Çağdaş Türk Yazı Dilleri II - Türk Dili ve Edebiyatı

Ünite 1

Soru 1

Çin kaynaklarında Uygur adı nasıl geçmektedir?

Hi-hu

Huiho

Hoi-ho

Wi-ho

Wi-wu

Açıklama:

Çin kaynaklarında Uygur adı; Hui-hu, Huiho, Hoei-ho, Wei-ho, Wei-wu gibi şekillerde geçer.

Doğru Cevap: B

Soru 2

Bilge Kağan yazıtlarında aşağıdaki isimlerden hangisi geçmektedir?

Uygur

Uygar

Göktürk

Güneş

Açıklama:

Uygur adı ilk olarak Bilge Kağan yazıtında, Uygur ilteberinin adı vasıtasıyla geçmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Ebulgâzi Bahâdır Han'a göre Uygur adı kim tarafından verilmiştir?

Kaşgarlı Mahmut

Bilge Kağan

Atilla

Oğuz Kağan

Kültigin

Açıklama:

Ebulgâzi Bahâdır Han, Şecere-i Türk’te Uygur adının, bunlara, Oğuz Kağan tarafından verildiğini ve kelimenin “itaat edici” anlamında olup, “uy-” kökünden geldiğini belirtmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 4

Radloff'a göre uygur kelimesi hangi anlama gelmektedir?

Yapışır, uyar

Muhtaç olmayan

Avcılığı iyi bilenler

Avcı

Birleşenler

Açıklama:

Radloff, Kutadgu Bilig için yazdığı ön sözde, bir rivayete dayanarak, Uygur kelimesinin “birleşenler”, “işbirliği yapanlar” anlamını taşıdığını söylemektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi Uygurlarda millî edebiyat yer alan eserlerden biri değildir?

Emir Ali

Nazugum Destanı

Zafername

Tarih-i Kaşgar

Ceng-name

Açıklama:

Bu eserler Uygurlarda millî edebiyatın başlangıcını teşkil etmiştir. Arzu Muhammed’in “Emir Ali”si, Umudî’nin “Ceng-name”si, Muhammed Alem’in “Tarih-i Kaşgar”ı, Molla Şakir’in “Zafername”si ve Musa Sayrami’nin “Tarih-i Hamidî”si bu eserlerden başlıcalarıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi Abdurrahim Ötkür'ün eserlerinden birisidir?

Oyangan Zemin

Sultan Satuk Buğra Han

Teñritag Bürkütü

Eslime

Amannisahan

Açıklama:

Uygur Türk Edebiyatında hikaye, roman, tiyatro gibi mensur nitelikte eserler de verilmiştir. Aynı zamanda şair olan Abdurrahim Ötkür, “İz” ve “Oyangan Zemin” (Uyanan Toprak) adlı romanı kaleme almış ve Kutadgu Bilig’i manzum olarak Yeni Uygur Türkçesi’ne aktarmıştır. Seyfettin Azizî’nin “Sultan Satuk Buğra Han”, “Teñritag Bürkütü” (Tanrıdağ Kartalı) ve “Eslime” (Hatıralar) adlı romanları ile Amannisahan adlı tiyatro eseri türlerinin başarılı örnekleridir.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Aşağıdaki seçeneklerde verilen kelimelerden hangisi büyük ünlü uyumuna uymaktadır?

Keltürüş

Alaqıler

Béliqlarni

Balilar

Xenzuçe

Açıklama:

Uygur Türkçesinde büyük ünlü uyumu bazı istisnai durumlar dışında korunmuştur:
menmençi (bencil), keltürüş (getiriş), ümidlik (ümitli), yerge (yere), kütimiz (bekleyeceğiz), alğan (alan). Alıntı kelimelerde bu uyum pek sağlam değildir: alaqıler (alakalar), tekebburluk (kibar), alimlar, klassiklik (klasiklik), layaqetlik (liyakatli), bankida (bankada). Uygur Türkçesinde büyük ünlü uyumunu bozan en önemli özellik ı ve i için tek harf kullanılmasıdır: béliqlarni (balıkları), qolida (kolunda), qattiqliq (katılık), añlimiğan (anlamamış), qılğanni (yapanı), balilar (çocuklar). Uygur Türkçesinde bazı eklerin tek tip olması da büyük ünlü uyumunu bozar: Uyğurçe (Uygurca), Xenzuçe (Çince), közüñlar (gözünüz), kelseñlar (gelseniz). Bu nedenle doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Türkiye Türkçesi göz önüne alınarak değerlendirildiğinde Uygur Türkçesinde ünsüzlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Türkiye Türkçesinde m ile başlayan bazı kelimelerin başındaki ses, Uygur Türkçesinde b’dir.

Türkiye Türkçesinde kelime başındaki bazı p’ler Uygur Türkçesinde b'dir.

Türkiye Türkçesinde iç sesteki v ünsüzü, Uygur Türkçesinde b'dir.

Uygur Türkçesine Arapça ve Farsçadan girmiş kelimelerdeki p ünsüzü f’ye dönüşmüştür.

Türkiye Türkçesinde g ile başlayan Türkçe asıllı kelimeler, Uygur Türkçesinde k ile
başlar.

Açıklama:

Türkiye Türkçesi göz önüne alınarak değerlendirildiğinde Uygur Türkçesindeki ünsüzlerde şu farklılıklar görülür:
1. Türkiye Türkçesinde b ile başlayan bazı kelimelerin başındaki ses, Uygur Türkçesinde m’dir: men (ben), miñ (bin), meyrem (bayram), meñiz (beniz), monçaq
(boncuk), muz (buz), meñgü (bengü, ebedi).
2. Türkiye Türkçesinde kelime başındaki bazı b’ler Uygur Türkçesinde p’dir: paqa
(bağa, kurbağa), putaq (budak), piçaq (bıçak), pük- (bük-), pütün (bütün), palta
(balta). Bugün Türkiye Türkçesinde v’ye dönen Eski Türkçede kelime başı bazı b’ler
ise korunmuştur: bar, bar-, ber-.
3. Türkiye Türkçesinde iç sesteki b ünsüzü, Uygur Türkçesinde v’dir: çivik (çubuk),
çiviş (çebiş), sevir (sabır), elvette (elbette), etivar (itibar).
Eski Türkçede kelime içi ve kelime sonunda bulunan bazı b’ler Uygur Türkçesinde
y olmuştur: eb>öy (ev), seb->söy- (sev-), sebin>süyün-(sevin-).
4. Uygur Türkçesine Arapça ve Farsçadan girmiş kelimelerdeki f ünsüzü p’ye dönüşmüştür: pelsepe (felsefe), epsus (efsus), terep (taraf), peqet (fakat), pil (fil), perq
(fark).
5. Türkiye Türkçesinde d ile başlayan Türkçe asıllı kelimeler, Uygur Türkçesinde t ile
başlar: tağ (dağ), til (dil), toqquz (dokuz), tur- (dur-).
6. Türkiye Türkçesinde Türkçe asıllı kelimelerde bulunan c sesi, Uygur Türkçesinde
ç’dir: sekkizinçi (sekizinci), aççiq (acı), keçe (gece), keçik- (gecik-).
7. Türkiye Türkçesinde g ile başlayan Türkçe asıllı kelimeler, Uygur Türkçesinde k ile
başlar: kel- (gel-), kör- (gör-), köz (göz), kérek (gerek).
8. Kelime başındaki t’den sonra “iş, üş” sesleri gelirse t, ç’ye döner: tiş - çiş (diş), tüş -çüş (düş, öğle), tişi - çişi (dişi), tüş - çüş- (düş-), tüşen-çüşen- (düşün-, anla-).
9. İlk hecenin başındaki s’ler, hece sonunda ç bulunduğu zaman çoğunlukla ç’ye döner: çaç (saç), çaçmaq (saçmak), çaşqan (sıçan).
10. Kelime başında veya kelime ortasındaki bazı q ünsüzleri x’ya döner: xoşna (komşu), toxmaq (tokmak), toxta- (dur-), mexset (maksat).
11. Uygur Türkçesinde y ile başlayan kelimelerin j ile başlayan şekilleri de vardır. Bu
iki şekil, özellikle ilk hecesi dar ünlülü kelimelerde görülür: jil-yil (yıl), jurt-yurt
(yurt), jigit-yigit, jigirme-yigirme (yirmi), jürek-yürek, jitim-yitim (yetim)

Doğru Cevap: E

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi teklik 2.şahıs bir kelimedir?

quliğimiz

quliği

quliğiñ

quliğiñlar

quliğim

Açıklama:

Teklik (Şahıslara göre çekimler)
1. kişi +(i, u, ü) m +(ı, i) miz
2. kişi +(i, u, ü) ñ +(ı, i) ñlar
3. kişi +i, +si +i, +si

Doğru Cevap: C

Soru 10

"bala bilen" de Uygur Türkçesindeki hangi edat kullanılmıştır?

Aitlik hali

Vasıta hali

Eşitlik hali

Bulunma hali

Yükleme hali

Açıklama:

Uygur Türkçesinde vasıta hâli “bilen” (ile) edatıyla yapılır: bala bilen (çocuk ile), palta bilen (baltayla), qol bilen (elle), Ehmet bilen (Ahmet ile), tapança bilen (tabancayla), küç bilen (güç ile).

Doğru Cevap: B

Soru 11

Uygur adı ilk olarak nerede geçmektedir?

Şecere-i Türk’te

Gılgamış destanı

Orhun kitabelerinde

Bilge Kağan yazıtında

Dîvânü Lügâti’t-Türk’te

Açıklama:

Uygur adı ilk olarak Bilge Kağan yazıtında, Uygur ilteberinin adı vasıtasıyla geçmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 12

Kırgızların saldırısından sonra Uygurlar kitleler halinde Güney’e ve Batı’ya göç ederek yurtlarını terk ederler. Bu dönemde en büyük grubun kurduğu devlet hangisidir?

Ötüken Uygur Devleti

Hoço-Uygur Devleti

Göktürk Devleti

Karluklar

Hun Devleti

Açıklama:

Uygurlar kitleler halinde Güney’e ve Batı’ya göç ederek yurtlarını terk ederler. Bir kısmı Çinlilere, bir kısmı Karluklara karışır. Diğer bir kısmı da Çin’in Kansu eyaletine yerleşir. En büyük grup ise Tarım Havzası’na yerleşerek burada Hoço-Uygur Devletini kurarlar.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Sözlü Uygur Edebiyatı’ndaki destanlardan en ünlüsü hangisidir?

“Garibler Hekeyâtı”

‘Nazugum Destanı'

“Tarih-i Kaşgar”

“Zafername”

“Tarih-i Hamidî”

Açıklama:

Sözlü Uygur Edebiyatı’ndaki destanlardan en ünlüsü 1827 mücadelesine katılan Nazugum adlı Uygur kadınının başına gelenleri ve Çin zulmüne karşı direnişini anlatan ‘Nazugum Destanı’dır.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Doğu Türkistan ile ilgili hangisi doğru değildir?

Bölge kendi içerisinde dört özerk eyalete bölünmüştür.

Doğu Türkistan’a “Çin Türkistanı” da denilmektedir.

Doğu Türkistan’ın bugünki idari yapısı 1955’te belirlenmiştir

Doğu Türkistan’ın en önemli şehirleri Urumçi, Altay, Aksu, Hoten, Kaşgar
ve Kumul’dur.

Bölgedeki idareye Sincan-Uygur Özerk Bölgesi adı verilmiştir.

Açıklama:

Doğu Türkistan’ın bugünki idari yapısı 1955’te belirlenmiş ve bölgedeki idareye
Sincan-Uygur Özerk Bölgesi adı verilmiştir. Bu bölge kendi içerisinde beş özerk eyalete bölünmüştür. Doğu Türkistan’ın en önemli şehirleri Urumçi, Altay, Aksu, Hoten, Kaşgar ve Kumul’dur.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Uygur Türkçesi ile ilgili hangisi doğru değildir?

Uygur Türkçesinde toplam sekiz ünlü bulunmaktadır.

e sesi, Türkiye Türkçesindeki e ile aynıdır.

é (kapalı e) ile gösterilen ikinci e Türkiye Türkçesindeki e’den daha kapalı ve dardır.

Bütün ı’lar i’leşmiş olduğundan, alfabede ı ve i harfleri tek bir işaretle gösterilir.

Uygur alfabesinde ı sesini gösteren bir harf yoktur.

Açıklama:

e sesi, Türkiye Türkçesindeki e’den daha açık ve geniş söylenir.

Doğru Cevap: B

Soru 16

Uygur Türkçesinde büyük ünlü uyumunu bozan en önemli özellik nedir?

ı ve i için tek harf kullanılmasıdır.

Uygur Türkçesinde bazı eklerin tek tip olması

Alıntı kelimeler

açık e'nin varlığı

kapalı e'nin varlığı

Açıklama:

Uygur Türkçesinde büyük ünlü uyumunu bozan en önemli özellik ı ve i için tek harf kullanılmasıdır: béliqlarni (balıkları), qolida (kolunda), qattiqliq (katılık), añlimiğan (anlamamış), qılğanni (yapanı), balilar (çocuklar).

Doğru Cevap: A

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi Uygur Türkçesine has olan ve onu diğer Türk lehçelerinden ayıran en belirgin ses olaylarından değildir?

Birden fazla heceli kelimelerin son hecesinde bulunan a ve e sesleri, açık-orta hecede kaldıkları zaman i olur.

Kapalı tek heceli kelimelerdeki a ve e ünlüleri, kelime ek aldığında açık hecede
kalırsa é’ye döner.

Birden fazla heceli kelimelerin ilk hecesi açık ve ikinci hecesinde i ünlüsü varsa, ilk hece ünlüsü daralarak é olur.

Arapça alıntı kelimelerde açık ve orta hecede bulunan a ve e ünlüleri daralarak i olur.

Türkiye Türkçesinde b ile başlayan bazı kelimelerin başındaki ses, Uygur Türkçesinde m’dir.

Açıklama:

Uygur Türkçesine has olan ve onu diğer Türk lehçelerinden ayıran en belirgin ses olayları ünlülerle ilgilidir.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisinin çekimi zaman bakımından farklıdır?

qilivatidiken

yézivatidiken

qilidiken

qilivatidikenmiz

yézivatidikenmiz

Açıklama:

A,B,D ve E şimdiki zamanın rivayeti ancak C şıkkı gelecek zamanın rivayeti.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi isimden fiil yapan eklerden değildir?

-a

-ar

-ay

-an

-al

Açıklama:

Yapım Ekleri
1. İsimden İsim Yapan Ekler
+Añ: İsim ve sıfat türetir. İşlek değildir: boşañ (beceriksiz), tozañ (toz, toz yağmuru), bezeñ (anlayışsız)

Doğru Cevap: D

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi türemiş bir kelimedir?

işleptu

orunduq

küttuq

yazğini bar

kelmektisen

Açıklama:

+duq: Alet isimleri yapar. İşlek değildir: orunduq (sandalye).

Doğru Cevap: B

Soru 21

Radloff ve Dr. Rıza Nur'un görüşlerini benimseyen Dr. Sultan Mahmut Kaşgarlı’ya göre Uygur adının anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Birleşen, birleşici, uyuşan

İtaat edici, uyuşan

Orman halkı, birleşen

Akraba, müttefik, birleşici

Takip edici, hızlı

Açıklama:

Prof. Dr. Sultan
Mahmut Kaşgarlı, Radloff ve Dr. Rıza Nur’un görüşlerini benimseyerek, kelimenin “birleşen, birleşici, uyuşan” anlamlarına geldiğini söylemektedir.Bu sebeple cevap A seçeneğidir. (sf: 3 , 3. paragraf)

Doğru Cevap: A

Soru 22

Ötüken Uygur Devleti kimlerin saldırısı sonucu yıkılmıştır?

Karluklar

Kazanlar

Kırgızlar

Göktürkler

Çinliler

Açıklama:

Ötüken Uygur Devleti, 840 yılında Kırgızların saldırısıyla son bulmuştur. Bu sebeple cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Uygur Türkçesinin ağızların biri olan Lopnor ağzı, kimler tarafından konuşulmaktadır?

Hotenler

Kara Koşunlular

Sovyetler

Kazaklar

Göktürkler

Açıklama:

Uygur Türkçesinin ağızların biri olan Lopnor ağzı, tarım nehrinin etrafında yaşayan ve Lopnor ahalisinin çoğunluğunu oluşturan “Kara Koşunlular” tarafından konuşulmaktadır. Bu sebeple cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 24

18 hikayeden oluşan Mühebbet Destanları eserinin sahibi ve Uygur edebiyatının en ünlü şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Turdı Garibî

Noruzahun Ziyayî

Abdürrahim Nizari

Mir Hasan Saburi

Seyid Muhammed Kaşî

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 25

Aşağıdaki eser-yazar eşleştirmelerinden hangisi yanlış verilmiştir?

Emir Ali - Arzu Muhammed

Ceng-name - Umudî

Tarih-i Kaşgar- Muhammed Alem

Zafername - Molla Şakir

Tarih-i Hamidî - Sadır Pehlivan

Açıklama:

Uygur Türkleri istilacı Çinlilere karşı verdikleri bağımsızlık mücadelesini uzun uzun anlatan tarih eserleri yazmışlarlardır. Arzu Muhammed’in “Emir Ali”si, Umudî’nin “Ceng-name”si, Muhammed Alem’in “Tarih-i Kaşgar”ı, Molla Şakir’in “Zafername”si ve Musa Sayrami’nin “Tarih-i Hamidî”si bu eserlerden başlıcalarıdır. Bu sebeple cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 26

Doğu Türkistan'ın yeri hakkında aşağıdaki verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Doğusunda Çin yer alır.

Güneyinde Pakistan yer alır.

Batısında Hindistan yer alır.

Güneybatısında Afganistan yer alır.

Kuzeydoğusunda Moğolistan yer alır.

Açıklama:

Doğu Türkistan, kuzeybatıdan Batı Türkistan, kuzeydoğudan Moğolistan Halk Cumhuriyeti, güneybatıdan Afganistan, güneyden Pakistan, Hindistan ve Tibet, doğudan da Çin ile çevrilidir. Bu sebeple cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi Doğu Türkistan'ın en önemli şehirlerinden biridir?

Altay

Kazan

Taraz

Tibet

Kırım

Açıklama:

Doğu Türkistan’ın en önemli şehirleri Urumçi, Altay, Aksu, Hoten, Kaşgar
ve Kumul’dur. Bu sebeple cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 28

“U qoyni taqqa………..örlütüp ketti.” cümlesinde boş bırakılan yere hangi son çekim edatı getirilmelidir?

qarap

qatarliq

kebi

üçün

tartip

Açıklama:

Bu soruda son çekim edatlarından yönelme halinden sonra kullanılanlardan örnek vardır. "U qoyni taqqa qarap örlütüp ketti." cümlesinin anlamı "O koyunları dağa doğru çıkartıp gitti" dir. Bu sebeple cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 29

“tuyuvatattim” kelimesinde hangi birleşik çekim bulunmaktadır?

Öğrenilen geçmiş zamanın rivayeti

Şimdiki zamanın hikayesi

Gelecek zamanın rivayeti

İstek Kipinin hikayesi

Gelecek zamanın şartı

Açıklama:

"tuyuvatattim" kelimesinin anlamı "duyuyordum". Burada şimdiki zamanın hikayesi söz konusudur. Bu sebeple cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 30

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde denkleştirme bağlacı bulunmaktadır?

Beş oğul yana bir qiz maşinidin çüşti.

Melum iqtidarğa igemu yaki ige emesmu?

Göşmu göş, öpkimu göş.

Ol bedroyi oğrini men hem bir körürmen - dedi.

Gulnar bilen Gülşen bir mektepte oquydu.

Açıklama:

Denkleştirme bağlacı; birbirine denk olan, birbirinin yerini tutabilecek olan iki unsuru birbirine bağlayan, birbiriyle karşılaştıran bağlaçlardır. "Melum iqtidarğa igemu yaki ige emesmu?" cümlesinin anlamı "Malum iktidara sahip mi veya değil mi?." dir. Yaki kelimesi bir denkleştirme bağlacıdır. Bu sebeple cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 31

Uygur adı Tibetçe nasıl transkribe edilmiştir?

Hui-hu

Hui-ho

Ho-yo-hor

Hoei-ho

Wei-ho

Açıklama:

Ayrıca, 1283 numaralı Pelliot yazmaları içerisinde, 787-843 yılları arasında, Tibet’e giden beş Uygur elçisinin raporları münasebetiyle, Uygur adı Tibetçe Ho-yo-hor şeklinde transkribe edilmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 32

Uygur Türkleri bugün hangi ülkeye bağlı olarak yasamaktadır?

Çin

İngiltere

Türkiye

Almanya

Rusya

Açıklama:

Bugün Doğu Türkistan’da Çin’e bağlı olarak yaşayan Uygur Türkleri siyasi baskı, ekonomik sömürü, kültürel eritme, ekolojik tahribat ve ırki aşağılamaya maruz kalmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi Uygurlarda millî edebiyatın başlangıcını teşkil eden eserlerdendir?

Emir Ali

Mühebbet Destanları

Nazugum Destanı

Niyaz Kız

Derme Çatmalar

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 34

Kutadgu Bilig’i manzum olarak Yeni Uygur Türkçesi’ne aktaran yazar kimdir?

Abdulhalik Uygur

Abdurrahim Ötkür

Lütfullah Muttalip

Seyfettin Azizî

Zordun Sabir’

Açıklama:

Aynı zamanda şair olan Abdurrahim Ötkür, “İz” ve “Oyangan Zemin” (Uyanan Toprak) adlı romanı kaleme almış ve Kutadgu Bilig’i manzum olarak Yeni Uygur
Türkçesi’ne aktarmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 35

Doğu Türkistan'da Uygur Türkleri nüfusun yüzde kaçını oluşturmaktadır?

Açıklama:

Doğu Türkistandaki etnik olarak nüfusun çoğunluğunu Çinliler oluşturmaktadır.
Çinliler nüfusun % 46.2’sini oluştururken Uygur Türklerinin oranı % 45.5’tir.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Çin'de petrol, volfram, altın, kömür, uranyum gibi hammaddelerin yüzde kaçı Doğu Türkistan'da bulunmaktadır?

Açıklama:

Doğu Türkistan petrol, volfram, altın, kömür, uranyum gibi ham maddeler ve sayısız
yeraltı ve yerüstü zenginliklerine sahip bir ülkedir. Çindeki bu kaynakların % 85’i Doğu
Türkistan’da bulunmaktadır

Doğru Cevap: E

Soru 37

Uygur Türkçesi'nde kaç ünsüz vardır?

Açıklama:

Uygur Türkçesinde 24 ünsüz vardır. Bu ünsüzler şunlardır: b, c, ç, d, f, g, ğ, h, x, j, k, q, l,m, n, ñ, p, r, s, ş, t, v, y, z.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Uygur Türkçesi'nde ilgi hâli eki nedir?

+qa

+ni

+niñ

+din

+çe

Açıklama:

İlgi hâli eki +niñ’dir. Bu ek Uygur Türkçesinde tek şekillidir. Uygur Türkçesinde ilgi
hâli eki, ünsüzle biten kelimelere de +niñ biçiminde getirilmektedir: atniñ (atın), baliniñ
(çocuğun), alminiñ (elmanın), qolniñ (elin), öyniñ (evin), üzümniñ (üzümün).

Doğru Cevap: C

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi isimden isim yapan eklerdendir?

+liq/+lik; +luq/+lük

+ğa-; +qa-/+ke

+qir-/+kir-; +qur-/+kür-

-(i)ndi/(U)ndi

-ğan;-gen/-qan;-ken

Açıklama:

+liq/+lik; +luq/+lük: Bir yere, nesneye mensubiyet, aitlik için, o nesnenin varlığını,
çokluğunu bildiren isimler türetir: suluq (sulu), Qeşqerlik (Kaşgarlı), tuzluq (tuzlu), derexlik (ağaçlık), atliq (atlı), yamğurluq (yağmurluk), yaxşiliq (iyilik).

Doğru Cevap: A

Soru 40

"Bügün néme ders bar? " cümlesinde hangi sıfat türüne örnek vardır ?

niteleme sıfatı

kesir sayı sıfatı

belirtme sıfatı

soru sıfatı

sayı sıfatı

Açıklama:

4. Soru Sıfatları
Nesneleri soru yoluyla belirten sıfatlardır. Uygur Türkçesindeki belli başlı soru sıfatları şunlardır: qaysı (hangi), qançe (kaç), qandaq (nasıl), néççe (ne kadar, kaç), néme (ne,
hangi), nediki (neredeki).
Siz qaysi mektepte oquysiz? (Siz hangi okulda okuyorsunuz?).
Bügün néme ders bar? (Bugün hangi ders var?).

Doğru Cevap: D

Soru 41

Uygur adı ilk olarak aşağıdaki kaynaklardan hangisinde geçmektedir?

Bilge Kağan yazıtı

Karabalgasun yazıtı

Şine Usu yazıtı

Tez II yazıtı

Şivet-Ulan yazıtları

Açıklama:

Bilge Kağan yazıtı

Doğru Cevap: A

Soru 42

Ebulgâzi Bahâdır Han, Uygur adının hangi anlamda olduğunu belirtmiştir?

birleşenler

itaat edici

işbirliği yapanlar

şahin gibi hızlı hücum eden

uyuşan

Açıklama:

itaat edici

Doğru Cevap: B

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi Uygur Türklerinin yaşadığı bölgelerden biri değildir?

Kazakistan

Kırgızistan

Ermenistan

Özbekistan

Pakistan

Açıklama:

Ermenistan

Doğru Cevap: C

Soru 44

Uygurlar Ötüken Uygur Devleti’ni kaç yılında kurmuşlardır?

631

647

732

745

764

Açıklama:

745

Doğru Cevap: D

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi X-XV. yüzyıllar arasında Uygur Edebiyatında verilen eserlerden biridir?

Nazugum Destanı

Garibler Hekeyâtı

Mühebbet Destanları

Zafername

Altun Yaruk

Açıklama:

Altun Yaruk

Doğru Cevap: E

Soru 46

XIX. yüzyılda yaşayan ve Leyla vü Mecnûn, Vâmık u Azra, Rabia ve Saidin gibi on sekiz hikâyeden oluşan “Mühebbet Destanları”nı kaleme alan, Uygur Edebiyatı’nın en ünlü şairi aşağıdakilerden handisidir?

Abdürrahim Nizari

Mir Hasan Saburi

Seyid Muhammed Kaşî

Turdı Garibi

Molla Şakir

Açıklama:

Abdürrahim Nizari

Doğru Cevap: A

Soru 47

XX. yüzyıl Uygur Edebiyatı daha çok tarih yazıcılığı şeklinde ortaya çıkar. Uygur
Türkleri istilacı Çinlilere karşı verdikleri bağımsızlık mücadelesini uzun uzun anlatan tarih eserleri yazmışlardır. Bir kısmı basılı, bir kısmı da el yazması halinde olan bu kitaplar yoluyla millî bilinci canlı tutmaya çalışmışlardır. Bu eserler Uygurlarda millî edebiyatın başlangıcını teşkil etmiştir. Aşağıdakilerden hangisi bu dönemde Molla Şakir’in yazdığı eserdir?

Emir Ali

Zafername

Ceng-name

Tarih-i Kaşgar

Tarih-i Hamidî

Açıklama:

Zafername

Doğru Cevap: B

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi Uygur Türklerinin yaşadığı topraklardan biri değildir?

Doğu Türkistan

Afganistan

Tunus

Batı Türkistan

Hindistan

Açıklama:

Tunus

Doğru Cevap: C

Soru 49

Uygur Türkçesine ait aşağıdaki kelimelerden hangisinde küçük ünlü uyumu vardır?

kserokopiya

samolyot

telefon

qoydum

polkovnik

Açıklama:

qoydum

Doğru Cevap: D

Soru 50

Uygur Türkçesinde birden fazla heceli kelimelerin son hecesinde bulunan a ve e sesleri, açık-orta hecede kaldıkları zaman i olur. Aşağıdakilerden hangisi bu duruma örnektir?

bérip

béşim

béliq

memliket

baliliri

Açıklama:

baliliri

Doğru Cevap: E

Soru 51

Uygur adı ilk kez hangi yazıtta geçmiştir?

Şivet-Ulan

Bilge Kağan

Karabalgasun

Tez II

Suci

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 52

1870 yılında Doğu Türkistan’ın özgürlük savaşçısı Yakup Bey tarafından Doğu Türkistan’da kurulan bağımsız Uygur devleti hangi yılda yıkılmıştır?

1737

1759

1845

1877

1919

Açıklama:

Çeşitli siyasal olaylar sonunda XV-XVI. yüzyıllarda bölgenin bir bölümü Moğollar, bir bölümü Çinlilerce yönetilir. 1759’da Doğu Türkistan Çin’in saldırısına uğrar. XVII. yüzyıl sonunda bölgenin denetimi Çinlilerin eline geçer. Bu tarihten sonra 100 yıllık dönem içinde yüzlerce kez Çinlilere isyan edilir ama hepsi de kanlı bir şekilde bastırılır. 1870 yılında Doğu Türkistan’ın özgürlük savaşçısı Yakup Bey, başkent Kaşgar olmak üzere Doğu Türkistan’da bağımsız bir devlet kurar. 7 yıl bağımsız olarak yaşayan bu devlet 1877 yılında Çin ve Rusya’nın anlaşmasıyla ortadan kaldırılır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi tarih boyunca Uygur Türklerinin en çok kullandığı alfabedir?

Çin

Latin

Arap

Kiril

Arami

Açıklama:

XX. yüzyılın ilk çeyreğine kadar Arap alfabesini kullanan Uygur Türkleri, bu tarihten sonra siyasi nedenlerden dolayı farklı alfabeler kullanmışlardır. 1925-1930 yılları arasında değiştirilmiş Arap alfabesini kullanan eski Sovyetler Birliğinde yaşayan Uygur Türkleri 1930-1947 yılları arasında Latin alfabesini kullanmışlardır. 1947 yılından sonra ise Kiril alfabesini kullanmaya başlamışlardır. Doğu Türkistan’da yaşayan Uygur Türkleri ise 1970’li yıllara kadar Arap alfabesini kullanmışlardır. 1954-1978 yılları arasında kısmi bir Latin alfabesi kullanılmışsa da, bu uygulama 1978’de kaldırılmıştır. Doğu Türkistan’da bugün bazı ilaveler yapılan ve fonetik ayrıntılara inilmiş Arap alfabesi kullanılmaktadır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 54

Uygur edebiyatının en önemli şairi kimdir?

Mir Hasan Saburi

Molla Şakir

Muhammed Sadık Kaşgarî

Abdürrahim Nizari

Seyid Muhammed Kaşî

Açıklama:

Uygur Türklerinin son yüzyıllardaki tarihi Çinlilere karşı yoğun mücadelelerle doludur. XIX. yüzyılın başlarında yaşanan Çin istilası ve bu istilalara karşı yapılan direnişler, halk muhayyilesinde derin izler bırakmış ve Sözlü Uygur Edebiyatı’na büyük destanlar kazandırmıştır. Bunlardan en ünlüsü 1827 mücadelesine katılan Nazugum adlı Uygur kadınının başına gelenleri ve Çin zulmüne karşı direnişini anlatan ‘Nazugum Destanı’dır. XIX. yüzyılın diğer önemli bir eseri, 30 bin mısradan fazla olan “Garibler Hekeyâtı” adlı eserdir. Bu el yazma eser birçok destan, gazel ve muhammeslerden oluşmaktadır. Bu eser 1841-1842 yıllarında kaleme alınmış olup içinde ünlü şair ve ediplerden Abdürrahim Nizarî, Turdı Garibî ve Noruzahun Ziyayî’nin eserleri bulunmaktadır. XIX. yüzyılda yaşayan ve Leyla vü Mecnûn, Vâmık u Azra, Rabia ve Saidin gibi on sekiz hikâyeden oluşan “Mühebbet Destanları” şairi Abdürrahim Nizari Uygur Edebiyatı’nın en ünlü şairidir. Aşk ve Hürriyet temalı gazeller yazan Mir Hasan Saburi, Şerh-i Şikeste Destanı’nı yazan Seyid Muhammed Kaşî, gazel ve destan şairi Turdı Garibi, Molla Şakir, Sadır Pehlivan, İsmail Bey Zinişan, Muhammed Sadık Kaşgarî, Kalender ve Gomnam bu dönemin ünlü yazar ve şairleridir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi Uygur Türklerinin Doğu Türkistan’dan başka yaşadığı yerlerden biri değildir?

Tacikistan

Pakistan

Türkiye

Rusya

Kazakistan

Açıklama:

Uygur Türklerinin toplam nüfusu 17-20 milyon arasında tahmin edilmektedir. Uygur Türkleri Doğu Türkistan’dan başka Batı Türkistan, Afganistan, Hindistan, Pakistan, Arabistan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkiye ve Rusya Federasyonu’nda yaşamaktadırlar. Doğu Türkistandaki etnik olarak nüfusun çoğunluğunu Çinliler oluşturmaktadır. Çinliler nüfusun % 46.2’sini oluştururken Uygur Türklerinin oranı % 45.5’tir. Geriye kalan % 9’luk oranı ise Kazak, Kırgız, Özbek, Tatar Türkleri ve Tacikler oluşturur. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye Türkçesi ve Uygur Türkçesindeki ünsüzlerde bulunan farklardan biri değildir?

Türkiye Türkçesinde iç sesteki b ünsüzü, Uygur Türkçesinde v’dir.

Türkiye Türkçesinde g ile başlayan Türkçe asıllı kelimeler, Uygur Türkçesinde k ile başlar.

Kelime başında veya kelime ortasındaki bazı q ünsüzleri x’ya döner.

İlk hecenin başındaki ve sonundaki s’ler, çoğunlukla ç’ye döner.

Açıklama:

Türkiye Türkçesi göz önüne alınarak değerlendirildiğinde Uygur Türkçesindeki ünsüzlerde şu farklılıklar görülür: 1. Türkiye Türkçesinde b ile başlayan bazı kelimelerin başındaki ses, Uygur Türkçesinde m’dir: men (ben). 2. Türkiye Türkçesinde kelime başındaki bazı b’ler Uygur Türkçesinde p’dir: paqa (bağa, kurbağa). 3. Türkiye Türkçesinde iç sesteki b ünsüzü, Uygur Türkçesinde v’dir: çivik (çubuk). 4. Uygur Türkçesine Arapça ve Farsçadan girmiş kelimelerdeki f ünsüzü p’ye dönüşmüştür: pelsepe (felsefe). 5. Türkiye Türkçesinde d ile başlayan Türkçe asıllı kelimeler, Uygur Türkçesinde t ile başlar: tağ (dağ). 6. Türkiye Türkçesinde Türkçe asıllı kelimelerde bulunan c sesi, Uygur Türkçesinde ç’dir: sekkizinçi (sekizinci). 7. Türkiye Türkçesinde g ile başlayan Türkçe asıllı kelimeler, Uygur Türkçesinde k ile başlar: kel- (gel-). 8. Kelime başındaki t’den sonra “iş, üş” sesleri gelirse t, ç’ye döner: tiş - çiş (diş). 9. İlk hecenin başındaki s’ler, hece sonunda ç bulunduğu zaman çoğunlukla ç’ye döner: çaç (saç). 10. Kelime başında veya kelime ortasındaki bazı q ünsüzleri x’ya döner: xoşna (komşu). 11. Uygur Türkçesinde y ile başlayan kelimelerin j ile başlayan şekilleri de vardır. Bu iki şekil, özellikle ilk hecesi dar ünlülü kelimelerde görülür: jil-yil (yıl). Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 57

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde eşitlik hal eki kullanılmıştır?

Baliğa

Küçimizçilik

Sinipta

Bizniñki

Alminiñ

Açıklama:

Eşitlik hâli eki +çe’dir. Ekin kalın ünlülü şekli yoktur: dostlarçe (dostlarca), insançe (insanca), yüzlerçe (yüzlerce), baturlarçe (yiğitçe), balilarçe (çocuklarca), şunçe (o kadar). Eşitlik hâli +çe ekinin +lik ekiyle genişletilmiş şekli olan +çilik ekiyle de karşılanmaktadır: dostçilik (dost kadar), işimizçilik (işimiz kadar), boyuñçilik (boyun kadar), küçimizçilik (gücümüz kadar). Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Yön isimleri bildiren isimler türeten ek aşağıdakilerden hangisidir?

+kine

+lap

+siman

+key

+siz

Açıklama:

+gey/+key: Yön isimleri bildiren isimler türetir. İşlek değildir: teriskey (kuzey), küngey (güney). Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 59

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde dönüşlülük zamiri vardır?

İlgiri

Barçe

Qançe

Özüm

Hemme

Açıklama:

Dönüşlülük zamiri “öz” (kendi) kelimesidir: özüm (kendim), özüñ/özeñ, özi, özimiz, özüñlar/özeñler, özliri. Mavunı özümge, mavunı aqamğa aldim. (Bunu kendime, bunu ağabeyime aldım). Oftiser öziniñ söletlik méñişini buzmay... (Asker kibirli yürüyüşünü bozmadan...) Özi bilen özi maxdiniken. (Kendi kendisine övünüyormuş). Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde art arda gelen unsurları, kelimeleri ve cümleleri birbirine bağlayan bağlaç örneği vardır?

Aqur köz yaşlirim bolup éritiş veyaki nil.

Ha u kelsun, ha men baray béribir oxşaş.

Gulnar bilen Gülşen bir mektepte oquydu.

Ketmekçi édim, biraq endi ketmeymen.

Bu qabiliyetliq adem, téxi ingilizçe bilidu.

Açıklama:

Sıralama Bağlaçları; Art arda gelen unsurları, kelimeleri, kelime gruplarını, cümleleri birbirine bağlayan bağlaçlardır: hem (ve, ile), ve, bilen (ile), yana/yene (ile, ve), u (ve). Gulnar bilen Gülşen bir mektepte oquydu. (Gülnar ile Gülşen aynı okulda okuyor). Yer méni baqti hem baqidu haman. (Yer bana baktı ve hâlâ bakıyor). Beş oğul yana bir qiz maşinidin çüşti. (Beş oğlan ve bir kız arabadan indi). Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 61

Uygur adı ilk kez aşağıdakilerin hangisinde geçmektedir?

Şivet-Ulan yazıtları

Pelliot yazmaları

Karabalgasun yazıtları

Bilge Kağan yazıtı

Dîvânü Lügâti’t-Türk

Açıklama:

Uygur adı ilk kez Bilge Kağan yazıtında Uygur ilteberinin adı aracılığıyla geçmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 62

Uygur Türkleri günümüzde en çok hangi ülkede yaşamaktadırlar?

Afganistan

Rusya

Çin Halk Cumhuriyeti

Özbekistan

Hindistan

Açıklama:

Uygur Türklerinin Tarihi
Uygur Türklerinin büyük çoğunluğu Çin Halk Cumhuriyeti’nin Sincan Uygur Özerk Bölgesinde yani Doğu Türkistan’da ( Sinkiang ) yaşarlar.

Doğru Cevap: C

Soru 63

Genelde Çin istilasını ve bu istilalara direnişi anlatan Sözlü Uygur Edebiyatı’nda bir Uygur kadınının başına gelenleri ve Çin zulmüne direnişini anlatan destanın adı aşağıdakilerden hangisidir?

Garibler Hekeyâtı

Oyangan Zemin

Cehalet Buliki

Nazugum

Yıllarga Cavap

Açıklama:

Uygur Edebiyatı
Nazugum

Doğru Cevap: D

Soru 64

‘’Mühebbet Destanları’’ adlı eserin şairi de olan ve Uygur Edebiyatı’nın en ünlü şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Lütfullah Muttalib

Abdülhalik Uygur

Muhammed Sadık Kaşgari

Turdı Garibi

Abdürrahim Nizari

Açıklama:

Uygur Edebiyatı
Abdürrahim Nizari

Doğru Cevap: E

Soru 65

Uygur Edebiyatinda sanatçı-eser eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Abdürrahim Ötkür - Tarim Boylır

Muhammed Alem - Tarih-i Kaşgar

Molla Şakir - Ceng-name

Abdülhaik Uygur - Zulumga Karşi

Turdi Samsak - Ahirettin Kelgenler

Açıklama:

Uygur Edebiyatı
Ceng-name Umudî’nin eseridir. Molla Şakir’in eserinin adı Zafername’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 66

Aşağıdaki kelimelerden hangisi Büyük Ünlü Uyumuna uymaktadır?

béliqlarni

keltürüş

layaqetlik

añlimiğan

qattiqliq

Açıklama:

Uygur Türkçesi Grameri - Ses Bilgisi - Ünlü Uyumları
Uygur Türkçesinde büyük ünlü uyumunu bozan en önemli özellik ı ve i için tek harf kullanılmasıdır. Alıntı kelimelerin de büyük çoğunluğu bu uyum dışındadır. Balıkları, getiriş, liyakatli, anlamamış, katılık. Keltürüş kelimesi uyar.

Doğru Cevap: B

Soru 67

Aşağıdaki kelimelerden hangisi bulunma halindedir?

derske

öyge

qol bilen

işqaptiki

almida

Açıklama:

Uygur Türkçesi Grameri - Şekil Bilgisi - İsim Hal Ekleri
derse (yönelme), eve ( yönelme ), elle ( vasıta ), dolaptaki ( aitlik ), elmada ( bulunma hali )

Doğru Cevap: E

Soru 68

Aşağıdaki fiil çekimlerinden hangisi gelecek zamanın 1. şahsının olumsuz biçimidir?

oqumayvatimen

qilmay

yézmisem kérek

kütmeymen

kelmekçi emessen

Açıklama:

Uygur Türkçesi Grameri - Fiil Çekim Ekleri
oqumayvatimen (okumuyorum) - şimdiki zamanın olumsuzu, qilmay (yapmayayım) - emir kipinin olumsuzu, yézmisem kérek (yazmamalıyım) - gereklilik kipinin olumsuzu, kütmeymen (beklemeyeceğim) - gelecek zamanın olumsuzu, kelmekçi emesmen (gelmek istemiyorum) - istek kipinin olumsuzu.

Doğru Cevap: D

Soru 69

Aşağıdaki kelimelerden hangisi fiilden isim yapan yapım eki almamıştır?

uyalçaq

çiraylıqqına

bolmiğur

tuqqan

qonaq

Açıklama:

Uygur Türkçesi Grameri - Yapım Ekleri
uyalçaq (utangaç) - fiilden isim, çiraylıqqına ( güzel çocuk) - isimden isim, bolmiğur (yaramaz) - fiilden isim, tuqqan (akraba) - fiilden isim, qonaq (misafir) - fiilden isim

Doğru Cevap: B

Soru 70

Aşağıdaki fiilimsilerden hangisi diğerlerinden farklıdır?

közümdin aqqan yaş

ul xalayiq bilmeste

gül degenge gül bolamdu

közümni açqınimda

uzun boldi körişmigili

Açıklama:

Uygur Türkçesi Grameri - Sıfat-fiiller, Zarf-fiiller -Üzerine
közümdin aqqan yaş (gözümden akan yaş) sıfat-fiil, ul xalayiq bilmeste (el âlem bilmeden) zarf-fiil, gül degenge gül bolamdu? (gül deyince gül olur mu?), zarf-fiil, közümni açqınimda (gözümü açtığımda) zarf-fiil, uzun boldi körişmigili çok oldu görüşmeyeli ) zarf-fiil.

Doğru Cevap: A

Soru 71

Uygur adı ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Uygur adı Çin kaynaklarında Ho-yo-hor şeklinde geçmektedir.

Uygur adı ilk olarak Bilge Kağan yazıtında geçmektedir.

Uygur adı ayrıca Karabalgasun, Şene Usu gibi Çin kaynaklarında da geçmektedir.

Uygur adı Tibet kaynaklarında Tibet’e giden beş Uygur elçisinin münasebetiyle Hui-ho şeklinde transkribe edilmiştir.

Ebulgâzi Bahâdır Han, Şecere-i Türk’te Uygur adının, bunlara, Zulkarneyn tarafından verildiğini belirtmiştir.

Açıklama:

Uygur adı ilk olarak Bilge Kağan yazıtında, Uygur ilteberinin adı vasıtasıyla geçmektedir. Bilge Kağan yazıtından başka, Uygur adına, Karabalgasun, Şine Usu, Tez II, Suci, İyme ve Şivet-Ulan yazıtlarında da rastlanmaktadır. Çin kaynaklarında Uygur adı; Hui-hu, Huiho, Hoei-ho, Wei-ho, Wei-wu gibi şekillerde geçer. Ayrıca, 1283 numaralı Pelliot yazmaları içerisinde, 787-843 yılları arasında, Tibet’e giden beş Uygur elçisinin raporları münasebetiyle, Uygur adı Tibetçe Ho-yo-hor şeklinde transkribe edilmiştir. Bütün bu değişik yazılışlar, Uygur adını karşılamaktadır. Kaynaklarda değişik şekillerde geçen Uygur adının anlamı ve kökeni hakkında çeşitli görüşler vardır. Kaşgarlı Mahmut’un Dîvânü Lügâti’t-Türk’te belirttiğine göre; Zulkarneyn Uygur iline yaklaştığında, kendisine karşı koyan Türklerin kıyafetlerini ve savaşçılıktaki ustalıklarını görünce şaşırmış ve onlara “înân hōz hōrend” (başkasına muhtaç olmadan yaşarlar, avcılığı iyi bilirler) demiştir. Kaşgarlı, “hōz hōrend” sözünün “hozhor”a, sonra da “Uygur”a dönüştüğünü kaydetmiştir. Ebulgâzi Bahâdır Han, Şecere-i Türk’te Uygur adının, bunlara, Oğuz Kağan tarafından verildiğini ve kelimenin “itaat edici” anlamında olup, “uy-” kökünden geldiğini belirtmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 72

Uygurlar, VI. yüzyılda JuanJuanlarla savaşarak güneyde kendilerine küçük bir devlet kurarlar.
Zayıflamaya başlayan Uygurlar, 745 tarihinde Göktürk Devleti’nin idaresine girerler.
840 yılında Göktürk Kağanlığı’nı yıkarak Ötüken Uygur Devleti’ni kurarlar.
Kırgızların saldırısıyla kitleler halinde Güney’e ve Batıya göç etmişlerdir.
Uygurlar dağılmalarının ardından Tarım Havzası’na yerleşerek Hoço-Uygur Devleti’ni kurmuşlardır.

Uygur tarihi ile ilgili yukarıda verilen bilgilerden hangisi/leri doğrudur?

I-II-III

II-IV-V

I-IV-V

III-IV-V

I-III-IV

Açıklama:

Hun Devleti’nin bocalama devresinde Kuzeydoğu Asya’da Selenga nehrinin batısından, Yenisey nehrinin başına kadar uzanan sahaya yerleşen Uygurlar, VI. yüzyılda JuanJuanlarla savaşarak güneyde kendilerine küçük bir devlet kurarlar. Yarım asırlık bir devreden sonra zayıflamaya başlayan Uygurlar, 606 tarihinde Göktürk Devleti’nin idaresine girerler. 745 yılında Göktürk Kağanlığı’nı yıkarak Ötüken Uygur Devleti’ni kurarlar. Bu devlet de 840 yılında Kırgızların saldırısıyla son bulur. Bu saldırının ardından gelen yenilgiden sonra Uygurlar kitleler halinde Güney’e ve Batı’ya göç ederek yurtlarını terk ederler. Bir kısmı Çinlilere, bir kısmı Karluklara karışır. Diğer bir kısmı da Çin’in Kansu eyaletine yerleşir. En büyük grup ise Tarım Havzası’na yerleşerek burada Hoço-Uygur Devletini kurarlar.

Doğru Cevap: C

Soru 73

Uygur Türkçesi ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türk dili tarihi içerisinde önemli bir yeri olan Uygur Türkçesi, kendi içinde iki döneme ayrılır.

Uygur Türkçesi’nin birinci dönemi, ‘Eski Uygurca’ denilen ve Göktürk yazı dilinden sonra eser vermeye başlayan tarihî dönemdir.

Uygur Türkçesi’nin ikinci dönemi, XX. yüzyılda yeniden yazı dili olarak kullanılan ve ‘Yeni Uygurca’ dediğimiz dönemdir.

Uygur Türkçesi XVI. Yüzyıldan sonra ortaya çıkan Göktürk Türkçesi’nin bir devamıdır.

Ana hatlarıyla üç gruba ayrılan Uygur Türkçesinin ağızlarından ikisi Hoten ile Lopnor grubu ağızlarıdır.

Açıklama:

Türk dili tarihi içerisinde önemli bir yeri olan Uygur Türkçesi, kendi içinde iki döneme ayrılır. Birincisi, ‘Eski Uygurca’ dediğimiz ve Göktürk yazı dilinden sonra eser vermeye başlayan tarihî dönemdir. İkincisi ise, XX. yüzyılda yeniden yazı dili olarak kullanılan ve ‘Yeni Uygurca’ dediğimiz dönemdir. Biz burada Uygurcanın tarihî dönemleri hakkında da bazı bilgiler vermekle birlikte asıl olarak Yeni Uygurcayı inceleme konusu yapacağız. Türk dili tarihi içerisinde önemli bir yeri olan Uygur Türkçesi, XV. yüzyıldan sonra Müşterek Orta Asya Türkçesi’nin tarihî mirasına bağlı olarak ortaya çıkan Çağatay Türkçesi’nin devamıdır. Ana hatlarıyla üç gruba ayrılan Uygur Türkçesinin ağızlarından ikisi Hoten ile Lopnor grubu ağızlarıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 74

Aşağıda verilen Uygur Edebiyatı sanatçıları ve eserleri ile ilgili eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Abdürrahim Nizari - Mühebbet Destanları

Arzu Muhammed- Emir Ali

Umudi- Ceng-name

Molla Şakir- Zafername

Muhammed Alem- Tarih-i Hamidi

Açıklama:

XIX. yüzyılda yaşayan ve Leyla vü Mecnûn, Vâmık u Azra, Rabia ve Saidin gibi on sekiz hikâyeden oluşan “Mühebbet Destanları” şairi Abdürrahim Nizari Uygur Edebiyatı’nın en ünlü şairidir. Aşk ve Hürriyet temalı gazeller yazan Mir Hasan Saburi, Şerh-i Şikeste Destanı’nı yazan Seyid Muhammed Kaşî, gazel ve destan şairi Turdı Garibi, Molla Şakir, Sadır Pehlivan, İsmail Bey Zinişan, Muhammed Sadık Kaşgarî, Kalender ve Gomnam bu dönemin ünlü yazar ve şairleridir. XX. yüzyıl Uygur Edebiyatı daha çok tarih yazıcılığı şeklinde ortaya çıkar. Uygur Türkleri istilacı Çinlilere karşı verdikleri bağımsızlık mücadelesini uzun uzun anlatan tarih eserleri yazmışlarlardır. Bir kısmı basılı, bir kısmı da elyazması halinde olan bu kitaplar yoluyla millî bilinci canlı tutmaya çalışmışlardır. Bu eserler Uygurlarda millî edebiyatın başlangıcını teşkil etmiştir. Arzu Muhammed’in “Emir Ali”si, Umudî’nin “Ceng-name”si, Muhammed Alem’in “Tarih-i Kaşgar”ı, Molla Şakir’in “Zafername”si ve Musa Sayrami’nin “Tarih-i Hamidî”si bu eserlerden başlıcalarıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 75

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna uymaktadır?

Qattiqliq

Xenzuçe

Qolida

Ümidlik

Kelsanlar

Açıklama:

Uygur Türkçesinde büyük ünlü uyumu bazı istisnai durumlar dışında korunmuştur: menmençi (bencil), keltürüş (getiriş), ümidlik (ümitli), yerge (yere), kütimiz (bekleyeceğiz), alğan (alan). Alıntı kelimelerde bu uyum pek sağlam değildir: alaqıler (alakalar), tekebburluk (kibar), alimlar, klassiklik (klasiklik), layaqetlik (liyakatli), bankida (bankada). Uygur Türkçesinde büyük ünlü uyumunu bozan en önemli özellik ı ve i için tek harf kullanılmasıdır: béliqlarni (balıkları), qolida (kolunda), qattiqliq (katılık), añlimiğan (anlamamış), qılğanni (yapanı), balilar (çocuklar). Uygur Türkçesinde bazı eklerin tek tip olması da büyük ünlü uyumunu bozar: Uyğurçe (Uygurca), Xenzuçe (Çince), közüñlar (gözünüz), kelseñlar (gelseniz).

Doğru Cevap: D

Soru 76

Halen Çin işgali altında bulunmaktadır.
Doğu Türkistan’a “Çin Türkistan’ı” da denilmektedir.
Doğu Türkistan’ın bugünkü idari yapısı 1965’te belirlenmiş ve bölgedeki idareye Sincan-Uygur Özerk Bölgesi adı verilmiştir.
Çinliler nüfusun % 46.2’sini oluştururken Uygur Türklerinin oranı % 45.5’tir.
Uygur Türklerinin toplam nüfusu 20-25 milyon arasında tahmin edilmektedir.

Doğu Türkistan ile ilgili yukarıda verilen bilgilerden hangisi/leri doğrudur?

I-II-IV

II-III-V

I-II-III

III-IV-V

I-III-IV

Açıklama:

Doğu Türkistan, kuzeyden güneye doğru Altay Dağları’nın güney eteklerini, Tarbagatay’ın doğu kısmını, Çungarya Havzası’nı, Tanrı Dağları’nı, Tarım Havzası’nı ve Altın Dağları’nın güney eteklerini kapsayan geniş bir sahaya yayılmaktadır. Halen Çin’in işgali altında bulunan Doğu Türkistan’a “Çin Türkistanı” da denilmektedir. Doğu Türkistan’ın bugünki idari yapısı 1955’te belirlenmiş ve bölgedeki idareye Sincan-Uygur Özerk Bölgesi adı verilmiştir. Bu bölge kendi içerisinde beş özerk eyalete bölünmüştür. Doğu Türkistan’ın en önemli şehirleri Urumçi, Altay, Aksu, Hoten, Kaşgar ve Kumul’dur. Ayrıca bu şehirlere bağlı yüz kadar da ilçe bulunmaktadır. Uygur Türklerinin toplam nüfusu 17-20 milyon arasında tahmin edilmektedir. Uygur Türkleri Doğu Türkistan’dan başka Batı Türkistan, Afganistan, Hindistan, Pakistan, Arabistan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkiye ve Rusya Federasyonu’nda yaşamaktadırlar. Doğu Türkistandaki etnik olarak nüfusun çoğunluğunu Çinliler oluşturmaktadır. Çinliler nüfusun % 46.2’sini oluştururken Uygur Türklerinin oranı % 45.5’tir. Geriye kalan % 9’luk oranı ise Kazak, Kırgız, Özbek, Tatar Türkleri ve Tacikler oluşturur.

Doğru Cevap: A

Soru 77

Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde birinci tip öğrenilen geçmiş zamanın olumsuz çekimi ile ilgili doğru bir kullanım söz konusudur?

Kütkensiler

Kütken emessiler

Gaytiptimen

Gaytmepsiler

Yazğandimen

Açıklama:

Tip Öğrenilen Geçmiş Zaman: -ğan (-gen, -qan, -ken) eki ile yapılır. Birinci teklik şahısta bazen, çokluk şahısta ise devamlı -ğan eki ile şahıs eki arasına -di eki getirilir. Bu kipin olumsuzu iki şekilde yapılır. İlkinde, fiilden sonra olumsuzluk eki -ma/-me getirilir. Ancak, Uygur Türkçesinde orta hecelerdeki a ve e sesleri i’ye döndüğü için, açık orta hecelerde ek olumsuzluk eki -mi olur: yézmigen(di)men (yazmamışım), yézmigensen (yazmamışsın), yézmigen(du) (yazmamış). Diğer olumsuzluk şeklinde ise emes kelimesi kullanılır: kütken emesmiz (beklememişiz), kütken emessiler (beklememişsiniz), kütken emes (beklememişler).

Doğru Cevap: B

Soru 78

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde isimden isim yapan eklerden kullanılmıştır?

Birik

Davala

Çiraylıqqına

Eskire

Gapşa

Açıklama:

+ğInA; +qına/+kine: Küçültme ve sevgi ifade eden isimler yapar: çiraylıqqına (güzel yavru), aqqına (beyazımsı), azğına (azıcık), epçilgine (işbilircik), çapsanğına (çabucak).

Doğru Cevap: C

Soru 79

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde fiilden fiil yapan eklerden biri kullanılmıştır?

Oxşat

Qatlam

Otalğu

İlgek

Qılıçvaz

Açıklama:

-t-: Ettirgen çatı ekidir: qorqut- (korkut-), tosat- (ayır-), qozğat- (kopar-), oxşat- (benzet-), toxtat- (durdur-), yiqıt- (yıktır-).

Doğru Cevap: A

Soru 80

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirsizlik zamiri bulunmaktadır?

U keçide heçnemini körelmidi.

Özü bilen özi maxdiniken.

Eşbu het dostum Kemalğa taqdim

Herqandanq işni meslihet bilen qilayli.

Qançe adem keldi?

Açıklama:

Uygur Türkçesindeki belirsizlik zamirleri şunlardır: hemme (hep, tamam, her şey), barliq (hep, bütün, her şey), herbir, kimdu (biri, bir kişi), héçkim (hiç kimse), némidu (bir şey), hernéme (her şey), allinéme (bir şey), herqaysi (herbir, herkes), bari (hepsi), bézi (bazı), héçbir, herkim, allikim (biri, bir kişi), héçnéme (hiç bir şey), héçnérse (hiç bir şey), qaysibir (hangi), allinemi (bir şey), alliqandaq (bir, bir takım), alliqayaq (belli olmayan uzak bir yer), qandaqtur bir (bir, herhangi bir).

Doğru Cevap: A

Ünite 2

Soru 1

"x" harfinin Doğu Türkistan Uygur Arap Alfabesine göre sonda-ortada-başta kullanımı sırasıyla aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru verilmiştir?

Açıklama:

A ve C seçenekleri "c" harfinin karşılığını, E seçeneği ise "k" harfinin karşılığını gösterirken B ve D seçeneklerinde "x" harfinin karşılığı görülmektedir. Bunlardan B seçeneğinde verilen sıralama doğrudur.
Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 2

"u" harfinin Doğu Türkistan Uygur Arap Alfabesine göre sonda-ortada-başta kullanımı sırasıyla aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru verilmiştir?

Açıklama:

"o" harfinin,

"ö" harfinin,

"ü" harfinin ve

"v" harfinin karşılığıdır. C seçeneğinde verilen

ise "u" harfinin sonda, ortada ve başta kullanımıdır.
Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 3

"i" harfinin Doğu Türkistan Uygur Arap Alfabesine göre sonda-ortada-başta kullanımı sırasıyla aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru verilmiştir?

Açıklama:

"j" harfinin,

"y" harfinin,

"z" harfinin ve

"d" harfinin karşılığı iken, A seçeneğindeki

"i" harfinin karşılığıdır.
Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 4

"C c" harfinin Kazakistan Uygur Kiril Alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Açıklama:

"Ç ç" harfinin,

"İ i" harfinin,

"F f" harfinin ve

"Q q" harfinin karşılığı iken, D seçeneğinde verilen

"C c" harfinin karşılığıdır.
Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 5

"Y y" harfinin Kazakistan Uygur Kiril Alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Açıklama:

"P p" hrfinin,

"Y u" harfinin,

"Ü ü" harfinin ve

"D d" harfinin karşılığı iken E seçeneğindeki

"Y y" harfinin karşılığıdır.
Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Kazakistan Uygur Kiril Alfabesindeki

harfinin Latin alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

F f

V v

Ç ç

Ğ ğ

Ş ş

Açıklama:

harfinin Latin alfabesindeki karşılığı "Ğ ğ"dir. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 7

"Yaru-hemdem boldi bizniñ himmetimiz sen üçün
Dunyani sorğan idi himmet bilen ecdadimiz."
Dizelerinin karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Yurdumuz biz yüz gözünü kan ile temizledik
Şimdi hiç kirletmeyiz çünkü Türktür namımız.

Bir nefes hem oldu yar himmetimiz sen için
Dünyayı sormuş idi himmet ile ecdâdımız.

Çıktı can hem aktı kan, düşmandan oldu el-aman
Yaşasın, bin yaşasın parlasın istikbalimiz

Kurtuluş yolunda su gibi aktı bizim kanımız,
Sen için ey yurdumuz feda olsun bu canımız.

Atilla, Cengiz, Timur dünyayı titretmiş idi
Can verip, can alırız, biz onların evladıyız.

Açıklama:

"Yaru-hemdem boldi bizniñ himmetimiz sen üçün
Dunyani sorğan idi himmet bilen ecdadimiz."
dizelerinin karşılığı B seçeneğinde doğru olarak verilmiştir:
"Bir nefes hem oldu yar himmetimiz sen için
Dünyayı sormuş idi himmet ile ecdâdımız"

Doğru Cevap: B

Soru 8

Yukarıda verilen Uygur atasözünün karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Yemek olan yerde hastalık durmaz.

Yemek yediğin tabağı kırıp atma.

Akılsız başın derdini ayak çeker.

Akılsız ile pilav yiyene kadar, akıllı ile taş taşı.

Akılsıza baş olacağına, akıllının kulu ol.

Açıklama:

ifadesi
"Aş turğan yerde ağriq turmaydu." yani "Yemek olan yerde hastalık durmaz." anlamına gelmektedir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 9

Sorusuna karşılık olarak söylenebilecek ifade aşağıdakilerden hangisidir?

-İyiyim, ya siz? Durumunuz nasıl?

-Ona benden selam söyleyin! İyi olsun!

-Çok iyi, teşekkür ederim.

-Girin! Oturup biraz çay için!

-Bunlar bizim yeni sınıf arkadaşlarımız.

Açıklama:

-Yaxşi, öziñizçu? Qandaq ehvaliñiz?
-İyiyim, ya siz? Durumunuz nasıl? anlamına gelmektedir. Bu sorulara verilecek en doğru yanıt C seçeneğinde verilmiştir: Çok iyi, teşekkür ederim.
Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Dizelerinin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Ben de dilekle dalgalanırım,
Özüme lâyık ışık salarım.
Şair diler böyle bir dileği,
Hayalindeki şu geleceği.

Teselli edip derdine derman,
Gayret ekleyin gayretlerine.
Gamlı selâmlar verip söyleyin
Dertle güllerin çiçeklerine!

Esip geçen seher rüzgârları
Bir an karşımda durup geçiniz,
Yürek zârını, ah ve derdini
Merhamet kılıp bilip geçiniz!

Esip geçin dağların başından,
Dağlardan geçen cenkçi yanından
Ben de biledim keskin kılıcımı,
Ödemeye hazırım borcumu!

Yıllardan beri oynayan deniz,
Şimdi vaktidir, güzel deyiniz.
Kurbansız dava olmadı asla,
Biz davamıza kanmadık asla.

Açıklama:

"Yillardin béri tevrigen déñiz,
Emdi vaqtidur obdan éytiñiz.
Qurbansız deva bolmigan heç çağ
Biz dava qılip, qanmiğan héç çağ."
Dizelerinin karşılığı E seçeneğinde doğru verilmiştir:
"Yıllardan beri oynayan deniz,
Şimdi vaktidir, güzel deyiniz.
Kurbansız dava olmadı asla,
Biz davamıza kanmadık asla."

Doğru Cevap: E

Soru 11

ئۆ başta yazıldığında Doğu Türkistan Arap alfabesindeki bu harfin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Açıklama:

Doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 12

ب ortada yazıldığında Doğu Türkistan Arap alfabesindeki bu harfin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Açıklama:

Doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 13

Kazakistan Uygur Kiril alfabesindeki Ч ч harfinin Latin alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Açıklama:

Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Kazakistan Uygur Kiril alfabesindeki Г г harfinin Latin alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Açıklama:

Doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 15

Kazakistan Uygur Kiril alfabesindeki Ь ь işaretinin Latin alfabesindeki karşılığı ya da anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Kesme ve inceltme

Açıklama:

Doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 16

Hey nadan xotun sen poluni étiver, polu teyyar bolğandin kéyin Xudanniñ buyriğanbuyriminiğa qarimay.
Yukardaki metinde geçen polu ne anlama gelmektedir?

Potin

Pilav

Plan

Para

Post

Açıklama:

Doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 17

ئاش تۇرغان يەردە ئاغرىق تۇرمايدۇ.
Yukarıdaki metinde verilen cümlenin Uygur dilinde okunuşu aşağıdakilerden hangisidir?

Aş yegen qaçañni oşutup qoyma.

Aş turğan yerde ağriq turmaydu.

Éqilliq oylap turğiçe, exmeq sudin üzüp ötüptü.

Éqilsiz başniñ derdini put tartidu.

Éqilsiz bilen polu yigiçe, éqilliq bilen taş toşu.

Açıklama:

Doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 18

ئېقىلسىزغا باش بولغۇچە، ئېقىللىقنىڭ قۇلى بول.
Yukarıda verilen cümlenin Uygur dilindeki okunuşu aşağıdakilerden hangisidir?

Paqinimu dessise “vaq” deydu.

Paqa yutqan yilandek.

Éqilsizğa baş bolğiçe, éqilliqniñ quli bol.

Yer toymiğiçe el toymas.

Yerge çüşken gül bolidu, otqa çüşken kül.

Açıklama:

Doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Payda bilen ziyan bir tuqqan.
Yukarıdaki cümlede geçen payda kelimesinin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Pay

Kar

Paylama

Fayda

Zarar

Açıklama:

Doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 20

"Tan Şamalliri"nin Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Seher rüzgarları

Tan vakti

Sabah rüzgarı

Seher vakti

Esen rüzgarlar

Açıklama:

Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 21

'ئى ى ی' Doğu Türkistan Uygur alfabesindeki bu harflerin yazıdaki karşılığı hangisidir?

Açıklama:

Yazı
Çevrimi : i
Sonda: ی
Ortada: ى
Başta: ئى

Doğru Cevap: C

Soru 22

Latin alfabesinde 'kesme ve inceltme' Kiril alfabesinde hangisine karşılık gelmektedir?

Ю ю

Ь ь

Ф ф

Л л

П п

Açıklama:

Kiril alfabesindeki 'Ь ь' harfi Latin alfabesinde kesme ve inceltme görevinde kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 23

'Oxşitip bir polu qilğin, meze qilip yeyli!'
Kiril Alfabesiyle yazılmış yukarıdaki cümlede geçen 'yeyli' sözcüğünün Latin Alfabesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

yiyelim

pilav

şöyle

yap

tadını çıkararak

Açıklama:

-Oxşitip bir polu qilğin, meze qilip yeyli!
-Şöyle bir pilav yap, tadını çıkararak yiyelim.

Doğru Cevap: A

Soru 24

' Éqilsiz ' sözcüğünün Latin alfabesinde aşağıdaki kelimelerden hangisiyle aynı anlamdadır?

ahmak

tabağı

taş

hastalık

akılsız

Açıklama:

Éqilsiz başniñ derdini put tartidu.
Akılsız başın derdini ayak çeker.

Doğru Cevap: E

Soru 25

'Рәhмәт сизгә!'
Kiril alfabesiyle yazılmış cümlenin Latin alfabesinde anlamı hangisidir?

iyi olsun

özür dilerim

oldukça iyi

Teşekkür ederim

Rica ederim

Açıklama:

'Рәhмәт сизгә!' cümlesinin Latin alfabesindeki anlamı 'teşekkür ederim' dir'.

Doğru Cevap: D

Soru 26

'ağine' sözcüğünün Latin alfabesindeki anlamı hangisidir?

ağaç

anlaşma

arkadaş

hilekar

haber

Açıklama:

ağine: dost, arkadaş

Doğru Cevap: C

Soru 27

'ige' sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

sahip

inek

saban

konum

ormanlık

Açıklama:

ige: sahip, efendi

Doğru Cevap: A

Soru 28

“Hey, xoraz, men saña bir xoş xever élip keldim,” cümlesindeki “xever” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

ağaç

dost

hilekar

haber

niçin

Açıklama:

“Hey, xoraz, men saña bir xoş xever élip keldim,” cümlesindeki “xever” kelimesinin anlamı haber'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 29

“inaq” kelimesinin karşılığı aşağıdakilerden hangisindedir?

dost

hilekar

ağaç

münakaşa

efendi

Açıklama:

inaq: dost, barşçı

Doğru Cevap: A

Soru 30

''Йәлпүнүп өткән тaң шaмaллири” cümlesinin Latin alfabesi karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Bir an karşımda durup geçiniz,

Esip geçen seher rüzgârları

Yürek zârını, ah ve derdini

Merhamet kılıp bilip geçiniz!

Aşıp dağlardan varıp yetende

Açıklama:

ТAН ШAМAЛЛИРИ
Йәлпүнүп өткән тaң шaмaллири
Бир дәм қeшимдa тоxтaп өтүңләр,
Йүрәк зaрини, ah вә дәрдини
Мәрhәмәт әйләп aңлaп өтүңләр!
SEHER RÜZGARLARI
Esip geçen seher rüzgârları
Bir an karşımda durup geçiniz,
Yürek zârını, ah ve derdini
Merhamet kılıp bilip geçiniz!

Doğru Cevap: B

Soru 31

Doğu Türkistan Uygur Arap alfabesinde başta kullanıldığında latince yazı çevrimi "a" olan karakter hangisidir?

ئا

ج ج

چ چ

ئە

Açıklama:

Yanıt A. diğer seçeneklerin latince yazı çevrimleri şu şekildedir:
B seçeneği yazı çevrimi: ortada ve sonda "a"
C seçeneği yazı çevrimi: sonda "c"
D seçeneği yazı çevrimi: sonda "ç"
E seçeneği yazı çevrimi: başta "e"

Doğru Cevap: A

Soru 32

"Qutuluş yolida sudek aqtı bizniñ qanimiz" Uygur Türkçesinden alınan metnin günümüz Türkçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Kurtuluş yolunda su gibi aktı bizim kanımız

Kurtuluş umuduyla su gibi aktı bizim kanımız,

Kurtuluş yolunda sel gibi aktı bizim kanımız,

Kurtuluş yolunda su gibi aktı kanımız

Kurtuluş yolunda su gibiydi bizim kanımız

Açıklama:

Kurtuluş yolunda su gibi aktı bizim kanımız

Doğru Cevap: A

Soru 33

"Yurtimiz biz yüz-közünni qan bilen pakizleduq" Uygur Türkçesinden alınan metnin Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Yurdumuz biz yüzünü gözünü kan ile temizledik

Yurdumuz biz yüz gözünü kan ile temizledik

Yurdumuzun biz yüz gözünü kan ile temizledik

Yurdumuz biz gözünü kan ile temizledik

Yurdumuz biz yüz gözünü kan ile yıkadık

Açıklama:

Yurdumuz biz yüz gözünü kan ile temizledik

Doğru Cevap: B

Soru 34

"Oxşitip bir polu qilğin, meze qilip yeyli!"Uygur Türkçesinden alınan metnin Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Şöyle bir çorba yap, tadını çıkararak yiyelim.

Şöyle bir pilav yap, tadını çıkartıp yiyelim.

Şöyle bir pilav yap, tadını çıkararak yiyelim.

Şunun gibi bir pilav yap, tadını çıkararak yiyelim.

Şöyle bir pilav yap, tadını çıkarta çıkarta yiyelim.

Açıklama:

Şöyle bir pilav yap, tadını çıkararak yiyelim

Doğru Cevap: C

Soru 35

"Bir dem qéşimda toxtap ötüñler" Uygur Türkçesinden alınan metnin Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Bir an karşımda durup gidiniz.

Şu an karşımda durup geçiniz.

Bir an karşıma durup geçiniz.

Bir an karşımda bekleyip geçiniz.

Bir an karşımda durup geçiniz

Açıklama:

Bir an karşımda durup geçiniz.

Doğru Cevap: E

Soru 36

"siyir" Uygur Türkçesinden alınan kelimenin Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

koyun

köpek

kedi

inek

tavuk

Açıklama:

inek

Doğru Cevap: D

Soru 37

"qoş" kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

saban

tırpan

orak

çapa

tırmık

Açıklama:

saban

Doğru Cevap: A

Soru 38

"ige" kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

yüce

sahip

üstün

kral

yüksek

Açıklama:

sahip

Doğru Cevap: B

Soru 39

"zadila" kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

her zaman

hiçbiri

asla

her şey

hepsi

Açıklama:

asla

Doğru Cevap: C

Soru 40

"orun" kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

çadır

oba

köy

yer

şehir

Açıklama:

yer

Doğru Cevap: D

Soru 41

"qaysi" kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

hani

kimi

kim

hangi

Açıklama:

hangi

Doğru Cevap: E

Soru 42

".ئاش تۇرغان يەردە ئاغرىق تۇرمايدۇ"
Yukarıda verilen Uygur Atasözünün Latin alfabesi ile karşılığı hangisidir?

Aş turğan yerde ağriq turmaydu.

Aş yegen qaçañni oşutup qoyma.

Éqilliq oylap turğiçe, exmeq sudin üzüp ötüptü.

Éqilsiz başniñ derdini put tartidu.

Éqilsiz bilen polu yigiçe, éqilliq bilen taş toşu.

Açıklama:

Doğu Türkistan Uygur Arap alfabesi ile verilen cümlenin Latin alfabesi ile karşılığı "Aş turğan yerde ağriq turmaydu." şeklindedir. Ve cümle Yemek olan yerde hastalık durmaz. olarak Türkiye Türkçesine çevrilebilir. Yanıt A.

Doğru Cevap: A

Soru 43

".ئاش يېگەن قاچاڭنى ئوشتۇتۇپ قويما"
Yukarıda verilen Uygur Atasözünün Latin alfabesi ile karşılığı hangisidir?

Aş turğan yerde ağriq turmaydu.

Aş yegen qaçañni oşutup qoyma.

Éqilliq oylap turğiçe, exmeq sudin üzüp ötüptü.

Éqilsiz başniñ derdini put tartidu.

Éqilsiz bilen polu yigiçe, éqilliq bilen taş toşu.

Açıklama:

Doğu Türkistan Uygur Arap alfabesi ile verilen cümlenin Latin alfabesi ile karşılığı "Aş yegen qaçañni oşutup qoyma." şeklindedir. Ve cümle "Yemek yediğin tabağı kırıp atma" olarak Türkiye Türkçesine çevrilebilir. Yanıt B.

Doğru Cevap: B

Soru 44

".ئەقىللىق ئويالپ تۇرغىچە، ئەخمەق سۇدىن ئۈزۈپ ئۆتۈپتۈ"
Yukarıda verilen Uygur Atasözünün Latin alfabesi ile karşılığı hangisidir?

Aş turğan yerde ağriq turmaydu.

Aş yegen qaçañni oşutup qoyma.

Éqilliq oylap turğiçe, exmeq sudin üzüp ötüptü.

Éqilsiz başniñ derdini put tartidu.

Éqilsiz bilen polu yigiçe, éqilliq bilen taş toşu.

Açıklama:

Doğu Türkistan Uygur Arap alfabesi ile verilen cümlenin Latin alfabesi ile karşılığı "Éqilliq oylap turğiçe, exmeq sudin üzüp ötüptü" şeklindedir. Ve cümle "Akıllı düşününceye kadar, ahmak suyu yüzerek geçer" olarak Türkiye Türkçesine çevrilebilir. Yanıt C.

Doğru Cevap: C

Soru 45

".ئېقىلسىز باشنىڭ دەردىنى پۇت تارتىدۇ"
Yukarıda verilen Uygur Atasözünün Latin alfabesi ile karşılığı hangisidir?

Aş turğan yerde ağriq turmaydu.

Aş yegen qaçañni oşutup qoyma.

Éqilliq oylap turğiçe, exmeq sudin üzüp ötüptü.

Éqilsiz başniñ derdini put tartidu.

Éqilsiz bilen polu yigiçe, éqilliq bilen taş toşu.

Açıklama:

Doğu Türkistan Uygur Arap alfabesi ile verilen cümlenin Latin alfabesi ile karşılığı "Éqilsiz başniñ derdini put tartidu" şeklindedir. Ve cümle "Akılsız başın derdini ayak çeker" olarak Türkiye Türkçesine çevrilebilir. Yanıt D.

Doğru Cevap: D

Soru 46

".ئېقىلسىز بىلەن پولۇ يېگۈچە، ئەقىللىق بىلەن تاش توشۇ"
Yukarıda verilen Uygur Atasözünün Latin alfabesi ile karşılığı hangisidir?

Aş turğan yerde ağriq turmaydu.

Aş yegen qaçañni oşutup qoyma.

Éqilliq oylap turğiçe, exmeq sudin üzüp ötüptü.

Éqilsiz başniñ derdini put tartidu.

Éqilsiz bilen polu yigiçe, éqilliq bilen taş toşu.

Açıklama:

Doğu Türkistan Uygur Arap alfabesi ile verilen cümlenin Latin alfabesi ile karşılığı "Éqilsiz bilen polu yigiçe, éqilliq bilen taş toşu" şeklindedir. Ve cümle "Akılsız ile pilav yiyene kadar, akıllı ile taş taşı" olarak Türkiye Türkçesine çevrilebilir. Yanıt E.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Selamlaşma sırasında kullanılan "İyi misiniz?" ifadesi Kazakistan Uygur Kiril Alfabesi ile hangi biçimde aktarılır?

Xош, яxшимусиз?

Яxши, өзиңизчу?

Қaндaқ әhвaлиңиз?

Aнинизниң сaлaмәтлиги haзир қaндaқрaқ?

Яxшимусизләр?

Açıklama:

Kiril alfabesi: -Xош, яxшимусиз?
Latin Alfabesi : -Xoş, yaxşimusiz?
Anlam: -İyi misiniz?
Cevap A.

Doğru Cevap: A

Soru 48

-Xош, яxшимусиз?
- _____
Verilen dialogda boş bırakılan yere hangisi gelebilir?

-Яxши, өзиңизчу? Қaндaқ әhвaлиңиз?

-Униңғa мәндин сaлaм eйтиң!

-Булaр бизниң йeңи сaвaқдaшлиримиз.

-Бу Мaри Жонсон xeним.

-Яқ, мән нюёрклу әмәс.

Açıklama:

-Xош, яxшимусиз?
- _____
Verilen dialog "iyi misiniz?" sorusuyla başlamaktadır. Sonrasındaki boşluğa en uygun ifade A seçeneğindeki "İyiyim ya siz? ifadesidir.
Diğer seçeneklerdeki, (B: ona benden selam söyleyin, C: Bunlar bizim yeni sınıf arkadaşlarınız, D: Bu Mari Jonson hanım ve E: Hayır, ben New Yorklu değilim.) ifadeler diyaloğa uygun düşmemektedir.
Yanıt A.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Birine nereden geldiğini sormak için hangi ifade uygundur?

-Сиз қaйси шәhәрдин?

-Xош, яxшимусиз?

Aнинизниң сaлaмәтлиги haзир қaндaқрaқ?

-Яxши, өзиңизчу?

Қaндaқ әhвaлиңиз?

Açıklama:

Cevap A. -Сиз қaйси шәhәрдин? -Siz qaysi şeherdin? Siz hangi şehirdensiniz?

Doğru Cevap: A

Soru 50

"qaysi" kelimesinin karşılığı hangi seçenekte verilmiştir?

Giysi

Hangi

Kayısı

Yolluk

Koşmak

Açıklama:

"qaysi" kelimesi "hangi" demektir. Örneğin -Сиз қaйси шәhәрдин? -Siz qaysi şeherdin? Siz hangi şehirdensiniz? ifadesindeki gibi. Yanıt B.

Doğru Cevap: B

Soru 51

Uygur alfabesindeki "Б, Ж, Ч" harflerinin Latin alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

a,j,t

v,s,r

b,c,s

v,b,c

b,j,ç

Açıklama:

Uygur alfabesindeki "Б,Ж,Ч" harflerinin Latin alfabesindeki karşılığı "b,j,ç" dir. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 52

Uygur Kiril alfabesindeki "p" harfinin Latin alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Açıklama:

Uygur Kiril alfabesindeki "p" harfinin Latin alfabesindeki karşılığı "r"dir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 53

"oтуруп бираз чай ичин" cümlesinin Latin alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Oturun biraz çay için

Oturunuz biraz çay için

Oturup biraz çay içiniz

Oturup biraz çay için

Otursun biraz çay içsin

Açıklama:

"oтуруп бираз чай ичин" cümlesinin Latin alfabesindeki karşılığı "Oturup biraz çay için"dir. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 54

"Paydidin burun ziyanni hesapla!" cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Ticarette kârı hesapla

Kârı her zaman hesapla

Zararı ve kârı hesapla

Kârdan önce zararı hesapla

Zararı kârdan önce hesapla

Açıklama:

Paydidin burun ziyanni hesapla! cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı "Kârdan önce zararı hesapla"dır. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 55

"Payda bilen ziyan bir tuqqen" cümlesindeki "tuqqen" sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

komşu

akraba

dost

arkadaş

tanıdık

Açıklama:

"Payda bilen ziyan bir tuqqen" cümlesindeki "tuqqen" sözcüğünün anlamı "akraba"dır. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 56

"Aş turğan yerde ağrıq turmaydu" cümlesinin kip ve kişi ekleri aşağıdakilerden hangisidir?

Görülen geçmiş zaman III. tekil kişi

Geniş zamanın olumsuzu III. tekil kişi

Geniş zaman II. tekil kişi

Şimdiki zaman I. tekil kişi

Duyulan geçmiş zaman III. tekil kişi

Açıklama:

"Aş turğan yerde ağrıq turmaydu" cümlesinin kip ve kişi ekleri "Geniş zamanın olumsuzu III. tekil kişi"dir. Türkiye Türkçesindeki karşılığı "Yemek olan yerde hastalık durmaz."

Doğru Cevap: B

Soru 57

"Bu detalaşnı bir kiş anlap turğan iken" cümlesindeki "detalaş" sözcüğünün Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

görüşmek

kazanmak

güreşmek

konuşmak

münakaşa

Açıklama:

"Bu detalaşnı bir kiş anlap turğan iken" cümlesindeki "detalaş" sözcüğünün Türkiye Türkçesindeki karşılığı "münakaşa"dır. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 58

"Siz qaysi şeherdin?" cümlesinde geçen "qaysı" sözcüğünün Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

hani

geçen

hangi

galiba

geri

Açıklama:

"Siz qaysi şeherdin?" cümlesinde geçen "qaysı" sözcüğünün Türkiye Türkçesindeki karşılığı "hangi"dir.

Doğru Cevap: C

Soru 59

"Yasaş üçün açquç berer" cümlesinde geçen "açguç" sözcüğünün Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

kilit

bilmece

anahtar

yol

bilgi

Açıklama:

"Yasaş üçün açquç berer" cümlesinde geçen "açguç" sözcüğünün Türkiye Türkçesindeki karşılığı "anahtar"dır. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 60

"Öteşke teyyar uluğ burçum" cümlesinin Türkiye Türkçesindeki doğru karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Ödemeye hazırım borcumu

Borç zamanında ödenmelidir

Borç yiğidin kamçısıdır

İnsan borcuna sadık olmalıdır

Borç insanın namusudur

Açıklama:

"Öteşke teyyar uluğ burçum" cümlesinin Türkiye Türkçesindeki doğru karşılığı "Ödemeye hazırım borcumu"dur. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 61

Uygur Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan “Б , Д, Ф, Щ” harflerinin Latin alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

B, D, F, Şç

D, F, Ş, G

M, N, F, G

F, G, H, M

B, D, L, K

Açıklama:

“Б , Д, Ф, Щ” harfleri Latin alfabesinde B, D, F, Şç harflerine karşılık gelmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 62

“Yaru-hemdem boldi bizniñ himmetimiz sen üçün ” cümlesindeki “boldi” kelimesinin karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

kan

dünya

oldu

nefes

için

Açıklama:

Yaru-hemdem boldi bizniñ himmetimiz sen üçün
Bir nefes hem oldu yar himmetimiz sen için

Doğru Cevap: C

Soru 63

'Oxşitip bir polu qilğin, meze qilip yeyli!' cümlesindeki 'polu' kelimesinin anlamı hangisidir?

hanım

pilav

tadını

yiyelim

şöyle

Açıklama:

'polu' kelimesi 'pilav' anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 64

'derex' sözcüğünün karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

haber

arkadaş

dost

ağaç

inanmak

Açıklama:

derex: ağaç

Doğru Cevap: D

Soru 65

'ağine' sözcüğünün karşılığı hangisidir?

haber

ağaç

arkadaş

hilekar

birlikte

Açıklama:

ağine: dost, arkadaş

Doğru Cevap: C

Soru 66

Uygur Türkçesindeki 'zadila' kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı hangisidir?

asla

sahip

inek

saban

hangi

Açıklama:

zadila: asla, hiçbir zaman

Doğru Cevap: A

Soru 67

“Aнa тилим, - дaнa тилим.” cümlesinin Latin alfabesi karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Ana dilim, hikmetli dilim.

Ana dilim, kaynak dilim.

Ana dilim, sıcak gönlüm.

Ana dilim, zenginlik ilim.

Ana dilim hayat verir

Açıklama:

Aнa тилим, - дaнa тилим.
Ana dilim, hikmetli dilim.

Doğru Cevap: A

Soru 68

'At, siyir hem it üçi, kişiler qaysimizni yaxşi köridu, dep detalaş qilişiptu.' cümlesindeki 'detalaş' kelimesinin karşılığı hangisidir?

inek

ormanlık

konum

münakaşa

tırnak

Açıklama:

detalaş: münakaşa

Doğru Cevap: D

Soru 69

“Yelpünüp ötken tañ şamalliri ” cümlesinin karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Esip geçen seher rüzgârları

Bir an karşımda durup geçiniz,

Yürek zârını, ah ve derdini

Merhamet kılıp bilip geçiniz!

Aşıp dağlardan varıp yetende

Açıklama:

Yelpünüp ötken tañ şamalliri
Bir dem qéşimda toxtap ötüñler,
Yürek zarini, ah ve derdini
Merhemet eylep añlap ötüñler!
Esip geçen seher rüzgârları
Bir an karşımda durup geçiniz,
Yürek zârını, ah ve derdini
Merhamet kılıp bilip geçiniz!

Doğru Cevap: A

Soru 70

'toxtam' kelimesinin karşılığı hangisidir?

birlikte

niçin

hilekar

uyanık

anlaşma

Açıklama:

toxtam: anlaşma

Doğru Cevap: E

Soru 71

Kiril alfabesinde yer alan Н н harflerinin latin karşılığı hangisidir?

A a

K k

L l

S s

N n

Açıklama:

N n

Doğru Cevap: E

Soru 72

-Рәhмәт сизгә! kelimesinin karşılığı nedir?

Teşekkür ederim.

Çok yaşa!

Yaşasın!

Kahrolsun!

Selam olsun!

Açıklama:

Teşekkür ederim.

Doğru Cevap: A

Soru 73

ئاش يېگەن قاچاڭنى ئوشتۇتۇپ قويما.
Aş yegen qaçañni oşutup qoyma.
Yukarıda Uygur Arap dilinde verilen dizenin karşılığı hangisidir?

Akılsız başın derdini ayak çeker.

Akılsıza baş olacağına, akıllının kulu ol.

Kurbağanın da üstüne bassan “vırak” der.

Yemek yediğin tabağı kırıp atma.

Kurbağa yutmuş yılan gibi.

Açıklama:

Yemek yediğin tabağı kırıp atma

Doğru Cevap: D

Soru 74

''Yéşisun, miñ yéşisun parlansun istiqbalimiz.'' dizelerinin karşılığı hangisidir?

Sen için ey yurdumuz feda olsun bu canımız.

Yaşasın, bin yaşasın parlasın istikbalimiz.

Yaşasın, bin yaşasın istikbalimiz.

Can verip, can alırız, biz onların evladıyız.

Kurtulmaya kalbimizde var idi imanımız.

Açıklama:

Yaşasın, bin yaşasın parlasın istikbalimiz.

Doğru Cevap: B

Soru 75

R r latin harflerinin kiril karşılıkları hangi şıkta doğrudur?

T t

Z z

P p

Ш ш

Ф ф

Açıklama:

P p

Doğru Cevap: C

Soru 76

''aldamçi'' ne demektir?

hasta

doktor

şöför

hilekar

ahmak

Açıklama:

hilekar

Doğru Cevap: D

Soru 77

''-Бу Мaри Жонсон xeним. У Aмәрикилиқ.'' cümlesinin latin harfleri ile yazımı hangisidir?

Bu Mari Jonson hanım. O Amerikalı.

Bu Mari Jonson xénim. U Amerikiliq.

Bu Mari Johnson kişisi. O Amerikalı

Bu Mary Johnson hanım. O Ameriqalı

Bu Mary Jonson hanım. O Amerikalı.

Açıklama:

Bu Mari Jonson hanım. O Amerikalı.

Doğru Cevap: A

Soru 78

''Éqilsiz başniñ derdini put tartidu.'' Bu uygur atasözünün Türkçe karşılığı hangisidir?

Akılsız ile pilav yiyene kadar, akıllı ile taş taşı.

Akıllı düşününceye kadar, ahmak suyu yüzerek geçer.

Yemek yediğin tabağı kırıp atma.

Yemek olan yerde hastalık durmaz.

Akılsız başın derdini ayak çeker.

Açıklama:

Akılsız başın derdini ayak çeker.

Doğru Cevap: E

Soru 79

''Ana tilim hayat bérer,
Kelgüsige uruq térer. ''
dizelerinde yer alan kelgüsige kelimesinin anlamı nedir?

Rüzgara

Sevince

Geleceğe

Doğaya

Barışa

Açıklama:

Geleceğe

Doğru Cevap: C

Soru 80

Kiril alfabesinde yer alan Җ җ harflerinin latin karşılığı hangileridir?

C c

A a

B b

Z z

F f

Açıklama:

C c

Doğru Cevap: A

Ünite 3

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Kıpçak kökenli lehçeler içinde yer alan İdil-Ural bölgesine ait lehçelerden biridir?

Başkurt

Karay

Karakalpak

Nogay

Kumuk

Açıklama:

Kuzey Türkçesi olarak adlandırılan bu gruptaki lehçeler, Kıpçak kökenli lehçelerdir. Tatar Türkçesinin de yer aldığı Kıpçak grubu içerisine şu
lehçeler girmektedir.
I. Karadeniz-Hazar Bölgesi: 1. Karaim (Karay) 2. Kırım Tatar 3. Karaçay-Balkar 4. Kumuk
II. İdil-Ural Bölgesi: 1. Tatar 2. Başkurt
III. Aral-Hazar Bölgesi: 1. Kazak 2. Karakalpak 3. Nogay. 4. Kırgız
Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 2

I. Tatar Türkçesinin bugünkü edebi dilini oluşturan merkez ağzıdır.
II. Temsilcilerini Mişer Tatarları oluşturur.
III. Çoğunlukla Tataristan, Başkurdistan ve Ural dağlarının batısındaki bölgelerde yaşarlar.
Yukarıda Tatar Türkçesinin Orta Ağzı ile ilgili verilen bilgilerden hangisi ya da hangileri yanlıştır?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

II ve III

Açıklama:

Bugünkü Tatar Türkçesinin üç ayrı ağzı bulunmaktadır. Bunlar Orta, Batı (Mişer) ve
Doğu ağızlarıdır.
1. Orta Ağız: Tatar Türkçesinin bugünkü edebî dilini oluşturan merkez ağzıdır. Bu
ağzın temsilcileri Kazan Türkleridir. Bunlar çoğunlukla Tataristan, Başkurdistan ve Ural dağlarının batısındaki bölgelerde yaşarlar.
2. Batı (Mişer) Ağzı: Batı ağzının temsilcilerini Mişer Tatarları oluşturur. İdil grubu
Tatarlarına dahil olan bu ağzın temsilcileri Samara, Ulyanovsk, Sarıtav (Saratov),
Penza, Ryazan, Tüben Novgorod, Orenburg, Volgograd, Astrahan bölgelerinde ve
Tataristan, Mordov, Çuvaşistan, Udmurt, Başkurdistan cumhuriyetlerinin bazı kesimlerinde yaşarlar.
3. Doğu Ağzı: Bu ağzı konuşanlara Sibirya Tatarları denir. Doğu ağzının temsilcileri
Batı Sibirya’nın Baraba, Tomsk, Tümen, Tobol ve Tara bölgelerinde yaşarlar. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Tatar adı Orhun Yazıtlarında hangi isimlerle geçmektedir?

Otuz Tatar ve Tokuz Tatar

Oğuz Tatar ve Otuz Tatar

Orhun Tatar ve Tokuz Tatar

Oğuz Tatar ve Tokuz Tatar

Orhun Tatar ve Oğuz Tatar

Açıklama:

Tatar adı, ilk kez Orhun Yazıtlarında Otuz Tatar ve Tokuz Tatar şeklinde geçmektedir.
Bu sebeple cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Tatar Türklerinin ilk etnik oluşumunu Büyük Hun İmparatorluğu döneminde bu devletin bir parçası olan hangi Türkler teşkil etmektedir?

Sırp Türkleri

Yunan Türkleri

Bulgar Türkleri

Kafkas Türkleri

Kırım Türkleri

Açıklama:

Bugünkü Tatar Türklerinin ilk etnik oluşumunu Büyük Hun İmparatorluğu döneminde bu devletin bir parçası olan ve Don-Kuban sahasında yaşarken V. yüzyılın sonu ve VI. yüzyılın başında İdil boyuna göç eden Bulgar Türkleri teşkil eder. Bu sebeple cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 5

Tatar, Başkurt ve Çuvaş Türklerinin ortaklaşa katıldıkları Pugaçev isyanı hangi tarihte gerçekleşmiştir?

1773

1774

1775

1776

1777

Açıklama:

Tatar, Başkurt ve Çuvaş Türklerinin ortaklaşa katıldıkları Pugaçev isyanı 1774 yılında gerçekleşmiştir. Bu sebeple cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 6

Tataristan 1994' te hangi devletle anlaşma yaptıktan sonra yarı bağımsız özerk bir Türk Cumhuriyeti konumuna gelmiştir?

Moskova

Moğolistan

Rusya

Bulgaristan

Sırbistan

Açıklama:

Bağımsızlığı dört yıl boyunca hiçbir ülke tarafından tanınmayan Tataristan, 18 Şubat 1994’te Rusya ile bugünkü resmî statüsünü belirleyen bir anlaşma imzalamıştır. Bu anlaşma sonucunda Tataristan yarı bağımsız özerk bir Türk Cumhuriyeti konumuna gelmiştir. Bu sebeple cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Tatar Türkçesi aşağıdakilerden hangi grup içinde yer alır?

Karluk

Kıpçak

Oğuz

Orhun

Bulgar

Açıklama:

Tatar Türkçesi Kıpçak grubu içinde yer alır. Bu sebeple cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 8

“Tatar Türkçesinin bugünkü edebi dilini oluşturan merkez ağzıdır. Bu ağzın temsilcileri Kazan Türkleridir.”
yukarıdaki ifade aşağıdakilerden hangisini en iyi şekilde tanımlar?

Batı Ağız

Doğu Ağız

Kuzey Ağız

Güney Ağız

Orta Ağız

Açıklama:

Orta Ağız: Tatar Türkçesinin bugünkü edebi dilini oluşturan merkez ağzıdır. Bu ağzın temsilcileri Kazan Türkleridir. Bu sebeple cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 9

Tatar edebiyat tarihçileri, Tatar edebiyatını iç gelişmesine, yaşadığı döneme, siyasi ve sosyal sebeplere bağlı olarak, kendi içinde dört ana devreye ayırmaktadırlar. Aşağıdakilerden hangisi bu devrelerden biri değildir?

Eski ve Orta Asır Tatar Edebiyatı

18. Asır Sonu Edebiyatı

19. Asır Edebiyatı

20. Asır Başı Edebiyatı

Sovyet Dönemi (1917’den sonra) Edebiyatı

Açıklama:

Tatar edebiyat tarihçileri, tatar edebiyatını iç gelişmesine, yaşadığı döneme, siyasi ve sosyal sebeplere bağlı olarak, kendi içinde dört ana devreye ayırmaktadırlar: 1. Eski ve Orta Asır Tatar Edebiyatı 2. 19. Asır Edebiyatı 3. 20. Asır Başı Edebiyatı 4. Sovyet Dönemi (1917’den sonra) Edebiyatı. Bu sebeple cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Tataristan Cumhuriyetinin bulunduğu yer hakkında aşağıdaki verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Doğusunda Çuvaşistan yer alır.

Güneyinde Mari Cumhuriyeti yer alır.

Batısında Simbir bölgesi yer alır.

Kuzeyinde Kirov bölgesi yer alır.

Kuzeydoğusunda Orenburg bölgesi yer alır.

Açıklama:

Tataristan Cumhuriyetinin batısında Çuvaşistan, doğusunda Başkurdistan, kuzeybatısında Mari Cumhuriyeti, kuzeyinde Kirov bölgesi, kuzeydoğusunda Udmurt Cumhuriyeti, güneydoğusunda Orenburg bölgesi, güneyinde ise Samara ve Simbir bölgeleri yer alır. Bu sebeple cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 11

“Yazın çeçekler ata.” cümlesindeki koyu renkle gösterilen zarf türü aşağıdakilerden hangisidir?

Zaman Zarfları

Yer-Yön Zarfları

Nitelik (Durum) Zarfları

Miktar Zarfları

Soru Zarfları

Açıklama:

Zaman zarfları, fiilin anlamını zaman bakımından sınırlandıran, belirleyen zarflardır. "Yazın çeçekler ata." cümlesinin anlamı "İlkbaharda çiçekler açar" dır. Yazın(ilkbahar) kelimesi bir zaman belirtmektedir. Bu sebeple cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 12

“Siz kaysı komanda yaklı? Min Fenerbaxça yaklı.” cümlesindeki koyu renkle gösterilen sıfat türü aşağıdakilerden hangisidir?

Sıra sayı sıfatı

Belirsizlik sıfatı

Soru sıfatı

Üleştirme sayı sıfatı

Niteleme sıfatı

Açıklama:

Soru sıfatları, nesneleri soru yoluyla belirten sıfatlardır. "Siz kaysı komanda yaklı? Min Fenerbaxça yaklı." cümlesinin anlamı "Siz hangi takımı tutuyorsunuz? Ben Fenerbahçe’yi tutuyorum." dur. Kaysı (hangi) kelimesi bir soru sıfatıdır. Bu sebeple cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 13

Cami-i Tevarih adlı eser Eski ve Orta Tatar Edebiyatı dönemlerinden hangisinde yazılmıştır?

Bulgar Devri Edebiyatı

18. Yüzyıl Edebiyatı

16. Yüzyıl Edebiyatı

Altın Ordu Devri Edebiyatı

Kazan Hanlığı Devri Edebiyatı

Açıklama:

1552 yılında Kazan Hanlığı’nın yıkılması Tatar tarihinde, edebiyatında ve sosyal hayatında derin yaralar açmıştır. Halkın ve aydınların büyük kısmı yok edildiği için, bu dönemden sonra 17. yüzyılda verilen eserler sınırlıdır. Bu dönemde ağır hayat şartları yüzünden tasavvuf cereyanı güçlenmiş Yesevî, Bakırgânî, Ümmî Kemal, Kul Ali ve Muhammedyar gibi ediplerin okuyucusu çoğalmıştır. Bu dönemde Tatarca-Rusça, Arapça-Farsça-Tatarca sözlükler yazılmıştır. 1630 yılında Arapçadan Tatar Türkçesine Münebbihat (Uyandırış) adlı bir eserin tercüme edildiği görülüyor. Galibek Atalık ve Kişbike’nin vasiyetnameleri, Kadir Galibek’in “Câmi‘-i Tevârih” adlı eseri ve yazarı belli olmayan Defter-i Cengiznâme adlı eserler bu dönemin önemli eserleridir. Bu döneme damgasını vuran en önemli şairler ise Mevlâ Kulu ve Abdi’dir. Doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Tataristan Cumhuriyeti hangi tarihte muhtar cumhuriyet statüsüne kavuşmuştur?

1991

1992

1993

1994

1995

Açıklama:

Şubat 1994’te yapılan bir anlaşmayla muhtar
cumhuriyet statüsüne kavuşmuştur. Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi Tatar Türkçesinde büyük ünlü uyumuna uymamaktadır?

Tormış

Avıl

Tügerek

Toman

Suveren

Açıklama:

Yabancı asıllı kelimelerde büyük ünlü uyumunun bozulduğu görülür: gektar (hektar), gomumi
(umumi), bronevik (zırhlı araba), suveren (müstakil), şefkat, çemodan (valiz). Doğru yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 16

I. Birinci hecedeki e, Tatar Türkçesinde a olur.
II. Birinci hecedeki o,ö,u,ü seslerini takip eden a,e sesleri Tatar Türkçesinde ı,i olur.
III. Türkiye Türkçesindeki u, Tatar Türkçesinde ı olur.
Yukarıda Tatar Türkçesindeki ünlülerle ilgili verilen özelliklerden hangisi ya da hangileri yanlıştır?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Tatar Türkçesinde Ünlülerle İlgili Özellikler
1. Türkiye Türkçesindeki o, Tatar Türkçesinde u; ö ise ü olur: un (on), tup (top), uglan (oğlan); dürt (dört), küz (göz), süz (söz).
2. Türkiye Türkçesindeki u, Tatar Türkçesinde o ( o, u, ı arası kısa ünlü); ü ise ö (ö, ü, i arası kısa ünlü) olur: koş (kuş), tor- (dur-); öç (üç), döris (dürüst).
3. Birinci hecedeki e, Tatar Türkçesinde i olur: itek (etek), işek (eşek), it (et), sin (sen), bir- (ver-).
4. Birinci hecedeki o, ö, u, ü seslerini takip eden u, ü sesleri Tatar Türkçesinde ı, i olur: bolıt (bulut), ofık (ufuk), ununçı (onuncu), tözålåş (düzülüş), öçån (için).
5. Eski Türkçede ve bugün Türkiye Türkçesinde söz sonunda bulunan “nç”, “rk”, “lk” gibi ünsüz çiftleri arasında ünlü türer: büråk (börk), iråk (erk), burıç (borç), kırık (kırk), kurık- (kork-), öråk- (ürk-), alıp (alp), söyånåç (sevinç), tınıç (dinç

Doğru Cevap: E

Soru 17

Aşağıda Tatar Türkçesiyle ilgili verilen özelliklerden hangisi yanlıştır?

Türkçe asıllı sözlerin başındaki bütün g’ler Tatar Türkçesinde k’dir.

Kelime başındaki b’ler bazı sözlerde m’dir.

“var-, ver-, var” sözlerindeki kelime başı v- sesi, Tatar Türkçesinde b-’dir.

Bazı kelimelerin başındaki y’ler d’ye döner.

Türkiye Türkçesinde yazıda gösterilmeyen “ñ” sesi Tatar Türkçesinde gösterilir.

Açıklama:

Tatar Türkçesinde Ünsüzlerle İlgili Özellikler
Türkiye Türkçesiyle karşılaştırıldığında Tatar Türkçesinde kullanılan ünsüzler ile ilgili şu özellikleri tespit edebiliriz:

Türkçe asıllı sözlerin başındaki bütün g’ler Tatar Türkçesinde k’ dir: kil- (gel-), kür- (gör-), köl- (gül-), kül (göl), kilån (gelin).
Türkçe kelimelerin başındaki d’ler Tatar Türkçesinde t’dir: tav (dağ), tuy- (doy-), timår (demir), tål (dil), tugız (dokuz).
Kelime başındaki b’ler bazı sözlerde m’dir: miñ (bin), min (ben), min- (bin-), muyın (boyun), mıyık (bıyık), minçål (bencil), moñ (bun- sıkıntı).
“var-, ver-, var” sözlerindeki kelime başı v- sesi, Tatar Türkçesinde b-’dir: “bar-, bir-, bar”.
İki ünlü arasında kalan p’ler b olur: yabış- (yapış-), tibåş- (tepiş-), übåş- (öpüş-).
İki ünlü arasında kalan k’ler g’ye; kalın k’lar g’ya döner: igin (ekin), ügåz (öküz), sigiz (sekiz), tigü (dikmek), tugız (dokuz), agım (akım, akıntı).
Türkçe asıllı bazı kelimelerde baştaki p’ler, Tatar Türkçesinde b’dir: bik (pek), barmak (parmak), börçe (pire).
Bazı kelimelerin başındaki y’ler c’ye döner: cil (yel), cidå (yedi), cim (yem), cir (yer), cır (yır, şarkı), citåş- (yetiş-).
Türkiye Türkçesinde yazıda gösterilmeyen “ñ” sesi Tatar Türkçesinde gösterilir: tañ (tan), ciñ (yen), moñ (bun, sıkıntı), añlav (anlamak)
Arapça kelimelerdeki ayın sesi, Tatar Türkçesinde “g”olur: Gali (Ali), gaile (aile), segat (saat), Talgat (Talat), şagıyr (şair), gafu (af). Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 18

Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde Tatar Türkçesinde kullanılan eklerin eşleştirilmelerinden biri yanlış olarak verilmiştir?

ukısagız-ikinci çoğul şahısın şart kipi

aña ukırga kirek-üçüncü tekil şahısın gereklilik kipi

alasıgız kile-birinci çoğul şahıs 2. tip istek kipi

kilgen iken-üçüncü tekil şahısın öğrenilen geçmiş zaman rivayeti

kürgen bolsa-üçüncü tekil şahısın öğrenilen geçmiş zamanı

Açıklama:

-Diğer Türk lehçelerinde olduğu gibi Tatar Türkçesinde de şart kipi -sa, -se ekiyle ifade edilir.
-Tatar Türkçesinde gereklilik kipi iki şekilde yapılır. Birincisi fiil köküne mastar eki -rga, -rge ve “kirek’ kelimesi, ikincisi ise, aynı eke “tiyiş/tiyış” kelimesi getirilerek yapılır.
-1. tip istek istek çekimi -ası, -esi ekinin üzerine “kile” (geliyor) kelimesi getirilerek yapılır. Şu formül ile kurulur: Fiil+-ası/-esi+iyelik ekleri+kile
-Öğrenilen geçmiş zamanın rivayeti -gan, -ken; -kan, -ken ekinden sonra “iken” yardımcı fiilinin getirilmesiyle yapılır.
-Tatar Türkçesinde şartlı birleşik çekim bul- (ol-) fiilinin üzerine şart eki getirilerek yapılır. Doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi fiilden isim yapan eklerden biridir?

-gAlA, -kAlA

-gı,-kı

+gar,+kar

-Ar

+dA

Açıklama:

3. Fiilden İsim Yapan Ekler
-Av; -v: İsim-fiil eki olan ek kalıcı kelimelerde türetmiştir: borav (matkap), yamav (yama), aguv (zehir), kıñgırav (zil, çan), tomav (nezle), bålev (bileği).
-mA: İsim-fiil eki olan ek kalıcı kelimelerde türetmiştir: yarma (bulgur), kåneşme
(oturum, toplantı), katnaşma (karışım), tukıma (dokuma), bårleşme (birleşme).
-ım/-åm; -m: Soyut ve somut isimler türetir: tåzåm (dizim, sıra), eytåm (ata sözü), yotım
(yudum), söylem (konuşma), kiyåm (giyim, elbise), cim (yem), tüşem (tavan), agım (akım).
-mAk: Aslen isim-fiil eki olan bu ek, kimi kalıcı kelimeler de türetmiştir: elmek (ilmik), ikmek (ekmek), tabışmak (bilmece), sukmak (patika), kismek (fıçı).
-ık/-åk; -k: İsim ve sıfat türeten bir ektir: yötkåråk (öksürük), tişåk (delik), boyırık (buyruk), özåk (parça), katık (katık), yanık, ülåk (ölü), sızık (çizgi, hat).
-Ak: Genellikle yer, mekân ve nesne adları türetir: kunak (konuk), bülek (hediye), pıçak (bıçak), yatak (yatak), tiyek (tetik), torak (ev, yurt).
-gı/-gå; -kı/-kå: Somut ve soyut isimler türetir: toygı (duygu), kölkå (komedi), pıçkı
(bıçkı), sıbızgı (düdük), sibårgå (süpürge), sözgå (elek).
-gıç/-geç; -kıç; -keç: Genellikle âlet adları türetir: açkıç (anahtar), kırgıç (rende), oçkıç
(uçak), yözgeç (yüzgeç), tişkeç (matkap).
-ıç/-åç; -ç: Genellekle soyut isimler türetir: tayanıç (dayanak), ükånåç (pişmanlık),
söyånåç (sevinç), yuvanıç (teselli, avuntu).
-çAk: İşlek değildir: imçek (meme), borçak (bezelye), tegerçek (tekerlek).
-gAk; -kAk: batkak (çamur), işkek (kürek), törgek (paket), çumgak (dalgıç kuşu), bizgek (sıtma).
-dı/-de; -tı/-te: sıgıntı (sıkıntı), çabındı (ot biçme), söråntå (tarla), agıntı (akıntı), aşandı (yemek, gıda), asrandı (besleme).
-gın/-gån; -kın/-kån: İsim ve sıfat türetir: kırgın (salgın), sörgån (sürgün), kaçkın (kaçak), yangın (yangın), kilgån (göçmen).
-ın/-ån; -n: Oluş ve kavram adları yapar: igån (ekin), çabın (çayır, otlak), cıyın (yığın),
kilån (gelin), årån (irin).
-mış/-meş: İşlek değildir: tormış (hayat), yazmış (kader, alın yazısı), sınamış (belirti, iz) Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 20

I. harva=araba
II. muyın=demir
III. vraç=gar
Yukarıda bazı Tatar Türkçesindeki kelimlerin günümüz Türkçesindeki karşılıkları verilmiştir. Bunlardan hangisi ya da hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

II ve III

Açıklama:

harvam (arabam)
muyın (boyun)
vraç (doktor) Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi Tatar edebiyatının evrelerinden biridir?

Eski ve Orta Asır Tatar Edebiyatı

19. Asır Edebiyatı

20. Asır Başı Edebiyatı

Sovyet Dönemi (1917’den sonra) Edebiyatı

Hepsi

Açıklama:

Kuzey ya da Kıpçak grubu lehçelerinden olan Tatar Türkçesinin oldukça zengin bir edebiyatı vardır. Bu edebiyatı, Tatar edebiyat tarihçileri, iç gelişmesine, yaşadığı döneme, siyasi
ve sosyal sebeplere bağlı olarak, kendi içinde dört ana devreye ayırmaktadırlar:
1. Eski ve Orta Asır Tatar Edebiyatı
2. 19. Asır Edebiyatı
3. 20. Asır Başı Edebiyatı
4. Sovyet Dönemi (1917’den sonra) Edebiyatı

Doğru Cevap: E

Soru 22

Tatar edebiyatında 12-13 yüzyıllar kadarki döneme verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

En Eski ya da Ortak Türk Edebiyatı

Bulgar Devri Edebiyatı

Altın Ordu Devri Edebiyatı

Kazan Hanlığı Devri Edebiyatı

Hiçbiri

Açıklama:

a. En Eski ya da Ortak Türk Edebiyatı (12.-13. yüzyıla kadar).
b. Bulgar Devri Edebiyatı (13. yüzyılın ortalarına kadar).
c. Altın Ordu Devri Edebiyatı (13. yüzyıl ortalarından 14. yüzyıl ortalarına kadar).
d. Kazan Hanlığı Devri Edebiyatı ( 15. yüzyıl ortalarından 16. yüzyılın sonuna kadar).
e. 17. Yüzyıl Edebiyatı
f. 18. Yüzyıl Edebiyatı şeklinde bölümlere ayrılmaktadır.
En eski Türk Edebiyatı dediğimiz dönem, ortak olup 13. yüzyıla kadar devam etmiştir. Eski Türkçe döneminin eserleri olarak adlandırılan Orhun Yazıtları, Yenisey Yazıtları, Uygur dönemi eserleri yine Orta Türkçe dönemine ait olan Dîvânü Lügati’t-Türk, Kutadgu Bilig, Atabetü’l-Hakâyık, Ahmed Yesevî ve Süleyman Bakırgânî’nin eserleri bu dönemin ürünleridir.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Bulgar devri edebiyatı hangi yüzyılda Tatar edebiyatına hakim olmuştur?

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 24

Kazan Hanlığı devri edebiyatı hangi yüzyılda Tatar edebiyatına hakim olmuştur?

15-16

16-17

17-18

18-19

19-20

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 25

Sovyet dönemi edebiyatı hangi yıldan itibaren Tatar edebiyatına hakim olmaya başlamıştır?

1910

1912'lerden itibaren

1913

1917

1920'lerden itibaten

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 26

Altın Ordu Devri Edebiyatı hangi yüzyılda Tatar edebiyatına hakim olmuştur?

13-14

14-15

15-16

16-17

17-18

Açıklama:

tirir. Bu dönem de kendi arasında:
a. En Eski ya da Ortak Türk Edebiyatı (12.-13. yüzyıla kadar).
b. Bulgar Devri Edebiyatı (13. yüzyılın ortalarına kadar).
c. Altın Ordu Devri Edebiyatı (13. yüzyıl ortalarından 14. yüzyıl ortalarına kadar).
d. Kazan Hanlığı Devri Edebiyatı ( 15. yüzyıl ortalarından 16. yüzyılın sonuna kadar).
e. 17. Yüzyıl Edebiyatı
f. 18. Yüzyıl Edebiyatı şeklinde bölümlere ayrılmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Bulgar Türkleri İslamiyeti hangi yılda kabul etmiştir?

919

920

921

922

923

Açıklama:

Büyük Bulgar Devletinin dağılmasından sonra İdil-Ural bölgesinde kurulan ve İdil
Bulgarları diye adlandırılan devlet; Hazar, Bulgar, Kıpçak ve Fin-Ugor kabilelerinden
meydana gelmiştir. İlim ve edebiyatta önemli bir yere sahip olan Bulgar Türkleri aynı zamanda 922 yılında İslamiyeti kabul eden ilk Türk boyudur.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Tatar edebiyatında ........ yüzyılda eser veren şair ve yazarlar 17. yüzyıla oranla daha fazladır.
yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

16.

17.

18.

19.

20.

Açıklama:

18. yüzyılda yoğun Rus baskısı devam etmiş ve Tatar Türkleri bu yüzyılda Başkurt ve
Çuvaş Türkleriyle birlikte büyük bir isyan girişiminde bulunmuşlardır. Bunun üzerine biraz rahatlama görülmüştür. Bu yüzyılda eser veren şair ve yazarlar 17. yüzyıla oranla daha
fazladır. Dönemin ünlü edipleri arasında Abdüsselâm, Abdülmennân Müslüm, Ahmetbik,
Tâcettin Yalçıgol vardır. Devrin en ünlü edibi ise Abdurrahim Otuz İmeni’dir. İmeni’nin pedagojik, ilmî, sözlük, biyografik ve edebî olmak üzere yüzden fazla eseri mevcuttur. İsmail
ve Muhammed Emin adlı iki yazarın Seyahatnameleri, ünlü Batırşa Destanı ve 305 sayfalık
halk hikayelerinin toplandığı “Mecmua-yı Hikeyet” adlı eserler dönemin önemli eserleridir

Doğru Cevap: C

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi 18. yüzyılda Tatar edebiyatındaki yazarlardandır?

Abdüsselâm

Abdülmennân Müslüm

Ahmetbik

Tâcettin Yalçıgol

Hepsi

Açıklama:

Dönemin ünlü edipleri arasında Abdüsselâm, Abdülmennân Müslüm, Ahmetbik,
Tâcettin Yalçıgol vardır. Devrin en ünlü edibi ise Abdurrahim Otuz İmeni’dir. İmeni’nin pedagojik, ilmî, sözlük, biyografik ve edebî olmak üzere yüzden fazla eseri mevcuttur. İsmail
ve Muhammed Emin adlı iki yazarın Seyahatnameleri, ünlü Batırşa Destanı ve 305 sayfalık
halk hikayelerinin toplandığı “Mecmua-yı Hikeyet” adlı eserler dönemin önemli eserleridir.
19. yüzyıl, Tatar Türklerinin Rus idaresinde koloni olarak yaşadığı bir devirdir

Doğru Cevap: E

Soru 30

Türkçe asıllı sözlerin başındaki bütün g’ler Tatar Türkçesinde .....’ dir
yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

hiçbiri

Açıklama:

Türkçe asıllı sözlerin başındaki bütün g’ler Tatar Türkçesinde k’ dir

Doğru Cevap: A

Soru 31

Tatar adı ilk kez aşağıdaki kaynakların hangisinde geçmektedir?

Orhun Yazıtları

Dede Korkut

Kâbusnâme

Dîvânü Lügâti’t-Türk

Târih-i Fahreddin Mübârekşah

Açıklama:

Orhun Yazıtları

Doğru Cevap: A

Soru 32

Bulgar şehrini başkent yapan ve IX.-XII. yüzyıllarda Doğu Avrupa’nın en önemli ticaret merkezi olan Bulgar Devleti kaç yılında yıkılmıştır?

1212

1220

1234

1246

1255

Açıklama:

1220

Doğru Cevap: B

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi XIV. yüzyılın sonunda Altın Ordu Devletinin Timur ordularına yenilmesinden sonra bölgede ortaya çıkan hanlıklardan biri değildir?

Kazan

Kırım

Bulgar

Astrahan

Sibir

Açıklama:

Bulgar

Doğru Cevap: C

Soru 34

Tataristan Cumhuriyeti bağımsızlığını kaç yılında ilan etmiştir?

1972

1983

1987

1990

1992

Açıklama:

1990

Doğru Cevap: D

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi Tatar Türkçesinin de yer aldığı Kıpçak grubu içerisinde yer alan lehçelerden biri değildir?

Karaim

Kumuk

Başkurt

Nogay

Bulgar

Açıklama:

Bulgar

Doğru Cevap: E

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi Tatar Türkçesinin bugünkü edebî dilini oluşturan Orta Ağız'ın temsilcilerinin yaşadığı bölgelerden biridir?

Tataristan

Samara

Ulyanovsk

Sarıtav

Penza

Açıklama:

Tataristan

Doğru Cevap: A

Soru 37

Bin yılı aşkın bir süre Arap alfabesini kullanan Tatar Türkleri kaç yılında Latin alfabesini kabul etmişlerdir?

1923

1927

1936

1938

1945

Açıklama:

1927

Doğru Cevap: B

Soru 38

Kuzey ya da Kıpçak grubu lehçelerinden olan Tatar Türkçesinin oldukça zengin bir edebiyatı vardır. Bu edebiyatı, Tatar edebiyat tarihçileri, iç gelişmesine, yaşadığı döneme, siyasi ve sosyal sebeplere bağlı olarak, kendi içinde dört ana devreye ayırmaktadırlar. Aşağıdakilerden hangisi bu devrelerden biri değildir?

Eski ve Orta Asır Tatar Edebiyatı

19. Asır Edebiyatı

Osmanlı Dönemi edebiyatı

20. Asır Başı Edebiyatı

Sovyet Dönemi (1917’den sonra) Edebiyatı

Açıklama:

Osmanlı Dönemi edebiyatı

Doğru Cevap: C

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi En eski Türk Edebiyatı (12.-13. yüzyıla kadar) dediğimiz dönem eserlerinden biridir?

Kısasü’l-Enbiyâ

Muhabbetnâme

Nehcü’l-Ferâdis

Dîvânü Lügati’t-Türk

Gülistan Tercümesi

Açıklama:

Dîvânü Lügati’t-Türk

Doğru Cevap: D

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi Tatar Türkçesinde büyük ünlü uyumu görülmeyen kelimelerden biridir?

tormış

avıl

toman

tügerek

gektar

Açıklama:

gektar

Doğru Cevap: E

Soru 41

Tatar adı ilk kez aşağıdakilerin hangisinde geçmiştir?

Kabusname

Orhun Yazıtları

Târih-i Fahreddin Mübârekşah

Dede Korkut Hikayeleri

Dîvânü Lügâti’t-Türk

Açıklama:

Tatar adı, ilk kez Orhun Yazıtlarında Otuz Tatar ve Tokuz Tatar şeklinde geçmektedir. Çin kaynakları bunları çeşitli devrelere ait olmak üzere “Ta-Ta” veya “Da-Da” şeklinde kaydetmişlerdir. Tarihçi Reşidüddin ise bu halkı ayrı bir kavim olarak kaydetmekte ve dillerinin Moğolca olduğunu yazmaktadır. Tatar adı, Dede Korkut hikâyelerinde de geçmektedir. Bu kaynakların dışında, Kâbusnâme’de Tatarların dokuz Türk kavminden biri olarak gösterildiği, Dîvânü Lügâti’t-Türk’te Türk kavimleri arasında sayıldığı, Târih-i Fahreddin Mübârekşah’taki Türk kavimlerine ait listede Tatar adının da bulunduğu görülmektedir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 42

Tataristan Cumhuriyeti hangi yıl bağımsızlığını ilan etmiştir?

1825

1840

1917

1946

1990

Açıklama:

Gorbaçov’la 1980’lerin sonunda başlayan açıklık politikası sonucunda Tataristan’da da bazı talepler dile getirilir. 30 Ağustos 1990 tarihinde SSCB dağılmadan Tataristan Cumhuriyeti bağımsızlığını ilan eder. Bağımsızlığı dört yıl boyunca hiçbir ülke tarafından tanınmayan Tataristan, 18 Şubat 1994’te Rusya ile bugünkü resmî statüsünü belirleyen bir anlaşma imzalamıştır. Bu anlaşma sonucunda Tataristan yarı bağımsız özerk bir Türk Cumhuriyeti konumuna gelmiş ve diğer muhtar cumhuriyetlere tanınmayan bazı haklar elde etmiştir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 43

Tatar Türkçesi, Türk dilinin hangi grubu içinde yer almaktadır?

Mişer

Oğuz

Kıpçak

Nogay

Karluk

Açıklama:

Tatar Türkçesi, Türk dilinin üç büyük kolundan (Karluk, Kıpçak, Oğuz) biri olan Kıpçak grubu içinde yer alır. Yönlere göre yapılan lehçe tasnifleri bakımından ise, Kuzey Türkçesi içerisinde değerlendirilmektedir. Kuzey Türkçesi olarak adlandırılan bu gruptaki lehçeler, Kıpçak kökenli lehçelerdir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Aşağıdaki Tatar Türkçesinin Doğu ağzı ile ilgili ifadelerden hangisi doğrudur?

Bu ağzın temsilcilerini Mişer Tatarları oluşturur

Bu ağzın temsilcileri Kazan Türkleridir.

Ural dağlarının batı bölgelerinde yaşayanlar kullanır.

Bu ağzı konuşanlara Sibirya Tatarları denir.

Tatar Türkçesinin bugünkü edebî dilini oluşturan merkez ağzıdır.

Açıklama:

Bugünkü Tatar Türkçesinin üç ayrı ağzı bulunmaktadır. Bunlar Orta, Batı (Mişer) ve Doğu ağızlarıdır. 1. Orta Ağız: Tatar Türkçesinin bugünkü edebî dilini oluşturan merkez ağzıdır. Bu ağzın temsilcileri Kazan Türkleridir. Bunlar çoğunlukla Tataristan, Başkurdistan ve Ural dağlarının batısındaki bölgelerde yaşarlar. 2. Batı (Mişer) Ağzı: Batı ağzının temsilcilerini Mişer Tatarları oluşturur. İdil grubu Tatarlarına dahil olan bu ağzın temsilcileri Samara, Ulyanovsk, Sarıtav (Saratov), Penza, Ryazan, Tüben Novgorod, Orenburg, Volgograd, Astrahan bölgelerinde ve Tataristan, Mordov, Çuvaşistan, Udmurt, Başkurdistan cumhuriyetlerinin bazı kesimlerinde yaşarlar. 3. Doğu Ağzı: Bu ağzı konuşanlara Sibirya Tatarları denir. Doğu ağzının temsilcileri Batı Sibirya’nın Baraba, Tomsk, Tümen, Tobol ve Tara bölgelerinde yaşarlar. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Bulgar devri edebiyatının en önemli eserlerinden Kıssa-i Yusuf kim tarafından yazılmıştır?

Kul Ali

Hasan Kaygı

Ayaz İshaki

Ahmed Yesevî

Mevlâ Kulu

Açıklama:

Büyük Bulgar Devletinin dağılmasından sonra İdil-Ural bölgesinde kurulan ve İdil Bulgarları diye adlandırılan devlet; Hazar, Bulgar, Kıpçak ve Fin-Ugor kabilelerinden meydana gelmiştir. İlim ve edebiyatta önemli bir yere sahip olan Bulgar Türkleri aynı zamanda 922 yılında İslamiyeti kabul eden ilk Türk boyudur. Bu dönem edebî eserleri içerisinde en önemlisi Kul Ali’nin yazmış olduğu Kıssa-i Yusuf adlı eseridir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi Tataristan’da en çok bulunan etnik gruptur?

Bulgarlar

Çuvaş Türkleri

Ruslar

İdil Türkleri

Tatar Türkleri

Açıklama:

1992 verilerine göre 3.705.000 kişinin yaşadığı Tataristan’da nüfusun etnik dağılımı şöyledir: Tatar Türkleri %48, Ruslar %43.5, Çuvaş Türkleri %3.7. Bunların dışında, çoğunluğu diğer Türk boylarından olmak üzere bazı farklı gruplar da vardır. Diğer Türklerle birlikte cumhuriyetin % 53’ünü Türk unsuru oluşturur. Halk şehirlerde yoğunlaşmıştır. Halkın % 74’ü şehirlerde, % 26’sı da köylerde yaşamaktadır. Ülke nüfusunun % 54’ünü kadınlar oluşturur. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde büyük ünlü uyumu yoktur?

Toman

Karbike

Avıl

Tügerek

Tössåz

Açıklama:

Türk dilinin her döneminde ve her lehçesinde görülen büyük ünlü uyumu Tatar Türkçesinde de çok düzenlidir: tormış (hayat), avıl (köy), toman (duman), tügerek (yuvarlak), ügåz (öküz), tössåz (renksiz). Yabancı asıllı kelimelerde bu uyumun bozulduğu görülür: gektar (hektar), gomumi (umumi), bronevik (zırhlı araba), suveren (müstakil), şefkat, çemodan (valiz). Birleşik kelime ve birleşik isimlerde de uyum bozulur: Gölşat (Gülşat), karbike (kardan kız), timårçıbık (demir çubuk, tel), yalantepi (çıplak ayak). Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi Tatar Türkçesindeki isim çekim eklerinden biri değildir?

Hal

İyelik

Soru

Şahıs

Aitlik

Açıklama:

Tatar Türkçesindeki isim çekim ekleri şunlardır: Çokluk Eki, İyelik Ekleri, Hâl Ekleri, Aitlik Eki ve Soru Eki. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 49

Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde fiilden isim yapan bir ek kullanılmıştır?

Kırçıl

Çıgımlı

Kapçık

Pıçak

Cılat

Açıklama:

Fiilden isim yapan eklerden -ak genellikle yer, mekân ve nesne adları türetir: kunak (konuk), bülek (hediye), pıçak (bıçak), yatak (yatak), tiyek (tetik), torak (ev, yurt). Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 50

“Barça malnı uşbu külge saçtılar.” cümlesinde kullanılan sıfat aşağıdakilerden hangisidir?

Sayı

İşaret

Belirsizlik

Niteleme

Üleştirme

Açıklama:

Belirsizlik Sıfatları Nesneleri belirsiz olarak nitelerler: barça (bütün), başka, az, küp (çok), bötün (bütün), bar (tüm), barlık (bütün, hepsi), her, kaybår (bazı), hiçber (hiçbir), bårniçe (birkaç) vb. Barça malnı uşbu külge saçtılar. (Bütün malı bu göle saçtılar). Bar cırımnı ilge bagışladım. (Bütün şarkılarımı ülkeme bağışladım). Nazirov bårniçe minut, küzlerån kiyåråp açıp, kartka karap tordı. (Nazirov birkaç dakika gözlerini büyüterek açıp, ihtiyara baktı). Kayçagında bu bay tugrısında şulay söyliy kaybår kürşåler. “Bazen bu zengin hakkında öyle söylüyor kimi komşular.” Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 51

Tatar Türkleri ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Rusya sınırları içinde kalan birçok Türk boyu gibi Kazan bölgesi Türkleri de “Tatar” adıyla anılmaktadırlar.

Bu ad daha sonraları Kırım, Sibirya, Litvanya, Polonya vb. bölgelerde yaşayan Türkler için de kullanılmıştır.

Tarihçi Reşidüddin ise bu halkı ayrı bir kavim olarak kaydetmekte ve dillerinin Moğolca olduğunu yazmaktadır.

Tatar adı, tarihte ilk kez Divanü Lugati't-Türk’te geçmektedir.

Tatar adı, Dede Korkut hikâyelerinde de geçmektedir.

Açıklama:

Tatar adı, ilk kez Orhun Yazıtlarında Otuz Tatar ve Tokuz Tatar şeklinde geçmektedir. Bu nedenle “D” seçeneği yanlıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 52

Tatar adı ilk kez aşağıdaki kaynakların hangisinde geçmektedir?

Orhun Yazıtları

Dîvânü Lügâti’t-Türk

Dede Korkut Hikayeleri

Târih-i Fahreddin Mübârekşah

Kutadgu Bilig

Açıklama:

Tatar adı, ilk kez Orhun Yazıtlarında Otuz Tatar ve Tokuz Tatar şeklinde geçmektedir. Buna göre cevap “A” seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Tataristan Cumhuriyeti kaç yılında bağımsızlığını ilan etmiştir?

1980

1985

1990

1992

1995

Açıklama:

30 Ağustos 1990 tarihinde SSCB dağılmadan Tataristan Cumhuriyeti bağımsızlığını ilan etmiştir. Buna göre cevap “C” seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 54

Bağımsızlığı hiçbir ülke tarafından tanınmayan Tataristan, hangi tarihte Rusya ile bugünkü resmî statüsünü belirleyen bir anlaşma imzalayarak yarı bağımsız özerk bir Türk Cumhuriyeti haline gelmiştir?

1991

1992

1993

1994

1995

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 55

Tatar Türkçesi, Türk dilinin hangi kolu içerisinde yer almaktadır?

Karluk

Kıpçak

Oğuz

Hun

Kazak

Açıklama:

Tatar Türkçesi, Türk dilinin üç büyük kolundan (Karluk, Kıpçak, Oğuz) biri olan Kıpçak grubu içinde yer alır. Bu nedenle cevap “B” seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi Tatar Türkçesinin temelini oluşturmaktadır?

Arapça

Azerice

Rusça

Rumca

İdil Bulgarcası

Açıklama:

Tatar Türkçesinin temelini İdil Bulgarcası oluşturur. Buna göre cevap “E” seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi Tatar Edebiyatını oluşturan dört ana dönemden biri değildir?

Eski ve Orta Asır Tatar Edebiyatı

Yeni Asır Edebiyatı

20. Asır Başı Edebiyatı

19. Asır Edebiyatı

Sovyet Dönemi Edebiyatı

Açıklama:

Tatar Edebiyatını oluşturan dönemler arasında “Yeni Asır Edebiyatı” şeklinde bir dönem yoktur. Bu nedenle cevap “B” seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Tatar Edebiyatı ürünlerinden olan Kıssa-i Yusuf adlı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Kul Ali

Hüsam Katib

Harezmi

Hasan Kaygı

Muhammed Emin

Açıklama:

Tatar Edebiyatı ürünlerinden olan Kıssa-i Yusuf adlı eserin yazarı Kul Ali’dir. Buna göre cevap “A” seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 59

Tataristan Cumhuriyeti ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Tataristan Cumhuriyeti, Doğu Avrupa ovasının doğu bölgesinde Kama ve İdil nehirlerinin birleştiği yerde kurulmuştur.

Tataristan petrol, doğalgaz ve elektrik üretimi yönünden oldukça zengin bir ülkedir.

Ülke genel olarak engebeli bir ovayla kaplıdır. Ortalama rakım iki yüz metre dolayındadır. Bölgede kara iklimi hakimdir.

Tataristan’ın başkenti olan Yelabuga aynı zamanda ülkenin en büyük şehri olup 1.250.000 kişilik bir nüfusa sahiptir.

1992 verilerine göre 3.705.000 kişinin yaşadığı Tataristan’da nüfusun etnik dağılımı şöyledir: Tatar Türkleri %48, Ruslar %43.5, Çuvaş Türkleri %3.7.

Açıklama:

Tataristan’ın başkenti Kazan’dır. Bu nedenle “D” seçeneği yanlıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Aşağıda Tatar Türkçesi Grameri ile ilgili verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Tatar Türkçesinde yedi ünlü bulunmaktadır.

Küçük ünlü uyumu sağlamdır.

Büyük ünlü uyumu çok düzensizdir.

Tatar Türkçesinde 27 ünsüz vardır.

Ünsüz uyumu sağlam değildir.

Açıklama:

Tatar Türkçesinde sekiz ünlü bulunmaktadır. Küçük ünlü uyumu sağlam değildir. Büyük ünlü uyumu çok düzenlidir. Ünsüz uyumu oldukça sağlamdır. Tatar Türkçesinde 27 ünsüz vardır. Buna göre “D” seçeneği doğrudur.

Doğru Cevap: D

Soru 61

Kazan Hanlığı hangi yıl tamamen Rusların denetimine girmiştir?

1556

1560

1564

1568

1572

Açıklama:

Kazan Hanlığı, 1552 yılında Rusların eline geçmiş ve 1556 yılında da tamamen Rusların denetimine girmiştir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Kazan’da toplanan kurultayda “İç Rusya ve Sibirya Müslüman Türk Tatarları” muhtar cumhuriyeti hangi yıl ilan edilmiştir?

1907

1917

1927

1937

1947

Açıklama:

1917 yılında Kazan’da toplanan kurultayda “İç Rusya ve Sibirya Müslüman Türk Tatarları” muhtar cumhuriyeti ilan edilmiştir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 63

Tataristan Cumhuriyeti hangi tarihte bağımsızlığını ilan eder?

30 Ağustos 1986

30 Ağustos 1988

30 Ağustos 1990

30 Ağustos 1992

30 Ağustos 1994

Açıklama:

30 Ağustos 1990 tarihinde SSCB dağılmadan Tataristan Cumhuriyeti bağımsızlığını ilan eder. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 64

Bugünkü Tatar Türkçesinin kaç ayrı ağzı bulunmaktadır?

Üç

Dört

Beş

Altı

Yedi

Açıklama:

Bugünkü Tatar Türkçesinin üç ayrı ağzı bulunmaktadır. Bunlar Orta, Batı (Mişer) ve Doğu ağızlarıdır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 65

Tatar Türkleri hangi tarihte Kiril alfabesine geçmişlerdir?

1927

1930

1933

1936

1939

Açıklama:

Bin yılı aşkın bir süre Arap alfabesini kullanan Tatar Türkleri, 1927 yılında Latin alfabesini kabul etmişler, ancak Türkiye’nin 1928’de Latin alfabesini kabul etmesinden sonra, 1939 yılında Kiril alfabesine geçmişlerdir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 66

Tatar Edebiyatı iç gelişmesine, yaşadığı döneme, siyasi ve sosyal sebeplere bağlı olarak, kendi içinde kaç ana devreye ayrılmaktadır?

Üç

Dört

Beş

Altı

Yedi

Açıklama:

Tatar Edebiyatı’nı Tatar edebiyat tarihçileri, iç gelişmesine, yaşadığı döneme, siyasi ve sosyal sebeplere bağlı olarak, kendi içinde dört ana devreye ayırmaktadırlar:
1. Eski ve Orta Asır Tatar Edebiyatı
2. 19. Asır Edebiyatı
3. 20. Asır Başı Edebiyatı
4. Sovyet Dönemi (1917’den sonra) Edebiyatı
Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 67

Aşağıdakilerden hangisi Tatar ve Türk edebiyatının en büyük şairlerinden biridir?

Ahmet Uraneyev

Zahir Bigiyev

Hasan Kaygı

Abdullah Tukay

Tâcettin Yalçıgol

Açıklama:

20. yüzyıl, Tatar ve Türk edebiyatının en büyük şairlerinden Abdullah Tukay’ın yetiştiği devirdir. Onun için bu döneme “Tukay Çağı Edebiyatı” da denir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 68

Tataristan’ın başkenti aşağıdakilerden hangisidir?

Bügilme

Kazan

Alabuga

Aşağı Kama

Çallı

Açıklama:

Tataristan’ın başkenti olan Kazan aynı zamanda ülkenin en büyük şehridir. Diğer önemli şehirleri Çallı, Zelenedol, Aşağı Kama, Alabuga, Zey, Elmet, Bügilme, Aznakay ve Çistay’dır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 69

Tataristan topraklarının ne kadarı ormanlarla kaplıdır?

%3 (yüzde üç)

%16 (yüzde onaltı)

%40

%65 (yüzde altmışbeş)

%80 (yüzde seksen)

Açıklama:

Tataristan topraklarının % 16 (yüzde onaltı)’sı ormanlarla kaplıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 70

Tatar Türkçesi’nde kaç tane “belirtme sıfatı’ vardır?

İki

Üç

Dört

Beş

Altı

Açıklama:

Tatar Türkçesindeki sıfatları niteleme ve belirtme sıfatları olarak gruplandırabiliriz. Dört adet belirtme sıfatı vardır;
-İşaret Sıfatları
-Sayı Sıfatları
-Belirsizlik Sıfatları
-Soru Sıfatları
Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 71

‘’Tatar’’ adı ilk kez aşağıdaki kaynaklardan hangisinde geçmektedir?

Dîvânü Lügâti’t Türk

Orhun Yazıtları

Dede Korkut hikâyeleri

Kâbusnâme

Târih-i Fahreddin Mübârekşah

Açıklama:

Tatar adı, ilk kez Orhun Yazıtlarında Otuz Tatar ve Tokuz Tatar şeklinde geçmektedir. Çin kaynakları bunları çeşitli devrelere ait olmak üzere “Ta-Ta” veya “Da-Da” şeklinde kaydetmişlerdir. Tarihçi Reşidüddin ise bu halkı ayrı bir kavim olarak kaydetmekte ve dillerinin Moğolca olduğunu yazmaktadır.Tatar adı, Dede Korkut hikâyelerinde de geçmektedir. Bu kaynakların dışında, Kâbusnâme’de Tatarların dokuz Türk kavminden biri olarak gösterildiği, Dîvânü Lügâti’t-Türk’te Türk kavimleri arasında sayıldığı, Târih-i Fahreddin Mübârekşah’taki Türk kavimlerine ait listede Tatar adının da bulunduğu görülmektedir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 72

1920’li yıllarda Sovyetler Birliği’nde Stalin’in baskılarına karşı Türk ulusal birliğini kurmak için çalışmalar yapan sanatçı, düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Sadri Maksudi Arsal

Şamil Osmanov

Abdullah Tukay

Mirsaid Sultan Galiyev

Möxemmet Mehdiyev

Açıklama:

Doğru yanıt D'dir. Türk birliğini kurmak için çaba harcayan sanatçı, düşünür Mirsaid Sultan Galiyev’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 73

İdil-Ural Bölgesinde yer alan Tatar Türkçesi aşağıdaki Kıpçak lehçelerinden en çok hangisiyle benzerlik göstermektedir?

Başkurt

Nogay

Kumuk

Karakalpak

Kırgız

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 74

Tatar Türkleri bugün aşağıdaki alfabelerden hangisini kullanmaktadırlar?

Latin alfabesi

Arap alfabesi

Kiril alfabesi

Uygur alfabesi

Göktürk alfabesi

Açıklama:

Doğru yanıt C'dir. Şu anda Tatar Türkçesi Tataristan’da resmî dil durumundadır. Bin yılı aşkın bir süre Arap alfabesini kullanan Tatar Türkleri, 1927 yılında Latin alfabesini kabul etmişler, ancak Türkiye’nin 1928’de Latin alfabesini kabul etmesinden sonra, 1939 yılında Kiril alfabesine geçmişlerdir. SSCB dağıldıktan sonra kurulan Rusya Federasyonu içinde özerk devlet statüsünü koruyan Tataristan Cumhuriyeti’nde Eylül 2001’de Latin alfabesi resmen kabul edilmiştir. Ancak, 15 Kasım 2002’de Rusya Parlementosunun alt kanadı Duma’da, federasyonu oluşturan cumhuriyetlerin Kiril alfabesi dışında başka bir alfabe kullanmaları yasaklanınca, Latin alfabesi uygulamaya geçirilememiştir. Tatar Türkleri bugün de Kiril alfabesini kullanmaktadırlar.

Doğru Cevap: C

Soru 75

Aşağıdaki Tatar Edebiyatı sanatçılarından hangisi diğerlerinden farklı dönemde eserler vermiştir?

İsmail Gaspıralı

Ravil Feyzullin

Möxemmet Mehdiyev

Refail Gaziyov

Vahit İmamov

Açıklama:

İsmail Gaspıralı, 19. yüzyılda eserler vermiş bir sanatçı, düşünürdür. Diğerleri ise 1960 sonrası Tatar edebiyatının temsilcileridir. 1960’lı yıllardan itibaren sosyal hayatta ve edebiyatta rejimin yumuşaması nedeniyle kişisel anlamda bir edebiyat anlayışı egemendir. Son yıllarda ise tam olarak milli konulara ağırlık verilmiştir. Yasaklı olan eserlerin tamamı basılmış, özellikle tarihi ve milli kahramanları işleyen eserler verilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 76

Aşağıdaki isimlerden hangisinde çokluk ( çoğul ) eki bulunmaktadır?

bolıtka

urmannar

üzåmçe

törmeden

kulıbız

Açıklama:

Doğru yanıt B'dir. bolıtka ( bulut-a , yönelme hâli ) , urmannar ( urman-nar, ormanlar , çokluk eki ) , üzåmçe (kendimce , eşitlik hâli ) , törmeden ( hapishaneden , ayrılma hâli ) , kulıbız ( kolumuz , I. çokluk iyelik eki )

Doğru Cevap: B

Soru 77

Aşağıdaki fiillerden hangisi şimdiki zamanın rivayetinin üçüncü çoğul kişisiyle çekimlenmiştir?

adaşkan ikensñz

kürgen bolsagız

gaşıyklar

ukıy ikenner

bireçek ikenmån

Açıklama:

Doğru yanıt D'dir. adaşkan ikensñz ( şaşırmışmışsınız - öğrenilen geçmiş zamanın ikinci çoğul kişisi ) , kürgen bolsagız ( görmüşseniz - öğrenilen geçmiş zamanın şartının ikinci çoğul kişisi ) gaşıyklar ( aşıklar - isimlerin -i yardımcı fiili alarak geniş ya da şimdiki zamanın üçüncü çoğul kişide çekimlenmesi ) , ukıy ikenner ( okuyormuşlar - şimdiki zamanın rivayetinin üçüncü çoğul kişisi ) , bireçek ikenmån ( verecekmişim - gelecek zamanın rivayetinin birinci tekil kişisi )

Doğru Cevap: D

Soru 78

Aşağıdaki kelimelerden hangisi fiilden fiil yapım eki almıştır?

kürkemlet

muyıncak

lıbırda

xatunkay

kaytkala

Açıklama:

Doğru yanıt E'dir. kürkemlet (güzelleştir- , isimden fiil yapım eki almıştır) , muyınçak ( tasma, gerdanlık , isimden isim yapım eki almıştır) , lıbırda ( çene çalmak , isimden fiil yapım eki almıştır ) , xatunbay ( karıcığım , isimden isim yapım eki almıştır ) , kaykala ( tekrar dön- , fiilden fiil yapım eki almıştır ).

Doğru Cevap: E

Soru 79

Aşağıdakilerden hangisi sıfat-fiildir?

kakşamas

kaytkançı

barırga

kürgende

tuktav

Açıklama:

Doğru yanıt A'dır. kakşamas duslık ( sıfat-fiil , sarsılmaz dostluk ) , kaytkançı ( zarf-fiil, dönünceye kadar ) , barırga ( isim-fiil, mastar, gitmek ) , kürgende ( zarf-fiil , gördüğümde ) , tuktav ( isim-fiil , durma ).

Doğru Cevap: A

Soru 80

Aşağıdaki Tatar Türkçesiyle yazılan cümlelerden hangisi Türkiye Türkçesine çevirisinde yanlış verilmiştir?

İrtege irte uk yulga çıgarbız digen uy bålen yatıp yokladık.
(Yarın erkenden yola çıkarız düşüncesiyle yatıp uyuduk).

Kayçagında bu bay tugrısında şulay söyliy kaybår kürşåler
(Bazen bu zengin hakkında öyle söylüyor kimi komşular.)

Ul kız zavodda dürt-biş aylar çaması åşledå de kinet yuk buldı
( O kız fabrikada dört beş ay kadar çalıştı ve ansızın yok oldu.)

Anda bårniçe kişår sıman nerseden başka bårni de yuk iken.
( Çünkü o evde ayı gibi bağıran edepsiz huylu hiç kimse yok.)

Şul minuttan başlap anıñ öçån dönyada yeşevnåñ kızıgı bittå.
Şu dakikadan itibaren onun için dünyada yaşamanın anlamı bitti. )

Açıklama:

Doğru yanıt D'dir. Orada birkaç havuç gibi şeyden başka bir şey de yokmuş. biçiminde olacak.

Doğru Cevap: D

Ünite 4

Soru 1

Tatar Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan “C, P, H, Ө” harflerinin Latin alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

S, R, N, Ö

K, R, M, O

S, P, N, Ö

K, R, N, O

S, R, M, O

Açıklama:

Tatar Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan “C, P, H, Ө” harflerinin Latin alfabesindeki karşılığı “S, R, N, Ö” harfleridir.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Aşağıdaki harflerden hangisi Tatar Türkçesi Kiril alfabesinde bulunmaz?

Açıklama:

Tatar Türkçesi Kiril alfabesinde Σ bulunmaz.

Doğru Cevap: B

Soru 3

“Кызыгызгa бeзнeң сәлaмнәрнe сөйләгeз.” cümlesinin Latin alfabesi karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Kızıgızga båznån selamnernå söylegåz.

Kızıgızga baznañ selamnerna söylegaz.

Kızıgızga båznåñ selamnernå söylegåz.

Kızıgızga bizniñ selamnerni söylegiz.

Kızıgızga biznin selamnerni söylegiz.

Açıklama:

“Кызыгызгa бeзнeң сәлaмнәрнe сөйләгeз.” cümlesinin Latin alfabesi karşılığı “Kızıgızga båznåñ selamnernå söylegåz.” Anlamı ise “Kızınıza bizim selamlarımızı söyleyiniz.”

Doğru Cevap: C

Soru 4

“Annarı tönner buyı ebkem xikeyet söylegen.”cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Art arda geceler boyu nineciğim şikayet etmiş.

Ardından geceler boyu ninem şikayet etmiş.

Art arda gecelerce anneciğim hikaye söylemiş.

Ardından geceler boyu nineciğim masal anlatmış.

Ardından geceler boyu anneciğim hikaye anlatmış.

Açıklama:

“Annarı tönner buyı ebkem xikeyet söylegen.”cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı “Ardından geceler boyu nineciğim masal anlatmış.”

Doğru Cevap: D

Soru 5

“Sugış başlıgı mĭne şuşılay ata torgan idĭ” cümlesinde geçen “mĭne” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

burda

böyle

bence

bana

işte

Açıklama:

“Sugış başlıgı mĭne şuşılay ata torgan idĭ” cümlesinde geçen “mĭne” kelimesinin anlamı “işte”dir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

“Ülgende de yörek tugrı kalır şigrĭmdegĭ antına.” cümlesinde sıfat durumunda olan kelime aşağıdakilerden hangisidir?

tugrı

yörek

ülgende

kalır

antına

Açıklama:

“Ülgende de yörek tugrı kalır şigrĭmdegĭ antına.” cümlesinde sıfat durumunda olan kelime “tugrı”dır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

“Bu kitapnı kĭm terceme itken?” cümlesinde aşağıdaki hâl eklerinden hangisi bulunmaktadır?

yönelme

belirtme

ilgi

bulunma

ayrılma

Açıklama:

“Bu kitapnı kĭm terceme itken?” cümlesi “Bu kitabı kim tercüme etmiş?” anlamına gelir ve belirtme hal eki bulunmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 8

kadal- fiilinin karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

göndermek

yoldan çıkmak

saplanmak

çekmek

gururlanmak

Açıklama:

kadal- fiilinin karşılığı “saplanmak”tır.

Doğru Cevap: C

Soru 9

“nasıl” kelimesinin Tatar Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

neçe

niçik

nice

niçĭk

necek

Açıklama:

“nasıl” kelimesinin Tatar Türkçesindeki karşılığı “niçĭk”tir.

Doğru Cevap: D

Soru 10

“Cır öyrettĭ minĭ xör yeşerge” cümlesinde fiil durumunda olan kelime aşağıdakilerden hangisidir?

cır

öyrettĭ

minĭ

xör

yeşerge

Açıklama:

“Cır öyrettĭ minĭ xör yeşerge” cümlesi “Türküler öğretti bana hür yaşamayı” anlamına gelir ve "öyrettĭ" kelimesi cümlede fiil durumundadır.

Doğru Cevap: B

Soru 11

Tatar Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan “В” harfinin Latin alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Açıklama:

Tatar Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan “В” harfinin Latin alfabesindeki karşılığı V harfidir.

Doğru Cevap: E

Soru 12

Tatar Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan “kalınlık işareti” aşağıdakilerden hangisidir?

Açıklama:

Tatar Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan “kalınlık işareti” Ъ dir.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Latin alfabesindeki “J, C, Ş, Z”harflerinin Tatar Türkçesi Kiril alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

З, Щ , Җ , Ж

Щ , Җ , Ж, З

Щ , З, Җ , Ж

Ж , Җ , Щ , З

Җ , Ж, Щ , З

Açıklama:

Latin alfabesindeki “J, C, Ş, Z”harflerinin Tatar Türkçesi Kiril alfabesindeki karşılıkları sırasıyla “ Ж , Җ , Щ , З” harfleridir.

Doğru Cevap: D

Soru 14

“Рәxмәт” ifadesinin Türkiye Türkçesi karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Teşekkür ederim

Hayırlı akşamlar

Allah rahmet eylesin

İyiyim

Hoş geldiniz

Açıklama:

“Рәxмәт” ifadesi Türkiye Türkçesinde “Teşekkür ederim” anlamına gelir.

Doğru Cevap: A

Soru 15

“Bu kitapnıñ tışlıgı bik matur” cümlesinin Türkiye Türkçesi karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Bu kitabın konusu pek eski.

Bu kitabın yazarı bir kadındır.

Bu kitabın başlığı bir garip.

Bu kitabın kapağı çok güzel.

Bu kitabın resimleri çok fazla.

Açıklama:

Bu kitapnıñ tışlıgı bik matur” cümlesi Türkiye Türkçesinde “Bu kitabın kapağı çok güzel” demektir.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Tatarca “Alarnı yeş ressam yasagan” cümlesinin Kiril harfleriyle doğru yazılışı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

Aлaрны яeш рәссaм яaсaгaн.

Aлaрни яeш рәссaм яaсaгaн.

Aлaрны яш рәссaм ясaгaн.

Aлaрни юәш рәссaм ясaгaн.

Aлaрни юәш рәссaм яaсaгaн.

Açıklama:

Tatarca “Alarnı yeş ressam yasagan” cümlesinin Kiril harfleriyle karşılığı "Aлaрны яш рәссaм ясaгaн" cümlesidir.

Doğru Cevap: C

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi “karaganda” kelimesinin anlamıdır?

nazar

nazaran

gölge

karga

karargah

Açıklama:

"karaganda" kelimesi “göre, nazaran” anlamına gelir.

Doğru Cevap: B

Soru 18

“savaş” kelimesinin Tatar Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

sugış

sabaş

сebaş

cәпaş

şeherge

Açıklama:

“savaş” kelimesinin Tatar Türkçesindeki karşılığı "sugış" kelimesidir.

Doğru Cevap: A

Soru 19

töze-fiilinin karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

göndermek

yoldan çıkmak

nişan almak

övünmek

dayanmak

Açıklama:

töze-fiilinin Türkiye Türkçesinde karşılığı “nişan almak” tır.

Doğru Cevap: C

Soru 20

"bozkır" kelimesinin Tatar Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

abzıy

soldat

ceye

sugış

dala

Açıklama:

"bozkır" kelimesinin Tatar Türkçesindeki karşılığı “dala” dır.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi Tatar Türkçesinde "Günaydın" anlamına gelmektedir?

Xeyårlå kön!

Xeyirli irte!

İsenmisiz

Xeyirli könner!

Xeyirli kiç!

Açıklama:

Xeyårlå kön!

Doğru Cevap: A

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi Tatar Türkçesinde "Nasılsın(ız)?" anlamına gelmektedir?

Xuş kildigiz!

Nixel(siz)?

Xellerigiz yaxşımı?

işlerigiz yaxşımı?

Rexmet, yaxşı

Açıklama:

Nixel(siz)?

Doğru Cevap: B

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi Tatar Türkçesinde "Çocuklarınız nasıl?" anlamına gelmektedir?

Selametligigiz niçik?

İşlerigiz yaxşımı?

Balalarıgız savlarmı?

Tormış ipteşigizniñ xelleri niçik?

Yullarıñ niçik buldı?

Açıklama:

Balalarıgız savlarmı?

Doğru Cevap: C

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi Tatar Türkçesinde "Tanıdıklara selam söyleyiniz" anlamına gelmektedir?

Minå sorasagız, min de sav-selamet

İsenmisiz, savmısız, inşalla, selametsizdir dip bilem.

Kızıgızga båznåñ selamnernå söylegåz.

Tanış-bilişlerge selam tapşırıgız.

Allaga şökir, bela-kazasız kayttım.

Açıklama:

Tanış-bilişlerge selam tapşırıgız.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi Tatar Türkçesinde "Bana şiir kitapları gerek idi" anlamına gelmektedir?

Sizde yaña kitaplar barmı?

Tatarça kitaplar kay töşte?

Sizde tarixi romannar barmı?

Bu kitap küpmi tora?

Miña şigır kitapları kirek idi

Açıklama:

Miña şigır kitapları kirek idi

Doğru Cevap: E

Soru 26

Aşağıdaki kelimelerden hangisi Tatar Türkçesinde "daha kolay" anlamına gelmektedir?

cinilrek

şunlıktan

kibik

karaganda

nigizlen-

Açıklama:

cinilrek

Doğru Cevap: A

Soru 27

Aşağıdaki kelimelerden hangisi Tatar Türkçesinde "savaş" anlamına gelmektedir?

soldat

sugış

dala

ceye

turında

Açıklama:

sugış

Doğru Cevap: B

Soru 28

Aşağıdaki kelimelerden hangisi Tatar Türkçesinde "övünmek, gururlanmak " anlamına gelmektedir?

tart-

ciber-

masay-

taypıl-

kadal-

Açıklama:

masay-

Doğru Cevap: C

Soru 29

Aşağıdaki kelimelerden hangisi Tatar Türkçesinde "bozkır" anlamına gelmektedir?

soldat

süz uñayında

turında

dala

ceye

Açıklama:

dala

Doğru Cevap: D

Soru 30

Aşağıdaki kelimelerden hangisi Tatar Türkçesinde "böyle" anlamına gelmektedir?

sugış

mine

ceye

soldat

şuşılay

Açıklama:

şuşılay

Doğru Cevap: E

Soru 31

Tatar Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan “Б, Д, З, П” harflerinin Latin alfabesindeki karşılığı sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

B, D, Z, P

D, B, P, Z

V, C, B, D

Z, P, D, B

C, B, V, D

Açıklama:

Tatar Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan “Б, Д, З, П” harflerinin Latin alfabesindeki karşılığı sırasıyla “B, D, Z, P” harfleridir. Buna göre cevap “A” seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Tatar Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan “Й, Л, Ч” harflerinin Latin alfabesindeki karşılığı sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Ç, L, Y

L, Y, Ç

Y, L, Ç

V, Y, Z

L, V, Ç

Açıklama:

Tatar Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan “Й, Л, Ч” harflerinin Latin alfabesindeki karşılığı sırasıyla “Y, L, Ç” harfleridir. Buna göre cevap “C” seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Tatar Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan “Ү, Ш, Җ” harflerinin Latin alfabesindeki karşılığı sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Ş, C, Ü

Ü, Ş, C

U, Z, V

F, Ş U

C, Ü, Ş

Açıklama:

Tatar Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan “Ү, Ш, Җ” harflerinin Latin alfabesindeki karşılığı sırasıyla “Ü, Ş, C” harfleridir. Buna göre cevap “B” seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 34

Tatar Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan “Ф, И, Ө” harflerinin Latin alfabesindeki karşılığı sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Ö, İ, F

O, E, I

İ, F, Ö

F, İ, Ö

E, I, O

Açıklama:

Tatar Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan “Ф, И, Ө” harflerinin Latin alfabesindeki karşılığı sırasıyla “F, İ, Ö” harfleridir. Buna göre cevap “D” seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 35

“Исәнмeсeз!” kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Hoşgeldiniz

Hoşbulduk

Günaydın

Selamlar

Merhaba

Açıklama:

“Исәнмeсeз!” kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı “Merhaba”dır. Buna göre cevap “E” seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 36

“Xәeрлe иртә!” cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Hayırlı günler

Hayırlı sabahlar

Hayırlı akşamlar

İyi geceler

Hoşgeldiniz

Açıklama:

“Xәeрлe иртә!” cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı “Hayırlı sabahlar”dır. Buna göre cevap “B” seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 37

“Сeздә яңa китaплaр бaрмы?” cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Sizde yeni kitaplar var mı?

Sizde eski eşyalar var mı?

Sizde eski kağıtlar var mı?

Sizde eski kitaplar var mı?

Sizde yeni eşyalar var mı?

Açıklama:

“Сeздә яңa китaплaр бaрмы?” cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı “Sizde yeni kitaplar var mı?”dır. Buna göre cevap “A” seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 38

“Yaz könå soldatlar atarga öyrenü öçåñ dalaga çıkkannar.” Cümlesindeki “dala” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Yayla

Çadır

Savaş

Asker

Bozkır

Açıklama:

“dala” kelimesinin anlamı bozkırdır. Buna göre cevap “E” seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 39

Tatar Türkçesindeki töze- fiilinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Saplanmak

Övünmek

Gururlanmak

Nişan Almak

Göndermek

Açıklama:

Tatar Türkçesindeki töze- fiilinin anlamı “nişan almak”tır. Buna göre cevap “D” seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

“Xucaga ceyesånnen atarga kuşkan.” cümlesinde geçen “ceye” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Asker

Mızrak

Yay

Savaş

Kılıç

Açıklama:

“ceye” kelimesinin anlamı “yay”dır. Buna göre cevap “C” seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 41

Latin Alfabesindeki "L" harfinin karşılığı Tatar Türkçesi Kiril Alfabesinde hangi harftir?

Açıklama:

Yanıt B. şıklarda verilen harflerin latin alfabesindeki karşılıkları şöyledir:
И : İ
Л : L
П :P
Д :D
З : Z

Doğru Cevap: B

Soru 42

Latin Alfabesindeki "İ" harfinin karşılığı Tatar Türkçesi Kiril Alfabesinde hangi harftir?

Açıklama:

Yanıt A. şıklarda verilen harflerin latin alfabesindeki karşılıkları şöyledir:
И : İ
Л : L
П :P
Д :D
З : Z

Doğru Cevap: A

Soru 43

Latin Alfabesindeki "P" harfinin karşılığı Tatar Türkçesi Kiril Alfabesinde hangi harftir?

Açıklama:

Yanıt c. şıklarda verilen harflerin latin alfabesindeki karşılıkları şöyledir:
И : İ
Л : L
П :P
Д :D
З : Z

Doğru Cevap: C

Soru 44

Latin Alfabesindeki "D" harfinin karşılığı Tatar Türkçesi Kiril Alfabesinde hangi harftir?

Açıklama:

Yanıt D. şıklarda verilen harflerin latin alfabesindeki karşılıkları şöyledir:
И : İ
Л : L
П :P
Д :D
З : Z

Doğru Cevap: D

Soru 45

Latin Alfabesindeki "Z" harfinin karşılığı Tatar Türkçesi Kiril Alfabesinde hangi harftir?

Açıklama:

Yanıt E. şıklarda verilen harflerin latin alfabesindeki karşılıkları şöyledir:
И : İ
Л : L
П :P
Д :D
З : Z

Doğru Cevap: E

Soru 46

Tatar Türkçesi Kiril Alfabesindeki "Ж" harfinin karşılığı Latin Alfabesinde hangi iki harftir?

X-C

C-J

X-J

M-X

J-M

Açıklama:

Yanıt B. Şıklarda verilen latin harflerinin karşılıkları şu şekildedir?
X: X
K : K
N : H
C-J : Ж
M : M

Doğru Cevap: B

Soru 47

Türkiye Türkçesinde "günaydın" anlamına gelen Tatar Türkçesi ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Исәнмeсeз!

Xәeрлe көн!

Xуш килдeгeз!

Рәxмәт, яxшы

Ниxәл(сeз)

Açıklama:

Yanıt B. Seçeneklerde verilen diğer ifadelerin Türkiye Türkçesi karşılıkları şu şekildedir:
Исәнмeсeз! (Merhaba)
Xәeрлe көн! (Günaydın)
Xуш килдeгeз! (Hoş geldiniz)
Рәxмәт, яxшы (Teşekkür ederim, iyiyim)
Ниxәл(сeз) (Nasılsın(ız))

Doğru Cevap: B

Soru 48

Türkiye Türkçesinde "Nasılsınız" anlamına gelen Tatar Türkçesi ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Исәнмeсeз

Xәeрлe көн

Xуш килдeгeз

Рәxмәт, яxшы

Ниxәл(сeз)

Açıklama:

Yanıt E. Seçeneklerde verilen diğer ifadelerin Türkiye Türkçesi karşılıkları şu şekildedir:
Исәнмeсeз! (Merhaba)
Xәeрлe көн! (Günaydın)
Xуш килдeгeз! (Hoş geldiniz)
Рәxмәт, яxшы (Teşekkür ederim, iyiyim)
Ниxәл(сeз) (Nasılsın(ız))

Doğru Cevap: E

Soru 49

Türkiye Türkçesinde "Hoş geldiniz" anlamına gelen Tatar Türkçesi ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Исәнмeсeз

Xәeрлe көн

Xуш килдeгeз

Рәxмәт, яxшы

Ниxәл(сeз)

Açıklama:

Yanıt C. Seçeneklerde verilen diğer ifadelerin Türkiye Türkçesi karşılıkları şu şekildedir:
Исәнмeсeз! (Merhaba)
Xәeрлe көн! (Günaydın)
Xуш килдeгeз! (Hoş geldiniz)
Рәxмәт, яxшы (Teşekkür ederim, iyiyim)
Ниxәл(сeз) (Nasılsın(ız))

Doğru Cevap: C

Soru 50

Türkiye Türkçesinde "Merhaba" anlamına gelen Tatar Türkçesi ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Исәнмeсeз

Xәeрлe көн

Xуш килдeгeз

Рәxмәт, яxшы

Ниxәл(сeз)

Açıklama:

Yanıt A. Seçeneklerde verilen diğer ifadelerin Türkiye Türkçesi karşılıkları şu şekildedir:
Исәнмeсeз! (Merhaba)
Xәeрлe көн! (Günaydın)
Xуш килдeгeз! (Hoş geldiniz)
Рәxмәт, яxшы (Teşekkür ederim, iyiyim)
Ниxәл(сeз) (Nasılsın(ız))

Doğru Cevap: A

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi Tatar Türkçesi kiril alfabesinde “kalınlık işareti” olarak kullanılmaktadır?

Açıklama:

Tatar Türkçesi kiril alfabesinde kalınlık işareti “Ъ” olarak kullanılmaktadır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 52

Xуш килдeгeз'in anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Hoş geldiniz

Merhaba

İyi geceler

Sıhhatiniz nasıl?

Teşekkürler, iyiyim

Açıklama:

Xуш килдeгeз! Hoş geldiniz! Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi Tatar Türkçesi kiril alfabesinde “incelik işareti” olarak kullanılmaktadır?

Açıklama:

Tatar Türkçesi kiril alfabesinde incelik işareti “Ь” olarak kullanılmaktadır

Doğru Cevap: A

Soru 54

"Сәлaмәтлeгeгeз ничeк?" anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

İyi geceler

Hoş geldiniz

Sıhhatiniz nasıl?

Nasılsınız?

Teşekkürler, iyiyim

Açıklama:

Сәлaмәтлeгeгeз ничeк? Sıhhatiniz nasıl? Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 55

"Beni soracak olursanız, ben de sıhhat ve afiyetteyim" cümlesinin Tatar Türkçesi Kiril alfabesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Aллaгa шөкeр, бәлa-кaзaсыз кaйттым.

Минe сoрaсaгыз, мин дә сaу-сәлaмәт.

Сeзнe күрүeмә бик шaтмын.

Тaныш-бeлeшләргә сәлaм тaпшырыгыз.

Кызыгызгa бeзнeң сәлaмнәрнe сөйләгeз.

Açıklama:

Минe сoрaсaгыз, мин дә сaу-сәлaмәт. Beni soracak olursanız, ben de sıhhat ve afiyetteyim. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 56

“Sizi gördüğüme çok memnunum“ cümlesinin Tatar Türkçesi Kiril alfabesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Xәлләрeгeз яxшымы

Тoрмыш иптәшeгeзнeң xәлләрe ничeк

Юллaрың ничeк булды

Сeзнe күрүeмә бик шaтмын

Сәлaмәтлeгeгeз ничeк

Açıklama:

Sizi gördüğüme çok memnunum cümlesinin Tatar Türkçesi Kiril alfabesindeki anlamı “Сeзнe күрүeмә бик шaтмын“ dır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 57

Aşağıdaki sorulardan hangisini kitapçıda sorabilirsiniz?

Xәeрлe төн!

Xәлләрeгeз яxшымы?

Тoрмыш иптәшeгeзнeң xәлләрe ничeк?

Тaтaрчa китaплaр кaй төштә?

Юллaрың ничeк булды?

Açıklama:

Тaтaрчa китaплaр кaй төштә? Tatarca kitaplar hangi tarafta/nerede? Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 58

"Bana Rusça kitaplar gösterebilir misiniz?" cümlesinin Tatar Türkçesi Kiril alfabesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Бу китaп күпмe тoрa?

Миңa русчa китaплaр күрсәтмәссeзмe икән?

Бу китaпны кeм тәрҗәмә иткән?

Сeздә төрeкчә-тaтaрчa сүзлeк бaрмы?

Фирдәүсинeң “Шaһнaмә”сe килдeмe?

Açıklama:

Миңa русчa китaплaр күрсәтмәссeзмe икән? Bana Rusça kitaplar gösterebilir misiniz? Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 59

"Бу китaптa рәсeмнәр бик күп." cümlesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Bu kitapta resimler pek çok.

Onları genç (bir) ressam yapmış/çizmiş.

Bana bilimsel kitaplar gerek.

Bana şiir kitapları gerek idi.

Geldi ama satılıp bitti.

Açıklama:

Бу китaптa рәсeмнәр бик күп. Bu kitapta resimler pek çok. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 60

"Bu haftanın dergileri geldi mi?" cümlesinin Tatar Türkçesi Kiril alfabesindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Көнбaтыш әдәбиятыннaн кeмләрнeң әсәрләрe бaр?

Нoбәл прәмиясe лaурeaтлaрының әсәрләрe бaрмы?

“Кaзaн Утлaры” журнaлының сoңгы сaны кaйчaн килә?

Сeздә бүгeнгe гaзәтaлaр бaрмы?

Бу aтнaның журнaллaры килдeмe?

Açıklama:

Бу aтнaның журнaллaры килдeмe? Bu haftanın dergileri geldi mi? Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Ünite 5

Soru 1

Kazak sözcüğünün etimolojisi hakkında en yaygın görüş aşağıdakilerden hangisidir?

V.I. Veselowski’ye göre Kazak sözcüğünün kökeninde, kaza benzeyen insan, yani kuş gibi serbest anlamı bulunmaktadır.

Houstma tarafından yayımlanan lügatte kazak kelimesinin serseri dolaşmak, evsiz yurtsuz gezmek anlamlarındaki ‘’kaz’’ filinden türediği belirtilmektedir.

Zeki Velidi Togan, kazak adının önceleri sultanlar için kullanıldığını zamanla oymaklar ve devletler için kullanıldığını ileri sürer.

Ahmet Caferoğlu, ismin silahşör, kızan, askerlik yükümlüsü anlamlarına geldiğini söyleyen bilim adamıdır.

Reşit Rahmeti Arat’a göre Kazak sözü; serbest, evsiz barksız, bekâr, yiğit, atlı asker anlamındadır.

Açıklama:

Doğru yanıt B'dir. Kazak kelimesinin etimolojisi hakkında en yaygın ve ittifak edilen görüş, keliminin ‘’ kaz-‘’ fiilinden türediğidir. Bu fiil, serseri dolaşmak, evsiz yurtsuz gezmek anlamına gelmektedir. Kelime Çağatay sözlüklerinde, Kumuk lehçesinde bu şekilde yer bulur. Tatar Türkçesinde bekar anlamına gelen kelime, Houstma’nın sözlüğünde ve Abuşka sözlüğünde evsiz, başı boş dolaşan, yalnız gezen anlamlarındadır.

Doğru Cevap: B

Soru 2

1917 yılında Genel Kazak Kurultayı’nda kuruluna milli Kazak partisinin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Kazak Cumhuriyetçi Adalet Partisi

Kazak Milli Hareketi

Azamet Kazak Halk Partisi

Alaş Orda Partisi

Kazakistan Komünist Partisi

Açıklama:

Doğru yanıt D'dir. Orenburg’da yapılan 1917 Genel Kazak Kurultayı, ülkenin örgütlenmesi için önemli kararlar alır. Kazakların milli partisi Alaş Orda Partisi kurulur. Parti, ihtilal sırasında Alaşorda adı altında Kazakistan’ın bağımsızlığını açıklar. Kazakistan Hükümeti kurulur. 1919 yılında bağımsız kazakistan’a son verilir. 26 Ağustos 1920’de Kazakistan Sovyetler Birliği’ne bağlı bir cumhuriyet haline gelir.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Kazak Türkçesi aşağıdaki Kıpçak lehçelerinden en çok hangileriyle benzerlik göstermektedir?

Karakalpak - Nogay

Tatar - Kırgız

Türkmen - Kumuk

Özbek - Azeri

Karaçay - Balkar

Açıklama:

Doğru yanıt A'dır. Kazak Türkçesi Kıpçak grubu lehçelerindendir. Karakalpak ve Nogay lehçeleriyle benzerlik göstermektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Kazakistan’da şu anda kullanılan alfabe aşağıdakilerden hangisidir?

Latin alfabesi

Arap alfabesi

Kiril alfabesi

Uygur alfabesi

Göktürk alfabesi

Açıklama:

Doğru yanıt C'dir. Kazak Türkleri 1923 yılına kadar Arap alfabesini kullanırlar. 1928’de Latin alfabesine geçerler. Ancak 1940 yılında, Sovyet yönetiminin isteği doğrultusunda Kiril alfabesini kabul ederler ve halen bu alfabeyi kullanmaktadırlar.

Doğru Cevap: C

Soru 5

Kazak Türklerinin sözlü edebiyatında ayrılık, özlem duygularını anlatan türkülere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Jır

Coktay

Aytısu

Tolgan

Kostasu

Açıklama:

Doğru yanıt E'dir. kazaklar arasında en çok rağbet gören türküler, ayrılık, özlem duygularını terennüm eden ‘’koştasu’’ adlı türkülerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Aşağıdaki sanatçılardan hangisi Çağdaş Kazak Edebiyatının kurucusudur?

Jüsipbek Aymavıtov

Mahambet Ötemisulı

Abay Kunanbayulı

Beyimbet Maylin

Mağjan Jumabayev

Açıklama:

Doğru yanıt C'dır. Abay Kunanbayulı, modern yazılı kazak edebiyatının kurucusudur. Abay, hem edebiyat hem de sosyal yaşamla ilgili yenilikçi düşünceleriyle kendinden sonra gelen kazak aydınlarının örnek aldığı bir kişi olmuştur. Üslup ve konu bakımından pek çok yenilik getiren Abay’ın eserleri kazak edebiyatının klasikleri arasında yer alır. Kazak Akını, İbrahim Kunanbay Oğlunun Öleni şiirlerinin derlendiği eserdir.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Ünlü Kırgız destanı ‘’Manas’’ la ilgili akademik anlamdaki ilk çalışmayı yapan bilim adamı, tarihçi aşağıdakilerden hangisidir?

Ahmed Baytursunov

Çokan Velihanov

Mambet Koygeldiev

Alihan Bökeyhanov

Sancar Asfendiyarov

Açıklama:

Doğru yanıt B'dir. Çokan Velihanov, Cengiz Han’ın soyundandır. Rus işgalinden önce yani XVIII. yüzyılda sözlü bir edebiyat ve tarih geleneğine sahipti. Tarih çoğu kez edebiyatla karışık bir halde destanlarda karşımıza çıkmaktadır. Bu konuda ilk çalışmaları Çokan Velihanov yapmıştır. Velihanov, Kazak tarihi, edebiyat ve kültürü hakkında yaptığı çalışmalar ve yayınladığı eserlerle ünlüdür. Ünlü Kırgız destanı Manas’la ilgili akademik anlamdaki ilk çalışmayı da o yapmıştır. Ressamlık da yapan sanatçının Cungarya Oçerkleri, Kazaklarda Şamanizm, Ablat…gibi birçok eseri de bulunmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Kazakistan’ın başkenti aşağıdakilerden hangisidir?

Almatı

Karaganda

Aktübe

Astana

Kustanay

Açıklama:

Doğru yanıt D'dir. Kazakistan’ın önemli kentleri arasında Almatı, Astana, Aktübe, Cambul, Karaganda, Kustanay, Çimkent, Pavlodar, Kızılorda, Tselinograd bulunmaktadır. Daha önceleri Almatı olan başkent Astana’ya taşınmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 9

Kazak Türkçesinde alfabede bulunan ünlü ve ünsüz sayısıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

9 ünlü - 23 ünsüz

8 ünlü - 21 ünsüz

7 ünlü - 18 ünsüz

10 ünlü - 22 ünsüz

11 ünlü - 20 ünsüz

Açıklama:

Doğru yanıt A'dır. Kazak Türkçesinde dokuz ünlü ve 23 ünsüz bulunmaktadır

Doğru Cevap: A

Soru 10

Aşağıdaki Kazak Türkçesiyle yazılan cümlelerden hangisi Türkiye Türkçesine çevirisinde yanlış verilmiştir?

Üy işindegi ayqas bükil tün boyuna sozıldı.
( Ev içindeki kavga bütün gece boyunca devam etti. )

Erkimnin qolı öz avzına jaqın.
(Herkesin dostu düşmanından yakındır. )

Jazuvşı özi tuvralı aytıp ketken ömir bayanı mınanday.
( yazarın kendisi hakkında ifade ettiği hayat hikayesi şöyledir.)

Öytkeni ol üyde ayuday aqırğan tentek minezdi eşkim jok.
( Çünkü o evde ayı gibi bağıran edepsiz huylu hiç kimse yok.)

Qar terezenin tömengi közderin basıp joğarı taman ösip keledi.
( kar pencerenin alt gözlerini doldurup yukarıya doğru yükselerek geliyor.)

Açıklama:

Doğru yanıt B'dir. Kazak Türkçesiyle kurulan cümlenin Türkiye Türkçesine çevirisi ‘’ Herkesin eli kendi ağzına yakındır’’ biçiminde olacak. Öz, dönüşlülük zamiridir.

Doğru Cevap: B

Soru 11

Tatar Türkçe'sinde "kazak" hangi anlamda kullanılmaktadır?

beyaz ana kaz

kuş gibi serbest

gözü pek binici

bekâr

karısına söz geçirebilen

Açıklama:

KAZAK ADI
Tatar Türkçesinde “bekâr” anlamına gelmektedir. Yukarıdaki anlamlara uygun olarak Türkiye Türkçesinde de “kazak” sözü, “karısına söz geçirebilen, dediğini yaptırabilen, sert erkek” anlamlarına gelir.

Doğru Cevap: D

Soru 12

Bağımsız Kazakistan Cumhuriyet'i hangi tarihte kurulmuştur?

23 Eylül 1915

21 Haziran 1917

5 Mayıs 1919

26 Ağustos 1920

16 Aralık 1991

Açıklama:

KAZAK TÜRKLERİNİN TARİHİ
Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra, diğer Türk Cumhuriyetleri gibi Kazak Türkleri de 16 Aralık 1991 tarihinde bağımsızlığını ilan eder ve bağımsız Kazakistan
Cumhuriyeti’ni kurarlar.

Doğru Cevap: E

Soru 13

Kazak edebiyatında didaktik nitelikli şiirlere ne ad verilir?

Tolgan

Jir

Ölen

Yestürdi

Akın

Açıklama:

KAZAK EDEBİYATI
Kazaklarda halk türküsüne “jır” veya “ölen”, türkü söyleyen kişiye de “jırav” veya “ölenşi” denir. Ağıt türünden olan şiirler muhtevalarına göre “yestürdi”, “köñül aytu” veya “coktav” adını alır. Didaktik nitelikli şiirlere “tolgan” denir. “Akın” adı verilen Kazak halk ozanları irticâlen şiir söyler, diğer akınlarla atışır, halk hikâyeleri anlatır, destanlar okurlar. Akınların atışmasına “aytısu” adı verilir.

Doğru Cevap: A

Soru 14

"Bu edebi tür ile Kazaklar, Rus istilâsına karşı tepkilerini dile getirmiş ve halkı isyana davet etmişlerdir. Bu türkülerde Kazak halkının tarihî macerası coşkun bir lirizmle anlatılır." Açıklaması verilen tür aşağıdakilerden hangsidir?

Jir

Koştasu

Tolgan

Köül aytu

Aytısu

Açıklama:

KAZAK EDEBİYATI
Daha çok ayrılık ve hasret duygularını terennüm eden “koştasu” adlı türküler, Kazaklar arasında en çok rağbet gören türdür. Bu türküler vasıtasıyla Kazaklar, Rus istilâsına karşı tepkilerini dile getirmiş ve halkı isyana davet etmişlerdir. Bu türkülerde Kazak halkının tarihî macerası coşkun bir lirizmle anlatılır.

Doğru Cevap: B

Soru 15

"Cengiz Han’ın soyundandır. Manas Destanı’nı yazıya geçirmenin dışında, Kazak Türklerinin çağdaş dünya ile yüz yüze gelmesi için ortaya koyduğu çabalarla tanınır." Açıklanan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Abay Kunanbayulı

İbray Altınsarin

Çokan Velihanov

Saken Seyfullin

Muhtar Avezov

Açıklama:

KAZAK EDEBİYATI
Hazırlık döneminin diğer önemli adı olan Çokan Velihanov, Cengiz Han’ın soyundandır. Manas Destanı’nı yazıya geçirmenin dışında, Kazak Türklerinin çağdaş dünya ile yüz yüze gelmesi için ortaya koyduğu çabalarla tanınır. Ayrıca, ilk Kazak ressamıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi daha çok millî konuların işlendiği 2. Hürriyet Dönemi
önemli şair ve yazarları arasında değildir?

Köpeyoğlı Yusuf Bek

İsfendiyar Köpeyoğlı

Sultan Mahmut Toraygıroğlı

Tahir Cerakov

Ahmet Baytursunoğlı

Açıklama:

KAZAK EDEBİYATI
2. Hürriyet Dönemi: 1905 yılında gerçekleşen Rus ihtilâlinden sonra, hürriyet havasından faydalanan Kazak aydınları derhal teşkilatlanıp halkına seslenmiş ve çeşitli basın yayın organları kurmuşlardır. Kazak Türkçesiyle çıkan Sirke gazetesi, İslamcı Aykap mecmuası, Kazakistan gazetesi, Kazak gazetesi, İşim Dalaşı ve Alaş gibi gazeteler millî şuurun canlanmasında önemli rol oynamışlardır. Daha çok millî konuların işlendiği bu dönemin önemli şair ve yazarları arasında Köpeyoğlı Yusuf Bek, İsfendiyar Köpeyoğlı, Sultan Mahmut Toraygıroğlı, Ahmet Baytursunoğlı, Ömer Karaşi, Şahingiray Bükeyhan, Mağcan Cumabayulı, İsa Baycaoğlı sayılabilir.

Doğru Cevap: D

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi Kazak Türkçe'sindeki büyük ünlü uyumuna uymayan bir kelimedir?

bülikşilik

oqıttıruv

uyımşıl

dizanteriye

keyingi

Açıklama:

Ünlü Uyumları
Yabancı kökenli kelimeler büyük ünlü uyumuna aykırı düşebilmektedir: Evropalıq (Avrupalı), poliytsıya (polis), dizanteriye (dizanteri), uvazir (vezir), dinamit, tuvriyst (turist).

Doğru Cevap: D

Soru 18

I. Türkiye Türkçesindeki bütün ç’ler Kazak Türkçesinde ş’dir. II. Türkçe asıllı kelimelerin başındaki bütün d’ler Kazak Türkçesinde t’dir III. Arapça ve Farsçadan giren kelimelerdeki f çoğunlukla p, bazen de d olur. Yukarıda Kazak Türkçesinde ünsüzlerle ilgili verilen bilgilerden hangisi veya hangileri doğrudur?

Yalnız I

I-II

I-III

II-III

I-II-III

Açıklama:

Ünsüzler
III. bilginin doğru hali şu şekildedir: Arapça ve Farsçadan giren kelimelerdeki f çoğunlukla p, bazen de b olur: pikir (fikir), paqır (fakir), payda (fayda), pelek (felek), Batima (Fatma), bata (fatiha, dua), beleket (felaket), belan (falan), besin (peşin).

Doğru Cevap: B

Soru 19

Aşağıdaki kelimelerden hangisi yönelme eki almıştır?

qoyan

özimniñ

adamğa

tondı

balada

Açıklama:

Hâl Ekleri
Yönelme hâli eki uyuma bağlı olarak ünlülerden ve tonlu ünsüzlerden sonra +ğa, +ge; tonsuzlardan sonra +qa, +ke şekliyle kullanılır: bizge (bize), adamğa (adama), atağa (ataya), balağa (çocuğa), urısqa (Rusa), beynetke (meşakkate), jalğızdıqqa (yalnızlığa), qazaqqa (Kazak’a).

Doğru Cevap: C

Soru 20

"apaña kömektes nemese sabağındı qara." Verilen cümlede ya da anlamına gelen kelime hangisidir?

apaña

kömektes

nemese

sabağındı

qara

Açıklama:

Bağlaçlar
Gülmira, apaña kömektes nemese sabağındı qara. (Gülmira, ablana yardım et ya da dersine bak)

Doğru Cevap: C

Soru 21

Aşağıdakilerin hangisi Kazak Türkçesinin içinde yer aldığı lehçedir?

Kazan

Kıpçak

Kırım

Gagavuz

Oğuz

Açıklama:

Kazak Türkçesi Kıpçak Türkçesinin içinde yer alan bir dildir. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Kazakistan hangi yılda bağımsızlığını ilan etmiştir?

1989

1990

1991

1992

1993

Açıklama:

Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla Kazakistan 1991 yılında bağımsızlığını ilan etti. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi Kazakistan'ın başkentidir?

Astana

Almatı

Karakanda

Kustanay

Çimkent

Açıklama:

Kazakistan'ın başkenti "Astana"dır.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Kazak Türkçesinde sözcük başındaki "j"nin Türkçedeki karşılığı hangi ünsüzdür?

Açıklama:

Kazak Türkçesindeki "j" ünsüzünün Türkçedeki karşılığı "y" ünsüzüdür.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Kazak Türkçesinde "b" ünsüzünün Türkçedeki karşılığı hangi ünsüzdür?

Açıklama:

Kazak Türkçesindeki "b" ünsüzünün Türkçedeki karşılığı "v" ünsüzüdür. Örnek: bar-var..
Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 26

Türkiye Türkçesindeki bazı "b" ünsüzü Kazak Türkçesindeki karşılığı hangi ünsüzdür?

Açıklama:

Türkiye Türkçesindeki bazı "b" ünsüzünün Kazak Türkçesindeki karşılığı "m" ünsüzüdür. Örnek: boyun-moyın... Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 27

Aşağıdakilerin hangisinde soru eki almış bir sözcük vardır?

üy me

bugingi

erlengi

keşeği

sırtgı

Açıklama:

Kazakça'da "üy me" sözcüğündeki "-me" eki soru ekidir. Doğru seçenek A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 28

"-ıp" ekiyle yapılmış "urıppın" sözcüğü bildirme eklerinden hangi zaman ekini almıştır?

Gelecek zaman

Geniş zaman

Şimdiki zaman

Öğrenilen geçmiş zaman

Görülen geçmiş zaman

Açıklama:

-ıp" ekiyle yapılmış "urıppın" sözcüğü bildirme eklerinden "Öğrenilen geçmiş zaman" ekini almıştır. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisinde "Gelecek Zamanın Şartı" eki vardır?

jazıp ootırgan bolsam

almaq bolsam

keler bolsam

jazuvım kerek bolsa

kelgen bolsam

Açıklama:

almaq bolsam" sözcüğü gelecek zamanın şartı kipindedir. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi "Zarf-fiil" dir?

ayta ayta

jasağan

oylan

keptir

könüv

Açıklama:

"ayta ayta" söz grubu zarf-fiildir. Türkçedeki karşılığı "söyleye söyleye" dir. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Kazak Türklerinin tarihi ne zaman başlatılır?

XIII. yy.

XV. yy.

XVII. yy.

XIV. yy.

XVI. yy.

Açıklama:

Kazak Türklerinin tarihi, Kazakların XV. yüzyılda Özbek Hanı Ebu’l Hayr’a baş kaldırmaları ile başlatılır.
XV. yy.

Doğru Cevap: B

Soru 32

Kazak Türkleri hangi tarihte bağımsızlığını ilan etmişlerdir?

16 Aralık 1990

16 Kasım 1991

10 Aralık 1991

15 Kasım 1990

16 Aralık 1991

Açıklama:

Kazak Türkleri 16 Aralık 1991 tarihinde bağımsızlığını ilan eder ve bağımsız Kazakistan Cumhuriyeti’ni kurarlar

Doğru Cevap: E

Soru 33

Kazak Türkçesi hangi lehçe grubuna dahil edilmektedir?

Yakutça

Kıpçak

Çuvaşça

Doğu grubu

Kuzey grubu

Açıklama:

Kazak Türkçesi Kıpçak grubu lehçelerine dahil edilmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 34

Kazak Türkleri ne zaman Latin alfabesine geçmişlerdir?

1925

1923

1928

1930

1924

Açıklama:

Kazak Türkleri 1923 yılına kadar Arap alfabesini kullanırlar. 1928’de Latin alfabesine geçerler.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Kazaklar ne zaman Latin alfabesinden vazgeçerek Kiril alfabesini kabul etmişlerdir?

1940

1945

1938

1942

1950

Açıklama:

1940 yılında, Sovyet yönetiminin isteği doğrultusunda, bu alfabeden vazgeçilerek Kiril alfabesi kabul edilir.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Kazak Türkçesi ne zaman resmî dil olarak kabul edilmiştir?

1991

1990

1993

1992

1995

Açıklama:

28 Ocak 1993’te Yeni Anayasa’nın kabulü ile birlikte Kazak Türkçesi resmî dil olarak kabul edilir.

Doğru Cevap: C

Soru 37

Kazaklarda halk türküsüne ne ad verilir?

coktav

köñül aytu

yestürdi

jır

jırav

Açıklama:

Kazaklarda halk türküsüne “jır” veya “ölen”, türkü söyleyen kişiye de “jırav” veya “ölenşi” denir. Ağıt türünden olan şiirler muhtevalarına göre “yestürdi”, “köñül aytu” veya “coktav”

Doğru Cevap: D

Soru 38

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumu kuralına uymaz?

bülikşilik

avızdıq

oqıttıruv

uyımşıl

qalammen

Açıklama:

Kazak Türkçesinde büyük ünlü uyumu Türkçe kelimelerde oldukça sağlamdır: baylanıstı (bağlantılı), bülikşilik (kavgacılık, karışıklık), keyingi (sonraki), avızdıq (gem, ağızlık), oqıttıruv (okutturmak), uyımşıl (cemiyetçi).
qalammen

Doğru Cevap: E

Soru 39

"şatırınday" sözcüğünde hangi hâl eki kullanılmıştır?

yükleme

ilgi

yalın

eşitlik

vasıta

Açıklama:

Eşitlik Hâli
Eşitlik eki olarak, Eski Türkçedeki teg “gibi” benzetme edatı, bugün ekleşmiş olarak Kazak Türkçesinde +dAy; +tAy şeklinde kullanılmaktadır. Eşitlik eki için -şA şekli de kullanılır: şatırınday (çadır gibi), bittey (bit kadar), tavday (dağ gibi), torgınday (ipek gibi), jigitşe (yiğitçe), qusşa (kuş gibi), soldatşa (askerce, asker gibi).

Doğru Cevap: D

Soru 40

"urıp edim" fiili hangi zamanda çekimlenmiştir?

gelecek zamanın rivayeti

şimdiki zamanın hikâyesi

görülen geçmiş zamanın rivayeti

öğrenilen geçmiş zamanın hikâyesi

görülen geçmiş zaman

Açıklama:

Öğrenilen Geçmiş Zamanın Hikâyesi
urıp edim (vurmuştum)

Doğru Cevap: D

Soru 41

Aşağıdaki seçeneklerde verilen isimlerden hangisi Kazak Edebiyatının temsilcilerinden biri değildir?

Moldo Kılıç

Muhtar Avezov

İbray Altınsarin

Çokan Velihanov

Abay Kunanbayulı

Açıklama:

Hazırlık döneminin en önemli kişileri Abay Kunanbayulı, Çokan Velihanov ve İbray
(İbrahim) Altınsarin’dir. Sovyet Dönemi'nin önemli edipleri arasında Saken Seyfullin, Muhtar Avezov, Sabit Mukanov, Abidin Mustafin, Abid Musrepov, Tahavi Ahtanov, Tahir Cerakov, Abdullah Tacıbayev, Ali Urmanov, Olcas Süleyman, Kalkaman Abdulkadirov gibi isimler önde gelir.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Kazak Türkçesinde kullanılan ünlü harf sayısı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

Açıklama:

Kazak Türkçesinde dokuz ünlü bulunur: “a, e, ä, ı, i, o, ö, u, ü”. Türkiye Türkçesindeki sekiz ünlüden farklı olarak bir de açık e (ä) ünlüsü vardır. Bu ses Türkiye Türkçesindeki e’den daha açık ve geniştir; a’ya yaklaşan bir ses değeri vardır. ä sesi çoğu zaman ilk hecede yer alır ve vurgulu olarak söylenir.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Kazak kelimesinin "kaza benzeyen insan, kuş gibi serbest" anlamında olduğunu ileri süren araştırmacı kimdir?

Zeki Velidi Togan

Kraft

Veselowski

Reşit Rahmeti Arat

Ahmet Caferoğlu

Açıklama:

Prof. Dr. V. I. Veselowski’ye göre Kazak kelimesi, “kaza benzeyen insan, yani kuş gibi serbest” alamına gelir.
Bu bilgi doğrultusunda doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Kazak kelimesinin etimolojisi hakkında en yaygın ve ittifak edilen görüş hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

‘kaz+ak”, “beyaz ana kaz” anlamındadır.

“hür adam; gözü pek binici” anlamlarındadır.

“kaza benzeyen insan, yani kuş gibi serbest” alamına gelir.

“serseri dolaşmak, evsiz yurtsuz gezmek” anlamına gelmektedir.

“karısına söz geçirebilen, dediğini yaptırabilen, sert erkek” anlamlarına gelir.

Açıklama:

Kazak kelimesinin etimolojisi hakkında en yaygın ve ittifak edilen görüş, kelimenin “kaz-” fiilinden türediğidir. “Kaz-” fiili, “serseri dolaşmak, evsiz yurtsuz gezmek” anlamına gelmektedir. Kelime bu anlamıyla Çağatay sözlüklerinde ve Kumuk lehçesinde mevcuttur.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Kazak Türkçesi, Kıpçak lehçelerinden en çok hangi lehçelerle benzerlik göstermektedir?

Kırgız ve Kumuk

Karakalpak ve Türkiye

Kırgız ve Türkmen

Tatar ve Özbek

Karakalpak ve Nogay

Açıklama:

Kazak Türkçesi, Kıpçak lehçelerinden en çok Karakalpak ve Nogay lehçeleriyle benzerlik göstermektedir.
Bu bilgi dahilinde doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Aşağıda verilen dillerden hangisi Kazak Türkçesini etkileyen diller arasında yer alamaz?

Çince

Toharca

Moğolca

Rusça

Soğdca

Açıklama:

Kazak Türkçesi, Kazak boyunun hayat şartları içerisinde, serbest bir gelişme imkânı bulmuştur. Dini kültür merkezlerine uzak olması sebebiyle, din eğitimi küçük bir zümrenin dışına çıkmamıştır. Bu yüzden diğer Türk lehçelerine göre, Kazak Türkçesinde Arapça ve Farsçanın etkisi oldukça azdır. Arapça ve Farsçadan Kazak Türkçesine geçmiş olan kelimeler, ancak kulak vasıtasıyla girmiş olduğundan, bunlar Kazak Türkçesinin ses kaidelerine tamamen uymuş bulunmaktadırlar. Kazak Türkçesinin söz varlığı öncelikle Türkçe asıllı kelimelerden oluşur. Türkçe kelimelerin dışında, eski dönemlerden alınan Soğdca, Toharca, Moğolca alıntı kelimeler yer alır. Ayrıca İslamiyetin kabulü ile Arapça ve Farsçadan, Rus hakimiyetinin yayılması ile de Rusçadan alıntılar yapılmıştır. Arapça ve Farsçadan çok az etkilenen Kazak Türkçesi, özellikle son yüzyılda Rusçadan etkilenmiş ve önemli sayıda kelime almış, kavram ve gramer çevirisi yapmıştır.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Kazak Türkçesinde çağdaş yazı dilinin temelini oluşturan kol hangisidir?

Güney kolu

Kuzeydoğu kolu

Batı kolu

Güneydoğu kolu

Doğu kolu

Açıklama:

Kazak Türkçesi; kuzeydoğu kolu, güney kolu ve batı kolu olmak üzere üç kola ayrılmaktadır. Bunlardan kuzeydoğu kolu çağdaş yazı dilinin temelini oluşturur.

Doğru Cevap: B

Soru 48

Çağdaş Kazak Edebiyatı'nın başlangıcı sayılan yüzyıl hangisidir?

XVII. Yüzyıl

XVIII. Yüzyıl

XIX. Yüzyıl

XX. Yüzyıl

XXI. Yüzyıl

Açıklama:

Çağdaş Kazak Edebiyatı, XIX. yüzyılda başlar. Çağdaş edebiyat kendi arasında: 1. Hazırlık Dönemi (XIX. yüzyıl) 2. Hürriyet Dönemi (1905-1920 arası) 3. Sovyet Dönemi (1920’den sonraki devir) olarak üç bölümden oluşmaktadır. Bağımsızlıktan sonraki (1991) edebiyat da ayrı bir dönem olarak değerlendirilebilir.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Kazak halk edebiyatı içerisinde önemli yer alan destanlardan neşredilmiş olanlar arasında aşağıdakilerden hangisi sayılamaz?

Koblandı

Alpamış

Kanber Batır

Ural Batır

Toktamış Edige

Açıklama:

Destanların da Kazak halk edebiyatı içerisinde önemli bir yeri vardır. Neşredilenler arasında Koblandı, Alpamış, Kanber Batır, Toktamış, Edige, Çora Batır ve Köroğlu destanları ünlüdür.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 50

İlk Kazak ressamı kimdir?

İbray Altınsarin

Abay Kunanbayulı

Ahmet Baytursunoğlı

Şahingiray Bükeyhan

Çokan Velihanov

Açıklama:

Hazırlık döneminin diğer önemli adı olan Çokan Velihanov, Cengiz Han’ın soyundandır. Manas Destanı’nı yazıya geçirmenin dışında, Kazak Türklerinin çağdaş dünya ile yüz yüze gelmesi için ortaya koyduğu çabalarla tanınır. Ayrıca, ilk Kazak ressamıdır.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 51

Kazak adı ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

Prof. Dr. V. I. Veselowski’ye göre Kazak adı önceleri sultanlar için kullanılmaktaydı.

Zeki Velidi Togan’a göre “kazak” sözü, “hür, serbest, evsiz barksız, bekâr, mert, yiğit, cesur anlamındadır.

Ahmet Caferoğlu, “kazak” kelimesini “silahşor, kızan, askerlik yükümlüsü” şeklinde açıklamaktadır.

Kraft tarafından yayımlanan, Kıpçak lehçesine benzeyen 1245’te Mısır’da yazılmış el yazması lügatte “kazak” kelimesi, “ailesiz, yalnız başına olan” anlamlarına gelmektedir.

Türkçe sözlükte “kazak” kelimesi, “evsiz, başı boş dolanan” anlamındadır.

Açıklama:

Prof. Dr. V. I. Veselowski’ye göre Kazak kelimesi, “kaza benzeyen insan, yani kuş gibi serbest” alamına gelir. Kraft’a göre de kelime, ‘kaz+ak”, “beyaz ana kaz” anlamındadır. Ancak, bu iki görüşün de tutarsız olduğunu söyleyebiliriz. Zira, Türk lehçelerinde -ak ekiyle “benzer” anlamında ad oluşturulmamaktadır. Zeki Velidi Togan “Kazak” adının önceleri sultanlar için kullanıldığını belirtir. Togan’a göre kazak adı, daha sonraları anlam genişlemesine uğramıştır. Sultanlara bağlı oymaklar ve devlet için kullanılmıştır. Togan, “Siyasal bir amaçla, bir ayaklanma sonucu, çok kez ailesi olmaksızın (bekâr) ve kimi zaman da ailesi ile birlikte toplumdan uzaklaşan, kırlara çekilen isyancılara “kazak” dendiğini” söylemektedir. Reşit Rahmeti Arat’a göre de “kazak” sözü, “hür, serbest, evsiz barksız, bekâr, mert, yiğit, cesur anlamındadır. Kelime, aynı anlamı ile Slavcaya da geçmiştir. Kazak sözünün bir diğer anlamı da atlı askerdir. Türkçe Sözlük’te kelimenin bir anlamı, “Rusya’da ve İran’da ayrı bir sınıf oluşturan atlı asker” olarak geçer. Kazak kelimesinin etimolojisi hakkında en yaygın ve ittifak edilen görüş, kelimenin “kaz-” fiilinden türediğidir. “Kaz-” fiili, “serseri dolaşmak, evsiz yurtsuz gezmek” anlamına gelmektedir. Kelime bu anlamıyla Çağatay sözlüklerinde ve Kumuk lehçesinde mevcuttur. Houstma tarafından yayımlanan, Kıpçak lehçesine benzeyen 1245’te Mısır’da yazılmış el yazması lügatte “kazak” kelimesi, “ailesiz, yalnız başına olan” anlamlarına gelmektedir. Abuşka sözlüğünde de “kazak” kelimesi, “evsiz, başı boş dolanan” anlamındadır.

Doğru Cevap: C

Soru 52

Kazak Türklerinin tarihi ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Kazak Türklerinin tarihi, Kazakların XV. yüzyılda Özbek Hanı Ebu’l Hayr’a baş kaldırmaları ile başlatılır.

Törelerine ve istiklâllerine bağlı olarak hareket eden bu Türklere “Kazak” adı verilmiştir.

Moğol kabileleriyle birlikte sayıları bir milyonu aşan Kazak Türkleri, XVI. yüzyılda Kasım Han’ın idaresine girerler.

1850 yılında İli havzasını kendi idareleri altına alan Ruslar, bu tarihten sonra Kazakistan’ı tamamen işgal etmişlerdir. Kazaklar 1882 yılında tamamen Rus boyunduruğuna girerler.

1919 yılındaki Bolşevik İhtilali’ne kadar Kazak Türkleri Ruslara karşı çeşitli isyan girişimlerinde bulunmuş, ancak hepsi de kanlı bir şekilde bastırılmıştır.

Açıklama:

Kazak Türklerinin tarihi, Kazakların XV. yüzyılda Özbek Hanı Ebu’l Hayr’a baş kaldırmaları ile başlatılır. Moğol kabilelerinden Oyratlar ile Kalmukların sürekli saldırıları sonucunda, Altın Orda Hanlığı çok zor duruma düşer. 1456 yılında Ebu’l Hayr’ın Moğol saldırılarını önleyememesi sonucunda, bazı Türkler hanlıktan ayrılarak kuzeye doğru çekilmiştir. Törelerine ve istiklâllerine bağlı olarak hareket eden bu Türklere “Kazak” adı verilmiştir. İdil vadisinden Altaylara kadar uzanan geniş bozkırların hâkimi olan Kazak Türkleri, eski Türk ana yurdu olan bu bölgede uzun bir süre hür olarak varlıklarını sürdürmüşlerdir. Kazakların yaşadığı bu bölgeye “Kazakistan” adı verilmiştir. Kazak Türkleri, bu bölgede bulunan bir kısım Sibir ve Moğol asıllı kavimlerle kaynaşarak, onları kendi bünyeleri içerisinde eritmişlerdir. Moğol kabileleriyle birlikte sayıları bir milyonu aşan Kazak Türkleri, XVI. yüzyılda Kasım Han’ın idaresine girerler. Kasım Han’dan sonra halkın birliği ve düzeni bozulur. Bunun üzerine Kazak Türkleri; Ulu Cüz, Orta Cüz ve Küçük Cüz olmak üzere üç parçaya ayrılırlar. Her cüzün kendi bağımsızlığını korumaya çalışması Kazakları zayıf düşürür. Bir yandan Kalmuklarla mücadele ederlerken, diğer yandan da Ruslarla mücadeleye girmişlerdir. Devletin zayıflaması, Rusların Kazakistan’ı işgalini kolaylaştırır. 1850 yılında İli havzasını kendi idareleri altına alan Ruslar, bu tarihten sonra Kazakistan’ı tamamen işgal etmişlerdir. Kazaklar 1882 yılında tamamen Rus boyunduruğuna girerler. 1917 yılındaki Bolşevik İhtilali’ne kadar Kazak Türkleri Ruslara karşı çeşitli isyan girişimlerinde bulunmuş, ancak hepsi de kanlı bir şekilde bastırılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 53

Kazak Türkçesi, Kazak boyunun hayat şartları içerisinde hayli zor bir gelişme imkânı bulmuştur.
Kazak Türkçesinde Arapça ve Farsçanın etkisi oldukça azdır.
Arapça ve Farsçadan çok az etkilenen Kazak Türkçesi, özellikle son yüzyılda Rusçadan etkilenmiş ve önemli sayıda kelime almış, kavram ve gramer çevirisi yapmıştır.
Kazak Türkçesi; kuzeydoğu kolu ve batı kolu olmak üzere iki kola ayrılmaktadır.
Kazak Türkleri 1923 yılına kadar Arap alfabesini kullanırlar.

Kazak Türkçesi ile ilgili yukarıda verilenlerden hangisi/leri doğrudur?

I-II-IV

II-III-V

I-II-III

III-IV-V

I-III-IV

Açıklama:

Kazak Türkçesi, Kazak boyunun hayat şartları içerisinde, serbest bir gelişme imkânı bulmuştur. Dini kültür merkezlerine uzak olması sebebiyle, din eğitimi küçük bir zümrenin dışına çıkmamıştır. Bu yüzden diğer Türk lehçelerine göre, Kazak Türkçesinde Arapça ve Farsçanın etkisi oldukça azdır. Arapça ve Farsçadan Kazak Türkçesine geçmiş olan kelimeler, ancak kulak vasıtasıyla girmiş olduğundan, bunlar Kazak Türkçesinin ses kaidelerine tamamen uymuş bulunmaktadırlar. Kazak Türkçesinin söz varlığı öncelikle Türkçe asıllı kelimelerden oluşur. Türkçe kelimelerin dışında, eski dönemlerden alınan Soğdca, Toharca, Moğolca alıntı kelimeler yer alır. Ayrıca İslamiyetin kabulü ile Arapça ve Farsçadan, Rus hakimiyetinin yayılması ile de Rusçadan alıntılar yapılmıştır. Arapça ve Farsçadan çok az etkilenen Kazak Türkçesi, özellikle son yüzyılda Rusçadan etkilenmiş ve önemli sayıda kelime almış, kavram ve gramer çevirisi yapmıştır. Kazak Türkçesi; kuzeydoğu kolu, güney kolu ve batı kolu olmak üzere üç kola ayrılmaktadır. Bunlardan kuzeydoğu kolu çağdaş yazı dilinin temelini oluşturur. Kazak Türkleri 1923 yılına kadar Arap alfabesini kullanırlar. 1928’de Latin alfabesine geçerler. Ancak 1940 yılında, Sovyet yönetiminin isteği doğrultusunda, bu alfabeden vazgeçilerek Kiril alfabesi kabul edilir.

Doğru Cevap: B

Soru 54

Kazak edebiyatı ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Kazaklarda halk türküsüne “jır” veya “ölen” adı verilir.

Ağıt türünden olan şiirler muhtevalarına göre “yestürdi”, “köñül aytu” veya “coktav” adını alır.

Daha çok ayrılık ve hasret duygularını terennüm eden “koştasu” adlı türküler, Kazaklar arasında en çok rağbet gören türdür.

Kazaklarda halk türküsü söyleyen kişiye de “jırav” veya “ölenşi” denir.

Mahallî kültürden kaynaklanan Ayman Şolpan, Şakir Şekret, Bozoğlan, Kozı Körpeş ve Muñlık Zarlık hikâyeleri yazılı edebiyatın önemli eserleridir.

Açıklama:

Kazak Türklerinin kendilerine has, oldukça zengin bir sözlü edebiyatı vardır. Hayatın çeşitli dönemleri ile ilgili törenler, Kazaklar arasında çok canlı bir şekilde yaşamaktadır. Kazak Türkçesindeki halk edebiyatı terimleri, batı Türkçesi terimlerinden farklıdır. Kazaklarda halk türküsüne “jır” veya “ölen”, türkü söyleyen kişiye de “jırav” veya “ölenşi” denir. Ağıt türünden olan şiirler muhtevalarına göre “yestürdi”, “köñül aytu” veya “coktav” adını alır. Didaktik nitelikli şiirlere “tolgan” denir. “Akın” adı verilen Kazak halk ozanları irticâlen şiir söyler, diğer akınlarla atışır, halk hikâyeleri anlatır, destanlar okurlar. Akınların atışmasına “aytısu” adı verilir. Daha çok ayrılık ve hasret duygularını terennüm eden “koştasu” adlı türküler, Kazaklar arasında en çok rağbet gören türdür. Bu türküler vasıtasıyla Kazaklar, Rus istilâsına karşı tepkilerini dile getirmiş ve halkı isyana davet etmişlerdir. Bu türkülerde Kazak halkının tarihî macerası coşkun bir lirizmle anlatılır. Kazak folklorunda özellikle masal, hikâye ve destanlar geniş yer tutar. Klâsik İslâm medeniyetinin ürünleri Yûsuf ile Züleyhâ, Leylâ ile Mecnûn, Tâhir ile Zühre ile mahallî kültürden kaynaklanan Ayman Şolpan, Şakir Şekret, Bozoğlan, Kozı Körpeş ve Muñlık Zarlık hikâyeleri sözlü edebiyatın önemli eserleridir.

Doğru Cevap: E

Soru 55

Kazak Türklerinin yaşadığı ülke manasına gelen Kazakistan Orta Asya’nın geniş bozkırları ile eski Tük ana yurdu Altaylara kadar uzanan sahayı içine alan bir Türk cumhuriyetidir.
Kuzeydoğusunda Volgograd, Saratov, Orenburg ve Çilebi vilayetleri; kuzeyde Omsk vilayeti; Kuzeybatıda Sibirya bölgesi bulunmaktadır.
Kazakistan, Asya kıtasının orta kısmında yer aldığı için iklimi genellikle çok kurak ve şiddetli karasal bir özellik gösterir.
1800’lü yıllardan itibaren Rusların işgaline uğrayan, 1919’dan sonra da Sovyetler Birliği’nin bir parçası olan Kazakistan, Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla 16 Aralık 1995 yılında bağımsızlığını ilan ederek Kazakistan Cumhuriyeti adını almıştır.
1989 nüfus sayımına göre, Kazakistan’ın nüfusu 18.227.878’dir.

Kazakistan ile ilgili yukarıda verilen bilgilerden hangisi/leri doğrudur?

I-II-III

II-III-V

I-II-IV

I-IV-V

I-III-V

Açıklama:

Kazak Türklerinin yaşadığı ülke manasına gelen Kazakistan Orta Asya’nın geniş bozkırları ile eski Tük ana yurdu Altaylara kadar uzanan sahayı içine alan bir Türk cumhuriyetidir. Kuzeybatısında Volgograd, Saratov, Orenburg ve Çilebi vilayetleri; kuzeyde Omsk vilayeti; Kuzeydoğuda Sibirya bölgesi; doğusunda Doğu Türkistan; güneyinde Türkmenistan, Özbekistan, Kırgızistan ve Özbekistan’a bağlı Karakalpak muhtar bölgesi bulunmaktadır. Kazakistan batıdan doğuya doğru, İdil nehrinin aşağı mecrası ve Hazar Denizinin kuzey sahillerinden Doğu Türkistan’a kadar 2.500 km. uzunluğunda ve kuzeyden güneye doğru 1.700 km. genişliğinde, 2.717.300 km2 bir sahayı kapsamaktadır. Kazakistan, Asya kıtasının orta kısmında yer aldığı için iklimi genellikle çok kurak ve şiddetli karasal bir özellik gösterir. Yazın sıcaklık +40 0C’ye çıkabilmekte, kışın da -40 0C’ye kadar düşebilmektedir. 800’lü yıllardan itibaren Rusların işgaline uğrayan, 1919’dan sonra da Sovyetler Birliği’nin bir parçası olan Kazakistan, Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla 16 Aralık 1991 yılında bağımsızlığını ilan ederek Kazakistan Cumhuriyeti adını almıştır. Kazakistan bugün on dokuz eyalete ayrılmış durumdadır. 1989 nüfus sayımına göre, Kazakistan’ın nüfusu 18.227.878’dir. 1989 nüfus sayımına göre ülkede Kazak Türklerinin oranı % 40, Rusların oranı ise % 38’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 56

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi Kazak Türkçesi’nin küçük ünlü uyumuna uygun bir sözcüktür?

Kömir

Buldır

Aytuv

Jetip

Kelüv

Açıklama:

Kazak Türkçesinde küçük ünlü uyumu, sadece ilk hecesinde düz ünlü bulunduran sözcüklerde görülür: alıp, barıp (varıp), jetip (yetip), jaratılış (yaratılış), bilgir (bilgiç), keyin (sonra). Ancak isim-fiil eki -uv/-üv ekini alan düz ünlülü fiillerde bu uyum bozulabilmektedir: aluv (almak), kelüv (gelmek), bilüv (bilmek), körüv, elüv (elli), aytuv (söyleme). Kazak Türkçesinde ilk heceden sonra dar-yuvarlak (u, ü) ünlüler düzleştiği için (ı, i) uvarlak ünlüyle başlayan sözcüklerde bu uyum görülmez: öltir- (öldür-), orıs- (vuruş-), özine (kendine), jüzim (üzüm), joldıq (yolluk), buldır (sisli, bulanık), kömir (kömür).

Doğru Cevap: D

Soru 57

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi Kazak Türkçesi’nde ikinci tip şimdiki zamana göre doğru çekimlenmiş bir sözcüktür?

Egemiz

İstevdemin

Javuzda emes

Almaydı

Jazıp otır

Açıklama:

Tip Şimdiki Zaman: İkincisi “otır-, jat-, jür-, tur-” yardımcı fiilleriyle yapılır. Kuruluşu şöyledir: fiil + (ıp) + yardımcı fiil + şahıs eki. jat- yardımcı fiilinden sonra -ır geniş zaman ekiyle birlikte kurulur.

Doğru Cevap: E

Soru 58

Aşağıdaki sözcükleri hangisinde isimden fiil yapan eklerden biri kullanılmıştır?

Bavırsıra

Asırandı

Tıyım

Köris

Terenirek

Açıklama:

+sIrA-: İşlek değildir: qansıra- (kan kaybet-, kederlen-), qımızsıra- (kımız içesi gel-), bavırsıra- (kardeşini, akrabalarını özle-), älsire- (hâlsizlen-).

Doğru Cevap: A

Soru 59

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nitelik zarfı kullanılmıştır?

Qar qavıp, avnap-avnap, tağı birigip alıp, ilgeri qaray saldı.

Jazuvşı özi tuvralı aytıp ketken ömir bayanı mınanday.

Erte oyandım, jete almadım.

Tım beri burıla bermeñiz, kün batısqa taman jüreyik.

Qar qavıp, avnap-avnap, tağı birigip alıp, ilgeri qaray saldı.

Açıklama:

Fiilin önünde hâl ve tavır ifade eden zarflardır. Kazak Türkçesindeki başlıca durum zarfları şunlardır: lezde (ani), andavsız (ansızın), abaysızda (ansızın), kenetten (birdenbire), birden, bulay (böyle), bunday (böyle), olay (öyle), sonday (öyle), jıldam (çabuk, tez), qısqa (kısa), uzın (uzun), osılay (böyle), osınday (böyle), mınanday (şöyle), tez, şapşañ (çabuk), razı (memnun), zorlap (zorla), jaqsı (iyi, güzel), birte-birte (yavaş yavaş).

Doğru Cevap: B

Soru 60

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dönüşlülük zamiri kullanılmıştır?

Özimniñ kitabımı berdim.

Mınav qalın kitap, anav juqa kitap.

Üyde menen basqa eşkim joq.

Bulardıñ qarası 30-40-tan kem emes eken.

Baqtığul osıdan keyin eki-üş kündey avıl arasın qıdırıp, ärkimnen söz tarttı.

Açıklama:

Dönüşlülük zamiri “öz” (kendi) kelimesidir: özim (kendim), öziñ, özi, özimiz, öziñiz, özderi.

Doğru Cevap: A

Ünite 6

Soru 1

Latin alfabesinde bulunan F,G,J,L harflerinin Kazak Türkçesi Kiril alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Ф,Г,Ж,Л

Э,Г,Ш,Ң

Ж,Л,Й,Ю

Ю,И,Ф,Г

Л,Ц,Б,Ң

Açıklama:

F,G,J,L harflerinin Kazak Türkçesi Kiril alfabesindeki karşılığı Ф,Г,Ж,Л harfleridir.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Kesme işareti Kiril alfabesinde hangi ifade ile gösterilir?

Açıklama:

Kiril alfabesinde kesme işareti ''Ъ'' ifadesiyle gösterilir.

Doğru Cevap: C

Soru 3

Сен қaйдa бaрдың? cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Sen neden geldin?

Sen nereye gittin?

Ben nereye gideyim?

Sen nereden geldin?

Ben nerede durayım?

Açıklama:

-Сен қaйдa бaрдың? cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı:
-Sen nereye gittin?

Doğru Cevap: B

Soru 4

Men sizdi bir jerden körgen sıyaqtımın? cümlesinin Kiril harfleriyle doğru yazılışı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

мен де сiздi бұрын Дүкенде нaн бaр?

Мен сiздi бiрге оқығaн болaрмын?

Мен сiздi бiр жерден көрген тәрiздiмiн?

мен де сiздi бұрын көрген тәрiздiмiн?

Мен сiздi бiр жерден көрген сиaқтымын?

Açıklama:

Men sizdi bir jerden körgen sıyaqtımın? cümlesinin Kiril harfleriyle doğru yazılışı :Мен сiздi бiр жерден көрген сиaқтымын?

Doğru Cevap: E

Soru 5

''Sen Astanadan qaşan keldin?'' cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Sen Astana’dan mı geldin?

Sen Astana’dan ne ile geldin?

Sen Astana’dan nasıl geldin?

Sen Astana’dan ne zaman geldin?

Sen Astana’dan dün mü geldin?

Açıklama:

''Sen Astanadan qaşan keldin?'' cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı:''Sen Astana’dan ne zaman geldin?''

Doğru Cevap: D

Soru 6

''Ömrünce yaddan cefa görmüş kardeşim!'' cümlesinin Kiril harfleriyle doğru yazılışı aşağıdakilerden hangisidir?

Тiрiдей терiн тонaп жaткaн бaурым.

Aлдынды aуыр қaйғы жaпқaн бaурым.

Өмрiнше жaпa көрген жaттaн бaурым.

Көл қылып көздiн жaсын төккен бaурым.

Өмрiнше боп ұшқaн құстaй, соққaн бaурым.

Açıklama:

''Ömrünce yaddan cefa görmüş kardeşim!'' cümlesinin Kiril harfleriyle doğru yazılışı:''Өмрiнше жaпa көрген жaттaн бaурым.''

Doğru Cevap: C

Soru 7

''quttıqta-'' fiilinin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

kutlamak

barışmak

kurtarmak

kurutmak

buruşmak

Açıklama:

''quttıqta-'' fiilinin karşılığı ''kutlamak''tır.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Aşağıdaki kelimelerden hangisi fiil değildir?

sekir

apan

ıstıqta

keşir

tatulas

Açıklama:

''Apan'' kelimesi çukur anlamına gelmekte olup isim görevindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 9

''Say boyında may ayınıñ salqın lebi esedi.'' cümlesindeki ''say'' kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

ova

sayı

vadi

söz

yel

Açıklama:

''say'' kelimesi ''vadi'' anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 10

''Alısta avır azap şekken bavrım
Quvarğan beyşeşektey kepken bavrım.
Qamağan qalın javdıñ ortasında
Köl qılıp közdiñ jasın tökken bavrım.'' Mısra sonlarında tekrarlanan ''bavrım'' kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı nedir?

bağrım

şehrim

hayalim

bayrağım

kardeşim

Açıklama:

''Bavrım'' kelimesi kardeşim demektir.
Uzakta ağır azap çeken kardeşim!
Kurumuş lâle gibi çöken kardeşim!
Etrafını sarmış düşman ortasında
Göl kılıp göz yaşını döken kardeşim.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Kazak Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan “П, Ш, Н, Я” harflerinin Latin alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

P, Ş, N, Ya

D, Şç, N, V

P, Şç, N, Ya

F, Ş, N, G

P, Ş, H, Ya

Açıklama:

Kazak Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan “П, Ш, Н, Я” harflerinin Latin alfabesindeki karşılığı “P, Ş, N, Ya” harfleridir.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Aşağıdaki harflerden hangisi Kazak Türkçesi Kiril alfabesinde bulunmaz?

Açıklama:

“Ě” harfi Kazak Türkçesi Kiril alfabesinde bulunmaz.

Doğru Cevap: B

Soru 13

“Дүкенде нaн көп емес.” cümlesinin Latin alfabesi karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Dükande nan kop emes.

Lükende hah köp emes.

Dükende nan köp emes.

Dükende hah kop emes.

Lükende nan kop emes.

Açıklama:

“Дүкенде нaн көп емес.” cümlesinin Latin alfabesi karşılığı “Dükende nan köp emes.” ve anlamı “Dükkânda ekmek çok değil.”dir.

Doğru Cevap: C

Soru 14

“Mağan alma kerek.” cümlesinin Kiril harfleriyle doğru yazılışı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

Мaгaн aлмa керек.

Мaғaн aлмa кәрәк.

Мaғaн aдмa керек.

Мaғaн aлмa керек.

Мaгaн aдмa кәрәк.

Açıklama:

“Mağan alma kerek.” cümlesinin Kiril harfleriyle doğru yazılışı “Мaғaн aлмa керек.”tir. Anlamı ise “Bana elma gerek.”

Doğru Cevap: D

Soru 15

“Bul jolı bara almaymın, vaqıtım joq.” cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Bu sefer para almayayım, vaktim çok.

Bu salı gelemeyeceğim, vaktim yok.

Bu salı para almayayım, vaktim yok.

Bu yolu gelmeyeyim, vaktim yok.

Bu sefer gelemeyeceğim, vaktim yok.

Açıklama:

“Bul jolı bara almaymın, vaqıtım joq.” cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı “Bu sefer gelemeyeceğim, vaktim yok.” şeklindedir.

Doğru Cevap: E

Soru 16

“Kün qızğılttanıp uyasına batıp baradı.” cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Güneş kızıllaşarak yuvasına doğru batıyor.

Dün kızgınlaşarak yuvasını terk etti.

Güne mızmızlanarak huysuz başladı.

Güneş batınca huysuzlanarak evi aradı.

Güneş ağarıp yuvasında parladı.

Açıklama:

“Kün qızğılttanıp uyasına batıp baradı.” cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı “Güneş kızıllaşarak yuvasına doğru batıyor.”dur.

Doğru Cevap: A

Soru 17

“keşir-” fiilinin karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

keşfetmek

affetmek

barışmak

bağlamak

eklemek

Açıklama:

“keşir-” fiilinin karşılığı “affetmek”tir.

Doğru Cevap: B

Soru 18

“Bir tülki jügirip kelip abaysızda bir tereñ apanğa tüsip ketipti.” cümlesinde geçen “abaysızda” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

sessizce

hemen

ansızın

çabucak

yavaşça

Açıklama:

“Bir tülki jügirip kelip abaysızda bir tereñ apanğa tüsip ketipti.” cümlesinde geçen “abaysızda” kelimesinin anlamı "ansızın"dır.

Doğru Cevap: C

Soru 19

“Sen Astanadan ..... keldin?” cümlesinde boş bırakılan yere aşağıdaki kelimelerden hangisi gelmelidir?

qaydan

qalay

qanşa

qaşan

qanday

Açıklama:

“Sen Astanadan ..... keldin?” cümlesinde boş bırakılan yere “qaşan” kelimesi gelmelidir. Anlamı “Sen Astana’dan ne zaman geldin?” şeklindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 20

“Sarısu dalasın körgenderiñiz bar ma?” cümlesinde aşağıdaki hâl eklerinden hangisi vardır?

ayrılma

ilgi

yönelme

vasıta

belirtme

Açıklama:

“Sarısu dalasın körgenderiñiz bar ma?” cümlesi “Sarısu kırlarını göreniniz var mı?” anlamına gelir ve bu cümlede belirtme hal eki vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Kazak Türkçesi Kiril Alfabesinde Й й ile gösterilen harfin Latin alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Açıklama:

Doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 22

Kazak Türkçesi Kiril Alfabesinde З з ile gösterilen harfin Latin alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Kesme İşareti

Açıklama:

Doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 23

Kazak Türkçesi Kiril Alfabesinde Ъ ъ ile gösterilen sembolün Latin alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Kesme İşareti

İnceltme İşareti

Açıklama:

Doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 24

Сенiң aтын кiм?
Yukarıda verilen cümlenin okunuşu nasıldır?

Seniñ atın kim?

Sen adın kim?

Familiyañ kim?

Sizde kalam bar ma?

Sen qayda bardıñ?

Açıklama:

Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 25

Сен қaйдaн келдiн?
Yukarıda verilen cümlenin okunuşu nasıldır?

Men kinoğa bardım?

Sen qayda bardıñ?

Sağan kerek pe?

Sen qaydan keldin?

Sende qağaz bar ma?

Açıklama:

Doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 26

Mende qağaz joq.
Cümlesindeki qağaz ne anlama gelmektedir?

Tarak

Gazete

Kağıt

Baraj

Gezme

Açıklama:

Doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 27

-Dükende nan bar ma, joq pa?
Cümlesinde geçen nan hangi anlama gelmektedir?

Nal

Bal

Süt

Peynir

Ekmek

Açıklama:

Doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 28

Әйелiң, бaлa-шaғaн бaр мa?
Cümlesinin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Kaç yaşındasın?

Eşin, çocuğun var mı?

Kaç çocuğun var?

Eşin var mı?

Evde kaç kişi var?

Açıklama:

Doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 29

Eki küşik awlağa şıqtı. Olar aspanğa qaradı. Jarqırağan jartı domalaq kördi. Küşikter ne ekenin bilmey añ-tañ. Al jartı domalaq bütin döñgelekke aynaldı. Küşikter qorqıp ketti.
Yukarıdaki metinde geçen enikler ne görmüşlerdir?

Parlayan yuvarlak bir ışık.

Kocaman bir kemik.

Parlayan bir kemik.

Işık saçan bir araba.

Gökyüzünde koca bir yıldız.

Açıklama:

Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Demalıs! kelimesi hangi anlama gelmektedir?

Detay

Hoşgeldin

Merhaba

Tatil

Yazlık

Açıklama:

Doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 31

"Б б , Д д , Ф ф , Ғ ғ" Kiril alfabesindeki bu harfler Latin alfabesinde hangi harflere denk gelmektedir?

b, c, d, f

b, d, f, ğ

c, d, f, g

b, h, p, ş

c, h, v , z

Açıklama:

KAZAK TÜRKÇESİ KİRİL ALFABESİ

Doğru Cevap: B

Soru 32

"Э э , Ы ы , Ө ө , Ү ү " Kiril alfabesindeki bu harfler Latin alfabesindeki hangi harflere denk gelmektedir?

e , ı , ö , ü

a , e, ı , i

a, e , ö , ü

e, o, ö , ü

a, i , ö , u

Açıklama:

KAZAK TÜRKÇESİ KİRİL ALFABESİ

Doğru Cevap: A

Soru 33

"Сенiң aтын кiм? " ifadesinin Türkçesi nedir?

Sen kaç yaşındasın?

Soyadın ne?

Senin adın ne?

Sizde kalem var mı?

Sen de kağıt var mı?

Açıklama:

Сенiң aтын кiм?
-Seniñ atın kim?
-Senin adın ne?

Doğru Cevap: C

Soru 34

"Сiзде кaлaм бaр мa?" ifadesinin Türkçesi nedir?

Soyadın ne?

Sen de kağıt var mı?

Sen kaç yaşındasın?

Sizde kalem var mı?

Sana defter gerek mi?

Açıklama:

Сiзде кaлaм бaр мa?
-Sizde kalam bar ma?
-Sizde kalem var mı?

Doğru Cevap: D

Soru 35

"Sen nereye gittin?" ifadesini Kiril lfabesiyle nasıl ifade ederiz?

Сенiң aтын кiм?

Фaмiлiяң кiм?

Сенiң жaсың нешеде?

Сaғaн дептер керек пе?

Сен қaйдa бaрдың?

Açıklama:

-Сен қaйдa бaрдың?
-Sen qayda bardıñ?
-Sen nereye gittin?

Doğru Cevap: E

Soru 36

" Äke-şeşeñ bar ma? Öziñ qay jerdensiñ? " Bu metnin Türkiye Türkçesi nedir?

Aleykümselam, çocuğum. İyi misin, çocuğum! Hangi çocuksun (Sen kimsin)?

-Baban annen var mı? Sen nerelisin?

Bu sefer gelemeyeceğim, vaktim yok.

Merhaba. Nasılsın? Eşin, çocukların iyi mi?

-Sen Astana’dan ne zaman geldir?

Açıklama:

Әке-шешең бaр мa? Өзiң қaй жерденсiң?
-Äke-şeşeñ bar ma? Öziñ qay jerdensiñ?
-Baban annen var mı? Sen nerelisin?

Doğru Cevap: B

Soru 37

"Ben, Dünya Dilleri Üniversitesinde okuyorum." ifadesi Kiril alfabesiyle nasıl yazılır?

Сiздiң бaлaңыздың досымын. Aтым Нұрбек.

Жaсым жыйырмaдa. Әлi үйленген жоқпын

Мен Әлем тiлдерi ұнiверсiтетiнде оқып жүрмiн.

Өзiң жaқсы бaлa екенсiң. Бiздiң үйге келiп тұр

Рaқмет, aтa! Вaқытым болғaндa келiп тұрaмын. Қош, сaв болыңыз!

Açıklama:

Мен Әлем тiлдерi ұнiверсiтетiнде оқып жүрмiн.
-Men Älem tilderi universitetinde oqıp jürmin.
-Ben, Dünya Dilleri Üniversitesinde okuyorum.

Doğru Cevap: C

Soru 38

Kazak Türkçesi'nde " teñele-" fiilinin anlamı nedir?

kutlamak

denk olmak

barışmak

ithaf edilmek

bağışlamak

Açıklama:

Metinde Geçen Kimi Kelimelerin Karşılıkları
uğım: kavram jeke: farklı, bağımsız
bükül: bütün, tüm arazdıq: kırgınlık, küskünlük
Şığıs: Doğu mınaday: böyle, bunun gibi
mereke: bayram, şölen söytip: böylece
teñele-: denk olmak, eşit olmak qate: hata, suç
quttıqta-: kutlamak tatulas-: barışmak
mol: bol oyın-savıq: oyun, eğlence
jalpı: genel, ortak än-küy: şarkı, ezgi
asa: çok, pek çok jalğa-: bağlamak, eklemek
jıyın: toplantı arnal-: ithaf edilmek
perzent: evlat, çocuk salt-dästür: gelenek görenek
keşir-: affet, bağışlamak

Doğru Cevap: B

Soru 39

Kazak Türkçesi'nde "salqın" ne demektir?

rahat

yalan

serin

boynuz

çukur

Açıklama:

Metinde Geçen Kimi Kelimelerin Karşılıkları
abaysızda: ansızın salqın: serin
apan: çukur tup-tunıq: dupduru
eşki: keçi sekir-: sıçramak, atlamak
jay: rahat müyiz: boynuz
eri: hem ırğı-: atlamak, zıplamak
ıstıqta-: sıcaktan bunalmak ötirik: yalan

Doğru Cevap: C

Soru 40

Kazak Türkçesi'nde "mereke" ne demektir?

bayram, şölen

bütün, tüm

farklı, bağımsız

oyun, eğlence

gelenek görenek

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 41

Kazak Türkçesi Kiril Alfabesi ile verilen “Б, Ч, Д” harflerinin Latin harfleri ile karşılığı sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

B, Ç, D

F, G, H

J, K, L

M, N, O

P, R, S

Açıklama:

Kazak Türkçesi Kiril Alfabesi ile verilen “Б, Ч, Д” harflerinin Latin harfleri ile karşılığı sırasıyla “B, Ç, D” harfleridir. Buna göre cevap “A” seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Kazak Türkçesi Kiril Alfabesi ile verilen “Э, Ф, Г” harflerinin Latin harfleri ile karşılığı sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

G, H, I

E, F, H

E, F, G

H, F, I

E, G, H

Açıklama:

Kazak Türkçesi Kiril Alfabesi ile verilen “Э, Ф, Г” harflerinin Latin harfleri ile karşılığı sırasıyla “E, F, G” harfleridir. Buna göre cevap “C” seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Kazak Türkçesi Kiril Alfabesi ile verilen “Ы, Л, Ә” harflerinin Latin harfleri ile karşılığı sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

B, R, Ä

J, K, E

P, L, E

I, L, Ä

V, R, E

Açıklama:

Kazak Türkçesi Kiril Alfabesi ile verilen “Ы, Л, Ә” harflerinin Latin harfleri ile karşılığı sırasıyla “I, L, Ä” harfleridir. Buna göre cevap “D” seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 44

Kazak Türkçesi Kiril Alfabesi ile verilen “Ж, П, С” harflerinin Latin harfleri ile karşılığı sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

P, J, S

P, J, C

S, P, C

J, C, S

J, P, S

Açıklama:

Kazak Türkçesi Kiril Alfabesi ile verilen “Ж, П, С” harflerinin Latin harfleri ile karşılığı sırasıyla “J, P, S” harfleridir. Buna göre cevap “E” seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Kazak Türkçesi Kiril Alfabesi ile verilen “Ш, В, З” harflerinin Latin harfleri ile karşılığı sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

W, B, E

Ş, V, Z

W, E, Z

Ş, B, E

W, E, B

Açıklama:

Kazak Türkçesi Kiril Alfabesi ile verilen “Ш, В, З” harflerinin Latin harfleri ile karşılığı sırasıyla “Ş, V, Z” harfleridir. Buna göre cevap “B” seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 46

“Olar da bizdi asığa kütedi.” cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Onlar da bizi aceleyle bekliyorlar.

Onlar da bizi korkuyla bekliyorlar.

Onlar da bizi sabırsızlıkla bekliyorlar.

Onlar da bizi sevgiyle bekliyorlar.

Onlar da bizi heyecanla bekliyorlar.

Açıklama:

Olar da bizdi asığa kütedi.” cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı “Onlar da bizi aceleyle bekliyorlar.” Şeklindedir. Buna göre cevap “A” seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Kazak Türkçesinde yer alan “küşik” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Balık

Kuş

Kurt

Enik

Köpek

Açıklama:

“küşik” kelimesinin anlamı eniktir. Buna göre cevap “D” seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 48

“Кедей жомaрт үйiне меймaн келсе” cümlesinin Latin Harfleri ile yazılışı aşağıdakilerden hangisidir?

Keder jomart üzine neyman gelse

Kedey jomart üyine meyman kelse

Kader somart ütine peyman verse

Kader jomart üyine peyman kelse

Açıklama:

“Кедей жомaрт үйiне меймaн келсе” cümlesinin Latin Harfleri ile karşılığı “Kedey jomart üyine meyman kelse” şeklindedir. Buna göre cevap “B” seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 49

Kazak Türkçesinde yer alan “perzent” kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı nedir?

Amca

Hala

Dayı

Peder

Evlat

Açıklama:

Kazak Türkçesinde yer alan “perzent” kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı evlattır. Buna göre cevap “E” seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Kazak Türkçesinde yer alan “salqın” kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı nedir?

Salgın

Sakin

Serin

Sakın

Saklın

Açıklama:

Kazak Türkçesinde yer alan “salqın” kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı serindir. Buna göre cevap “C” seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 51

“Сенде қaғaз бaр мa?“ cümlesinin Türkiye Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Size defter gerek mi?

Sen de kağıt var mı?

Sizden kağıt var mı?

Sizde kalem var mı?

Sana defter gerek mi?

Açıklama:

Сенде қaғaз бaр мa? cümlesinin Türkiye Türkçesi
“Sende kağıt var mı?”
Doğru cevap B’dir?

Doğru Cevap: B

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisi Kazak Türkçesi Kiril alfabesinde ve Latin alfabesinde aynı harflerle kullanılmaz?

Açıklama:

Kazak Türkçesi Kiril alfabesinde G harfi “Г” olarak kullanılmaktadır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi Kazak Türkçesi Kiril alfabesinde inceltme işareti olarak kullanılır?

Açıklama:

Kazak Türkçesi Kiril alfabesinde inceltme işareti “Ь” olarak kullanılır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 54

Kazak Türkçesi Kiril alfabesinde kesme işareti aşağıdakilerden hangisidir?

Açıklama:

Kazak Türkçesi Kiril alfabesinde “Ъ” kesme işareti olarak kullanılır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi “Мен кiноғa бaрдым?” cümlesinin Latin alfabesindeki karşılığıdır?

Men kinoğa bardım

Men qayda bardıñ

Meniñ jasıñ neşede

Meniñ jasım on beste

Men vokzaldan keldim

Açıklama:

Мен кiноғa бaрдым? cümlesinin Latin alfabesindeki karşılığı;
“Men kinoğa bardım“
Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi “Дүкенде нaн көп емес.” cümlesinin Türkiye Türkçesi’ndeki karşılığıdır?

Burada ne işle meşgulsün

Bana elma gerek

Dükkânda ekmek çok değil

Bana iki kilo elma gerek

Dükkânda ekmek var mı, yok mu

Açıklama:

Дүкенде нaн көп емес. cümlesinin Türkiye Türkçesi’ndeki karşılığı;
“Dükkânda ekmek çok değil.”
Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 57

“Mereke” kelimesinin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Kavram

Bayram

Farklı

Hata

Toplantı

Açıklama:

Mereke kelimesinin anlamı “bayram, şölen” dir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 58

“Salqın” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Oyun

Suç

Doğu

Çocuk

Serin

Açıklama:

Salqın kelimesinin anlamı “serin” dir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 59

Aşağıdaki eşleşmelerden hangisi yanlıştır?

Apan: ansızın

Eşki: keçi

Ötirik: yalan

Müyiz: boynuz

Eri: hem

Açıklama:

Apan: çukur
Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 60

Aşağıdakilerden hangisi “jalpı” kelimesinin anlamıdır?

Bayram, şölen

Denk olmak, eşit olmak

Genel, ortak

Evlat, çocuk

Şarkı, ezgi

Açıklama:

Jalpı kelimesinin anlamı; genel, ortak. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 61

'Көксерек' kelimesinin karşılığı nedir?

köstebek

köçek

kökserek

küserek

küçümsemek

Açıklama:

kökserek

Doğru Cevap: C

Soru 62

'Alıstağı Bavrıma' anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Uzaktaki dostuma

Uzaktaki sevgilime

Uzaktaki canıma

Uzaktaki kardeşime

Uzaktaki ülkeye

Açıklama:

Uzaktaki kardeşime

Doğru Cevap: D

Soru 63

Latin alfabesindeki P p harflerinin Kiril karşılığı hangi şıkta doğru verilmiştir?

О о

П п

Д д

Ж ж

М м

Açıklama:

П п

Doğru Cevap: B

Soru 64

'ötirik' ne demektir?

öksürük

öküz

yalan

özür

yalnız

Açıklama:

yalan

Doğru Cevap: C

Soru 65

'-Familiyañ kim?' sözlerinin karşılığı nedir?

Ailen kim?

Adın ne?

Soyadın ne?

Kimin çocuğusun?

Sen kimsin?

Açıklama:

Soyadın ne?

Doğru Cevap: C

Soru 66

Kiril alfabesinde yer alan Д д harflerinin latin karşılığı hangileridir?

D d

A a

B b

Z z

F f

Açıklama:

D d

Doğru Cevap: A

Soru 67

'Burada ne işle meşgulsün?' cümlesinin karşılığı hangisidir?

Әке-шешең бaр мa?

Өзiң қaй жерденсiң?

Жaсың нешеде?

Мұндa не жұмыспен жүрсiң?

Сiзге қaншa кг. aлмa керек?

Açıklama:

Мұндa не жұмыспен жүрсiң?

Doğru Cevap: D

Soru 68

Ь ь harflerinin latin karşılığı nedir?

Kesme işareti

F f

İnceltme işareti

D d

Ş ş

Açıklama:

İnceltme işareti

Doğru Cevap: C

Soru 69

Kazak Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan “Г, Ж, Ц, Ю”
harflerinin Latin alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

B, C, J, Ts

G, J, Ts, Yu

Yu, F, Ts, Ya

G, Yu, Ya, Ts

B, Yu, F, Ts

Açıklama:

G, J, Ts, Yu

Doğru Cevap: B

Soru 70

'Jaylavda' kelimesinin anlamı hangisidir?

Yaylada

Tarlada

Mezarda

Yukarıda

Yanyana

Açıklama:

Yaylada

Doğru Cevap: A

Soru 71

'quttıqta' kelimesinin anlamı nedir?

kırmak

kurtulmak

kutlamak

kaybolmak

kaçırmak

Açıklama:

kutlamak

Doğru Cevap: C

Ünite 7

Soru 1

Kırgız Türkleri hangi yıllar arasında Latin alfabesini kullanmıştır?

1924-1928

1928-1940

1940-1952

1952-1964

1964-1970

Açıklama:

Kırgız Türkleri 1924-1928 yılları arasında Arap alfabesini, 1924-1940 yılları arasında Latin alfabesini kullanmış, 1940 yılından sonra Kiril alfabesini kullanmaya başlamışlardır.

Doğru Cevap: B

Soru 2

Türkiye Türkçesinde g ile başlayan kelimeler, Kırgız Türkçesinde hangi harf ile başlar?

Açıklama:

Türkiye Türkçesinde g ile başlayan kelimeler, Kırgız Türkçesinde k ile başlar.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Hasret ve şikayet konulu Kırgız halk şiirlerine ne ad verilir?

Koştoşu

Moktoo

Koşok

Akın

Korgoo

Açıklama:

Kırgız halk şairlerine "akın" denir. Bu şiirlerden, defin törenlerinde okunanlara "koşok"; hasret ve şikâyet konulu olanlara "koştoşu"; medhiyelere "moktoo"; taşlamalara "korgoo" denir.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Çin kaynaklarının verdiği bilgiye göre, Kırgız Türkleri ilk devletini ne zaman kurmuştur?

MÖ III. yüzyılda

MÖ II. yüzyılda

MS I. yüzyılda

MS II. yüzyılda

MS III. yüzyılda

Açıklama:

Çin kaynaklarının verdiği bilgiye göre, Kırgız Türkleri ilk devletini MS III. yüzyılda kurmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 5

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde eşitlik eki kullanılmıştır?

Üydögü

Tüştö

Böböktöründöy

Kezekke

Elimdi

Açıklama:

Kırgız Türkçesinde eşitlik hâli +çA; +çO ve +dAy, +tAy, +tOy ekleriyle yapılır. Böböktöründöy (bebek gibi) kelimesinde eşitlik eki kullanılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi Kırgız Türkçesinde 2. Tip Görülen Geçmiş Zaman eklerinden biridir?

-di

-çü

-(i)ptir

-ti

-gen

Açıklama:

Kırgız Türkçesinde 2. Tip Görülen Geçmiş Zaman, -gan,- gen; -kan, -ken ekiyle yapılır. Ekin yuvarlak şekilleri -gon, -gön, -kon, -kön'de bulunmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 7

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde geniş zamanın olumsuz şekli kullanılmıştır?

Baştoboodo

Körböp catışat

Tutpaymın

Aytpaspın

Aylanbasam

Açıklama:

Aytpaspın (söylemem) kelimesinde geniş zamanın olumsuz şekli kullanılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi tasdik veya onay ifade eden ünlemlerden biri değildir?

Ooba

Menen

Ariyne

Irak

Carayt

Açıklama:

Ooba (evet), ariyne (elbette), ırak (doğru) ve carayt (doğru, uygun) kelimeleri tasdik veya onay ifade eden ünlemlerden bazılarıdır. Menen (ile), cana (ve), da (ve) kelimeleri sıralama bağlaçlarıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 9

"-bAstAn, -bOstOn" zarf-fiil eki ile ilgili bilgilerden hangisi doğrudur?

İş ve hareketin zamanını bildirir.

Zaman sınırlaması yapar.

Tekrar gruplarında ve birleşik fiil yapımında kullanılır.

Kullanımı yaygın değildir.

Tarz bildiren bir zarf-fiil ekidir.

Açıklama:

"-bAstAn, -bOstOn" ekleri, tarz bildiren bir zarf-fiil ekidir.

Doğru Cevap: E

Soru 10

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde miktar zarfı kullanılmıştır?

Al tün oto menen öttü.

Arı karay kirip ketişti.

Siz tuuraluu köp söylöştük.

Kantip uçup ketişti.

Men bilgen iş bolso uşunday bolsun.

Açıklama:

Siz tuuraluu köp söylöştük. (Sizin hakkınızda çok konuştuk) cümlesinde miktar zarfı kullanılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Çin kaynaklarının verdiği bilgiye göre, Kırgız Türkleri ilk devletini hangi asırda kurmuştur?

MÖ III

MÖ V

MÖ VII

MÖ IX

MÖ XI

Açıklama:

Çin kaynaklarının verdiği bilgiye göre, Kırgız Türkleri ilk devletini MÖ III. asırda kurmuştur. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Kırgızların ülkesi 1860-1881’de kimler tarafından işgal edilmiştir?

Almanlar

İtalyanlar

Ruslar

Fransızlar

Portekizliler

Açıklama:

Kırgızların ülkesi 1860-1881’de Ruslar tarafından işgal edilir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 13

Kırgızistan, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra diğer Türk cumhuriyetleriyle birlikte hangi tarihte bağımsızlığına kavuşmuştur?

31 Ağustos 1985

31 Ağustos 1987

31 Ağustos 1989

31 Ağustos 1991

31 Ağustos 1993

Açıklama:

Kırgızistan, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra diğer Türk cumhuriyetleriyle birlikte 31 Ağustos 1991 tarihinde bağımsızlığına kavuşmuştur. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 14

Kıpçak grubu lehçeleri içerisinde en çok Kazak Türkçesine yakın olan Kırgız Türkçesi, kaç ana ağıza ayrılır?

Üç

Dört

Beş

Altı

Yedi

Açıklama:

Kıpçak grubu lehçeleri içerisinde en çok Kazak Türkçesine yakın olan Kırgız Türkçesi “kuzey, güneydoğu ve güneybatı” olmak üzere üç ana ağıza ayrılır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Kırgız Türkleri Arap alfabesini hangi tarihler arasında kullanmışlardır?

1912-1916

1916-1920

1920-1924

1924-1928

1928-1932

Açıklama:

Kırgız Türkleri 1924-1928 yılları arasında Arap alfabesini kullanmaya başlamışlardır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Hangi tarihte Kırgızistan bağımsızlık bildirgesi ile Kırgız Türkçesi resmî dil olarak ilan edilmiştir?

21 Ağustos 1989

21 Ağustos 1991

21 Ağustos 1993

21 Ağustos 1995

21 Ağustos 1997

Açıklama:

21 Ağustos 1991 yılında Kırgızistan bağımsızlık bildirgesi ile Kırgız Türkçesi resmî dil olarak ilan edilmiştir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 17

Kırgız Türkçesi ile yazılan ilk eser olan Moldo Kılıç Şamırkanuulu’nun “Zilzala” adlı ırlar kitabı hangi yıl çıkmıştır?

1911

1921

1931

1941

1951

Açıklama:

Kırgız Türkçesi ile yazılan ilk eser olan Moldo Kılıç Şamırkanuulu’nun “Zilzala” adlı ırlar kitabı 1911 yılında çıkmıştır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Kırgız Türkçesinde kaç tane ünlü harf vardır?

Dört

Altı

Sekiz

On iki

Açıklama:

Kırgız Türkçesinde sekiz ünlü vardır. Bu ünlüler Türkiye Türkçesindeki ünlülerle aynıdır: “a, e, ı, i, o, ö, u, ü”. “e”
Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Kırgız Türkçesinde kaç tane “İsim Çekim Eki” vardır?

Dört

Beş

Altı

Yedi

Sekiz

Açıklama:

Kırgız Türkçesinde beş “İsim Çekim Ekleri” vardır;
1-Çokluk Eki
2-İyelik Eki
3-Hal Ekleri
4-Aitlik Eki
5-Soru Eki
Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 20

Aşağıdaki örneklerden hangisinde işaret sıfatı kullanılmamıştır?

Oşol kündön baştap unutpaym

Tigi emen cıgaçın men oturguzgan elem

Bul coldu mından eki cıl ilgeri salışkan

Oşo zaman tonun çeçip ırgıtıp, tömön karay cügürüp cönödü

Arı karay kirip ketişti

Açıklama:

“Arı karay kirip ketişti.“ cümlesinde işaret sıfatı kullanılmamıştır. Kırgız Türkçesindeki işaret sıfatları şunlardır: bu, bul (bu), uşul (şu), uşu (şu), al (o), oşo(l) (şu, işbu), tigi(l) (şu). Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi Çin kaynaklarına göre Kırgızlara verilen addır?

Tuva

Hakas

Absuva

Yakut

Kırgez

Açıklama:

Kırgız adı Çin kaynaklarında, Hakas veya Keges olarak geçmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Kırgız Türkçesi, Kıpçak grubu lehçeleri içinde en çok hangisine yakındır?

Kazak

Özbek

Uygur

Azerbeycan

Türkmen

Açıklama:

Kırgız Türkçesi, Kıpçak grubu lehçeleri arasında yer alır. En çok kazak Türkçesine yakındır.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Kırgız Edebiyatı içinde yer alan ve dünya edebiyatının en uzun destanı olan destan aşağıdakilerden hangisidir?

Kedeykan

Er Tabıldı

Kurmanbek

Manas

Olcobay

Açıklama:

Manas Destanı Kırgız sözlü edebiyatının şaheseri ve aynı zamanda dünya edebiyatının en uzun destanıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi Kırgız edebiyatının en önemli yazarlarından olan Cengiz Aytmatov’a ait değildir?

Cetilgen Kurak

Kopar Zincirlerini Gülsarı

Selvi Boylum Al Yazmalım

Gün Olur Asra Bedel

Dişi Kurdun Rüyaları

Açıklama:

Kırgız edebiyatının en büyük ismi, Cengiz Aytmatov’dur. Aytmatov, dünyanın en büyük romancılarından birisi olarak kabul edilmektedir. Aytmatov’un eserleri yetmiş ülke diline çevrilmiştir. Cemile adlı hikâyesiyle ünlenen Aytmatov’un; Yüzyüze, Selvi Boylum, İlk Öğretmen, Deve Gözü, Toprak Ana, Gülsarı, Beyaz Gemi, Gün Olur Asra Bedel, Dişi Kurdun Rüyaları gibi hepsi şaheser niteliğinde olan birçok roman ve hikâyesi bulunmaktadır. Cetilgen Kurak adlı eser, Cengiz Aytmatov’un eserlerinde biri değildir, T. Kasımbekov’a aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi Kırgız halk şairlerine verilen addır?

Koşok

Tınıs

Akın

Mukay

Cerme

Açıklama:

Kırgız sözlü edebiyatında musikiyle iç içe girmiş bir şiir geleneği vardır. Kırgız halk şairlerine “akın” denir. Bu şiirlerden, defin törenlerinde okunanlara “koşok”; hasret ve şikâyet konulu olanlara “koştoşu”; medhiyelere “moktoo”; taşlamalara “korgoo” denir.

Doğru Cevap: C

Soru 26

Aşağıdaki ülkelerden hangisi Kırgızistan ile sınır komşusu değildir?

Kazakistan

Özbekistan

Azerbaycan

Tacikistan

Türkistan

Açıklama:

Kırgızistan’ın Azerbaycan ile sınırı bulunmamaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 27

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi alıntı bir sözcük olup Kırgız Türkçesinde Büyük Ünlü Uyumuna sokulmuştur?

Cayçılık

Eşikteştik

Mahabat

Ökünüç

Camandık

Açıklama:

Cayşılık ( huzur) , eşikteştik ( kapı komşuluğu ), ökünüç ( pişmanlık ), camandık (kötülük) Kırgız Türkçesine ait sözcüklerdir. Mahabat ( muhabbet) alıntı sözcüktür ve büyük ünlü uyumuna sokularak kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi yönelme durumunda değildir?

kezekke

üñkürdö

avtobuska

cıgaçka

üygö

Açıklama:

kezekke ( sıraya ), avtobuska ( otobüse ) , cıgaçka ( ağaca ), üygö ( eve ) yönelme durumunda olan sözcüklerdir. Üñkürdö ( mağarada ) bulunma hâlindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 29

Aşağıdaki çekimli fiillerden hangisi geniş zamanın birinci tekil şahsının olumsuz biçimindedir?

tutpaymın

baştoboodomun

okubagay elem

albay oturamın

aytpaspın

Açıklama:

tutpaymın ( gelecek zamanın olumsuz şekli - tutmayacağım) , baştoboodomun ( şimdiki zamanın olumsuz şekli - başlamamaktayım ) , okubagay elem ( istek kipinin olumsuz biçimi - okumasam ) , albay oturamın ( şimdiki zamanın olumsuz biçimi - almıyorum ) , aytpaspın ( geniş zamanın olumsuz biçimi - söylemem )
5. Geniş Zaman
Geniş zaman şekli , ünsüzlerden sonra -ar, -er, -or, -ör; ünlülerden sonra -r ekiyle ifade edilir:
aytarmın (söylerim)
aytarsıñ
aytar
aytarbız
aytarsıñar
aytışar
Olumsuz şekli: aytpaspın (söylemem), aytpassıñ (söylemezsin), aytpas (söylemez).

Doğru Cevap: E

Soru 30

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zamir yoktur?

Maga karaganda sen cakşı bilesiñ

Üydün çıgış tarabındagı döñ sımal tüzgö köp kişi çogulgan.

Mından özgö karaşar eçtemesi cok.

Enesinin başına salar kaygıdan ulam keçirip surap, oşonu estedi.

Özdörün közdöy çakırganday boluşat.

Açıklama:

Maga karaganda sen cakşı bilesiñ ( sen- kişi zamiri ) , Maga karaganda sen cakşı bilesiñ ( bundan, şey - işaret zamiri, belirsizlik zamiri ) , Enesinin başına salar kaygıdan ulam keçirip surap, oşonu estedi.( bunu - işaret zamiri ) , Özdörün közdöy çakırganday boluşat. ( kendi - dönüşlülük zamiri )Üydün çıgış tarabındagı döñ sımal tüzgö köp kişi çogulgan. ( zamir yok )

Doğru Cevap: B

Soru 31

Aşağıdaki hangi ülkenin kaynaklarında Kırgız adı Hakas olarak geçmektedir?

Rus

Çin

Moğol

Hun

Arap

Açıklama:

Eski Çin, Yunan, Göktürk, Arap, Çağatay, Acem ve Moğol kaynaklarında geçen “Kırgız” boy adı ile ilgili pek çok tahlil ve değerlendirme yapılmış ancak kesin bir yargıya varılamamıştır. Kırgız adı Çin kaynaklarında, Hakas veya Keges olarak geçmektedir. Ruslar bir müddet Kazaklara da Kırgız demişlerdir. Kırgız adıyla ilgili görüşlerin çoğu halk etimolojisine dayanmaktadır. Radloff’un tespit ettiği meşhur bir efsaneye göre “Kırgız” kelimesi “kırk kız” sözlerinden oluşmaktadır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 32

Kırgızistan hangi yıl bağımsızlığını ilan etmiştir?

1936

1940

1967

1980

1991

Açıklama:

1916 yılında Kırgız Türkleri Çar hükûmetine karşı ayaklanırlar. Bu ayaklanma Ruslar tarafından çok kanlı bir şekilde bastırılır. Bu olaydan sonra Kırgız Türklerinin bir bölümü Doğu Türkistan’a göç etmek zorunda kalır. XX. yüzyılın başında verilen hürriyet mücadelesinin sonunda 1918’de ilan edilen Türkistan özerk vilayetinin bir parçası olarak kurulan Kırgızistan, Bolşevik kuvvetlerinin Türkistan’ı işgal etmesiyle, diğer Türkistan cumhuriyetleriyle beraber Rusya Federasyonu’na bağlanır. Ardından 1925’te özerk vilayet, 1926’da özerk cumhuriyet, 5 Aralık 1936’da Sovyetler Birliği cumhuriyeti olur. Kırgızistan, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra diğer Türk cumhuriyetleriyle birlikte 31 Ağustos 1991 tarihinde bağımsızlığına kavuşmuştur. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 33

Eski Kırgız Türkçesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Arapça ve Farsça kelimeler çok miktarda vardır.

Bu dönem ile ilgili belge bulunmamaktadır.

Uygur ve Oğuz Türkçeleri ile etkileşimde bulunmuştur.

Edebiyat dili olarak kullanılmıştır.

Halk arasında ve halk edebiyatında kullanılmıştır.

Açıklama:

Kırgız Türkçesi, bugün çoğunluğu Kırgızistan’da yaşayan Kırgız Türklerinin konuştuğu bir lehçe olup Kıpçak grubu lehçeleri içerisinde yer alır. Kırgız Türkçesi, Kıpçak grubu lehçeleri içerisinde en çok Kazak Türkçesine yakındır. Kırgız Türkçesi kuzey, güneydoğu ve güneybatı olmak üzere üç ana ağıza ayrılır. Kırgız Türkçesi tarihî olarak üç gelişim devresi içerisinde ele alınır: Eski Kırgız Türkçesi (VII.-IX. yüzyıllar): Konuşulduğu alanda eski Uygur ve Oğuz Türkçeleri ile sürekli ilişkide bulunmuştur. Bunlarla birçok ortak yönleri vardır. Orta Kırgız Türkçesi (X.-XV. yüzyıllar): Bu dönemden elde belge bulunmaz. Kırgız boyları arasında sıkı bir bağ vardır. Göçebe bir halkın dili olarak, halk arasında ve halk edebiyatında işlenmiştir. Yeni Kırgız Türkçesi (XV. yüzyıldan sonra): XVIII. yüzyıl ortalarından sonra Kırgız Türkçesine Arapça ve Farsça kelimeler girmeye başlar. XVIII. yüzyıl ortalarından Ekim devrimine kadar ağızlar arası ayrılıklar oluşur. Son dönemde ise, ağızlar arası ayrılıklar azalır. Ortak yazı dili arama çabaları başlar. Kırgız Türkçesi son dönemlerde edebiyat dili özelliği kazanır. Günümüzde Kırgız Türkçesi toplumun her alanında kullanılmaktadır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Kırgız Türkçesi ile yazılan ilk eser aşağıdakilerden hangisidir?

Leninçil

Manas

Gülsarı

Zilzala

Moktoo

Açıklama:

Kırgızlarda yazılı edebiyat 1920’lerden sonra gelişmeye başlamıştır. Kırgız Türkçesi ile yazılan ilk eser 1911’de çıkan Moldo Kılıç Şamırkanuulu’nun “Zilzala” adlı ırlar kitabıdır. 1924 yılında çıkmaya başlayan Erkin Too gazetesi ve Leninçil Caş gazetesi, edebî eserlere geniş yer vermiştir. Sovyet devresinde kültür ve edebiyat alanında büyük bir teşkilatlanma olmuş ve çok zengin sözlü bir geleneği olan Kırgız yazılı edebiyatı, bu yüzyılda giderek gelişmiştir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi Kırgızistan’ın idari bölgelerinden biri değildir?

Mesketya

Narın

Batken

Oş

Calalabad

Açıklama:

Bugün cumhuriyetle yönetilen Kırgızistan, idari olarak yedi bölgeye ayrılmıştır. Bu bölgeler; Çüy, Isık-Köl, Narın, Calalabad, Batken, Talas ve Oş’tur. Coğrafi ve iktisadi olarak da önem kazanan bu beş bölgeye bağlı olarak 40 rayon, 21 şehir, 29 kasaba ve 392 köy bulunmaktadır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde büyük ünlü uyumu yoktur?

Iktıyar

Kutpa

Mahabat

Camandık

Sentyabr

Açıklama:

Büyük ünlü uyumu Kırgız Türkçesinde sağlam bir şekilde işlemektedir: cayçılıktan (huzurdan), eşikteştik (kapı komşuluğu), artındagı (arkasındaki), cigitter (yiğitler), kurbılık (akranlık), ökünüç (pişmanlık), camandık (kötülük), kotormoçu (tercüman). Alıntı kelimelerin pek çoğu ünlü uyumuna sokulmuştur: mahabat (muhabbet), ıktıyar (ihtiyar), kutpa (hutpe), esep (hesap), düynö (dünya), mazar (mezar), akıykat (hakikat), kerben (kervan). Yabancı kelimelerin bazılarında büyük ünlü uyumu yoktur: universitet (üniversite), pabrik (fabrika), sentyabr (eylül), partiya (parti), seriya (seri), militsiya (polis). Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 37

Aşağıdaki ünsüz harflerle ilgili ifadelerden hangisi yanlıştır?

Arapça kelimelerdeki ayın sesi, g veya y olur.

Türkiye Türkçesinde g ile başlayan kelimeler, Kırgız Türkçesinde ğ ile başlar.

İç sesteki bazı p’ler Kırgız Türkçesinde b olur.

Türkiye Türkçesindeki iç sesteki yumuşak g’ler Kırgız Türkçesinde y olur.

Arapça ve Farsçadan alınan kelimelerdeki f’ler p olur.

Açıklama:

Kırgız Türkçesi alfabesinde 20 ünsüzden başka çift ses değerine sahip ve daha çok Rusça kelimelerde görülen şu işaretler de bulunmaktadır: Ë (yo), Ц (ts), Щ (şç), Ю (yu), Я (ya). Kırgız Türkçesinde Ünsüzlerle İlgili Özellikler 1. Kelime başındaki y’ler Kırgız Türkçesinde c olur: caş (yaş), col (yol). 2. Türkiye Türkçesinde g ile başlayan Türkçe kelimeler, Kırgız Türkçesinde k ile başlar: kel- (gel-). 3. Türkiye Türkçesinde d ile başlayan birçok Türkçe kelime, Kırgız Türkçesinde t ile başlar: til (dil), tiz (diz). 4. Türkçe asıllı kelimelerde, başta +çI eki olmak üzere, bazı c’ler Kırgız Türkçesinde ç’dir: birinçi, ekinçi (ikinci), başkaça. 5. Arapça ve Farsçadan alınan kelimelerdeki f’ler p olur: depter (defter), sapar (sefer). 6. Arapça ve Farsçadan alınan kelimelerdeki v’ler b olur: ubakıt (vakit), aba (hava), abal (evvel). Kelime başındaki bazı v’ler ise düşer ve yanındaki ünlü yuvarlaklaşır: ökül (vekil), okuya (vakıa). 7. Arapça kelimelerdeki ayın sesi, g veya y olur: mugalim (muallim), şariyat (şeriat), tabiygat (tabiat). 8. Arapça ve Farsçadan geçen hı’lar k’ya döner: kat (hat, mektup), kabar (haber). 9. Alıntı kelimelerin başında bulunan ha ve h’ler düşer: ar (her), önör (hüner). 10. Türkiye Türkçesindeki varmak, vermek ve var kelimelerinde bulunan v, Kırgız Türkçesinde b’dir: bar- (var-), ber- (ver-), bar (var). 11. Türkiye Türkçesindeki iç sesteki yumuşak g’ler Kırgız Türkçesinde y olur: iy- (eğ-), üyrön- (öğren-), tüymö (düğme). 12. Türkiye Türkçesindeki bazı ön ses b’ler Kırgız Türkçesinde m’dir: moyun (boyun), muñ (bun, sıkıntı). 13. İç sesteki bazı p’ler Kırgız Türkçesinde b olur: kabak (kapak), töbe (tepe), cibek (ipek). Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde ilgi hal eki kullanılmıştır?

Cünündö

Süyüünü

Kezekke

Üydükü

Turmuşton

Açıklama:

İlgi hali eki benzeşmeye uğramış ve yuvarlaklaşmış şekilleriyle şunlardır: +nIn,+nUn; +dIn,+dUn; +tIn,+tUn: balanın, enenin (annenin), elinin (halkının), cıldın (yılın), elibizdin (halkımızın), üydün (evin), tündün (gecenin), turmuştun (hayatın), köynöktün (gömleğin), eşiktin (kapının). -ki ekinden önce, ekin sonundaki n düşer: balanıkı (çocuğunki), eneniki (anneninki), üydükü (evinki), meniki (benimki), bizdiki (bizimki). Teklik 1. ve 2. şahıs iyelikten sonra ek başındaki ses düşebilir: cerimdin veya cerimin (yerimin), ceriñdin veya cerinin (senin yerinin). Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 39

Kırgız Türkçesinde renk adlarında benzerlik ve yakınlık ifade eden kelimeler için aşağıdaki eklerden hangisi kullanılır?

+sUz

+çUk

+tUk

+gIlt

+ay

Açıklama:

+gIlt, +gUlt: Renk adlarında benzerlik ve yakınlık ifade eden kelimeler yapar: sargılt (sarımsı), kızgılt (kızılca), kögült (mavimsi), bozgult (bozumturak). Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

“Oşol kündön baştap unutpaym.” cümlesinde kullanılan sıfat aşağıdakilerden hangisidir?

Sayı

İşaret

Belirsizlik

Niteleme

Üleştirme

Açıklama:

Kırgız Türkçesindeki işaret sıfatları şunlardır: bu, bul (bu), uşul (şu), uşu (şu), al (o), oşo(l) (şu, işbu), tigi(l) (şu). Oşol kündön baştap unutpaym. (O günden beri unutmuyorum). Tigi emen cıgaçın men oturguzgan elem. (Şu meşe ağacını ben dikmiştim). Bul coldu mından eki cıl ilgeri salışkan. (Bu yolu bundan iki yıl önce yapmışlar). Oşo zaman tonun çeçip ırgıtıp, tömön karay cügürüp cönödü. (O anda paltosunu çıkarıp fırlatarak, aşağı doğru koşmaya başladı). Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

Çin kaynaklarına göre aşağıdakilerden hangisi Kırgızlara verilen addır?

Tuva

Hakas

Absuva

Yakut

Kırgez

Açıklama:

Doğru yanıt B'dir. Kırgız adı Çin kaynaklarında, Hakas veya Keges olarak geçmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 42

Kırgız Türkçesi, Kıpçak grubu lehçeleri içinde en çok hangisine yakındır?

Kazak

Özbek

Uygur

Azerbaycan

Türkmen

Açıklama:

Doğru yanıt A'dır. Kırgız Türkçesi, Kıpçak grubu lehçeleri arasında yer alır. En çok Kazak Türkçesine yakındır.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi Kırgız edebiyatının en önemli yazarlarından olan Cengiz Aytmatov’a ait değildir?

Cetilgen Kurak

Kopar Zincirlerini Gülsarı

Selvi Boylum Al Yazmalım

Gün Olur Asra Bedel

Dişi Kurdun Rüyaları

Açıklama:

Doğru yanıt A'dır. Kırgız edebiyatının en büyük ismi, Cengiz Aytmatov’dur. Aytmatov, dünyanın en büyük romancılarından birisi olarak kabul edilmektedir. Aytmatov’un eserleri yetmiş ülke diline çevrilmiştir. Cemile adlı hikâyesiyle ünlenen Aytmatov’un; Yüzyüze, Selvi Boylum, İlk Öğretmen, Deve Gözü, Toprak Ana, Gülsarı, Beyaz Gemi, Gün Olur Asra Bedel, Dişi Kurdun Rüyaları gibi hepsi şaheser niteliğinde olan birçok roman ve hikâyesi bulunmaktadır. Cetilgen Kurak adlı eser, Cengiz Aytmatov’un eserlerinde biri değildir, T. Kasımbekov’a aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Kırgız Edebiyatı içinde yer alan ve dünya edebiyatının en uzun destanı olan destan aşağıdakilerden hangisidir?

Kedeykan

Er Tabıldı

Kurmanbek

Manas

Olcobay

Açıklama:

Doğru yanıt D'dir. Manas Destanı Kırgız sözlü edebiyatının şaheseri ve aynı zamanda dünya edebiyatının en uzun destanıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Aşağıdaki ülkelerden hangisi Kırgızistan ile sınır komşusu değildir?

Kazakistan

Özbekistan

Azerbaycan

Tacikistan

Türkmenistan

Açıklama:

Doğru yanıt C'dir. Kırgızistan’ın Azerbaycan ile sınırı bulunmamaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi Kırgız halk şairlerine verilen addır?

Koşok

Tınıs

Akın

Mukay

Cerme

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 47

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi alıntı bir sözcük olup Kırgız Türkçesinde Büyük Ünlü Uyumuna sokulmuştur?

Cayçılık

Eşikteştik

Mahabat

Ökünüç

Camandık

Açıklama:

Doğru yanıt C'dir. Cayşılık ( huzur) , eşikteştik ( kapı komşuluğu ), ökünüç ( pişmanlık ), camandık (kötülük) Kırgız Türkçesine ait sözcüklerdir. Mahabat ( muhabbet) alıntı sözcüktür ve büyük ünlü uyumuna sokularak kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 48

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi yönelme durumunda değildir?

kezekke

üñkürdö

avtobuska

cıgaçka

üygö

Açıklama:

Doğru yanıt B'dir. kezekke ( sıraya ), avtobuska ( otobüse ) , cıgaçka ( ağaca ), üygö ( eve ) yönelme durumunda olan sözcüklerdir. Üñkürdö ( mağarada ) bulunma hâlindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 49

Aşağıdaki çekimli fiillerden hangisi geniş zamanın birinci şahsının olumsuz biçimindedir?

tutpaymın

baştoboodomun

okubagay elem

albay oturamın

aytpaspın

Açıklama:

Doğru yanıt E'dir. tutpaymın ( gelecek zamanın olumsuz şekli - tutmayacağım) , baştoboodomun ( şimdiki zamanın olumsuz şekli - başlamamaktayım ) , okubagay elem ( istek kipinin olumsuz biçimi - okumasam ) , albay oturamın ( şimdiki zamanın olumsuz biçimi - almıyorum ) , aytpaspın ( geniş zamanın olumsuz biçimi - söylemem )

Doğru Cevap: E

Soru 50

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zamir yoktur?

Maga karaganda sen cakşı bilesiñ

Üydün çıgış tarabındagı döñ sımal tüzgö köp kişi çogulgan

Mından özgö karaşar eçtemesi cok

Enesinin başına salar kaygıdan ulam keçirip surap, oşonu estedi.

Özdörün közdöy çakırganday boluşat

Açıklama:

Maga karaganda sen cakşı bilesiñ ( sen- kişi zamiri ) , Maga karaganda sen cakşı bilesiñ ( bundan, şey - işaret zamiri, belirsizlik zamiri ) , Enesinin başına salar kaygıdan ulam keçirip surap, oşonu estedi.( bunu - işaret zamiri ) , Özdörün közdöy çakırganday boluşat. ( kendi - dönüşlülük zamiri )
Üydün çıgış tarabındagı döñ sımal tüzgö köp kişi çogulgan. ( zamir yok ) Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 51

Kırgız adının “kırklar” anlamına geldiğini söyleyen ve en fazla kabul gören teori kimindir?

Vambery

Ligeti

Şupka

Radloff

Şilegul

Açıklama:

L. Ligeti ise en eski metinlerden itibaren “kırkız” şeklinde görülen kelimenin “kırk” sayısına (ı)z çoğul eki getirilerek genişletildiğini ve kelimenin “kırklar” anlamına geldiğini belirtmektedir. Ligeti’nin bu görüşü, en fazla kabul gören teoridir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 52

Kırgız Türkleri ne zaman bağımsızlığına kavuşmuştur?

1918

1925

1947

1969

1991

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 53

Kırgız Türkçesi hangi lehçe grubu içerisinde yer almaktadır?

Oğuz

Uygur

Kıpçak

Sibirya

Argu

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi Kırgız destanlarından biri değildir?

Kedeykan

Er Tabıldı

Manas

Türeyiş

Kurmanbek

Açıklama:

XX. yüzyıla kadar yazılı edebiyatları olmayan Kırgız Türklerinin çok zengin bir halk edebiyatı vardır. Halk edebiyatına nazım türleri hakimdir. Halk edebiyatı türleri içerisinde destan ve halk hikâyeleri önemli bir yer tutar. Destanlar arasında Manas, Kurmanbek, Er Tabıldı, Kedeykan, Olcobay Menen Kişimcan gibi destanların yanı sıra, eski âdetlerle hayat pratikleri hakkındaki şiirler, bilmeceler, atasözleri, kahramanlık destanları, hikâye ve masallar, efsaneler, dini ve lirik şarkılar zengin Kırgız Folklorunun önemli türleridir. Destanlar arasında, Manas Destanı Kırgız sözlü edebiyatının şaheseri ve aynı zamanda dünya edebiyatının en uzun destanıdır. 500.000 beyitten fazla olan bu destan, bugüne kadar sözlü olarak manasçılar tarafından getirilmiştir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 55

Kırgızistan’da yaşayan milletlerden hangisinin sayısı diğerlerine göre daha fazladır?

Ruslar

Ukraynalılar

Almanlar

Uygurlar

Özbekler

Açıklama:

Kırgız Türkleri, Kırgızistan’ın dışında, Özbekistan, Tacikistan gibi BDT cumhuriyetlerinde, Afganistan ve Doğu Türkistan’da yaşamaktadır. Kırgızistan Cumhuriyeti’nin nüfusu bugün 4.5 milyonu aşmış durumdadır. Kırgız Türklerinin 2.228.482’si Kırgızistan’da yaşamakta ve ülke nüfusunun % 52.3’ünü meydana getirmektedir. Ülke nüfusunun % 21.5’ini Ruslar, % 4.9’unu Almanlar ve Ukraynalılar, % 4.4’ünü diğer halklar, geri kalan % 16.8’ini ise Özbek, Tatar, Uygur ve Mesketya gibi Türkler oluşturmaktadır. Ülkenin toplam Türk nüfusu % 69.1’dir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisinde ünlü yuvarlaklaşması yoktur?

Coldoştorum

Ooz

Süylöşmö

Önör

Tuman

Açıklama:

Kırgız Türkçesinin en önemli ve tipik özelliklerinden biri de ünlü yuvarlaklaşmadır. İlk hecedeki yuvarlak ünlüler (o, ö, u, ü), sonraki hecelerde bulunan düz ünlüleri yuvarlaklaştırır. İlk hecedeki o ve u, sonraki hecelerde bulunan a’ları o’ya, ı’ları u’ya çevirir: bolso (olsa), bolbodu (olmadı), coldoştorum (yoldaşlarım). İlk hecedeki ö ve ü, sonraki hecelerde bulunan e’leri ö’ye, i’leri ü’ye çevirir: süylöşmö (söyleşme), üylörümüzdögü (evlerimizdeki), önör (hüner), ölkölördö (ülkelerde). Kelime içi ve sonunda bulunan g, b, sesleri önce v’ye, daha sonrada yuvarlak bir ünlüye dönüşürler. tag>too, agız>ooz, sub>suu; bazı kelimelerdeki v seslerinin de o’ya dönüştüğü ve yuvarlakşamaya katkıda bulunduğu görülüyor: kavim>koom, cevap>coop. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi Kırgız Türkçesindeki hâl eklerinden biri değildir?

Ayrılma

İyelik

Yükleme

Bulunma

Yalın

Açıklama:

Kırgız Türkçesinde Hal ekleri; Yalın Hâl, İlgi Hâli, Yükleme Hâli, Yönelme Hâli, Bulunma Hâli, Ayrılma Hâli, Eşitlik Eki, Vasıta Hâli, Aitlik Eki ve Soru Ekidir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Kırgız Türkçesinde sıfat yapan ek aşağıdakilerden hangisidir?

+dOş

+ay

+OO

+çAn

+çUk

Açıklama:

+çAn: Sıfat türetir: atçan (atlı, süvari), ısıkçan (ateşi yüksek), nayzaçan (dövüşken), oorukçan (hastalıklı), ısıkçan (ateşli), mıltıkçan (tüfekli), ötükçön (çizmeli). Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 59

Aşağıdaki kelimelerden hangisi hareket gösterir?

Kelgençe

Oksoşpos

Bergen

Süylöş

Özüm

Açıklama:

Kırgız Türkçesinde hareket adları iki türlü ekle yapılır. 1. -v: Diğer Türk lehçelerinde -v şeklinde olan bu ek Kırgız Türkçesinde düşer ve kendisinden önce gelen ünlü uzar. Bu ek mastar ekidir: baruv > baruu (gitmek), kelüv > kelüü (gelmek), kıynav > kıynoo (eziyet etmek), cıynav > cıynoo (toplamak), süyüv > süyüü (sevmek), karav > karoo (bakmak), cazuv > cazuu (yazmak). 2. -ş (-Iş, -Oş, -Uş): Bu ek diğer Kıpçak grubu lehçelerinde olduğu gibi Kırgız Türkçesinde de hareket adı yapan bir ektir: soguş (çarpma), olturuş (oturuş), okuş (okuma, okuyuş), süylöş (konuşma), cürüş (yürüyüş), uruş (vuruş), barış (varma, varış) atkarılış (başarma, icra etme), ceş (yeme, beslenme). Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde art arda gelen unsurları, kelimeleri ve cümleleri birbirine bağlayan bağlaç örneği vardır?

Alar erteñ ce bürsügün kelişet.

Meyli kış, meyli caz bolsun, kelip turgula.

Üydö beş kişi bar. Atam, apam, ecem, inim cana men.

Körsö, al bizdin köçödö caşayt eken.

Irakmat, men başka maşina menen kiteyin.

Açıklama:

Sıralama Bağlaçları Art arda gelen unsurları, kelimeleri, kelime gruplarını, cümleleri birbirine bağlayan bağlaçlardır: cana (ve), menen (ile), da (ve). Üydö beş kişi bar. Atam, apam, ecem, inim cana men. (Evde beş kişi var. Babam, annem, ablam, kardeşim ve ben. Çoñ atam menen çoñ enem ayılda turuşat. (Dedem ile ninem köyde yaşıyorlar). Apası ölgöndön beri atası eköö cüdöp da bütüştü. (Annesi öldüğünden beri babasıyla ikisi yıprandılar ve tükenip bittiler). Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Ünite 8

Soru 1

Kırgız türkçesi kril alfabesine göre Ъ ъ hangi latin harfine veya işaretine karşılık gelmektedir?

Kesme İşareti

Yumuşatma işareti

Açıklama:

Cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 2

Kırgız türkçesi kril alfabesine göre П п hangi latin harfine veya işaretine karşılık gelmektedir?

Kesme işareti

yumuşatma işareti

Açıklama:

Doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 3

Kırgız türkçesi kril alfabesine göre Й й hangi latin harfine veya işaretine karşılık gelmektedir?

Açıklama:

Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Kırgız türkçesi kril alfabesine göre Ь ь hangi latin harfine veya işaretine karşılık gelmektedir?

Yumuşatma işareti

Açıklama:

Doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 5

Кaнчa жaштa?
Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Kaçıncı sınıfa gidiyorsun?

Kaç yaşındasın?

Kaça olur?

Kaçıp gitti mi?

Kaçtınız mı?

Açıklama:

Doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 6

-Мен сизди кaчaн көрө aлaмын?
Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Beni görebilir misin?

Ben sizi ne zaman görebilirim?

Benim sizi görmek istediğimi kim söyledi?

Ben mi sizi görmek istedim?

Ben sizi daha önce gördüm mü?

Açıklama:

Doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 7

Жaкшы жaтыныз
Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

İyi günler

İyi akşamlar

İyi geceler

İyi misiniz

İyi tatiller

Açıklama:

Doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 8

Менин Иш Күнүм
cümlesinin latin alfabesi karşılığı nasıldır?

Menin İş Künüm

Manin İz Künüm

Meni İş Künü

Menen İş Könen

Menen İs Künöm

Açıklama:

Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 9

Keede taza abaga çıgıp seyildeybiz.
Cümlesindeki abaga kelimesinin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Hevesle

İstek

Elbiseye

Havaya

Havadan

Açıklama:

Doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 10

Men kitepkanaçımın. Boş ubaktımda kitep okuym. Kündölük poçtanı karaym. Gezitcurnaldardı okuym.
Yazar hangi mesleği yaptığını belirtmektedir?

Gazeteci

Kitapçı

Yazar

Doktor

Kütüphaneci

Açıklama:

Doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 11

" Т Y P K " Kiril alfabesiyle verilmiş olan kelime aşağıdakilerden hangisidir?

Turp

Türk

Kürk

Köşk

Sevk

Açıklama:

Kırgız Türkçesi Alfabe ve Metin Örnekleri
Verilen harfler Türk kelimesini oluşturmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 12

"Улутуh(уз) ким?
-Ulutuñ(uz) kim?" Kırgız alfabesiyle verilen sorunun Türkçe'deki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Adınız ne?

Soyadınız ne?

Hangi millettensiniz?

Hangi dili konuşabiliyorsunuz?

Nerede okuyorsunuz?

Açıklama:

KIRGIZ TÜRKÇESİ METİN ÖRNEKLERİ
Улуту(уз) ким?
-Ulutuñ(uz) kim?
-Hangi millettensin(iz)?

Doğru Cevap: C

Soru 13

"Сиз менен тaaнышкaнымa кубaнaм!" Kiril alfabesiyle verilen cümlenin Latin alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Siz menen taanışkanıma kubanam!

Keçiresiz, keçigip keldim go dep çoçulap yatam.

Al cönünde tınçsızdanbanız.

Salamatta bolunuz!

Cakşı catınız!

Açıklama:

KIRGIZ TÜRKÇESİ METİN ÖRNEKLERİ
Сиз менен тaaнышкaнымa кубaнaм!
-Siz menen taanışkanıma kubanam!
-Sizinle tanıştığıma memnun oldum!

Doğru Cevap: A

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi Kırgız dilinde "Hangi dilleri biliyorsunuz?" anlamına gelmektedir?

-Бул эмне экенин aйтып бересиз би?

Сиз мени тшнп жaтaсыз бы?

-Кaйсы тилдерди билесиз?

Тaмaктaндыныз бы?

Сaлaмaттa жрсз б?

Açıklama:

KIRGIZ TÜRKÇESİ METİN ÖRNEKLERİ
Кaйсы тилдерди билесиз?
-Kaysı tilderdi bilesiz?
-Hangi dilleri biliyorsunuz?

Doğru Cevap: C

Soru 15

"Кечиресиз. Мен Кыргыз университетине бaруучу жолду билбей жaтaм. Кaндaй
бaруугa болот?" cümlede hangi sözcük üniversite anlamına gelmektedir?

Кечиресиз

Мен

Кыргыз

университетине

бaруугa

Açıklama:

KIRGIZ TÜRKÇESİ METİN ÖRNEKLERİ
-Кечиресиз. Мен Кыргыз университетине бaруучу жолду билбей жaтaм. Кaндaй
бaруугa болот?
-Keçiresiz. Men Kırgız universitetine baruuçu coldu bilbey catam. Kanday baruuga
bolot?
-A£edersiniz, ben Kırgız Üniversitesine giden yolu bilmiyorum. Nasıl gidebilirim?

Doğru Cevap: D

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi bir iş gününü anlatırken kullanılabilecek cümlelerden biridir?

Колунун мaнжaлaры меникине окшош.

Менин жумушум сaaт 8де бaштaлaт.

Aпенди менен Темирлaн мончого бaрыптыр.

Бейиште кп, -деди Aпенди

Aпенди, сенин кaнчa досу бaр?

Açıklama:

KIRGIZ TÜRKÇESİ METİN ÖRNEKLERİ
Менин жумушум сaaт 8де бaштaлaт: Benim işim saat 8.00’de başlar.

Doğru Cevap: B

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi yoksul anlamına gelmektedir?

Kiçinekey

Izalan

Şıbıra

Kembagal

Uyat bol

Açıklama:

Konok
kedey: yoksul-kembagal: yoksul

Doğru Cevap: D

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi sofra anlamına gelmektedir?

attuu-baştuu

dastorkon

kımınday

abdan

azır

Açıklama:

Konok
dastorkon: sofra

Doğru Cevap: B

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi doktor anlamna gelmektedir?

suusunduk

negiz

sooluk

ooru

vraç

Açıklama:

Kımız
vraç: doktor

Doğru Cevap: E

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi yardım anlamına gelmektedir?

kömök

sooda

darı

zor

oşonduktan

Açıklama:

Kımız
kömök: yardım

Doğru Cevap: A

Soru 21

"Ж ж , Й й , П п , Ч ч" Kiril harfleri hangi Latin harflerini simgeler?

c, y , p , ç

b , d, n , z

c, d, f, h

ç , y , s, n

d , g, h, p

Açıklama:

KIRGIZ TÜRKÇESİ KİRİL ALFABESİ

Doğru Cevap: A

Soru 22

"Тaaнышып aлaлы. " ifadesi Türkiye Türkçesi'nde nasıl ifade edilir?

Hangi millettensin(iz)?

Kaç yaşındasın(ız)?

Tanışabilir miyiz?

Kaçıncı sınıfta okuyorsunuz?

Aileniz nasıl?

Açıklama:

Тaaнышып aлaлы.
-Taanışıp alalı.
-Tanışabilir miyiz?

Doğru Cevap: C

Soru 23

"Hangi millettensin(iz)? " ifadesinin Kırgız Türkçesi nasıl ifade edilir?

Üy-bülönüz kanday?

Salamatta cürösüz bü?

Kaysı tilde süylöy alasız?

Taanışıp alalı?

Ulutuñ(uz) kim?

Açıklama:

Улутуң(уз) ким?
-Ulutuñ(uz) kim?
-Hangi millettensin(iz)?

Doğru Cevap: E

Soru 24

"Keçiresiz. Men Kırgız universitetine baruuçu coldu bilbey catam. Kanday baruuga
bolot?" ifadesinin Türkiye Türkçesi nedir?

Kapıyı kapayayım mı?

Affedersiniz, ben Kırgız Üniversitesine giden yolu bilmiyorum. Nasıl gidebilirim?

Gece bizimle birlikte olamayacak mısınız?

Ben sizi yarın görebilir miyim?

Bunu almak mümkün mü?

Açıklama:

-Keçiresiz. Men Kırgız universitetine baruuçu coldu bilbey catam. Kanday baruuga
bolot?
-Affedersiniz, ben Kırgız Üniversitesine giden yolu bilmiyorum. Nasıl gidebilirim?

Doğru Cevap: B

Soru 25

Kırgız Türkçesi'ndeki "kımınday" kelimesi ne anlama gelmektedir?

minik, küçük

yoksul

büyük, iri

sofra

fısıldamak

Açıklama:

Metinde Geçen Kimi Kelimelerin Karşılıkları
kedey: yoksul şıbıra-: fısıldamak
attuu-baştuu: belli başlı tañ kal-: şaşırmak
dastorkon: sofra kımınday: minik, küçük
ee: iye, sahip azır: şimdi, henüz
çoñ: büyük, iri kembagal: yoksul
kiçinekey: küçücük, küçük abdan: çok, gayet
abdan: çok sıyla-: ağırlamak, saygı göstermek
ızalan-: gücenmek uyat bol-: utanmak

Doğru Cevap: A

Soru 26

Kırgız Türkçesi'ndeki "uyat bol-" fiili ne anlama gelmektedir?

ağırlamak, saygı göstermek

fısıldamak

gücenmek

utanmak

şaşırmak

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 27

Kırgız Türkçesi'ndeki "oşonduktan" kelimesi ne anlama gelmektedir?

bundan dolayı

eski, önceki

zaman, çağ

yardım

kısrak

Açıklama:

Metinde Geçen Kimi Kelimelerin Karşılıkları
bayırkı: eski oñdo-: düzenlemek
suusunduk: içecek sooluk: sağlık
negiz: temel, esas oşonduktan: bundan dolayı
bee: kısrak vraç: doktor
casal-: yapılmak ar kıl: her türlü
zor: büyük, güçlü ooru: ağrı, hastalık
darı: ilaç kiyinki: eski, önceki
köböyüş: çoğalma kez: zaman, çağ
kömök: yardım almaş-: değişmek, yenilemek
cay: yaz sooda: ticaret

Doğru Cevap: A

Soru 28

Kırgız Türkçesi'nde "doktor" ne demektir?

sooda

darı

bayırkı

sooluk

vraç

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 29

"Apendi, senin kança dosuñ bar?" cümlesindeki "dosuñ" kelimesi ne anlama gelmektedir?

kardeş

kaç

var

arkadaş

efendi

Açıklama:

Kança Dosuñ Bar
Çogulgan el Apendiden suraştı:
- Apendi, senin kança dosuñ bar? Apendi coop beriptir:
- Azır kança ekenin aytalbaym, antkeni işim oñ, turmuşum cakşı. Dostun sanın men
silerge cumuşum caman bolgondo aytam.
Kaç Arkadaşın Var
Toplanan halk Nasrettin Hoca’ya sordu:
- Nasrettin Hoca, senin kaç arkadaşın var? Nasrettin Hoca cevap verir:
- Şimdi ne kadar olduğunu söyleyemem; çünkü şu an işim yolunda, hayatım iyi. Arkadaşın sayısını ben sizlere işim kötü olduğunda söylerim.

Doğru Cevap: D

Soru 30

"Boş ubaktımda kitep okuym." cümlesinde "ubaktım" ne demektir?

boş

kitap

okumak

vakit

kütüphane

Açıklama:

Men kitepkanaçımın. Boş ubaktımda kitep okuym. Kündölük poçtanı karaym. Gezitcurnaldardı okuym.
Ben kütüphaneciyim. Boş vaktimde kitap okurum. Her gün postaya bakarım. Gazete, dergileri okurum.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Latin Alfabesindeki "L" harfinin karşılığı Kırgız Türkçesi Kiril Alfabesinde hangi harftir?

Açıklama:

Yanıt B. şıklarda verilen harflerin latin alfabesindeki karşılıkları şöyledir:
И : İ
Л : L
П :P
Д :D
З : Z

Doğru Cevap: B

Soru 32

Latin Alfabesindeki "D" harfinin karşılığı Kırgız Türkçesi Kiril Alfabesinde hangi harftir?

Açıklama:

Yanıt D. şıklarda verilen harflerin latin alfabesindeki karşılıkları şöyledir:
И : İ
Л : L
П :P
Д :D
З : Z

Doğru Cevap: D

Soru 33

Latin Alfabesindeki "P" harfinin karşılığı Kırgız Türkçesi Kiril Alfabesinde hangi harftir?

Açıklama:

Yanıt C. şıklarda verilen harflerin latin alfabesindeki karşılıkları şöyledir:
И : İ
Л : L
П :P
Д :D
З : Z

Doğru Cevap: C

Soru 34

Latin Alfabesindeki "Z" harfinin karşılığı Kırgız Türkçesi Kiril Alfabesinde hangi harftir?

Açıklama:

Yanıt E. şıklarda verilen harflerin latin alfabesindeki karşılıkları şöyledir:
И : İ
Л : L
П :P
Д :D
З : Z

Doğru Cevap: E

Soru 35

Latin Alfabesindeki "İ" harfinin karşılığı Kırgız Türkçesi Kiril Alfabesinde hangi harftir?

Açıklama:

Yanıt A. şıklarda verilen harflerin latin alfabesindeki karşılıkları şöyledir:
И : İ
Л : L
П :P
Д :D
З : Z

Doğru Cevap: A

Soru 36

Kırgız Türkçesi Kiril Alfabesindeki "Ж" harfinin karşılığı Latin Alfabesinde hangi harftir?

Açıklama:

Yanıt D. Şıklarda verilen latin harflerinin karşılıkları şu şekildedir?
X : X
K : K
N : H
C : Ж
M : M

Doğru Cevap: D

Soru 37

Kırgız Türkşesindeki "Kaysı" kelimesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı hangisidir?

Hangi

Giysi

Kayısı

Artık

Gerisi

Açıklama:

Yanıt A: Kaysı kelimesi hangi anlamındadır. Örnek olarak şu cümle yardımcı olacaktır: -Кaйсы тилде сүйлөй aлaсыз? -Kaysı tilde süylöy alasız? -Hangi dili konuşabiliyorsunuz?

Doğru Cevap: A

Soru 38

Tanışma esnasında kullanılacak ifadelerden olan "Adınız nedir?" sorusu hangi seçenekte doğru verilmiştir?

Aты(ныз) ким?

Улутуң(уз) ким?

-Кaнчa жaштa(сыз)?

Кaйдa окуйсуз?

Сaлaмaттa жүрөсүз бү?

Açıklama:

Aты(ныз) ким?
Улутуң(уз) ким?
-Кaнчa жaштa(сыз)?
Кaйдa окуйсуз?
Сaлaмaттa жүрөсүз бү?
Yanıt A. Şıklarda verilen ifadelerin anlamları şu şekildedir:
Aты(ныз) ким? (Adınız nedir?)
Улутуң(уз) ким? (Hangi millettensiniz?)
-Кaнчa жaштa(сыз)? (Kaç yasındasınız?)
Кaйдa окуйсуз? (Nerede okuyorsunuz?)
Сaлaмaттa жүрөсүз бү? (Selamette misiniz? Nasılsınız?)

Doğru Cevap: A

Soru 39

Tanışma esnasında kullanılacak ifadelerden olan "Kaç yaşındasınız?" sorusu hangi seçenekte doğru verilmiştir?

Aты(ныз) ким?

Улутуң(уз) ким?

Кaнчa жaштa(сыз)?

Кaйдa окуйсуз?

Сaлaмaттa жүрөсүз бү?

Açıklama:

Yanıt C. Şıklarda verilen ifadelerin anlamları şu şekildedir:
Aты(ныз) ким? (Adınız nedir?)
Улутуң(уз) ким? (Hangi millettensiniz?)
-Кaнчa жaштa(сыз)? (Kaç yasındasınız?)
Кaйдa окуйсуз? (Nerede okuyorsunuz?)
Сaлaмaттa жүрөсүз бү? (Selamette misiniz? Nasılsınız?)

Doğru Cevap: C

Soru 40

Tanışma esnasında kullanılacak ifadelerden olan "Hangi millettensiniz/ulustansınız?" sorusu hangi seçenekte doğru verilmiştir?

Aты(ныз) ким?

Улутуң(уз) ким?

Кaнчa жaштa(сыз)?

Кaйдa окуйсуз?

Сaлaмaттa жүрөсүз бү?

Açıklama:

Şıklarda verilen ifadelerin anlamları şu şekildedir:
Aты(ныз) ким? (Adınız nedir?)
Улутуң(уз) ким? (Hangi millettensiniz?)
Кaнчa жaштa(сыз)? (Kaç yasındasınız?)
Кaйдa окуйсуз? (Nerede okuyorsunuz?)
Сaлaмaттa жүрөсүз бү? (Selamette misiniz? Nasılsınız?)
Yanıt A. Şıklarda verilen ifadelerin anlamları şu şekildedir:
Aты(ныз) ким? (Adınız nedir?)
Улутуң(уз) ким? (Hangi millettensiniz?)
-Кaнчa жaштa(сыз)? (Kaç yasındasınız?)
Кaйдa окуйсуз? (Nerede okuyorsunuz?)
Сaлaмaттa жүрөсүз бү? (Selamette misiniz? Nasılsınız?)

Doğru Cevap: B

Soru 41

П п harfi latin alfabesinde hangi harfe karşılık gelmektedir?

Açıklama:

görselde belirtiyor
p

Doğru Cevap: A

Soru 42

Ф ф harfi Latin alfabesinde hangi harfe karşılık gelmektedir?

Açıklama:

Görselde belirtiyor.
f

Doğru Cevap: C

Soru 43

-Университетте окуймун, экинчи курстa окуймун. cümlesinin Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Bu kış hava çok soğuk olacak.

Benim adım Burak.

Bugün hava çok güzel.

İyiyim, teşekkürler.

Üniversitede okuyorum, ikinci sınıftayım.

Açıklama:

-Университетте окуймун, экинчи курстa окуймун.
-Universitette okuymun, ekinçi kursta okuymun.
-Üniversitede okuyorum, ikinci sınıftayım.

Doğru Cevap: E

Soru 44

"Ырaкмaт, жaкшы." cümlesinin Latin alfabesiyle yazımı aşağıdakilerden hangisidir?

Irakmat, cakşı.

Urakmak, yakşı.

Olunmak, canşı.

Irakmak, yanşı.

Irıkmat, yakmış.

Açıklama:

-Ырaкмaт, жaкшы.
-Irakmat, cakşı.

Doğru Cevap: A

Soru 45

"Al kayda?" cümlesinin Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

O nasıl?

O kim?

O nerede?

O mu?

O hani?

Açıklama:

-Aл кaйдa?
-Al kayda?
-O nerede?

Doğru Cevap: C

Soru 46

"Bir kedey attuu-baştuu kişiler bargan bir üygö konokko çakırılıp kalat." cümlesinde geçen "kedey" sözcüğünün Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

iyi

keder

yoksul

insan

Açıklama:

kedey: yoksul

Doğru Cevap: C

Soru 47

"alar menden çoñ, köptü körgön, köptü bilişet" cümlesinde geçen "çoñ" sözcüğünün Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

çok

fazla

büyük

uzun

can

Açıklama:

çoñ: büyük, iri

Doğru Cevap: C

Soru 48

"Менин Иш Күнүм" adlı başlığın Türkçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Ben Kimim

Ben Bir Kişi

Benim Bu Günüm

Benim Bir Günüm

Benim İş Günüm

Açıklama:

Benim İş Günüm

Doğru Cevap: E

Soru 49

"Kaç Arkadaşın Var" cümlesinin Kırgızca karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Kança Dosuñ Bar

Kança Dusuñ Bar

Kunça Dosuñ Bar

Hança Dosuñ Bar

Kança Dosuñ Var

Açıklama:

Kança Dosuñ Bar
Kança Tosuñ Bar

Doğru Cevap: A

Soru 50

Soru-Cevap sözcüklerinin Kırgızca karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Suro, Coop

Suroo, Coop

Suru, Coop

Suroo, Cop

Suroo, Coap

Açıklama:

Suroo, Coop

Doğru Cevap: B

Soru 51

Kırgız Türkçesi Kiril alfabesinde bulunan Y harfinin Latin alfabesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Açıklama:

Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 52

Aşağıdaki harflerden hangisi Kırgız Türkçesi Kiril alfabesinde yer alır?

Açıklama:

Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 53

"Ырaкмaт, aбдaн жaкшы" cümlesinin Latin alfabesi karşılığı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Irakmat, abdan cakşı.

Brakmat, abdan cakşı.

Urakmat, abdan cakşı.

Vrakmat, abdan cakzı.

Irakmat, avdan cakzı.

Açıklama:

Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 54

"Mümkün, erterek kelüügö arakettenemin". Cümlesinin Kiril alfabesiyle yazılışı aşağıdakilerden hangisidir?

Мүмкүн, эртерек келuuгө aрaкеттенемин

Мүмкүн, эртерек келүүгө aрaкеттенемин

Мүмкүн, эртерек келүүгü aрaкеттенемин

Мüмкüн, эртерек келүүгө aрaкеттенемин

Мүмкүн, aртерек келүүгö aрaкеттенемин

Açıklama:

Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 55

"Terezeni caap koyunuz çu". Cümlesinin Türkiye Türkçesindeki karşılığı nedir?

Kapıyı açın

Kapıyı kapayın lütfen

Gece pencereyi kapayın

Pencereyi açın lütfen

Pencereyi kapayın lütfen

Açıklama:

Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 56

"Atamdın inisi köldö işteyt". Cümlesinde geçen "köldö" kelimesinin karşılığı hangisidir?

bayrak

babam

gölde

köyde

kor

Açıklama:

Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 57

"Üygö kelip, keçki tamak casaym". Cümlesindeki "casaym" fiilinin anlamı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

gelip

yaparım

yerim

kazarım

hazırlarım

Açıklama:

Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 58

"Кызымдын .......... шaйыр". Cümlesinde boş bırakılan yere aşağıdaki kelimelerden hangisi gelmelidir?

мүнөзү

aтaсынa

өпкөндү

кaрaтору

kaштaры

Açıklama:

Doğru yanıt A'dır. "Кызымдын мүнөзү шaйыр". Karşılığı "Kızımın yüzü neşelidir".

Doğru Cevap: A

Soru 59

"kedey" kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

sofra

büyük

küçük

kedi

yoksul

Açıklama:

Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 60

"vraç" kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

sağlık

ağrı

ilaç

doktor

içecek

Açıklama:

Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Çağdaş Türk Yazı Dilleri II - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler