmadığını ölçemktedir.
Divan şiiri kafiye sistemine göre 9 kafiye harfi vardır

Doğru Cevap: E

Soru 15

Divan şiirinde kafiyeyi oluşturan asıl (temel) kafiye harfi aşağıdakilerden hangisidir?

Müreddef

Revî

Uyûb

Ridf

Kayd

Açıklama:

D ve E şıkları Revîden önce gelebilecek kafiye harfleridir.
Divan şiirinde temel kafiye harfi "revi"dir

Doğru Cevap: B

Soru 16

I-Kafiyeden sonra tekrarlanan her bakımdan birbirinin aynı ek ve sözcüklerin bütünüdür.
II-Şiiri belli bir düşünce etrafında toplar
III-Kafiyeyi meydana getirir
Yukarıdakilerden hangileri redif için söz konusu edilebilir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

I, II, III

II ve III

Açıklama:

Divan şiiri kafiye sistemini tanıyacak ve tanımlayabilecek kazanımına yönelik bir sorudur. Kafiyenin anlaşılmasının ölçülmesine yönelik bir sorudur.
3. Madde redif değil revîyi anlatmaktadır. Bu sebeple redifi anlatan 1 ve II doğrudur.

Doğru Cevap: C

Soru 17

Divan şiirinde Kafiye harflerinden söz edildiğinde aşağıdakilerden hangisinden bahsedilemez?

Revî ile arasında harekeli bir ünsüz (=dahîl) olan eliftir

Te’sîs ile revî arasındaki harftir.

Sadece revînin tekrarından meydana gelen kafiyelerdir

Revîden önceki “elif (=â)”, “vâv (=û)”, “ye (=î)” harfleridir

Revîden önce gelen ve kendisinden sonra kısa ünlü (=hareke) bulunmayan sakin sessizdir.

Açıklama:

Divan şiiri kafiye sistemini tanıyacak ve tanımlayabilecek kaznaımına yönelik bir sorudur
A şıkkı te’sisi anlatır. B şıkkı dâhili anlatır. D şıkkı ridf tanımındadır. E şıkkı ise kaydı tanımlamaktadır. Bu soru öğrencinin doğru şıklardaki kavramlara dair bilgisini ölçen zorluğu yüksek bir sorudur.

Doğru Cevap: C

Soru 18

Sakın nâ-dâna izhâr eyleme esrârı ey dânâ
Sükût it nezd-i câhilde hamûş ol sen kitâb-âsâ
Beyitteki kafiye türü aşağıdakilerden hangisidir?

Kafiye-i Müessese

Kafiye-i mukayyede

K¯afiye-i mürdefe

K¯afiye-i mücerrede

K¯afiye-i mürekkebe

Açıklama:

Divan şiiri kafiye sistemini tanıyacak ve tanımlayabilecek,
Öğrencinin kafiye konusunu pratik bir misal üzerinden uygulayıp uygulayamayacağını ölçen bir sorudur.

Doğru Cevap: A

Soru 19

9-Aşağıdakilerden hangisi uyûb-ı kafiye’den değildir?

Kafiyede ridf harfinin farklı olması

Revî, hazv ya da tevcihin farklı harflerden olması

Kafiyede kısa ünlülerin farklı olması

kafiye kelimesinin tekrarı

Birden fazla sesin tekrarı

Açıklama:

Kafiye kusurlarını belirleyebileceksiniz çıktısını ölçmeye yönelik bir sorudur
E şıkkı kafiyeyi mürekkebeyi anlatır.

Doğru Cevap: E

Soru 20

“...âlem-gîr” ve “...cihân-gîr” gibi kelimelerle hangi kafiye kusuru yapılmış olur?

Gazelde aynı ek ile birden fazla kafiye yapılması

Revîden önce bir uzun ünlü (=ridf) varsa bunun kafiyede aynen tekrarı

Kafiyede ridfin (reviden önceki uzun ünlülerin farklı olması

Kafiyede kısa ünlülerin farklı olması

Revînin farklı olması

Açıklama:

Kafiye kusurlarını belirleyebileceksiniz çıktısını ölçen bir sorudur.
Burada öğrencinin kusurları bulurken ayrıntıya dair bilgisinin düzeyi ölçülmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi kâfiye kusuru sayılmaz?

"yârân" ile "rindân" kelimelerinin kâfiye olarak kullanılması

"vicdân" ile "nâdân" kelimelerinin kâfiye olarak kullanılması

"gül" ile "gel" kelimelerinin kâfiye olarak kullanılması

"mûr" ile "mâr" kelimelerinin kâfiye olarak kullanılması

"mekteb" ile "hep" kelimelerinin kâfiye olarak kullanılması

Açıklama:

Türk şiirinde kullanılan aruz kalıplarının bahirlerini saptayabileceksiniz.
kafiye bilgisi

Doğru Cevap: B

Soru 22

Aşağıdakilerin hangisinde Divân şiirinin iki aslî âhenk unsuru birlikte verilmiştir?

kâfiye - arûz

beyit - redîf

mısra' - kâfiye

matla'- makta'

arûz - bend

Açıklama:

Divan şiiri kafiye sistemini tanıyacak ve tanımlayabileceksiniz.
aruz

Doğru Cevap: A

Soru 23

Yeryüzi bârân-ı eşkümden pür-âb oldı yine Aglamakdan hâne-i çeşmüm harâb oldı yine Bu beyit için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Müreddef bir şiirdir.

Zü'l-kâfiyeteyndir.

Mukayyed kâfiyelidir.

Müesses kâfiyelidir.

Mücerred kâfiyelidir.

Açıklama:

Kafiye kusurlarını belirleyebileceksiniz.
müreddef

Doğru Cevap: A

Soru 24

Kelimeler ve bu kelimeler arasındaki kâfiyenin türünü gösteren aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

nefes/res mücerred kâfiye

ceng/teng mukayyed kâfiye

iltifât/müşkilât mürdef kâfiye

edeb/taleb mürekkeb kâfiye

selâm/kelâm mürdef kâfiye

Açıklama:

Türk şiirinde kullanılan aruz kalıplarının bahirlerini saptayabileceksiniz.
aruz vezni

Doğru Cevap: D

Soru 25

“Vezin-nazım biçimi” ilişkisini gösteren aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

recez- kasîde

hezec- gazel

kâmil - kıt'a

ahrem- rubâ'î

remel- tercî'-bend

Açıklama:

Divan şiiri kafiye sistemini tanıyacak ve tanımlayabileceksiniz.
aruz

Doğru Cevap: D

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi kafiye ile ilgili bir terim değildir?

Ridf

Kayd

Te'sîs

Dahîl

Hareke

Açıklama:

Kafiye kusurlarını belirleyebileceksiniz.
Hareke

Doğru Cevap: E

Soru 27

Mısra sonlarındaki kâfiyelerden önce, iki mısrada paralel olarak yer alan aynı vezindeki kelimelerin birbiriyle kâfiyeli olmasına ne ad verilir?

sec'

tarsî'

mukaffâ'

mukayyed

mevzûn

Açıklama:

Türk şiirinde kullanılan aruz kalıplarının bahirlerini saptayabileceksiniz.
konu bilgisi

Doğru Cevap: B

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi bir kâfiye terimi değildir?

tef'ile

şâygân

îtâ

revî

ridf

Açıklama:

Divan şiiri kafiye sistemini tanıyacak ve tanımlayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 29

İrişdüm bahre cûy-âsâ basît-i hâkden geçdüm Bisât-ı kurba irdüm çenber-i eşâkden geçdüm Bakî Beyitteki kafiye türü aşağıdakilerden hangisidir?

kafiye-i mukayyede

kafiye-i mürdefe

kafiye-i mü’essese

kafiye-i mücerrede

kafiye-i ma’mûle

Açıklama:

Türk şiirinde kullanılan aruz kalıplarının bahirlerini saptayabileceksiniz.
konu bilgisi

Doğru Cevap: B

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi rübai kalıplarındandır?

münserih

muzari

müctes

ahreb

hafif

Açıklama:

Türk şiirinde kullanılan aruz kalıplarının bahirlerini saptayabileceksiniz.
rubai konu bilgisi

Doğru Cevap: D

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi kafiye harşerinden biri değildir?

ridf

ikfâ

kayd

dahîl

nâ’ire

Açıklama:

Divan şiiri kafiye sistemini tanıyacak ve tanımlayabileceksiniz.
kafiye konu bilgisi

Doğru Cevap: B

Soru 32

fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün vezni için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Hezec bahrindendir.

Kâmil bahrindendir.

Recez bahrindendir.

Serî’ bahrindendir.

Remel bahrindendir.

Açıklama:

Türk şiirinde kullanılan aruz kalıplarının bahirlerini saptayabileceksiniz.
remel konu bilgisi

Doğru Cevap: E

Soru 33

“Zâhid” ve “şâhid” sözcükleri bir beyitte kafiye olarak kullanılmıştır. Bu beyitteki kafiyenin türü aşağıdakilerden hangisidir?

Kafiye-i mücerrede

Kafiye-i ma’mûle

Kafiye-i mü’essese

Kafiye-i mürdefe

Kafiye-i gayr-i ma’mûle

Açıklama:

Divan şiiri kafiye sistemini tanıyacak ve tanımlayabileceksiniz.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Kaddün yanında kâmet-i şimşâd pe(s)t olur Zülfün yanında revnak-ı anber şike(s)t olur Bakî Ayraç içinde gösterilen kafiye harfi aşağıdakilerden hangisidir?

kayd

dahîl

ridf

vasl

nâ’ire

Açıklama:

Türk şiirinde kullanılan aruz kalıplarının bahirlerini saptayabileceksiniz.
kâmet-i şimşâd konu bilgisi

Doğru Cevap: A

Soru 35

Hattum hisâbun bil didün gavg¯alara saldun beni Zülfüm hayâlin kıl didün sevdâlara saldun beni Bakî Yukarıdaki beyitte mısra sonlarındaki kafiye dışında, birbirine paralel olarak yapılmış bir iç kafiye vardır. Bu beyit için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Zü’l-kavâfîdir.

Zû-kâfiyeteyndir.

mütedârik kafiyelidir.

müterâkib kafiyelidir.

Mukayyed kafiyelidir.

Açıklama:

Türk şiirinde kullanılan aruz kalıplarının bahirlerini saptayabileceksiniz.
beyit konu bilgisi

Doğru Cevap: B

Soru 36

Kaçan kim nâz ile reftâr iderler serv kâ(me)tler Kopar âşıklarun başına ol demde kıyâ(me)tler Bakî Ayraç içinde gösterilen kafiye harfi hangisidir?

te’sîs

dahîl

kayd

vasl

tevcîh

Açıklama:

Divan şiiri kafiye sistemini tanıyacak ve tanımlayabileceksiniz.
kafiye konu bilgisi

Doğru Cevap: B

Soru 37

Bir beyitte kafiye olarak her ikisinin de sonunda Farsça sıfat-fiil eki “-ân” bulunan “handân” ve “sûzân” sözcükleri kullanılmıştır. Bu beyitteki kafiye için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Kafiyesi kusurludur.

Redif bulunmaktadır.

Mücerred kafiye vardır.

Kafiye kusuru yoktur.

Zülkafiyeteyndir.

Açıklama:

Divan şiiri kafiye sistemini tanıyacak ve tanımlayabileceksiniz.
kafiye konu bilgisi

Doğru Cevap: A

Soru 38

Kafiyeden sonra aynen tekrarlanan ek ya da sözcüklere ne ad verilir?

kayd

ridf

redif

nakarat

şâyegân

Açıklama:

Türk şiirinde kullanılan aruz kalıplarının bahirlerini saptayabileceksiniz.
redif konu bilgisi

Doğru Cevap: C

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi rubai vezinlerinin ahreb ve ahrem kalıpları olarak adlandırılmasını belirler?

Mef’ûlü ile başlayanlar ahreb, mef’ûlünle başlayanlar ise ahrem kalıplarıdır

Mütefâ’ilün ile başlayanlar ahreb, mefâ’îlün ile başlayanlar ise ahrem kalıplarıdır

Mefâ’îlün ile başlayanlar ahreb, mef’ûlü ile başlayanlar ise ahrem kalıplarıdır

Mef’ûlün ile başlayanlar ahreb, fâ’ilün ile başlayanlar ise ahrem kalıplarıdır

Mefâ’îlü ile başlayanlar ahreb mefâ’îlün ile başlayanlar ise ahrem kalıplarıdır

Açıklama:

Ahreb ve ahrem kalıpları hezec bahrinden çıkarılmıştır. Bu vezinlerden mef’ûlü ile başlayanlar ahreb, mef’ûlünle başlayanlar ise ahrem kalıpları olarak adlandırılırlar. Bunlar rübâ’î vezinleridir. Rübâ’îde aynı gruptan olmak şartıyla her mısra farklı bir vezinle yazılmış olabilir.

Doğru Cevap: A

Soru 40

müfte’ilün fâ’ilün müfte’ilün fâ’ilün Gözde gezer çizginüp katre-i eşküm müdâm Katre-i eşküm kimi çerhde seyyâre yoh Fuzulî Yukarıdaki beyit, aşağıda verilen ve çok kullanılan bahirlerden hangisine aittir?

Hezec bahri

Recez bahri

Remel bahri

Münserih bahri

Muzari bahri

Açıklama:

"müfte’ilün fâ’ilün müfte’ilün fâ’ilün" şekli Münserih bahrinde çok kullanılanlarına aittir.

Doğru Cevap: D

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi rübai kalıplarındandır?

Haf

Muzari

Müctes

Münserih

Ahrem

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi tek bir sesin tekrarıyla meydana gelen kafiyelere verilen addır?

Mürekkeb kafiye

Mücerred kafiye

Mürdef kafiye

Mukayyed kafiye

Mü’esses kafiye

Açıklama:

Tek bir sesin tekrarıyla meydana gelen kafiyelere mücerred kafiye denir. Birden fazla sesin tekrarıyla elde edilen kafiyelere de mürekkeb kafiye denir. Mürekkeb kafiyenin mürdef, mukayyed ve mü’esses olmak üzere üç türü vard›r.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi divan şiirindeki asıl kafiye harfidir?

Ridf

Kayd

Te’sîs

Dahîl

Revi

Açıklama:

Divan şiirinde dokuz kafiye harfi vardır. Bu harfler içinde asıl kafiye harfi revîdir. Geri kalan sekiz harfin dördü revîden önce, dördü de revîden sonra kullanılmış olabilir. Revîden önce gelebilecek kafiye harflerine ridf, kayd, te’sîs ve dahîl; revîden sonra gelebilecek kafiye harflerine de başkaca adlar verilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi “mü’esses” kafiyenin yapılışıdır?

Ridf ve revi ile yapılmış kafiyeye verilen addır.

Kayd ve revi ile yapılmış kafiyeye verilen addır.

Tesis, dahil ve revi ile yapılan kafiyeye verilen addır.

Ridf ve kaydın her ikisinin de bulunabileceği kafiyeye verilen addır.

Dahilin bağımsız bir kafiye harfi olarak kullanıldığı kafiyeye verilen addır.

Açıklama:

Ridf ve revî ile yapılmış kafiyeye mürdef; kayd ve revî ile yapılmış kafiyeye mukayyed; te’sîs, dahîl ve revî ile yapılmış kafiyeye de mü’esses kafiye denir. Burada her kafiyede ridf ve kayddan yalnızca birinin bulunabileceği; dahîlin ise bağımsız bir kafiye harfi olmadığı, ancak mü’esses bir kafiyede te’sîs ile birlikte kullanılabileceği unutulmamalıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 45

Aşağıdakilerin hangisi kafiyeden sonra tekrarlanan ve her bakımdan birbirinin aynı ek ve sözcüklerin bütününe verilen addır?

Redif

Mahrec

Vasl

Hurüc

Mezîd

Açıklama:

Kafiyeden sonra tekrarlanan her bakımdan birbirinin aynı ek ve sözcüklerin bütününe redîf denir. Redîf revîden sonra gelen anlam ve işlev bakımından aynı ek, sözcük ya da sözcük grubudur. Sözcük ya da sözcük grubu halindeki redifler şiiri belli bir düşünce etrafında toplar, ortak bir zemine oturtur ve ona bütünlük kazandırır. Redîf şiirde bulunması şart olmamakla birlikte Divan şairlerinin oldukça s›k
kullandıkları bir âhenk unsurudur.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi harflerine göre kafiye türlerinden sadece revinin tekrarından meydana gelen kafiyelerdir?

Kafiye-i mürdefe

Kafiye-i mukayyede

Kafiye-i mürekkebe

Kafiye-i mücerrede

Kafiye-i mü’essese

Açıklama:

Kafiye-i mücerrede: Sadece revînin tekrarından meydana gelen kafiyelerdir: “...ser” ve “...seher” ile “...gül” ve “...bülbül”de olduğu gibi. Bu tür kafiyelerde revî harekesizse, bu iki örnekte olduğu gibi tevcihin tekrarı gerekir. Diğer şıklar ise; birden fazla ses benzeşmesinden meydana gelen kafiyeler tanımı olan Kafiye-i mürekkebe ve onun üçe ayrılmış türleridir.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Kafiye-i asliye (=asıl kafiye) tanımına aşağıdakilerden hangisi uymaktadır?

İki kafiyeli şiirlere verilen addır.

İkiden fazla kafiyesi olan şiirlere verilen addır.

Birden fazla kafiyesi olan şiirlerin diğer kafiyelerine verilen addır.

Birden fazla kafiyesi olan şiirlerin mısra sonundaki kafiyesine verilen addır.

Cinaslı kelimelerle yapılan kafiyelerin olduğu şiirlere verilen addır.

Açıklama:

İki kafiyeli şiirlere zû-kâfiyeteyn (=iki kafiyeli) denir. İkiden fazla kafiyesi olan şiire zü’l-kavafi (=çok kafiyeli) adı verilmiştir. Birden fazla kafiyesi olan şiirlerin diğer kafiyelerine kafiye-i mülhaka (=ek kafiye) denir. Birden fazla kafiyesi olan şiirlerin mısra sonundaki kafiyesine Kafiye-i asliyye (=asıl kafiye), denir. Cinaslı kelimelerle yapılan kafiyeye cinaslı kafiye adı verilir.

Doğru Cevap: D

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi kafiye-i şâygân tanımıdır?

Şiirlerde mısra sonundaki kafiye dışında, paralel olarak yapılmış iç kafiyeler bulunmasıdır.

Farsça hem çoğul hem de fiilden sıfat yapan ek olan “-ân” ile yapılan kafiyelere denir.

Revîden önce dahîl ondan önce de tesis bulunan kafiyelere verilen addır.

Birden fazla ses benzeşmesinden meydana gelen Kafiyelere verilen addır.

Kafiye tekrarının açık olmadığı ve daha zor anlaşıldığı örneklere verilen addır.

Açıklama:

Kafiye-i şâygân (=kafiye-i şâyegân), Farsça hem çoğul hem de fiilden sıfat yapan ek olan “-an” ile yapılan kafiyelere denir. Asıında bir tür İtadır. Bu iki ekle yapılan kafiyeler şaire kafiye bulmakta kolaylık sağladığı için şâyegân (=bol, çok, müptezel) olarak nitelenmişlerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 49

Ne dehrün bendesi ne şâh-ı âlî-şânıyuz cânâ Esîrün olalı mülk-i gamun sultânıyuz cânâ Nev’î Bu beyit hangi Türk Edebiyatında hangi Aruz bahrindedir?

Hezec Bahri

Recez Bahri

Remel Bahri

Münserih Bahri

Müctes’ Bahri

Açıklama:

Türk Edebiyatında Aruz Bahirleri
Hezec bahri: Bir mısrada dört tane (mefâ’îlün) yan yana gelmesiyle oluşur.
mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün
Ne dehrün bendesi ne şâh-ı âlî-şânıyuz cânâ
Esîrün olalı mülk-i gamun sultânıyuz cânâ
Nev’î

Doğru Cevap: A

Soru 50

“Sekt-i melih” olarak anılan vezin aşağıdakilerden hangisidir?

mef’ûlü mefâ’îlü fe’ûlün

mef’ûlü mefâ’îlü mefâ’îlü fe’ûlün

mef’ûlün fâ’ilün fe’ûlün

mefâ’îlün mefâ’îlün fe’ûlün

mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün

Açıklama:

mef’ûlü mefâ’ilün fe’ûlün
Uflflâka iflün cefâdur ey dost
Kaddün elif-i belâdur ey dost
Revanî
Bu vezin bazen mef’ûlün fâ’ilün fe’ûlün şeklini de alır. Buna “sekt-i melîh” denir.

Doğru Cevap: C

Soru 51

Kafiye harflerinden “Dahîl” aşağıdakilerden hangisidir?

Te’sîs ile revî arasındaki harftir.

Kafiyeyi meydana getiren asıl harftir.

Revî ile arasında harekeli bir ünsüz (=dahîl) olan eliftir.

Revîden önceki “elif (=â)”, “vâv (=û)”, “ye (=î)” harfleridir.

Revî ile arasında harekeli bir ünsüz (=dahîl) olan eliftir.

Açıklama:

Te’sîs: Revî ile arasında harekeli bir ünsüz (=dahîl) olan eliftir: “...zâhir” ve “...mâhir”deki elifler gibi. Kafiyede te’sîsin tekrarı şart olmamakla birlikte kafiyeden beklenen ahengi tam olarak elde edebilmek için tekrarında yarar görülmüştür. Türk ve İran şairlerinin aksine, Arap şairlerinin te’sîsin tekrarına önem verdikleri görülmektedir. Te’sîsli kafiyelere kafiye-i müe’ssese denir.

Doğru Cevap: A

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisi Recez Bahridir?

mef’ûlü mefâ’îlü fe’ûlün

mefâ’îlün mefâ’îlün fe’ûlün

mefâ’îlün mefâ’îlün

mef’ûlü mefâ’îlün

müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün

Açıklama:

Bir mısrada dört tane (müstef’ilün) yan yana gelmesiyle “Recez Bahri” meydana gelir.
Recez bahri
“müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün”
İki cihânun cânısın sen câna sıhhat yaraşur
Cûd u kerem bürhânısın bürhâna sıhhat yaraşur
Ahmed Paşa

Doğru Cevap: E

Soru 53

müfte’ilün fâ’ilün müfte’ilün fâ’ilün vezni için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Münserih Bahri

Hezec Bahri

Recez Bahri

Remel Bahri

Serî Bahri

Açıklama:

Bir mısrada iki tane (müfte’ilün fâ’ilün) yan yana gelmesiyle “Müserih Bahri” meydana gelir.
Münserih bahri
müfte’ilün fâ’ilün müfte’ilün fâ’ilün
Gözde gezer çizginüp katre-i eşküm müdâm
Katre-i eşküm kimi çerhde seyyâre yoh
Fuzulî

Doğru Cevap: A

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi Hezec Bahridir?

müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün

mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün

müstef’ilün fe’ûlün müstef’ilün fe’ûlün

müstef’ilâtün müstef’ilâtün

müfte’ilün mefâ’ilün müfte’ilün mefâ’ilün

Açıklama:

Bir mısrada dört tane (mefâ’îlün) yan yana gelmesiyle “Hezec Bahri” meydana gelir.
Hezec bahri
“mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün”
Ne dehrün bendesi ne şâh-ı âlî-şânıyuz cânâ
Esîrün olalı mülk-i gamun sultânıyuz cânâ
Nev’î
Recez Bahri
müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün
müstef’ilün fe’ûlün müstef’ilün fe’ûlün
müstef’ilâtün müstef’ilâtün
müfte’ilün mefâ’ilün müfte’ilün mefâ’ilün

Doğru Cevap: B

Soru 55

“Revîden önceki “elif (=â)”, “vâv (=û)”, “ye (=î)” harfleridir” tabirinden aşağıdakilerden hangisi olduğunu anlıyoruz?

Ridf

Dahîl

Te’sîs

Kayd

Revî

Açıklama:

Ridf: Revîden önceki “elif (=â)”, “vâv (=û)”, “ye (=î)” harfleridir. “...mu’tâd” ve “âbâd”daki “elif”ler, “...bî-çûn” ve “...memnûn”daki “vâv”lar ve “...zarîf” ve “...latîf”teki “ye”ler gibi. Kafiyede ridf “elif”se bu elife “ridf-i elifî”, “vav”sa “ridf-i vâvî”, “ye” ise “ridf-i yâyî” denir. Ridfin kafiyede aynen tekrar› gerekir. Tekrarlanmaması kafiye kusurlarındandır. Ridfli kafiyelere kafiye-i mürdefe denir.

Doğru Cevap: A

Soru 56

“Revîden önce gelen ve kendisinden sonra kısa ünlü (=hareke) bulunmayan sakin sessizdir” tabirinden aşağıdakilerden hangisinin olduğunu anlıyoruz?

Revî

Ridf

Dahîl

Te’sîs

Kayd

Açıklama:

Kayd: Revîden önce gelen ve kendisinden sonra kısa ünlü (=hareke) bulunmayan sakin sessizdir: “...derd” ve “...merd”deki “r”ler ile “...ayb” ve “...gayb”daki “ye (=y)”ler gibi. Kafiyede kaydın tekrarlanmaması bir kusur olarak kabul edilmemiş; ancak elde edilmek istenen ahengin tam olarak gerçekleşebilmesi için bu sesin tekrarında yarar görülmüştür. Bir kafiyedeki kayd farklı olacaksa bunların mahreçleri yakın sesler olması gerekir: “...bahr” ve “...şehr”deki “h”ler gibi. Kaydlı kafiyelere kafiye-i mukayyede denir.

Doğru Cevap: E

Soru 57

Bazı şiirlerde mısra sonundaki kafiye dışında, birbirine paralel olarak yapılmış iç kafiyeler de bulunur. İki kafiyeli şiirlere ne ad verilir?

zû-kafiyeteyn

zü’l-kavâfî

kafiye-i asliyye

kafiye-i mülhaka

tarsî’

Açıklama:

Bazı şiirlerde mısra sonundaki kafiye dışında, birbirine paralel olarak yapılmış iç kafiyeler de bulunur. İki kafiyeli şiirlere zû-kafiyeteyn (=iki kafiyeli) denir. Bu iki kafiye hemen arka arkaya olabileceği gibi aralarında başka kelimeler de bulunabilir.
Örnek
Âlem esîr-i dest-i meşiyyet değil midir
Âdem zebûn-ı pençe-i kudret değil midir
Beytin düz yazıyla dil içi çevirisi
“Bütün âlem kaderin elinde esir değil midir? İnsan kudret pençesine boyun eğmiş değil midir?”

Doğru Cevap: A

Soru 58

Birden fazla sesin tekrarıyla elde edilen kafiyelere de mürekkeb kafiye denir. Mürekkeb kafiyenin kaç türü vardır?

Açıklama:

Tek bir sesin tekrarıyla meydana gelen kafiyelere mücerred kafiye, birden fazla sesin tekrarıyla elde edilen kafiyelere de mürekkeb kafiye denir. Mürekkeb kafiyenin mürdef, mukayyed ve mü’esses olmak üzere üç türü vardır. Bu adlandırmada ridf, kayd, te’sîs ve dahîl adları verilen kafiye harfleri esas alınmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 59

Tek bir sesin tekrarıyla meydana gelen kafiyelere ne ad verilir?

Mücerred kafiye

Mürekkeb kafiye

Mürdef kafiye

Mukayyed kafiye

Mü’esses kafiye

Açıklama:

Klasil dönem Türk şiirinde kullanılan kafiye sistemi aruz vezni gibi Arap şiirinden Fars şiirine oradan da Türk edebiyatına geçmiştir. Bu ahenk sisteminde kafiye tek bir ünsüz ya da uzun ünlünün tekrarından ya da birden fazla ses benzeşmesinden meydana gelmiş olması mümkündür. Tek bir sesin tekrarıyla meydana gelen kafiyelere mücerred kafiye denir.

Doğru Cevap: A

Soru 60

Redifli manzumelere ne ad verilir?

Kayd

Mürekkeb

Mücerred

Müreddef

Mürdef

Açıklama:

Redif, şiirde bulunması şart olmamakla birlikte Divan şairlerinin oldukça sık kullandıkları bir ahenk unsurudur. Redifi “reviden sonar gelen ve aynen tekrarlanan ses veya seslerin tamamı” olarak tanımlamak mümkündür. Redifli manzumelere müreddef denir.

Doğru Cevap: D

Soru 61

İki kafiyeli şiirlere ne ad verilir?

tarsi

kafiye-i asliyye

kafiye-i mülhaka

zü’l-kavafi

zû-kafiyeteyn

Açıklama:

Bazı şiirlerde mısra sonunda kafiye dışında, birbirine parallel olarak yapılmış iç kafiyeler de bulunur. Bu tür iki kafiyeli şiirlere Zü-kafiyeteyn denir.

Doğru Cevap: E

Soru 62

“Yarün bizümle kibri nedür kinesi neden / Ya Rab n’olaydı gitseydi ol kine sineden” beyti aşağıdaki kafiye türlerinden hangisine örnek olarak değerlendirilir?

Kafiye-i asliyye

Kafiye-i mü’essese

Cinaslı kafiye

Zü’l-kavafi

Kafiye-i mukayyede

Açıklama:

Beyitteki kafiye mürdef ve cinaslı kafiyedir. Osmanlı döneminde yazılmış kafiye risalelerinde böyle bir kafiye türüne yer verilmemekle beraber, cinaslı kelimelerle yapılan kafiyeye günümüzde cinaslı kafiye adı verilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 63

Aşağıdakilerden hangisi kafiye harflerindendir?

Ridf

Badi’ye

murassa

redif

ita

Açıklama:

Kafiyede bulunan harflerden dördü asıl kafiye harfi olan reviden önce, dördü de sonar bulunur. Ridf, kayd, te’sis ve dahil, reviden önceki kafiye harfleridir. Reviden sonar gelen harflere ise sırasıyla vasl, hurüc, mezid ve na’ire denir.

Doğru Cevap: A

Soru 64

Te’sis ve revi arasındaki kafiye harfine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Na’ire

Mezid

Vasl

Dahil

Ridf

Açıklama:

Dahil olarak tanımlanan bu harfin pozisyonu için mesadif ve arif’teki dal ve rı harflerini örnek verebiliriz.Örnekte de olduğu gibi dahil farklı harfler olabilirse de bu harflerin hareketlerinin aynen tekrarı gerekir.

Doğru Cevap: D

Soru 65

Kafiyede revi’nin birden fazla olmasına ne ad verilir?

İltizam

Kafiye-i mürekkebe

Kafiye-i müfrede

Cinaslı kafiye

Dahil

Açıklama:

Revi’nin birden fazla olma durumuna İltizam denir. Buna lüzüm ma-la yelzem de denir. İltizam nesirde de yapılır.

Doğru Cevap: A

Soru 66

Reviden önce gelen ve kendisinden sonra kısa ünlü bulunmayan sakin sessize ne ad verilir?

İltizam

Ridf

Kayd

Dahil

Te’sis

Açıklama:

Kayd olarak adlandırılan bu durumda kafiyede kaydın tekrarlanmaması bir kusur olarak Kabul edilmemiş; ancak elde edilmek istenen ahengin tam olarak gerçekleşebilmesi için bu sesin tekrarında yarar görülmüştür. Bir kafiyedeki kayd farklı olacaksa bunların mahreçleri yakın sesler olmalıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 67

Farsça hem çoğul hem de fiilden sıfat yapan ek olan -an ile yapılan kafiyelere ne ad verilir?

Kafiye-i müfrede

Kafiye-i şaygan

Kafiye-i asliyye

Kafiye-i mülhaka

Kafiye-i mücerrede

Açıklama:

Farsça hem çoğul hem de fiilden s›fat yapan ek olan “-ân” ile yapılan kafiyelere denir. Kafiye-i şaygan aslında bir tür ita’dır. Bu iki ekle yapılan kafiyeler şaire kafiye bulmakta kolaylık sağladığı için şayegan (bol, çok, müptezel) olarak nitelenmişlerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 68

"Ne dehrün bendesi ne şâh-ı âlî-şânıyuz cânâ Esîrün olalı mülk-i gamun sultânıyuz cânâ" Nev’î Yukarıdaki beyit Türk edebiyatında aruz bahirlerinden hangisine örnektir?

Recez

Hezec

Remel

Münserih

Kâmil

Açıklama:

Bu beyit Türk Edebiyatında Aruz Bahirlerinden "hezec bahri"ne örnektir:
1. mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün
Ne dehrün bendesi ne şâh-ı âlî-şânıyuz cânâ
Esîrün olalı mülk-i gamun sultânıyuz cânâ
Nev’î

Doğru Cevap: B

Soru 69

"Âşiyân-ı mürg-i dil zülf-i perîşânundadurKande olsam ey perî gönlüm senün yanundadur. " Fuzulî Yukarıdaki beytin vezni aşağıdakilerden hangisidir?

müfte’ilün müfte’ilün müfte’ilün müfte’ilün

müfte’ilün mefâ’ilün müfte’ilün mefâ’ilün

fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün

fe’ûlün fe’ûlün fe’ûlün fe’ûlün

fe’ilâtü fâ’ilâtün fe’ilâtü fâ’ilâtün

Açıklama:

Remel bahri
Çok kullanılanlar
1. fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün
Âşiyân-ı mürg-i dil zülf-i perîşânundadur
Kande olsam ey perî gönlüm senün yanundadur
Fuzulî
Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 70

müfte’ilün fâ’ilün müfte’ilün fâ’ilün vezni için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Münserih bahridir.

Muzâri bahridir.

Müctes bahridir.

Mütekarib bahridir.

Hafîf bahridir.

Açıklama:

müfte’ilün fâ’ilün müfte’ilün fâ’ilün vezni "münserih" bahridir.
1. müfte’ilün fâ’ilün müfte’ilün fâ’ilün
Gözde gezer çizginüp katre-i eflküm müdâm
Katre-i eşküm kimi çerhde seyyâre yoh
Fuzulî

Doğru Cevap: A

Soru 71

Kafiye ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Redifli manzumelerde beyit sonlarındaki ahenktir.

Reviden sonra yer alır.

Kafiye düzenini nesir biçimleri belirler.

En az iki mısra sonundaki ses tekrarıdır.

Kafiyeli manzumelere müreddef denir.

Açıklama:

Kafiye aruz vezniyle birlikte divan şiirinin iki asli ahenk unsurundan biridir. Kısaca en az iki mısra sonundaki ses tekrarı olarak tanımlanabilecek olan kafiye, redifsiz manzumelerde mısra ya da beyit sonlarındaki, redifli manzumelerde de rediften hemen önceki ses ya da seslerin tekrarından doğan ahenktir. Kafiyenin kullanım sıklığını ya da düzenini nazım biçimleri belirler.

Doğru Cevap: D

Soru 72

Tek bir sesin tekrarıyla meydana gelen kafiye aşağıdakilerden hangisidir?

mürekkeb kafiye

mücerred kafiye

mürdef kafiye

mukayyed kafiye

mü’esses kafiye

Açıklama:

Tek bir sesin tekrarıyla meydana gelen kafiyelere mücerred kafiye, birden fazla sesin tekrarıyla elde edilen kafiyelere de mürekkeb kafiye denir. Mürekkeb kafiyenin mürdef, mukayyed ve mü’esses olmak üzere üç türü vardır. Bu adlandırmada ridf, kayd, te’sîs ve dahîl adları verilen kafiye harfleri esas alınmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 73

Aşağıdakilerden hangisi kafiyede asıl kafiye harfi olan revîden önce bulunan harflerden biridir?

Nâ’ire

Mezîd

Ridf

Hurûc

Vasl

Açıklama:

Divan şiirinde ridf, kayd, te’sîs, dahîl, revî, vasl, hurûc, mezîd ve nâ’ire adları verilen dokuz kafiye harfi kullanılmıştır. Kafiyede bu harflerden dördü asıl kafiye harfi olan revîden önce, dördü de sonra bulunur. Ridf, kayd, te’sîs ve dahîl,revîden önceki kafiye harfleridir. Revîden sonra gelen harflere ise sırasıyla vasl, hurûc, mezîd ve nâ’ire denir.

Doğru Cevap: C

Soru 74

Birden fazla kafiyesi olan şiirlerin mısra sonundaki kafiyesine ................. denir.

Zû-kāfiyeteyn

Zü’l-kavâfî

Kāfiye-i asliyye

Kāfiye-i mülhaka

Tarsî’

Açıklama:

Bazı şiirlerde mısra sonundaki kafiye dışında, birbirine paralel olarak yapılmış iç kafiyeler de bulunur. İki kafiyeli şiirlere zû-kāfiyeteyn (=iki kafiyeli) denir. Bu iki kafiye hemen arka arkaya olabileceği gibi aralarında başka kelimeler de bulunabilir. Bu beyitte koyu harflerle dizilmiş olan iki kafiye arasına başka kelimeler de girmiştir. İkiden fazla kafiyesi olan şiire zü’l-kavâfî (=çok kafiyeli) adı verilmiştir. Birden fazla kafiyesi olan şiirlerin mısra sonundaki kafiyesine kāfiye-i asliyye (=asıl kafiye), diğer kafiyelerine ise kāfiye-i mülhaka (=ek kafiye) denir. Tarsî’ ise mısra sonlarındaki kafiyelerden önce, iki mısrada paralel olarak yer alan aynı vezindeki kelimelerin birbiriyle kafiyeli olmasıdır. Bir söz sanatı olarak da kabul edilen tarsî’ nesirde de yapılır. Tarsî’ yapılan beyit ya da cümlelere murassa’denir. Murassa beyitler aynı zamanda zü’l-kavâfî beyitlerdir; ancak tarsî’de kelimelerin aynı vezinde olması şartı bulunduğundan her zü’l-kavâfî beyit murassa’ değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 75

"...derd” ve “...dürd” ile “...gül” ve “...gil” Yukarıda örneklendirilen kafiye kusuru aşağıdakilerden hangisidir?

Kafiyede ridfin (reviden önceki uzun ünlülerin) farklı olması

Revinin farklı olması

Revî harfinin bir yerde harekeli, bir yerde sakin olması

Şiir aynı kafiyenin tekrarlanması

Kafiyede kısa ünlülerin farklı olması

Açıklama:

Kafiyede kısa ünlülerin farklı olmasıdır: “...derd” ve “...dürd” ile “...gül” ve “...gil”de olduğu gibi.

Doğru Cevap: E

Soru 76

Sakın nâ-dâna izhâr eyleme esrârı ey dânâ
Sükût it nezd-i câhilde hamûş ol sen kitâb-âsâ
Yukarıdaki beyitteki kafiyenin türü aşağıdakilerden hangisidir?

Kafiye-i mürdefe

Kafiye-i ma’mûle

Kafiye-i mü’essese

Kafiye-i mürdefe

Kafiye-i gayr-i ma’mûle

Açıklama:

Kāfiye-i mü’essese (=mü’esses kafiye): Revîden önce dahîl ondan önce de te’sîs bulunan kafiyelerdir: “...kerâmet” ve “...işâret”te olduğu gibi.
Örnek beyitlerdeki te’sîs, dahîl, dahîlin harekesi ve revîler koyu harflerle gösterilmiştir.
Sakın nâ-dâna izhâr eyleme esrârı ey dânâ
Sükût it nezd-i câhilde hamûş ol sen kitâb-âsâ

Doğru Cevap: C

Soru 77

Kafiyeyi meydana getiren asıl harftir. Divan şiirinde bir manzumenin kafiyeli (=mukaffâ) kabul edilebilmesi için ............nin manzumenin nazım şeklinin belirlediği sıklıkta mısra sonlarında tekrarlanmış olması gerekir.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisinin gelmesi gerekmektedir?

Revî

Te’sîs

Dahîl

Ridf

Kayd

Açıklama:

Revî: Kafiyeyi meydana getiren asıl harftir. Divan şiirinde bir manzumenin kafiyeli (=mukaffâ) kabul edilebilmesi için revînin manzumenin nazım şeklinin belirlediği sıklıkta mısra sonlarında tekrarlanmış olması gerekir: “...şöhret” ve “...sûret” ile “...istiğnâ” ve “...bâlâ”da olduğu gibi. Bu sözcükler kafiye olarak kullanıldıklarında “t”ler ile “â”lar revî olur.

Doğru Cevap: A

Soru 78

"Yârin dudağından getirilmiş/Bir katre alevdir bu karanfil" beytinin vezni aşağıdakilerden hangisidir?

müstef’ilün müstef’ilün

mefâ’îlün mefâ’îlün fe’ûlün

mefâ’îlün mefâ’îlün

mef’ûlü mefâ’ilün fe’ûlün

mef’ûlü mefâ’îlü fe’ûlün

Açıklama:

9. mef’ûlü mefâ’îlü fe’ûlün
Yârin dudağından getirilmiş
Bir katre alevdir bu karanfil
Ahmed Haşim

Doğru Cevap: E

Eski Türk Edebiyatına Giriş: Biçim ve Ölçü - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Ünite 2

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler