Çağdaş Türk Edebiyatları II - Türk Dili ve Edebiyatı

Ünite 1

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Kazak halkının tarihleri boyunca kullandıkları alfabelerden biri değildir?

Latin

Yunan

Kiril

Arap

Göktürk

Açıklama:

Kazak halkı son yüz yılda iki defa alfabe değiştirdi. 1929’a kadar Arap, 1929’dan 1940’a kadar Latin ve 1940’dan sonra Kril harflerine dayalı alfabe kullandılar. 1991’de bağımsızlığın kazanılmasından sonra bir grup Kazak aydını Arap harflerine dönülmesini tavsiye ederken bir başka grup, diğer Türk halkları ile ortak bir alfabe istediler. Bu ikinci grup 34 harfli ortak alfabeyi destekledi. 8. yüzyılda kullanılan Göktürk alfabesini tavsiye edenler oldu. Hâlihazırda çoğunluk mevcut alfabeden yana olsa da Latin alfabesine dayalı bir alfabe üzerinde çalışılmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 2

Kazak Hanlığı’nın kurulduğu dönemde geçmişteki Türk halklarına ortak edebi eserleri devam ettirip Kazak halkının eski ve yeni edebiyatının oluşmasına ön ayak olan nazım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cır

Makal-Metel

Şeşendik Söz

Turmıs-salt

Añız-ertegiler

Açıklama:

1428 yılında Barak Han öldükten sonra ulusun beyliği Coci’nin küçük oğlu Şeyban’ın torunu olan Abulhayır Han’ın eline geçer. Hanlıktaki siyasi çekişmeler şiddetlenir. Ona karşı çıkanların başında Kerey ve Canıbek Sultanlar vardır. Bu mücadelenin sonunda hanlık ikiye bölünür. 1456 yılında Kerey ve Canıbek kendi yanlarındaki halklar ile birlikte Yedisu’ya göç ederler. Moğolistan’a yakın ve Şu Nehri boyunda Kerey ve Canıbek’in kurduğu yeni hanlık Kazak adı ile anılmaya başlanır. Kazak Hanlığı’nın kurulmasına bağlı olarak halkın kendine has eski edebiyatı gelişir ve şekillenir.
Bu devirde ozanların çalıp söylediği nazım türü olan “cır” yaygınlaşır. “Cırşı” olarak adlanan ozanlar, geçmişteki Türk halklarına ortak edebi eserleri devam ettirip Kazak halkının eski ve yeni edebiyatının oluşmasına ön ayak olurlar.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Şark edebiyatında eski devirleri anlatan “Kırk vezir”, “Kelile ve Dimne” ve “Tutînâme” eserleri Kazak edebiyatı nazım türlerinden hangisine örnektir?

Arnav

Tolgav

Ertegi

Cumbak

Aytıs

Açıklama:

Ertegiler, eski devirleri anlatan, asırdan asıra kalıplaşarak gelen günlük hayatı anlatan halk hikâyeleridir. Şark edebiyatı mahsulü olan “Kırk vezir”, “Kelile ve Dimne” ve “Tutînâme” gibi halk hikâyeleri Kazaklar arasında da yaygın olarak bilinir ve anlatılır.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Kazak sözlü edebiyatında "cumbak" nedir?

Şarkı

Tekerleme

Mani

Ninni

Bulmaca

Açıklama:

Cumbaklara tabiattaki canlı cansız her şey girer. Bunlardan halkın dünya görüşünü, edebî seviyesini öğrenmek mümkündür. Eski zamanlarda Kazakistan’da cumbak yani bulmacalar çoktu ve cumbak söylemek çok yaygındı. Hatta cumbak söyleyip, cumbaklara cevap bulamayan adamları öldürüyorlardı. İnsanların akıllı olup olmadıklarına cumbak söylemesine ve cumbaklara cevap bulmasına bakarak karar veriyorlardı. Mesela birisi kız almak istediğinde de düğünü başlatmak için cumbak söylerdi. Düğün esnasında da cumbak bulamayan kişiye “tuzlu su” içirilir ve ayıplanırdı.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Kazak sözlü edebiyatında göçebe halkın evlilik, göç gibi gündelik hayatını anlatan cır türü aşağıdakilerden hangisidir?

Batır

Gaşıktık

Tarihî

Turmıs-salt

Aytıs

Açıklama:

Turmıs-salt cırları, göçebe halkın evlilik, göç gibi gündelik hayatını anlatır. Halk hayatının aynası da denir. Kazak halk edebiyatında, evlilik ve göç üzerine yazılmış pek çok söz vardır. Evlilik üzerine yazılan cırlardan en çok bilineni “Betaşar” adı verilen “Yüz görümlüğü” adlı olanıdır ve geline söylenir.

Doğru Cevap: D

Soru 6

18. yüzyılın ikinci yarısına kadar süren dönemde sözlü Kazak edebiyatında görülen ana tema aşağıdakilerden hangisidir?

Göç

Günlük yaşam

Bağımsızlık mücadelesi

Siyasi hiciv

Din

Açıklama:

18. yüzyılın ikinci yarısına kadar süren bu zor zamanda Kazak kahramanları, akınları, cıravları halkı düşmana karşı yüreklendirmeye, cesaretlendirmeye, birlik olmaya çalıştılar. Bu sebeple edebiyat da bu baskınlara karşı verilen bağımsızlık mücadelelerini anlatır.
Cungar saldırganlarına, Hive ve Hokand hanlıklarının işgaline karşı mücadeleler Aktamberdi cırav (1675-1768), Ümbetey (1706-1778), Tötikara gibi akınların eserlerinde açıkça görülür.

Doğru Cevap: C

Soru 7

19. Yüzyılda Rus işgaline karşı pekçok Kazak halk ozanının yazdığı destan aşağıdakilerden hangisidir?

Camiü’t-tevarih

Kozı Körpeş

Tava-rih Hamsa

Kenesarı

Muhammediye

Açıklama:

Rus işgali ve Kenesarı’nın başlattığı isyanda çekilen sıkıntılar Kazak
edebiyatına da aksetti. Akınlar, halkı bu baskıya ve işgale karşı mücadeleye davet eden şiirler yazdılar. Eserlerinde bu isyanın tarihî anlamını ve onun idarecilerinin yiğitlikleri ve bilgeliklerini işlediler. Pek çok halk ozanı “Kenesarı” destanını yazdılar.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Kazak halkının, bütün Türkî halkların eski şeciresinden haberdar, eski akın ve cıravların mirasını iyi tanıyan, ülkenin işgal ediliş sebeplerini ve sonuçlarını şiirlerinde dile getiren ve Buhar Cırav’ın milliyetçi fikirlerini benimseyen Kazak akın aşağıdakilerden hangisidir?

Şal akın

Murat Monkeev

Şortanbay Kanaev

Kuramsaulı Akın Sarı

Dulat Babatayulı

Açıklama:

Dulat Babatayulı (1802-1871) Kazak halkının, bütün Türkî halkların eski şeciresinden haberdar, eski akın ve cıravların mirasını iyi tanıyan, onun özelliklerinden ilham alan bir akındı. Medrese eğitimi almış dindar biriydi ve Türkçe yazıyı tanıyabiliyordu. Rus işgalcilerinin baskıcı siyasetini yiğitçe ortaya koyan Dulat akın, ülkenin işgal ediliş sebeplerini ve sonuçlarını şiirlerinde dile getirdi. Ömrü boyunca hakikati savunan Dulat Babatayulı, Buhar Cırav’ın milliyetçi fikirlerini benimsedi ve onları şiirlerinde işledi.

Doğru Cevap: E

Soru 9

18. Yüzyılda Kazak edebiyatında özellikle “ağıt” tarzında eserler veren, “şeşendik sözler” adı verilen “veciz” sözlere sıkça rastlanan, hiciv tarzı eserler de vermiş akın aşağıdakilerden hangisidir?

Tetikara

Ümbetey

Aktamberdi

Buhar

Köteş

Açıklama:

18. Yüzyılda Ümbetey de özellikle “ağıt” tarzında eserler vermiştir.
Onun eserlerinde Kazak dilinde “şeşendik sözler” adı verilen “veciz” sözlere sıkça rastlanmaktadır. Mesela Bögembay’ın ölümünü Abılay Han’a hatırlatmak için söylediği şiirinde epik tarzın özelliklerine rastlamak mümkündür. Özellikle hanların ve yöneticilerin hatalarını dile getirdiği “hiciv” tarzı eserleri Nef ’i’nin şiirlerini hatırlatır.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Kazak dili ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkçe’nin Kıpçak dil grubuna dâhildir

Kazak dilinde “ş” yerine “ç” sesi kullanılır.

Kazak edebî dilinin başlangıcı 17. yüzyılın sonlarına rastlar.

Çokan Velihanov, İbray Altınsarın gibi büyük Kazak aydınların kullandığı Kazak edebî dili, halkın nadiren kullandığı şiveye dayanır.

Günümüzde Kazaklar, Arap harflerine dayalı alfabe kullanmaktadır.

Açıklama:

KAZAK DİLİ
Kazakistan Cumhuriyeti’nin resmi dili. Kazakistan, Doğu Türkistan, Moğolistan, Kırgızistan ve Özbekistan ile değişik ülkelerde dağınık olarak yaşayan Kazaklar tarafından konuşulan dil. Türkçe’nin Kıpçak dil grubuna dâhildir. Kazak dilinde “ş” yerine “s”, “ç” yerine“ş” kullanılır ve bazı yazılı durumlarda m/b/p ile n/d/t sessizleri ortaya çıkar. Kazak halkı son yüz yılda iki defa alfabe değiştirdi. 1929’a kadar Arap, 1929’dan 1940’a kadar Latin ve 1940’dan sonra Kril harflerine dayalı alfabe kullandılar. 1991’de bağımsızlığın kazanılmasından sonra bir grup Kazak aydını Arap harflerine dönülmesini tavsiye ederken bir başka grup, diğer Türk halkları ile ortak bir alfabe istediler. Bu ikinci grup 34 harfli ortak alfabeyi destekledi. 8. yüzyılda kullanılan Göktürk alfabesini tavsiye edenler oldu. Hâlihazırda çoğunluk mevcut alfabeden yana olsa da Latin alfabesine dayalı bir alfabe üzerinde çalışılmaktadır.
Kazak edebî dilinin başlangıcı 19. yüzyılın ortalarına rastlar. Bu edebî dil, halkın en çok kullandığı şiveye dayanır. Çokan Velihanov (1837-1865), Abay Kunanbayev (1845-1904) ve İbray Altınsarın (1841-1882) gibi büyük Kazak aydınları bu dili kullandılar. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Aşağıdaki “Başlangıç Dönemi Kazak Edebiyatı” ile ilgili ifadelerden hangisi doğrudur?

Kazak edebiyatının başlangıç döneminde Firdevsi, Nizami, Hafız, Sadi, İbni Sina, Farabi, Kaşgari ve Balasagunlu Yusuf gibi Türk sanatkârlar Farsça ortak eserler vermişlerdir.

Kazaklar tarafından devrinde saygın, sözü dinlenen, akıllı ve kahraman bir tarihî figür olarak görülen Korkut Ata, kopuz sanatının atası olarak nitelenir.

Kazak edebiyatının ilk nüshaları bütün Türk halklarına da ortaktır. En eski ortak edebî eserleri Oğuzname ve Dede Korkut Kitabı'dır

Bu devirde “Cırşı” olarak adlandırılan ozanlar Türk halklarına ortak edebi eserleri devam ettirmeyip, yeni Kazak edebiyatının oluşmasına çaba göstermişlerdir.

O dönemden günümüze kadar gelen ve şecire olarak nitelendirilen pek çok yazılı ürün arasında en önemlisi Kadırgali Celayir’in Camiü’t-tevarih (1602) adlı eseridir.

Açıklama:

Kazak edebiyatının ilk nüshaları bütün Türk halklarına da ortaktır. En eskileri, Kültekin, Bilge Kagan ve Tonyukuk’a ithaf edilen Orhun abideleridir. Yine Türk dünyasının ortak edebî eserleri Oğuzname ve Dede Korkut Kitabı onları takip eder. Kazaklara göre Korkut Ata, devrinde fikirlerine saygı duyulan, sözü dinlenen, akıllı ve kahraman bir tarihî figürdür. Araştırmacılara göre Oğuz Kıpçaklarının Bayat boyundan çıkmış ve 8 ila 9. Asırlarda ömür sürmüştür. Kazaklar Korkut Ata’yı kopuz sanatının atası olarak kabul ederler. Firdevsi, Nizami, Hafız, Sadi, İbni Sina, Farabi, Kaşgari ve Balasagunlu Yusuf gibi Türk sanatkârlar Arapça ortak eserler vermişlerdir. Bu devirde ozanların çalıp söylediği nazım türü olan “cır” yaygınlaşır. “Cırşı” olarak adlanan ozanlar, geçmişteki Türk halklarına ortak edebi eserleri devam ettirip Kazak halkının eski ve yeni edebiyatınınoluşmasına ön ayak olurlar. Yazılı edebiyat ürünleri olarak bilinen şecirelerinvarlığı bilinse de bunların çoğu kaybolmuştur. Kadırgali Celayir’in Camiü’t-tevarih (1602)adlı eseri bugüne kadar gelenlerdendir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Kazak edebiyatı türlerinden olan "ertegiler" hakkındaki aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Anonim olarak ortaya çıkan ve halk sözlü geleneği çerçevesinde gelişen añız-ertegiler, rivayet, efsane, masal olarak değerlendirilebilir.

Ertegiler, eski devirleri anlatan, asırdan asıra kalıplaşarak gelen günlük hayatı anlatan halk hikâyeleridir.

Ertegilerin en önemli özelliklerinden birisi de dilinin zenginliğidir. Masalların zengin dili, halkın asıl dünyasının kilididir.

Şark edebiyatı mahsulü olan “Kırk vezir”, “Kelile ve Dimne” ve “Tutînâme” gibi halk hikâyeleri Kazaklar arasında da yaygın olarak bilinir ve anlatılır.

Ertegiler/masallar, hayalî-acayip olayların yer almadığı gerçek hikâyelerdir ve tarihe ışık tutar.

Açıklama:

Anonim olarak ortaya çıkan ve halk sözlü geleneği çerçevesinde gelişen añız-ertegiler, rivayet, efsane, masal olarak değerlendirilebilir. Masal ve efsaneler, bilindiği gibi bir halkın hayatını, düşünce dünyasını, hayat tarzını, hayal dünyasını ve en mühimi de duygu dünyasını edebî bir dille anlatırlar.
Kazak edebiyatı añız-ertegiler bakımından çok zengindir.
Ertegiler, eski devirleri anlatan, asırdan asıra kalıplaşarak gelen günlük hayatı anlatan halk hikâyeleridir. Şark edebiyatı mahsulü olan “Kırk vezir”, “Kelile ve Dimne” ve“Tutînâme” gibi halk hikâyeleri Kazaklar arasında da yaygın olarak bilinir ve anlatılır.
Diğer taraftan unutulmamalıdır ki ertegiler/masallar, hayalî-acayip olayları içeren ilginç hikâyelerdir. Bunlarda genellikle gerçek hayatta seyrek rastlanan hatta hiç rastlanmayan, insanın tamamen hayal gücü ile ürettiği olaylara yer verilir.
Ertegilerin en önemli özelliklerinden birisi de dilinin zenginliğidir. Masalların zengin dili, halkın asıl dünyasının kilididir. Bu yüzden halkın kültürünü, onun iç dünyasını keşfedebilmek için bu kilide ihtiyaç vardır.
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 13

Aşağıda verilen Kazak edebi türleri ve Türkçe karşılığı eşleşmelerinden hangisi yanlıştır?

arnav (kaside-methiye),

makalmeteller (atasözleri)

şeşendik sözler (kıssalar)

öleñ (atışma)

tolgav (koçaklama)

Açıklama:

20. yüzyılın başlarına kadar göçebe hayatı devam ettiren Kazak halkının zengin halk edebiyatı vardır. Bu edebiyatın bütün türleri gelişmiş ve çoğu canlılığını hâlâ devam ettirmektedir. İlk söyleyenleri belirsiz (anonim) añız-ertegiler (rivayet, efsane, masal), makalmeteller (atasözleri), şeşendik sözler (kıssalar), turmıs-salt (gelenek-görenek) cırları, tarihî cırlar, arnav (kaside-methiye), tolgav (koçaklama), öleñ (türkü), aytıs (atışma) v.b. türler Kazak halkının zengin kültür hazinesini meydana getirirler.

Doğru Cevap: D

Soru 14

Tabiattaki canlı cansız her şeyi konu alan, eski zamanlarda Kazakistan’da çok yaygın olarak rastlanan bilmecelere ne ad verilirdi?

aytıs

arnav

cumbak

ertegi

makalmetel

Açıklama:

Kazak edebiyatında añız-ertegiler (rivayet, efsane, masal), makalmeteller (atasözleri), arnav (kaside-methiye), aytıs (atışma) türlerinin adıdır. Bilmecelere verilen ad ise cumbak'tır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 15

Şeşendik sözler ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Şeşendik sözler, sözlü edebiyatın didaktik türlerindendir.

Şeşendik sözlerin mazmunu, makal-metellere, añız-engimelere ve akın aytıslarına benzer.

Şeşendik yani veciz sözleri, en başta tarihte var olmuş kişiler söylemişlerdir.

Aldar Köse, Korkut Ata, Kocanasır, Cirenşe Şeşen, ve Asankaygı gibi kişiler günümüze kadar gelen şeşendik sözlerininin sahipleri arasında yer alır.

Şeşendik sözleri, göçebe halkın evlilik, göç gibi gündelik hayatını anlatır. Halk hayatının aynası da denir.

Açıklama:

Şeşendik sözler, sözlü edebiyatın didaktik türlerindendir. Şeşendik sözlerin mazmunu, makal-metellere, añız-engimelere ve akın aytıslarına benzer. Şeşendik yani veciz sözleri,en başta tarihte var olmuş kişiler söylemişlerdir. Günümüze kadar gelen isimler arasında Aldar Köse’yi, Korkut Ata’yı, Kocanasır’ı, Cirenşe Şeşen’i, Asankaygı’yı saymak gerekir.
Turmıs-salt cırları, göçebe halkın evlilik, göç gibi gündelik hayatını anlatır. Halk hayatının aynası da denir.
Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 16

Türkçesi “Yüz görümlüğü” olan, evlilik üzerine yazılan cırlardan en çok bilinen cır'a Kazakça ne ad verilir?

Bayan Suluv

Betaşar

Edige

Kelile ve Dimne

Tutînâme

Açıklama:

Evlilik üzerine yazılan cırlardan en çok bilineni “Betaşar” adı verilen “Yüz görümlüğü” adlı olanıdır ve geline söylenir.
Edige- Kazak destanı
Şark edebiyatı mahsulü olan “Kırk vezir”, “Kelile ve Dimne” ve
“Tutînâme” gibi halk hikâyeleri Kazaklar arasında da yaygın olarak bilinir ve anlatılır. (Ertige
Bayan Suluv (Gaşıktık cır)
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 17

Aşağıdakilerden hangi destanda, atı Tayburul'a binip kendisinden önde gidenKaraman’ın arkasından giden kahramandan ve olağanüstü sıfatlarla nitelendirilen atından bahsedilir?

Alpamış

Dede Korkut

Edige

Kanbar Batır

Koblandı

Açıklama:

“Koblandı”, “Alpamış”, “Edige”, “Kanbar Batır” Kazakların önemli destanlarındandır. Kobılandı Batır, Han Kazan’ın Kazakların Kırlı ve Sırlı şehirlerini ele geçirdiğini duyduğunda, daima hazır bekleyen atı Tayburul’a binip, eş-dostuyla, ailesiyle vedalaşıp kendisinden önde giden Karaman’ın arkasından gider. Bu destanda at Tayburıl için kullanılan sıfatlar gerçekleri yansıtmaz, fakat kahramanın yapmak istediklerini ancak “uçan kuş gibi hızlı” “yüce dağlardan sekerek atladı” “beş yüz metre uzadı” gibi sıfatlarla yapabilir. Bu da sözlü edebiyat geleneğinde, kahramanlık destanlarında, masallarda kahramanlara yüklenen olağanüstü sıfatlardandır ve “hiperbol”
adı verilir.
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Eserleri arasında “Ata konıs Arkada”, “Birinci söz” şiirleri de yer alan 19. yüzyıl Kazak akın aşağıdakilerden hangisidir?

Buhar Cırav

Dulat Babatayulı

Murat Monkeev

Muhammet Ötemisulı

Şortanbay Kanaev

Açıklama:

19. yüzyılın ilk yarısında yaşayan kabiliyetli akınların başında Muhammet Ötemisulı
(1804-1846) gelmektedir. Rusların Kazakistan’daki yayılmasına karşı şiirler yazdı ve Muhammediye adlı eseri Kazak lehçesine aktardı.
Dulat Babatayulı (1802-1871) Kazak halkının, bütün Türkî halkların eski şeciresinden haberdar, eski akın ve cıravların mirasını iyi tanıyan, onun özelliklerinden ilham alan bir akındı. Ömrü boyunca hakikati savunan Dulat Babatayulı, Buhar Cırav’ın milliyetçi fikirlerini benimsedi ve onları şiirlerinde işledi. Şiirleri arasında vatanını sevdiğini gösteren “Birinci söz” adlı şiiri ve Kazak yurdunu Cungarların kanlı işgali üzerine söylediği “Ata konıs Arkada"şiiri yer alır.
Dulat gibi Şortanbay Kanaev (1818-1881) ve Murat Monkeev (1843-1906) akınlar da
Rus kültürünün Kazak halkı arasında yayılmasına karşıydılar ve Kazak kültürünün muhafazası taraftarıydılar.
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 19

"18. yüzyıl kazak akınlarındandır. Özellikle “ağıt” tarzında eserler vermiştir. Onun eserlerinde Kazak dilinde “şeşendik sözler” adı verilen “veciz” sözlere sıkça rastlanmaktadır. Mesela Bögembay’ın ölümünü Abılay Han’a hatırlatmak için söylediği şiirinde epik tarzın özelliklerine rastlamak mümkündür. Özellikle hanların ve yöneticilerin hatalarını dile getirdiği “hiciv” tarzı eserleri Nef ’i’nin şiirlerini hatırlatır.

Aktamberdi cırav

Aktamberdi

Ümbetey

Tötikara

Şokan Velihanov

Açıklama:

"Ümbetey özellikle “ağıt” tarzında eserler vermiştir. Onun eserlerinde Kazak dilinde “şeşendik sözler” adı verilen “veciz” sözlere sıkça rastlanmaktadır. Mesela Bögembay’ın ölümünü Abılay Han’a hatırlatmak için söylediği şiirinde epik tarzın özelliklerine rastlamak mümkündür. Özellikle hanların ve yöneticilerin hatalarını dile getirdiği “hiciv” tarzı eserleri Nef ’i’nin şiirlerini hatırlatır."
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 20

Kazak halk edebiyatında aşağıdaki türlerden hangisi yer almamaktadır?

Kaside

Kıssalar

Koçaklama

Tarihi belge

Atışma

Açıklama:

Bu edebiyatın bütün türleri gelişmiş ve çoğu canlılığını hâlâ devam ettirmektedir. İlk söyleyenleri belirsiz (anonim) añız-ertegiler (rivayet, efsane, masal), makalmeteller (atasözleri), şeşendik sözler (kıssalar), turmıs-salt (gelenek-görenek) cırları, tarihî cırlar, arnav (kaside-methiye), tolgav (koçaklama), öleñ (türkü), aytıs (atışma) v.b. türler Kazak halkının zengin kültür hazinesini meydana getirirler.

Doğru Cevap: D

Soru 21

Kazak halkı 1929-1940 arası hangi alfabeyi kullanmışlardır?

Arap

Kiril

Latin

Göktürk

Soğut

Açıklama:

Kazak halkı son yüz yılda iki defa alfabe değiştirdi. 1929’a kadar Arap, 1929’dan 1940’a
kadar Latin ve 1940’dan sonra Kril harflerine dayalı alfabe kullandılar

Doğru Cevap: C

Soru 22

"Añız-ertegiler" ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Kazak halkının ne zaman, nerede, nasıl yaşadığını, kimlerle mücadele ettiğini, kahramanlığını anlatır.

Hayalî-acayip olayları içeren ilginç hikâyelerdir.

Ertegiler, eski devirleri anlatan, asırdan asıra kalıplaşarak gelen günlük hayatı anlatan halk hikâyeleridir.

Çocukların ahlakî talim ve terbiyesini amaçlayan bir halk edebiyatı türüdür.

Ertegilerin en önemli özelliklerinden birisi de dilinin zenginliğidir.

Açıklama:

Balalar folkloru, çocukların ahlakî talim ve terbiyesini amaçlayan bir halk edebiyatı türüdür.

Doğru Cevap: D

Soru 23

"Turmıs-salt cırları" Kazak edebiyatında aşağıdaki konulardan hangisini içerir?

Kahramanlık mitleri

İki ülkenin yaptığı savaşlar

Göçebe halkın evlilik, göç gibi gündelik hayatı

Eski halk efsaneleri

Komşu ülkeler ile yapılan antlaşmalar

Açıklama:

Turmıs-salt cırları, göçebe halkın evlilik, göç gibi gündelik hayatını anlatır. Halk hayatının aynası da denir.

Doğru Cevap: C

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi çocukların ahlakî talim ve terbiyesini amaçlayan bir halk edebiyatı türüdür?

Cumbak aytısı.

Akın aytısı.

Tarihi cırlar.

Gaşıktık cırlar.

Balalar folkloru.

Açıklama:

Balalar folkloru, çocukların ahlakî talim ve terbiyesini amaçlayan bir halk edebiyatı türüdür.

Doğru Cevap: E

Soru 25

Asan Kaygı’nın zamandaşı olan, Altın Orda zamanındaki Nogay-Kazak dönemi edebiyatının önemli bir şahsiyetidir.Eserlerinden günümüze kadar ulaşanı yoktur.
Bu şahsiyet aşağıdakilerden hangisidir?

Dosmambet.

Kaztugan Cırav.

Tilenşiulı Şalgez.

Şalkiyiz.

Margaska.

Açıklama:

Asan Kaygı’nın zamandaşı Kaztugan Cırav’dır. O da Altın Orda zamanındaki Nogay-Kazak dönemi edebiyatının önemli bir şahsiyetidir. Eserlerinden günümüze kadar ulaşanı yoktur.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Genç yaşta şiirler yazmaya başlayan, verilen bağımsızlık mücadelesine bizzat katılan, 1675-1768 arasında yaşamış ozan aşağıdakilerden hangisidir?

Aktamberdi cırav

Ümbetey

Tötikara

Hokand cırav

Mankıtastk cırav

Açıklama:

Genç yaşta şiirler yazmaya başlayan Aktamberdi cırav da verilen bağımsızlık mücadelesine bizzat katıldı. Bu mücadelelerde Kazakları iyi idare etti, teşkilatlandırdı. Kalmukların ülkeden kovulmasında yararlı işler yaptı. Şiirlerinde bu dönemdeki sosyal gelişmeleri, halkın sıkıntılarını dile getirdi. Epik tarzın akını olarak bilinen Aktamberdi, savaşlarda gördüğü kahramanlıkları şiirlerine aksettirdi.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Eserlerinde Kazak dilinde “şeşendik sözler” adı verilen “veciz” sözlere sıkça rastlanmaktadır. Mesela Bögembay’ın ölümünü Abılay Han’a hatırlatmak için söylediği şiirinde epik tarzın özelliklerine rastlamak mümkündür. Özellikle hanların ve yöneticilerin hatalarını dile getirdiği “hiciv” tarzı eserleri Nef ’i’nin şiirlerini hatırlatır. Yukarıda söz edilen şahsiyet aşağıdakilerden hangisidir?

Albılay Han

Aktamberdi Akın

Aruganda Bulusgan

Ümbetey

Balaban Aşgana

Açıklama:

Aynı devrin bir başka akını Ümbetey de özellikle “ağıt” tarzında eserler vermiştir. Onun eserlerinde Kazak dilinde “şeşendik sözler” adı verilen “veciz” sözlere sıkça rastlanmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Adını muhtemelen doğduğu Buhara şehrinden alan, yazdığı siyasi-hicvi şiirleri ile Kazak halkının en değerli akınlarından biri olan Kazak edebiyatının önemli temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Abılay Han

Köteş

Şal akın

Buhar

Taşke

Açıklama:

Bu devirde Kazak edebiyatının en büyük temsilcisi Buhar (1668-1781) cıravdır. Buhar adını muhtemelen doğduğu Buhara şehrinden almıştır. Akın Buhar, yazdığı siyasi-hicvi şiirleri ile Kazak halkının en değerli akınlarından biri olmuştur. Eserlerinde Çin ve Rus tehlikesine dikkat çekmiş ve halkının uyanık olmasını istemiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 29

"Bozkırın yayla geniş alan, Babamın konduğu geniş yurdum. Benim gibi seni kıskanan, Bağrında büyüyen hangi balan? (Süyinşaliyev, 1997: 447)" dizelerini yazarı, vatanını sevdiğini gösteren “Birinci söz” adlı şiirin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Kenesarı Kasımov

Mahambet Ötemisulı

Şal akınlar

Kuramsaulı Akın Sarı

Dulat Babatayulı

Açıklama:

Dulat Babatayulı (1802-1871) Kazak halkının, bütün Türkî halkların eski şeciresinden haberdar, eski akın ve cıravların mirasını iyi tanıyan, onun özelliklerinden ilham alan bir akındı. Medrese eğitimi almış dindar biriydi ve Türkçe yazıyı tanıyabiliyordu. Rus işgalcilerinin baskıcı siyasetini yiğitçe ortaya koyan Dulat akın, ülkenin işgal ediliş sebeplerini ve sonuçlarını şiirlerinde dile getirdi. (Adebiyat 8, 1996: 23) Ömrü boyunca hakikati savunan Dulat Babatayulı, Buhar Cırav’ın milliyetçi fikirlerini benimsedi ve onları şiirlerinde işledi. Vatanını sevdiğini gösteren “Birinci söz” adlı şiirinde şöyle diyor.
"Bozkırın yayla geniş alan, Babamın konduğu geniş yurdum. Benim gibi seni kıskanan, Bağrında büyüyen hangi balan?"

Doğru Cevap: E

Soru 30

Kazak dilinde “ş” harfi yerine aşağıdaki harflerden hangisi kullanılmaktadır?

Açıklama:

Kazak dilinde “ş” yerine “s” kullanılır.

Doğru Cevap: E

Soru 31

Kazak dilinde “ç” harfi yerine aşağıdaki harflerden hangisi kullanılmaktadır?

Açıklama:

Kazak dilinde “ç” yerine “ş” harfi kullanılır.

Doğru Cevap: D

Soru 32

Kazak halkı Arap alfabesini hangi tarihe kadar kullandı?

1929

1939

1949

1959

1969

Açıklama:

Kazak halkı son yüz yılda iki defa alfabe değiştirdi. 1929’a kadar Arap, 1929’dan 1940’a kadar Latin ve 1940’dan sonra Kril harflerine dayalı alfabe kullandılar.

Doğru Cevap: A

Soru 33

Kazak edebiyatının temelleri için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Diğer Türk halklarıyla ortak bir temele dayanır.

Orhun Abideleri Kazakların da en eski ortak eserlerinden sayılır.

Türk dünyasının ortak eseri Oğuzname, Kazakların da ortak eseridir.

Dede Korkut Kitabı Kazakların da ortak eseridir.

Kazak edebiyatnın diğer Türk kavimleriyle ortak kökeni yoktur.

Açıklama:

Kazak edebiyatı da diğer Türk kavimleri gibi ortak bir kökene dayanır. Dede Korkut, Oğuzname, Orhun Abideleri ortaktır.
Kazak edebiyatnın diğer Türk kavimleriyle ortak kökeni yoktur.

Doğru Cevap: E

Soru 34

Kadırgali Celayir’in Camiü’t-tevarih (1602) adlı eseri bugüne kadar gelen bir Şecire'dir. Bu şecirede aşağıdakilerden hangisi anlatılmaz?

Bütün Türk halklarının eski tarihini anlatır.

14-16. Yüzyıllardaki Kazakistan tarihini anlatır.

Kazak Hanlarının soy ağacını verir.

Kazak halkının deyim ve ata sözleri yer alır.

Kazak mitolojisini anlatır.

Açıklama:

Eser, Kazak mitolojisini anlatmaz.
Kazak mitolojisini anlatır.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi Kazak Halk Edebiyatının özelliklerinden biri değildir?

Halkın yaşadığı tarihi olayları yansıtması

Halkın arzularını ve isteklerini yansıtması

Halkın yaşadığı zorlukları anlatması

Toplumun siyasal yaşamını yansıtması

Ağırlıklı olarak dini temellere dayanması

Açıklama:

Kazak halk edebiyatının değeri dini temellere dayanmasından gelmez.
Ağırlıklı olarak dini temellere dayanması

Doğru Cevap: E

Soru 36

Aşağıdaki Kazak Halk Edebiyatına ait türlerden hangisinin Türkiye Türkçesi karşılığı yanlış verilmiştir?

Şeşendik sözler: Kıssalar

Anız-ertegiler: Rivayet, efsane, masal

Arnav: Kaside, methiye

Cır: Ata sözleri

Tolgav: Koçakklama

Açıklama:

Cır, halk şarkılarına denir.
Cır: Atasözleri

Doğru Cevap: D

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi ertegilerin özelliklerinden biri değildir?

Hayatta sık rastlanan olaylara yer verirler.

Acayip olaylar içeren ilginç hikâyelerdir.

Dili zengindir.

Hayal gücü çok zengindir.

Anonim olarak ortaya çıkarlar.

Açıklama:

Ertegiler bütünüyle hayali olaylara dayanır; hayatta ya hiç rastlanmayan ya da çok az rastlanan olayları işlerler.
Hayatta sık rastlanan olaylara yer verirler.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Kazak halkı, 1929'dan 1940'a kadar hangi alfabeyi kullanmıştır?

Arap

Kiril

Latin

Urdu

Çin

Açıklama:

Kazak halkı, 1929’dan 1940’a kadar Latin alfabesini kullanmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 39

Kazak edebiyatında ozanların çalıp söylediği nazım türüne ne ad verilir?

Toy

Arnav

Aytıs

Cır

Tolgav

Açıklama:

Kazak edebiyatında ozanların çalıp söylediği nazım türüne “cır” denir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Kazak edebiyatında "şeşendik sözler" edebî türü, Türkiye Türkçesindeki aşağıdaki türlerden hangisini karşılar?

Kıssalar

Ağıtlar

Koçaklamalar

Türküler

Atışmalar

Açıklama:

"Şeşendik sözler" kıssalardır.

Doğru Cevap: A

Soru 41

"Aşu - düşpan, akıl-dos", "ay ortak, kün ortak, caksı ortak", "dammen adamnın arası cer men köktey" Yukarıdaki ifadeler Kazak edebiyatının aşağıdaki türlerinden hangisine örnektir?

Ertegi

Şeşendik

Cumbak

Arnav

Makal-metel

Açıklama:

Verilen örnekler, atasözü de deyimlere karşılıl gelen makal-metellerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 42

Kazak edebiyatında kahramanlık şiirlerine ne ad verilir?

Makal-meteller

Batırlar cırı

Şeşendik sözler

Cumbaklar

Turmıs-salt cırları

Açıklama:

Batırlar (kahramanlık) cırı, nesilden nesile ulaşan kahramanlık şiirleridir, manzum destanlarıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Asan Kaygı, Dosmambet ve Şalkıyız, hangi yüzyıl Kazak edebiyatının önemli temsilcileridir?

16. yüzyıl

17. yüzyıl

18. yüzyıl

19. yüzyıl

20. yüzyıl

Açıklama:

Asan Kaygı, Dosmambet ve Şalkıyız, 16. yüzyılın önemli temsilcileridir.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Ciyembet ve Margaska kaçıncı yüzyılda yaşamışlardır?

16. yüzyıl

17. yüzyıl

18. yüzyıl

19. yüzyıl

20. yüzyıl

Açıklama:

Ciyembet ve Margaska, 17. yüzyıl şairleridir.

Doğru Cevap: B

Soru 45

"Jaksını alıs dep jatka sanama,Jamandı jakın degenmen bola ma?Jaksı bolsan kisi hakın jeme,Eki düniyede kisi hakın jegen ona ma?" Yukarıdaki şiir aşağıdaki şairlerden hnagisine aittir?

Köteş

Ümbetey

Şal

Buhar

Muhammet Ötemisulı

Açıklama:

Verilen şiir, Şal'a aittir.

Doğru Cevap: C

Soru 46

“Birinci söz” ve “Ata konıs Arkada” şiirleri aşağıdaki şairlerden hangisine aittir?

Buhar Cırav

Muhammet Ötemisulı

Kuramsaulı Akın Sarı

Dulat Babatayulı

Şortanbay Kanaev

Açıklama:

"Birinci söz" ve “Ata konıs Arkada” şiirleri, Dulat Babatayulı'ya aittir.

Doğru Cevap: D

Soru 47

"El üşin keşip öz janınEreuilge şıkkan er.Öleksesin kuşaktap,Kala berdi tugan jer." Yukarıdaki şiir aşağıdaki şairlerden hangisine aittir?

Köteş

Şal

Dulat Babatayulı

Buhar

Kuramsaulı Akın Sarı

Açıklama:

Bu şiir, Dulat Babatayulı'ya aittir.

Doğru Cevap: C

Soru 48

"Şeşendik söz"ün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Atasözlerine denir.

Deyimlere denir.

Veciz sözlere denir.

Kahramanlık şiirlerine denir.

Evlilik ve göç şiirlerine denir.

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 49

Kazak şiirinde hiperbol nedir?

Aşk şiirlerinde âşığın yalvarıcı sözleridir.

Kahramanlık destanlarında kahramanlara yüklenen olağanüstü sıfatlara denir.

Tarihi olayları anlatan şiirlere denir.

Bilmecelere denir.

Anonim mazmunlara denir.

Açıklama:

Tayburıl için kullanılan sıfatlar gerçekleri yansıtmaz, fakat kahramanın yapmak istediklerini ancak “uçan kuş gibi hızlı” “yüce dağlardan sekerek atladı” “beş
yüz metre uzadı” gibi sıfatlarla yapabilir. Bu da sözlü edebiyat geleneğinde, kahramanlık
destanlarında, masallarda kahramanlara yüklenen olağanüstü sıfatlardandır ve “hiperbol”
adı verilir.
Kahramanlık destanlarında kahramanlara yüklenen olağanüstü sıfatlara denir.

Doğru Cevap: B

Soru 50

Aşağıdaki ifadelerin hangisinde yanlışlık söz konusudur?

Balalar folkloru, çocukların ahlakî talim ve terbiyesini amaçlayan bir halk edebiyatı türüdür.

Cumbak aytısı, dombıra eşliğinde akınlar arasında ve seyirci önünde yapılan bir tür
bilmece sorma yarışmasıdır.

Aytıslar Kazakların doğru sözü, söz yarışı, fikir dalaşı dediği bir yarışmadır.

Turmıs-salt cırları, göçebe halkın evlilik, göç gibi gündelik hayatını anlatır.

Akın aytıslarında aşk ile ilgili konular tartışılmaz.

Açıklama:

Akın aytıslarında dile getirilmeyen, tartışılmayan, üzerinde fikir yürütülmeyen hiçbir
mesele yoktur. Ülkedeki veya dünyadaki en son gelişmeler bile bu aytısların konuları arasında yerlerini alırlar.
Akın aytıslarında aşk ile ilgili konular tartışılmaz.

Doğru Cevap: E

Soru 51

18. yüzyılın ikinci yarısına kadar süren zor zamanda Kazak kahramanları, akınları,
cıravları halkı düşmana karşı yüreklendirmeye, cesaretlendirmeye, birlik olmaya çalıştılar. Edebiyat da bu baskınlara karşı verilen bağımsızlık mücadelelerini anlatır. Genç yaşta şiirler yazmaya başlayan ............... cırav da verilen bağımsızlık mücadelesine bizzat katıldı. Bu mücadelelerde Kazakları iyi idare etti, teşkilatlandırdı. Şiirlerinde bu dönemdeki sosyal gelişmeleri,halkın sıkıntılarını dile getirdi. Epik tarzın akını olarak bilinen cırav, savaşlarda gördüğü kahramanlıkları şiirlerine aksettirdi.
Yukarıdaki metinde aşağıdaki adların hangisi yer almalıdır?

Aktamberdi

Ümbetey

Ciyembet

Margaska

Şalkiyiz

Açıklama:

Genç yaşta şiirler yazmaya başlayan Aktamberdi cırav da verilen bağımsızlık mücadelesine bizzat katıldı. Bu mücadelelerde Kazakları iyi idare etti, teşkilatlandırdı. Kalmukların ülkeden kovulmasında yararlı işler yaptı. Şiirlerinde bu dönemdeki sosyal gelişmeleri,
halkın sıkıntılarını dile getirdi. Epik tarzın akını olarak bilinen Aktamberdi, savaşlarda
gördüğü kahramanlıkları şiirlerine aksettirdi.

Doğru Cevap: A

Soru 52

.................. Kazak halkının, bütün Türkî halkların eski şeciresinden
haberdar, eski akın ve cıravların mirasını iyi tanıyan, onun özelliklerinden ilham alan bir
akındı. Medrese eğitimi almış dindar biriydi ve Türkçe yazıyı tanıyabiliyordu. Rus işgalcilerinin baskıcı siyasetini yiğitçe ortaya koyan akın, ülkenin işgal ediliş sebeplerini ve
sonuçlarını şiirlerinde dile getirdi. Ömrü boyunca hakikati savundu, "Birinci Söz" şiirinde şöyle dedi:
Bozkırın yayla geniş alan,
Babamın konduğu geniş yurdum.
Benim gibi seni kıskanan,
Bağrında büyüyen hangi balan?
Metinde boş bırakılan yere aşağıdaki hangi isim getirilmelidir?

Tetikara

Muhammet Ötemisulı

Dulat Babatayulı

Buhar Cırav

Ümbetey

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 53

Aşağıda verilen Kazak edebiyatı türlerinden hangisinde halkın dünya görüşünü, edebi seviyesini öğrenmek mümkündür?

Ertegiler

Şeşendik sözler

Cumbak

Tolgav

Arnav

Açıklama:

Cumbaklara tabiattaki canlı cansız her şey girer. Bunlardan halkın dünya görüşünü, edebî seviyesini öğrenmek mümkündür. Eski zamanlarda Kazakistan’da cumbak yani bul-macalar çoktu ve cumbak söylemek çok yaygındı. Hatta cumbak söyleyip, cumbaklara cevap bulamayan adamları öldürüyorlardı. İnsanların akıllı olup olmadıklarına cumbak söylemesine ve cumbaklara cevap bulmasına bakarak karar veriyorlardı. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi Kazak halk edebiyatında turmıs-salt cırlarının ele aldığı konulardan biridir?

Evlilik

Kahramanlık

Vatan sevgisi

Ahlak

Efsaneler

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 55

Kazak halk edebiyatı türlerinden akın aytısı ile ilgili aşağıda verilen blgilerden hangisi yanlıştır?

Halkı ilgilendiren her şey söz konusudur

Doğal hakemleri halktır

Dombıra eşliğinde yapılan bir tür bilmece yarışmasıdır

Akla ve düşünceye hitap ettiği kadar göze de hitap eder

Tökpe akınların karşılıklı olarak sanatlarını icra ettikleri halk kültürüdür

Açıklama:

A, B, D ve E seçenekleri akın aytısının özelliklerini ifade etmektedir. C seçeneğinde belirtilen aytısların bir türü olan cumbak aytısıdır ve dombıra eşliğinde akınlar arasında ve seyirci önünde yapılan bir tür bilmece sorma yarışmasıdır. Kazak akınlarının birbirlerine “cumbak” yani “bulmaca” veya “bilmece” sorarak yarışmalarına “cumbak aytısı” adı verilir. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 56

Aşağıda verilen Kazak sözlü edebiyat türlerinden hangisi makal-metellere, añız-engimelere ve akın aytısları ile benzerlik göstermektedir?

Tarihi cırlar

Şeşendik sözler

Turmıs-salt cırları

Batırlar

Öleñ

Açıklama:

Şeşendik sözler, sözlü edebiyatın didaktik türlerindendir. Şeşendik sözlerin mazmunu, makal-metellere, añız-engimelere ve akın aytıslarına benzer. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi Kazak halk edebiyatında eski devirleri anlatan, asırdan asıra kalıplaşarak gelen günlük hayatı anlatan halk hikâyeleridir?

Cırlar

Makal-meteller

Balalar folkloru

Ertegiler

Cumbaklar

Açıklama:

Ertegiler/masallar, hayalî acayip olayları içeren ilginç hikâyelerdir. Bunlarda genellikle gerçek hayatta seyrek rastlanan hatta hiç rastlanmayan, insanın tamamen hayal gücü ile ürettiği olaylara yer verilir. Ertegilerin en önemli özelliklerinden birisi de dilinin zenginliğidir. Masalların zengin dili, halkın asıl dünyasının kilididir. Bu yüzden halkın kültürünü, onun iç dünyasını keşfedebilmek için bu kilide ihtiyaç vardır. Ertegiler, eski devirleri anlatan, asırdan asıra kalıplaşarak gelen günlük hayatı anlatan halk hikâyeleridir. Şark edebiyatı mahsulü olan “Kırk vezir”, “Kelile ve Dimne” ve “Tutînâme” gibi halk hikâyeleri Kazaklar arasında da yaygın olarak bilinir ve anlatılır. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 58

Kazak sözlü edebiyat geleneğinde, kahramanlık destanlarında, masallarda kahramanlara yüklenen olağanüstü sıfatlara ne ad verilir?

Batır

Koblandı

Edige

Gaşıktık

Hiperbol

Açıklama:

Sözlü edebiyat geleneğinde, kahramanlık destanlarında, masallarda kahramanlara yüklenen olağanüstü sıfatlardandır ve “hiperbol” adı verilir. Gaşıktık cırlar, kahramanlık şiirleriyle birlikte ortaya çıkmıştır. “Kozı Körpeş” ve “Bayan Suluv” bu türün en çok sevilenleridir. Batırlar (kahramanlık) cırı, nesilden nesile ulaşan kahramanlık şiirleridir, manzum destanlarıdır. Ağızdan ağza günümüze kadar gelen kahramanlık şiirleri yeni nesillere vatan sevgisi aşılamada önemli bir görev üstlenmektedir. “Koblandı”, “Alpamış”, “Edige”, “Kanbar Batır” Kazakların önemli destanlarındandır. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 59

Aşagıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Şeşendik sözleri, en başta tarihte var olmuş kişiler söylemişlerdir.

“Tolgav”, Kazak sözlü edebiyatının ürünlerinden olan türkülere verilen addır.

Tarihî cırlardan en önemlisi 18. yüzyılda Cungarların saldırısını anlatan cırdır.

Halk şarkılarına “cır,” bunları söyleyenlere de “cırav” veya “cırşı” adı verilir

“Makal-meteller” sözlü edebiyatın en eski türlerindendir.

Açıklama:

“Tolgav”, Kazak sözlü edebiyatının ürünlerinden olan koçaklamaya verilen addır. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 60

Jamanga tün de karangı, kün de karangı.
Ülken tüye köpirden tayak ceydi.
Kötü olana gece de gündüz de karanlık.
Büyük deve köprüden dayak yer.
Yukarıdaki cümleler Kazak edebiyatında aşağıdaki edebi türlerden hangisine girer?

Cumbak

Aytıs

Ertegi

Makal-metel

Şeşendik söz

Açıklama:

Soru kökünde verilen örnek Kazak halk edebiyatı türlerinden makal-metelleri ifade etmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 61

Aşağıda Kazak dili ile ilgili verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Kazak dilinde “ş” yerine “s”, “ç” yerine “ş” kullanılır.

Kazak halkı 1940’dan sonra Latin harflerine dayalı alfabe kullandılar.

Yalnızca Kazakistan’da yaşayan Kazaklar tarafından konuşulmaktadır.

Kazak dili edebiyatının başlangıcı 18. yüzyılın sonlarına rastlar.

Türkçe’nin Uygur dil grubuna dâhildir.

Açıklama:

Kazakistan Cumhuriyeti’nin resmi dili. Kazakistan, Doğu Türkistan, Moğolistan, Kırgızistan ve Özbekistan ile değişik ülkelerde dağınık olarak yaşayan Kazaklar tarafından konuşulan dil. Türkçe’nin Kıpçak dil grubuna dâhildir. Kazak dilinde “ş” yerine “s”, “ç” yerine “ş” kullanılır ve bazı yazılı durumlarda m/b/p ile n/d/t sessizleri ortaya çıkar. Kazak halkı son yüz yılda iki defa alfabe değiştirdi. 1929’a kadar Arap, 1929’dan 1940’a kadar Latin ve 1940’dan sonra Kril harflerine dayalı alfabe kullandılar. Kazak edebî dilinin başlangıcı 19. yüzyılın ortalarına rastlar. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisi Kazak edebiyatında 17. yüzyılın öne çıkan cıravlarından biridir?

Aktamberdi

Kaztugan

Ciyembet

Şalkıyız

Dosmambet

Açıklama:

17. yüzyılın öne çıkan akınları Ciyembet cırav ile Margaska cıravlardır. Asan Kaygı, Dosmambet ve Şalkıyız 16. yüzyılın önemli temsilcileridir. Bu dönemin önemli isimlerden biri de Kaztugan cıravdır. Aktamberdi cırav 1675-1768 yılları arasında yaşamıştır. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 63

Kazak dilinde “ç” yerine hangi harf kullanılmaktadır?

Açıklama:

Kazak dilinde “ş” yerine “s”, “ç” yerine “ş” kullanılır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 64

Kazak halkı son yüz yılda kaç defa alfabe değiştirmiştir?

İki

Üç

Dört

Beş

Altı

Açıklama:

Kazak halkı son yüz yılda iki defa alfabe değiştirmiştir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 65

Kazak halkı hangi yıl Kiril harflerine dayalı alfabe kullanmaya başlamıştır?

1920

1930

1940

1950

1960

Açıklama:

Kazak halkı 1929’a kadar Arap, 1929’dan 1940’a kadar Latin ve 1940’dan sonra Kiril harflerine dayalı alfabe kullanmıştır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 66

Abilay Han Taşkent’i hangi yıl ele geçirmiştir?

1741

1751

1761

1771

1781

Açıklama:

Abilay Han Taşkent’i 1781 yılında ele geçirmiştir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 67

Kazak edebî dilinin başlangıcı hangi yüzyıla dayanmaktadır?

15. yüzyılın ortaları

16. yüzyılın ortaları

17. yüzyılın ortaları

18. yüzyılın ortaları

19. yüzyılın ortaları

Açıklama:

Kazak edebî dilinin başlangıcı 19. yüzyılın ortalarına rastlar. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 68

Aşağıdakilerden hangisi Kazak edebiyatındaki isimlerden biri değildir?

Alahan

Tilenşiulı Şalgez

Margaska

Aktamberdi

Buhar

Açıklama:

Alahan, Kırgız edebiyatının önemli isimlerindendir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 69

Yukarıda bir bölümü özgün biçimi yanında Türkiye Türkçesi çevirisiyle verilen şiir hangi Kazak şairine aittir?

Asan Kaygı

Kaztugan

Şalkiyiz

Dosmambet

Kerulen Hala

Açıklama:

Bu dizeler gerçek adı Tilenşiulı Şalgez olan, fakat halk arasında daha ziyade Şalkiyiz olarak bilinen şaire aittir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 70

“Jumsakta ne jumsak” sözünün Türk dilindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Denizde batmaz, ateşte yanmaz

Akılsız ne zaman akıllı olur

Kılıçtan ne keskin

Yumuşaklıkta ne yumuşak

Dünyada hepsinden de ne tatlı

Açıklama:

“Jumsakta ne jumsak“‘ sözünün Türk dilindeki karşılığı; Yumuşaklıkta ne yumuşak‘tır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 71

“Kün” kelimesinin Türk dikindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Güneş

Dost

Akıl

Öfke

Düşman

Açıklama:

Kün kelimesinin Türk dilindeki karşılığı “Güneş” tir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 72

“Kandı kebe kiyinip,
Bir Allaga siyınıp,
Kezengen jauğa kez keldik,
Jalan nayza bir atpen“
dizeleri hangi şaire aittir?

Margaska

Muhammet Ötemisulı

Ümbetey

Aktamberdi

Buhar

Açıklama:

Bu dizeler Muhammet Ötemisulı‘ya aittir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 73

I. 1929'a kadar Kril harflerine dayalı alfabe kullanmışlardır.
II. 1929'dan 1940'a kadar Arap alfabesi kullanmışlardır.
III. 1940'tan sonra Latin harflerine dayalı alfabe kullanmışlardır.
IV. 1991'de bağımsızlığın kazanılmasıyla Arap, Göktürk ve Türk alfabesinin benimsenmesi tartışmaları yaşanmıştır.
Kazak halkının geçirdiği alfabe değişimleri ile ilgili olarak yukarıda yer alan bilgilerden hangisi veya hangileri doğrudur?

Yalnız I

I ve II

II ve III

Yalnız III

Yalnız IV

Açıklama:

Kazak halkı son yüz yılda iki defa alfabe değiştirdi. 1929’a kadar Arap, 1929’dan 1940’a kadar Latin ve 1940’dan sonra Kril harflerine dayalı alfabe kullandılar. 1991’de bağımsızlığın kazanılmasından sonra bir grup Kazak aydını Arap harflerine dönülmesini tavsiye ederken bir başka grup, diğer Türk halkları ile ortak bir alfabe istediler. Bu ikinci grup 34 harfli ortak alfabeyi destekledi. 8. yüzyılda kullanılan Göktürk alfabesini tavsiye edenler oldu. Hâlihazırda çoğunluk mevcut alfabeden yana olsa da Latin alfabesine dayalı bir alfabe üzerinde çalışılmaktadır. Doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 74

I. Çokan Velihanov / 1832-1871
II. Abay Kunanbayev / 1843-1913
III. İbray Altınsarın / 1841-1882
Yukarıda yer alan büyük Kazak aydınlarına ait doğum ve ölüm tarihlerine ilişkin eşleştirmelerden hangisi veya hangileri doğrudur?

Yalnız I

I ve II

Yalnız II

II ve III

Yalnız III

Açıklama:

Kazak edebî dilinin başlangıcı 19. yüzyılın ortalarına rastlar. Bu edebî dil, halkın en çok kullandığı şiveye dayanır. Çokan Velihanov (1837-1865), Abay Kunanbayev (1845- 1904) ve İbray Altınsarın (1841-1882) gibi büyük Kazak aydınları bu dili kullandılar. Doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 75

I. Tabiattaki canlı cansız her şey girmekteydi.
II. Kişinin akıllı olup olmadığı verdiği cevaplara göre belirlenirdi.
III. Cevap vermeyen insanlar ayıplanır hatta öldürülebilirdi.
Yukarıda özellikleri verilen edebi tür aşağıdakilerden hangisidir?

Cumbak

Makal-Metel

Arnav

Tolgav

Aytıs

Açıklama:

Cumbaklara tabiattaki canlı cansız her şey girer. Bunlardan halkın dünya görüşünü, edebî seviyesini öğrenmek mümkündür. Eski zamanlarda Kazakistan’da cumbak yani bulmacalar çoktu ve cumbak söylemek çok yaygındı. Hatta cumbak söyleyip, cumbaklara cevap bulamayan adamları öldürüyorlardı. İnsanların akıllı olup olmadıklarına cumbak söylemesine ve cumbaklara cevap bulmasına bakarak karar veriyorlardı. Mesela birisi kız almak istediğinde de düğünü başlatmak için cumbak söylerdi. Düğün esnasında da cum- bak bulamayan kişiye “tuzlu su” içirilir ve ayıplanırdı. Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 76

I. Efsane, masal olarak değerlendirilebilir.
II. "Er Töstik" bu türe ait bilinen eserlerden biridir.
III. Kazak edebiyatı bu tür eserler açısından çok zengindir.
Yukarıda verilen bilgiler aşağıdaki türlerden hangisine aittir.

añız-ertegiler

makal- meteller

turmıs-salt

şeşendik sözler

öleñ

Açıklama:

Anonim olarak ortaya çıkan ve halk sözlü geleneği çerçevesinde gelişen añız-ertegiler, rivayet, efsane, masal olarak değerlendirilebilir. Masal ve efsaneler, bilindiği gibi bir halkın hayatını, düşünce dünyasını, hayat tarzını, hayal dünyasını ve en mühimi de duygu dünyasını edebî bir dille anlatırlar. Kazak edebiyatı añız-ertegiler bakımından çok zengindir. Kazak halkının ne zaman, nerede, nasıl yaşadığını, kimlerle mücadele ettiğini, kahramanlığını, kahramanlarını öğrenmek için añız-ertegiler’e bakmak yeterlidir. Mesela “Er Töstik” masalını okuyanlar, Kazak halkının manevî dünyasına girerek onların atalar ruhuna nasıl boyun eğdiğini, oradan da tek Tanrı ve nihayet Gök Tanrı’ya doğru giden bir yol izlediğini sezer.

Doğru Cevap: A

Soru 77

I. Sözlü edebiyatın en eski türlerindendir.
II. Mazmunu halkın yaşantısını, gelenek ve göreneklerini, tabiatını gösterir.
III. Anadolu Türk edebiyatındaki “atasözü” ve “deyim”lerine karşılık gelir.
Yukarıda bilgileri sunulan edebi tür aşağıdakilerden hangisidir?

Makal-Metel

Cumbak

Añız-ertegiler

Tolgav

Arnav

Açıklama:

Makal-meteller sözlü edebiyatın en eski türlerindendir. Mazmunu halkın yaşantısını, gelenek ve göreneklerini, tabiatını gösterir. Makal-meteller, Anadolu Türk edebiyatındaki “atasözü” ve “deyim”lerine karşılık gelir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 78

I. Sözlü edebiyatın didaktik türlerindendir.
II. Mazmunu makal-metellere ve akın aytıslara benzer.
III. Günümüze kadar gelen isimler arasında Korkut Ata, Asankaygı sayılabilir.
Yukarıda bilgileri sunulan edebi tür aşağıdakilerden hangisidir?

Şeşendik sözler

Makal-Metel

Cumbak

Ertegil

Turmıs-salt

Açıklama:

Şeşendik sözler, sözlü edebiyatın didaktik türlerindendir. Şeşendik sözlerin mazmunu, makal-metellere, añız-engimelere ve akın aytıslarına benzer. Şeşendik yani veciz sözleri, en başta tarihte var olmuş kişiler söylemişlerdir. Günümüze kadar gelen isimler arasında Aldar Köse’yi, Korkut Ata’yı, Kocanasır’ı, Cirenşe Şeşen’i, Asankaygı’yı saymak gerekir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 79

I. "Düniyeda barinen de ne tatti?" II. "Kılıştan ne ötkir?" yukarıda yer alan örnekler aşağıdaki edebi türden hangisine aittir?

Makale-Metel

Cumbak

Şeşendik söz

Turmıs-salt

Ertegil

Açıklama:

Öncüllerde yer alan örnekler cumbak isimli edebi türe aittir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 80

I. Gerçek adı Tilenşiulı Şalgez'dir.
II. 15. yüzyılda doğup 16. yüzyılın ikinci yarısında vefat etmiştir.
III. Şiirleri Nogaylar ve Karakalpaklar arasında da yayılmıştır.
IV. “As- pandı bult kursaydı (Asumanı bulut kaplasaydı)” diye başlayan şiiri en tanınmış eseridir.
Yukarıda bilgileri sunulan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Şalkiyiz

Dosmambet

Asan Kaygı

Kazgutan Cırav

Canıbek

Açıklama:

Gerçek adı Tilenşiulı Şalgez olan, fakat halk arasında daha ziyade Şalkiyiz olarak bilinen akın 15. yüzyılda doğup 16. yüzyılın ikinci yarısında vefat etmiştir. (1465-1560) Şiirleri sadece Kazaklar arasında değil, Nogaylar ve Karakalpaklar arasında yayılmıştır. “As- pandı bult kursaydı (Asumanı bulut kaplasaydı)” diye başlayan ve Emir Timur’a yazılan şiiri en çok tanınmışıdır. Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 81

I. Asan Kaygı'nın zamandaşıdır.
II. Altın Orda zamanındaki Nogay-Kazak dönemi edebiyatının önemli bir şahsiyetidir.
III. Eserlerinden günümüze kadar ulaşanı yoktur.
Yukarıda bilgileri sunulan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Dosmambet

Kazgutan Cırav

Şalkiyiz

Bortogaşulı Ciyembet

Esim Han

Açıklama:

Asan Kaygı’nın zamandaşı Kaztugan Cırav’dır. O da Altın Orda zamanındaki Nogay-Kazak dönemi edebiyatının önemli bir şahsiyetidir. Eserlerinden günümüze kadar ulaşanı yoktur. Doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 82

I. 15. yüzyılın sonlarında doğup 16. yüzyılın ilk çeyreğinde hayatını kaybetmiştir
II. Şiirlerinde yurt için, vatan toprağı için yaralı ozanın ölüm ile olum/yaşam ara- sında geçirdiği zor zamanları bulmak mümkündür.
III. Asan Kaygı ve Şalkıyızla birlikte 16. yüzyılın önemli temsilcileri arasında sayılır.
Yukarıda bilgileri sunulan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Çal Kiyiz Hala

Kerulen Hala

Kudabay

Dosmambet

Halid Kurbangali

Açıklama:

15. yüzyılın sonlarında doğup 16. yüzyılın ilk çeyreğinde hayatını kaybeden Dosmambet akının şiirlerinde yurt için, vatan toprağı için yaralı ozanın ölüm ile olum/yaşam arasında geçirdiği zor zamanları bulmak mümkündür. Doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 83

Dede Korkut Kitabı kaç hikayeden oluşmuştur?

Açıklama:

12 hikâyeden oluşan Dede Korkut Kitabı, Oğuzların geçmiş devirlerinde meydana gelen olayları tasvir eder.

Doğru Cevap: D

Soru 84

Aşağıdakilerden hangisi göçebe halkın evlilik, göç gibi gündelik hayatını anlatır?

Cumbak aytısı

Balalar folkloru

Turmıs-salt cırları

Gaşıktık cırlar

Tarihi cırlar

Açıklama:

Turmıs-salt cırları, göçebe halkın evlilik, göç gibi gündelik hayatını anlatır.

Doğru Cevap: C

Soru 85

Aşağıdakilerden hangisi çocukların ahlaki talim ve terbiyesini amaçlayan bir halk edebiyatı türüdür?

Balalar folkloru

Cumbak aytısı

Gaşıktık cırlar

Betaşar

Tarihi cırlar

Açıklama:

Balalar folkloru, çocukların ahlaki talim ve terbiyesini amaçlayan bir halk edebiyatı türüdür.

Doğru Cevap: A

Soru 86

............., eski devirleri anlatan, asırdan asıra kalıplaşarak gelen günlük hayatı içeren halk hikayeleridir. Yukarıdaki cümleyi aşağıdaki seçeneklerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

Ertegiler

Turmıs-salt

Gaşıktık

Aytıslar

Cumbak

Açıklama:

Ertegiler, eski devirleri anlatan, asırdan asıra kalıplaşarak gelen günlük hayatı anlatan halk hikayeleridir.

Doğru Cevap: A

Soru 87

Kazak halk şarkılarına ne denir?

Tolgav

Aytıs

Cır

Cırav

Cırşı

Açıklama:

Halk şarkılarına “cır,” bunları söyleyenlere de “cırav” veya “cırşı” adı verilir.

Doğru Cevap: C

Soru 88

Aşağıdakilerden hangisi Anadolu Türk edebiyatındaki “atasözü” ve “deyim”lerine karşılık gelir?

Tolgav

Öleñ

Añız-ertegiler

Makal-meteller

Şeşendik sözler

Açıklama:

Makal-meteller, Anadolu Türk edebiyatındaki “atasözü” ve “deyim”lerine karşılık gelir.

Doğru Cevap: D

Soru 89

Aşağıdakilerden hangisi yanlış bir ifadedir?

Batırlar cırı, nesilden nesile ulaşan kahramanlık şiirleridir.

Gaşıktık cırlar, kahramanlık şiirleriyle birlikte ortaya çıkmıştır.

Tarihi cırlar, Kazak halkının başından geçen tarihi olayları anlatır.

Aytıslar Kazakların doğru sözü, söz yarışı, fikir dalaşı dediği bir yarışmadır.

Balalar folkloru, dombıra eşliğinde akınlar arasında ve seyirci önünde yapılan bir tür bilmece sorma yarışmasıdır.

Açıklama:

Cumbak aytısı, dombıra eşliğinde akınlar arasında ve seyirci önünde yapılan bir tür bilmece sorma yarışmasıdır.
Balalar folkloru, çocukların ahlaki talim ve terbiyesini amaçlayan bir halk edebiyatı türüdür.

Doğru Cevap: E

Soru 90

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye Türkleri ve Kazak Türklerinin ortak kültürden beslendiğine kanıttır?

Kazakların Arap, Latin ve Kiril alfabeleri kullanması

Tiyatro türünün 20. yüzyıldan sonra Kazak edebiyatında gelişmesi.

Kazak akademisyen Mırzahmetulı’nın Oğuzname ve Dede Korkut Kitabını yayınlaması

Kazakların çok zengin bir sözlü kültüre sahip olması

Kazaklarda atasözü ve deyimlere makal-mesel denilmesi

Açıklama:

Kazak sözlü ve yazılı kültür unsurlarını betimleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: C

Soru 91

“Ay ortak, kün ortak, caksı ortak Ülken tüye köpirden tayak ceydi Ay ortak, güneş ortak, iyilik ortak Büyük deve köprüden dayak yer.” Yukarıdaki cümleler Kazak edebiyatında aşağıdaki edebi türlerden hangisine girer?

Makal-Mesel

Şeşendik söz

Cumbak

Ertegi

Aytıs

Açıklama:

Kazak sözlü ve yazılı kültür unsurlarını betimleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 92

“Kazakların doğru sözü, söz yarışı, fikir dalaşı dediği bir yarışmadır. Halkı ilgilendiren her şey bu yarışmada söz konusudur. Halkın yaşantısını, gelenek ve göreneklerini, tabiatını gösterir. Kazak dilinde onlara “tökpe akın” adı da verilir.” Yukarıdaki parçada özellikleri verilen yarışma aşağıdakilerin hangisidir?

Tolgav

Makal-Metel

Kozı Körpeş

Aytıslar

Batırlar Cırı

Açıklama:

Kazak sözlü ve yazılı kültür unsurlarını betimleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 93

Kazak dili, Türkçenin aşağıdaki dil gruplarından hangisine dâhildir?

Kıpçak

Oğuz

Uygur

Sibirya

Argu

Açıklama:

Kazak dili, Kazaklar tarafından konuşulan dildir. Türkçe’nin Kıpçak dil grubuna dâhildir. Kazak dilinde “ş” yerine “s”, “ç” yerine “ş” kullanılır.

Doğru Cevap: A

Soru 94

Kazak halkının son yüz yılda kullandığı alfabeler aşağıdakilerin hangisinde birlikte ve sırasıyla verilmiştir?

Kiril-Arap-Latin

Göktürk-Arap-Latin

Göktürk-Uygur-Kiril

Arap-Latin-Kiril

Uygur-Arap-Latin

Açıklama:

Doğru cevap D şıkkıdır. Kazak halkı son yüz yılda iki defa alfabe değiştirdi. 1929’a kadar Arap, 1929’dan 1940’a kadar Latin ve 1940’dan sonra Kril harflerine dayalı alfabe kullandılar.

Doğru Cevap: D

Soru 95

Kazak edebî dilinin başlangıcı aşağıda yüzyıllardan hangisine rastlar?

Yüzyıl

Yüzyıl

Yüzyıl

Yüzyıl

15. Yüzyıl

Açıklama:

Kazak edebî dilinin başlangıcı 19. yüzyılın ortalarına rastlar. Bu edebî dil, halkın en çok kullandığı şiveye dayanır.

Doğru Cevap: C

Soru 96

Aşağıdaki Kazak halk edebiyatı türlerinin hangisinin açıklaması yanlıştır?

Makal-meteller: Atasözleri

Aytıs: Rivayet, efsane masal

Şeşendik sözler: Kıssalar

Tolgav: Koçaklama

Arnav: Kaside-methiye

Açıklama:

Kazak halk edebiyatı türlerinden biri olan aytıs, atışma anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 97

Eski devirleri anlatan, asırdan asıra kalıplaşarak gelen günlük hayatı anlatan halk hikâyeleri Kazak halk edebiyatında aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?

Aytıs

Makal-meteller

Şeşendik

Arnav

Ertegiler

Açıklama:

Eski devirleri anlatan, asırdan asıra kalıplaşarak gelen günlük hayatı anlatan halk hikâyeleri Ertegiler’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 98

Sözlü edebiyatın en eski türlerindendir. Mazmunu halkın yaşantısını, gelenek ve göreneklerini, tabiatını gösterir. ---- Anadolu Türk edebiyatındaki “atasözü” ve “deyim”lerine karşılık gelir.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

Makal-meteller

Arnav

Ertegiler

Şeşendik

Aytıs

Açıklama:

Sözlü edebiyatın en eski türlerinden olan, mazmunu halkın yaşantısını, gelenek ve göreneklerini, tabiatını gösteren ve Anadolu Türk edebiyatındaki “atasözü” ve “deyim”lere karşılık gelen Kazak halk edebiyatı türü makal-mertellerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 99

Aşağıdakilerden hangisi Kazak halk edebiyatı türlerinden biri değildir?

Cır

Balat

Cumbak

Turmıs-salt

Tolgav

Açıklama:

Balat, dört parçadan oluşan nakaratlı bir Fransız nazım şeklidir.

Doğru Cevap: B

Soru 100

Kazakların doğru sözü, söz yarışı, fikir dalaşı dediği bir yarışma aşağıdakilerden hangisidir?

Tolgav

Cumbak

Turmıs-salt

Aytıslar

Şeşendik

Açıklama:

Aytıslar Kazakların doğru sözü, söz yarışı, fikir dalaşı dediği bir yarışmadır.

Doğru Cevap: D

Soru 101

19.yüzyılın ilk yarısında yaşayan kabiliyetli akınların başında gelmektedir. İslamî bir eğitim aldı, Rusça öğrendi, eski Kazak şiirini ve halk edebiyatını iyi biliyordu. İç Orda’nın hanına çok yakındı ve saraya yakın yaşadı. 1830-1845 yılları arasında çarlık rejimine ve Cihangir Han’a karşı isyan eden İsetay Taymanulı’na katıldı. İsyan sırasında öldürüldü. Şiirlerinde bu isyanın safhalarını anlattı. Şiirleri halkın hafızasında sözlü olarak yayıldı ve günümüze kadar geldi.
Yukarıda bahsedilen Kazak edebiyatçısı aşağıdakilerden hangisidir?

Dulat Babatayulı

Muhammet Ötemisulı

Ümbetey

Aktamberdi

Kenesarı Kasımov

Açıklama:

19. yüzyılın ilk yarısında yaşayan kabiliyetli akınların başında gelen, İslamî bir eğitim alan, Rusça öğrenen, eski Kazak şiirini ve halk edebiyatını iyi bilen, İç Orda’nın hanına ve saraya yakın olan, 1830-1845 yılları arasında çarlık rejimine ve Cihangir Han’a karşı isyan eden İsetay Taymanulı’na katılan, isyan sırasında öldürülen, şiirleri halkın hafızasında sözlü olarak yayılarak günümüze kadar gelen edebiyatçı Muhammet Ötemisulı’dır.

Doğru Cevap: B

Soru 102

Aşağıdakilerden hangisi çağdaş Kazak edebiyatının önemli temsilcilerinden biri değildir?

Buhar

Dulat Babatayulı

Muhammet Ötemisulı

Şortanbay Kanaev

Zevkî

Açıklama:

Zevkî, Kazak değil, Özbek edebiyatının önemli şairidir.

Doğru Cevap: E

Soru 103

Kazakların doğru sözü, söz yarışı, fikir dalaşı dediği yarışmalara verilen isim aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Aytıs

Koşuk

Sagu

Deyiş

Deme

Açıklama:

Aytıslar Kazakların doğru sözü, söz yarışı, fikir dalaşı dediği bir yarışmadır.

Doğru Cevap: A

Ünite 2

Soru 1

Çağdaş Kazak Edebiyatı hangi yüzyılda başlar?

Açıklama:

Çağdaş Kazak Edebiyatı, 19. yüzyılda başlar.

Doğru Cevap: C

Soru 2

Çağdaş edebiyat kendi arasında kaç bölümden oluşmaktadır?

Açıklama:

Çağdaş edebiyat kendi arasında: 1. Hazırlık Dönemi (19. yüzyıl) 2. Hürriyet Dönemi (1905-1920 arası) 3. Sovyet Dönemi (1920’den sonraki devir) olarak üç bölümden oluşmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Kazak edebiyatının ve dilinin kurucusu sayılan kişi kimdir?

Abay Kunanbayulı

Şokan Velihanov

İbray Altınsarin

Alihan Bükeyhan

Ahmet Baytursınulı

Açıklama:

Hazırlık döneminin en önemli kişileri Abay Kunanbayulı, Şokan Velihanov ve İbray (İbrahim) Altınsarin’dir. Abay, çağdaş Kazak edebiyatının ve dilinin kurucusu sayılır. Doğuyu ve batıyı iyi tanıyan Abay, 1880’de ilk Kazak ozan ve yazarı olarak ortaya çıkar.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Abay'ın şiirlerinde hangi Rus şairinden derin izler bulunmaktadır?

N.Nekrasov

İ.Turgenyev

M.Lermantov

A.Puşkin

İ.Bunin

Açıklama:

Batı’nın Spenser, Luis Dreper gibi önde gelen fikir adamlarının yanı sıra Lermontov gibi Rusların meşhur şairlerinin kitaplarını tercümesinden okuyan Abay, hakikati hakikat kalıbı içinde, derin olanı da derin kalıbın içinde anlatmıştır. Özellikle şiirlerinde Lermontov’dan derin izler bulmak mümkündür.

Doğru Cevap: C

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi Velihanov'un eserlerdinden biri değildir?

Cungarya Oçerkleri

Ablay

Maksud

Kırgızlar

Çin İmparatorluğunun Batısı

Açıklama:

''Maksud'' Abay tarafından yazıklan bir manzumedir.

Doğru Cevap: C

Soru 6

Realist Kazak nesrinin kurucusu olarak tanınan yazar kimdir?

İbray Altınsarin

Şokan Velihanov

Abay Kunanbayulı

Mircakıp Dulatov

Ahmet Baytursınulı

Açıklama:

Realist Kazak nesrinin kurucusu olarak tanınmasına rağmen şiirler de yazdı. İbray, hem nesrinde hem de şiirlerinde “nâdanlıkla” yani “cehaletle” mücadele etti.

Doğru Cevap: A

Soru 7

“Kökserek” adlı hikâye hangi yazara aittir?

İlyas Bekenov

Saken Seyfullin

Sabit Mukanov

Muhtar Omarhanulı Avezov

Gabit Musirepov

Açıklama:

“Kandı azuv” yani “Kanlı azı diş” olarak tiyatro sahnesine konulan “Kökserek” adlı hikâyesi Avezov’un önemli hikâyelerinden biridir.

Doğru Cevap: D

Soru 8

1930’lu yıllarda tiyatronun gelişmesine en çok emeği geçen kişi kimdir?

Beyimbet Maylin

Gabit Müsirepov

İlyas Cansügirov

Abdilda Tacibayev

Muhtar Avezov

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 9

“Ant” adlı tarihî drama hangi yazar tarafından yazılmıştır?

G. Müsirepov

T. Ahtanov

M. Avezov

A. Abişev

K. Bayseyitov

Açıklama:

M. Avezov’un tercümelerinin yanında Ş. Husayinov’un “Kıyın tagdırlar” piyesi ile Tahavi Ahtanov’un “Kütpegen kezdesü” adlı piyesi devre damgasını vuran eserlerdir. T. Ahtanov daha sonra “Ant” adlı tarihî dramasını yazdı.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi 1956-1975 yılları arasında Kazak dramasının gelişmesinde emeği geçen yazarlardan biri değildir?

Muhtar Avezov

Gabit Müsirepov

Sabit Mukanov

Saken Seyfullin

Safuan Şaymerdanov

Açıklama:

1956-1975 yılları arasında Kazak dramasının gelişmesinde Muhtar Avezov, Gabit Müsirepov, Sabit Mukanov, Saken Seyfullin, Beyimbet Maylin ve Abdilda Tacibayev’in emeği geçti.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Çağdaş Kazak edebiyatı aşağıdaki olaylardan hangisi ile başlar?

Manas destanının yazıya geçirilmesinin tamamlanmasıyla

İbran Altınsarin'in doğumuyla

Kazakistanda eğitim meselesinin gündeme gelmesiyle

Rusların Kazakistan'ı istilasıyla

Muhtar Omarhanulı Avezov'un ölümüyle

Açıklama:

Hazırlık Dönemi: Rusların Kazakistan’ı istilası ile başlar. Bu dönemde Kazak aydınları süratle Rusça öğrenirler ve bu dille yazılan eserler aracılığı ile Avrupa’nın ve dünyanın diğer ülkelerinin edebiyat ve fikir hayatı ile yaşayışları hakkında bilgiler edinirler. Bu şekilde Kazak edebiyatında roman, hikâye, tiyatro gibi yeni türler ortaya çıkar.

Doğru Cevap: D

Soru 12

Çağdaş Kazak edebiyatının ve dilinin kurucusu aşağıdakilerden hangisi olarak sayılmaktadır?

Abay Kunanbayulı

Şokan Velihanov

İbran Altınsarin

Şehabettin Mercani

İsmail Gaspıralı

Açıklama:

Hazırlık döneminin en önemli kişileri Abay Kunanbayulı, Şokan Velihanov ve İbray (İbrahim) Altınsarin’dir. Abay, çağdaş Kazak edebiyatının ve dilinin kurucusu sayılır. Doğuyu ve batıyı iyi tanıyan Abay, 1880’de ilk Kazak ozan ve yazarı olarak ortaya çıkar. Kazak Türkçesini ustaca kullanması, kıvrak anlatımı, halk edebiyatı ve folklor ürünlerini büyük bir başarıyla kullanması ile kendinden sonra gelecek yazarlar kuşağına çığır açar. Abay’ın iki yüzden fazla şiiri, kırk civarında didaktik hikâyesi, dört manzumesi (Maksud, İskender, Azîm Hikâyesi, Vadim) ve çeşitli tercüme eserleri vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi Mircakıp Duvlatovun eserlerinden biridir?

Cungarya Oçerkleri

Bakıtsız Cemal

Ablay

Çin İmparatorluğunun Batısı

Kazak Şecereleri

Açıklama:

ircakıp Duvlatov, 1885’te Torgay vilayetine bağlı Cangeldin kasabasında doğdu. Eski usülde eğitim gördü. Torgay şehrindeki Rus-Kazak okulunda 1897’de başladığı eğitimini 1902’de tamamladı. Beş altı yıl kadar köylerde öğretmenlik yaptı. 1907’de St. Peterburg’da çıkan Serke gazetesinde “Castarga” yani “Gençlere” adlı şiiri, 1909 yılında Ufa’da ise Uyan Kazak! adlı şiirler kitabı yayınlandı. Duvlatov’un en önemli eseri Bakıtsız Camal’dır.

Doğru Cevap: B

Soru 14

....................., ilk eğitimini köy mollasından aldı. 1905’te Nildi’de bir fabrikada çalıştı. Rusça öğrendi. 1906’da Rus-Kazak okulunu kazanıp iki yıl ders gördü. 1908’de Akmola şehrindeki Prihodskaya okulunu kazandı. İki yıl da orada okuyup üç sınıflık liseyi kazandı. 1913’te liseyi bitirdikten sonra Kazak köylerinde çocuklara Rusça öğretti.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlar?

Tahir Ahtanov

Tahir Cerakov

Abdullah Tacıbavey

Olcas Süleyman

Saken Seyfullin

Açıklama:

Saken Seyfullin, ilk eğitimini köy mollasından aldı. Eğitimciliğinin yanısıra şiir ve düzyazı ile uğraştı. İlk şiir kitabı Ötken Künder (Geçmiş Günler) 1914’te yayınlandı. İlk hikâyelerinden olan “Cubatu”yu ise 1917’de yazdı. “Cubatu”daki Müslimayan, “Kız çocukları”ndaki Gülcan ve “İki karşılaşma”daki Cibek karakterleri ile geleceğin bağımsız ve erkeklerle eşit haklara sahip Kazak kadını portresini çizmiştir. Bu da o zamanki Kazak halkı için büyük bir gelişmedir. Seyfullin'e, 1936’da Kazak edebiyatına hizmetinin 20. Yılı münasebetiyle Enbek Kızıl Tuv (Emekçi Kızıl Bayrağı) adlı ödül verildi.

Doğru Cevap: E

Soru 15

Beyimbet Maylin kaç yılında doğmuştur?

1870

1889

1894

1899

1904

Açıklama:

Beyimbet Maylin, 1894’te Torgay vilayetinde doğdu. Küçük yaşta babasını kaybetti. İlk eğitimini annesinden aldı. Yazarlığa 1912 yılında başladı. İhtilâl’e kadarki eserlerinde Kazak köylerindeki eşitsizliği ve eski zamanlardaki gelenek-görenekleri tenkit etti. Toplumda zengin sınıfın yaptığı baskıları anlattı.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Gabit Musirepov’un “............” hakkındaki hikâyeleri, bu devir edebiyatındaki büyük yenilik olarak kabul edilir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamalr?

Anne

Baba

Kardeş

Dostluk

Sevgili

Açıklama:

Gabit Musirepov’un “anne” hakkındaki hikâyeleri, Sovyet dönemi edebiyatındaki büyük yenilik olarak kabul edilir. Gorki’nin “Ölümü yenen ana”, “İnsanoğlunun anası” hikâyelerini tercüme edip, Kazak hayatının gerçeği ışığında “Annenin arabuluculuğu”, “Besleyen ana”, “Anaların anası” gibi hikâyeler yazar.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Müsirepov’un “...............................” hikâyesi, köydeki değişmeye, yenileşmeye karşı koyuşun alaycı bir hikâyesidir. Köy halkı yeni ve farklı bir kültürün temsilcisi olan “domuz” ile tanışır. Yazar bu hikâyesinde iki görüşü birden savunur ve olayı iki cephesiyle ortaya koyar. Kazak-Rus, dolayısıyla, Müslüman-Hıristiyan kaynaşması ve köy halkının böyle bir kaynaşmaya karşı çıkması söz konusudur. Hikâyede 1930’lu yılların başında yaşanan olaylar tasvir edilir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlar?

Oyangan Ülke

Kız Cibek

Zeval

Yassı Burun

Kökdavul

Açıklama:

Musirepov, 22 Mart 1902’de Kuzey Kazakistan vilayeti, Cambıl nahiyesi, Canacol kö- yünde doğdu. 31 Aralık 1985’de Almatı’da öldü. Kazak Sovyet edebiyatının kurucularından biri olan yazar, edebiyat araştırmacısı, Kazak SSC İlimler Akademisi üyesi (1958), Sosyalist Emek Kahramanı (1974), Kazak SSC’nin halk yazarı (1984) oldu. 1927 yılından itibaren SBKP (Sovyetler Birliği Komünist Partisi) üyesi oldu. Müsirepov’un “Yassı burun” hikâyesi, köydeki değişmeye, yenileşmeye karşı koyuşun alaycı bir hikâyesidir.

Doğru Cevap: D

Soru 18

Safargali Begalin'in ilk şiiri "Kazak kızboz balalarına" kaç yılında yayınlanmıştır?

1895

1900

1903

1910

1914

Açıklama:

Safargali Begalin, 24 Kasım 1895 tarihinde Semey vilayeti, Abay ilçesinin Degelen köyündeki fakir bir ailede dünyaya geldi. Kazak Sovyet çocuk edebiyatının kurucularından biridir. 1915 yılında Semey şehrindeki Rus-Kırgız lisesini bitirdi. 1916’da Çar’ın emriyle cepheye işçi olarak gitti. İlk şiiri “Kazak kızboz balalarına” 1914 yılında Aykap dergisinde yayınlandı. İlk Azamat Armanı (1916) adlı kitabındaki şiirlerinde Çarlık hükümetine karşı çıktı. Cılagan Curt Kuvandı (Ağlayan Yurt Sevindi, 1917) şiir kitabında yeni kurulan Sovyet hükümetini övdü.

Doğru Cevap: E

Soru 19

İlk hikâyeleri 1968’de yayınlanmaya başlayan yazar, eserlerinde daha ziyade insanlar arasındaki davranışları, fazileti, cömertliği, kardeşiliği, konukseverliği ön plana çıkarır. Kazakların örf ve âdetlerine olan düşkünlükleri, mesela at sevgisi, ağırlıklı olarak eserlerinde tekrar edilir. “Dak (Leke)” hikâyesinde Kazak misafirperverliği anlatılır.
Yukarıda hakkında bilgiler verilen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Abi Kekilbayev

Kadirbek Segizbayev

Gabit Müsirepov

Tahavi Ahtanov

Safuan Şeymerdenov

Açıklama:

İlk hikâyeleri 1968’de yayınlanmaya başlayan Kadirbek Segizbayev, eserlerinde daha ziyade insanlar arasındaki davranışları, fazileti, cömertliği, kardeşiliği, konukseverliği ön plana çıkarır. Kazakların örf ve âdetlerine olan düşkünlükleri, mesela at sevgisi, ağırlıklı olarak eserlerinde tekrar edilir. “Dak (Leke)” hikâyesinde Kazak misafirperverliği anlatılır. Çok küçük bir köye gelen Turap ve Rus eşi Nadya bu durumla karşılaşınca şaşırırlar. “Mahabbet (Sevgi)” hikâyesinin kahramanı dört arkadaş hocalarını ziyarete gitmektedirler. Beşinci arkadaşları Rısbek ise arabayı kullanmaktadır. Yolda bir genç kıza rastlarlar. Mahabbet adlı genç kız, aslında Rısbek’in eski sevgilisi Ravşan’ın kızıdır. “Arkarkara”da ise oğlunun ölümünün acısını çeken ihtiyar bir adam anlatılır. Oğlunun ölümüne sebep olan atı öldürmeye ve etini yemeye yemin eder. Fakat ihtiyar bunu yapamaz.

Doğru Cevap: B

Soru 20

"Min de şap" adlı eser aşağıdakilerden hangisine aittir?

A. Abişev

Ş. Huseyinov

İ. Cansügirov

M. Avezov

L. Soholev

Açıklama:

1 Kasım 1931’de Kazakistan Ölkelik Parti Komitesi “Kazak drama-tiyatrosunun durumu ve meseleleri” konulu toplantıda bazı kararlar aldı. Sanatçıların yetiştirilmesi, büyük yerleşim birimlerinde tiyatrolar kurulması kararlaştırıldı. 8 Eylül 1933’te Halk Eğitimi Komiserliği’nin kararlarıyla vilayet merkezlerinde tiyatrolar açıldı. 13 Ocak 1934’te Almatı’da açılan müzik stüdyosunda “Ayman-Şolpan” müzikali sahnelendi. Semey’de (1934), Aral ve Çimkent’te (1938) tiyatrolar açıldı. Gabit Müsirepov’un “Kız Cibek”i sahnelendi. M. Avezov’un “Tas Tültekter”, “Alma bağı”, “Şekara”, İlyas Cansügirov’un “Türksib” ile “Min de şap” eserleri ortaya çıktı.

Doğru Cevap: C

Soru 21

Çağdaş Kazak edebiyatının hazırlık dönemi aşağıdaki yüzyıllardan hangisine tekabül etmektedir?

Açıklama:

Hazırlık dönemi, 19. yüzyıldadır.

Doğru Cevap: C

Soru 22

Çağdaş Kazak edebiyatının ve dilinin kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?

Gabit Musirepov

Ahmet Baytursınulı

İbray Altınsarin

Abay Kunanbayulı

Şokan Velihanov

Açıklama:

Abay Kunanbayulı, çağdaş Kazak edebiyatının ve dilinin kurucusu sayılır.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Manas destanına ayrı bir ilgi gösteren, onu “büyük bir ansiklopedi” olarak değerlendiren ve “İliada” destanı ile karşılaştıran yazar aşağıdakilerden hangisidir?

İlyas Esenberlin

Dükenbay Doscanov

Şerhan Murtaza

Safuan Şaymerdanov

Şokan Velihanov

Açıklama:

Manas destanına ayrı bir ilgi gösteren Şokan Velihanov, onu “büyük bir ansiklopedi” olarak değerlendirdi ve “İliada” destanı ile karşılaştırdı.

Doğru Cevap: E

Soru 24

"Üzerinde durduğu en önemli meselelerden biri Kazak alfabesi ve Kazakçanın gramerini hazırlamak oldu. Arap harflerine getirdiği yeni reform, Kazak dil biliminin önemli terminolojisini hazırladı. Kazakçanın fonetiğini, morfolojisini, sentaksını bir temele oturttu. Kazak mekteplerinin açılması için çaba sarf etti, oralarda okuyacak olan Kazak çocukları için Kazakça okuma kitapları hazırladı." Yukarıda sözü edilen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Ahmet Baytursınulı

Şokan Velihanov

Alihan Bükeyhan

Abay Kunanbayulı

İbray Altınsarin

Açıklama:

Ahmet Baytursınulı’nın üzerinde durduğu en önemli meselelerden biri Kazak alfabesi
ve Kazakçanın gramerini hazırlamak oldu. Arap harflerine getirdiği yeni reform, Kazak
dil biliminin önemli terminolojisini hazırladı. Kazakçanın fonetiğini, morfolojisini, sentaksını bir temele oturttu. Kazak mekteplerinin açılması için çaba sarf etti, oralarda okuyacak olan Kazak çocukları için Kazakça okuma kitapları hazırladı.

Doğru Cevap: A

Soru 25

"Konularını ve imajlarını hadiselerin yoğunluğundan alır. Sıradan bir hayat tarzı onun ilgisini çeker. Karışık ve içiçe girmiş durumlara, özellikle derin psikolojik tahlillere ilgi göstermez. Anlattığı hikâyeler genellikle basit ve gerçekçidir." Yukarda sözü edilen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Kalmakan Abdukadirov

Gabidin Mustafin

Beyimbet Maylin

Abdilda Tacibayev

İsa Bayzakov

Açıklama:

Maylin konularını ve imajlarını hadiselerin yoğunluğundan alır. Sıradan bir hayat tarzı onun ilgisini çeker. Karışık ve içiçe girmiş durumlara, özellikle derin psikolojik tahlillere ilgi göstermez. Anlattığı hikâyeler genellikle basit ve gerçekçidir.

Doğru Cevap: C

Soru 26

Tav Sırı (1938), Tansık (1940), Kanattı Kazak (1943), Maşinist (1944), Altay Añızı Altay efsanesi ve Kıran Kegi (Kartalın İntikamı) adlı şiir kitapları aşağıdakilerden hangisine aittir?

Cambıl Cabayev

Safargali Begalin

Dikhan Abilev

İlyas Esenberlin

Dükenbay Doscanov

Açıklama:

Safargali Begalin'in Tav Sırı (1938), Tansık (1940), Kanattı Kazak (1943), Maşinist (1944), Altay Añızı (Altay efsanesi, 1947) ve Kıran Kegi (Kartalın intikamı, 1943) adlı şiir kitapları vardır.

Doğru Cevap: B

Soru 27

"Orta Asya’nın İslam ve İslam öncesi dönemlerini anlatan romanlar yazdı. Zeval (1970) romanında, Cengiz Han’ın emrindeki Moğol istilası sırasında Orta Asya Türklerinin çektiği sıkıntıları anlattı." Yukarıda sözü edilen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Safuan Şaymerdenov

Tahavi Ahtanov

İlyas Esenberlin

Dikhan Abilev

Dükenbay Doscanov

Açıklama:

Dükenbay Doscanov, Orta Asya’nın İslam ve İslam öncesi dönemlerini anlatan romanlar yazdı. Zeval (1970) romanında, Cengiz Han’ın emrindeki Moğol istilası sırasında Orta Asya Türklerinin çektiği sıkıntıları anlattı.

Doğru Cevap: E

Soru 28

“Görülmemiş Benzerlik" isimli hikâye aşağıdaki hangi Kazak yazarına aittir?

Gabit Müsirepov

Abiş Kekilbayev

Muhtar Magavin

Dükenbay Doscanov

Tölen Abdibekov

Açıklama:

Bu yıllardaki Kazak hikâyelerinin en güzel örneklerini yine Gabit Müsirepov yazar. “Görülmemiş benzerlik” (1967) hikâyesi onun önemli eserlerinden biridir.

Doğru Cevap: A

Soru 29

1930’lu yıllarda Kazak tiyatrosunun gelişmesine en çok emeği geçen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Gabit Müsirepov

Saken Seyfullin

Muhtar Avezov

Beyimbet Maylin

Abdilda Tacibayev

Açıklama:

1930’lu yıllarda tiyatronun gelişmesine en çok emeği geçen Beyimbet Maylin oldu.

Doğru Cevap: D

Soru 30

II. Dünya Savaşı'ndan sonraki (1945-1955) Kazak dramasında aşağıdakilerden hangisi laytmotif olarak kullanılmıştır?

Bağımsızlık mücadelesi

Eğitim sorunları

Savaş konusu

Dinî konular

Doğa sevgisi

Açıklama:

II. Dünya savaşından sonraki (1945-1955) Kazak dramasında savaş, laytmotif olarak
kullanılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi çağdaş Kazak dil ve edebiyatının kurucusu kabul edilir ?

İbray Altınsarin

Şokan Velihanov

Abay Kunanbayulı

Muhtar Avezov

Saken Seyfullin

Açıklama:

Kazak Dil ve Edebiyatına ait eserleri okuyabileceksiniz.

Doğru Cevap: C

Soru 32

Stalin Sonrası Kazak Edebiyatı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Yazarlar, edebiyatın gelişmesi yönündeki her türlü yalan teorileri sorgulamaya başladılar.

1937-38 yıllarında suçsuz yere karalananlar aklandı ve hakları iade edildi.

Edebiyatta baskı ve zulüm kaldığı yerden devam etti.

Yazarlar nispeten daha serbest yazmaya başladılar.

Yurt tarihindeki önemli hadiseler, eserlerin konuları arasında yer almaya başladı.

Açıklama:

Kazak sözlü ve yazılı kültür unsurlarını betimleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Kazak edebiyatı ile ilgili aşagıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Çağdaş Kazak Edebiyatı 3 döneme ayrılır.

Kazak edebiyatının hazırlık dönemi, Rusların Kazakistan’ı işgali ile başlar.

Ahmet Baytursınulı, hürriyet dönemi yenileşme hareketlerinin en önemli temsilcisidir.

Hürriyet döneminde Kazaklar, Latin alfabesine geçmiştir.

Sovyet döneminde birçok Kazak aydın Stalin tarafından katledilmiştir.

Açıklama:

Kazak sözlü ve yazılı kültür unsurlarını betimleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi Kazak yazarlardan biri değildir?

Abiş Kekilbayev

Sultanali Balgabayev

Muhtar Avezov

Kadirbek Segizbayev

Cengiz Aytmatov

Açıklama:

Kazak sözlü ve yazılı kültür unsurlarını betimleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi ilk Kazak ozan ve yazarıdır?

Şokan Velihanov

Abay Kunanbayulı

İbray (İbrahim) Altınsarin

Ahmet Baytursınulı

Sebit Dönentayev

Açıklama:

Doğuyu ve batıyı iyi tanıyan Abay, 1880’de ilk Kazak ozan ve yazarı olarak ortaya çıkmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi ilk Kazak eğitimcisi ve zamanının en büyük pedagoji âlimlerinden biridir?

İbray Altınsarin

Abay Kunanbayulı

Şokan Velihanov

Mağcan Cumabayev

Mircakıp Duvlatov

Açıklama:

İbray Altınsarin ilk Kazak eğitimcisidir. İbray, zamanının en büyük pedagoji
âlimlerinden birisiydi.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Ben diyorum ki ona:Kül olayım Kerem gibi yana yana./Ben yanmasam,Sen yanmasan Biz yanmasak/Nasıl çıkar karanlıklar aydınlığa. Yukarıdaki Nazım Hikmet’in şiirini Kazak edebiyatı tarihçileri aşağıdaki Kazak şairlerinden hangisinin bağımsızlık için vermiş olduğu mücadeleyi ve bu mücadele sırasında çektiği sıkıntıları anlatmak için kullanmışlardır?

Şehabettin Mercani

Alihan Bükeyhan

Ahmet Baytursınulı

Mircakıp Duvlatulı

S. Seyfullin

Açıklama:

Kazak edebiyat tarihçileri Ahmet Baytursınulı’nın bağımsızlık için vermiş olduğu mücadeleyi ve bu mücadele sırasında çektiği sıkıntıları anlatan şiirini Nazım Hikmet’in tanınmış şiirindeki sözleri ile değerlendirmektedirler.

Doğru Cevap: C

Soru 38

"At ile Eşek, Öküz ile Kurbağa, Bülbül ile Eşek" adlı fabl türündeki eserler aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir?

Abay Kunanbayulı

Şokan Velihanov

Ş. Kudayberdiyev

Ahmet Baytursınulı

Mircakıp Duvlatov

Açıklama:

Didaktik eserler de veren Baytursınulı, Kırk misal adlı şiir kitabında fabl türünde eserler yazdı. Mesela “At ile eşek”, “Öküz ile kurbağa”, “Kurt ile turna”, “Bülbül ile eşek” bu türde yazdığı şiirlerinin en güzel örneklerindendir.

Doğru Cevap: D

Soru 39

Kazak Edebiyatı 3.Sovyet dönemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Saken Seyfullin, Beyimbet Maylin, Muhtar Avezov, Gabit Müsirepov gibi değerli yazarlar ön plana çıkmıştır.

1920’den başlayarak devam eden dönemdir.

Repressiya” denilen dönemin yaşandığı bir zamandır.

Kazak Edebiyatı gazetesi çıkarılır.

Yeni yetişen nesillere demokrat bir şekilde yetiştirilir ve bu yolda eserler yazdırılır.

Açıklama:

Bu dönemde yeni rejime ayak uyduramayan sanatçılar “Repressiya” denilen
1937- 1938 ve 1939 yıllarındaki katliamlarda öldürülürler. Yeni yetişen nesillere baskı ile resmî ideoloji kabul ettirilir ve bu yolda eserler yazılır.

Doğru Cevap: E

Soru 40

Aşağıdakilerden eşleştirmelerden hangisi İkinci Dünya Savaşı devrinde Kazak edebiyatına ait değildir?

M. Avezov’un Abay adlı tarihî romanın birinci kitabı

G. Müsirepov’un “Kazak batırı” povestisi

G. Mustafin’in Şıganak (Kuru dere yatağı) eseri

E. Ebişev’in Cas Tülekter eseri

Beyimbet Maylin'inEstay avılı eseri

Açıklama:

Beyimbet Maylin “Estay avılı” adlı eseri Kazak edebiyatında 3.Sovyetler Dönemi edebiyatına aittir.

Doğru Cevap: E

Soru 41

Safargali Begalin'in aşağıdaki eserlerinin hangisinde büyük şehirlerden birindeki fabrikada işçi olarak çalışırken zenginlere karşı yapılan ayaklanmaya katılan bir adamın hikâyesi anlatılır?

Köksegen’in gördükleri

Şokan asuları

Gerçek usta alet seçmez

Nesebi ve Hayatı

Kazak kızboz balalarına

Açıklama:

Begalin’in “Gerçek usta alet seçmez” hikâyesinde, büyük şehirlerden birindeki fabrikada işçi olarak çalışırken zenginlere karşı yapılan ayaklanmaya katılan bir adamın hikâyesi anlatılır.

Doğru Cevap: C

Soru 42

Stalin Sonrası Kazak Edebiyatı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Edebiyatın gelişmesi yönündeki her türlü yalan teoriler”i sorgulamaya başlarlar.

“Sosyalist realizm” denilen mükemmel toplum düzeninin bir hayal ürünü ve yalandan ibaret olduğu Kazak yazarları tarafından vurgulanır.

Yazarların hayat ile alakalarını azaltma meselesi görüşülür.

Daha önce “Halk düşmanı” olarak ilan edilen yazarlara olan güvensizlik ortadan kalkar.

Yazarlar nispeten daha serbest yazmaya başlarlar.

Açıklama:

Yazarların hayat ile alakalarını azaltma değiş bilakis artırma meselesi görüşülür.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi bağımsızlıktan önceki son dönemde Kazak edebiyatında Muhtar Magavin'in eserlerinden biri değildir?

Beyaz Kar

Kopuz Sarını

Bir atanın balaları (Bir babanın çocukları)

En mutlu gün

Ayel mahabbeti (Kadın sevgisi)

Açıklama:

“En mutlu gün” hikâyesi Abiş Kekilbayev’e aittir.

Doğru Cevap: D

Soru 44

1930'lu yıllarda Kazak tiyatrosunun gelişmesine aşağıdaki yazarlardan hangisinin katkısı en fazla olmuştur?

Beyimbet Maylin

Muhtar Avezov

Sabit Mukanov

Abdilda Tacibayev

Gabit Müsirepov

Açıklama:

1930’lu yıllarda tiyatronun gelişmesine en çok emeği geçen Beyimbet Maylin oldu.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi 19. yüzyıl Kazak edebiyatının özelliklerinden biridir?

Kazak edebiyatında roman, hikâye, tiyatro gibi yeni türler ortaya çıkmıştır.

Dönemin en önemli şahsiyetlerinden biri Ahmet Baytursınulı'dır.

Yüzyılın başında gazete ve dergiler çıkmaya başlamıştır.

Dönemin eserlerinin en önemli teması milliyetçilik olmuştur.

Dönemin ozan ve yazarları halkı uyandırmak, cehâletten kurtarmak, ilim öğretmekle uğraşmışlardır.

Açıklama:

Çağdaş Kazak Edebiyatı, 19. yüzyılda başlar. Çağdaş edebiyat kendi arasında: 1. Hazırlık Dönemi (19. yüzyıl) 2. Hürriyet Dönemi (1905-1920 arası) 3. Sovyet Dönemi (1920’den sonraki devir) olarak üç bölümden oluşmaktadır. Çağdaş Kazak edebiyatının hazırlık dönemi, Rusların Kazakistan’ı istilası ile başlar. Bu dönemde Kazak aydınları süratle Rusça öğrenirler ve bu dille yazılan eserler aracılığı ile Avrupa’nın ve dünyanın diğer ülkelerinin edebiyat ve fikir hayatı ile yaşayışları hakkında bilgiler edinirler. Bu şekilde Kazak edebiyatında roman, hikâye, tiyatro gibi yeni türler ortaya çıkar. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Saken Seyfullin Gabit Müsirepov Şokan Velihanov Muhtar Avezov Alihan Bükeyhan Yukarıda verilen isimlerden hangileri 1917 Ekim İhtilali sonrası ve 1920’li yıllara damgasını vuran Kazak yazarları arasında yer almaktadır?

I-II-III

II-IV-V

I-II-IV

III-IV-V

II-III-V

Açıklama:

Saken Seyfullin (1894-1938), Beyimbet Maylin (1894-1938), Muhtar Avezov, Gabit Müsirepov (1902-1985) 1917 Ekim İhtilali sonrası ve 1920’li yıllara damgasını vuran Kazak yazarlarından bazılarıdır. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 47

Aşağıdakilerden hangisi II. Dünya Savaşı yıllarında ortaya çıkan Kazak edebiyatı eserlerinden biri değildir?

Yanar Dağ

Cas Tülekter

Kırk Misal

Abay

Şığanak

Açıklama:

Savaş yıllarında ortaya çıkan edebiyatın içinde M. Avezov’un Abay adlı tarihî romanın birinci kitabı, G. Müsirepov’un “Kazak batırı” povesti, G. Mustafin’in Şıganak (Kuru dere yatağı), E. Ebişev’in Cas Tülekter, G. Slanov’un Canar Tav (Yanar Dağ) adlı romanları ile Safargali Begalin ve A. Abişev’in eserleri vardır. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi II. Dünya Savaşı döneminde Kazak edebiyatının konularından biridir?

Adalet

Eşitlik

Köylülük

Fedakârlık

Gelenek-görenekler

Açıklama:

Savaş dönemi Kazak edebiyatının içeriğini de bu durum belirler. Edebiyat, birliğin, yiğitlik ve fedakârlığın, Parti’nin sesi olur. Almanların baskıcı siyasetini ve saldırısını püskürtmeye, halkı intikam almaya çağırmaya ihtiyaç vardır. Bundan sonra edebiyatın vazifesi, cephede çarpışanlar ile cephe gerisinde çalışanları takdir ve taltif etmektir. Bu amaçlar edebiyatın edebî yönünü zayıflatır. Yazarların çoğu daha evvelden yaza geldikleri, araştırdıkları, ilgilendikleri konuları bırakıp kendilerine verilen emirlere uymak zorunda kalırlar. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi Kazak Sovyet çocuk edebiyatının kurucularından biridir?

Doskey Elimbayev

Kenen Ezirbayev

Nartay Bekecanov

Alcabbar Abişev

Safargali Begalin

Açıklama:

Safargali Begalin, 24 Kasım 1895 tarihinde Semey vilayeti, Abay ilçesinin Degelen köyündeki fakir bir ailede dünyaya geldi. Kazak Sovyet çocuk edebiyatının kurucularından biridir. A, B, C ve D seçeneklerindeki isimler Savaş dönemindeki halk şiirinin vekillerindendir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Aşağıda verilen bilgilerden hangisi Kazak Sovyet edebiyatının temsilcilerinden Beyimbet Maylin'e aittir?

Rus İhtilâli’ne kadarki eserlerinde Kazak köylerindeki eşitsizliği ve eski zamanlardaki gelenek-görenekleri tenkit etmiştir.

Eserlerinde kadın kahramanlar, Kazak kadınlarının maneviyat bakımından yüksekliğini gösteren birer tip olarak ortaya çıkmıştır.

Eserlerinde karışık ve içiçe girmiş durumlara, özellikle derin psikolojik tahlillere ilgi göstermiştir.

1930 yılının başında dram sanatı alanında eserler yazmaya başlamıştır.

İhtilal öncesi Kazak köylerindeki hayatı tasvir ettiği için eleştirilmiştir.

Açıklama:

Beyimbet Maylin, 1894’te Torgay vilayetinde doğdu. Küçük yaşta babasını kaybetti. İlk eğitimini annesinden aldı. Yazarlığa 1912 yılında başladı. İhtilâl’e kadarki eserlerinde Kazak köylerindeki eşitsizliği ve eski zamanlardaki gelenek-görenekleri tenkit etti. Toplumda zengin sınıfın yaptığı baskıları anlattı. Muhtar Avezov’a göre onun hikâyelerinin pek çoğu devrinin ilk yıllarından itibaren otuzuncu yılların ortasına kadar Sovyet zamanında Kazak köylerinde yaşanan hayatın tasviridir. Maylin konularını ve imajlarını hadiselerin yoğunluğundan alır. Sıradan bir hayat tarzı onun ilgisini çeker. Karışık ve içiçe girmiş durumlara, özellikle derin psikolojik tahlillere ilgi göstermez. Anlattığı hikâyeler genellikle basit ve gerçekçidir. Öyle ki yazarın tasvirleri bütün ayrıntılarıyla aktüaliteyi takip eder. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi 1956-1967 dönemi Kazak edebiyatının özelliklerinden biridir?

Eserlerde yurt tarihindeki önemli hadiseler de konu edilmiştir.

Edebiyat üzerindeki kontrol artmaya başlamıştır.

Kazak romanında gerileme yaşanmıştır.

Siyasi ortamdan dolayı edebiyatın edebî yönü zayıflamıştır.

Edebi eserler siyasi idarecilerin yönlendirmeleriyle üretilmiştir.

Açıklama:

Yeni hükümet, Stalin’in 1953’teki ölümünden üç yıl sonra, onun döneminde yapılan hataları ve zulümleri sorgulayarak, demokratik kuralları koyma ve uygulama kararı alır. Bu kararın edebiyat sahasına da tesiri olur. Yazarlar, “Edebiyatın gelişmesi yönündeki her türlü yalan teoriler”i sorgulamaya başlarlar. “Sosyalist realizm” denilen mükemmel toplum düzeninin bir hayal ürünü ve yalandan ibaret olduğu Kazak yazarları tarafından vurgulanır. Yazarların hayat ile alakalarını artırma meselesi görüşülür. Daha önce “Halk düşmanı” olarak ilan edilen yazarlara olan güvensizlik ortadan kalkar. Diğer Sovyet Cumhuriyetlerindeki aydınlar gibi 1937-38 yıllarında suçsuz yere karalananlar aklanır ve hakları iade edilir. Kazakistan’da S. Seyfulin, B. Maylin, İ. Cansügirov, S. Şeripov, M. Davletbayev gibi yazarların isimleri ve eserleri edebiyat tarihinde yeniden yerlerini alırlar. Yazarlar nispeten daha serbest yazmaya başlarlar. Bu devirdeki edebi hareketlenmenin ilk belirtisi eserlerdeki artıştır. Yurt tarihindeki önemli hadiseler, eserlerin konuları arasında yer almaya başlar. Bununla birlikte yazarlar Kazak halkının ve hayvan yetiştiricilerinin o günkü sıkıntılarını gerçekçi tasvirlerle ortaya koyarlar. Bu dönemde yazılmış bazı eserler Kazak halkının başından geçen tarihî gerçekleri anlatır. Bu devirde gelişmekte olan Kazak romanının yanında, hikâye türü de gelişir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisi Sovyet Kazak edebiyatının oluşmaya başladığı yıllarda roman ve şiirin yanı sıra tiyatro eserleri de yazmıştır?

T. Abdibekov

İ. Cansügirov

A. Kekilbayev

E. Sarayev

M. Magavin

Açıklama:

20. yüzyılın başından itibaren ortaya çıkmaya başlayan yeni edebî türler arasında tiyatro eserleri de göründü. Kazak Sovyet edebiyatının oluşmaya başladığı bu yıllarda B. Maylin, İ. Cansügirov, S. Mukanov gibi yazarlar roman ve şiir ile birlikte tiyatro eserleri de yazdılar. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 53

1968-1990 döneminde Kazak edebiyatının önemli eserleri hangi türde yazılmıştır?

Tiyatro

Şiir

Roman

Hikâye

Masal

Açıklama:

Bağımsızlıktan önceki son dönemde (1968-1990) Kazak edebiyatının önemli eserleri roman türünde görülür. Romanın yanı sıra hikâyede de tarih ve Kazak örf-âdetleri ön plana çıkmaya başlar. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 54

1930'lu yıllarda Kazak tiyatrosunun gelişmesinde en çok emeği geçen kişi aşağıdakilerden hangisisir?

Sabit Mukanov

Gabit Müsirepov

Abdilda Tacibayev

Tahavi Ahtanov

Beyimbet Maylin

Açıklama:

1930’lu yıllarda tiyatronun gelişmesine en çok emeği geçen Beyimbet Maylin oldu. “Bizdiñ cigitter”, “Calbır” ve “Amankeldi”de bağımsızlık mücadelesinde kolları sıvayan gençleri anlattı. Yine bu dönemde M. Avezov’un L. Soholev ile birlikte yazdığı tragedyası önemli bir yer tutar. Avezov, piyes yazmakla kalmadı, aynı zamanda tiyatro eleştirmenliği de yaptı. Yazdığı ilmi yazılarla da tiyatronun gelişmesine hizmet etti. 1956-1975 yılları arasında Kazak dramasının gelişmesinde Muhtar Avezov, Gabit Müirepov, Sabit Mukanov, Saken Seyfullin, Beyimbet Maylin ve Abdilda Tacibayev’in emeği geçti. Doğru yanıt E'dir.48

Doğru Cevap: E

Soru 55

Çağdaş Kazak edebiyatının bölümleri aşağıdakilerin hangisinde birlikte ve sırasıyla verilmiştir?

Hazırlık Dönemi-Hürriyet Dönemi-Sovyet Dönemi

Kuruluş Dönemi-Gelişme Dönemi-Olgunluk Dönemi

Sovyet Dönemi-Bağımsızlık Dönemi-Olgunluk Dönemi

Kuruluş Dönemi-Stalin Dönemi-Hazırlık Dönemi

Bağımsızlık Dönemi-Ayrılık Dönemi-Dağılış Dönemi

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 56

Orta Asya’nın İslam ve İslam öncesi dönemlerini anlatan romanlar yazdı. Zeval (1970) romanında, Cengiz Han’ın emrindeki Moğol istilası sırasında Orta Asya Türklerinin çektiği sıkıntıları anlattı. Otırar (1973), Farabi (1975) ve Tabaldırınga Tabın (1980, Kendi Eşiğine Tapın) romanlarında, İslam’ın Orta Asya’daki ilk yıllarını ve o dönemin Farabi (873-950) gibi tarihî şahsiyetlerini konu aldı.
Yukarıda bahsedilen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Abiş Kekilbayev

Safargali Begalin

Dikhan Abilev

İlyas Esenberlin

Dükenbay Doscanov

Açıklama:

Orta Asya’nın İslam ve İslam öncesi dönemlerini anlatan romanlar yazan; Zeval romanında, Cengiz Han’ın emrindeki Moğol istilası sırasında Orta Asya Türklerinin çektiği sıkıntıları anlatan; Otırar, Farabi ve Tabaldırınga Tabın romanlarında, İslam’ın Orta Asya’daki ilk yıllarını ve o dönemin Farabi gibi tarihî şahsiyetlerini konu alan yazar Dükenbay Doscanov'dur.

Doğru Cevap: E

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi Stalin sonrası Kazak edebiyatının özelliklerinden biri değildir?

Yazarların hayat ile alakalarını artırma meselesi görüşülür.

Yazılan eserlerin sayısında azalma vardır.

Sosyal realizm denilen mükemmel toplum düzeninin hayal olduğu Kazak yazarları tarafından vurgulanır.

Daha önce “halk düşmanı” olarak görülen yazarlara olan güvensizlik ortadan kalkar.

Yazarlar nispeten daha serbest yazmaya başlar.

Açıklama:

Stalin sonrası Kazak edebiyatında verilen eserler azalmamış, aksine önceki döneme göre eserlerin sayısında bir artış olmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Men buktım, cattım,
Sen buktın, cattın,
Kim istemek kızmet?
Avızben aytıp,
İsterde kaytıp,
Colamasak, ne mindet?
Tek cürse tok cürmekti,
Kiyın deme bilmekti.
Yukarıdaki şiirde aşağıdakilerden hangisi konu edinilmektedir?

Şiir yazma sürecinin zahmetli olması ve herkesin şiir yazamayacağı

Hayatta başarılı olmak için asla pes edilmemesi gerektiği

Bağımsızlık için verilen mücadele ve bu mücadelede çekilen sıkıntılar

Kazak halkının tarihinin çok eskilere dayandığı

Hayatta gerçek dostlukların ve ailenin insanı mutlu etmesi

Açıklama:

Verilen mısralarda, "Ben sustum, yattım, sen sustun yattın, Kim yapacak hizmeti? İşe dönüp yürümesek ne görev?" denilerek bağımsızlık için verilen mücadele ve sıkıntılar dile getirilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 59

1930’lu yıllarda Kazak tiyatrosunun gelişmesinde en çok emeği geçen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

İ. Cansügirov

S. Mukanov

T. Abdibekov

Beyimbet Maylin

Gabit Müsirepov

Açıklama:

1930’lu yıllarda Kazak tiyatrosunun gelişmesinde en çok emeği geçen yazar, Beyimbet Maylin'dir.

Doğru Cevap: D

Ünite 3

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Çağatay edebiyatının önemli yazar ve şairlerinden biri değildir?

Sekkâkî

Haydar Harezmî

Lutfî

Seyyid Ahmed

Nabî

Açıklama:

Nabi Çağatay edebiyatı şair ve yazarlarından biri değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 2

Türkçe’de ilk “Hamse” yazarı olan şairimiz aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Hamizade Celili

Lami Çelebi

Hamdullah Hamdi

Ali Şir Nevaî

Mevlana

Açıklama:

Türkçe’de ilk “Hamse” yazarı
olan Ali Şir Nevaî “Ferhad ve Şirin” mesnevisinde bunun bilincinda olduğunu şu şekilde
açıklamaktadır:

Doğru Cevap: D

Soru 3

19. yüzyılın 2. yarısı ve 20. yüzyılın başlarında halkı aydınlatmaya yönelik idealist, didaktik görüşler ve bu çerçevedeki fikrî-edebî hareket için kullanılmaktadır.
Yukarıda tanımı verilen edebî kavram aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Türkçülük Akımı

Sebk-i Hindi Akımı

Marifetçilik Edebiyatı

Türkî Basit Akımı

Mahallileşme Akımı

Açıklama:

Marifetçilik: 19. yüzyılın 2.
yarısı ve 20. yüzyılın başlarında
halkı aydınlatmaya yönelik
idealist, didaktik görüşler ve bu
çerçevedeki fikrî-edebî hareket
için kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Bu dönem Özbek edebiyatının önemli marifetçilerinden biri .......... (1850-1903)’dir. .........., yergi unsurları içeren Tenapçılar, Toy, Saylov gibi şiirleriyle Özbek edebiyatına yeni bir boyut kazandırmıştır. O’nun “Seyahatname” adlı eseri Özbek edebiyatında bu türün ortaya çıkmasına vesile olmuştur. Yukarıda boş bırakılan yerleri aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlar?

Ali Şir Nevaî

Mukimî

Abdurrahman Camî

Meşreb

Mahmur

Açıklama:

Bu dönem Özbek edebiyatının önemli marifetçilerinden biri Mukimî (1850-1903)’dir.
Mukimî, yergi unsurları içeren Tenapçılar, Toy, Saylov gibi şiirleriyle Özbek edebiyatına
yeni bir boyut kazandırmıştır. O’nun “Seyahatname” adlı eseri Özbek edebiyatında bu türün
ortaya çıkmasına vesile olmuştur. Şair, Hokand’dan Şahimerdan’a doğru yaptığı yolculuk boyunca geçtiği yerlerdeki ahalinin toplumsal sorunlarını ve yaşam tarzını eserine mizahî bir dille yansıtmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 5

Özbek marifetçilik edebiyatının başka bir ünlü şairi de ............ (1853-1921)’dir. ........,Özbek edebiyat tarihinde marifetçilik ilkelerini ileri süren ve hiciv türünün de gelişmesinde büyük katkıları olan bir şairdir. Yukarıda boş bırakılan yerleri aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlar?

Zevkî

Mukimî

Furkat

Nüsret

Muhayyir

Açıklama:

Özbek marifetçilik edebiyatının başka bir ünlü şairi de Zevkî (1853-1921)’dir. Zevkî,
Özbek edebiyat tarihinde marifetçilik ilkelerini ileri süren ve hiciv türünün de gelişmesinde
büyük katkıları olan bir şairdir.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Türkistan’daki ilk mahallî matbaacı olarak bilinen şair aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Atacan Abdalov

İsanbay Hüseyinbayev

Kâmil Harezmî

Zevkî

Furkat

Açıklama:

Atacan Abdalov (1856-1927) Türkistan’daki ilk mahallî matbaacı olarak bilinir.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Özellikle basın-yayın alanında hızlı ilerleme kaydedilir. 1905’ten sonra onlarca gazete,dergi Özbek dilinde basılmaya başlar. Bu dönem gazetelerinin ilkinin adı “........” (1906)dir. Yukarıda boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlar?

Hurşid

Terakkî

Milli Uyanış

Tarih-i İslam

Kitabetü’l-Etfâl

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi Abdulla Avlanî'nin eserlerinden biri değildir?

Birinci Muallim

İkinci Muallim

Türkî Gülistan Yahut Ahlak

Münazara

Edebiyat Yahut Millî Şiirler

Açıklama:

Abdulla Avlanî, Birinci Muallim (1909), İkinci Muallim (1912), Türkî Gülistan Yahut
Ahlak (1913), Gülistani Mekteb (1913), Edebiyat Yahut Millî Şiirler (1915) adlı ders kitapları
ve rehber kitaplar hazırlamıştır. Abdulla Avlanî’nin millî ve manevî görüşlerini yansıtan
Türkî Gülistan Yahut Ahlak adlı eseri İranlı şair Sadî’nin Gülistan eserinden ilham alınarak
yazılmıştır.
D şıkkında yer alan "münazara" (1909) adlı eser, Özbek edebiyatının kurucularından ve ceditçilik hareketinin öncülerinden biri sayılan Abdurauf Fıtrat'a ait bir eserdir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

.................. adlı yazarın önemli yönelişlerinden biri de onun ilmî eserleridir. O hem yetenekli edebiyatçı hem de güçlü bir dilciydi. “Özbek Dili Grameri” (“Sarf ve Nahv”, 1924-1930 yılları arasında on altı kere yayımlandı), “Tacik Dili Grameri” (1930) “Dilimiz” gibi dil hakkındaki makaleleri onun büyük bir dilci olduğunu gösterir. “Dilimiz” makalesinde Özbek dilinin şidddetli bir savunucusu ve koruyucusu sıfatında karşımıza çıkmaktadır. Yukarıda boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlar?

Zevkî

Kâmil Harezmî

Atacan Abdalov

Münevver Kârî Abduraşidhanov

Abdurauf Fıtrat

Açıklama:

Fıtrat’ın önemli yönelişlerinden biri de onun ilmî eserleridir. O hem yetenekli edebiyatçı
hem de güçlü bir dilciydi. “Özbek Dili Grameri” (“Sarf ve Nahv”, 1924-1930 yılları
arasında on altı kere yayımlandı), “Tacik Dili Grameri” (1930) “Dilimiz” gibi dil hakkındaki
makaleleri onun büyük bir dilci olduğunu gösterir. “Dilimiz” makalesinde Özbek
dilinin şidddetli bir savunucusu ve koruyucusu sıfatında karşımıza çıkmaktadır

Doğru Cevap: E

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi Çağatay Edebiyatı şair veya yazarlarından biridir?

Kâmil Harezmî

Anber Hatun

Ali Şir Nevaî

Mukimî

Furkat

Açıklama:

Ali Şir Nevaî (1441-1501) Çağatay edebiyatının en büyük şairi ve yazarıdır. Diğerleri, Marifetçilik Edebiyatı döneminden şair veya yazarlardır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi Hive edebi muhitinden biridir?

Şirmuhammed Munis

Mirsadık Haşmet

Nimetullah Muhterem

Dişad Berna

Nazime Hanım

Açıklama:

Şirmuhammed Munis, Hive edebiyatı muhitindendir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

19. yüzyılın 2. yarısı ve 20. yüzyılın başlarında halkı aydınlatmaya yönelik idealist, didaktik görüşler ve bu çerçevedeki fikrî-edebî hareket için hangi terim kullanılmaktadır?

Çağatay Edebiyatı

Buhara Edebi Muhiti

Dükçi İşan İsyanı

Sart

Marifetçilik

Açıklama:

19. yüzyılın 2. yarısı ve 20. yüzyılın başlarında halkı aydınlatmaya yönelik
idealist, didaktik görüşler ve bu çerçevedeki fikrî-edebî hareket Marifetçiliktir.

Doğru Cevap: E

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi Marifetçilik Edebiyatı döneminden Furkat'ın eserlerinden biridir?

Hemse

Tenapçılar

Saylov

Gimnaziya

Veksel

Açıklama:

Gimnaziya, Marifetçilik Edebiyatı döneminden Furkat'ın eserlerinden biridir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 14

Türkistan’daki ilk mahallî matbaacı kimdir?

Kâmil Harezmî

İsanbay Hüseyinbayev

Atacan Abdalov

Begali Kasımov

Mahmudhoca Behbudî

Açıklama:

Atacan Abdalov (1856-1927) Türkistan’daki ilk mahallî matbaacı olarak bilinir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 15

Mahallî dilde yayımlanan ilk kitap aşağıdakilerden hangisidir?

Umidî-Havaî'nin “Mektupçe-i Han" eseri

Mukimi'nin “Seyahatname” eseri

Furkat'ın "Suvorov Hakıda" eseri

Ubeydullah’a Ali Şir Nevaî’nin “Hemse” eseri

Şahımerdan İbragimov’un “Kalender" eseri

Açıklama:

Tipograf matbaalar 19. yüzyılın 70’li yıllarında mahallî dillerde de kitaplar yayımlamaya başladı. Mahallî dilde yayımlanan ilk kitap Şahımerdan İbragimov’un “Kalender”
(Takvim) adlı kitabıdır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 16

28 Nisan 1870 yılında Türkistan’da tipograf usulüyle yayımlanan ilk resmî gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Sirke

Türkestanskiye Vedomosti

İşim Dalası

Türkistan Vilayatınıñ Gazeti

Aykap

Açıklama:

28 Nisan 1870 yılında Türkistan’da ilk gazete olan “Türkestanskiye Vedomosti” resmî gazetesi tipograf usulüyle yayımlandı. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 17

Aşağıda Ceditçilik harekatı ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Eğitim ve medeniyeti, matbuatı sosyal-siyasî amaçlara uygun hale getirmişti

Bağımsızlık için mücadele edenlerin gayreti ve teşebbüsü ile ortaya çıkan Türkistan
muhtariyeti bu yoldaki ideolojik yönelişin ilk sonucu olmuştur

Toplumdaki tüm tabakaların ilgisini çekmiş, uyanış ideolojisi olarak hizmet etmiştir.

Bu terim Batı literatüründe Orta Asya’daki Türk şiveleri ve bu şivelerde yazılan edebî eserler için kullanılmıştır.

Eğitim reformları ile ilgilenmekle yetinmez; sosyal, siyasî ve kültürel alandaki problemleri de öne çıkaran bir harekettir.

Açıklama:

Çağatay Edebiyatı, Batı literatüründe Orta Asya’daki Türk şiveleri ve bu şivelerde yazılan edebî eserler için kullanılmıştır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 18

"Türkistan’daki siyasî, iktisadî ve sosyal durumun kötü olmasının sebebi olarak eğitimsizliği gösterir. Bu yüzden, Semerkant’ta yeni tip okullar açar. Bu okullar için kendisi müfredat belirler ve Tarih-i İslam, Kitabetü’l-Etfâl, Risale-i Esbab-ı Sevâd, Risale-i Coğrafya-yı
Umranî gibi ders kitapları hazırlar. Bunun yanında “Semerkant” gazetesi ve “Ayna” dergisini yayımlamaya başlar."
Yukarıda verilen bilgiler kim hakkındadır?

Mahmudhoca Behbudî

Begali Kasımov

Abdurauf Fıtrat

Abdulla Avlanî

Hamza Hekimzade

Açıklama:

Türkistan’daki Cedit hareketinin rehber ve öncülerinden olan Mahmudhoca Behbudî (1874-1919) ilkokulu ve medrese eğitimini Semerkant’ta alır. Medrese tahsilinden sonra devlet mahkemesinde katip görevinde bulunur. Daha sonra devlet müftüsü olarak tayin edilir. Arabistan, Mısır, Türkiye, Rusya, Tataristan, Başkurdistan gibi ülkeleri gezen Behbudî o ülkelerdeki eğitimle Türkistan’daki eğtim düzeyini karşılaştırma fırsatını bulur. Türkistan’daki siyasî, iktisadî ve sosyal durumun kötü olmasının sebebi olarak eğitimsizliği gösterir. Bu yüzden, Semerkant’ta yeni tip okullar açar. Bu okullar için kendisi müfredat belirler ve Tarih-i İslam, Kitabetü’l-Etfâl, Risale-i Esbab-ı Sevâd, Risale-i Coğrafya-yı Umranî gibi ders kitapları hazırlar. Bunun yanında “Semerkant” gazetesi ve “Ayna” dergisini yayımlamaya başlar. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi Abdulhamit Süleyman oğlu Çolpan'ın eserlerinden biri değildir?

Türkistanlı Ḳarındâşlarımızga

Ḳurbân-ı Cehâlet

Uygânış

Çörining İsyâni

Hind Seyyahının Kıssası

Açıklama:

“Hind Seyyahının Kıssası” (1912), Abdurauf fıtrat2ın eseridir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 20

Özbekistan Cumhuriyeti’nin başkenti aşağıdakilerden hangisidir?

Taşkent

Kayakent

Semerkand

Aşkabat

Almata

Açıklama:

Doğru yanıt A'dır. Başkenti: Taşkent

Doğru Cevap: A

Soru 21

Çağatay edebi dilinin ilk temsilcisi kabul edilen Çağatay edebiyatının önemli yazar ve şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Haydar Harezmi

Sekkaki

Seyyid Ahmed

Ahmedi

Gedai

Açıklama:

Doğru yanıt B'dir. Sekkâkî: Uluğ Bey’in saray şairidir. Çağatay edebî dilinin ilk temsilcisi kabul edilmektedir. Şiirleri halk diline oldukça yakındır.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Çağatay edebiyatının en büyük şairi ve yazarı aynı zamanda Türkçe’de ilk ‘’Hamse’’ yazarı olan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Haydar Harezmi

Yusuf Emiri

Ali Şir Nevai

Lutfi

Ahmedi

Açıklama:

Doğru yanıt C'dir. Ali Şir Nevaî (1441-1501) Çağatay edebiyatının en büyük şairi ve yazarıdır. Büyük Türk şairi Ali Şir Nevaî zamanı, Çağatay edebiyatının sanat ve millî ruh bakımından zirveye ulaştığı en parlak dönemidir

Doğru Cevap: C

Soru 23

Özbek edebiyatının cedit edebiyatı olarak adlandırılan dönemi kaç yılına kadar sürmüştür?

1987

1956

1897

1909

1938

Açıklama:

Doğru yanıt E'dir. Yenileşmeye doğru hızla ilerleyen bu süreci “Cedit” olarak adlandırılan yenileşme hareketi takip eder. Özbek edebiyatının cedit edebiyatı olarak adlandırılan bu dönemi 1938
yılına kadar devam eder.

Doğru Cevap: E

Soru 24

Hokand’dan Şahimerdan’a doğru yaptığı yolculuğunda geçtiği yerlerdeki ahalinin toplumsal sorunlarını ve yaşam tarzını eserine mizahi bir dille yansıtan Özbek edebiyatının önemli marifetçi yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Furkad

Mukimi

Avez

Ahmedi

Nadım

Açıklama:

Doğru yanıt B'dir. Bu dönem Özbek edebiyatının önemli marifetçilerinden biri Mukimî (1850-1903)’dir. Mukimî, yergi unsurları içeren Tenapçılar, Toy, Saylov gibi şiirleriyle Özbek edebiyatına yeni bir boyut kazandırmıştır. O’nun “Seyahatname” adlı eseri Özbek edebiyatında bu türün ortaya çıkmasına vesile olmuştur. Şair, Hokand’dan Şahimerdan’a doğru yaptığı yolculuk
boyunca geçtiği yerlerdeki ahalinin toplumsal sorunlarını ve yaşam tarzını eserine mizahî bir dille yansıtmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Türkistan’daki ilk mahalli matbaacı aşağıdakilerden hangisidir?

Atacan Abdalov

İsanbay Hüseyinbayev

Munis Harezmi

N.A.Mayev

Şahimerdan İbragimov

Açıklama:

Doğru yanıt A'dır. Atacan Abdalov (1856-1927) Türkistan’daki ilk mahallî matbaacı olarak bilinir.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Şahımerdan İbragimov’un mahalli dilde yayımlanan ilk kitabı aşağıdakilerden hangisidir ?

Otağ

Devlet Ana

Toprak Ana

Kalender

Kuruluş

Açıklama:

Doğru yanıt D'dir. Mahallî dilde yayımlanan ilk kitap Şahımerdan İbragimov’un “Kalender” (Takvim) adlı kitabıdır

Doğru Cevap: D

Soru 27

Cedit edebiyatı döneminde Türkistan’da 1905’ten sonra onlarca gazete dergi Özbek dilinde basılmaya başlar. Bu dönemde ilk çıkan gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Milli Uyanış

Hurşid

Şühret

Terakki

Kuruluş

Açıklama:

Doğru yanıt D'dir. Özellikle basın-yayın alanında hızlı ilerleme kaydedilir. 1905’ten sonra onlarca gazete, dergi Özbek dilinde basılmaya başlar. Bu dönem gazetelerinin ilkinin adı “Terakkî” (1906) dir.

Doğru Cevap: D

Soru 28

1911'de yazılmış olan Pederküş (Baba Katili) adlı eseriyle ilk Özbek tiyatro yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Abdurauf Fıtrat

Munis Harezmi

Behbudi

Atacan Abdalov

Ahmedi

Açıklama:

Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 29

“Türkestanskiye Vedomosti” gazetesinin ilk resmi editörü aşağıdakilerden hangisidir?

General Gubernatör (vali) Kaufman

Çenişev

N. A. Severtsov

Atacan Abdalov

N. A. Mayev

Açıklama:

Doğru yanıt A'dir. 28 Nisan 1870 yılında Türkistan’da ilk gazete olan “Türkestanskiye Vedomosti” resmî gazetesi tipograf usulüyle yayımlandı. Bu gazete ilk beş yıl General Gubernatör (vali) Kaufman editörlüğünde basılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Orta Asya’nın ortak Türk edebiyatı olan ve XIV. yüzyıldan XIX. yüzyılın sonuna kadar devam etmiş olan edebiyat türü tarihte hangi adla adlandılmıştır?

Sekkâkî edebiyatı

Çağatay edebiyatı

Bozok edebiyatı

Osmanlı edebiyatı

Çağdaş edebiyat

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi Çağatay edebiyatının önemli yazar ve şairlerinden biri değildir?

Bağdatlı Rezmî

Sekkâkî

Haydar Harezmî

Seyyid Ahmed

Gedaî

Açıklama:

Çağatay edebiyatının önemli yazar ve şairleri şunlardır:
Sekkâkî: Uluğ Bey’in saray şairidir. Çağatay edebî dilinin ilk temsilcisi kabul edilmektedir. Şiirleri halk diline oldukça yakındır.
Haydar Harezmî: Nizamî’nin Mahzenü’l-Esrar adlı mesnevisini yazdığı nazireyle tanınır.
Lutfî: Gül ü Nevruz adlı mesnevisi ve bir divanı bulunan şair Çağatay edebiyatının Ali Şir Nevaî’den sonraki en ünlü şahsiyeti sayılmaktadır.
Yusuf Emirî: Dehnâme ve Beng ü Çağır adlı eserleri dışında bir divan tertip ettiği de bilinmektedir.
Seyyid Ahmed: Timur’un torunudur. Taaşşuknâme adlı aşk mektuplarından oluşan mesnevisi meşhurdur.
Gedaî: Divanı olan Gedaî, Çağatay edebiyatının kudretli şairlerinden biri sayılır.
Atâî: Ali Şir Nevaî’in “şiirlerinin şöhreti Türk halkı arasında yaygındır” diye tarif ettiği ünlü şairlerdendir.
Ahmedî: Telli sazların münazarasıyla ilgili 130 beyitlik bir mesnevisi vardır. Konusu tanbur, ud, çeng, kopuz, yatuğan, rübab, gıccak ve kingirenin meyhanede atışıp birbirlerine üstünlük davası gütmeleri, meyhanecinin ikazı üzerine bu boş tartışmadan vazgeçip hakikati anlamalarıdır. Temsilî bir eser olan mesnevi devrin musiki kültürü hakkında bilgi verir.
Ali Şir Nevaî (1441-1501) Çağatay edebiyatının en büyük şairi ve yazarıdır. Büyük Türk şairi Ali Şir Nevaî zamanı, Çağatay edebiyatının sanat ve millî ruh bakımından zirveye ulaştığı en parlak dönemidir. Bu devirde Herat çok önemli bir kültür ve sanat merkeziydi. Kendisi de şair olan hükûmdar Hüseyin Baykara başta olmak üzere, Abdurrahman Camî, Hatifî, Binaî gibi şairler, Kemaleddin Behzad gibi usta ressam, Hüseyin Vâiz Kâşifî gibi söz ustası, Sultan Ali Meşhedî gibi hattat, Handemir ve Mirhand gibi tarihçiler de aynı muhitte bulunmaktaydılar.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Çağatay edebiyatının 17.-19. yüzyıllar arasındaki dönemine ne ad verilir?

Batı edebiyatı dönemi

Kırgız hanlıkları dönemi

Çağatay edebiyatı dönemi

Özbek hanlıkları dönemi

Çağdaş yazı dönemi

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 33

Çağatay edebiyatının 17.-19. yüzyıllar arasındaki dönemi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Bu döneme Özbek hanlıkları devri denilmektedir.

Bu dönemde yazılan edebi eserler, Çağatay edebiyatının gerileme ve çökme devri olarak değerlendirilmektedir.

Bu devirde, Hive, Buhara ve Hokand hanlıkları arasında iç çatışmaların, taht kavgalarının sıkça yaşandığı görülmektedir.

Siyasal açıdan gerileme ve çökme devri olsa da, sanat bakımından yüksek edebî eserlerin ortaya çıktığı dönemdir.

Bu devir edebiyatı, hanlık saraylarında gelişme gösterdiğinden Hive, Buhara ve Hokand edebî muhiti olarak üç bölümde ele alınmaktadır.

Açıklama:

Çağatay edebiyatının 17.-19. yüzyıllar arasındaki dönemine Özbek hanlıkları devri denilmektedir. Bu dönemde yazılan edebi eserler, Çağatay edebiyatının gerileme ve çökme devri olarak da değerlendirilmektedir. Bu devirde, Hive, Buhara ve Hokand hanlıkları arasında iç çatışmaların, taht kavgalarının sıkça yaşandığı görülmektedir. Sanat bakımından yüksek edebî eserler ortaya çıkmadığı ve mevcut eserlerin de genel olarak Ali Şir Nevaî döneminde yazılan eserlerin taklidi olduğu görülmektedir. Bu devir edebiyatı, hanlık saraylarında gelişme gösterdiğinden Hive, Buhara ve Hokand edebî muhiti olarak üç bölümde ele alınmaktadır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 34

19. yüzyılın ikinci yarısı ve 20. yüzyılın başlarında halkı aydınlatmaya yönelik idealist, didaktik görüşler ve bu çerçevedeki fikrî-edebî hareket için kullanılmakta olan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Tanzimat Dönemi

Marifetçilik

Fransız Devri

Lale Devri

Milliyetçilik

Açıklama:

Marifetçilik: 19. yüzyılın 2. yarısı ve 20. yüzyılın başlarında halkı aydınlatmaya yönelik idealist, didaktik görüşler ve bu çerçevedeki fikrî-edebî hareket için kullanılmaktadır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi Türkistan’daki ilk mahallî matbaacıdır?

Atacan Abdalov

İsanbay Hüseyinbayev

Munis Harezmî

Şahımerdan İbragimov

Mirza Abdulkadir Bedil

Açıklama:

Atacan Abdalov (1856-1927) Türkistan’daki ilk mahallî matbaacı olarak bilinir. Abdalov, Rus tüzem mektebinde okumuş, Rus dilini çok iyi öğrenmiş mahalli aydınlardan idi. O’nun Hive’de 1874’te açtığı litograf matbaası 1910 yılına kadar çalıştı. Atacan Abdalov bu matbaasında Şark ve Özbek edebî eserleri ve tarihi eserler yayımladı. “Özbekistan Cumhuriyeti Fenler Akademisi Şark El Yazmaları Enstitüsü” kütüphanesinde 40’ın üzerinde Hive litograf matbaasında yayımlanan kitaplar bulunduğu bilinmektedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 36

1900’lü yılların başlarında Özbek edebî hayatında pek çok yeniliğin meydana geldiği, özelllikle basın-yayın alanında hızlı ilerlemelerin kaydedildiği ve İsmail Gaspıralı’nın görüşleri ve faaliyetlerinin etkili olduğu edebiyat dönemi aşağıdakilerden hangisidir?

Batı edebiyatı

Çağdaş Edebiyat

Cedit edebiyatı

Tanzimat edebiyatı

Marifetçilik edebiyatı

Açıklama:

1900’lü yılların başlarında Özbek sosyal hayatında olduğu gibi edebî hayatta da pek çok yenilik meydana gelir. Bu devreye Cedit (yenilenme, yenilik) adı verilmesinde İsmail Gaspıralı’nın görüşleri ve faaliyetleri etkili olur. İsmail Gaspıralı 1893’te ve 1908 yılında Buhara’ya gelerek Buhara Emiri’ni ziyaret etmesiyle başlayan yenilik hareketleri hız kesmeden devam eder. İsmail Gaspıralı “Usul-i Cedit” okulunu Buharalı tüccar Nizamettin Sabitov’un evinde açtıktan sonra (1908) bu yenilikçi akım bütün Türkistan’a hızla yayılmaya başlar. Bu hareket neticesinde Türkistan’ın çeşitli yerlerinde bu nitelikte okullar açılır. Özellikle basın-yayın alanında hızlı ilerleme kaydedilir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 37

Çağdaş Özbek Edebiyatında millî bir dil ve edebiyattan söz etmenin mümkün olduğu yıllar aşağıdakilerden hangisidir?

Marifetçilik devri

Tanzimat devri

Fransız devrimi

Lale devri

Cedit devri

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi Cedit döneminde Özbek edebiyatının önemli yazarlarından biri değildir?

Mahmudhoca Behbudî

Çolpan

Abdulla Kadirî

Abdulla Avlanî

Hekimzade Fıtrat

Açıklama:

Millî bir dil ve milli bir edebiyattan söz etmenin mümkün olduğu yıllar Cedit devridir. Marifetçiler millî edebiyata yeni konular getirdiler ise, ceditler Özbek edebiyatını tiyatro, roman, hikâye gibi yeni türlerle zenginleştirdiler. Mahmudhoca Behbudî, Abdulla Avlanî, Hamza Hekimzade Niyazî, Abdurauf Fıtrat, Abdulla Kadirî, Çolpan vb şair ve yazarlar Özbek edebiyatının bu dönemdeki en önemli temsilcilerindendir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 39

Yazar, şair, bestekâr, tiyatro yazarı ve yönetmenidir. Bunun yanında pedagog olarak da önemli bir yere sahiptir. Yengil Edebiyat (1914), Oḳış Kitabı (1914), Ḳırâat Kitâbı (1915) gibi ders kitapları hazırlamıştır. Yukarıda söz edilen Özbek Cedit dönemi yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Hamza Hekimzade Niyazî

Abdulhamit Süleyman oğlu Çolpan

Abdurauf Fıtrat

Hamza Hekimzade

Mahmudhoca Behbudî

Açıklama:

Özbek Cedit yazarlarının önde gelen sanatkârlarından biri olan Hamza Hekimzade Niyazî (1889-1929) yazar, şair, bestekâr, tiyatro yazarı ve yönetmenidir. Bunun yanında pedagog olarak da önemli bir yere sahiptir. 7 Mart 1889 yılında Fergana vilayetinin Hokand şehrinde doğan Hamza önce eski mektep ve medresede Arapça ve Farsça, sonra Rus-Mahallî mektebinde Rusça öğrendi. Hamza’nın güçlü şair ve fikir adamı olarak yetişmesinde halk edebiyatı, klasik Doğu edebiyatı, Rus ve dünya edebiyatı etkili olmuştur. Hamza ilk şiirlerini Nevaî, Fuzulî, Mukimî ve Furkat gibi şairlerin eserleri etkisinde, onlardan esinlenerek yazar. Şairin eserlerindeki ulusal motifler halk tarafından büyük beğeniyle karşılanır. İlk şiirlerinden başlayarak tematik şiir şeklini seçti ve geliştirdi. Toplumsal konuları özgün örnek ve benzetmelerle anlattı. Hamza 1903-1914 yılları arasında yazdığı 197 şiirini bir araya getirerek “Divan-ı Nihanî” adıyla yayımladı. Özbekçe ve Farsça şiirlerinde Nihanî mahlasını kullandı.
Şair 1910-1916 yıllarında eğitimle yakından ilgilenen şair mahallî okullar için Yengil Edebiyat (1914), Oḳış Kitabı (1914), Ḳırâat Kitâbı (1915) gibi ders kitapları hazırladı. Kitaplarında yer verdiği şiir, masal ve tekerlemeler de XX. Yüzyıl başlarındaki çocuk edebiyatının en iyi örnekleridir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 40

I. Tarihî kaynaklarda Çağatay edebiyatı XV. yüzyıldan XX. yüzyılın sonuna kadar devam etmiştir. II. Bu edebiyatın Çağatay edebiyatı diye adlandırılması Timur’un hakim olduğu topraklarda kullanılan yazı dilinin “Çağatayca” olarak adlandırılmasıyla ilgilidir. III. Çağatay edebiyatı en iyi ürünlerini XV. ve XVI. yüzyıllarda Timurluların hükümranlığı döneminde vermiştir. IV. “Çağatay Edebiyatı” terimleri ilk olarak Armin Vambery’nin 1867 yılında basılan Çagataische Sprachstudien eserinde kullanılmıştır. Çağatay edebiyatıyla ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I ve II

I ve III

II ve III

II ve IV

III ve IV

Açıklama:

Tarihî kaynaklarda Çağatay edebiyatı olarak adlandırılan Orta Asya’nın ortak Türk edebiyatı XIV. yüzyıldan XIX. yüzyılın sonuna kadar devam etmiştir. Bu edebiyatın Çağatay edebiyatı diye adlandırılması Cengiz’in ölümünden sonra devletin Çağatay, İlhanlı, Altınordu Devletleri olmak üzere parçalanması ve Çağatay’ın hakim olduğu topraklarda kullanılan yazı dilinin “Çağatayca” olarak adlandırılmasıyla ilgilidir. “Çağatay Türkçesi”, “Çağatay Edebiyatı” terimleri ilk olarak Armin Vambery’nin 1867 yılında basılan Çagataische Sprachstudien eserinde kullanılmıştır (Vámbéry 1867). Bu terim Batı literatüründe Orta Asya’daki Türk şiveleri ve bu şivelerde yazılan edebî eserler için kullanılmıştır. Bu edebiyat hiçbir şekilde Moğol edebiyatının devamı veya Çağatay tarafından başlatılan bir edebiyat değildir. Zira, Çağatay edebiyatı en iyi ürünlerini XV. ve XVI. yüzyıllarda Timurluların hükümranlığı döneminde vermiştir. Bunu Abdülkadir İnan şu şekilde açıklar: “Çağatay edebiyatı, Türk dil ilminde itibarî olarak kabul edilmiş bir terimdir. Bu terim, geniş manasiyle Moğol istilasından sonra Orta Asya’da teşekkül etmiş olan Türk edebiyatı, dar manasıyle Timur ve Timurlular devrinde meydana gelen Türk Edebiyatını ifade etmektedir”. Doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 41

“Latin alfabesi esaslı Özbek alfabesini kullanmak” adlı kanun Özbekistan Cumhuriyeti Milli Meclisi tarafından ne zaman kabul edilmiştir?

1993

1994

1995

1996

1997

Açıklama:

Dünyada en yaygın kullanılan alfabe Latin alfabesidir. Bu alfabeyi dünyanın yüzde 30’u kullanmaktadır. Buna dayanarak Özbekistan Cumhuriyeti Milli Meclisi 1993 yılının 2 Eylülünde “Latin alfabesi esaslı Özbek alfabesini kullanmak” adlı kanunu kabul etti. Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

"Gül ü Nevruz" adlı mesnevi aşağıdakilerden hangisine aittir?

Sekkâkî

Haydar Harezmî

Lutfî

Gedaî

Seyyid Ahmed

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 43

"Çağatay edebiyatının 17.-19. yüzyıllar arasındaki dönemine .............. devri denilmektedir. Bu dönemde yazılan edebi eserler, Çağatay edebiyatının gerileme ve çökme devri olarak da değerlendirilmektedir." Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlar?

Neşri maarif

Cedit edebiyatı

Marifetçilik

Özbek hanlıkları

Timurlular

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 44

19. yüzyılın 2. yarısı ve 20. yüzyılın başlarında halkı aydınlatmaya yönelik idealist, didaktik görüşler ve bu çerçevedeki fikrî-edebî hareketi aşağıdakilerden hangisidir?

Marifetçilik

Ceditçilik

Milli Uyanış

Genç Leninci

Çağatay Topluluğu

Açıklama:

Marifetçilik: 19. yüzyılın 2. yarısı ve 20. yüzyılın başlarında halkı aydınlatmaya yönelik idealist, didaktik görüşler ve bu çerçevedeki fikrî-edebî hareket için kullanılmaktadır. Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Gimnaziya adlı şiirinde Rusya’daki eğitim sistemi hakkındaki görüşlerini ifade eden, Rus dilinin öğrenilmesi gerektiğini ileri süren ve Avrupa kültürünün tanınmasını savunan Marifet dönemi şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Zevkî

Furkat

Mukimî

Ali Şir Nevaî

AnberHatun

Açıklama:

Bu dönem Özbek edebiyatının önde gelen marifetçilerinden birisi de Furkat (1859 - 1909)’tir. Furkat, Rus dilinin öğrenilmesi gerektiğini ileri sürer, Avrupa kültürünün tanınmasını savunur. Şair, millî özgürlüğe ulaşmanın tek yolunun toplumu bilgilendirmek ve bununla birlikte eğitimi geliştirmek olduğunu konusunu şiirlerinde sıkça işlemiştir. Örneğin, İlm-Marifet Hakıda başlığı altında İlm Hasiyeti, Gimnaziya, Vistavka Hususida, Suvorov Hakıda gibi bir dizi şiirler yazmıştır. Gimnaziya adlı şiirinde Rusya’daki eğitim sistemi hakkındaki görüşlerini ifade eder. Doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 46

Türkistan’daki ilk mahallî matbaacı olarak bilinen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Çolpan Abdullah Kadirî

Mahmudhoca Behbudî

Atacan Abdalov

İsanbay Hüseyinbayev

N. A. Mayev

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 47

Aşağıdaki Cedit Edebiyatı dönemiyle ilgili ifadelerden hangisi yanlıştır?

Bu devreye Cedit (yenilenme, yenilik) adı verilmesinde İsmail Gaspıralı’nın görüşleri ve faaliyetleri etkili olur.

Bu dönemde özellikle basın-yayın alanında hızlı ilerleme kaydedilir.

Türkistan’daki Cedit hareketinin rehber ve öncülerinden biri Mahmudhoca Behbudî'dir.

Modern Özbek dilinin temelleri ve kuruluşu bu dönemde gerçekleşmiştir.

Bu dönemde çıkan gazetelerinin ilkinin adı “Hurşid” (1906) dir

Açıklama:

Özellikle basın-yayın alanında hızlı ilerleme kaydedilir. 1905’ten sonra onlarca gazete, dergi Özbek dilinde basılmaya başlar. Bu dönem gazetelerinin ilkinin adı “Terakkî” (1906) dir. Bu tür gazete ve dergilerde halka dil ve kültür yönünden birlik ve beraberliğe çağrı yapılır. Milli meseleler ve özgürlük gibi kavramlar dile getirilerek halkın manevi duygularının şahlanması amaçlanır. Bu dönemde çıkan “Hurşid” (1906) adındaki gazetede meşhur Özbek ediplerinden Münevver Kârî Abduraşidhanov’un muharrirlik yaptığını görürüz. Doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 48

İlk Özbek tiyatro yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Abdulla Kadirî

Mahmudhoca Behbudî

Abdurauf Fıtrat

Abdulla Avlanî

Hamza Hekimzade Niyazî

Açıklama:

Behbudî, ilk Özbek tiyatro yazarıdır. 1911 yılında yazılmış olan Pederküş (Baba Katili) adlı dramı 1914 yılında sahnelenmiştir. Bu eser halk tarafından büyük beğeni ile karşılanmıştır. Doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi Abdulhamit Süleyman oğlu Çolpan'ın eserlerinden biridir?

Dört Aşk

Aile Münazarası

Oḳış Kitâbı

Ḳurbân-ı Cehâlet

Ötken Künler

Açıklama:

Çolpan’ın şiir ve yazıları “Sedâ-yı Türkistan”, “Sedâ-yi Fergana”, “Türkistan Vilayetinin Gazeti” gibi süreli yayınlarda “Kalander”, “Mirza Kalander”, “Andicanlı”, “Çolpan” mahlaslarıyla yayımlanmıştır. Sonraları “Çolpan” onun esas mahlası olarak kaldı. 18 Nisan 1914’te “Sedâ-yi Türkistan” gazetesinde Çolpan’ın “Türkistanlı Ḳarındâşlarımızga (Türkistanlı Kardeşlerimize)” adlı şiiri yayımlandı. Aradan on bir gün geçtikten sonra yine aynı gazetede onun “Ḳurbân-ı Cehâlet (Cehalet Kurbanı)” adlı hikâyesi yayımlandı. Aynı yıl içinde genç yazar Çolpan, kendi eserlerinin mahiyetini ifade eden “Adabiyât nadur? (Edebiyat Nedir?)” adlı makalesini yayımladı. Bir süre sonra da “Doktur Muhammediyâr (Doktor Muhammedyar)” adlı hikâyesi basıldı. Kısa zamanda Çolpan, “yeni edebiyatın parlak yıldızı” sıfatıyla tanındı. Doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 50

Özbekistan'ın başkenti neresidir?

Taşkent

Bişkek

Duşanbe

Aşkabat

Ulan Batur

Açıklama:

Yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi Özbekistan'da yaygın olan dinlerden değildir?

İslam

Hristiyanlık

Yahudilik

Hinduizm

Budizm

Açıklama:

Yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 52

Özbeklerin bugün kullandığı alfabe ve bu alfabedeki harf sayısı aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Kiril alfabesi-35 harf

Uygur alfabesi-33 harf

Latin alfabesi-29 harf

Latin alfabesi-33 harf

Latin alfabesi-35 harf

Açıklama:

Yanıt C'dir. Özbekistan Cumhuriyeti Milli Meclisi 1993 yılının 2 Eylülünde “Latin alfabesi esaslı Özbek alfabesini kullanmak” adlı kanunu kabul etti. Bu kanunla beraber 6 Mayıs 1995 ve 30 Nisan 2004 tarihlerinde yeni Özbek alfabesinde değişiklikler yapılmıştır. Buna dayanarak, yeni alfabeye geçişin 1 Eylül 2010 tarihine kadar yürürlüğe konulmasına karar verilmişti. Bu alfabe 26 harf ve 3’ü birleşik olmak üzere toplam 29 harften ibarettir.

Doğru Cevap: C

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi Çağatay edebiyatının önemli yazar ve şairlerinden değildir?

Sekkâkî

Haydar Harezmî

Lutfî

Yusuf Emirî

Sadî

Açıklama:

Sadi, Fars edebiyatının önemli temsilcilerindendir. Cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 54

Çağatay edebiyatının en büyük şairi ve yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Atâî

Ali Şir Nevaî

Gedaî

Sekkâkî

Yusuf Emirî

Açıklama:

Yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 55

19. yüzyılın 2. yarısı ve 20. yüzyılın başlarında halkı aydınlatmaya yönelik idealist, didaktik görüşler ve bu çerçevedeki fikrî-edebî harekete ne ad verilir?

Çağatay Edebiyatı

Marifetçilik Edebiyatı

Kahramanlık Edebiyatı

Cedit Edebiyatı

Bağımsızlık Dönemi Özbek Edebiyatı

Açıklama:

Yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 56

Türkistan’daki ilk mahallî matbaacı aşağıdakilerden hangisidir?

Atacan Abdalov

İsanbay Hüseyinbayev

Kâmil Harezmî

Mirmuhsin Şermuhamedov

Hamza Hakimzade

Açıklama:

Yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi Cedit edebiyatının öncüsü olarak kabul edilebilir?

İsanbay Hüseyinbayev

Atacan Abdalov

Kâmil Harezmî

İsmail Gaspıralı

Ali Şir Nevaî

Açıklama:

Yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 58

Fıtrat’ın kurduğu edebi topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

Neşri Maarif

Kızıl Kalem

Çağatay Gurungi

Çağatay Topluluğu

Genç Leninci

Açıklama:

Yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Aşağıdakilerin hangisinde İlk Özbek tiyatro eseri ve yazarı, birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

Yârḳınây-Çolpan

Münazara-Fıtrat

Bay ile Hizmetçi-Hamza

Bahtsız-Kuyâv Abdulla Kadirî

Pederküş-Mahmut Hoca Behbudî

Açıklama:

Yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Ünite 4

Soru 1

İkinci Dünya Savaşı döneminde Özbek şiirinde esas konu ne olmuştur?

askerlik

sevgi

nefret

dostluk

vatan

Açıklama:

İkinci Dünya Savaşı döneminde Özbek şiirinde esas konu askerlik ve savunma olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi Özbekistân ḳılıçı (Özbekistan Kılıcı) dramasının yazarlarından biridir?

A. Déyç

Hamit Alimcan

Aybek

V. M. Jirmunskiy

Hâdi Zaripov

Açıklama:

Hamit Alimcan, Uyġun, Sabir Abdulla, Nikolay Pogodin ile birlikte Özbekistân ḳılıçı (Özbekistan Kılıcı) dramasını yazdılar.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Biz Yéngemiz (Biz Yeneceğiz), Marş, Ḳasemyâd (Yemin) adlı şiirler kimin eserinde geçmektedir?

Mirtemir

Mamarasul Babayev

Hasan Said

Mirmuhsin

Zülfiye

Açıklama:

Cepheci genç şair Hasan Said’in Cengçining ḳoşıḳları (Savaşçının Türküleri, 1942) seçilmiş eserlerine girmiş Biz Yéngemiz (Biz Yeneceğiz), Marş, Ḳasemyâd (Yemin) gibi şiirleri savaş meydanında yazılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Manzum mektuplar arasında kimin eserleri özel yer tutar?

Aybek

Maksud Şeyhzâde

Sabir Abdulla

Mirmuhsin

Sultân Cora

Açıklama:

Manzum mektuplar arasında Hamit Alimcan, Uyġun, Mirtemir ve Sultân Cora’nın eserleri özel yer tutar.

Doğru Cevap: E

Soru 5

İkinci Dünya Savaşı yıllarında uzun hikâye (povest) türünün en iyi temsilcisi kim olmuştur?

Maksud Şeyhzâde

Abdulla Ḳahhar

Aybek

Şeyḫzâde

Sabir Abdulla

Açıklama:

Bu dönemde uzun hikâye (povest) türünün en iyi temsilcisi Abdulla Ḳahhar olmuştur

Doğru Cevap: B

Soru 6

Aybek’in Nevaî (1944) adlı romanı hangi roman türünün güzel örneğidir?

macera romanı

sosyal roman

tahlil romanı

tarihî-biyografik roman

postmodern roman

Açıklama:

Aybek’in Nevaî (1944) adlı romanı tarihî-biyografik roman türünün güzel örneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 7

Yazılarında Niş, Narın, Şilpik, Yelengayak gibi takma adları kullanan yazar kimdir?

Abdulla Ḳahhar

Hamid Ġulam

Mamarasul Babayev

Mirmuhsin

Ġafur Ġulam

Açıklama:

Abdulla Ḳahhar, 1934-1937 yıllarında “Şark Yulduzı” dergisinde çalışır. 1938-1950 yılları arasında Özbekistan Devlet neşriyatında muharrirlik ve Özbekistan Yazarlar Birliği’nin başkanlığı görevlerinde bulunur. Yazıları “Kızıl Özbekistan”, “Yeni Fergana” gezetelerinde ve “Muştum” dergisinde 1920’li yıllarda yayımlanmaya başlar. Yazılarında Niş, Narın, Şilpik, Yelengayak gibi takma adları kullanır.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Sovyet edebiyatının önemli isimlerinden biri, şair ve yazar 1909 yılında Cizzah şehrinde doğar. 1928-1930 yılları arasında Semerkant Devlet Üniversitesinde Uyġun, Mirtemir, Aydın gibi şairlerle birlikte okur, üniversitedeki edebî mühitten oldukça etkilenir. Şairin ilk denemeleri 1926 yılından itibaren Zerefşan gazetesinde çıkmaya başlar. Onun ilk şiir kitabı Köklem adıyla henüz öğrencilik yıllarında iken yayımlanmıştır.
Yukarıda sözü edilen sanatçı kimdir?

Hamid Ġulam

Aybek

Hamid Alimcan

Zülfiye

Maksud Şeyhzâde

Açıklama:

Sovyet edebiyatının önemli isimlerinden biri, şair ve yazar Hamid Alimcan (1909- 1944) Cizzah şehrinde doğar. 1928-1930 yılları arasında Semerkant Devlet Üniversitesinde Uyġun, Mirtemir, Aydın gibi şairlerle birlikte okuyan Hamid Alimcan, üniversitedeki edebî mühitten oldukça etkilenir. Şairin ilk denemeleri 1926 yılından itibaren Zerefşan gazetesinde çıkmaya başlar. Onun ilk şiir kitabı Köklem adıyla henüz öğrencilik yıllarında iken yayımlanmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Kefensiz Gömülenler kimin eseridir?

Adil Yaḳubov

Şükrüllah

Ölmes Ümerbekov

Şükür Ḫâlmirzayev

Ötkir Hâşimov

Açıklama:

Şükrüllah’ın Kefensiz Gömülenler, Adil Yaḳubov’un Adalet Menzili, Ölmes Ümerbekov’un Fâtima ve Zuhra, Şükür Ḫâlmirzayev’in Alaböci, Ötkir Hâşimov’un Tüşte kéchken ümrler (Rüyada Geçen Ömürler), Mirmusinin İlân öçi (Yılanın öcü), Âmân Muḫtâr’ın Tépelikdegi ḫerâba, Uçḳun Nazarov’un Akrep yılı, Murâd Mansur’un Ayrılık diyarı, Tâġay Murâd’ın Bu dünyâde ölib bolmeydi gibi romanlar örnek gösterilebilir.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi liro-epik eserlerden biri değildir?

Özbekistan

Vatan hakıda yetti rivayet

Neden men

Serbân

Mutluluğu Terennüm Etmemin Sebebi

Açıklama:

liro-epik eserler de yazılmıştır. Örneğin, Azim Suyun’un Özbekistan, Hurşid
Devrân’ın Vatan hakıda yetti rivayet, Âmân Metcan’ın Neden men, Hebib Sadulla’nın
Cerâhat, İkrâm Atamurod’ın Uzaḳlaşgen aġrıḳ, Cânibek Subhân’ın Rahatsız ruh, Abdumacid
Azim’in Serbân destanlarında yakın geçmiş olayları, sovyet devri faciaları, aydınlara
yapılan işkenceler anlatılmıştır. Sultan Akbariy’nin “Ḳataġân” destanından parça:
Mutluluğu Terennüm Etmemin Sebebi

Doğru Cevap: E

Soru 11

Aşağıdaki şiirlerden hangisi İkinci Dünya Savaşı döneminde Özbek şair Ġafur Ġulâm tarafından yazılmıştır?

Âne ve oġıl

Ceng ve ḳoşıḳ

İşânç

Ḳasâs

Şarḳden bâreyâtirmen

Açıklama:

İkinci Dünya Savaşı döneminde Özbek şiirinde esas konu askerlik ve savunma olmuştur. Ġafur Ġulâm, Aybek, Hamit Alimcan, Uyġun, Şeyḫzâde, Zülfiye, Mirtemir gibi şairlerin savaş döneminde yazdıkları şiirlerinde vatana sevgi, düşmana nefret, halkların dostluğu, vatanseverlik, kahramanlık ve insan sevgisi kavramları samimiyetle ifade edilmiştir. Şarḳden bâreyâtirmen (Doğudan Gidiyorum, Ġafur Ġulâm), Âne ve oġıl (Ana ve Oğul), Ḳolıngge ḳurâl âl (Eline Silah Al) İşânç (Güven, H. Alimcan), Zafer yolları (Aybek),
Küreş néçün (Mücadele Neden), Ceng ve ḳoşıḳ (Savaş ve Türkü, M. Şeyḫzâde) gibi eserleri örnek olarak gösterebiliriz.
Savaş döneminde Sultân Cora, Ġayratî, Sâbir Abdulla, Mirtemir, Çustî, Emin Ömerî, Hasan Polat, Hasan Said, Nazarmet, Zafer Diyar, Zülfiye, Timur Fettâh, Türâb Tola gibi şairler de askerlik ve vatanseverlikle ilgili konularda güzel şiirler yazdılar. Emin Ömerî’nin Ḳasâs (İntikam), Ġalabening özi kelmeydi, dostım (Galibiyet Kendiliğinden Gelmiyor Dostum), Ḳırġın (Katliam), Ḳasemyâd (Yemin), Ḳıruvçı ḳız (Savaşçı Kız), Yaşa, ḳadrdân (Yaşa, Dostum) gibi şiirler savaş dönemi şiirlerinin birer örneklerindendir.
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 12

Savaş yıllarında hikâye türünde eserler veren ve Asrârbaba, Ḫâtınlar (Kadınlar), Batırali gibi savaş yıllarındaki hayatları anlatan eserler yazan aydın aşağıdakilerden hangisidir?

Abdulla Ḳahhar

Hamid Alimcan

İbrahim Rehim

Kâmil Yaşin

Nezir Seferov

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi Özbek yazar Aybek’in (1944) yılında yazdığı ve Özbek edebiyatının tarihî-biyografik roman türünün güzel örneğidir?

Altın Yulduz

Dardaḳdan çıḳḳan ḳahramân

Nevaî

Sekkiz bâtir

Umr sâvġası

Açıklama:

Bu dönem Özbek nesrinde kahraman askerlerin canlı sembollerinin olduğu hayat hikâyeleri de yaratıldı. Bu hayat hikâyelerinin bazıları şunlardır: Sekkiz bâtir (Sekiz Yiğit)ve Merdlik ḳisselerı (Mertlik Hikâyeleri)
Savaş yıllarında hikâye türünde özellikle Abdulla Ḳahhar ve Aydın birçok eser verdi. Abdulla Ḳahhar’un Asrârbaba, Ḫâtınlar (Kadınlar), Batırali, Aydın’in Umr sâvġası (Ömür Armağanı”), Ér yürek (Cesur Yürek) gibi hikâyelerinde savaş yıllarındaki hayatlar anlatılmaktadır.
Bu dönemde uzun hikâye (povest) türünün en iyi temsilcisi Abdulla Ḳahhar olmuştur. Dardaḳdan çıḳḳan ḳahramân ve Altın Yulduz (Altın Yıldız) hikâyelerinde Özbek savaşçıların düşmanla mücadelesi tasvir edilir.
Savaş döneminde Özbek edebiyatında yalnızca bir roman yazılmıştır. Aybek’in Nevaî(1944) romanı Özbek edebiyatının savaş yıllarında elde ettiği en büyük başarılardan biri olmuştur.
Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Aşağıdaki yazar- eser eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Ana (Mirtemir, Smirnov)

Celâliddin Mengübérdi (Uyġun ve İzzet Sultân)

Ḳasâs ( Tuyġun, Emin Ömerî)

Mahmud Tarabî (Aybek)

Muḳanna (Hamid Alimcan)

Açıklama:

Bu dönemde, halkın savaş boyunca hayatının ve düşmanla mücadelesinin yansıtıldığı piyesler geniş yer tuttu: Özbekistân ḳılıcı (N. Pogodin, Hamid Alimcan, Uyġun, Sabir Abdulla), Devrân ata (Kamil Yaşin, Sabir Abdulla, Uyġun, Çustî), Ḳasâs (İntikam, Tuyġun, Emin Ömerî), Ana (Mirtemir, Smirnov) gibi eserler bu dönemin ürünleridir.
Bu dönem Özbek tiyatro yazarları geçmişi, tarihî konuları da ele aldılar. Bunun sonucunda, Muḳanna (Hamid Alimcan), Ali Şir Nevaî (Uyġun ve İzzet Sultân), Mahmud Tarabî (Aybek), Celâliddin Mengübérdi (Maḳsud Şeyḫzâde) gibi tarihî piyesler ortaya çıktı.
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi Özbek şair-yazar Aybek'in şiirlerinden biri değildir?

Ayrılıḳ ve derviş

Hatıradan izler

Ḳış kéçeleri

Ḳutluġ ḳân

Özbek éli

Açıklama:

Ḳış kéçeleri, Hatıradan izler, Ayrılıḳ ve derviş, Şarḳ üçün, Özbek éli Aybek'in şiirleri arasındadır. Ancak, Ḳutluġ ḳân (1940) Aybek'in 1916 yılında Çarlık Rus yönetimine karşı ortaya çıkan halk ayaklanmasını anlattığı romanıdır.
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi Abdulla Ḳahhar’ın tiyatro eserlerinden biridir?

Anâr (Nar)

Bimâr (Hasta)

Ötmişden Értekler (Geçmişten Masallar)

Sinçelek (Baştankara kuşu)

Tabuttan Tâvuş (Tabuttan Çıkan Ses)

Açıklama:

Bimâr (Hasta) ve Anâr (Nar) Abdullah Ḳahhar’ın 1930'lu yıllarda kaleme aldığı hikâyelerindendir.
Yazarın İkinci Dünya Savaşı’ndan sonraki dönemde üç önemli kıssası (uzun hikaye) Sinçelek (Baştankara kuşu), Ötmişden Értekler (Geçmişten Masallar) ve Muhabbet yazarın İkinci Dünya Savaşı’ndan sonraki dönemde yazdığı üç önemli kıssası (uzun hikaye) arasındadır.
Abdulla Ḳahhar Şâhı Sözene (İpek Kilim), Aġrıḳ Tişler (Ağrıyan Dişler), Tabuttan Tâvuş (Tabuttan Çıkan Ses) Ayacânlarım (Anneciklerim) gibi eserleri ile Özbek tiyatrosunun gelişmesine de katkı sağlamıştır.
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi Abdullah Kahhar tarafından 1934'te yazılan romandır?

Gülnâz

Nevaî

Oġrı

Sarap

Taşkentnâme

Açıklama:

Abdulla Ḳahhar’ın 1934 yılında yazdığı Sarap adlı romanı toplumdaki ideolojik çatışmaları anlatan bir eserdir.
Gülnâz, Nevaî Aybek'in kısa hikayelerindendir.
Oġrı (Hırsız) Kahhar'ın hikayelerindendir.
Taşkentnâme ise Maksud Şeyhzâde'nin 1957'de yazdığı, yüce vatanseverlik duygularını içeren manzum bir hikâyedir.
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 18

"Bu dönem şiirlerinde dil ve üslup yönünden bir dizi yenilikler ortaya çıkmaya başlar. Şiir dili, halkın diline daha çok yaklaşır.Bunun dışında destan, manzum hikâye ve manzum roman gibi yeni zamanın ruhunu yansıtan liro-epik eserler de yazılmıştır. Azim Suyun’un Özbekistan, Hurşid Devrân’ın Vatan hakıda yetti rivayet, Âmân Metcan’ın Neden men, Hebib Sadulla’nın Cerâhat, İkrâm Atamurod’ın Uzaḳlaşgen aġrıḳ, Cânibek Subhân’ın Rahatsız ruh, Abdumacid Azim’in Serbân destanları bunlar arasında yer alır."
Çağdaş Özbek edebiyatının yukarıda sözü edilen dönemi aşağıdakilerden hangisidir?

Bağımsızlıklar Dönemi Edebiyatı

Cedit Edebiyatı

Hanlıklar Dönemi Edebiyatı

Maarifçilik Edebiyatı

Sovyet Dönemi Edebiyatı

Açıklama:

Bağımsızlık döneminde Özbek şiirinin öncelikli konuları millî hususiyetler çerçevesinde genişleyip, şiirlerin içeriği zenginleşip yeni yeni tasvir vasıtaları ile gelişir. Özbekistan’ın bağımsızlığına bağışlanan şiirler, kasideler ortaya çıkarmaya başlar.
Bu dönem şiirlerinde dil ve üslup yönünden bir dizi yenilikler ortaya çıkmaya başlar. Şiir dili, halkın diline daha çok yaklaşır. Bu özellik çoğunlukla genç şairlere has bir durumdur. Bu devirde şarkı sözlerinde de ciddî değişmeler meydana gelmiştir.
Bunun dışında destan, manzum hikâye ve manzum roman gibi yeni zamanın ruhunu yansıtan liro-epik eserler de yazılmıştır. Örneğin, Azim Suyun’un Özbekistan, Hurşid Devrân’ın Vatan hakıda yetti rivayet, Âmân Metcan’ın Neden men, Hebib Sadulla’nın Cerâhat, İkrâm Atamurod’ın Uzaḳlaşgen aġrıḳ, Cânibek Subhân’ın Rahatsız ruh, Abdumacid Azim’in Serbân destanlarında yakın geçmiş olayları, sovyet devri faciaları, aydınlara yapılan işkenceler anlatılmıştır.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi Rahmat Feyzî’nin aile hayatı ve ahlak-terbiye konularını ele aldığı hikâyesidir?

Adamning ḳadrı

Ḫıtây ḫâtıraları

İkki muhabbet

Yâdgâr

Yıllar

Açıklama:

Bu dönemde hikâye türünün diğer alanlarında da birçok yenilik görülür: Yıllar (Abdulla Ḳahhar), Hikâyeler (Sünnetille Anarbayev), Hikâyeler (Saide Zunnunova), Hikâyeler (Pirimḳul Ḳadirov), İkki muhabbet (Adil Yakubov), Adamning ḳadrı (Hekim Nazir). Bu hikâyeler öncelikle konularının çeşitliliğiyle dikkati çekmektedir. Bu hikâyeler öncelikle konularının çeşitliliğiyle dikkati çekmektedir. Onlarda çiftçilerin, hayvan yetiştiricilerinin, işçilerin ve aydınların hayatlarına dair tipik hayat sahneleri resmedilmiştir. Bununla birlikte hayatta rastlanan veya kişilerin zihniyetlerinde yer edinmiş hastalıklı ve bozuk yönler de açığa çıkarılmıştır. Bu konuda Rahmat Feyzî’nin aile hayatı ve ahlak-terbiye konularını ele aldığı Yâdgâr hikâyesini hatırlamak gerekir.
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Aşağıda verilen yazar- eser eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Âmân Muḫtâr-Tépelikdegi ḫerâba

Adil Yaḳubov-Fâtima ve Zuhra

Murâd Mansur- Ayrılık diyarı

Şükür Ḫâlmirzayev- Âlaböci

Uçḳun Nazarov- Akrep yılı

Açıklama:

Fâtima ve Zuhra Ölmes Ümerbekov’un eseridir.
Adil Yaḳubov Adalet Menzili adlı eserin yazarıdır.
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 21

İkinci Dünya Savaşı Döneminde Özbek edebiyatı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Esas konu askerlik ve savunma olmuştur.

Şiirlerde estetik özellik yitirilmiştir.

Hayat ve insan manzaralarını semboller kullanılmıştır.

Manzum mektuplar yaygınlaşmıştır.

Az sayıda roman yazılmıştır.

Açıklama:

Özbek şairleri devrin ihtiyaçlarına cevap verip savaş ve kahramanlık konularını işlemiş olsa da bu durum şiirlerin estetik özelliklerini yitirmesine neden olmamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Savaş döneminde Aybek tarafından yazılan roman aşağıdakilerden hangisidir?

Nevaî

Asrârbaba

Ḫâtınlar

Batırali

Umr sâvġası

Açıklama:

Savaş döneminde Özbek edebiyatında yalnızca bir roman yazılmıştır. Aybek’in Nevaî (1944) romanı Özbek edebiyatının savaş yıllarında elde ettiği en büyük başarılardan biri olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 23

1930’lu yıllarda kısa hikaye türünün ustası sıfatıyla anılan ve hikâyelerinin konusu geçmiş ve yeni devirdeki güncel olaylar olan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Sadreddin Aynî

Ġafur Ġulam

Abdulla Ḳahhar

Nezir Seferov

Hamid Alimcan

Açıklama:

Abdulla Ḳahhar 1930’lu yıllarda kısa hikaye türünün ustası sıfatıyla anılmaktadır. Onun bu devirde yazdığı hikâyelerinin konusunu geçmiş ve yeni devirdeki güncel olaylar oluşturmaktadır. Yazarın hikâyeleri gerek konu gerekirse estetik yönden güçlü eserlerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 24

Sovyet kişisinin mutluluğunu sürekli ifade ettiği için zamandaşları tarafından baht ve şâdlik küyçisi (mutluluk ve şâdlık şarkıcısı) diye ad verilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Adil Yakubov

Askad Muhtar

Said Ahmad

Hamid Alimcan

Pirimḳul Ḳadirov

Açıklama:

Hamid Alimcan Sovyet kişisinin mutluluğunu sürekli terennüm etti. Bunun için şaire zamandaşları,
baht ve şâdlik küyçisi (mutluluk ve şâdlık şarkıcısı) diye ad vermişlerdir.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Uyak örgüsü, uyak türü ve dize sayısı bakımından birbirinin aynı üç bent ve bir sunu ile başlayan yarım bentten oluşan koşuk biçimi, nazım türündeki bir masal aşağıdakilerden hangisidir?

Piyes

Destan

Kıssa

Mukanna

Balad

Açıklama:

Balad: Uyak örgüsü, uyak türü ve dize sayısı bakımından birbirinin aynı üç bent ve bir sunu ile başlayan yarım bentten oluşan koşuk biçimi, nazım türündeki bir masal.

Doğru Cevap: E

Soru 26

İkinci Dünya Savaşı sonrası Özbek Edebiyatı ile ilgili aşağıdaki ifdelerden hangisi yanlıştır?

Şiirin ilgi alanı güncel konular doğrultusunda genişlemiştir.

Konfliktsizlik teorisi yazarların üretimlerini etkilemiştir.

Mesel (fabl) türü de yeniden canlanmıştır.

Hikaye türünde konular sınırlı kalmıştır.

İnsanların gerçek sıkıntıları yüceltilmiştir.

Açıklama:

Hikâye türünün diğer alanlarında da birçok yenilik görülür: Yıllar (Abdulla Ḳahhar), Hikâyeler (Sünnetille Anarbayev), Hikâyeler (Saide Zunnunova), Hikâyeler (Pirimḳul Ḳadirov), İkki muhabbet (Adil Yakubov), Adamning ḳadrı (Hekim Nazir). Bu hikâyeler öncelikle konularının çeşitliliğiyle dikkati çekmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Rus edebiyatında bu tür povest olarak adlandırılan konu bakımından romandan basit, hikâyeden karmaşık olan edebî eser, uzun hikâye aşağıdakilerden hangisidir?

Destan

Kıssa

Fabl

Dekada

Muḳanna

Açıklama:

Kıssa: Konu bakımından romandan basit, hikâyeden karmaşık olan edebî eser, uzun hikâye. Rus edebiyatında bu tür povést olarak adlandırılır.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Abdulla Ḳadirî, Aybek, Abdulla Kahhar geleneklerini devam ettirdiği ifade edilen ve edebiyata kısa hikâyeler yazarak başlayan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Said Ahmed

Şükrullah Yusufoğlu

Hamid Alimcan

Cemâl Kemâl

Érkin Samandar

Açıklama:

Said Ahmed nesirde Abdulla Ḳadirî, Aybek, Abdulla Ḳahhar geleneklerini devam ettiren güçlü bir yazardır. Edebiyat bilimcisi Laziz Kayimov bu konuda şöyle demiştir: “Said Ahmed’in hikâyelerinde Aybek’in psikolojik tasvir mahareti, Ġafur Ġulam’ın yergisi Abdulla Ḳahhar’ın anlatımdaki yoğunluk birleşmiş görünmektedir”.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Özbek çocuk edebiyatının gelişmesine Bahar Sâvgası (Bahar Hediyesi, 1962), Yulduzlar (1964) gibi kitaplarıyla önemli katkı sağlayan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Usman Azim

Abdulla Aripov

Şükrullah Yusufoğlu

Érkin Vâhidov

Azim Suyun

Açıklama:

Şükrüllah Özbek çocuk edebiyatının gelişmesine Bahar sâvġası (Bahar Hediyesi,1962), Yulduzlar (1964) gibi kitaplarıyla önemli katkı sağlamıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 30

İkinci Dünya Savaşı yıllarında Özbek edebiyatında uzun hikâye (povest) türünün en iyi temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Mumtâz Muhamedov

Nazarmed

İbrahim Rehim

Nezir Seferov

Abdulla Ḳahhar

Açıklama:

Bu dönemde uzun hikâye (povest) türünün en iyi temsilcisi Abdulla Ḳahhar olmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 31

Şiirlerinde Çolpan'ın tesirinde kalan ve Sovyet döneminde dili en güzel şekilde kullanan şair ve yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Hamit Alimcan

Aybek

Uygun

Osman Nasır

Ergeş Cuman Bülbüloğlu

Açıklama:

Özellikle şiirlerinde Çolpan’ın tesirinde kalan Aybek, Sovyet döneminde dili en güzel bir şekilde kullanan şair ve yazar olarak bilinmektedir. Hamit Alimcan, Uygun, Osman Nasır gibi şairler şiire musiki inceliği, felsefî düşünce ve millî ruhu kazandırmalarıyla tanınırlar.

Doğru Cevap: B

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi İkinci Dünya Savaşı döneminde Özbek edebiyatında sıklıkla yer alan konulardan biri değildir?

Dayanışma

Dostluk

Kahramanlık

Ekonomik gelişim

Vatanseverlik

Açıklama:

İkinci Dünya Savaşı ile birlikte, edebiyatın konu ve kavramlarında büyük değişimler meydana geldi. Özbek edebiyatında vatan savunmasıyla doğrudan bağlantılı olan vatanseverlik, kahramanlık, dostluk gibi konular yer aldı. Bu dönemde yazarlar, halkın düşmana karşı mücadelesini ve cephe gerisindeki fedakar çalışmaları tasvir ederek halkın büyük yaratıcılığını göstermiş oldular.

Doğru Cevap: D

Soru 33

"Aġır uruş saatleride Sén méngé hem bérding mekân - üy. /Biz Özbék-lé sözleşdik birge, Hem yengretib ceng haḳıda küy./ Bir ḳılıçnı birge ḳayradik, Yırtḳıç yâvge bérmedik âmân. / Ḳayġulerden méni şâd étding, Ménim âġam, sén Özbékistân." Yukarıdaki şiir aşağıdaki şairlerden hangisine aittir?

Yakub Kolas

Cumaniyaz Şeripov

Adil Yakubov

Aybek

B. Lavréntév

Açıklama:

Yukarıdaki şiir Belarus şairi Yakub Kolas'a aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 34

"Özbek ḫalḳ ḳahramânlık éposı" adlı monografiyi Hâdi Zaripov ile kaleme alan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

A. Déyç

V. M. Jirmunskiy

Aybek

Sabir Abdulla

Nikolay Pogodin

Açıklama:

Halk bilimi uzmanı Hâdi Zaripov, V. M. Jirmunskiy ile birlikte Özbek ḫalḳ ḳahramânlık éposı (Özbek Halk Kahramanlık Destanı) adlı monografiyi hazırladı.

Doğru Cevap: B

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi "Özbekistân Kılıçı" adlı dramayı kaleme alan yazarlardan biri değildir?

Hamit Alimcan

Uyġun

Aybek

Sabir Abdulla

Nikolay Pogodin

Açıklama:

Hamit Alimcan, Uyġun, Sabir Abdulla, Nikolay Pogodin ile birlikte Özbekistân ḳılıçı (Özbekistan Kılıcı) dramasını yazdılar.

Doğru Cevap: C

Soru 36

"Ceng ve Koşık" adlı eser aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir?

Aybek

H. Alimcan

Ġafur Ġulâm

Zülfiye

M. Şeyḫzâde

Açıklama:

Söz konusu eser M. Şeyḫzâde adlı yazara aittir.

Doğru Cevap: E

Soru 37

Savaş yıllarında povest türünün en iyi temsilcisi olan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Sedreddin Aynî

Abdulla Ḳahhar

Ġafur Ġulam

Kâmil Yaşin

Perde Tursun

Açıklama:

Bu dönemde uzun hikâye (povest) türünün en iyi temsilcisi Abdulla Ḳahhar olmuştur. Dardaḳdan çıḳḳan ḳahramân ve Altın Yulduz (Altın Yıldız) hikâyelerinde Özbek savaşçıların düşmanla mücadelesi tasvir edilir. Yazar kendi eserinde Özbek halkı arasında yetişen savaş kahramanlarından Ḳoçḳar Turdiyev ve Ahmedcân Şükürov’u sembolleştirdi. Yazar onların sadece kahramanlıklarını anlatmakla kalmadı aynı zamanda psikolojilerine ve iç dünyalarına da yer verdi.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Savaş döneminde Özbek edebiyatında yalnızca bir roman yazılmıştır. "Nevaî" adlı bu romanın yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Aybek

Abdulla Ḳahhar

Hamid Alimcan

Nezir Seferov

İbrahim Rehim

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 39

"Uyak örgüsü, uyak türü ve dize sayısı bakımından birbirinin aynı üç bent ve bir sunu ile başlayan yarım bentten oluşan koşuk biçimi, nazım türündeki bir masal." olarak tanımlanan tür aşağıdakilerden hangisidir?

Şiir

Provest

Kıssa

Nesir

Balad

Açıklama:

Balad: Uyak örgüsü, uyak türü ve dize sayısı bakımından birbirinin aynı üç bent ve bir sunu ile başlayan yarım bentten oluşan koşuk biçimi, nazım türündeki bir masal.

Doğru Cevap: E

Soru 40

Türkistan’ı işgal eden Araplara karşı halk isyanı anlatan "Mukanna" adlı tiyatro eseri aşağıdaki şairlerden hangisine aittir?

Said Ahmed

Fazıl Yoldaşoğlu

Hamid Alimcan

Şükrullah Yusufoğlu

Âmân Metcan

Açıklama:

Hamid Alimcan, "Muḳanna" (1942) adlı tiyatro eserinde Türkistan’ı işgal eden Araplara karşı halk isyanı anlatmaktadır. Şair tarih kitaplarına “Muḳanna isyanı” adıyla geçen bu tarihî olayı anlatmakla birlikte üstü kapalı olarak sovyetlerin istilasını da sorgulamaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 41

İkinci Dünya Savaşı döneminde Özbek şiirinde esas konu aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

Vatana sevgi

Düşmana nefret

Halkların dostluğu

Askerlik ve savunma

Kahramanlık ve insan sevgisi

Açıklama:

İkinci Dünya Savaşı döneminde Özbek şiirinde esas konu askerlik ve savunma olmuştur. Ġafur Ġulâm, Aybek, Hamit Alimcan, Uyġun, Şeyḫzâde, Zülfiye, Mirtemir gibi şairlerin savaş döneminde yazdıkları şiirlerinde vatana sevgi, düşmana nefret, halkların dostluğu, vatanseverlik, kahramanlık ve insan sevgisi kavramları samimiyetle ifade edilmiştir. Şarḳden bâreyâtirmen (Doğudan Gidiyorum, Ġafur Ġulâm), Âne ve oġıl (Ana ve Oğul), Ḳolıngge ḳurâl âl (Eline Silah Al) İşânç (Güven, H. Alimcan), Zafer yolları (Aybek), Küreş néçün (Mücadele Neden), Ceng ve ḳoşıḳ (Savaş ve Türkü, M. Şeyḫzâde) gibi eserleri örnek olarak gösterebiliriz.

Doğru Cevap: D

Soru 42

Özbek savaş şiirleri hazinesine cephedeki şairler de katkı sağlarlar. Şair, Sâġınçlı selâm (Özlem Dolu Selam) şiirlerini ordudayken yazmıştır. Manzum mektup şeklinde yazılan bu eserde şairin kendi çocuklarına hasretle ve içtenlikle hitap etmesi daha da anlam kazanır. Bu şair kimdir?

Ġayratî

Mirtemir

Sultân Cora

Emin Ömerî

Sâbir Abdulla

Açıklama:

Özbek savaş şiirleri hazinesine cephedeki şairler de katkı sağlarlar. Sultân Cora Sâġınıb (Özleyip), Sâġınçlı selâm (Özlem Dolu Selam) şiirlerini ordudayken yazmıştır. Manzum mektup şeklinde yazılan bu eserde şairin kendi çocuklarına hasretle ve içtenlikle hitap etmesi daha da anlam kazanır.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Cepheci genç şairin Cengçining koşıḳları (Savaşçının Türküleri, 1942) seçilmiş eserlerine girmiş Biz Yéngemiz (Biz Yeneceğiz), Marş, Ḳasemyâd (Yemin) gibi şiirleri savaş meydanında yazılmıştır. Şair, bir şiiri hakkında “Ben bu şiiri yazarken sağ elimde kalem ve sol elimde tabancanın horozu vardı. Çok uzaklarda yer gümbürdeyerek yarılıyordu. Yanan köylerden çıkan kara duman kıvrıla kıvrıla göğe yükseliyordu.” diye açıklamıştır. Bu şair kimdir?

Hasan Said

Ġafur Ġulam

Hamid Alimcan

Sadreddin Aynî

Maḳsud Şeyḫzâde

Açıklama:

Cepheci genç şair Hasan Said’in Cengçining ḳoşıḳları (Savaşçının Türküleri, 1942) seçilmiş eserlerine girmiş Biz Yéngemiz (Biz Yeneceğiz), Marş, Ḳ asemyâd (Yemin) gibi şiirleri savaş meydanında yazılmıştır. Şair, bir şiiri hakkında “Ben bu şiiri yazarken sağ elimde kalem ve sol elimde tabancanın horozu vardı. Çok uzaklarda yer gümbürdeyerek yarılıyordu. Yanan köylerden çıkan kara duman kıvrıla kıvrıla göğe yükseliyordu.” diye açıklamıştır. Söylemek gerekir ki Özbek şairleri devrin ihtiyaçlarına cevap verip savaş ve kahramanlık konularını işlemiş olsa da bu durum şiirlerin estetik özelliklerini yitirmesine neden olmamıştır. Şairler hayat ve insan manzaralarını semboller kullanarak ve çeşitli manzum şekillerden yararlanarak yansıtmaya çalışmışlardır. Manzum mektuplar o dönemde oldukça yaygınlaşmıştı.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Savaş yıllarında Özbek nesri de dönemin şartlarına göre şekillendi. Cephe ile cephe gerisinin sağlam ilişkisini, düşmana karşı nefreti, vatan sevgisini yansıtmada yazarlar toplumsalcılığın verdiği imkânlardan verimli olarak faydalanmışlar ve bu türün en seçkin örneklerini ortaya koymuşlardır. Men Özbek ḫalḳi nâmiden sözleymen (Ben Özbek Halkı Adına Konuşuyorum) adlı eser kime aittir?

Kamil Yaşin

Ġafur Ġulam

Hamid Alimcan

Sadreddin Aynî

Maḳsud Şeyḫzâde

Açıklama:

Savaş yıllarında Özbek nesri de dönemin şartlarına göre şekillendi. Cephe ile cephe gerisinin sağlam ilişkisini, düşmana karşı nefreti, vatan sevgisini yansıtmada Hamid Alimcan, Aybek, Sadreddin Aynî, Ġafur Ġulam, Kamil Yaşin, Maḳsud Şeyḫzâde gibi yazarlar toplumsalcılığın verdiği imkânlardan verimli olarak faydalanmışlar ve bu türün en seçkin örneklerini ortaya koymuşlardır. Hamid Alimcan’ın Men Özbek ḫalḳi nâmiden sözleymen (Ben Özbek Halkı Adına Konuşuyorum), Ġafur Ġulam’ın Ânalar (Analar), Sadreddin Aynî’nin Âna vatan (Ana Vatan), Aybek’in Ġalebe bahârı (Zafer Baharı) gibi eserlerini örnek olarak gösterebiliriz. Bu dönem Özbek nesrinde kahraman askerlerin canlı sembollerinin olduğu hayat hikâyeleri de yaratıldı. Bu hayat hikâyelerinin bazıları şunlardır: Sekkiz bâtir (Sekiz Yiğit) ve Merdlik ḳisselerı (Mertlik Hikâyeleri) seçilmiş eserler arasında yer alsalar da hepsi süreli yayınlarda ve cephe gazetelerinde basılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 45

Savaş yıllarında Aybek, Hamid Alimcan, Nezir Seferov, İbrahim Rehim, Nazarmed, Mumtâz Muhamedov’un hayat hikâyelerinde pek çok cephe olayı anlatılmıştır ve savaşçıların kahramanlıkları hikâye edilmiştir. Bu dönemde uzun hikâye (povest) türünün en iyi temsilcisi kim olmuştur?

Aydın

Nezir Seferov

İbrahim Rehim

Abdulla Ḳahhar

Hamid Alimcan

Açıklama:

Savaş yıllarında hikâye türünde özellikle Abdulla Ḳahhar ve Aydın birçok eser verdi. Abdulla Ḳahhar’un Asrârbaba, Ḫâtınlar (Kadınlar), Batırali, Aydın’in Umr sâvġası (Ömür Armağanı”), Ér yürek (Cesur Yürek) gibi hikâyelerinde savaş yıllarındaki hayatlar anlatılmaktadır. Bu dönemde uzun hikâye (povest) türünün en iyi temsilcisi Abdulla Ḳahhar olmuştur. Dardaḳdan çıḳḳan ḳahramân ve Altın Yulduz (Altın Yıldız) hikâyelerinde Özbek savaşçıların düşmanla mücadelesi tasvir edilir. Yazar kendi eserinde Özbek halkı arasında yetişen savaş kahramanlarından Ḳoçḳar Turdiyev ve Ahmedcân Şükürov’u sembolleştirdi. Yazar onların sadece kahramanlıklarını anlatmakla kalmadı aynı zamanda psikolojilerine ve iç dünyalarına da yer verdi.
Aybek, Hamid Alimcan, Nezir Seferov, İbrahim Rehim, Nazarmed, Mumtâz Muhamedov’un hayat hikâyelerinde pek çok cephe olayı anlatılmıştır ve savaşçıların kahramanlıkları hikâye edilmiştir. Sedreddin Aynî, Ġafur Ġulam, Aydın, Kâmil Yaşin, Zülfiye, Perde Tursun, Zefer Diyar, Said Nazar hayat hikâyelerinde ise cephe gerisindeki kahramanları canlı sembollerle çizmişlerdir. Bu hayat hikâyelerinde cepheye gitmiş erkeklerin yerine de çalışan pamukçu kızlar, çocuklar ve ihtiyarların fedakârca çalışmaları anlatılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 46

Savaş döneminde Özbek edebiyatında yalnızca bir roman yazılmıştır. Nevaî (1944) adlı roman Özbek edebiyatının savaş yıllarında elde ettiği en büyük başarılardan biri olmuştur. Bu roman kime aittir?

Aydın

Aybek

Nazarmed

Nezir Seferov

Mumtâz Muhamedov

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 47

Aybek

Kamil Yaşin

Hamid Alimcan

Maḳsud Şeyḫzâde

Uyġun ve İzzet Sultân

Açıklama:

Tiyatro eserini diğer edebî türlerden ayıran özellik, insanlara doğrudan ve güçlü olarak etki etme imkânına sahip olmasıdır. Savaş yıllarında halkı düşmana karşı ateşlendirmede, çocuklara vatan sevgisini ve kahramanlık hislerini aşılamakta tiyatronun gücü bir kez daha anlaşıldı. Bu dönemde, halkın savaş boyunca hayatının ve düşmanla mücadelesinin yansıtıldığı piyesler geniş yer tuttu: Özbekistân ḳılıcı (N. Pogodin, Hamid Alimcan, Uyġun, Sabir Abdulla), Devrân ata (Kamil Yaşin, Sabir Abdulla, Uyġun, Çustî), Ḳasâs (İntikam, Tuyġun, Emin Ömerî), Ana (Mirtemir, Smirnov) gibi eserler bu dönemin ürünleridir. Genel olarak tiyatro eserleri savaş dönemi ihtiyaçlarına cevap verebildi. Örneğin, Özbekistân ḳılıçı (Özbekistan Kılıcı, 1941) müzikali devrin kahraman ruhunu hakettiği gibi yansıtmıştır. Piyeste cephe ve cephe gerisinin birliği, Özbek halkının hayatı, cesareti, sadakati, semboller yardımıyla ifade edilmiştir. Piyesin başkahramanı Özbek yiğidi Teğmen Arslan’dır. Ordu safında hizmet etmiştir. Özbek süvari bölüğünü düzenlemek için Özbekistan’a gelir. Bölüğü düzenleyip süvarilerle birlikte savaşa gider ve kahramanlık gösterir. Eserde, düşmana dehşet salmış Özbek süvari bölüğünün kılıçlı askerleri Özbekistan kılıcı olarak sembolleştirilmiştir. Bu dönem Özbek tiyatro yazarları geçmişi, tarihî konuları da ele aldılar. Bunun sonucunda, Muḳanna (Hamid Alimcan), Ali Şir Nevaî (Uyġun ve İzzet Sultân), Mahmud Tarabî (Aybek), Celâliddin Mengübérdi (Maḳsud Şeyḫzâde) gibi tarihî piyesler ortaya çıktı. Kısacası, İkinci Dünya Savaşı yıllarında şiir ve nesir gibi tiyatro eserleri de gelişiminin bir kısmını tamamlamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Sovyet döneminde gelişen manzum hikâye türüdür ve Rus edebiyatındaki poéma terimine karşılık olarak kullanılmaktadır. Bu hikaye türüne Özbek edebiyatında hangi isim verilir?

Kıssa

Balad

Triloji

Destan

Dekada

Açıklama:

Kıssa: Konu bakımından romandan basit, hikâyeden karmaşık olan edebî eser, uzun hikâye. Rus edebiyatında bu tür povést olarak adlandırılır. Balad: Uyak örgüsü, uyak türü ve dize sayısı bakımından birbirinin aynı üç bent ve bir sunu ile başlayan yarım bentten oluşan koşuk biçimi, nazım türündeki bir masal. Triloji: Bir yazarın, konu ve fikrî yapı olarak birbirini izleyen üç eseri, üçleme, triloji. Destan: Sovyet döneminde gelişen manzum hikâye türü, Özbek edebiyatında destan olarak adlandırılır. Bu destanlar halk destanlarından içerik ve yapı bakımından farklılık göstermektedir. Destan Rus edebiyatındaki poéma terimine karşılık olarak kullanılmaktadır. Dekada: Fransızca on gün, on günlük anlamına gelen bu sözcük Sovyet döneminde on günlük süre boyunca devam eden edebî etkinliğin adıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 49

Dört yıl boyunca devam eden savaşın ardından edebiyat ve sanatın gelişmesine engel olan çeşitli baskıların da bulunduğunu söylemek gerekir. Komünist Parti, yazarları baskı altına almış, onları takip etmiş ve gözetim altında tutmuştur. Şeyḫzâde, Said Ahmet, Şuhrât, Şükrüllah gibi yetenek sahipleri de haksız yere cezaevine konulup uzak yerlere sürgün edilmiştir. Burada önemli olan nokta savaştan sonraki ilk dönemde de Özbek Edebiyatı’nın farklı şekillerde müdahalelere rağmen gelişiyor olmasıdır. Bunu aşağıdakilerden hangisi ile anlayabiliriz?

Kıssa

Balad

Triloji

Dekada

Konfliktsizlik teorisi

Açıklama:

Kıssa: Konu bakımından romandan basit, hikâyeden karmaşık olan edebî eser, uzun hikâye. Rus edebiyatında bu tür povést olarak adlandırılır. Balad: Uyak örgüsü, uyak türü ve dize sayısı bakımından birbirinin aynı üç bent ve bir sunu ile başlayan yarım bentten oluşan koşuk biçimi, nazım türündeki bir masal. Triloji: Bir yazarın, konu ve fikrî yapı olarak birbirini izleyen üç eseri, üçleme, triloji. Dekada: Fransızca on gün, on günlük anlamına gelen bu sözcük Sovyet döneminde on günlük süre boyunca devam eden edebî etkinliğin adıdır. Özbek edebiyatı ve sanatının Moskova’da gerçekleşen üçüncü on günlük edebiyat haftası (“dekada”) tutanaklarından da anlamak mümkündür. Konfliktsizlik teorisi: Sovyet hayatının sadece olumlu yönlerini göstermek veya ölçüsüz şekilde idealleştirerek anlatmak, olumsuz ve zıt yönlerini ise asla göstermemeyi teşvik eden propaganda. Sovyet dönemi edebiyatında hayat ve insan arasındaki zıtlıkları göstermek bile topluma karşı düşmanlık olarak algılanıyordu.

Doğru Cevap: D

Soru 50

Özbek edebiyatında romantik, realistik akımlar, mizahî eserler ve nazarî düşünceler öne çıkmaya başlaması hangi yıllara denk gelmektedir?

1910

1920

1930

1940

1950

Açıklama:

1920’li yıllarda Özbek edebiyatında romantik, realistik akımlar, mizahî eserler ve nazarî düşünceler öne çıkmaya başlamıştır. Yine bu dönemde sözlü edebiyat ürünlerine ilgi artmış, Ergeş Cuman Bülbüloğlu, Fazıl Yoldaşoğlu gibi ozanlar hakkında Hislet, Kemî, Aybek, Mirtemir çeşitli eserler vücuda getirmişlerdir. Doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 51

Savaş yıllarında "Asrârbaba, Ḫâtınlar (Kadınlar), Batırali, Aydın’in Umr sâvġası (Ömür Armağanı”), Ér yürek (Cesur Yürek)" gibi eserleri Özbek edebiyatına kazandıran yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Aybek

Hamid Alimcan

Nezir Seferov

İbrahim Rehim

Abdulla Ḳahhar

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 52

Konu bakımından romandan basit, hikâyeden karmaşık uzun hikâyelere Özbek edebiyatında verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Povést (Kıssa)

Çehov tarzı hikâye

Maupassant

Modern Hikâye

Ben Merkezli Hikâye

Açıklama:

Povést: Konu bakımından romandan basit, hikâyeden karmaşık olan edebî eser, uzun hikâye. Özbek edebiyatında bu tür hikâyeler ḳıssa ve ya povést olarak adlandırılmaktadır. Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Ġafur Ġulam aşağıdaki hangi eserini kendi çocukluk yıllarından esinlenerek kaleme almıştır?

Köngilsizning ḳılıġı

Şum bâla

Éşânâbâd

Yiğit

Hiyle-i şer’i

Açıklama:

Ġafur Ġulam Köngilsizning ḳılıġı (Gönülsüzün Huyu), Éşânâbâd, Yiğit, Sâat, Yâdgâr, Nétéy (Ne edeyim?), Hiyle-i şer’i (Şer’i Hile), Mening oġrigine bâlam (Benim Hırsız Çocuğum) gibi kıssa ve hikâyeleri ile Özbek edebiyatının gelişmesine büyük katkı sağlamıştır. Özellikle, yazarın Şum bâla (Yaramaz çocuk, 1936) adlı otobiyografik kıssası (uzun hikâye) bu dönemin en iyi eseri olarak kabul edilmektedir. Yazar Şum bâla kıssasını kendi çocukluk yıllarından esinlenerek yazmış. Doğru cevap B şıkkdır.

Doğru Cevap: B

Soru 54

Sovyet hayatının sadece olumlu yönlerini göstermek, olumsuz veya zıt yönlerini göstermemek gerektiğini savunan fikir aşağıdakilerden hangisidir?

Milliyetçilik

Komünizm

Dekada

Konfliktsizlik teorisi

Marksizm

Açıklama:

Konfliktsizlik teorisi: Sovyet hayatının sadece olumlu yönlerini göstermek veya ölçüsüz şekilde idealleştirerek anlatmak, olumsuz ve zıt yönlerini ise asla göstermemeyi teşvik eden propaganda. Sovyet dönemi edebiyatında hayat ve insan arasındaki zıtlıkları göstermek bile topluma karşı düşmanlık olarak algılanıyordu. Doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi savaş sonrası (1945-1960) özbek edebiyatındaki değişiklikler için söylenemez?

Özbek edebiyatında hiciv gelişti ve onun türlü türlü örnekleri ortaya konuldu.

Bu dönemde birini takip eden seri halinde şiir yazmak bir gelenek hâlini almıştır.

Bu dönemde Hamza ve Elbek’ten sonra rağbet görmemiş olan “mesel” (fabl) türü yeniden canlandı.

Bu dönem şiirinde sıradan insanların gerçek sıkıntıları yüceltilmiş ve “emekçi” insan sembolü yaratılmıştır

Özbek şairleri devrin ihtiyaçlarına cevap verip savaş ve kahramanlık konularını işlemiştir.

Açıklama:

Özbek şairlerinin devrin ihtiyaçlarına cevap verip savaş ve kahramanlık konularını işlemesi savaş yıllarında ön plana çıkmıştır. Doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 56

Aşağıda verilen 1945-1960 yılları arasındaki yazar - eser eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Askad Muhtâr - Yeşil ḳışlâḳ

Abdulla Ḳahhar - Ḳoşçınar çırâḳları

Aybek - Altın vâdiyden şebedeler

Perde Tursun - Oḳıtuvçı

Sadreddin Aynî - Èsdelikler

Açıklama:

1945-1956 yılları arasında Özbek “destancılığı” (manzum hikâye yazıcılığı) sahasında da belli başarılar elde edildi. Bu dönemde Özbek destancılığının ilgi alanı da güncel konular doğrultusunda genişledi. Askad Muhtâr’nın Katta yolda, Mirmuhsin’in Yeşil ḳışlâḳ, Mamarasul Babayev’in Bağbân, Şükrüllah’nun Çöller destanlarında Özbek çiftçilerinin hayatı, üretim sıkıntıları konu edilmiştir. Ḳadrdân dostlar (Remiz Babacan), Rossiya (Şükrüllah), Dostlik ḳoşıġı (Düşen Feyzî) destanlarında ise halklar arasındaki dostluk, manevîsiyasî birlik dile getirildi.
Roman ve hikaye türleri, bu dönem nesir sahasında önemli bir yere sahiptir. Sadreddin Aynî’in Èsdelikler, Abdulla Ḳahhar’ın Ḳoşçınar çırâḳları (Koşçınar Işıkları), Perde Tursun’un Oḳıtuvçı (Öğretmen, 1951), Aybek’in Altın vâdiyden şebedeler (Altın Vadiden Esintiler) gibi romanları dönemin önde gelen eserleri arasında yer alır.
Yeşil ḳışlâḳ eseri Mirmuhsin'e aittir. Doğru cevap A şıkkıdır

Doğru Cevap: A

Soru 57

"Uyak örgüsü, uyak türü ve dize sayısı bakımından birbirinin aynı üç bent ve bir sunu ile başlayan yarım bentten oluşan koşuk biçimi, nazım türündeki bir masal."
Yukarıdaki tanımlama hangi edebi türü tanımlamaktadır?

Triloji

Balad

Mesel

Koşma

Destan

Açıklama:

Balad: Uyak örgüsü, uyak türü ve dize sayısı bakımından birbirinin aynı üç bent ve bir sunu ile başlayan yarım bentten oluşan koşuk biçimi, nazım türündeki bir masal. Doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Oynâḳ oynâḳ, âġır âġır âḳmâḳda ümrim, Gâh köz yumıb, gâh ufḳḳa bâtmâḳda ümrim./
Bâr cânini sadḳa eyleb şe’rge ḳoşıḳḳa, Siz yoḳâtgen sururlarnı tâpmâḳda ümrim/
Bâr cânini sadḳa eyleb şe’rge ḳoşıḳḳa,/
Siz yoḳâtgen sururlarnı tâpmâḳda ümrim/
Yukarıdaki bağımsızlık devri eserlerinlerinden biri olan şiir aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir?

Azim Suyun

İkrâm Atamurod

Usman Azim

Sultan Akbariy

Abdumacid Azim

Açıklama:

...Aşağıda Usman Azim’in bir şiirinden alınan parçaya göz atalım:
Oynâḳ oynâḳ, âġır âġır âḳmâḳda ümrim, Gâh köz yumıb, gâh ufḳḳa bâtmâḳda ümrim.
Bâr cânini sadḳa eyleb şe’rge ḳoşıḳḳa, Siz yoḳâtgen sururlarnı tâpmâḳda ümrim
Bâr cânini sadḳa eyleb şe’rge ḳoşıḳḳa,
Siz yoḳâtgen sururlarnı tâpmâḳda ümrim
Doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Vatan sevgisi, millî bağımsızlık mücadelesi gibi konuların işlendiği eserler, aşağıdakilerin hangisinde, birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

Terâbî-Mukannâ

Dehşet-Mirzâ Ulugbey

Bahâr Kéldi Séni Sorekleb-Monolog

Ötken Künler-Şum Bâla

Simurg-Kéçe ve Kündüz

Açıklama:

Özbek Sovyet Edebiyatının millî, siyasî, kültürel önemini tartışabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 60

Bağımsızlık dönemi Özbek edebiyatındaki öne çıkan tema aşağıdakilerden hangisidir?

Evlilik

Fantastik Konular

Milli Değerler

Tabiat

Topumsal Gerçekçilik

Açıklama:

Özbek Sovyet Edebiyatının millî, siyasî, kültürel önemini tartışabileceksiniz.

Doğru Cevap: C

Soru 61

İkinci Dünya Savaşı döneminde Özbek şiirinde esas konu aşağıdakilerden hangisi olmuştur ?

Aşk

İkinci Dünya Savaşı

Askerlik ve Savunma

Tabiat tasviri

Vatan Sevgisi

Açıklama:

Özbek Sovyet Edebiyatının millî, siyasî, kültürel önemini tartışabileceksiniz.

Doğru Cevap: C

Soru 62

Bağımsızlık dönemi Özbek edebiyatı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır ?

Sovyet döneminde yasaklanan yazar ve şairin eserleri yeniden yaymlanır.

Sosyal hayatta olduğu gibi edebiyat hayatında da demokrasi, açıklık, eleştirel bakış açısı kendini gösterir.

. Bağımsızlıkla parallel olarak edebi hayat da renklenmiştir.

Yazarlar sosyal hayatı anlatmada özgür bırakılmazlar

Devlet düzenindeki değişim edebiyata olumlu olarak yansımıştır

Açıklama:

Özbekistan’da modern edebiyatın Sovyet dönemindeki ve bağımsızlıktan sonraki gelişmesini ana hatlarıyla tartışabileceksiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 63

Aşağıdakilerden hangisi Abdulla Kadirî'nin yazdığı ve ilk gerçekçi Özbek romanı olarak bilinen eserdir?

Dehşet

Ötken Künler

Âbit Ketmân

Zehirli Hayat

Cuvânbâz

Açıklama:

Özbekistan’da modern edebiyatın Sovyet dönemindeki ve bağımsızlıktan sonraki gelişmesini ana hatlarıyla tartışabileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Ünite 5

Soru 1

I Manas
II Igor
III Kurmanbek,
IV Er Tabıldı
V Kedeykan
Hangisi Kırgız destanları arasındandır?

I,II ve III

II,III,IV ve V

II ve III

I,III,IV ve V

I,II,IV ve V

Açıklama:

Kırgız destanlar arasında Manas, Kurmanbek, Er Tabıldı, Kedeykan, Olcobay Menen Kişimcan gibi destanların yanı sıra, eski âdetlerle hayat pratikleri hakkındaki şiirler, bilmeceler, atasözleri, kahramanlık destanları, hikâye ve masallar, efsaneler, dini ve lirik şarkılar zengin Kırgız Folklorunun önemli türleridir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 2

Hangi Kırgız destanı dünya edebiyatının en uzun destanıdır?

Olcobay Menen Kişimcan

Er Tabıldı

Kurmanbek

Manas

Kedeykan

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 3

“Orakçı”
Orak alır elime,
Yorulmadan çalışırım ekibime
Normu da geçerim,
Güzel zaman devrinde.
Ezandan kalkarım üşenmeden
Tembelliğe düşmem.
(Kırgız Adebiyatı 2002: 32)
Yukarıdaki şiir Kırgız Edebiyatındaki hangi türe bir örnek olabilir?

Emek

Koşok

Maktoo

Korgoo

Koştoşu

Açıklama:

Emek şiirleri - uz, hayvancılık, çiftçilik ve buna benzer işlere bağlı şiirler içerir. Emek şiirleri iş zamanında işi daha kolaylaştırmak amacıyla söylenir.Doğru cevap A'dir.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Ağlama yavrum ağlama
Anne-babanı zorlama.
Halk yayladan inmedi
Arpa, buğday olmadı.
Kuş tüyü kalpağın,
Halk sevmese sevmesin,
Kendi sevdiğim appağım.
(Kırgız Adebiyatı 2002: 40)
Yukarıdaki Kırgız edebiyatında hangi türe örnek olabilir?

Koşoktor

Emek

Koşok

Nasihat

Beşik

Açıklama:

Beşik şiirleri, çocukları beşikte sallarken söylenir. Burada annenin ümidi, dileği ifade edilir.Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Güzel kadın insanlığın perisi, akıllı kadın erkeğin
yoldaşı
Ana-baba değerini çocuğun olduğu zaman bilirsin.
(Kırgız Adebiyatı 2002: 54
Yukarıdaki Kırgız edebiyatındaki hangi türe örnek olabilir?

Nasihat

Efsane

Makal

Manas

Beşik

Açıklama:

Makal, kısa fakat imajı okura bırakmadan tamamlayan, terbiye verme amacında kullanılan atasözlerine denilir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 6

Kırgız Türkçesi ile yazılan ilk eser hangisidir?

Tunguç Adım

Zilzala

Kız-Cigi

Bürküttün Toyu

Buudaylık

Açıklama:

Kırgız Türkçesi ile yazılan ilk eser 1911’de çıkan Moldo Kılıç Şamırkanuulu’nun "Zilzala" adlı ırlar kitabıdır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 7

Kırgız Edebiyatında özellikle 1920-1930' lu yıllardan sonra "feodal
bağlardan ve burjuva geleneklerinden kurtuluş" gibi temaların ön plana çıkmasının sebebi ne olabilir?

Bağımsızlıklarını ilan etmeleri

Dünyaya entegre olmaları

Türkiye'deki edebiyatının etkisi

Sovyet rejimini etkisi

Çok satan temalardan olması

Açıklama:

1920’li ve 1930’lu yıllarda Kırgız Edebiyatı, Sovyet rejimine uygun bir edebiyat meydana getirir. Halkların kardeşliği, Ekim ihtilâlinden sonra Kırgız Türklerinin siyasi ve sosyal alanda kaydettiği gelişmeler, toplum yararı için fedakârlık gösterme, feodal bağlardan ve burjuva geleneklerinden kurtuluş belli başlı temalardır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 8

I Süyünbay Eraliyev
II Aalı Tokombayev
III E. Uzakbayev
IV Kubanıçbek Malikov
V Sooronbay Cusuyev
Hangileri II. Dünya Savaşı sonrası (1950'li yıllar) KIrgız Edebiyatında öne çıkan isimlerdir?

I,III ve V

II,III ve IV

I,II ve III

II,IV ve V

I,III ve IV

Açıklama:

1920’li ve 1930’lu yıllarda Kırgız Edebiyatı, Sovyet rejimine uygun bir edebiyat meydana getirir. Aalı Tokombayev ve Kubanıçbek Malikov bu dönemin önde gelen edipleridir. II. Dünya Savaşı yıllarında ve sonraları Sovyet topraklarının korunması, kahramanlık ve fedakârlık temaları revaç bulup, daha çok savaş konuları işlenir. Süyünbay Eraliyev, E. Uzakbayev, Sooronbay Cusuyev ve Rusya’yı, Rus insanını anlatan şiirleri ile dikkati çeken A. Osmanov bu dönemin belli başlı isimleridirDoğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 9

I Toprak Ana
II Selvi Boylum Al Yazmalım
III Manas
IV Beyaz Gemi
V Cemile
Hangileri Cengiz Aytmatov'un eserlerindendir?

I ,II ve III

II,III ve IV

II,III,IV ve V

I,II,IV ve V

Hepsi

Açıklama:

Kırgız edebiyatının en büyük ismi, Cengiz Aytmatov’dur. Aytmatov, dünyanın en büyük romancılarından birisi olarak kabul edilmektedir. Aytmatov’un eserleri pek çok ülke diline çevrilmiştir. “Cemile” adlı hikâyesiyle ünlenen Aytmatov’un; Yüzyüze, Selvi Boylum, İlk Öğretmen, Deve Gözü, Toprak Ana, Gülsarı, Beyaz Gemi, Gün Olur Asra Bedel, Dişi Kurdun Rüyaları gibi hepsi şaheser niteliğinde olan birçok roman ve hikâyesi bulunmaktadır. Manas ise anonim bir Kırgız destanıdır.Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 10

Cengiz Aytmatov'un “ötekileştirme” veya “köleleştirme” konusunda yazılmış en önemli eserlerinden biri olan kitabı hangisidir?

Selvi Boylum Al Yazmalım

Dişi Kurdun Rüyaları

Deve Gözü

Toprak Ana

Gün Olur Asra Bedel

Açıklama:

Gün Olur Asra Bedel romanı Aytmatov’un en çok ilgi uyandıran eseridir. Bunun en önemli sebebi de yazarın eserde anlattığı Nayman Ana efsanesidir.Oğlunun öldüğüne bir türlü inanamayan kederli ana, onu aramak için devesi Ak Maya ile yola düşer. Oğlunu bulduğunda o artık başına geçirilen deve derisinden şire ile “mankurt”laştırılmıştır. Düşmanın işkenceyle “mankurtlaştırdığı” yani “ötekileştirdiği” Colaman, anasını okuyla vurup öldürecek kadar geçmişinden habersizdir; zira hafızası silinmiştir. Dönemin iki süper gücünün bütün insanları köleleştirmek için uzayda işbirliği yaptığını da bu eserde vermeye çalışır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 11

I. Kırgız Sözlü Edebiyatı
II. XX. Yüzyılda Kırgız Yazılı Edebiyatı
III. Sovyetler Birliğinin İlk Yıllarında Kırgız Edebiyatı
IV. II. Dünya Savaşı ve Sonrasında Kırgız Edebiyatı.
V. XX. Yüzyılda Kırgız Sözlü Edebiyatı.
Yukarıdaki seçeneklerden hangisi, Kırgız Edebiyatının dönemlerinden biri olarak değerlendirilmez?

III

Açıklama:

Kırgız edebiyatı, dört başlık altında değerlendirilmektedir:
1. Kırgız Sözlü Edebiyatı
2. XX. Yüzyılda Kırgız Yazılı Edebiyatı
3. Sovyetler Birliğinin İlk Yıllarında Kırgız Edebiyatı
4. II. Dünya Savaşı ve Sonrasında Kırgız Edebiyatı.
XX. yüzyılda Kırgız edebiyatı, yazılı dönem ürünlerini vermeye başlamıştır. Manas Destanı başta olmak üzere, sözlü eserler yazıya geçirilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi Kırgız halk edebiyatı türleri içerisinde yer alan destanlardan biri değildir?

Manas

Kurmanbek

Kedeykan

Olcobay

Türeyiş

Açıklama:

Halk edebiyatı türleri içerisinde destan ve halk hikâyeleri önemli bir yer tutar. Destanlar arasında Manas, Kurmanbek, Er Tabıldı, Kedeykan, Olcobay Menen Kişimcan gibi destanların yanı sıra, eski âdetlerle hayat pratikleri hakkındaki şiirler, bilmeceler, atasözleri, kahramanlık destanları, hikâye ve masallar, efsaneler, dini ve lirik şarkılar zengin Kırgız Folklorunun önemli türleridir.

Doğru Cevap: E

Soru 13

I. Dünya edebiyatının en ünlü destanıdır ve beyit sayısı 500.000’den fazladır.
II. Keldibek, Maymanbay, Timbek, Sagımbay Orazbakoğlu, Sayakbay Karalayoğlu önemli manasçılardır.
III. Manas destanı sayesinde, Kırgız halkı ahlaklı, namuslu, dürüst ve saygın olmuştur.
IV. Bu destanın ilk nüshalarını yazıya geçiren Alman asıllı Türkolog Radlov Vasiliy Vasiliyeviç’tir.
Manas Destanı ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I, II ve III

I, II ve IV

II, III ve IV

Yalnız II

Yalnız I

Açıklama:

Dünya edebiyatının en ünlü destanıdır. Beyit sayısı 500.000’den fazladır. Keldibek, Maymanbay, Timbek, Sagımbay Orazbakoğlu, Sayakbay Karalayoğlu önemli manasçılardır. Manas destanı sayesinde, Kırgız halkı ahlaklı, namuslu, dürüst ve saygın olmuştur. Bu destanın ilk nüshalarını yazıya geçiren Kazak araştırmacı Şokan Velihanov’dur.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Kırgızlarda yazılı edebiyat ne zaman gelişmeye başlamıştır?

20’li yılların son yarısında

30'lu yıllarda

20’li yılların ilk yarısında

10'lu yılların sonlarında

30'lu yılların ilk yarısında

Açıklama:

Kırgızlarda yazılı edebiyat 1920’lerden sonra gelişmeye başlamıştır. 20’li yılların ilk yarısında gazeteler yayınlanmaya başlanmış ve bu gazetelerde de Kırgız yazılı edebiyatının ilk örnekleri görülmeye başlanmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 15

Kırgız yazılı edebiyatının ilk örnekleri nerede yayımlanmıştır?

Gazete

Dergi

Kitap

Destan

Lirik şiir

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi Kırgız yazılı edebiyatındaki önemli isimlerden biri değildir?

Moldo Kılıç Şamırkanoğlu

Toktogul Satılganov

Togolok Moldo

Kasım Tınıstanov

Altun Yaruk

Açıklama:

Altun Yaruk Göktürk edebiyatındaki bir yazardır. Moldo Kılıç Şamırkanoğlu, Toktogul Satılganov, Togolok Moldo, Kasım Tınıstanov yazılı edebiyatın önemli isimleridir.

Doğru Cevap: E

Soru 17

I. Sovyet topraklarının korunması II. Kahramanlık ve fedakârlık III.Savaş konuları IV. Yaşam zorlukları II. Dünya Savaşı yıllarında ve sonralarında Kırgız Edebiyatında yukarıdaki konulardan hangileri işlenmiştir?

I,II,III,IV

I,II,IV,V

I,III,IV,V

I,II,III,V

II,III,IV,V

Açıklama:

II. Dünya Savaşı yıllarında ve sonraları Sovyet topraklarının korunması, kahramanık ve fedakârlık temaları revaç bulup, daha çok savaş konuları işlenir.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Rus insanını anlatan şiirleri ile dikkati çeken Kırgız edebiyatının belli başlı isimlerinden olan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Süyünbay Eraliyev

E. Uzakbayev

Sooronbay Cusuyev

A. Osmanov

Cengiz Aytomov

Açıklama:

Süyünbay Eraliyev, E. Uzakbayev, Sooronbay Cusuyev ve Rusya’yı, Rus insanını anlatan şiirleri ile dikkati çeken A. Osmanov bu dönemin belli başlı isimleridir.

Doğru Cevap: D

Soru 19

Cengiz Aytomov ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Kırgız edebiyatının en büyük ismidir.

Dünyanın en büyük romancılarından birisi olarak kabul edilmektedir.

Eserleri yetmiş ülke diline çevrilmiştir.

Cemile adlı hikâyesiyle ünlenenmiştir.

Tarihî romanları ile dikkat çeken bir yazardır.

Açıklama:

Kırgız edebiyatının en büyük ismi, Cengiz Aytmatov’dur. Aytmatov, dünyanın en büyük romancılarından birisi olarak kabul edilmektedir. Aytmatov’un eserleri yetmiş ülke diline çevrilmiştir. Cemile adlı hikâyesiyle ünlenen Aytmatov’un; Yüzyüze, Selvi Boylum , İlk Öğretmen, Deve Gözü, Toprak Ana, Gülsarı, Beyaz Gemi, Gün Olur Asra Bedel, Dişi Kurdun Rüyaları gibi hepsi şaheser niteliğinde olan birçok roman ve hikâyesi bulunmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 20

I. Cemile
II. Yüzyüze
III. Selvi Boylum
IV. İlk Öğretmen
V. Tandagı Irlar
Yukarıdakilerden hangileri Cengiz Aytamov’un eserleri arasında yer alır?

I,II,III,IV

I,II,IV,V

I,III,IV,V

I,II,III,V

II,III,IV,V

Açıklama:

Aytmatov’un eserleri yetmiş ülke diline çevrilmiştir. Cemile adlı hikâyesiyle ünlenen Aytmatov’un; Yüzyüze, Selvi Boylum , İlk Öğretmen, Deve Gözü, Toprak Ana, Gülsarı, Beyaz Gemi, Gün Olur Asra Bedel, Dişi Kurdun Rüyaları gibi hepsi şaheser niteliğinde olan birçok roman ve hikâyesi bulunmaktadır. Tandagı Irlar (1935) Alıkul Osmonov'un eserlerinden biridir.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Manas destanının ilk nüshalarını yazıya geçiren kimdir?

Şokan Velihanov

Radlov Vasiliy Vasiliyeviç

Moldo Kılıç Şamırkanuulu

Aalı Tokombayev

Süyünbay Eraliyev

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 22

Kırgız sözlü edebiyatında defin törenlerinde okunan şiirlere ne ad verilir?

korgoo

maktoo

koşok

koştoşu

akın

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 23

Iylaba balam ıylaba Ata-enendi kıynaba. El cayloodon tüşö elek Arpa, buuday bışa elek. Kuştun cünü kalpagın, El süybösö süybösün, Özüm süygön appagım. Yukarıdaki şiir aşağıdaki şiir türlerinden hangisine örnektir?

Beşik şiiri

Nasihat şiiri

Yiğitlik şiiri

Aşk şiiri

Emek şiiri

Açıklama:

Beşik şiirleri, çocukları beşikte sallarken söylenir. Burada annenin ümidi, dileği ifade edilir.
Beşik şiiri

Doğru Cevap: A

Soru 24

Kırgız Türkçesi ile yazılan ilk eser kime aittir?

Alıkul Osmonov

Sıdık Karaçev

Moldo Kılıç Şamırkanuulu

Sooronbay Cusuyev

Süyünbay Eraliyev

Açıklama:

Kırgız Türkçesi ile yazılan ilk eser 1911’de çıkan Moldo Kılıç Şamırkanuulu’nun Zilzala adlı ırlar kitabıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Caman bolso alganın Arılbayt baştan armanın.
Berekesi cok bolot Kolundagı çarbanın.
Yukarıdaki şiir aşağıdaki şiir türlerinden hangisine örnektir?

Doğa şiiri

Yiğitlik şiiri

Savaş şiiri

Nasihat şiiri

Beşik şiiri

Açıklama:

Nasihat şiirleri insanlara öğüt vermek amacıyla söylenir.
Nasihat şiiri

Doğru Cevap: D

Soru 26

“Birinci Strofa” adlı şiir kime aittir?

Süyünbay Eraliyev

Aalı Tokombayev

Sooronbay Cusuyev

Alıkul Osmonov

Sıdık Karaçev

Açıklama:

Aalı Tokombayev’in Kırgız edebiyatında tanınması Taşkent’te Orta Asya Komünist Üniversitesi’nde okuduğu yıllarda başladı. 1923’te “Birinci Strofa” ve “Eski Çon” gibi şiirleri okul dergisi olan İnternatsional dergisinde çıktı. “Kurmanbek” destanının nazım ve nesir türünde kısa versiyonunu Şolpan dergisinde Kazak dilinde yayınladı. Kırgız halkının “Ürkün” yıllarında yani 1916’da başlayan Rus Çarından Çin’e kaçış yıllarında yaşanan güçlükleri ve sıkıntılı hayatı şiirlerine yansıttı. 1924’te Viladimir İlyiç Lenin’in ölümü üzerine duygusal şiirler yazdı. 1927’de ise Lenin Tuuraluu yani Lenin Hakkında adlı bir derleme kitap yayınladı. “Birinci Strofa” adlı ilk şiirinde Ekim İhtilalini övdü, Lenin’in gelişiyle Kırgız halkının bilimsizlikten, eğitimsizlikten, cehaletten kurtulacağı ümidini ifade etti:

Doğru Cevap: B

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi Sıdık Karaçev'in eserlerinden biri değildir?

Üylönüüdön kaçtı

Süygönünö koşula albadı

Armanduu eki caş

Erksiz Kündördö

Mahabat

Açıklama:

Sıdık Karaçev (1901-1937) Sovyet dönemi edebiyatının gelişmesinde büyük rol oynamıştır. Şiirlerini genellikle 1918’de yazmıştır. Eserleri Kazak, Tatar, sonradan da Kırgız dergilerinde yayımlanmıştır. Dram ve nesir türünde eser veren ilk Kırgız sanatçılarındandır. Onun öyküleri (“Üylönüüdön kaçtı” yani Evlilikten kaçtı, “Süygönünö koşula albadı” yani Sevdiğine ulaşamadı, “Armanduu eki caş” yani Kederli iki genç), hikâyeleri; (Erksiz Kündördö, Erik Tanında) realist nesirin ilk ürünleridir. Erksiz Günlerde yani Özgürlüksüz Günler hikâyesinde zenginlerin baskısı altında kalan kadınların hukuksuzluğunu anlatmıştır. Zuura isimli bir genç kızla yaşlı ve zengin Mamırbay evlenmeye karar verir ancak Zuura sevgilisi Çolponbay’a ulaşmak için evinden kaçar fakat dağ arasında kalır ve kurtlara yem olur.
Mahabat

Doğru Cevap: E

Soru 28

Şekspir’in Otello adlı eserini Kırgızcaya çeviren yazar kimdir?

Coomart Bökönbayev

Sıdık Karaçev

Alıkul Osmonov

Süyünbay Eraliyev

Açıklama:

Alıkul Osmonov Şekspir’in Otello adlı eserini Kırgızcaya kazandırdı.

Doğru Cevap: C

Soru 29

Akın ve dramaturg yani oyun yazarıdır. Onun ilk “Cer alan kedeylerge” yani “Yer alan fakirlere” isimli şiiri 1927’de yayımlanmıştır. Emgek Tölü (Emek, 1933), Altın Kız (1934), Coomarttın Irları (Coomart’ın Şiirleri, 1936), Komuz, 1938, Çabuul (Çapul, 1944) isimli kitapları yayımlanmıştır. Yukarıda sözü edilen sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Coomart Bökönbayev

Sıdık Karaçev

Süyünbay Eraliyev

Sooronbay Cusuyev

Alıkul Osmonov

Açıklama:

Coomart Bökönbayev, akın ve dramaturg yani oyun yazarıdır. Onun ilk “Cer alan kedeylerge” yani “Yer alan fakirlere” isimli şiiri 1927’de yayımlanmıştır. Emgek Tölü (Emek, 1933), Altın Kız (1934), Coomarttın Irları (Coomart’ın Şiirleri, 1936), Komuz, 1938, Çabuul (Çapul, 1944) isimli kitapları yayımlanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 30

1921’de doğdu. 1941’de 20 yaşında iken II. Dünya Savaşı’na katıldı. Cephede savaşırken yaralandı ve 1944’de geri döndü. Talas vilayetinde gazetede çalışmaya başladı ve Dostoruma Kat yani Dostlarıma Mektup adlı kitabı yayınlandı. Gazetede çalıştığı yıllarda şiirlerini kesintisiz olarak yayınlama fırsatı buldu. Şiirlerindeki dili sade, fakat derin anlam yüklüydü. Okuyucuları onun sade dille yazdığı şiirlerini benimseyerek okudular. Yukarıda sözü edilen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Süyünbay Eraliyev

Sooronbay Cusuyev

Alıkul Osmonov

Sıdık Karaçev

Aalı Tokombayev

Açıklama:

Süyünbay Eraliyev 1921’de doğdu. 1941’de 20 yaşında iken II. Dünya Savaşı’na katıldı. Cephede savaşırken yaralandı ve 1944’de geri döndü. Talas vilayetinde gazetede çalışmaya başladı ve Dostoruma Kat yani Dostlarıma Mektup adlı kitabı yayınlandı. Gazetede çalıştığı yıllarda şiirlerini kesintisiz olarak yayınlama fırsatı buldu. Şiirlerindeki dili sade, fakat derin anlam yüklüydü. Okuyucuları onun sade dille yazdığı şiirlerini benimseyerek okudular.

Doğru Cevap: A

Soru 31

I. Bugüne kadar sözlü olarak Manasçılar tarafından getirilmiştir. II. 500.000 beyitten fazladır. III. Dünyanın en uzun destanıdır. IV. Destanın ilk nüshalarını yazıya geçiren Kazak araştırmacı Şokan Velihanov’dur. Manas Destanına ilişkin yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Yalnız II

II ve III

II ve IV

II, III ve IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

Destanlar arasında, Manas Destanı Kırgız sözlü edebiyatının şaheseri ve aynı zamanda dünya edebiyatının en uzun destanıdır. 500.000 beyitten fazla olan bu destan, bugüne kadar sözlü olarak manasçılar tarafından getirilmiştir. Keldibek, Maymanbay, Timbek, Sagımbay Orazbakoğlu, Sayakbay Karalayoğlu önemli manasçılardır. Kırgız halkının sosyal hayatında bu kadar önemli bir yere sahip olan Manas destanının pek çok nüshaları vardır. Bu destanın ilk nüshalarını yazıya geçiren Kazak araştırmacı Şokan Velihanov’dur. Orta Asya’nın kabiliyetli ve tanınmış ilim adamı Velihanov, 19. yüzyılda halkın arasında dolaşarak dünyanın bu mühim eserini derlemeyi başarmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 32

Kırgız halk şiirlerden, defin törenlerinde okunanlara ------- denir. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlar?

akın

koşok

koştoşu

maktoo

kargoo

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 33

Kırgız sözlü edebiyatında hasret ve şikâyet konulu olan şiirlere ne ad verilir?

koşok

koştoşu

maktoo

kargoo

akın

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 34

Kırgız sözlü edebiyatındaki taşlamalara ne ad verilir?

koşok

koştoşu

maktoo

akın

kargoo

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 35

“Orakçı”Orak alır elime,Yorulmadan çalışırım ekibime/Normu da geçerim,Güzel zaman devrinde/Ezandan kalkarım üşenmedenTembelliğe düşmem. Yukarıdaki şiir Kırgız edebiyatında tür bakımından aşağıdakilerden hangisine örnektir?

Maktoo

Koşoktor

Makal ve lakaptar

Emek şiirleri

Nasihat şiirleri

Açıklama:

Emek şiirleri - uz, hayvancılık, çiftçilik ve buna benzer işlere bağlı şiirler içerir. Emek şiirleri iş zamanında işi daha kolaylaştırmak amacıyla söylenir. Verilen şiir orakçılarla ilgili olduğu için Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 36

Kara toonun boorunan/Karçıga uçmak boluptur./Kalın kırgız çogulup/Sizdi bermek boluptur. Yukarıdaki şiir tür bakımından aşağıdakilerden hangisine örnektir?

Beşik şiiri

Nasihat şiiri

Koşoktor

Emek şiiri

Aşk şiiri

Açıklama:

Koşoktor, kız evlendiğinde ve insan öldüğü zaman söylenir. Bu şiirle iç acılarını dışarıya aktarır. Verilen şiir kız uzatuu koşoğundan bir örnektir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi Sovyet Kırgız Edebiyatı’nın ilk şairlerinden biridir?

Aalı Tokombayev

Togolok Moldo

Coomart Bökönbayev

Cengiz Aytmatov

Kubanıçbek Malikov

Açıklama:

Aalı Tokombayev, Coomart Bökönbayev ve Kubanıçbek Malikov ediplerdendir. Cengiz Aytmatov, dünyanın en büyük
romancılarından birisi olarak kabul edilmektedir. Toktogul Satılganov ve Togolok Moldo, Sovyet Kırgız Edebiyatı’nın ilk şairleridir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 38

-------, akın ve dramaturg yani oyun yazarıdır. Onun ilk “Cer alan kedeylerge” yani “Yer alan fakirlere” isimli şiiri 1927’de yayımlanmıştır. Emgek Tölü (Emek,1933), Altın Kız (1934), Coomarttın Irları (Coomart’ın Şiirleri, 1936), Komuz, 1938, Çabuul (Çapul, 1944) isimli kitapları yayımlanmıştır. Yukarıdaki paragrafta boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlar?

Kubanıçbek Malikov

Coomart Bökönbayev

Süyünbay Eraliyev

Kurmancan Datka

Alıkul Osmonov

Açıklama:

Coomart Bökönbayev, akın ve dramaturg yani oyun yazarıdır. Onun ilk “Cer alan kedeylerge” yani “Yer alan fakirlere” isimli şiiri 1927’de yayımlanmıştır. Emgek Tölü (Emek, 1933), Altın Kız (1934), Coomarttın Irları (Coomart’ın Şiirleri, 1936), Komuz, 1938, Çabuul (Çapul, 1944) isimli kitapları yayımlanmıştır. İkinci Dünya Savaşına dair “Koş Ala-Too, uulun ketti maydanga” (Hoşçakal Ala-Dağ, oğlun gitti cepheye) isimli şiiri, “Acal menen Ar-Namıs” (Ecel ile ar-namus), “Çepten erdin küçü bek” (Cephede er güçlü) gibi şiirlerini yazmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Efsanede Nayman Ana, oğlu Colaman’ı savaşta yitirmiş bir ana olarak betimlenir. Oğlunun öldüğüne bir türlüinanamayan kederli ana, onu aramak için devesi Ak Maya ile yola düşer. Oğlunu bulduğunda o artık başına geçirilen deve derisinden şire ile “mankurt”laştırılmıştır. Düşmanın işkenceyle “mankurtlaştırdığı” yani “ötekileştirdiği” Colaman, anasını okuyla vurup öldürecek kadar geçmişinden habersizdir; zira hafızası silinmiştir. Yazar bu tarihî hadiseyi geliştirerek Nayman Ana’nın gömüldüğü ve Kırgızlarca kutsallaştırılan Ata Beyit’in Sovyet yönetimi tarafından üzerine uzay üssü kurulmuş olduğunu, dolayısıyla Kırgız halkının hafızasının yok edilmek istendiğini anlatmaya çalışır. Yukarıda söz edilen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Sooronbay Cusuyev

Süyünbay Eraliyev

Alıkul Osmonov

Cengiz Aytmatov

Sıdık Karaçev

Açıklama:

Gün Olur Asra Bedel romanı Cengiz Aytmatov’un en çok ilgi uyandıran eseridir. Bunun en önemli sebebi de yazarın eserde anlattığı Nayman Ana efsanesidir. Efsanede Nayman Ana, oğlu Colaman’ı savaşta yitirmiş bir ana olarak betimlenir. Oğlunun öldüğüne bir türlü inanamayan kederli ana, onu aramak için devesi Ak Maya ile yola düşer. Oğlunu bulduğunda o artık başına geçirilen deve derisinden şire ile “mankurt”laştırılmıştır. Düşmanın işkenceyle “mankurtlaştırdığı” yani “ötekileştirdiği” Colaman, anasını okuyla vurup öldürecek kadar geçmişinden habersizdir; zira hafızası silinmiştir. Yazar bu tarihî hadiseyi geliştirerek Nayman Ana’nın gömüldüğü ve Kırgızlarca kutsallaştırılan Ata-Beyit’in Sovyet yönetimi tarafından üzerine uzay üssü kurulmuş olduğunu, dolayısıyla Kırgız halkının hafızasının yok edilmek istendiğini anlatmaya çalışır. Dönemin iki süper gücünün bütün insanları köleleştirmek için uzayda işbirliği yaptığını da bu eserde vermeye çalışır. Yeni ve savaşın olmadığı bir başka gezegen keşfeden bilim adamlarının dünyaya dönmesi engellenir. Barışın hâkim olduğu gezegenden herhangi bir sinyal gelmesini önlemek için de dünyanın etrafını manyetik bir alanla kaplarlar.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Akılım köp, akçam cok. /Aklım çok, param yok./ Acal cetse ölöörmün /Azabım bolso köröörmün Yukarıdaki şiir tür bakımından aşağıdakilerden hangisine örnektir?

Maktoo

Emek şiirleri

Makal ve lakaptar

Koşoktor

Nasihat şiirleri

Açıklama:

Lakaplar, düşünceyi bitirmeden dinleyene bırakır. Lakaplar kendi başlarına kullanılmaz. Bunların neden ve ne zaman söylenildiği bellidir. Verilen örnek bu türe aittir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi Kırgız halk destanlarından biri değildir?

Olcobay Menen Kişimcan

Kedeykan

Er Tabıldı

Aruv Bol

Manas

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 42

Manas destanının ilk nüshalarını yazıya geçiren Kazak araştırmacı aşağıdakilerden hangisidir?

Cengiz Aytmatov

Sayakbay Karalayoğlu

Şokan Velihanov

Keldibek

Maymanbay

Açıklama:

İşte Kırgız halkının sosyal hayatında bu kadar önemli bir yere sahip olan Manas destanının pek çok nüshaları vardır. Bu destanın ilk nüshalarını yazıya geçiren Kazak araştırmacı Şokan Velihanov’dur. Orta Asya’nın kabiliyetli ve tanınmış ilim adamı Velihanov, 19. yüzyılda halkın arasında dolaşarak dünyanın bu mühim eserini derlemeyi başarmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Kısa fakat imajı okura bırakmadan tamamlayan, terbiye verme amacında kullanılan atasözlerine ne ad verilir?

Koşoktor

Aşgana

Şın

Lakap

Makal

Açıklama:

Makal ve lakaptar (atasözleri): Makal, kısa fakat imajı okura bırakmadan tamamlayan, terbiye verme amacında kullanılan atasözlerine denilir.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Sovyet Kırgız Edebiyatı’nın ilk şairlerinden olan ve şiirlerinde yeni Sovyet ideolojisini överek rejim doğrultusunda eserler veren sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Kasım Tınıstanov

Toktogul Satılganov

Moldo Kılıç Şamırkanoğlu

Radlov Vasiliy Vasiliyeviç

Cengiz Aytmatov

Açıklama:

Toktogul Satılganov ve Togolok Moldo, Sovyet Kırgız Edebiyatı’nın ilk şairleridir. Şiirlerinde yeni Sovyet ideolojisini överek, rejim doğrultusunda eserler vermişlerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 45

Taşkent’te Orta Asya Komünist Üniversitesi’nde okuduğu yıllarda başladı. 1923’te “Birinci Strofa” ve “Eski Çon” gibi şiirleri okul dergisi olan İnternatsional dergisinde çıktı. “Kurmanbek” destanının nazım ve nesir türünde kısa versiyonunu Şolpan dergisinde Kazak dilinde yayınladı. Kırgız halkının “Ürkün” yıllarında yani 1916’da başlayan Rus Çarından Çin’e kaçış yıllarında yaşanan güçlükleri ve sıkıntılı hayatı şiirlerine yansıttı. Yukarıdaki paragrafta söz edilen Kırgız sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Aalı Tokombayev

Coomart Bökönbayev

Kubanıçbek Malikov

Cengiz Aytmatov

Sabri Durdananov

Açıklama:

Aalı Tokombayev’in Kırgız edebiyatında tanınması Taşkent’te Orta Asya Komünist Üniversitesi’nde okuduğu yıllarda başladı. 1923’te “Birinci Strofa” ve “Eski Çon” gibi şiirleri okul dergisi olan İnternatsional dergisinde çıktı. “Kurmanbek” destanının nazım ve nesir türünde kısa versiyonunu Şolpan dergisinde Kazak dilinde yayınladı. Kırgız halkının “Ürkün” yıllarında yani 1916’da başlayan Rus Çarından Çin’e kaçış yıllarında yaşanan güçlükleri ve sıkıntılı hayatı şiirlerine yansıttı

Doğru Cevap: A

Soru 46

Süyünbay Eraliyev Kırgızlar arasında çok bilinen ve başrolünü Bübüsara Beyşenaliyeva’nın oynadığı ------- adlı destansı şiiri yeniden kaleme aldı. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi ?doğru olarak tamamlar?

Bolot

Ak Möör

Çüy

Cantay

Borat

Açıklama:

Süyünbay Eraliyev, 1955 yılında Moskova’daki Yüksek Parti Okulu’nu başarı ile bitirip Kırgızistan’a döndü ve Kırgızistan’ın Pioneri gazetesinde redaktör olarak çalışmaya başladı. Burada da yayınladığı şiirler ile okuyucularına ulaştı. Rus edebiyatından tercümeler yaptı. Kırgızlar arasında çok bilinen ve başrolünü Bübüsara Beyşenaliyeva’nın oynadığı “Ak Möör” adlı destansı şiiri yeniden kaleme aldı.

Doğru Cevap: B

Soru 47

Erksiz Günlerde yani Özgürlüksüz Günler hikâyesinde zenginlerin baskısı altında kalan kadınların hukuksuzluğunu anlatan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Sülünbay Ayrıerdi

Sooronbay Cusuyev

Alıkıl Osmanov

Cengiz Aytmatov

Sıdık Karaçev

Açıklama:

Sıdık Karaçev (1901-1937) Sovyet dönemi edebiyatının gelişmesinde büyük rol oynamıştır. Şiirlerini genellikle 1918’de yazmıştır. Eserleri Kazak, Tatar, sonradan da Kırgız dergilerinde yayımlanmıştır. Dram ve nesir türünde eser veren ilk Kırgız sanatçılarındandır. Onun öyküleri (“Üylönüüdön kaçtı” yani Evlilikten kaçtı, “Süygönünö koşula albadı” yani Sevdiğine ulaşamadı, “Armanduu eki caş” yani Kederli iki genç), hikâyeleri; (Erksiz Kündördö, Erik Tanında) realist nesirin ilk ürünleridir. Erksiz Günlerde yani Özgürlüksüz Günler hikâyesinde zenginlerin baskısı altında kalan kadınların hukuksuzluğunu anlatmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Cengiz Aytmatov hangi yıl doğmuştur?

1926

1927

1928

1929

1930

Açıklama:

Cengiz Aytmatov (1928-2008) Kırgız edebiyatının en büyük ismi, Cengiz Aytmatov’dur.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Cengiz Aytmatov aşağıdaki hikayelerinden hangisi ile ünlenmiştir?

Selvi Boylum

Yüzyüze

deve gözü

toprak ana

Cemile

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 50

Aşağıdakilerden Hangisi Tölögön Kasımbekov un eserlerinde biri değildir?

Cılkıçının uulu

Adam bolgum kelet

Sıngan Kılıç

Toprak Ana

Kırılan Kılıç

Açıklama:

Tölögön Kasımbekov, Kırgız edebiyatının son yıllarda öne çıkan ve tarihî romanları ile dikkat çeken bir yazar olmuştu. 1931’de Canı Coş ilçesinde Ab Col köyünde doğdu. Kırgızistan Devlet Üniversitesi Filoloji bölümünden 1957’de mezun oldu. 1956’da Kırgızistan halk yazarı oldu. Ala- Too edebiyat dergisinde sorumlu sekreter ve (1960- 1966) genel yayın yönetmeni (1966- 1971) görevlerinde bulundu. Daha sonra çeşitli yayınevlerinde, yazarlar birliğinde ve çeşitli idarî görevlerde bulundu. İlk öyküsü “Cılkıçının uulu” yani “Çobanın oğlu” 1952’de Sovettik Kırgızstan, bugünkü Ala Too dergisinde basıldı. Kendi hayatını anlatan “Adam bolgum kelet” yani “İnsan olmak istiyorum” adlı hikâyesi 1960’da yayınlandı.
Toprak Ana

Doğru Cevap: D

Soru 51

XX. yüzyıla kadar yazılı edebiyatları olmayan Kırgız Türklerinin çok zengin bir halk edebiyatı vardır. Halk edebiyatı türleri içerisinde destan ve halk hikâyeleri önemli bir yer tutar. Destanlar arasında Manas, Kurmanbek, Er Tabıldı, Kedeykan, Olcobay Menen Kişimcan yer almaktadır. Bu destanlar arasında bugüne kadar sözlü olarak gelmiş olan bu destan 500.000’den fazla beyite sahiptir ve Kırgız sözlü edebiyatının şaheseri ve aynı zamanda dünya edebiyatının en uzun destanıdır. Bu destan aşağıdakilerden hangisidir?

Manas

Er Tabıldı

Kedeykan

Kurmanbek

Olcobay Menen Kişimcan

Açıklama:

XX. yüzyıla kadar yazılı edebiyatları olmayan Kırgız Türklerinin çok zengin bir halk edebiyatı vardır. Halk edebiyatına nazım türleri hâkimdir. Halk edebiyatı türleri içerisinde destan ve halk hikâyeleri önemli bir yer tutar. Destanlar arasında Manas, Kurmanbek, Er Tabıldı, Kedeykan, Olcobay Menen Kişimcan gibi destanların yanı sıra, eski âdetlerle hayat pratikleri hakkındaki şiirler, bilmeceler, atasözleri, kahramanlık destanları, hikâye ve masallar, efsaneler, dini ve lirik şarkılar zengin Kırgız Folklorunun önemli türleridir. Destanlar arasında, Manas Destanı Kırgız sözlü edebiyatının şaheseri ve aynı zamanda dünya edebiyatının en uzun destanıdır. 500.000 beyitten fazla olan bu destan, bugüne kadar sözlü olarak manasçılar tarafından getirilmiştir. Keldibek, Maymanbay, Timbek, Sagımbay Orazbakoğlu, Sayakbay Karalayoğlu önemli manasçılardır.

Doğru Cevap: A

Soru 52

Kırgız halkının sosyal hayatında çok önemli bir yere sahip olan Manas destanının pek çok nüshaları vardır. Bu destanın ilk nüshalarını yazıya geçiren araştırmacı kimdir?

Sıdık Karaçev

Şokan Velihanov

Kasım Tınıstanov

Radlov Vasiliy Vasiliyeviç

Moldo Kılıç Şamırkanoğlu

Açıklama:

Kırgız halkının sosyal hayatında bu kadar önemli bir yere sahip olan Manas destanının pek çok nüshaları vardır. Bu destanın ilk nüshalarını yazıya geçiren Kazak araştırmacı Şokan Velihanov’dur. Orta Asya’nın kabiliyetli ve tanınmış ilim adamı Velihanov, 19. yüzyılda halkın arasında dolaşarak dünyanın bu mühim eserini derlemeyi başarmıştır. Yazıya geçirilen bu derlemeden sonra Velihanov; “Бул бaлким, кaгaз бетине түшкөн биринчи кыргыз сөзү болуш керек” (K. Artıkbayev 2000: 11) “Bul balkim, kagaz betine tüşkön birinçi Kırgız sözü boluş kerek” yani “Bu belki de yazıya geçirilen ilk Kırgız sözü olsa gerektir” demiştir. Bir başka önemli Manas araştırmacısı ise Alman asıllı Türkolog Radlov Vasiliy Vasiliyeviç’dir. 19. yüzyılın 60’lı yıllarında bugünkü anlamda ulaşım araçlarının olmadığı bir dönemde deve üzerinde Orta Asya’yı dolaşan Radlov, Aladağ’a geldi, Sarı Özen, Çüy, Isık-Göl, Karkıra gibi yerleri görüp Manas derlemeleri yaptı. Kemal Göz’ün Salican Cigitov’dan aktardığına göre, okudukları okullarda eğitim gördükleri diller ve okutulan kitapların dillerinin Kazakça ve Tatarca olmasından dolayı Kırgız Edebiyatı tarihinin ilk simalarından olan Sıdık Karaçev’in ilk eserleri Tatarca olarak Tatar gazetelerinde yayınlanmıştır. Diğer taraftan Kasım Tınıstanov’un da ilk şiirleri Kazak Türkçesinde yazılmış ve Kazak gazetelerinde yayınlanmıştır. Kırgız Türkçesi ile yazılan ilk eser 1911’de çıkan Moldo Kılıç Şamırkanuulu’nun Zilzala adlı ırlar kitabıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 53

Uz, hayvancılık, çiftçilik ve buna benzer işlere bağlı şiirlere ne ad verilir?

Emek

Koşok

Korgoo

Koştoşu

Maktoo

Açıklama:

Kırgız sözlü edebiyatında musikiyle iç içe girmiş bir şiir geleneği vardır. Kırgız halk şairlerine “akın” denir. Bu şiirlerden, defin törenlerinde okunanlara “koşok”; hasret ve şikâyet konulu olanlara “koştoşu”; medhiyelere “maktoo”; taşlamalara “korgoo” denir. Bunların dışında emgek (emek), beşik, oyun, aşk, nasihat, aytış şiirleri ve didaktik eserler (atasözleri, vecizeler, bulmacalar, yalan ve abartmalar), mit ve masallar kırgız edebiyatının zenginlikleridir. Emek şiirleri - uz, hayvancılık, çiftçilik ve buna benzer işlere bağlı şiirler içerir. Emek şiirleri iş zamanında işi daha kolaylaştırmak amacıyla söylenir. “Op Mayda”, “Çalgıçı”, “Bekbekey”, “Şırıldan” emek şiirleri örnekleridir.

Doğru Cevap: A

Soru 54

Kız evlendiğinde ve insan öldüğü zaman söylenen şiir aşağıdakilerden hangisidir?

Koşok

Korgoo

Maktoo

Koştoşu

Koşoktor

Açıklama:

Defin törenlerinde okunanlara “koşok”; hasret ve şikâyet konulu olanlara “koştoşu”; medhiyelere “maktoo”; taşlamalara “korgoo” denir. Koşoktor kız evlendiğinde ve insan öldüğü zaman söylenir. Bu şiirle iç acılarını dışarıya aktarır. Kız uzatuu koşoğundan bir örnek:
Kara toonun boorunan Kara dağın kıyısından
Karçıga uçmak boluptur. Şahin uçacak olmuş
Kalın kırgız çogulup, Bütün Kırgız birleşip
Sizdi bermek boluptur. Sizi vermek istediler. (Kırgız Adebiyatı 2002: 38)

Doğru Cevap: E

Soru 55

Aşk şiirleri iki gencin isteklerini, amaçlarını sanatsal bir şekilde anlatan eserlerdir. Kızın güzelliğinin anlatıldığı aşk şiiri aşağıdakilerden hangisidir?

Korgoo

Küygön

Koştoşu

Maktoo

Seketbay

Açıklama:

Hasret ve şikâyet konulu olanlara “koştoşu”; medhiyelere “maktoo”; taşlamalara “korgoo” denir. Aşk şiirleri iki gencin isteklerini, amaçlarını sanatsal bir şekilde anlatan eserlerdir. Aşk şiirleri Seketbay ve Küygön olarak ikiye ayrılır. Seketbay aşk şiirlerinde kızın güzelliği anlatılır, Küygönde ise her hangi bir nedenden dolayı sevgilisine ulaşamadığında çekilen acılar anlatılır. Mölmölüm bir seketbay aşk şiiridir:
Saymaluu sarı coolukçan, Sarı işlemeli yazmalı,
Sanaandı sanap ooluksam. Kederini sayar düşünürüm
Sanaalaş sendey carkınga Kederleşip senin gibi güzelle
Samagan cerden coluksam. İstediğim zaman buluşsam. (Kırgız Adebiyatı 2002: 43)

Doğru Cevap: E

Soru 56

Kırgız Türkçesi ile yazılan ilk eser 1911’de çıkan Moldo Kılıç Şamırkanuulu’nun hangi isimli kitabıdır?

Zilzala

Kız Küyöö

Kayberendin Eesi

Döötü Usta cana İtelgi

Tootay Mergen cana üç arkar

Açıklama:

Kırgız Türkçesi ile yazılan ilk eser 1911’de çıkan Moldo Kılıç Şamırkanuulu’nun Zilzala adlı ırlar kitabıdır. 1924 yılında çıkmaya başlayan Erkin Too gazetesi ve Leninçil Caş gazetesi, edebî eserlere geniş yer vermiştir. Sovyet devresinde kültür ve edebiyat alanında büyük bir teşkilatlanma olmuş ve çok zengin sözlü bir geleneği olan Kırgız yazılı edebiyatı, bu yüzyılda giderek gelişmiştir.
Kırgız mitleri ve efsaneleri teşhis sanatı denilen canlandırma yani anemist, bir eşyaya tapınma yani fetişizm veya totemizm ve olağanüstü güçlerle, büyüyle doludur. Mesela “Tootay Mergen cana üç arkar” (Tootay Mergen ve üç dağ keçisi), “Kayberendin Eesi” (Yok olanın sahibi), “Döötü Usta cana İtelgi” (Döötü Usta ve İtelgi/mitolojik bir kuş), “Kız Küyöö” (Kız damat) v.b. mitler ve efsaneler mevcuttur. (Kırgız Adebiyatı 2002: 67-68)

Doğru Cevap: A

Soru 57

Kırgızların sosyal yaşantısında önemli bir yara olan genç kızların yaşlı erkeklere kendi rızası olmadan mal karşılığında verilmesini “Чaлгa берген кыздын aрмaны” “Çalga bergen kızdın armanı” yani “Yaşlı adama verilen kızın kederi” adlı şiirinde anlatan akın (şair) kimdir?

Sıdık Karaçev

Togolok Moldo

Kasım Tınıstanov

Toktogul Satılganov

Moldo Kılıç Şamırkanoğlu

Açıklama:

Kemal Göz’ün Salican Cigitov’dan aktardığına göre, okudukları okullarda eğitim gördükleri diller ve okutulan kitapların dillerinin Kazakça ve Tatarca olmasından dolayı Kırgız Edebiyatı tarihinin ilk simalarından olan Sıdık Karaçev’in ilk eserleri Tatarca olarak Tatar gazetelerinde yayınlanmıştır. Togolok Moldo’nun gerçek ismi Bayımbet Abdrahmanov’dur. Tanrı Dağı’ndaki Kurtka olarak bilinen bölgede 1866’da doğdu. Bu yıllar Kırgız halkının yaşadığı sıkıntılı dönemlerdir. Düşmanların ortasında kalmış Kırgız halkı, bir taraftan Çin diğer taraftan Hokand Hanlığı’nın baskısı yüzünden Rus Çarına sığınmak zorunda kalmışlardır. Togolok Moldo, eğitimini çevredeki din mektebinde aldı. Bu eğitim onun almış olduğu ilk okuma-yazma eğitimi oldu. Küçük yaşta babasını kaybetti. Bu yüzden iç dünyasında derin yaralar açıldı ve hissettiklerini şiirlerine aktardı. Sovyet Kırgız Edebiyatı döneminde, milliyetçi fikirleriyle öne çıkan ve şiirlerinde Kazak ve Kırgız toplumlarında sınıf çatışması olmadığını belirterek, anti-sosyalist temaları işleyen Kasım Tınıstanov da önemli bir şahsiyettir. Kırgız akınlarının en ünlü ve büyüğü olan Toktogul Satılganov akın olmasında kendi yaşadığı zor dönem, sözün değerini bilen anne-babasından işittikleri ve kendisinden önceki sanat adamlarının örnekleri etkili oldu. Sanatçılığının ilk dönemlerinde kendi yaşadıklarını anlatan “Alımkan”, “Nasılkan” gibi aşk şiirleri, toplumdaki olumsuzlukları eleştiren “Beş kaman”, “Arzımatka” şiirleri, insan hayatını açıklayan felsefi şiirleri, “Emne Kızık” yani “Ne ilginç” şiiri, “Güldöp al” yani “Eğlen, hayatın tadını çıkar” gibi şiirleri vardır. Satılganov, Ekim ihtilalinden sonra yeni dönemi öven şiirler de yazmıştır. Satılganov, sadece bir akın değil aynı zamanda bir aytışçı yani ozan atışmalarına katılan bir şair idi. Çok zeki olması, hızlı ve güzel cevaplar verebilmesi, üstün kabiliyeti sayesinde Naymanbay ve Arzımat gibi büyük akınları aytışlarda yenmeyi başarmıştır. Kırgız Türkçesi ile yazılan ilk eser 1911’de çıkan Moldo Kılıç Şamırkanuulu’nun Zilzala adlı ırlar kitabıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Kırgız edebiyatının en büyük ismidir. Dünyanın en büyük romancılarından birisi olarak kabul edilmektedir. Eserleri pekçok ülke diline çevrilmiştir. “Cemile” adlı hikâyesiyle ünlenen romancı Yüzyüze, Selvi Boylum, İlk Öğretmen, Deve Gözü, Toprak Ana, Gülsarı, Beyaz Gemi, Gün Olur Asra Bedel, Dişi Kurdun Rüyaları gibi hepsi şaheser niteliğinde olan birçok roman ve hikâyesi bulunmaktadır. Bu edebiyatçı kimdir?

Sıdık Karaçev

Alıkul Osmonov

Cengiz Aytmatov

Süyünbay Eraliyev

Sooronbay Cusuyev

Açıklama:

Alıkul Osmonov, Çabuul edebî dergisinde çalıştı. Tandagı Irlar (1935), Cıldızduu Caştık ve Çolponstan (1937), Mahabat (1945), Canı Irlar ve Menin Cerim - Irdın Ceri ve Baldar Üçün (1947), Ata Curt (1958) adlı şiir kitapları yayınlandı. Puşkin’in 5305 mısradan oluşan Evgeni Onegin manzum romanını Kırgızcaya tercüme etti. Diğer taraftan Şekspir’in Otello adlı eserini Kırgızcaya kazandırdı. Sooronbay Cusuyev Kırgız Halkının Toktogul Ödülü sahibi yazar ve şairdir. 1950’li yıllardaki Kırgız edebiyatına önemli katkılarda bulundu. Öğrencilik yıllarındaki ilk şiir denemelerini Emnelikten Süyömün yani Neden Seviyorum adlı şiir kitabında yayınladı. Ümit adlı kitabını 1960’ta yayınladı. Cengiz Aytmatov’un “Yüzyüze” adlı hikâyesinden esinlenerek “Seyde” isimli iki perdelik dramatik şiirini kaleme aldı. Süyünbay Eraliyev Talas vilayetinde gazetede çalışmaya başladı ve Dostoruma Kat yani Dostlarıma Mektup adlı kitabı yayınlandı. Gazetede çalıştığı yıllarda şiirlerini kesintisiz olarak yayınlama fırsatı buldu. Şiirlerindeki dili sade, fakat derin anlam yüklüydü. Okuyucuları onun sade dille yazdığı şiirlerini benimseyerek okudular. Sıdık Karaçev Sovyet dönemi edebiyatının gelişmesinde büyük rol oynamıştır. Şiirlerini genellikle 1918’de yazmıştır. Eserleri Kazak, Tatar, sonradan da Kırgız dergilerinde yayımlanmıştır. Dram ve nesir türünde eser veren ilk Kırgız sanatçılarındandır. Onun öyküleri (“Üylönüüdön kaçtı” yani Evlilikten kaçtı, “Süygönünö koşula albadı” yani Sevdiğine ulaşamadı, “Armanduu eki caş” yani Kederli iki genç), hikâyeleri; (Erksiz Kündördö, Erik Tanında) realist nesirin ilk ürünleridir. Erksiz Günlerde yani Özgürlüksüz Günler hikâyesinde zenginlerin baskısı altında kalan kadınların hukuksuzluğunu anlatmıştır. Zuura isimli bir genç kızla yaşlı ve zengin Mamırbay evlenmeye karar verir ancak Zuura sevgilisi Çolponbay’a ulaşmak için evinden kaçar fakat dağ arasında kalır ve kurtlara yem olur.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Aytmatov’un eserleri pekçok ülke diline çevrilmiştir. “Cemile” adlı hikâyesiyle ünlenen Aytmatov’un; Yüzyüze, Selvi Boylum, İlk Öğretmen, Deve Gözü, Toprak Ana, Gülsarı, Beyaz Gemi, Gün Olur Asra Bedel, Dişi Kurdun Rüyaları gibi hepsi şaheser niteliğinde olan birçok roman ve hikâyesi bulunmaktadır. Bu öyküdeki özellikle İsmail karakteri Kırgız halkı için beklenmedik bir şeydi. Zira o zamana kadar bu kadar derinlemesine psikolojik tahlillere girişilmiş bir öykü veya romana tesadüf edilmemişti. Bunun sebebi de İsmail’in cepheye gitmek istemeyişi ve onun psikolojik mücadelesi, özellikle Seyde ile ters düşmesi, komşunun tek ineğini kesmesi Kırgız halkı için şok edici bir durumdu; zira cepheden kaçmak gibi bir düşünce Kırgız halkının aklında yer edinmemişti. Seyde de bir taraftan ona hak verirken diğer taraftan kocası cepheye giden kadınlar gibi gururlanmak istiyordu. Bu müthiş bir psikolojik çatışmaya dönüşmüştü. Bahsi geçen bu ökü aşağıdakilerden hangisidir?

Gülsarı

Cemile

Yüzyüze

Toprak Ana

Selvi Boylum

Açıklama:

Yazarın Gülsarı isimli eseri Türkiye’de Elveda Gülsarı, Kopar Zincirlerini Gülsarı gibi değişik isimlerde yayınlanmıştır. Eserde asıl kahraman durumunda olan Gülsarı’ya yazar sembolik bir anlam yükleyerek Kırgızların temsilcisi olarak betimlemiştir. Cemile genç ve güzel bir Kırgız kadınıdır. Yeni evlendiği kocası Sadık cepheye gitmiştir. Cepheden dönen çok azdır, genellikle ölüm haberleri gelmektedir. Cephede yaralanan Kazak genci Daniyar, Cemile’nin yaşadığı köye gelir. Köyde, cepheye yiyecek yetiştirmek için büyük bir gayret ve çaba vardır. Daniyar, Cemile ve onun küçük inisi yani kayınbiraderi ile birlikte çalışmaya başlar. Kötü şakalaşmalarla, birbirlerini özellikle Cemile’nin Daniyar’ı küçük düşüren kalbini kıran çıkışlarından sonra Kırgız türkülerinin de etkisiyle iki genç arasında bir aşk başlar. Evli bir kadının kocası cephede savaşırken bir başka erkeğe âşık olması toplum ve gelenekler tarafından hoş görülen bir durum değildir. Fakat gönül ferman dinlemez ve birbirine âşık iki genç el ele köyü terk ederler. “Toprak ana” öyküsünde kocasını ve üç oğlunu cepheye gönderen, gelini Aliman ile cephe gerisinde yaşanan güçlükleri göğüslemeye çalışan Tolganay’ın toprak ile dertleşmesi söz konusudur. İkisi de anadır; Toprak ana, insanoğlunun topraktan yaratılmış olduğu inancına bağlı olarak bütün insanlığın anası olarak okuyucunun karşısına çıkar. Tolganay da üç evlat yetiştirmiş, gelinine bakmaya çalışan, aynı zamanda kolhozdaki sorumluluğunu yerine getirmek için çaba gösteren bir anadır. İki ananın dertleşmesi yürekleri titretirken asıl savaşın cephede değil cephe gerisinde yaşandığını okuyucuya verir. “Al yazmalım selvi boylum” hikâyesi de Aytmatov’un Türkiye’de en çok okunan ve bilinen eseridir. Aysel, küçük oğlu ile birlikte sevdiği erkek İlyas’ı değil, zor zamanlarda onlara kol kanat geren Baytemir ile kalmayı tercih eder. Okuyucu bu durumdan “aşk emek ister” gibi bir çıkarımda bulunur; zira İlyas, Aysel’e olan aşkına ihanet etmiştir. Dolayısıyla emek verilmeyen bir aşkın devam etmesi mümkün görünmemektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 60

Kırgızların 19. Yüzyılda Ruslar tarafından tamamen yok edilmeye çalışıldığı dönemi kaleme alan yazar, Sovyet döneminde de “Sovyetleştirme” politikasını tecrübe etmiş halkı uyandırabilmek için “Bozkurt” adlı hikâyesini yayınlatmıştır. Bu yazar kimdir?

Sıdık Karaçev

Alıkul Osmonov

Süyünbay Eraliyev

Sooronbay Cusuyev

Tölögön Kasımbekov

Açıklama:

Sıdık Karaçev Sovyet dönemi edebiyatının gelişmesinde büyük rol oynamıştır. Şiirlerini genellikle 1918’de yazmıştır. Eserleri Kazak, Tatar, sonradan da Kırgız dergilerinde yayımlanmıştır. Dram ve nesir türünde eser veren ilk Kırgız sanatçılarındandır. Onun öyküleri (“Üylönüüdön kaçtı” yani Evlilikten kaçtı, “Süygönünö koşula albadı” yani Sevdiğine ulaşamadı, “Armanduu eki caş” yani Kederli iki genç), hikâyeleri; (Erksiz Kündördö, Erik Tanında) realist nesirin ilk ürünleridir. Erksiz Günlerde yani Özgürlüksüz Günler hikâyesinde zenginlerin baskısı altında kalan kadınların hukuksuzluğunu anlatmıştır. Zuura isimli bir genç kızla yaşlı ve zengin Mamırbay evlenmeye karar verir ancak Zuura sevgilisi Çolponbay’a ulaşmak için evinden kaçar fakat dağ arasında kalır ve kurtlara yem olur. Alıkul Osmonov, Çabuul edebî dergisinde çalıştı. Tandagı Irlar (1935), Cıldızduu Caştık ve Çolponstan (1937), Mahabat (1945), Canı Irlar ve Menin Cerim - Irdın Ceri ve Baldar Üçün (1947), Ata Curt (1958) adlı şiir kitapları yayınlandı. Puşkin’in 5305 mısradan oluşan Evgeni Onegin manzum romanını Kırgızcaya tercüme etti. Diğer taraftan Şekspir’in Otello adlı eserini Kırgızcaya kazandırdı. Süyünbay Eraliyev Talas vilayetinde gazetede çalışmaya başladı ve Dostoruma Kat yani Dostlarıma Mektup adlı kitabı yayınlandı. Gazetede çalıştığı yıllarda şiirlerini kesintisiz olarak yayınlama fırsatı buldu. Şiirlerindeki dili sade, fakat derin anlam yüklüydü. Okuyucuları onun sade dille yazdığı şiirlerini benimseyerek okudular. Sooronbay Cusuyev Kırgız Halkının Toktogul Ödülü sahibi yazar ve şairdir. 1950’li yıllardaki Kırgız edebiyatına önemli katkılarda bulundu. Öğrencilik yıllarındaki ilk şiir denemelerini Emnelikten Süyömün yani Neden Seviyorum adlı şiir kitabında yayınladı. Ümit adlı kitabını 1960’ta yayınladı. Cengiz Aytmatov’un “Yüzyüze” adlı hikâyesinden esinlenerek “Seyde” isimli iki perdelik dramatik şiirini kaleme aldı. Tölögön Kasımbekov, Kırgız edebiyatının son yıllarda öne çıkan ve tarihî romanları ile dikkat çeken bir yazar olmuştu. 1956’da Kırgızistan halk yazarı oldu. Ala- Too edebiyat dergisinde sorumlu sekreter ve (1960- 1966) genel yayın yönetmeni (1966- 1971) görevlerinde bulundu. Daha sonra çeşitli yayınevlerinde, yazarlar birliğinde ve çeşitli idarî görevlerde bulundu. İlk öyküsü “Cılkıçının uulu” yani “Çobanın oğlu” 1952’de Sovettik Kırgızstan, bugünkü Ala Too dergisinde basıldı. Kendi hayatını anlatan “Adam bolgum kelet” yani “İnsan olmak istiyorum” adlı hikâyesi 1960’da yayınlandı. Yazarın tercüme edilerek Türkiye’de de basılan önemli eseri Sıngan Kılıç yani Kırılan Kılıç adlı tarihî romanı üzerine pek çok olumlu tepki aldı. İki ciltlik eserde 1842-1876 yılları arasında Hokand Hanlığı döneminde Kırgızların hayatı ile halkın sosyo-politik ve sosyo-ekonomik durumunu anlattı. Rus Çarı’nın işgalci politikalarını bu eserinde tasvir etti. Romanın önemli bir özelliği de eserde anlatılan kahramanların tarihten birebir alınmış olmasıdır. Mesela Alımbek, Alımkul, İshak, Şerali, Kudayarhan, Abdırahman, Çerniyayev, Skobelev gibi isimler o döneme damgasını vurmuş siyasî figürlerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisi II. Dünya Savaşı yıllarında ve sonrasında eser vermiş Kırgız yazarlarından birisi değildir?

Süyünbay Eraliyev

E. Uzakbayev

Sooronbay Cusuyev

A. Osmanov

Sıdık Karaçev

Açıklama:

II. Dünya Savaşı yıllarında ve sonraları Sovyet topraklarının korunması, kahramanlık ve fedakârlık temaları revaç bulup, daha çok savaş konuları işlenir. Süyünbay Eraliyev, E. Uzakbayev, Sooronbay Cusuyev ve Rusya’yı, Rus insanını anlatan şiirleri ile dikkati çeken A. Osmanov bu dönemin belli başlı isimleridir. (5. ünite, s. 127)
Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Ünite 6

Soru 1

Uygur hikâyeciliğinin ve tiyatrosunun gelişmesinde çok büyük rol oynamıştır. Sanat çevrelerinde Cahaletniŋ Capasi “Cehaletin Cefası” (1937) adlı üç perdelik oyunu ile tanınmaya başlar ve ardından Ġunçem “Goncam”, Gülnisa “Gülnisa”, Uçraşḳanda “Karşılaşınca” adlı sahne eserlerini ortaya koyar. 1954’te Toy adlı oyunu yazar. Meşhur eserlerinden biri de Gerip-Senem operasıdır. 1981’de Teyipcan Eliyov ve Eli Eziz ile birlikte Gerip-Senem filminin senaryosunu oluşturur. Yukarıda söz edilen Uygur edebiyatı yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Zunun Kadiri

Ehmed Ziyai

Lutpulla Mutallip

Abdurehim Ötkür

Ziya Semediy

Açıklama:

Zunun Kadiri: 1912’de Tarbagatay’da dünyaya gelen Zunun Kadiri, dinî okuldan sonra
Gulca’da eğitim görür. Ortaokulu Ürümçi’de okur. Uygur hikâyeciliğinin ve tiyatrosunun
gelişmesinde çok büyük rol oynamıştır. Sanat çevrelerinde Cahaletniŋ Capasi “Cehaletin
Cefası” (1937) adlı üç perdelik oyunu ile tanınmaya başlar ve ardından Ġunçem
“Goncam”, Gülnisa “Gülnisa”, Uçraşḳanda “Karşılaşınca” adlı sahne eserlerini ortaya koyar.
1954’te Toy adlı oyunu yazar. Meşhur eserlerinden biri de Gerip-Senem operasıdır. 1981’de
Teyipcan Eliyov ve Eli Eziz ile birlikte Gerip-Senem filminin senaryosunu oluşturur.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi Ehmed Ziyai'nin eserlerinden biri değildir?

Yurt-El Üçün

Cahaletniŋ Capasi

Şair Ḫiyali

Ter Bilen

İçkiniŋ Kimniŋ Ḳėni

Açıklama:

Ziyai,1940’lı yıllardan itibaren üç
yüz civarında şiir yazmıştır. Yurt-El Üçün “Vatan ve Halk İçin”, Şair Ḫiyali “Şair Hayali”,
Ter Bilen “Ter ile”, İçkiniŋ Kimniŋ Ḳėni “İçtiğin Kimin Kanı”, Yürekni Öget Helḳ
Gėmige “Yüreği Alıştır Halkın Gamına” meşhur şiirlerindendir. Şiirlerinde vatanın
ve halkın hürriyeti için mücadele etmek gerektiğini vurgular.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi 1930-1940’lı yıllar arası Uygur edebiyatı yazar ve şairlerinden biri değildir?

Abduhalik Uygur

Nimşehit

Ziya Semediy

Zunun Kadiri

Ehmed Ziyai

Açıklama:

Ziya Semediy Çağdaş Uygur edebiyatı sanatçılarındandır.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Mayimhan romanında Uygur halkının kahraman kızı Mayimhan tipini, 1930’lu yıllardailk defa Kumul’da başlayıp daha sonra bütün Doğu Türkistan’a yayılan bağımsızlık hareketinin öncüsü Hocaniyaz Hacı ile özdeşleştirir. Yazar, eserinde tarihî olaylara bağlıkalır; ancak, onları basit bir naturalizmle ya da olayı tasvirden ibaret bir şekilde yazmaz.Roman, ayaklananların yenilgiye uğraması ve Mayimhan’ın ölüm cezasına çarptırılması ile son bulmasına rağmen okuyucu, karamsarlığa kapılmaz. Aksine, halkın hiçbir zaman teslim olmayacağı ve hürriyet için daima mücadele edeceği inancıyla güçlenir. Yukarıda söz edilen Uygur edebiyatı roman yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Abdurehim Ötkür

Lutpulla Mutallip

Ehmed Ziyai

Ziya Semediy

Zunun Kadiri

Açıklama:

Mayimhan romanında Uygur halkının kahraman kızı Mayimhan tipini, 1930’lu yıllarda
ilk defa Kumul’da başlayıp daha sonra bütün Doğu Türkistan’a yayılan bağımsızlık hareketinin öncüsü Hocaniyaz Hacı ile özdeşleştirir. Yazar, eserinde tarihî olaylara bağlı
kalır; ancak, onları basit bir naturalizmle ya da olayı tasvirden ibaret bir şekilde yazmaz.Roman, ayaklananların yenilgiye uğraması ve Mayimhan’ın ölüm cezasına çarptırılması ile son bulmasına rağmen okuyucu, karamsarlığa kapılmaz. Aksine, halkın hiçbir zaman teslim olmayacağı ve hürriyet için daima mücadele edeceği inancıyla güçlenir.
Yukarıda bahsi geçen romanın yazarı olan Uygur edebiyatı sanatçısı Ziya Semediy'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 5

Buharalı olan şair, Allah yolunda yazdığı şiirleriyle Türkistan’da meşhur olmuş ve Türkistanlı şairlerin yetişmesinde önemli rol oynamıştır. Yukarıda söz edilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Abduhalik Uygur

Nimşehit

Zunun Kadiri

Ehmed Ziyai

Sufî Allahyar

Açıklama:

Sufî Allahyar (1616-1713):
Buharalı şair, Allah yolunda
yazdığı şiirleriyle Türkistan’da
meşhur olmuş ve Türkistanlı
şairlerin yetişmesinde önemli rol
oynamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 6

"1928 yılında Har “Diken”, Gezep ve Zar “Öfke ve Çığlık”, Açil “Açıl”, Üzülmes Ümid “Kesilmez Ümit”, Körüngen Taġ Yiraḳ Emes “Görünen Dağ Uzak Değil”, Köŋül Ḫahişi “Gönül İsteği” gibi şiirlerinde hiç korkmadan halkın hürriyet isteğini dile getirir. 1932’de meydana gelen Turfan çiftçiler ayaklanmasında aktif bir şekilde bu ayaklanmaya destek olmuş ve halkı teşvik etmiştir. Lenet Saŋa Zalimlar “Lanet Sana Zalimler”, Muzlidi “Buzlandı” şiirlerinde galibiyetle sonuçlanan çiftçiler ayaklanmasına katılan halkı över ve bu iradeye ilham vererek destek olur. 1933 yılında Şeng Şisey hükûmeti tarafından tutuklanır ve aynı yıl Turfan’da öldürülür. Boynuna kılıç vurulduğunda Çince ve Uygurca olarak Yaşisun erkinlik, yaşisun azadliḳ “Yaşasın hürriyet, yaşasın azatlık” diyerek halkın hürriyeti için kurban olduğunu açıkça haykırmıştır." Yukarıda söz edilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Abduhalik Uygur

Lutpulla Mutellip

Ziya Semediy

Nimşehit

Ehmed Ziyai

Açıklama:

"1928 yılında Har “Diken”, Gezep ve Zar “Öfke ve Çığlık”, Açil “Açıl”, Üzülmes Ümid “Kesilmez Ümit”, Körüngen Taġ Yiraḳ Emes “Görünen Dağ Uzak Değil”, Köŋül Ḫahişi “Gönül İsteği” gibi şiirlerinde hiç korkmadan halkın hürriyet isteğini dile getirir. 1932’de meydana gelen Turfan çiftçiler ayaklanmasında aktif bir şekilde bu ayaklanmaya destek olmuş ve halkı teşvik etmiştir. Lenet Saŋa Zalimlar “Lanet Sana Zalimler”, Muzlidi “Buzlandı” şiirlerinde galibiyetle sonuçlanan çiftçiler ayaklanmasına katılan halkı över ve bu iradeye ilham vererek destek olur. 1933 yılında Şeng Şisey hükûmeti tarafından tutuklanır ve aynı yıl Turfan’da öldürülür. Boynuna kılıç vurulduğunda Çince ve Uygurca olarak Yaşisun erkinlik, yaşisun azadliḳ “Yaşasın hürriyet, yaşasın azatlık” diyerek halkın hürriyeti için kurban olduğunu açıkça haykırmıştır."
Yukarıda eserleri ve hayatından kesitler verilen şair Abduhalik Uygur'dur.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi Ziya Semediy'in eserlerinden biri değildir?

Zulumga Zeval

İli Deriyasi Boyida

Ter Bilen

Mayimhan

Ehmet Ependi

Açıklama:

Ter Bilen Ehmed Ziyai'nin eseridir.

Doğru Cevap: C

Soru 8

------- destanı, Uygur halkının o yıllarda maruz kaldığı bu baskı ve şiddeti anlatan en başarılı örneklerden biridir. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlar?

Yaratılış

Türeyş

Manas

Abdurrahman Han Goca

Göç

Açıklama:

Abdurrahman Han Goca Destanı, Uygur halkının o yıllarda maruz kaldığı bu baskı ve şiddeti anlatan en başarılı örneklerden biridir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi XX. yüzyıl Uygur edebiyatının önde gelenlerinden biri değildir?

Hezim İskenderov

Ömer Muhammediy

Nur İsrailov

Hizmet Abdullin

Sadir Pehlivan

Açıklama:

Sadir Pehlivan 19.yüzyıl Uygur edebiyatı önde gelenlerindendir.

Doğru Cevap: E

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi Uygur edebiyatında siyasî şartlar gereği temsilî ifade tarzının hâkim olduğu hürriyet/vatanperverlik, millî birlik ve beraberlik vurgusu yapan şairlerden biri değildir?

Abduhalik Uygur

Nimşehit

Ehmed Ziyai

Abdurehim Nizariy

Lutpulla Mutellip

Açıklama:

Özellikle Abduhalik Uygur, Nimşehit, Ehmed
Ziyai, Lutpulla Mutellip ve Abdurehim Ötkür, siyasî şartlar
gereği temsilî ifade tarzının hâkim olduğu hürriyet/vatanperverlik,
millî birlik ve beraberlik vurgusu yapan şiirler yazarlar.

Doğru Cevap: D

Soru 11

Uygurlar Arap esaslı Uygur alfabesini hangi yılda kabul etmişlerdir?

1900

1923

1955

1965

1983

Açıklama:

Uygurlar Arap esaslı Uygur alfabesini 1983 yılında kullanmaya başlamışlardır.

Doğru Cevap: E

Soru 12

I. Tahir ile Zöhre
II. Yusuf ve Ahmed
III. Oguzname
IV. Nazugum
Yukarıdakilerden hangileri Uygur destanları arasında yer alır?

I ve IV

II ve III

I,II ve IV

I,II,III ve IV

I,II ve III

Açıklama:

Öncüllerde bulunan eserlerin hepsi Uygur destanlarıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 13

Şüphe etti bu anam, bu babam,
Kabirlerinin yanında verdi selam.
Öpüp toprağını figan başladı,
Ki mabeyne kendini attı,
Atasının kabrine vurup başını,
Anasının defnedildiği yere döküp yaşını.
Yukarıda Türkiye Türkçesiyle verilen parça hangi eserden alıntılanmıştır?

Muhebbet Dastanliri

Ferhad-Şirin

Leyli-Mecnun

Mahabbat ile Eŋbek

Ezizhan Şeciresi

Açıklama:

Verilen parça Leyli-Mecnun eserinden alınmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Aşağıdaki şairlerden hangisi şiirlerini diğerlerinden daha önce bir dönemde yazmıştır?

Seyit Noçi

Abdulhalik Uygur

Nimşehit

Zunun Kadiri

Ehmed Ziyai

Açıklama:

Diğerleri 1930 ve sonrasında ürün verirken Seyit Noçi daha önce üretim yapmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Yurt-halk için çekilen dert,
Şahlık tahtına kıyas edilir.
Halk yolunda bir dakikalık kaygı,
Bin yıllık rahatlığa yeter.
Yukarıda verilen şiir aşağıdaki şairlerden hangisine aittir?

Ehmed Ziyai

Abdulkadir Uygur

Lutpulla Mutallip

Abdurehim Ötkür

Nimşehit

Açıklama:

Yurt-halk için çekilen dert,
Şahlık tahtına kıyas edilir.
Halk yolunda bir dakikalık kaygı,
Bin yıllık rahatlığa yeter.
Bu şiir Ehmed Ziyai'ye aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Kültür devrimi döneminde Türkistan şairleri tarafından gelenek hâline getirilen “temsilî ifade tarzında" esareti temsil eden tema genelde hangisidir?

Karanlık

Güz

Seher

Yıldız

Güneş

Açıklama:

Bahsi geçen dönemde "güz", "esareti" temsil eder.

Doğru Cevap: B

Soru 17

Aşağıdaki eserlerden hangisi türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Ḳaynam Örkişi

Çala Tekken Ok

Oyġanġan Zėmin

Ahirettin Kelgenler

Hitay Zindanlirida

Açıklama:

Hitay Zindanlirida eseri tiyatro piyesiyken diğerleri romandır.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Bir Tal Papiros “Bir Dal Sigara” (1970) eseriyle tanınan çağdaş Uygur edebiyatçısı kimdir?

Ziya Semediy

Abdulhalik Uygur

Lutpulla Mutellip

Abdurehim Ötkür

Cengiz Aytmatov

Açıklama:

Bir Dal Sigara adlı eser Ziya Semediy'e aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Aşağıdaki şiirlerden hangisi Abdulhalik Uygur'a ait değildir?

Diken

Öfke ve Çığlık

Açıl

Bahar dalları

Kesilmez Ümit

Açıklama:

Bahar Dalları adlı şiir Abdulhalik Uygur'a ait bir şiir değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Uçkunlar İttifakı'nı (Kıvılcımlar Birliği) kuran Uygur edebiyatçısı hangi şıkta doğru olarak verilmiştir?

Lutpulla Mutellip

Abdurehim Ötkür

Abdulhalik Uygur

Ziya Semediy

Nimşehit

Açıklama:

Uçkunlar İttifakı'nı (Kıvılcımlar Birliği) kuran Uygur edebiyatçısı Lutpulla Mutellip'tir.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi 1911 yılında Kumul'da meydana gelen ayaklanmanın etkisiyle ortaya çıkmış bir eserdir?

Abdurrahman Han Goca Destanı

Şerh-i Şikeste

Zafernâme

Timur Helpe Destanı

Çiftçinin Ahı

Açıklama:

1911’de Kumul’da Timur Helpe öncülüğünde Kumul ayaklanması meydana gelmiş ve Timur Helpe Destanı da bu şekilde ortaya çıkmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 22

I. Beş Balık II. Hoço III. Turfan 840'ta Kırgız yenilgisinden sonra güneybatıya göçen Uygurlar, yukarıdaki şehirlerden hangisine/hangilerine yerleşmişlerdir?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

8. yüzyılın ilk yıllarında Köktürk Devleti’nin hâkimiyeti altında yaşamaya başlayan Uygurlar, 745 yılında Köktürk Kağanlığı’na son vererek Ötüken Uygur Kağanlığı’nı kurarlar. Orhun bölgesinde kurulan bu devlet, 840’ta Kırgızlar tarafından yıkılır. Bu yenilgiden sonra Uygurlar, güneye ve güneybatıya göç ederler. Güneye gidenler, Kansu’ya yerleşerek Kansu Uygur Devleti’ni kurarlar. Güneybatıya giden 15 Uygur boyundan bir kısmı Tibetlilere bağlanır. Asıl büyük grup ise Beş Balık, Karaşar, Hoço ve Turfan şehirlerine yerleşerek Hoço Uygur Devleti’ni kurarlar.

Doğru Cevap: E

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi Doğu Türkistan Uygur ağızlarının Hoten ağız grubunda yer alır?

Guma

Ürümçi

Turpan

Miren

Kumul

Açıklama:

Doğu Türkistan Uygur ağızları üç gruba ayrılır. Bunlar; 1. Merkezî ağız grubu (Ürümçi, Kumul, Turpan, İli, Kaşgar-Atuş, Tarım ağızları). 2. Hoten ağız grubu (Guma, Karikaş, Elçi, Lop, Keriye ağızları). 3. Lopnor ağız grubu (Döŋkotan, Kara ve Miren ağzı).

Doğru Cevap: A

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi Doğu Türkistan Uygur ağızlarının merkezi ağız grubunda yer almaz?

Ürümçi

Kumul

Tarım

Karikaş

İli

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 25

Aşağıdaki yazar - eser eşleşmelerinden hangisi doğrudur?

Abduhalik Uygur - Envâru’l-Huda

Nimşehit - Oyġan

Zunun Kadiri - Gül ve Bulbul

Ehmed Ziyai - Çėniḳiş

Lutpulla Mutallip - Edebiyat Gülzari

Açıklama:

Mutallip, Şincan Gazetesi’nde Edebiyat Gülzari başlığı altında şiirler yazarak kendisini göstermiştir. Şair, edebî kişiliğini ve şiir tekniğini Çağatay edebiyatı- nın zengin lirizmi ve dünya edebiyatından almış; bunu gelenekle birleştirmiştir. 1943 yı- lında Ürümçi’de çıkan siyasî olaylar sonucunda Aksu’ya gönderilmiştir. Lutpulla Mutellip, halkının cehaletten ve esaretten kurtulması için yazmış olduğu şiirler, makaleler ve sahne eserleriyle yetinmemiş; hürriyet mücadelesini, 1944’te İli, Altay, Tarbagatay’daki Uygur çiftçilerinin Çin hükûmetine karşı başlatmış olduğu Üç Vilayet İnkilabı’na bizzat katılarak devam ettirmiştir. 1944’te Aksu’daki Çin hapishanesinde öldürülmüştür (bk. Lutpulla Mutellip).

Doğru Cevap: E

Soru 26

Kazakistan’daki Uygur edebiyatı, 20. yüzyılın hangi yıllarında en verimli dönemini yaşar?

1910'lar

1920'ler

1940'lar

1950'ler

1960'lar

Açıklama:

Kazakistan’daki Uygur edebiyatı, 20. yüzyılın 1940’lı yıllarında en verimli dönemini yaşar, Uygur yazarları eserlerinde halkın başından geçen gerçek olayları yansıtırlar. Ziya Semediy, Kazakistan Uygur edebiyatının tiyatro ve dram alanındaki en önemli temsilcisidir. Ḳanliḳ Kek “Kanlı İntikam”, Hitay Zindanlirida “Çin zindanlarında” ve Zulumġa Zaval“Zulme Zeval” gibi piyeslerinde Uygur halkının yaşadığı sıkıntıları tasvir etmiştir. Mayimhan ve Jillar Siri “Yılların Sırrı” adlı romanlarında ise 20. yüzyılın başlarında Doğu Türkistan’daki Türk halklarının ve onların içinde özellikle Uygur halkının millî bağımsızlık uğruna gösterdiği direnişi âdeta okuyucunun gözü önüne sermiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 27

I. Halkının istek ve arzularına değer vermesi
II. Dönemin siyasi şartlarını önemsememesi
III. Eserlerini Rusça yazması
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri Ziya Semediy'in Uygur Sovyet edebiyatına bir seviye kazandırmasında etkili olmuştur?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Ziya Semediy, eserlerinin konusu ve yarattığı tiplerle ayrıca, dilinin zenginliğiyle Uygur Sovyet edebiyatına bir seviye kazandırmıştır. Yazarın, Uygurların dil ve kültürüne hakim olması ve döneminin siyasî şartlarını iyi bilmesi, halkının istek ve arzularına değer vermesi ve tarihî gerçeklere bağlı kalması, onu bu seviyeye yükseltmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 28

Abdülhalik Uygur, aşağıdaki eserlerinden hangisinde 1932’de meydana gelen Turfan çiftçiler ayaklanmasına katılan halkı över?

Hakikatın Ruhu Kaçıp Gitti Benim Diyarımdan

Lanet Sana Zalimler

İstemez

Vardır

Uyan

Açıklama:

1932’de meydana gelen Turfan çiftçiler ayaklanmasında aktif bir şekilde bu ayaklanmaya destek olmuş ve halkı teşvik etmiştir. Lenet Saŋa Zalimlar “Lanet Sana Zalimler”, Muzlidi “Buzlandı” şiirlerinde galibiyetle sonuçlanan çiftçiler ayaklanmasına katılan halkı över ve bu iradeye ilham vererek destek olur.

Doğru Cevap: B

Soru 29

1922 yılında Doğu Türkistan’ın Gulca şehrine bağlı Nilkanahiyesinde dünyaya gelen, Bu Benim Genç Gonca Gülüm Açılırdı ve Mücadele adlı eserlerin sahibi olan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Abduhalik Uygur

Sadir Pehlivan

Lutpulla Mutellip

Bilal Nazım

Mirza Haydar

Açıklama:

L. Mutellip, 1922 yılında Doğu Türkistan’ın Gulca şehrine bağlı Nilkan ahiyesinde dünyaya gelir. Mutallip’in babası Arap ve Fars edebiyatını ve özellikle Lutfî, Nevaî, Meşrep gibi klasik şairleri iyi bildiği için Mutellip’in edebiyata ilgisi küçük yaşlarda başlar. “Bu Benim Genç Gonca Gülüm Açılırdı”, Biz Şincan Oġul Ḳizliri “Biz Şincan Oğul Kızları”, Küreş “Mücadele”, Küreş Dolḳunliri “Mücadele Dalgaları” vb. şiirleri Şincan gazetesinde çıkar.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Abdürrehim Ötkür, aşağıdaki hangi ayaklanma sonucunda 1944'te hapse atılmıştır?

Kumul Çiftçiler Ayaklanması

Üç Vilayet Ayaklanması

Turfan Ayaklanması

Hoten Ayaklanması

Kuçar Ayaklanması

Açıklama:

Abdürrehim Ötkür, 1943-1944 yıllarında Uygur halkının Şeng Şisey hükûmetinin politikalarına baş kaldırması sonucu gerçekleşen Üç Vilayet Ayaklanması’na destek olduğundan dolayı 1944’te hapse atılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 31

1930’lu yıllara kadar Uygur Türkleri tarafından yazı dili olarak hangisi kullanılmıştır?

Çağatay Türkçesi

Türkiye Türkçesi

Karahanlı Türkçesi

Harezm Türkçesi

Özbek Türkçesi

Açıklama:

1930’lu yıllara kadar Uygur Türkleri tarafından yazı dili olarak Çağatay Türkçesi kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Uygur Türkleri, Çağatay Türkçesinden sonra hangi ağzı yazı dili olarak kullanmışlardır?

Kumul

Turpan

Ürümçi

İli

Kaşgar-Atuş

Açıklama:

Müşterek Orta Asya Türkçesi olan Çağatay Türkçesi, 1930’lu yıllara kadar Uygur Türkleri tarafından yazı dili olarak kullanılmıştır ve daha sonra merkezî ağız grubu içinde yer alan Ürümçi ağzı yazı dili hâline gelmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

I. Guma
II. Tarım
III. Dönkotan
IV. Miren
Yukarıdaki ağızlardan hangisi ya da hangileri Doğu Türkistan Uygurların kullandığı Lopnor ağız grubu içinde yer alır?

Yalnız II

II ve III

I, III ve IV

III ve IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

Lopnor ağız grubu; Döŋkotan, Kara ve Miren ağızlarından oluşur.
Guma, Hoten ağız grubu; Tarım, merkezî ağız grubu içinde yer almaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 34

Ezizhan Şeciresi ve Edeplilik Şartliri adlı eserlerinde XVIII. yüzyılın ikinci yarısında Doğu Türkistan’da meydana gelen siyasî ve toplumsal olayları, Uygur halkının tarihini ve bağımsızlık mücadelesini özgün bir şekilde tasvir eden edebiyatçı kimdir?

Turdi Geribiy

Şah Muhammed

Muhammed Sadık Kaşkariy

Abdüşükür

Muhammed İmin Hirkati

Açıklama:

Muhammed Sadık Kaşkariy, Ezizhan Şeciresi ve Edeplilik Şartliri adlı eserlerinde XVIII. yüzyılın ikinci yarısında Doğu Türkistan’da meydana gelen siyasî ve toplumsal olayları, Uygur halkının tarihini ve bağımsızlık mücadelesini özgün bir şekilde tasvir etmiştir

Doğru Cevap: C

Soru 35

Nevaî’nin hamsesinden ilham alarak Mahzun-Gülnisa ve Rabia-Sedin adlı destanları yazan şair kimdir?

Nizariy

Geribiy

Ziyayi

Sadir Pehlivan

Molla Şakir

Açıklama:

Nizariy, Nevaî’nin hamsesinden ilham alarak Mahzun-Gülnisa ve Rabia-Sedin adlı destanları yazmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 36

20. yüzyıl Uygur edebiyatı hangi konuların yaygılık kazandığı bir dönemdir?

Aşk

Millî mücadele

Doğa

Tarih

Kadın hakları

Açıklama:

Yakup Bey’in ölümünden sonra otuz üç yıl (1878-1911) Çin yönetiminin baskısı altında kalan Uygurlar, 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başlarında dünyada meydana gelen gelişmelerden etkilenerek tekrar bağımsızlık mücadelesine girmişler ve bu mücadele sonucunda çağdaş Uygur edebiyatının temelini atmışlardır. Bu bakımdan 20. yüzyıl, bu millî mücadeleyi konu alan eserlerin yoğunlaştığı bir dönemdir.

Doğru Cevap: B

Soru 37

Hangisi Osmanlı tarihinin Doğu Türkistan’daki uzantısını araştıracaklar için çok önemli bir
kaynaktır?

Timur Helpe Destanı

Şerh-i Şikeste

Gezat Der Mülki Çin

Tarih-i Hemidi

Kitab-ı Ġarib

Açıklama:

Tarih-i Hemidi, Osmanlı tarihinin Doğu Türkistan’daki uzantısını araştıracaklar için çok önemli bir kaynaktır.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Cahaletniŋ Capasi “Cehaletin Cefası” (1937) adlı üç perdelik oyunu yazan edebiyatçı kimdir?

Zunun Kadiri

Sufî Allahyar

Ehmed Ziyai

Nimşehit

Abduhalik Uygur

Açıklama:

Zunun Kadiri, sanat çevrelerinde Cahaletniŋ Capasi “Cehaletin Cefası” (1937) adlı üç perdelik oyunu ile tanınmaya başlamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 39

Roşen ve Ḳanliḳ Taġ adlı oyunların yazarı kimdir?

Hizmet Abdullin

Hezim İskenderov

Ziya Semediy

İlya Bahtiya

Mahmud Abdurahmanov

Açıklama:

Bu oyunları Ziya Semediy kaleme almıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 40

"Arapça ve Farsça öğrendikten sonra 1916 yılında dedesi ile birlikte Rusya’ya giderek Semey şehrinde Rusça öğrenir. Ülkesine döndükten sonra Çince ile ilgilenir. Turpan şehrinde, Çince eğitim veren bir okulda Çince öğrenir. Burada Çince klasik romanlar okur ve Çinli yazarların eserleriyle tanışır. Rusya’da bulunduğu sırada bütün Orta Asya’ya yayılmış olan “Ceditçilik” hareketinden etkilenir."
Yukarda sözü edilen şair kimdir?

Abduhalik Uygur

Nimşehit

Ehmed Ziyai

Abdurehim Ötkür

Lutpulla Mutellip

Açıklama:

Abduhalik Uygur, Arapça ve Farsça öğrendikten sonra 1916 yılında dedesi ile birlikte Rusya’ya giderek Semey şehrinde Rusça öğrenir. Ülkesine döndükten sonra Çince ile ilgilenir. Turpan şehrinde, Çince eğitim veren bir okulda Çince öğrenir. Burada Çince klasik romanlar okur ve Çinli yazarların eserleriyle tanışır. Rusya’da bulunduğu sırada bütün Orta Asya’ya yayılmış olan “Ceditçilik” hareketinden etkilenir

Doğru Cevap: A

Soru 41

Uygur alfabesi daha çok hangi yazıdan geliştirilmiştir?

Mani

Sogd

Tibet

Köktürk

Brahmi

Açıklama:

Sogd

Doğru Cevap: B

Soru 42

I. Kiril
II. Latin
III. Arap
IV. Yunan
Uygur Türkleri yukarıdaki alfabelerden hangisini ya da hangilerini kullanmışlardır?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve IV

I, II ve III

Açıklama:

I, II ve III

Doğru Cevap: E

Soru 43

I. Çağatay
II. Köktürk
III. Karahanlı
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Uygur edebiyatının kaynağını oluşturur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

II ve III

I ve II

Açıklama:

II ve III

Doğru Cevap: D

Soru 44

I. Yusuf ve Ahmed
II. Tahir ile Zöhre
III. Aslı ile Kerem
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Uygur edebiyatına aittir?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

II ve III

Açıklama:

I ve II

Doğru Cevap: D

Soru 45

Geribiy’in hangi destanı ise, Ali Şir Nevaî’nin Seba-i Seyyâre “Yedi Gezegen” adlı eserine nazire olarak yazılmıştır?

Behram Şah

Selim Şah

Şehenşah

Şahsultan

Şah İsmail

Açıklama:

Behram Şah

Doğru Cevap: A

Soru 46

Molla Şakir hangi eserinde halkını ve savaşı tasvir etmiştir?

Saltuknâme

Zafernâme

Harbiye

Nebizâde

Enveriye

Açıklama:

Zafernâme

Doğru Cevap: B

Soru 47

Uygur halkının maruz kaldığı baskı ve şiddeti anlatan en başarılı örneklerden biri aşağıdakilerden hangisidir?

Olcaytu Han

Çağatay Han

Abdurrahman Han Goca

Yakup Bey Han

Molla Şakir

Açıklama:

Abdurrahman Han Goca

Doğru Cevap: C

Soru 48

İlk Cedit okulunu 1884'te kim açmıştır?

İsmail Gaspıralı

Seyit Noçi

Abdurehim Ötkür

Ehmed Ziyai

Armiya Nimşehit

Açıklama:

İsmail Gaspıralı

Doğru Cevap: A

Soru 49

Ehmed Ziyai'nin ilk şiiri hangi gazetede yayınlanmıştır?

Ceride-i Havadis

Yeni Hayat

Son Havadis

İlk Hayat

İlk Nefes

Açıklama:

Yeni Hayat

Doğru Cevap: B

Soru 50

I.Bir Tal Papiros
II.Örük Gülligen Çağda
III. Mayimhan
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Ziya Semediy'in romanları arasında yer alır?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

I, II ve III

Açıklama:

En önemli romanları: Mayimhan (1965), Jillar Siri I-II. (1967, 1969), Ehmet Ependi
(1995). Bazı hikâyeleri: Bir Tal Papiros “Bir Dal Sigara” (1970), Örük Gülligen Çağda “Erik
Çiçek Açtığında” (1976), Geni Batur (1978).
Görüldüğü gibi yalnızca Mayimhan yani C seçeneğindeki bilgi Ziya Semediy'in romanıdır. Diğerleri hikâyedir.

Doğru Cevap: C

Soru 51

Bugün Doğu Türkistan/Şincan Uygur Özerk Bölgesi’nde Yeni Uygurcanın fonetik özelliğine göre geliştirilen hangi alfabe kullanılmaktadır?

Sogd

Tibet

Brahmi

Köktürk

Uygur-Arap

Açıklama:

Uygurlar, Eski Uygurca döneminde Köktürk, Brahmi, Tibet, Sogd ve Mani alfabeleriyle birlikte daha çok Sogd yazısından geliştirilen Uygur alfabesini kullanmışlardır. Uygur yazısı, Karahanlılar döneminde, hatta, 15. yüzyılın sonlarına kadar kullanılmıştır. İslamiyetle birlikte kullanılmaya başlayan Arap alfabesi, 20. yüzyılın başlarına kadar bu coğrafyada tek alfabe olarak varlığını sürdürmüştür. 1955’te on yıllık bir süreyle Kiril alfabesi; 1965’te ise Uygur-Latin alfabesi kullanılmış; ancak, bu alfabe değişiklikleri başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Uygur Türkleri, yüzyıllardır kullandıkları Arap alfabesinden vazgeçmemişler; Arap alfabesi üzerinde bazı değişiklikler yapmak suretiyle 1983’te Arap esaslı Uygur alfabesini kabul etmişlerdir. Bugün Doğu Türkistan/Şincan Uygur Özerk Bölgesi’nde Yeni Uygurcanın fonetik özelliğine göre geliştirilen Arap harfli esaslı Uygur-Arap alfabesi; Kazakistan’da ise Kiril esaslı Uygur-Kiril alfabesi kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 52

Müşterek Orta Asya Türkçesi olan Çağatay Türkçesi, kaçlı yıllara kadar Uygur Türkleri tarafından yazı dili olarak kullanılmıştır?

1870

1890

1910

1930

1940

Açıklama:

Bugünkü Uygur Türkçesi, Eski Uygur, Karahanlı ve Çağatay Türkçesinden gelişmiştir. Yeni Uygur Türkçesi, 15. yüzyılın başlarından 20. yüzyılın başlarına kadar devam eden Çağatay Türkçesinin modern devamı niteliğindedir. Müşterek Orta Asya Türkçesi olan Çağatay Türkçesi, 1930’lu yıllara kadar Uygur Türkleri tarafından yazı dili olarak kullanılmıştır ve daha sonra merkezî ağız grubu içinde yer alan Ürümçi ağzı yazı dili hâline gelmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 53

Uygur Türklerinin XIX. yüzyıla kadar meydana getirdiği edebî eserler, müşterek Orta Asya edebî dilinin mahsulleridir. Aşağıdakilerden hangisi Uygur edebiyatını teşkil eden kaynaklardan biri değildir?

Rus

Uygur

Köktürk

Karahanlı

Altın Orda

Açıklama:

Uygur Türklerinin XIX. yüzyıla kadar meydana getirdiği edebî eserler, müşterek Orta Asya edebî dilinin mahsulleridir. Köktürk, Uygur, Karahanlı ve Altın Orda dönemine ait edebî eserler, Uygur edebiyatının kaynağını teşkil etmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 54

Mahabbat ile Eŋbek (1670) adlı destan Uygur edebiyatına yenilik getirmiştir. Bu destan kimindir?

Abdüşükür

Şah Muhammed

Muhammed İmin Hirkati

Muhammed Sadık Kaşkariy

Muhammed Rahim Kaşkariy

Açıklama:

Uygurlar, zengin bir sözlü edebiyata da sahip olmuşlardır. Tahir ile Zöhre, Yusuf ve Ahmed, Oguzname, Çın Temir, Nazugum gibi destanlar bunlardan bazılarıdır. 18.-19. yüzyıllarda Doğu Türkistan/Şincan’da meydana gelen çeşitli siyasî olaylar, Uygur edebiyatına da yansımış; XVII. yüzyıl şairlerinden Abdüşükür, Şah Muhammed, tarihî olayları anlatan şiirler yazmışlardır. Yine aynı yüzyılda Muhammed İmin Hirkati’nin Mahabbat ile Eŋbek (1670) adlı destanı, Uygur edebiyatına yenilik getirmiş; şark klasiklerinden yararlanmak suretiyle nazire yazma geleneği bu dönemde gelişmeye başlamıştır. Muhammed Rahim Kaşkariy ve Muhammed Sadık Kaşkariy, bu konudaki en meşhur söz ustalarıdır. Muhammed Sadık Kaşkariy, Ezizhan Şeciresi ve Edeplilik Şartliri adlı eserlerinde XVIII. yüzyılın ikinci yarısında Doğu Türkistan’da meydana gelen siyasî ve toplumsal olayları, Uygur halkının tarihini ve bağımsızlık mücadelesini özgün bir şekilde tasvir etmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 55

Uygur edebiyatına klasik şark edebiyatındaki hamse örneğini kim kazandırmıştır?

Bilal Nazım

Turdi Geribiy

Sadir Pehlivan

Noruzahun Ziyayiy

Abdurehim Nizariy

Açıklama:

XIX. yüzyılın başlarında Doğu Türkistan/Şincan’da meydana gelen siyasî olaylar, Kâşgar’daki millî bağımsızlık hareketlerini de beraberinde getirmiştir. Bu dönemde Uygur Türkleri arasında yeni bir edebiyat gelişir ve halkın bağımsızlık mücadelesini dile getiren pek çok yazar ve şair yetişir. Abdurehim Nizariy, Turdi Geribiy, Noruzahun Ziyayiy, Nazugum, Bilal Nazım, Sadir Pehlivan, Molla Şakir ve Seyitmuhammed Kaşiy bu şahsiyetlerden bazılarıdır. Abdurehim Nizariy (1776-1849), Uygur edebiyat bilimcileri tarafından sözlü ve yazılı edebiyat geleneğinin sentezinde başarılı olmuş biri olarak değerlendirilir.
A. Nizariy, 1841-1844 yıllarında meşhur Uygur şairleri T. Geribiy ve N. Ziyayiy ile birlikte 18 kıssa ve 24 hikâyeden oluşan Muhebbet Dastanliri diğer adıyla Geripler Hekayiti adlı eseri meydana getirir. Bu elyazması eser, sanat anlayışı ve fikir bakımından birbirine çok yakın olan A. Nizariy, T. Geribiy, N. Ziyayiy’e ait birçok destan, gazel ve muhammes içermektedir ve eserin büyük bir bölümü Nizariy’e aittir. Nizariy, Uygur edebiyatına klasik şark edebiyatındaki hamse örneğini de kazandırmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 56

XIX. yüzyıl Uygur edebiyatında Firdevsî’nin Şehnâme adlı eserini kim tercüme etmiştir?

Molla Şakir

Sadir Pehlivan

Seyit Muhammed Kaşi

Şah Muhammed bin Nizamiy

Muhammetniyaz bin Gafur Kaşgariy

Açıklama:

Bu dönemde tercüme eserler de artmaya başlamıştır. Muhammetniyaz bin Gafur Kaşgariy, ünlü tarihçi Mirza Haydar’ın Farsça eseri Tarih-i Reşidî’nin bir bölümünü; Şah Muhammed bin Nizamiy ise Firdevsî’nin Şehnâme adlı eserini tercüme etmiştir. Ali Şir Nevaî ile Lutfî’nin şiirlerinin ise mensur çevirisi yapılmıştır. Aynı yıllarda Kuçar ayaklanmasını ve halkın zaferini ise Molla Şakir destanlaştırır. Molla Şakir Zafernâme adlı eserinde halkını ve savaşı tasvir etmiş; Aksu’daki devlet yöneticilerini eleştirmiştir. Seyit Muhammed Kaşi de Şerh-i Şikeste adlı destanında (1882) Uygur halkının yaşadığı sıkıntıları dile getirmiştir. Bu eser, N. N. Pantusov tarafından 1909 yılında Kazan’da Rusça ve Uygurca olarak yayımlanmıştır. Sadir Pehlivan (1798-1871) da yine aynı yıllarda destan ve koşmalarıyla meşhur olmuş bir şairdir.

Doğru Cevap: D

Soru 57

İlk şiirleri halk şiiri tarzındadır. Kâşgar’a gittikten sonra tanıştığı aydın kişilerin yardımıyla dönemin meşhur bilim merkezi olan Hanliḳ Medris’e (Han Medresesi) girer. Burada klasik Uygur edebiyatı, Arapça ve Farsça, Arap ve Fars edebiyatını öğrenir; ayrıca, felsefe, tarih, mantık ilimleriyle de uğraşır. Klasik Uygur şiirinin etkisinde kalmış; geleneksel ile modernin sentezinde oldukça başarılı olmuştur. Dönemin diğer şairleri gibi özellikle vatanseverlik, millî birlik ve beraberliği vurgulayan şiirler yazmıştır. Bu şair kimdir?

Nimşehit

Ehmed Ziyai

Zunun Kadiri

Abduhalik Uygur

Lutpulla Mutallip

Açıklama:

Nimşehit: 1933’teki halk ayaklanmasına bizzat katılır ve yaralanır. Bu olaydan sonra nimşėhit “yarımcan” mahlasıyla şiirler yazar. Nimşehit, klasik Uygur şiirinin etkisinde kalmış; geleneksel ile modernin sentezinde oldukça başarılı olmuştur. Dönemin diğer şairleri gibi özellikle vatanseverlik, millî birlik ve beraberliği vurgulayan şiirler yazmıştır. Nimşehit’in Veten Muhebbeti “Vatan Sevgisi” (Şincan Helk Neşriyati 1957), Şėirlar “Şiirler” (Şincan Helk Neşriyati 1963), Yürek Sözi “Yürek Sözü” (Milletler Neşriyati 1980) , Miŋ Öy ve Perhad-Şėrin “Bin Ev ve Ferhat-Şirin” (Keşker Uygur Neşriyati 1987) adlı destan ve şiir kitapları kayda değer eserler arasındadır. 1936’da yazdığı Bilim İşḳida “Bilim Aşkında” adlı meşhur şiirinde halkı bilgisizlikten ve kölelikten kurtulmaya, bilimle meşgul olmaya çağırır. Ehmed Ziyai: Ziyai, 1923 yılında on yaşındayken şiir yazmaya başlamıştır. 1928 yılına kadar babası tarafından eğitilmiş; daha sonra edebiyat, felsefe, tarih, mantık, matematik ile ilgilenmiştir. Arap ve Fars edebiyatıyla birlikte Lutfî, Nevaî, Fuzulî, Sufî Allahyar’ı ayrıca, klasik Uygur şairlerini okumuş ve onlardan ilham almıştır. 1928 yılında Gül ve Bulbul lirik destanını yazmış ve Ziyai mahlasını ilk defa bu destanda kullanmıştır. İlk şiiri 1935 yılında Yeŋi Hayat gazetesinde çıkar ve gazetecilik hayatı da aynı yıllarda başlar. Ziyai,1940’lı yıllardan itibaren üç yüz civarında şiir yazmıştır. Yurt-El Üçün “Vatan ve Halk İçin”, Şair Ḫiyali “Şair Hayali”, Ter Bilen “Ter ile”, İçkiniŋ Kimniŋ Ḳėni “İçtiğin Kimin Kanı”, Yürekni Öget Helḳ Gėmige “Yüreği Alıştır Halkın Gamına” meşhur şiirlerindendir. Zunun Kadiri: Uygur hikâyeciliğinin ve tiyatrosunun gelişmesinde çok büyük rol oynamıştır. Sanat çevrelerinde Cahaletniŋ Capasi “Cehaletin Cefası” (1937) adlı üç perdelik oyunu ile tanınmaya başlar ve ardından Ġunçem “Goncam”, Gülnisa “Gülnisa”, Uçraşḳanda “Karşılaşınca” adlı sahne eserlerini ortaya koyar. 1954’te Toy adlı oyunu yazar. Meşhur eserlerinden biri de Gerip-Senem operasıdır. 1981’de Teyipcan Eliyov ve Eli Eziz ile birlikte Gerip-Senem filminin senaryosunu oluşturur. Z. Kadiri, hikâyecilikle de uğraşmıştır. Kadiri, bu eseriyle çağdaş Uygur edebiyatının fikir ve sanat bakımından yüksek bir seviyeye ulaşmasına ve nesir bakımından gelişmesine vesile olmuştur. Abduhalik Uygur: Uygur’un Sen Kimniŋ Oġlisen, Oylisaŋçu “Sen Kimin Oğlusun, Düşün Lütfen” adlı şiiri 1933’te meydana gelen Hoten ayaklanmasında marş olarak okunmuştur. Vatanının ve halkının hür ve medenî bir hayat sürmesi için yaşadığı sürece mücadele etmiştir. Bu mücadele Oyġan “Uyan”, Gezep ve Zar “Öfke ve Çığlık”, Zulumġa Ḳarşi “Zulme Karşı”, Körüngen Taġ Yiraḳ Emes “Görünen Dağ Uzak Değil”, Köŋül Ḫahişi “Gönül Arzusu” gibi şiirlerinde hissedilir (bk. Abduhalik Uygur). Lutpulla Mutallip: Mutallip, Şincan Gazetesi’nde Edebiyat Gülzari başlığı altında şiirler yazarak kendisini göstermiştir. Şair, edebî kişiliğini ve şiir tekniğini Çağatay edebiyatının zengin lirizmi ve dünya edebiyatından almış; bunu gelenekle birleştirmiştir. Lutpulla Mutellip, halkının cehaletten ve esaretten kurtulması için yazmış olduğu şiirler, makaleler ve sahne eserleriyle yetinmemiş; hürriyet mücadelesini, 1944’te İli, Altay, Tarbagatay’daki Uygur çiftçilerinin Çin hükûmetine karşı başlatmış olduğu Üç Vilayet İnkilabı’na bizzat katılarak devam ettirmiştir. 1944’te Aksu’daki Çin hapishanesinde öldürülmüştür (bk. Lutpulla Mutellip).

Doğru Cevap: A

Soru 58

Yazar, Mayimhan romanında Uygur halkının kahraman kızı Mayimhan tipini, 1930’lu yıllarda ilk defa Kumul’da başlayıp daha sonra bütün Doğu Türkistan’a yayılan bağımsızlık hareketinin öncüsü Hocaniyaz Hacı ile özdeşleştirir. Yazar, eserinde tarihî olaylara bağlı kalır; ancak, onları basit bir naturalizmle ya da olayı tasvirden ibaret bir şekilde yazmaz. Roman, ayaklananların yenilgiye uğraması ve Mayimhan’ın ölüm cezasına çarptırılması ile son bulmasına rağmen okuyucu, karamsarlığa kapılmaz. Aksine, halkın hiçbir zaman teslim olmayacağı ve hürriyet için daima mücadele edeceği inancıyla güçlenir. Yazar ve aynı zamanda da tecrübeli bir devlet adamı olan bu kişi kimdir?

Ziya Semediy

Zunun Kadiri

Abduhalik Uygur

Lutpulla Mutallip

Abdurehim Ötkür

Açıklama:

Ziya Semediy, eserlerinin konusu ve yarattığı tiplerle ayrıca, dilinin zenginliğiyle Uygur Sovyet edebiyatına bir seviye kazandırmıştır. Yazarın, Uygurların dil ve kültürüne hakim olması ve döneminin siyasî şartlarını iyi bilmesi, halkının istek ve arzularına değer vermesi ve tarihî gerçeklere bağlı kalması, onu bu seviyeye yükseltmiştir. Zunun Kadiri: Uygur hikâyeciliğinin ve tiyatrosunun gelişmesinde çok büyük rol oynamıştır. Sanat çevrelerinde Cahaletniŋ Capasi “Cehaletin Cefası” (1937) adlı üç perdelik oyunu ile tanınmaya başlar ve ardından Ġunçem “Goncam”, Gülnisa “Gülnisa”, Uçraşḳanda “Karşılaşınca” adlı sahne eserlerini ortaya koyar. 1954’te Toy adlı oyunu yazar. Meşhur eserlerinden biri de Gerip-Senem operasıdır. 1981’de Teyipcan Eliyov ve Eli Eziz ile birlikte Gerip-Senem filminin senaryosunu oluşturur. Z. Kadiri, hikâyecilikle de uğraşmıştır. Kadiri, bu eseriyle çağdaş Uygur edebiyatının fikir ve sanat bakımından yüksek bir seviyeye ulaşmasına ve nesir bakımından gelişmesine vesile olmuştur. Abduhalik Uygur: Uygur’un Sen Kimniŋ Oġlisen, Oylisaŋçu “Sen Kimin Oğlusun, Düşün Lütfen” adlı şiiri 1933’te meydana gelen Hoten ayaklanmasında marş olarak okunmuştur. Vatanının ve halkının hür ve medenî bir hayat sürmesi için yaşadığı sürece mücadele etmiştir. Bu mücadele Oyġan “Uyan”, Gezep ve Zar “Öfke ve Çığlık”, Zulumġa Ḳarşi “Zulme Karşı”, Körüngen Taġ Yiraḳ Emes “Görünen Dağ Uzak Değil”, Köŋül Ḫahişi “Gönül Arzusu” gibi şiirlerinde hissedilir. Lutpulla Mutallip: Mutallip, Şincan Gazetesi’nde Edebiyat Gülzari başlığı altında şiirler yazarak kendisini göstermiştir. Şair, edebî kişiliğini ve şiir tekniğini Çağatay edebiyatının zengin lirizmi ve dünya edebiyatından almış; bunu gelenekle birleştirmiştir. Lutpulla Mutellip, halkının cehaletten ve esaretten kurtulması için yazmış olduğu şiirler, makaleler ve sahne eserleriyle yetinmemiş; hürriyet mücadelesini, 1944’te İli, Altay, Tarbagatay’daki Uygur çiftçilerinin Çin hükûmetine karşı başlatmış olduğu Üç Vilayet İnkilabı’na bizzat katılarak devam ettirmiştir. 1944’te Aksu’daki Çin hapishanesinde öldürülmüştür. Abdurehim Ötkür: Üniversite yıllarında Rus/Türk şair ve yazarların eserlerinden ilham alarak şiir yazmaya başlamıştır. Öğretmenlik ve gazetecilik de yapmıştır. 1943-1944 yıllarında Uygur halkının Şeng Şisey hükûmetinin politikalarına baş kaldırması sonucu gerçekleşen Üç Vilayet Ayaklanması’na destek olduğundan dolayı 1944’te hapse atılmıştır. 1945’ten sonra yazdığı şiirler de millî ruhla kaleme alınmıştır. 1949’da Komünist Çin’in yönetime gelmesiyle hürriyeti kısıtlanan şair, uzun yıllar hapis hayatı yaşamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 59

Şiir yazmaya 1936 yılında başlar ve ilk şiirleri İli gazetesinde Lutun mahlasıyla çıkar. İlk edebî faaliyetleri, 1937’deki Çin-Japon savaşına rastlar. Bu yıllarda Ḫelḳimge “Halkıma”, Bu Mėniŋ Yaş Gunçe Gülüm Ėçilatti “Bu Benim Genç Gonca Gülüm Açılırdı”, Biz Şincan Oġul Ḳizliri “Biz Şincan Oğul Kızları”, Küreş “Mücadele”, Küreş Dolḳunliri “Mücadele Dalgaları” vb. şiirleri Şincan gazetesinde Edebiyat Gülzari başlığı altında kendisini göstermiştir. Şair, edebî kişiliğini ve şiir tekniğini Çağatay edebiyatının zengin lirizmi ve dünya edebiyatından almış; bunu gelenekle birleştirmiştir. Halkının cehaletten ve esaretten kurtulması için yazmış olduğu şiirler, makaleler ve sahne eserleriyle yetinmemiş; hürriyet mücadelesini, 1944’te İli, Altay, Tarbagatay’daki Uygur çiftçilerinin Çin hükûmetine karşı başlatmış olduğu Üç Vilayet İnkilabı’na bizzat katılarak devam ettirmiştir. 1944’te Aksu’daki Çin hapishanesinde öldürülmüştür. Bu şair kimdir?

Ziya Semediy

Zunun Kadiri

Abduhalik Uygur

Lutpulla Mutallip

Abdurehim Ötkür

Açıklama:

Ziya Semediy, eserlerinin konusu ve yarattığı tiplerle ayrıca, dilinin zenginliğiyle Uygur Sovyet edebiyatına bir seviye kazandırmıştır. Yazarın, Uygurların dil ve kültürüne hakim olması ve döneminin siyasî şartlarını iyi bilmesi, halkının istek ve arzularına değer vermesi ve tarihî gerçeklere bağlı kalması, onu bu seviyeye yükseltmiştir. Mayimhan romanında Uygur halkının kahraman kızı Mayimhan tipini, 1930’lu yıllarda ilk defa Kumul’da başlayıp daha sonra bütün Doğu Türkistan’a yayılan bağımsızlık hareketinin öncüsü Hocaniyaz Hacı ile özdeşleştirir. Yazar, eserinde tarihî olaylara bağlı kalır; ancak, onları basit bir naturalizmle ya da olayı tasvirden ibaret bir şekilde yazmaz. Roman, ayaklananların yenilgiye uğraması ve Mayimhan’ın ölüm cezasına çarptırılması ile son bulmasına rağmen okuyucu, karamsarlığa kapılmaz. Aksine, halkın hiçbir zaman teslim olmayacağı ve hürriyet için daima mücadele edeceği inancıyla güçlenir. Zunun Kadiri: Uygur hikâyeciliğinin ve tiyatrosunun gelişmesinde çok büyük rol oynamıştır. Sanat çevrelerinde Cahaletniŋ Capasi “Cehaletin Cefası” (1937) adlı üç perdelik oyunu ile tanınmaya başlar ve ardından Ġunçem “Goncam”, Gülnisa “Gülnisa”, Uçraşḳanda “Karşılaşınca” adlı sahne eserlerini ortaya koyar. 1954’te Toy adlı oyunu yazar. Meşhur eserlerinden biri de Gerip-Senem operasıdır. 1981’de Teyipcan Eliyov ve Eli Eziz ile birlikte Gerip-Senem filminin senaryosunu oluşturur. Z. Kadiri, hikâyecilikle de uğraşmıştır. Kadiri, bu eseriyle çağdaş Uygur edebiyatının fikir ve sanat bakımından yüksek bir seviyeye ulaşmasına ve nesir bakımından gelişmesine vesile olmuştur. Abduhalik Uygur: Uygur’un Sen Kimniŋ Oġlisen, Oylisaŋçu “Sen Kimin Oğlusun, Düşün Lütfen” adlı şiiri 1933’te meydana gelen Hoten ayaklanmasında marş olarak okunmuştur. Vatanının ve halkının hür ve medenî bir hayat sürmesi için yaşadığı sürece mücadele etmiştir. Bu mücadele Oyġan “Uyan”, Gezep ve Zar “Öfke ve Çığlık”, Zulumġa Ḳarşi “Zulme Karşı”, Körüngen Taġ Yiraḳ Emes “Görünen Dağ Uzak Değil”, Köŋül Ḫahişi “Gönül Arzusu” gibi şiirlerinde hissedilir. Abdurehim Ötkür: Üniversite yıllarında Rus/Türk şair ve yazarların eserlerinden ilham alarak şiir yazmaya başlamıştır. Öğretmenlik ve gazetecilik de yapmıştır. 1943-1944 yıllarında Uygur halkının Şeng Şisey hükûmetinin politikalarına baş kaldırması sonucu gerçekleşen Üç Vilayet Ayaklanması’na destek olduğundan dolayı 1944’te hapse atılmıştır. 1945’ten sonra yazdığı şiirler de millî ruhla kaleme alınmıştır. 1949’da Komünist Çin’in yönetime gelmesiyle hürriyeti kısıtlanan şair, uzun yıllar hapis hayatı yaşamıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Eserleri ders kitaplarında da yer almış ve bazı eserleri Japonca ile birlikte Özbekçe, Kırgızca ve Kazakçaya da çevrilmiştir. Şair, Kutadgu Bilig, Divânu Lûgati’t-Türk ve Kısâsü’l-enbiyâ gibi tarihî eserleri komisyonla birlikte Yeni Uygur Türkçesine aktarmıştır. Eserleri; şiir kitapları, romanlar, tiyatro eserleri, makaleler ve çevirilerden oluşmaktadır. Tarim Boylari ve Ömür Menzilliri şiir kitaplarıdır. Keşker Kėçisi iki kez yayımlanmış bir destandır. İz ve Oyġanġan Zėmin romanlarıdır. Bir tiyatro eseri olan Tamçe Kandin Milyon Çeçekler bir perdelik eserdir ve 1942’de yazılmıştır. Aynı yıl tiyatro eseri dalında ödül almıştır. 1942’de Eğitim Fakültesini bitirip ve eğitim/kültür işleriyle ilgilenmeye başlayan sonrasında öğretmenlik mesleğini daha sonra da gazetecilik mesleğini yapan bu kişi kimdir?

Ziya Semediy

Zunun Kadiri

Abduhalik Uygur

Lutpulla Mutallip

Abdurehim Ötkür

Açıklama:

Ziya Semediy, eserlerinin konusu ve yarattığı tiplerle ayrıca, dilinin zenginliğiyle Uygur Sovyet edebiyatına bir seviye kazandırmıştır. Yazarın, Uygurların dil ve kültürüne hakim olması ve döneminin siyasî şartlarını iyi bilmesi, halkının istek ve arzularına değer vermesi ve tarihî gerçeklere bağlı kalması, onu bu seviyeye yükseltmiştir. Mayimhan romanında Uygur halkının kahraman kızı Mayimhan tipini, 1930’lu yıllarda ilk defa Kumul’da başlayıp daha sonra bütün Doğu Türkistan’a yayılan bağımsızlık hareketinin öncüsü Hocaniyaz Hacı ile özdeşleştirir. Yazar, eserinde tarihî olaylara bağlı kalır; ancak, onları basit bir naturalizmle ya da olayı tasvirden ibaret bir şekilde yazmaz. Roman, ayaklananların yenilgiye uğraması ve Mayimhan’ın ölüm cezasına çarptırılması ile son bulmasına rağmen okuyucu, karamsarlığa kapılmaz. Aksine, halkın hiçbir zaman teslim olmayacağı ve hürriyet için daima mücadele edeceği inancıyla güçlenir. Zunun Kadiri: Uygur hikâyeciliğinin ve tiyatrosunun gelişmesinde çok büyük rol oynamıştır. Sanat çevrelerinde Cahaletniŋ Capasi “Cehaletin Cefası” (1937) adlı üç perdelik oyunu ile tanınmaya başlar ve ardından Ġunçem “Goncam”, Gülnisa “Gülnisa”, Uçraşḳanda “Karşılaşınca” adlı sahne eserlerini ortaya koyar. 1954’te Toy adlı oyunu yazar. Meşhur eserlerinden biri de Gerip-Senem operasıdır. 1981’de Teyipcan Eliyov ve Eli Eziz ile birlikte Gerip-Senem filminin senaryosunu oluşturur. Z. Kadiri, hikâyecilikle de uğraşmıştır. Kadiri, bu eseriyle çağdaş Uygur edebiyatının fikir ve sanat bakımından yüksek bir seviyeye ulaşmasına ve nesir bakımından gelişmesine vesile olmuştur. Abduhalik Uygur: Uygur’un Sen Kimniŋ Oġlisen, Oylisaŋçu “Sen Kimin Oğlusun, Düşün Lütfen” adlı şiiri 1933’te meydana gelen Hoten ayaklanmasında marş olarak okunmuştur. Vatanının ve halkının hür ve medenî bir hayat sürmesi için yaşadığı sürece mücadele etmiştir. Bu mücadele Oyġan “Uyan”, Gezep ve Zar “Öfke ve Çığlık”, Zulumġa Ḳarşi “Zulme Karşı”, Körüngen Taġ Yiraḳ Emes “Görünen Dağ Uzak Değil”, Köŋül Ḫahişi “Gönül Arzusu” gibi şiirlerinde hissedilir. . Lutpulla Mutallip: Mutallip, Şincan Gazetesi’nde Edebiyat Gülzari başlığı altında şiirler yazarak kendisini göstermiştir. Şair, edebî kişiliğini ve şiir tekniğini Çağatay edebiyatının zengin lirizmi ve dünya edebiyatından almış; bunu gelenekle birleştirmiştir. Lutpulla Mutellip, halkının cehaletten ve esaretten kurtulması için yazmış olduğu şiirler, makaleler ve sahne eserleriyle yetinmemiş; hürriyet mücadelesini, 1944’te İli, Altay, Tarbagatay’daki Uygur çiftçilerinin Çin hükûmetine karşı başlatmış olduğu Üç Vilayet İnkilabı’na bizzat katılarak devam ettirmiştir. 1944’te Aksu’daki Çin hapishanesinde öldürülmüştür.

Doğru Cevap: E

Soru 61

Ziya Semediy’in Hocaniyaz Hacı ile özdeşleştirdiği roman kahramanı aşağıdakilerden hangisidir?

Adil

Mayimhan

Hatice

Leylihan

Ehmet Ependi

Açıklama:

XIX. yüzyılda Doğu Türkistan’daki Uygur edebiyatı ve temsilcilerini belirleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisi XX. yüzyıl Doğu Türkistan çağdaş Uygur edebiyatının temsilcilerinden biri değildir?

Nimşehit

Abduhalik Uygur

Abdurehim Ötkür

Lutpulla Mutallip

Ömer Muhammediy

Açıklama:

XX. yüzyılda Doğu Türkistan ve Kazakistan’da modern Uygur edebiyatının gelişme sürecini, dönemi temsil eden yazarlar, şairler ve onların eserlerini ayırt edebileceksiniz.

Doğru Cevap: E

Soru 63

“Ceditçilik” hareketinin doğru anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Kültürel yenileşme hareketi

Millî birlik ve beraberlik

Eğitim ve öğretimde yenilik

Vatanperverlik

Alfabe değişikliği

Açıklama:

XX. yüzyılda Doğu Türkistan ve Kazakistan’da modern Uygur edebiyatının gelişme sürecini, dönemi temsil eden yazarlar, şairler ve onların eserlerini ayırt edebileceksiniz.
Türkistan coğrafyasında eğitim ve kültür temelli ortaya çıkmış olan Ceditçilik (kültürel yenileşme) hareketinin Buhara Emîrliği’ndeki kolu, Bolşevik Devrimi’nin etkisi ile mevcut emîrlik idaresini ortadan kaldırmayı amaçlayan devrimci siyasi bir harekete dönüşmüştür

Doğru Cevap: A

Soru 64

XIX. yüzyıl Uygur edebiyatının önemli isimlerinden olan, sözlü ve yazılı edebiyat geleneğinin sentezini başarmış, Geripler Hekayiti adlı eserinde destan, gazel ve muhammesleri yer alan şair kimdir?

Seyit Muhammed Kaşi

Muhammed İmin Hirkati

Molla Şakir

Abdurehim Nizariy

Sadir Pehlivan

Açıklama:

XIX. yüzyılda Doğu Türkistan’daki Uygur edebiyatı ve temsilcilerini belirleyebileceksiniz.
Abdurehim Nizary (1776-1849), Uygur edebiyat bilimciler tarafından sözlü ve yazılı edebiyat geleneğinin sentezinde başarılı olmuş bir olarak değerlendirilir. 18 kıssa ve
24 hikâyeden oluşan Muhebbet Dastanliri diğer adıyla Geripler Hekayit adlı eser meydana getirir.

Doğru Cevap: D

Ünite 7

Soru 1

İlk müslüman Türk cemaatleri hangi bölgelerde oluşmuştur?

Dobruca-Babadağ-Deliorman

Gelibolu-Edirne-Çanakkale

Babadağ-Çanakkale-Dobruca

Deliorman-Filibe-Belgrad

Atina-Edirne-Bükreş

Açıklama:

12. yüzyıl ortalarında Moğol istilasından kaçan Anadolu Türklerinden Sarı Saltuk ile sonra onun adı ile anılan diğer Türkmen aşiretleri Balkanlara geçerek Dobruca, Babadağ ve Deliorman bölgelerine yerleşerek ilk müslüman Türk cemaatlerini oluşturmuşlardır. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Hangisi eski Yugoslavya Devleti sınırları içinde yer alan ve günümüzde bağımsız bir devlet olan Makedonya'da yayınlanan Türkçe dergilerden birisi değildir?

Birlik

Sesler

Sevinç

Tomurcuk

Balkan Postası

Açıklama:

Makedonya 8 Eylül 1991 yılında bağımsızlıga kavuştu. /.../ Makedonya’da Türkçe ilkokul ve ortaokullarda resmen okutulmaya başlandı. “Birlik” (1944-2000) adlı haftada bir defa yayımlanan çok sayfalı gazete yayın hayatına girdi. Onu “Sesler” (1966- 2000) adlı edebiyat ve fikir dergisi izledi. Daha sonra “Sevinç” (1950-2000) ve “Tomurcuk" (1957-2000) dergileri de yayın hayatında yerlerini aldılar (176-177).
Ancak "Balkan Postası", Batı Trakya yani Yunanistan'da yayımlanmaktadır (s. 181).

Doğru Cevap: E

Soru 3

Kosova Türklerinin edebiyat ve sanat merkezi olma özelliğini koruyan yerleşim yerleri aşağıdakilerin hngisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

Pirizren-Mamuşa

Priştine-Gilan

İpek-Mitrovista

Pirizren-İpek

Gilan-Mamuşa

Açıklama:

Diğerleri de Kosova yerleşim bölgeleridir. Ama edebiyat ve sanat merkezi olanlar a şıkkındaki yerlerdir. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Romen şiirine şark imgeleri taşıyan ilk Türk şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Fatma Sadık

Mehmet Niyazi

İsa Halim Yusuf

Nevzat Yusuf

Altay Kerim

Açıklama:

İlk diye sorulduğu için cevap A şıkkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 5

Karakalpak Edebiyatı'na ait olan yazarlar aşağıdakilerin hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

Künhoja-Berdak

Mahdumkulu-Kemine

Mukimi-Furkat

Abay-Altınsarin

Kemine-Abay

Açıklama:

B şıkkı, Türkmen; c şıkkı, Özbek; d şıkkı, Kazak edebiyatına ait isimlerdir. E şıkkı Türkmen ve Kazk edebiyatına ait isimlerdir. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 6

XIX. yüzyıl sonu ve XX. yüzyıl başlarında Karakalpak şairlerinin şiirlerinin ana teması aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyal adaletsizlik

Aşk

Vatan sevgisi

Tabiat

Nasihat

Açıklama:

Diğer konular da işlenmiştir ama ana tema diye sorulduğundan cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

İlk Karakalpak tiyatrosunun doğuşuna zemin hazırlayan tiyatro topluluğunu aşağıdakilerden hangisidir?

Tan Nuru

Dilek Yolunda

Ernazar Alagöz

Son Hareket

Dengini Bulan Kız

Açıklama:

Diğerleri piyes isimleridir. Cevap a şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Karakalpaklar ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Altay koluna bağlı Türk boyudur

Karakalpak ismi Türk kavminin yaşayış ve giyiniş tarzları ile ilgilidir

Özbekistan Cumhuriyetine bağlıdırlar

Yaygın olarak latin esaslı Karakalpak alfabesini kullanırlar

Müslümandırlar

Açıklama:

Kıpçak koluna bağlıdırlar. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 9

Türklerin Balkanlardaki hakimiyeti ne zaman sona ermiştir?

1878

1912

1928

1940

1989

Açıklama:

1912 yılı itibarı ile Makedonya Batı Trakya ve Bulgaristan'ın bazı bölgelerinden çekilmek zorunda kalınca Türklerin Balkanlardaki hakimiyeti sona erdi. Cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Gagavuzlar-------Türkleridir. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlar?

Ortodoks

Katolik

Protestan

Yahudi

Müslüman

Açıklama:

Gagavuzlar Ortodoks Türklerinden oluşmaktadır. Cevap a şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Hangi Balkan Türklerinin edebiyatı Balkanlarda Türkçe yaratılan edebiyatın en büyük dalıdır?

Yunanistan Türkleri

Bulgaristan Türkleri

Kosova Türkleri

Makedonya Türkleri

Romanya Türkleri

Açıklama:

Bulgaristan Türklerinin edebiyatı Balkanlarda Türkçe yaratılan edebiyatın en büyük dalıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Bulgaristan Türklerinin edebiyatının ikinci dönemi hangi yılları kapsamaktadır?

1878-1944

1923-1944

1944-1989

1923-1989

1989-günümüz

Açıklama:

Birinci dönem 1878-1944 (Bulgar Krallığı Dönemi)
İkinci dönem 1944-1989 (Bulgaristan Halk Cumhuriyeti Dönemi)
Üçüncü Dönem 1989’dan günümüze kadar (Bulgaristan Cumhuriyeti)

Doğru Cevap: C

Soru 13

1992'de Kırcali şehrinde Aliş Sait’ in başkanlığında kurulan Türk yazarlar birliğinin ismi nedir?

Gönül

Müslümanlar

Ses

Deliorman

Arda

Açıklama:

1992'de Kırcali şehrinde Aliş Sait’ in başkanlığında Arda adlı Türk yazarlar birliği kuruldu.

Doğru Cevap: E

Soru 14

Günümüzde yayın hayatına devam eden “Yeni Balkan” gazetesi, aylık “Vardar”,
“Köprü” dergileri, “Hikmet” adlı ilmi araştırma dergisi hangi ülkede çıkmaktadır?

Bulgaristan

Makedonya

Romanya

Kosova

Yunanistan

Açıklama:

Makedonya'da günümüzde haftalık, “Yeni Balkan” gazetesi, aylık “Vardar”, “Köprü” dergileri Üsküp’te, “Hikmet” adlı ilmi araştırma dergisi de Gostivar’da yayın hayatını sürdürmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 15

Bükreş’te Romen Yazarlar Birliği ve Azınlıklar Komitesi tarafından yılda iki defa Türkçe olarak yayımlanan edebiyat ve fikir dergisinin adı nedir?

Türkçe'm

Derya

Yeni Dönem

Renkler

Kriterion

Açıklama:

“Renkler” adlı edebiyat ve fikir dergisi Bükreş’te Romen Yazarlar Birliği ve Azınlıklar Komitesi tarafından yılda iki defa Türkçe olarak yayımlanmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Gülten Mustafa, Abdurrahim Dede, Ercan Caneri, Mehmet Dükancı, Hasan Ahmet, Füsün Suka, Sema Tahsinoğlu, Hülya Emin gibi yazarlar hangi Balkan ülkesindeki Türk yazarlardır?

Bulgaristan

Yunanistan

Romanya

Arnavutluk

Makedonya

Açıklama:

Gülten Mustafa, Abdurrahim Dede, Ercan Caneri, Mehmet Dükancı, Hasan Ahmet, Füsün Suka, Sema Tahsinoğlu, Hülya Emin, Yunanistan'daki Türk yaarlardandır.

Doğru Cevap: B

Soru 17

Gagavuz tarihinde ilk olarak 1907'de hangi Romanyalı aydın din adamı, tarihçi ve dilci Romen harfleri ile Bükreş’te tek sayfalık dinî bir gazete ve dua kitapları yayımlamıştır?

Mihail Çakır

Diyonis Tanasoğlu

Gavril Gaydarcı

Stefan Kuruoğlu

Nikolay Baboğlu

Açıklama:

Gagavuz tarihinde ilk olarak 1907 Romanyalı aydın din adamı, tarihçi ve dilci Mihail Çakır, Romen harfleri ile Bükreş’te tek sayfalık dinî bir gazete ve dua kitapları yayımlamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Orta Asya halklarında, aynı zamanda Karakalpak halkının tarihinde görülen en önemli olaylardan biri olan ve 1916'da gerçekleşen olay nedir?

Eğitim ayaklanması

Dil ayaklanması

İşçi ayaklanması

Bağımsızlık ayaklanması

Din ayaklanması

Açıklama:

Orta Asya halklarında, bu arada Karakalpak halkının tarihinde görülen en önemli olaylardan biri, 1916 yılındaki işçilerin ayaklanmasıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 19

XIX. asrın sonu ve XX. asrın başındaki Karakalpak şiirlerinin çoğunda göze çarpan nedir?

Bağımsızlık

Halkçılık

Aşk

Eğitim

Dil

Açıklama:

XIX. asrın sonu ve XX. asrın başındaki Karakalpak şairlerinin çoğunda “halkçı edebiyat” göze çarpmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 20

Kasım Evezov, Seyfulğabit Mejitov ve A. Ötepov hangi alanda eser veren Karakalpak yazarlarıdır?

Şiir

Roman

Tarih

Drama

Edebiyat eleştirisi

Açıklama:

Karakalpak Sovyet drama sanatının öncüleri, Kasım Evezov, Seyfulğabit Mejitov ve A. Ötepov'dur.

Doğru Cevap: D

Soru 21

Hunlar hangi yüzyılın sonunda Balkanlara inerek bu bölgenin kaderinde rol oynamışlardır?

4. yy

5. yy

6. yy

7. yy

8. yy

Açıklama:

Milattan sonra IV. yy sonunda Hunlar Balkanlara inerek bu bölgenin kaderinde önemli rol oynadılar.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Türklerin Balkanlardaki hakimiyeti hangi yıl sona ermiştir?

1908

1910

1912

1914

1916

Açıklama:

1912 yılı itibarıyla Makedonya, Batı Trakya ve Bulgaristan’ın bazı bölgelerinden çekilmek zorunda kalınca Türklerin Balkanlardaki hâkimiyeti sona erdi.

Doğru Cevap: C

Soru 23

1928 yılında yeni harflerle ilk “Alfabe” kitabını yayımlayan Haskovalı öğretmen aşağıdakilerden hangisidir?

Abdullah Meçik

Ahmet Şevki

Mehmet Fikri

Muharrem Yumuk

Mehmet B. Perim

Açıklama:

Haskovalı öğretmen Ahmet Şevki 1928 yılında yeni harflerle ilk “Alfabe” kitabını yayımladı.

Doğru Cevap: B

Soru 24

Bulgaristan Türk Edebiyatı’nda 1878-1944 arasını kapsayan dönemde ön plana çıkan edebi tür aşağıdakilerden hangisidir?

Öykü

Roman

Makale

Deneme

Şiir

Açıklama:

1878-1944 arasını kapsayan dönemde şiir, makale ve denemeler arasında şiir ön planda yer aldı.

Doğru Cevap: E

Soru 25

Makedonya’da 1944 - 2000 yılları arasında haftada bir yayınlanan Türkçe çok sayfalı gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Sesler

Sevinç

Tomurcuk

Birlik

Yeni Yol

Açıklama:

“Birlik” (1944-2000) adlı haftada bir defa yayımlanan çok sayfalı gazete yayın hayatına girdi.

Doğru Cevap: D

Soru 26

Makedonya’daki ilk antoloji olan “Makedonya Genç Türk Yazarların Eserleri” hangi yıl yayınlanmıştır?

1944

1946

1948

1950

1952

Açıklama:

1950 yılında “Makedonya Genç Türk Yazarların Eserleri”, adlı ilk antoloji yayınlandı.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Avrupa ülkelerinde resmi dili Türkçe olan tek belediye aşağıdakilerden hangisidir?

Prizren

Priştine

Mamuşa

Üsküp

Manastır

Açıklama:

Mamuşa belediyesi bu gün Kosova’da ve Avrupa ülkelerinde resmi dili Türkçe olan tek belediyedir.

Doğru Cevap: C

Soru 28

"Genç Kalemler" hareketi hangi şehirde doğmuştur?

Belgrad

Selanik

Köstence

Gümülcine

Priştine

Açıklama:

Selanik’te doğan “Genç Kalemler” hareketi ve 20. yy. başlarında yayın hayatına giren “Çocuk Bahçesi” adlı dergi Türk edebiyatının gelişmesinde önemli bir dönüm noktası oldu.

Doğru Cevap: B

Soru 29

Hangi yüzyıl Karakalpak edebiyatı tarihinde yeni bir merhale olarak değerlendirilmektedir?

15. yy

16. yy

17. yy

18. yy

19. yy

Açıklama:

XIX. asır Karakalpak edebiyatı, Karakalpak edebiyatı tarihinde yeni bir merhaledir.

Doğru Cevap: E

Soru 30

XIX. asrın sonu ve XX. asrın başlarında Karakalpak şairlerinin ana teması aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyal adaletsizlik

Sevgi

Nasihat

Çalışkanlık

İyi ahlak

Açıklama:

XIX. asrın sonu ve XX. asrın başlarında Karakalpak şairlerinin ana teması, sosyal adaletsizliktir.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Bulgaristan Türk edebiyatının önceleri en verimli olduğu daha sonra ise büyük darbeler aldığı dönemi, hangi tarihler arasındaki dönemdir?

1991-2012

1944-1989

1920-1944

1960-1970

1960-1991

Açıklama:

Balkanlardaki (Yunanistan, Bulgaristan, Romanya, Gagavuz Yeri, Makedonya, Kosova, Romanya) gibi ülkelerdeki Türk edebiyatının varlığını ve gelişimini tartışabileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 32

Karakalpak Türkleri, aşağıdaki Türk boylarından hangisine mensuptur?

Kıpçak

Altay

Yakut

Karluk

Oğuz

Açıklama:

Batı Türkistan’daki Karakalpak Türklerinin etnik ve siyasî yapısını, coğrafyasını, kültürel bağlamda yenileşme ve modernleşme hareketlerini ana hatlarıyla tanıyabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 33

1920-30 yıllarında gelişen Karakalpak Sovyet drama sanatının öncülerinden Kasım Evezov’un piyesinin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Ernazar Alagöz

Dilek Yolunda

Dengini Bulan Kız

Son Hareket

Boyacı Vekil

Açıklama:

Karakalpak Türklerinin diğer Türk topluluklarının kültür, yaşayış ve edebiyatları ile benzerlikleri ve belli başlı şair ve yazarları hakkında açıklama yapabileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 34

Türkiye Türkçesine de çevrilen “Karakalpak Kızı” adlı roman aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir?

Hojabek Seytov

Kasım Evezov

Asan Begimov

Tölepbergen Kayıpbergenov

Jolmurza Aymurzayev

Açıklama:

Karakalpak Türklerinin diğer Türk topluluklarının kültür, yaşayış ve edebiyatları ile benzerlikleri ve belli başlı şair ve yazarları hakkında açıklama yapabileceksiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 35

Bulgaristan Türk edebiyatında en verimli ve en canlı olan edebî tür aşağıdakilerden hangisidir?

Deneme

Roman

Hikaye

Piyes

Şiir

Açıklama:

Balkanlardaki (Yunanistan, Bulgaristan, Romanya, Gagavuz Yeri, Makedonya, Kosova, Romanya) gibi ülkelerdeki Türk edebiyatının varlığını ve gelişimini tartışabileceksiniz.
Bulgaristan Türk edebiyatında en verimli ve en canlı olan edebî tür Şiirdir

Doğru Cevap: E

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi Makedonya’da kurulan kültür ve sanat derneklerinden birisidir?

Sesler

Sevinç

Tomurcuk

Yeni Yol

Birlik

Açıklama:

Balkanlardaki (Yunanistan, Bulgaristan, Romanya, Gagavuz Yeri, Makedonya, Kosova, Romanya) gibi ülkelerdeki Türk edebiyatının varlığını ve gelişimini tartışabileceksiniz.
Makedonya’da kurulan kültür ve sanat derneği Yeni Yol'dur.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Bulgaristan Türk Edebiyatı kaç dönem olarak ele alınır?

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi Kosova Türk Edebiyatından dergi-gazetelerden biridir?

Derya

Birlik

Sesler

Ses

Ümit

Açıklama:

Derya

Doğru Cevap: A

Soru 39

Kosova’da ve Avrupa ülkelerinde resmi dili Türkçe olan tek belediye aşağıdakilerden hangisidir?

Priştine

Prizen

İpek

Sofya

Mamuşa

Açıklama:

Mamuşa

Doğru Cevap: E

Soru 40

Fatma SADIK'ın yazdığı şiirler hangi edebiyatta incelenebilir?

Yunanistan Türk Edebiyatı

Bulgaristan Türk Edebiyatı

Romanya Türk Edebiyatı

Kosova Türk Edebiyatı

Makedonya Türk Edebiyatı

Açıklama:

Romanya Türk Edebiyatı

Doğru Cevap: C

Soru 41

SIKI MİRÇU adlı Stepan BULGAR'ın mini hikayesi hangi edebiyata aittir?

Yunanistan Türk Edebiyatı

Bulgaristan Türk Edebiyatı

Romanya Türk Edebiyatı

Kosova Türk Edebiyatı

Moldova-Gagavuz Türk Edebiyatı

Açıklama:

Moldova-Gagavuz Türk Edebiyatı

Doğru Cevap: E

Soru 42

XX.Yüzyıl Karakalpak Edebiyatının şekillenmesini etkileyen nedir?

Çarlık Rejimi

Birinci Dünya Savaşı

Sovyet Devrimi

İkinci Dünya Savaşı

Balkan Savaşı

Açıklama:

Sovyet Devrimi

Doğru Cevap: C

Soru 43

ELLERİM BARDI adlı şiir hangi edebiyat içinde incelenir?

Yunanistan Türk Edebiyatı

Kosova Türk Edebiyatı

Bulgaristan Türk Edebiyatı

Romanya Türk Edebiyatı

Karakalpak Türk Edebiyatı

Açıklama:

Karakalpak Türk Edebiyatı

Doğru Cevap: E

Soru 44

Aşağıdaki Türk boylarından hangisi Karakalpakların mensup olduğu boydur?

Oğuz

Altay

Kıpçak

Tatar

Yakut

Açıklama:

Kıpçak

Doğru Cevap: C

Soru 45

Sufizade'nin 1912’de Konrat’ta yazdığı ve halkın ekonomik durumunun çok ağır olduğunu, bu durum karşısında gözyaşlarını tutamadığını anlattığı şiir hangisidir?

vatan

derya

sesler

ses

karabay

Açıklama:

vatan

Doğru Cevap: A

Soru 46

HASAN AHMET'in ÇAĞRI şiiri hangi edebiyat içinde incelenir?

Yunanistan Türk Edebiyatı

Bulgaristan Türk Edebiyatı

Romanya Türk Edebiyatı

Kosova Türk Edebiyatı

Karakalpak Türk Edebiyatı

Açıklama:

Yunanistan Türk Edebiyatı

Doğru Cevap: A

Soru 47

Haskovalı Öğretmen Ahmet Şevki’nin yeni harflerle yayımladığı Alfabe kitabının okullarda okutulmasına yönelik yasak kaç yılına kadar sürmüştür?

1928

1930

1935

1940

1950

Açıklama:

Türkiye Cumhuriyeti’nde 1928 yılında gerçekleştirilen Harf İnkılabı’ndan sonra Türk aydınları derhal yeni harfleri öğrenip kullanmaya başladılar. Haskovalı öğretmen Ahmet Şevki 1928 yılında yeni harflerle ilk “Alfabe” kitabını yayımladı, lâkin dönemin milli eğitim bakanlığı kitabın okullarda okutulmasını engelledi. Bu durum 1940 yılına kadar devam etti. Yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 48

I- Prizren
II- Mamuşa
III- Üsküp
IV- Gostivar
V- Ohri
Kosova Türklerinin edebiyat ve sanat merkezi olma özelliğini taşıyan yerleşim yerleri yukarıdakilerden hangisi hangisidir?

I ve II

II ve III

III ve IV

IV ve V

III ve V

Açıklama:

Prizren ve Mamuşa Kosova Türklerinin edebiyat ve sanat merkezidir ve bu özelliğini bu gün de korumaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Batı Oğuz Türkleri ve Tatar Türklerinin iki grup olarak varlıklarını sürdürdüğü Balkan ülkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Bulgaristan

Kosova

Makedonya

Romanya

Batı Trakya

Açıklama:

Diğer Balkan ülkelerinden farklı olarak Romanya’da Batı Oğuz Türkleri ve Tatar Türkleri iki grup olarak varlıklarını sürdürmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 50

Bükreş’te Romen Yazarlar Birliği ve Azınlıklar Komitesi tarafından yılda iki defa Türkçe olarak yayınlanan edebiyat ve fikir dergisinin adı nedir?

Renkler

Karadeniz

Hak ses

Yeni Dönem

Sofra

Açıklama:

“Renkler” adlı edebiyat ve fikir dergisi Bükreş’te Romen Yazarlar Birliği ve Azınlıklar Komitesi tarafından yılda iki defa Türkçe olarak yayınlanmaktadır. Yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Selanik’te doğan ve oradaki Türk edebiyatının gelişmesinde önemli bir dönüm noktası oluşturan hareketin adı nedir?

Sesler

Tuna Mektupları

Genç Kalemler

Medeniyet

Yeni Yol

Açıklama:

Selanik’te doğan “Genç Kalemler” hareketi ve 20. yy. başlarında yayın hayatına giren “Çocuk Bahçesi” adlı dergi Yunanistan-Batı Trakya’da Türk edebiyatının gelişmesinde önemli bir dönüm noktası olmuştur. Yanıt C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 52

Başkentinin Komrat olduğu kendilerine özerk bir statüde devletlerini kurmuş olan Türk topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?

Bulgar Türkleri

Gagavuz Türkleri

Kıpçak Türkleri

Makedon Türkleri

Yugoslav Türkleri

Açıklama:

Bu gün Moldova Cumhuriyeti’nde yaşayan 200 bin Gagavuz, Gagavuz Yeri adlı özerk bir statüde devletlerini kurmuş bulunmaktadırlar. Başkentleri Komrat'tır, parlamentoları vardır, Resmi dilleri Batı Türkçesinin Gagavuz lehçesidir.

Doğru Cevap: B

Soru 53

Karakalpaklar’a dair aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?

Kıpçak koluna bağlıdır.

Arap kaynaklarında Karabörklü olarak anılırlar

Rus kaynaklarında Çerniyi Klubuki olarak yer alır

İsmini ırk özelliklerinden almıştır

Eski vatanları olarak Volga Sahilleri gösterilmektedir

Açıklama:

Karakalpaklar, Kıpçak koluna bağlı bir Türk boyudur. Eski Rus yıllıklarında “Karakalpak” anlamına gelen “Çerniyi Klubuki”, Arap kaynaklarında “Karabörklü” adlarıyla anılırlar. Karakalpak ismi, bu Türk kavminin ırk özelliği ile ilgili olmayıp, bunların yaşayış ve giyiniş tarzları ile ilgili bir isimdir. Karakalpakların kökeni hakkında kendileri arasında mevcut rivayetlere göre, bunlar Nogaylara bağlanmakta ve eski vatanları olarak Kazan ile Astrahan Hanlıkları arasındaki Volga sahilleri gösterilmektedir. Yanıt D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 54

Aşağıdaki isimlerden hangisi 19. Yüzyılda Karakalpak Edebiyatı’na damga vuran söz ustalarından biri değildir?

Künhoja

Ejiniyaz (Hacıniyaz)

Berdak

Öteş

Mukîmî

Açıklama:

XIX. asır Karakalpak edebiyatı, Karakalpak edebiyatı tarihinde yeni bir merhaledir.Bu asırda Özbek edebiyatı Mukîmî ve Furkat’ın, Kazak edebiyatı Abay ve Altınsarin’in, Türkmen edebiyatı Mahtumkulu ve Kemîne’nin adları ile meşhur olurken, Karakalpak edebiyatına Künhoja, Ejiniyaz (Hacıniyaz), Berdak ve Öteş gibi söz ustaları damgasını vurdu. Yanıt E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 55

20.Yüzyıl Karakalpak edebiyatını hangi olay şekillendirmiştir?

Ekim Devrimi

Harf Inkilabı

Birinci Dünya Savaşı

İkinci Dünya Savaşı

Balkan Savaşları

Açıklama:

20. yy. Karakalpak edebiyatı, Ekim devriminin şekillendirdiği bir edebiyattır. Bu devir edebiyatı için Karakalpak Sovyet edebiyatı tabiri yaygın şekilde kullanılır. Yanıt A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 56

Yeni Karakalpak Sovyet şiiri önceki Karakalpak şiirinden hangi yönüyle ayrılmaktadır?

Uzunluğu

Yazım Türü

Sosyalist içeriği

Alfabesi

Üslubu

Açıklama:

Yeni Karakalpak Sovyet şiiri, devrimden önceki Karakalpak şiirinden sosyalist içeriği, fikrî teması ile ayrılır. Yeni Karakalpak edebiyatının (şiirinin) temaları Ekim devriminin zaferi, Komünist partisinin siyaseti, zenginlere karşı sınıf mücadelesi, kadın erkek eşitliği, kolhoz hayatı ve diğerleridir. Yani bu dönemde yazılan şiirler, daha çok propagandaya yönelik olarak yazılan küçük şiirlerden ibarettir. Yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Ünite 8

Soru 1

EbilMelih Kargalı aşağıdakilerden hangisiyle ilintilidir?

19yy. Başkurt edebiyatı.

Tuva.

Hakas.

Altay.

Saha- Yakut.

Açıklama:

Başkurt edebiyatı. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Hüsniyar aşağıdakilerden hangisiyle ilişkilendirilebilinir?

Tuva.

Hakas.

ALtay.

Başkurt edebiyatı.

Karaçay- Malkar edebiyatı.

Açıklama:

Başkurt edebiyatı. Cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Möhemmedselim Ömödbayev aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir?

19yy'ın ikinci yarısı Başkurt edebiyatı.

19yy ilk yarı Başkurt edebitaı.

20. yy. Başkurt edebiyatı.

Karaçay -Malkar edebiyatı.

Tuva edebiyatı.

Açıklama:

19yy. ikinci yarı Başkurt edebiyatı. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 4

1907 yılında Orenburg'da Tatarca yayımlanan Ural gazetesi hangisiyle ilgilidir?

Tuva edebiyatı.

Saha - yakut.

Başkurt edebiyatı.

Karaçay Malkar edebiyatı.

Çuvaş edebiyatı.

Açıklama:

Başkurt edebiyatı. Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 5

Mecid Gafuri'nin yazdığı Şatlık Şİgırı - Mutluluk şiiri _ aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir?

Tuva edebiyatı.

Çavaş.

Karaçay edebiyatı.

Saha - Yakut edebiyatı.

Başkurt edebiyatı.

Açıklama:

Başkurt edebiyatı. Cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi Nazar Necmi ile ilişkilendirilmelidir?

Tuva edebiyatı.

Başkurt Sovyet Edebiyatı.

19YY. Başkurt edebiyatı.

Altay.

Hakas.

Açıklama:

Başkurt Sovyet edebiyatı.

Doğru Cevap: B

Soru 7

Kazım Meçi hangisiyle ilgilidir?

Başkurt.

Hakas.

Altay.

Tuva.

Karaçay- Malkar.

Açıklama:

KARAÇAY- mALKAR . cEVAP e'DİR.

Doğru Cevap: E

Soru 8

KABARDİN BALKAR YAZARLAR BİRLİĞİ Hangisiyle ilgilidir?

Tuva Edebiyatı.

Sovyet dönemi Karaçay - Malkar edebiyatı.

19 yy .Başkurt edebiyatı.

Başkurt Sovyet edebiyatı.

Çuvaş edebiyatı.

Açıklama:

Sovyet karaçay - malkar edebiyatı. Cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 9

1905 yılının sonlarına doğru yayımlanmaya başlayan Hipar gazetesi hangisiyle ilgilidir?

Çuvaş.

Karaçay- Malkar.

Başkurt.

Tuva.

Hakas.

Açıklama:

ÇUVAŞ. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

1930-31 yıllarında Şın gazetesinde yayınlanan Sambukayın SöZÜ adlı hikaye hangisiyle ilgilidir?

Tuva.

Hakas.

Başkurt.

Karaçay - Malkar.

Çuvaş.

Açıklama:

Tuva. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi XIX. yüzyılın ilk yarısında Başkurt edebiyatında öne çıkan isimler arasında yer almaz?

Ebilmelih Kargalı

Hüsniyar

Şemsettin Zeki

Mecit Gafuri

Geli (Ali) Sokoroy

Açıklama:

Bu dönem içerisinde özellikle dört isim öne çıkmaktadır. Bunlardan ilki, Ebilmelih Kargalı’dır. Dönemin bir başka şairi ise, Hüsniyar’dır. Hangi yıllar arasında yaşadığı kesin olarak bilinmeyen Hüsniyar, münacat, mersiye ve nasihat türlerindeki eserlerinin dışında, Başkurt edebiyatında manzum seyahatnamesi ile tanınmaktadır. Şemsettin Zeki, Başkurdistan ve Kazan’ daki çeşitli medreselerde eğitim aldıktan sonra, kendi memleketinde öğretmenlik işine devam eder. Gazel başta olmak üzere, Arap ve Fars edebî türlerinin pek çoğunu büyük bir ustalıkla kullanan şair, kimi gazellerinde hayatın geçiciliği, üretkenlik gibi konuları da ele alarak, yeni temalarla Başkurt şiirini zenginleştirmiştir. Dönemin önemli isimlerinden birisi de Geli [Ali] Sokoroy’dur (Tatarcada adı Gali Çokrıy şeklinde yazılır).

Doğru Cevap: D

Soru 12

"Genel olarak tarihî konular ele alınmış olsa da eserlerin işlenişindeki dil ve üslup özellikleri, Başkurt yazılı edebiyatında nesir türünün gelişmesinde ilk kilometre taşlarından biri olarak kabul edilebilir. Bu eserler: “Hacnâme”, “Tabın Başkurtları Şeceresi” ve “Tevarih-i Bulgariya yeki Terkib-i Gari (Arilerin Oluşumu veya Bulgar Tarihi)’dir."
Yukarıda sözü edilen Başkurt aydın ve yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Sokoroy

M. Ak Mulula

Möhemmetselim Ömötbayev

Kaysın Kuliy

Mecit Gafuri

Açıklama:

Sokoroy, yalnızca tenkit şiirleri ile bilinmemektedir. Onun bazı mensur eserleri de Başkurt edebiyat tarihinde oldukça önemlidir. Genel olarak tarihî konular ele alınmış olsa da eserlerin işlenişindeki dil ve üslup özellikleri, Başkurt yazılı edebiyatında nesir türünün gelişmesinde ilk kilometre taşlarından biri olarak kabul edilebilir. Bu eserler: “Hacnâme”, “Tabın Başkurtları Şeceresi” ve “Tevarih-i Bulgariya yeki Terkib-i Gari (Arilerin Oluşumu veya Bulgar Tarihi)’dir

Doğru Cevap: A

Soru 13

"Başkurt, Kazak ve Tatar halklarının sözlü yaratıcılığını iyi bilmek, doğunun şiir geleneklerini yaratıcılığı ile özümsemek, ona mükemmel eserler yaratmada yardımcı olmuştur. “Başkorttarım Ukıv Kirek” (Başkurtlarım Okumak Gerek) adlı şiiri, yalnızca şiir olarak kalmayıp bir millî nasihat olarak günden güne Başkurt edebiyatında ve Başkurt halkı arasında kendini bulmuştur."
Yukarıda sözü edilen XIX. yüzyılın ikinci yarısında eserler vermiş Başkurt şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Möhemmetselim Ömötbayev

M. Ak Mulula

Kayyum Nasırî

Şihabettin Mercanî

Sokoroy

Açıklama:

Akmulla da dönemin en ünlü medresesi olan Sterlibaş medresesinde eğitim görmüştür. Eğitiminden sonra o, yalnızca bulunduğu bölgede hizmet etmemiş; Kazak bozkırlarında Kazak gençlerinin eğitiminde de rol almıştır. Onun Başkurt halk edebiyatına yakınlığı, kobayır adı verilen türdeki gibi yedi heceli şiirleri ile de görülmektedir. “Başkorttarım Ukıv Kirek” (Başkurtlarım Okumak Gerek) adlı şiiri, yalnızca şiir olarak kalmayıp bir millî nasihat olarak günden güne Başkurt edebiyatında ve Başkurt halkı arasında kendini bulmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Seyfi Kudaş 'ın Sovyet ziraat sisteminin kuruluşunu ve bunlar üzerinden idealize edilen insan tipini anlatması bakımından değerli görülen romanı aşağıdakilerden hangisidir?

Kuşkayın

Eldiven Türküsü

Başkurtlarım Okumak Gerek

Yoksullar ya da Kuma Kadın

Karmak

Açıklama:

Sovyet köyü, buradaki yeni yaşam ve hür çalışma gibi temalar Kudaş’ın eserlerindeki temel konular hâline geldi. 1930 yılından sonra eserlerinin memleket sevgisi ile yeniden canlandığı görülmektedir. Bu tarihten sonra yazdığı “Kuşkayın” romanı Sovyet ziraat sisteminin kuruluşunu ve bunlar üzerinden idealize edilen insan tipini anlatması bakımından değerli görülmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi Nazar Nejmi’nin tiyatro eserlerinden biri değildir?

Yazgı Yır

Sakırılmagan Kunak

Garmunsı Dus

Salavat

Kürşelerge Kunak Kilgen

Açıklama:

Nazar Nejmi’nin en üretken olduğu saha tiyatrodur. “Yazgı Yır” (Bahar Türküsü), “Sakırılmagan Kunak” (Davetsiz Misafir), “Garmunsı Dus” (Akordiyoncu Arkadaş), “Kürşelerge Kunak Kilgen” (Komşulara Misafir Gelmiş) gibi piyesleri Başkurt Devlet Akademisinin drama tiyatrosunda sahnelenmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 16

“Ölüm Gelir” adlı şiiri, modern Karaçay-Malkar şiirine giden yolun başlangıcı sayılan şair aşağıdakilerden hangisidir?

İslam Kırımşavhal

İsmail Akbay

Kâzım Meçi

Misost Abay

E) Umar Aliy

Açıklama:

Karaçay-Malkar yazılı edebiyatının temelini aslında bir halk şairi olan Kâzım Meçi atmıştır. Kâzım’ın Arap harfleri ile kaleme aldığı Karaçay-Malkar Türkçesindeki ilk şiirleri XIX. yüzyılın ikinci yarısında Karaçay-Malkar edebiyatının doğuşuna vesile olmuştur.
Kâzım’ın “Ölüm Gelir” adlı şiiri modern Karaçay-Malkar şiirine giden yolun başlangıcı sayılır.

Doğru Cevap: C

Soru 17

"Karaçay-Malkar edebiyatında satirik şiirleri ile tanındı. Börü bla Kiştik (Kurt ile Kedi) adlı şiirindeki Karaçay-Malkar diline ustalığı ve hiciv yeteneği ona Karaçay-Malkar edebiyat tarihinde önemli bir itibar ve yer sağladı."
Yukarıda sözü edilen Karaçay-Malkar yazılı edebiyatının edebî şahsiyetlerinden olan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Umar Aliy

İslam Kırımşavhal

Şihabettin Mercanî

Kâzım Meçi

İsmail Akbay

Açıklama:

Karaçay-Malkar edebiyatında satirik şiirleri ile tanındı. Eserlerinde İslam Teberdiçi adını kullanan İslam Kırımşavhal’ın Börü bla Kiştik (Kurt ile Kedi) adlı şiirindeki Karaçay-Malkar diline ustalığı ve hiciv yeteneği ona Karaçay-Malkar edebiyat tarihinde önemli bir itibar ve yer sağladı.

Doğru Cevap: B

Soru 18

"1914 yılında imamlığı bırakarak Karaçay-Malkar Türkçesinde kitap yayımlama arzusuyla çalışmalarına başladı. 1916 yılında kendi şiirleri ile birlikte, Krılov’un masallarından Karaçay Türkçesine çevirdiği masallardan oluşan “Ana Tili” (Ana Dili) adlı ilk kitabını Tiflis’te yayımladı."
Yukarıda sözü edilen Karaçay-Malkar yazılı edebiyatının şair ve yazarlarından olan isim aşağıdakilerden hangisidir?

İssa Karaköt

Said Şahmırza

İslam Kırımşavhal

Kâzım Meçi

İsmail Akbay

Açıklama:

1877 yılında Karaçay köylerinden Ogarı Teberdi’de doğan İsmail Akbay da Karaçay- Malkar yazılı edebiyatının temelini atan aydınlardan biridir. Malkar bölgesinin gelişmiş köylerinden Bashan’da din eğitimi alıp imam olan İsmail Akbay dinî konulardan çok Karaçay halkının eğitimine, dil ve kültürüne ilgi duydu. 1914 yılında imamlığı bırakarak Karaçay-Malkar Türkçesinde kitap yayımlama arzusuyla çalışmalarına başladı. 1916 yılında kendi şiirleri ile birlikte, Krılov’un masallarından Karaçay Türkçesine çevirdiği masallardan oluşan “Ana Tili” (Ana Dili) adlı ilk kitabını Tiflis’te yayımladı.

Doğru Cevap: E

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi Çuvaşların dünyaca ünlü Narspi manzumesini kaleme alan şairdir?

İ. Polorussov

T. Krillov

T. S. Semenov

M. İ. Federov

Konstantin İvanov

Açıklama:

Çuvaşların dünyaca ünlü Narspi manzumesi de Konstantin İvanov tarafından 1908'de kaleme alınmıştır. Anılan bu sürecin sonunda, bu yüzyıl içinde Çuvaş Türkçesi artık tam bir edebî dil haline gelmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi Hakas edebiyatının ilk romanı ve en tanınmış eseridir?

Altayın Çolpanı

Uzaktaki Köyde

Aydo

Kadınların Zaferi

Kızıl Köy

Açıklama:

Hakas edebiyatının ilk romanı Irahhı Aaalda (Uzaktaki Köyde) 1960 yılında basılmıştır. Nikolay G. Domojakov’un bu romanı Hakasça dışındaki dillere de çevrilmiştir ve Hakas edebiyatının en tanınmış eseridir.

Doğru Cevap: B

Soru 21

Seyahatnamesinde Orta Asya’ da gördüklerine yer veren oradaki folklorik özellikleri de anlatarak eserinin çerçevesini daha da genişleten manzum seyahatnamesi ile tanınan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Ebilmelih Kargalı

Hüsniyar

Miftahettin Akmulla

Şemsettin Zeki

Geli Sokoroy

Açıklama:

Dönemin bir başka şairi ise, Hüsniyar’dır. Hangi yıllar arasında yaşadığı kesin olarak
bilinmeyen Hüsniyar, münacat, mersiye ve nasihat türlerindeki eserlerinin dışında,
Başkurt edebiyatında manzum seyahatnamesi ile tanınmaktadır. Seyahatnamesinde Orta
Asya’ da gördüklerine yer veren Hüsniyar, oradaki folklorik özellikleri de anlatarak eserinin
çerçevesini daha da genişletmiştir. Bu seyahatname, Hüsniyar’ın kendisinden de bahsetmesi
dolayısıyla otobiyografik bir eser niteliğindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Genel olarak tarihî konular ele alınmış olsa da eserlerin işlenişindeki dil ve üslup özellikleri, Başkurt yazılı edebiyatında nesir türünün gelişmesinde ilk kilometre taşlarından biri olarak kabul edilen Sokoroy eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Torgan Urınım Minéñ Törme

Mekâném Miném Zindan

Hacnâme

Başkorttarım Ukıv Kirek

Yomran Tabın

Açıklama:

Sokoroy, yalnızca tenkit şiirleri ile bilinmemektedir. Onun bazı mensur eserleri de Başkurt edebiyat tarihinde oldukça önemlidir. Genel olarak tarihî konular ele alınmış olsa da eserlerin işlenişindeki dil ve üslup özellikleri, Başkurt yazılı edebiyatında nesir türünün gelişmesinde ilk kilometre taşlarından biri olarak kabul edilebilir. Bu eserler: “Hacnâme”, “Tabın Başkurtları Şeceresi” ve “Tevarih-i Bulgariya yeki Terkib-i Gari (Arilerin Oluşumu veya Bulgar Tarihi)’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Şemsettin Zeki Hakkında verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Arap ve Fars edebî türlerinin pek çoğunu büyük bir ustalıkla kullanmıştır.

Şiirinin bir poetikasını oluşturmayı amaçlamıştır.

Başkurt halkının genel geçer ahlakî yönünü kuvvetlendirmek istemiştir.

Yeni temalarla Başkurt şiirini zenginleştirmiştir.

Şiiirinde usul-i cedid adıyla bilinen yeni usul eğitim anlayışı hakimdir.

Açıklama:

Şiirin asıl içeriği Başkurt edebiyatında ve kültür hayatında artık kendini göstermeye başlayan ve usul-i cedid adıyla bilinen yeni usul eğitim anlayışı Sokoroy için doğru bir bilgidir.

Doğru Cevap: E

Soru 24

Miftahettin Akmulla ve şiiri hakkında verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Seyahatnameleri ile ünlenmiştir.

Din adamlarına yönelik övgü dolu şiirleri vardır.

Arap ve Fars alıntılarını çok kullanmıştır.

Dili de sade ve anlaşılırdır.

Soyut konuları işlemiştir.

Açıklama:

Şiirde halka seslenmeyi, halk ile konuşmayı ve halkı bilime, akla davet etmeyi tercih eden Akmulla’nın dili de sade ve anlaşılırdır.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Ömötbayev’in en önemli eseri aşağıdakilerden hangisidir?

İbles

Şatlık Şigırı

Yadkar

Dus Turahında Un Bér Yır

Küldek

Açıklama:

Ömötbayev’in en önemli eseri “Yadkar” (Hatıra) adlı eseridir.

Doğru Cevap: C

Soru 26

“Garmunsı Dus” (Akordiyoncu Arkadaş), “Kürşelerge Kunak Kilgen” (Komşulara Misafir Gelmiş) gibi piyesleri Başkurt Devlet Akademisinin drama tiyatrosunda sahnelenen Başkurt yazarı kimdir?

Nazar Nejmi

Mostay Kerim

Seyfi Kudaş

Kâzım Meçi

Şeyhzade Babiç

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 27

Dramatik modern tiyatroyu, halk destan geleneğine yakınlaştırmayı da amaçlayan, eserlerinde Başkurt halkının millî simgelerini ve değerlerini özellikle kullanmayı tercih eden şair kimdir?

Şemsettin Zeki

Mostay Kerim

Geli Sokoroy

Möhemmetselim Ömötbayev

Mecit Gafuri

Açıklama:

M. Kerim de özellikle tiyatro alanında oldukça mahir olduğunu göstermiştir. “Salavat” adlı piyesi, yalnızca bir modern tiyatro eseri olarak ele alınmamalıdır. Dramatik modern tiyatroyu, halk destan geleneğine yakınlaştırmayı da amaçlayan şair, eserlerinde Başkurt halkının millî simgelerini ve değerlerini özellikle kullanmayı tercih eder.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Karaçay-Malkar edebiyatının ilk roman aşağıdakilerden hangisidir?

Ogurlu

Unutmayız

Bekir

Kara Kübür

Karay ile Karavuz

Açıklama:

Karaçay-Malkar edebiyatının ilk romanı da 1930’lu yıllarda kaleme alındı. Hasan
Appa tarafından yazılan “Kara Kübür” (Kara Sandık) adlı eser Karaçay-Malkar edebiyatında
roman tarzının en güzel örneklerinden biri olma özelliğini günümüze kadar sürdürdü.

Doğru Cevap: D

Soru 29

1905’te çıkmaya başlayan birçok şair ve yazarın eserlerini yayımlayarak, edebiyatçı bir kuşağın yetişmesinde önemli rol oynayan Çuvaş gazetesi aşağıdakilerden hangisidir?

Hıpar

Kanaş

Kapkan

Yultaş

Ana

Açıklama:

20. yüzyılın başındaki gelişmeler basın faaliyetlerinde de kendisini göstermiş, 1905
yılının sonlarına doğru ilk Çuvaş gazetesi olan Hĭpar yayımlanmaya başlamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 30

İdil Bulgar Türkçesinin bir devamı ve Ana Bulgarcanın günümüzdeki tek temsilcisi olarak kabul edilen dil aşağıdakilerden hangisidir?

Yakutça

Altayca

Hakasca

Tuvaca

Çuvaşça

Açıklama:

Türklük bilimi araştırmacılarınca Çuvaşça, İdil Bulgar Türkçesinin bir devamı ve Ana Bulgarcanın
günümüzdeki tek temsilcisi olarak kabul edilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 31

XIX. yüzyılın ilk yarısında Başkurt Edebiyatı içerisinde özellikle dört isim öne çıkmaktadır. Aşağıdaki isimlerden hangisi bunlardan biri değildir?

Hüsniyar

Geli Sokoroy

Şemsettin Zeki

Ebilmelih Kargalı

Möhemmetselim Ömötbayev

Açıklama:

XIX. yüzyılın ikinci yarısındaki eğitim ve kültür değişmeleri neticesinde de Başkurt edebiyatı farklı konular ve farklı üsluplar doğurur. Artık dinî ve ahlakî öğretiler bir kenara bırakılır ve özgürlük, eğitim, çağdaşlaşma, ilerleme gibi düşünceler halka aşılanmaya başlar. Miftahettin Akmulla ve Möhemmetselim Ömötbayev gibi Başkurt edebiyat tarihi ve Başkurt modernleşmesindeki bu iki isim, dönemin en dikkate değer isimleri olarak zikredilebilir.
Görüldüğü gibi E seçeneğinde verilen Möhemmetselim Ömötbayev XIX. yüzyılın ikinci yarısında eser vermiştir. Oysa diğerleri aynı yüzyılın ilk yarısında öne çıkmışlardır.
Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 32

XIX. yüzyılın ilk yarısındaki Başkurt edebiyatına baktığımızda münacat, mersiye ve nasihat türlerindeki eserlerinin dışında, Başkurt edebiyatında manzum seyahatnamesi ile tanınan bir şairdir. Bu seyahatname, şairin kendisinden de bahsetmesi dolayısıyla otobiyografik bir eser niteliğindedir. Bu edebi şahsiyet kimdir?

Hüsniyar

Geli Sokoroy

Şemsettin Zeki

Ebilmelih Kargalı

Möhemmetselim Ömötbayev

Açıklama:

Dönemin bir başka şairi ise, Hüsniyar’dır. Hangi yıllar arasında yaşadığı kesin olarak bilinmeyen Hüsniyar, münacat, mersiye ve nasihat türlerindeki eserlerinin dışında, Başkurt edebiyatında manzum seyahatnamesi ile tanınmaktadır. Seyahatnamesinde Orta Asya’ da gördüklerine yer veren Hüsniyar, oradaki folklorik özellikleri de anlatarak eserinin çerçevesini daha da genişletmiştir. Bu seyahatname, Hüsniyar’ın kendisinden de bahsetmesi dolayısıyla otobiyografik bir eser niteliğindedir. (TEA 2004: 361).

Doğru Cevap: A

Soru 33

XIX. yüzyılın ilk yarısındaki Başkurt edebiyatına baktığımızda eserlerinde yenilikçi, çağdaş fikirleri ön plana çıkartmış ve cahilliği, dar görüşlülüğü eleştirmiştir. Eğitim, okumak, çalışmak gibi konular şiirlerinin ana temasını oluşturmaktadır. “Sabakka Töşkenémde” (Derse Girdiğimde) adlı manzumesinde anne-babanın verdiği aile içi eğitimin öneminden bahsetmektedir. Fakat şiirin asıl içeriği Başkurt edebiyatında ve kültür hayatında artık kendini göstermeye başlayan ve usul-i cedid adıyla bilinen yeni usul eğitim anlayışıdır. Bu edebi şahsiyet kimdir?

Hüsniyar

Geli Sokoroy

Şemsettin Zeki

Ebilmelih Kargalı

Möhemmetselim Ömötbayev

Açıklama:

Dönemin önemli isimlerinden birisi de Geli [Ali] Sokoroy’dur (Tatarcada adı Gali Çokrıy şeklinde yazılır). Sokoroy, kendi köyündeki medreselerde eğitim aldıktan sonra, bölgenin en büyük medreselerinden biri olan Sterlibaş medresesinde eğitimine devam eder (TEA 2004: 366). Köyüne döndükten sonra ömrünün sonuna kadar burada yaşar. Sokoroy, oldukça üretken bir yazardır. Fosul-i Erbeğa (Dört Mevsim), Medħ -i Kazan (Kazan’ın Methi), Şemğ Ez-Ziya (Mum Işığı) gibi eserleri, yenilikçi, çağdaş fikirleri ön plana çıkaran ve cahilliği, dar görüşlülüğü eleştiren eserlerdir. Eğitim, okumak, çalışmak gibi konular şiirlerinin ana temasını oluşturmaktadır. “Sabakka Töşkenémde” (Derse Girdiğimde) adlı manzumesinde anne-babanın verdiği aile içi eğitimin öneminden bahsetmektedir. Fakat şiirin asıl içeriği Başkurt edebiyatında ve kültür hayatında artık kendini göstermeye başlayan ve usul-i cedid adıyla bilinen yeni usul eğitim anlayışıdır. Medrese eğitimindeki skolastik eğitim algısının üzerinde bir eğitimi savunan Sokoroy, eğitimin ehil kişilerce verilmesi ve ailenin çocuğun eğitiminde sorumsuzca davranmaması gerektiğini ve de dayakla eğitimin bağdaşmadığını söylemektedir. Eserde bunlar, hem nasihat niteliğinde görülürken, dönemin eğitmenlerine ve ebeveynlerine de bir eleştiri olarak değerlendirilmelidir.

Doğru Cevap: B

Soru 34

Başkurt edebiyatında eskiden beri süre gelen didaktik şiirlerin temeli XIX. yüzyılın ikinci yarısındaki eğitim ve kültür değişmeleri neticesinde farklı konular ve farklı üsluplar işlenmeye başlandı. Aşağıdakilerden hangisi XIX. yüzyılın ikinci yarısındaki bu farklı konu ve üsluplardan biridir?

Özgürlük

Dinî düşünceler

Felsefî düşünceler

Yaşam üzerine düşünceler

Tabiat üzerine düşünceler

Açıklama:

Başkurtlar arasında da eskiden beri süre gelen didaktik şiirlerin temelini yaşam ve tabiat üzerine düşünceler, felsefî veya dinî düşünceler oluşturuyordu. Didaktik şiirlerde düşünceler ve görüşler değişmez ahlakî ve etik öğretiler yardımıyla veriliyordu. Dünyevî ya da dinî öğelere dayalı olarak iki yolla bu eserler amaçlarına hizmet ediyorlardı. Didaktik şiirlerin en belirgin özelliği; şairin dinî-tasavvufi görüşleri, ahlakî öğütleri genel olarak şiirsel tasvirler, estetik duygular yoluyla vermemesidir. Bu tür eserlerde şair, sözü doğrudan doğruya söylemeyi, fikir yürütmeyi tercih eder. İnsana bir tabiat ya da sosyal durumun aslını anlatmak maksadıyla, bir öğüt kitabı meydana getirir (ZiynetullinaHarisov 1966: 7).
XIX. yüzyılın ikinci yarısındaki eğitim ve kültür değişmeleri neticesinde de Başkurt edebiyatı farklı konular ve farklı üsluplar doğurur. Artık dinî ve ahlakî öğretiler bir kenara bırakılır ve özgürlük, eğitim, çağdaşlaşma, ilerleme gibi düşünceler halka aşılanmaya başlar.

Doğru Cevap: A

Soru 35

Eserlerindeki okuyucuya etki gücü, büyük bir yeteneğin doğrudan doğruya hayattan ruh bulmasına ve dünyevî temalarla kendisini göstermesinden kaynaklıdır. Yaşamda şahsen gördüklerini, kişisel tecrübelerini ya da bizzat kendi hislerini yazmıştır. Adaleti bir türkü gibi diline dolayan şair, şiirde halka seslenmeyi, halk ile konuşmayı ve halkı bilime, akla davet etmeyi tercih etmiş, sade ve anlaşılır bir dil kullanmıştır. Biçim olarak şiirlerinde çoğunlukla klasik rübai şeklini tercih etmiştir. Bunun dışında 11’li hece ölçüsü ile de şiirler yazdığını görüyoruz. Bu edebi şahsiyet kimdir?

Geli Sokoroy

Şemsettin Zeki

Ebilmelih Kargalı

Miftahettin Akmulla

Möhemmetselim Ömötbayev

Açıklama:

Akmulla’nın eserlerindeki okuyucuya etki gücü, büyük bir yeteneğin doğrudan doğruya hayattan ruh bulmasına ve dünyevî temalarla kendisini göstermesinden kaynaklıdır. Akmulla, dinî yönleri ağır basan şairlerden farklı olarak, yaşamda şahsen gördüklerini, kişisel tecrübelerini ya da bizzat kendi hislerini yazmıştır. Adaleti bir türkü gibi diline dolayan şair, halkı bilime ve bir sanat sahibi olmaya davet etmiştir. Dürüstlük ilkesiyle hareket eden Akmulla, toplumdaki bozuklukları eleştirmekten ve hicvetmekten çekinmez. Şiirde halka seslenmeyi, halk ile konuşmayı ve halkı bilime, akla davet etmeyi tercih eden Akmulla’nın dili de sade ve anlaşılırdır. Halka seslenmesi dolayısıyla da konuşma diline yakın bir üslubu benimsemiştir. Bu sebeple; genel şiir dilindeki Arap ve Fars alıntılarını, mümkün olduğunca asgarî düzeye indirmiştir. Şiirlerindeki en dikkat çekici yönlerden bazıları ise; orijinal şiirsel dile sahip olması, şiirsel bir tasvir için halkın tecrübesine, yaşamına özgü unsurlardan faydalanması, doğanın bitki ve hayvan dünyasına başvurması, deyim ve atasözlerini sıklıkla kullanmasıdır. Biçim olarak şiirlerinde çoğunlukla klasik rübai şeklini tercih etmiştir. Bunun dışında 11’li hece ölçüsü ile de şiirler yazdığını görüyoruz. Başkurt folklorunda ve yazılı edebiyatında bu ölçüde oldukça geniş yer bulmuştur (Ziynetullina-Harisov 1966: 22). Onun Başkurt halk edebiyatına yakınlığı, kobayır adı verilen türdeki gibi yedi heceli şiirleri ile de görülmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 36

1917 Devrimi öncesinde Başkurt Edebiyatı’nda adını ilk yazdıran şairdir. 1902 yılında ilk eserleri yayımlandı. Şair bu şiirleri ile halkı bilime ve eğitime davet etmeyi amaçladı. Yoksulluk çeken halkın feryadını dile getiren bir ses oldu. Birkaç yıl sonra da Tatar edebiyatının güçlü sesi Abdulla Tukay, şiirlerinde benzer temaları işledi. Her ikisi de kardeş edebiyatlar içerisindeki yeni nesil şairleri etkileri altına aldılar. Bu edebi şahsiyet kimdir?

Seyfi Kudaş

Nazar Nejmi

Mecit Gafuri

Mostay Kerim

Şeyhzade Babiç

Açıklama:

1902 yılında Mecit Gafuri’nin ilk eserleri yayımlandı. Gafuri bu şiirleri ile halkı bilime ve eğitime davet etmeyi amaçladı. Yoksulluk çeken halkın feryadını dile getiren bir ses oldu. Birkaç yıl sonra da Tatar edebiyatının güçlü sesi Abdulla Tukay, şiirlerinde benzer temaları işledi. Hem Tukay hem de Gafuri kardeş edebiyatlar içerisindeki yeni nesil şairleri etkileri altına aldılar. Başkurt edebiyatına gönül veren genç şairler, onların edebî yaratıcılıklarını kendilerine örnek aldılar. 1905 yıllarındaki Rus meşrutiyetini büyük bir heyecanla karşılar. Bu dönemde yazdığı “Şatlık Şigırı” (Mutluluk Şiiri) onun bu heyecanını yansıtır. Fakat arzuladığı durumu göremeyen Gafuri’nin çarlığa ve onun doğurduğu sınıfsal ayrıma karşı tepkisi gün yüzüne çıkmaya başladı. Şeyhzade Babiç de genç Başkurt edebiyatının genç dili olmuştur. Babiç’in çağdaşı olan Seyfi Kudaş da eserleri ile Başkurt edebiyatında adını duyurmaya başlar. Sovyet Dönemi Başkurt Edebiyatı (Başkurt Sovyet Edebiyatı) yazarlarından birisi Nazar Nejmi’dir. Dönemin bir diğer önemli ismi de Mostay Kerim’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 37

Şiirlerindeki betimlemelerde Başkurdistan coğrafyasının zenginliği en çok başvurduğu kaynaktır. Özellikle tiyatro alanında oldukça mahir olduğunu göstermiştir. “Salavat” adlı piyesi, yalnızca bir modern tiyatro eseri olarak ele alınmamalıdır. Dramatik modern tiyatroyu, halk destan geleneğine yakınlaştırmayı da amaçlayan şair, eserlerinde Başkurt halkının millî simgelerini ve değerlerini özellikle kullanmayı tercih eder. Bu edebi şahsiyet kimdir?

Seyfi Kudaş

Mecit Gafuri

Nazar Nejmi

Mostay Kerim

Şeyhzade Babiç

Açıklama:

Sovyet Dönemi Başkurt Edebiyatı (Başkurt Sovyet Edebiyatı) Döneminin bir diğer önemli ismi de Mostay Kerim’dir. 1951-1962 yılları arasında Başkurdistan Yazarlar Birliği başkanlığı görevlerini yürütür. 1963 yılında Başkurdistan’ın halk şairi ünvanı verilir. M. Kerim, Akmulla ve Babiç gibi halkın sesi olmayı amaçlamıştır. Onun şiirlerindeki betimlemelerde de Başkurdistan coğrafyasının zenginliği en çok başvurduğu kaynaktır. M. Kerim de özellikle tiyatro alanında oldukça mahir olduğunu göstermiştir. “Salavat” adlı piyesi, yalnızca bir modern tiyatro eseri olarak ele alınmamalıdır. Dramatik modern tiyatroyu, halk destan geleneğine yakınlaştırmayı da amaçlayan şair, eserlerinde Başkurt halkının millî simgelerini ve değerlerini özellikle kullanmayı tercih eder. Bu çağın yazarlarından birisi Nazar Nejmi’dir. Başkurt edebiyatının gelişmesinde gösterdiği hizmetlerden dolayı pek çok nişan ve madalya ile mükâfatlandırılır. 1962-1969 yılları arasında da Başkurdistan Yazarlar Birliği başkanlığı görevlerini yürütür. 1917 Devrimi Öncesinde Başkurt Edebiyatına adını ilk yazdıran Mecit Gafuri’dir. O, bu dönemdeki eserlerinde öncelikle yoksulları savunmayı, onların dili olmayı amaçlar. Zenginleri, beyleri ve hatta idarecileri soysuz kan içiciler olarak tasvir eder. Rus İmparatorluğu’na tâbi çeşitli toplulukların ayaklanmasından dolayı, mutlu olduğunu dile getirir. Bu yıllardan sonra onun eserleri eleştirel bir yön taşımaya başlar. Manzum ya da mensur eserlerinde onun eleştirel yönü iyiden iyiye kendisini hissettirir. Onun eleştiri yönü sadece sosyal ya da siyasî olaylara yönelik değildir. “Yarlılar yeki Öydeş Katın” (Yoksullar ya da Kuma Kadın) adlı eserinde kadınların düştüğü durum da realist bir bakış ile tenkit edilmektedir. Şeyhzade Babiç de genç Başkurt edebiyatının genç dili olmuştur. Şiirlerinde genel olarak halk sevgisi, vatan temasını işler. 1916 ve 1917 yıllarında yazdığı şiirlerde genel olarak siyasi konular işlenir. Hür yaşamın yaratıcılığına inanan Babiç, insanları gelecekteki özgür günlere davet eder. Başkurt doğasının güzelliğini, Başkurtların kaderine zıt olarak yansıtır. Ona göre, dönemin siyasî otoritesi, Başkurt coğrafyasını bir gül bahçesinden mezarlığa dönüştürmüştür. Onun şiirlerinde halkın aydınlık fikirleri, maneviyatı, millet ve vatan sevgisi en güzel şekilde işlenmiştir. O, kimi eserlerinde ince hisler, estetik duygular uyandırırken, kimilerinde de ağır hicivlerde bulunmuştur. Bu da onun şiirinin çok çeşitli yönlere sahip olduğunu göstermektedir. Başkurt halkının ezgilerini şiirinde birleştirmeyi amaçlamıştır. Babiç’in çağdaşı olan Seyfi Kudaş da eserleri ile Başkurt edebiyatında adını duyurmaya başlar. İlk eserlerini I. Dünya Savaşı yıllarında verir. Bu ilk şiirleri, genellikle satirik tarzdadır ve dönemin ünlü hiciv dergisi “Karmak” da yayımlanır. İlk şiirlerinde Tukay’ın etkisi hissedilmektedir. 1917-1918 yıllarından sonra şiirlerinde hürriyet teması ağır basmaktadır. Sovyet Devriminden sonraki yıllarda da işçi sınıfı övdüğü, özgürlük meşalesini işçilerin taşıdığını ifade ettiği şiirleri görülmektedir. Seyfi Kudaş, çocukları da unutmamıştır. Başkurt çocuk edebiyatında da katkı yapan Kudaş, bu sahaya yönelik ona yakın eser vermiştir. Ayrıca, Rus klasiklerini ve yeni gelişen Sovyet edebiyatını tercüme etmek suretiyle de hizmette bulunmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Karaçay-Malkar yazılı edebiyatının (XIX. yy. sonu) temelini aslında bir halk şairi atmıştır. Arap harfleri ile kaleme aldığı Karaçay-Malkar Türkçesindeki ilk şiirleri XIX. yüzyılın ikinci yarısında Karaçay-Malkar edebiyatının doğuşuna vesile olmuştur. “Ölüm Gelir” adlı şiiri modern Karaçay-Malkar şiirine giden yolun başlangıcı sayılır. Bu halk şairi kimdir?

Said Otar

Kâzım Meçi

İssa Karaköt

İsmail Akbay

İslam Kırımşavhal

Açıklama:

Karaçay-Malkar Yazılı Edebiyatı (XIX. yy. sonu): Karaçay-Malkar yazılı edebiyatının temelini aslında bir halk şairi olan Kâzım Meçi atmıştır. Kâzım’ın Arap harfleri ile kaleme aldığı Karaçay-Malkar Türkçesindeki ilk şiirleri XIX. yüzyılın ikinci yarısında Karaçay-Malkar edebiyatının doğuşuna vesile olmuştur. Kâzım’ın “Ölüm Gelir” adlı şiiri modern Karaçay-Malkar şiirine giden yolun başlangıcı sayılır.
Karaçay-Malkar yazılı edebiyatının Sovyet öncesi dönemdeki kurucuları arasında sayılabilecek en önemli edebî şahsiyetlerden biri de İslam Kırımşavhal (1864-1910)’dır. Çeşitli sanat dallarında eğitim aldı, yabancı diller öğrendi. İslam Kırımşavhal Karaçay-Malkar edebiyatında satirik şiirleri ile tanındı. Eserlerinde İslam Teberdiçi adını kullanan İslam Kırımşavhal’ın Börü bla Kiştik (Kurt ile Kedi) adlı şiirindeki Karaçay-Malkar diline ustalığı ve hiciv yeteneği ona Karaçay-Malkar edebiyat tarihinde önemli bir itibar ve yer sağladı. Karaçay-Malkar Türkçesindeki ilk roman örneği olan eseri günümüze ulaşamadı. 3 Aralık 1910’da Yalta’da ölen İslam Kırımşavhal’ın ölüm haberi Paris’te yayınlanan Musulmanin dergisinde iki kere verildi. Halkın toplumsal meseleleri ile ve Latin harflerinin Karaçay Türkçesine uygulanmasıyla ilk olarak o ilgilendi. Eserlerinin az bir bölümü korunarak günümüze ulaştı. 1877 yılında Karaçay köylerinden Ogarı Teberdi’de doğan İsmail Akbay da Karaçay-Malkar yazılı edebiyatının temelini atan aydınlardan biridir. Malkar bölgesinin gelişmiş köylerinden Bashan’da din eğitimi alıp imam olan İsmail Akbay dinî konulardan çok Karaçay halkının eğitimine, dil ve kültürüne ilgi duydu. 1914 yılında imamlığı bırakarak Karaçay-Malkar Türkçesinde kitap yayımlama arzusuyla çalışmalarına başladı. 1916 yılında kendi şiirleri ile birlikte, Krılov’un masallarından Karaçay Türkçesine çevirdiği masallardan oluşan “Ana Tili” (Ana Dili) adlı ilk kitabını Tiflis’te yayımladı. İsmail Akbay Kafkasya’nın tabiî güzelliklerine ve zenginliklerine hayran bir şairdi. Çocuklara yönelik yazdığı şiirlerinde çevrenin ve tabiatın korunmasının önemini onlara anlatan mısraları kaleme aldı. Bunlardan en meşhuru Sakla, kesme! (Koru, kesme!) adlı şiiridir. Sovyet Dönemi Karaçay-Malkar Edebiyatı (XX: yy.): 1924 yılından itibaren Karaçay Özerk Bölgesi’nde yayımlanan “Kızıl Karaçay”, “Tavlu Carlıla” (Dağlı Fakirler) ve “Tavlu Caşav” (Dağlı Hayatı) adlı gazetelerle Kabartay-Balkar Özerk Cumhuriyeti’nde yayımlanan “Kızıl Kabartay” ve “Kara Halk” adlı gazetelerde bazı şairlerin Karaçay-Malkar Türkçesinde yazılmış ilk şiirleri yayımlanmaya başladı. İslam Karaçaylı (Hubiy), İssa Karaköt, Abidat Botaş, Said Şahmırza, Salih Hoçu, Ahmadiya Ullubaş, Omar Etez, Abdul-Kerim Batça, Davut Baykul, Tohtar Borlak, Azret Örten gibi genç şairler ilk şiirlerini bu gazetelerin sayfalarında okuyucularına sundular. Bu yıllarda Said Otar’ın şiir tarzı kendine özgü yapısıyla dikkatleri üzerinde toplamaya başladı. 1920’lerin sonlarında kaleme aldığı “Tırpancılar” adlı şiirinde Said Otar halk şarkılarının kafiye ve mısra düzenini hatırlatırken, şiirin kuruluş tarzı ve konusu ile KaraçayMalkar şiirine bir yenilik ve renk getirdi. Karaçaylıların eski hayatları ile Sovyet rejimi altındaki yeni hayatlarını mukayese eden, kadının toplum hayatındaki yerine ve önemine dikkat çeken, ateizm konusunu işleyen ilk şair olan İssa Karaköt 1928 yılında yayımlanan “Kafkas” adlı şiiriyle lirik peyzaj tarzında yeni bir çığır açtı. İssa Karaköt yaşadığı dönemin gereği olarak halkın manevî değerlerini ve dini kötüleyen, Sovyet rejimini öven şiirler kaleme aldı. İssa Karaköt’ün “Kafkas” adlı şiiri Karaçay-Malkar edebiyatının klasikleri arasına girdi. Ancak yazdığı basit, rejimi öven, fakir halk tabakalarına hitap eden şiirleri edebî yönden değer kazanmadı.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Karaçay-Malkar yazılı edebiyatında (XIX. yy. sonu), halkın toplumsal meseleleri ve Latin harflerinin Karaçay Türkçesine uygulanmasıyla ilk olarak ilgilenen edebi şahsiyet kimdir?

Said Otar

Kâzım Meçi

İssa Karaköt

İsmail Akbay

İslam Kırımşavhal

Açıklama:

Karaçay-Malkar Yazılı Edebiyatı (XIX. yy. sonu): Karaçay-Malkar yazılı edebiyatının temelini aslında bir halk şairi olan Kâzım Meçi atmıştır. Kâzım’ın Arap harfleri ile kaleme aldığı Karaçay-Malkar Türkçesindeki ilk şiirleri XIX. yüzyılın ikinci yarısında Karaçay-Malkar edebiyatının doğuşuna vesile olmuştur. Kâzım’ın “Ölüm Gelir” adlı şiiri modern Karaçay-Malkar şiirine giden yolun başlangıcı sayılır.Karaçay-Malkar yazılı edebiyatının Sovyet öncesi dönemdeki kurucuları arasında sayılabilecek en önemli edebî şahsiyetlerden biri de İslam Kırımşavhal (1864-1910)’dır. Çeşitli sanat dallarında eğitim aldı, yabancı diller öğrendi. İslam Kırımşavhal Karaçay-Malkar edebiyatında satirik şiirleri ile tanındı. Eserlerinde İslam Teberdiçi adını kullanan İslam Kırımşavhal’ın Börü bla Kiştik (Kurt ile Kedi) adlı şiirindeki Karaçay-Malkar diline ustalığı ve hiciv yeteneği ona Karaçay-Malkar edebiyat tarihinde önemli bir itibar ve yer sağladı. Karaçay-Malkar Türkçesindeki ilk roman örneği olan eseri günümüze ulaşamadı. 3 Aralık 1910’da Yalta’da ölen İslam Kırımşavhal’ın ölüm haberi Paris’te yayınlanan Musulmanin dergisinde iki kere verildi. Halkın toplumsal meseleleri ile ve Latin harflerinin Karaçay Türkçesine uygulanmasıyla ilk olarak o ilgilendi. Eserlerinin az bir bölümü korunarak günümüze ulaştı. 1877 yılında Karaçay köylerinden Ogarı Teberdi’de doğan İsmail Akbay da Karaçay-Malkar yazılı edebiyatının temelini atan aydınlardan biridir. Malkar bölgesinin gelişmiş köylerinden Bashan’da din eğitimi alıp imam olan İsmail Akbay dinî konulardan çok Karaçay halkının eğitimine, dil ve kültürüne ilgi duydu. 1914 yılında imamlığı bırakarak Karaçay-Malkar Türkçesinde kitap yayımlama arzusuyla çalışmalarına başladı. 1916 yılında kendi şiirleri ile birlikte, Krılov’un masallarından Karaçay Türkçesine çevirdiği masallardan oluşan “Ana Tili” (Ana Dili) adlı ilk kitabını Tiflis’te yayımladı. İsmail Akbay Kafkasya’nın tabiî güzelliklerine ve zenginliklerine hayran bir şairdi. Çocuklara yönelik yazdığı şiirlerinde çevrenin ve tabiatın korunmasının önemini onlara anlatan mısraları kaleme aldı. Bunlardan en meşhuru Sakla, kesme! (Koru, kesme!) adlı şiiridir. Sovyet Dönemi Karaçay-Malkar Edebiyatı (XX: yy.): 1924 yılından itibaren Karaçay Özerk Bölgesi’nde yayımlanan “Kızıl Karaçay”, “Tavlu Carlıla” (Dağlı Fakirler) ve “Tavlu Caşav” (Dağlı Hayatı) adlı gazetelerle Kabartay-Balkar Özerk Cumhuriyeti’nde yayımlanan “Kızıl Kabartay” ve “Kara Halk” adlı gazetelerde bazı şairlerin Karaçay-Malkar Türkçesinde yazılmış ilk şiirleri yayımlanmaya başladı. İslam Karaçaylı (Hubiy), İssa Karaköt, Abidat Botaş, Said Şahmırza, Salih Hoçu, Ahmadiya Ullubaş, Omar Etez, Abdul-Kerim Batça, Davut Baykul, Tohtar Borlak, Azret Örten gibi genç şairler ilk şiirlerini bu gazetelerin sayfalarında okuyucularına sundular. Bu yıllarda Said Otar’ın şiir tarzı kendine özgü yapısıyla dikkatleri üzerinde toplamaya başladı. 1920’lerin sonlarında kaleme aldığı “Tırpancılar” adlı şiirinde Said Otar halk şarkılarının kafiye ve mısra düzenini hatırlatırken, şiirin kuruluş tarzı ve konusu ile KaraçayMalkar şiirine bir yenilik ve renk getirdi. Karaçaylıların eski hayatları ile Sovyet rejimi altındaki yeni hayatlarını mukayese eden, kadının toplum hayatındaki yerine ve önemine dikkat çeken, ateizm konusunu işleyen ilk şair olan İssa Karaköt 1928 yılında yayımlanan “Kafkas” adlı şiiriyle lirik peyzaj tarzında yeni bir çığır açtı. İssa Karaköt yaşadığı dönemin gereği olarak halkın manevî değerlerini ve dini kötüleyen, Sovyet rejimini öven şiirler kaleme aldı. İssa Karaköt’ün “Kafkas” adlı şiiri Karaçay-Malkar edebiyatının klasikleri arasına girdi. Ancak yazdığı basit, rejimi öven, fakir halk tabakalarına hitap eden şiirleri edebî yönden değer kazanmadı.

Doğru Cevap: E

Soru 40

Karaçaylıların eski hayatları ile Sovyet rejimi altındaki yeni hayatlarını mukayese eden, kadının toplum hayatındaki yerine ve önemine dikkat çeken, ateizm konusunu işleyen ilk şairdir. 1928 yılında yayımlanan “Kafkas” adlı şiiriyle lirik peyzaj tarzında yeni bir çığır açtı. Yaşadığı dönemin gereği olarak halkın manevî değerlerini ve dini kötüleyen, Sovyet rejimini öven şiirler kaleme aldı. “Kafkas” adlı şiiri Karaçay-Malkar edebiyatının klasikleri arasına girdi. Ancak yazdığı basit, rejimi öven, fakir halk tabakalarına hitap eden şiirleri edebî yönden değer kazanmadı. Bu şair kimdir?

Said Otar

Kâzım Meçi

İssa Karaköt

İsmail Akbay

İslam Kırımşavhal

Açıklama:

Karaçay-Malkar Yazılı Edebiyatı (XIX. yy. sonu): Karaçay-Malkar yazılı edebiyatının temelini aslında bir halk şairi olan Kâzım Meçi atmıştır. Kâzım’ın Arap harfleri ile kaleme aldığı Karaçay-Malkar Türkçesindeki ilk şiirleri XIX. yüzyılın ikinci yarısında Karaçay-Malkar edebiyatının doğuşuna vesile olmuştur. Kâzım’ın “Ölüm Gelir” adlı şiiri modern Karaçay-Malkar şiirine giden yolun başlangıcı sayılır. / Karaçay-Malkar yazılı edebiyatının Sovyet öncesi dönemdeki kurucuları arasında sayılabilecek en önemli edebî şahsiyetlerden biri de İslam Kırımşavhal (1864-1910)’dır. Çeşitli sanat dallarında eğitim aldı, yabancı diller öğrendi. İslam Kırımşavhal Karaçay-Malkar edebiyatında satirik şiirleri ile tanındı. Eserlerinde İslam Teberdiçi adını kullanan İslam Kırımşavhal’ın Börü bla Kiştik (Kurt ile Kedi) adlı şiirindeki Karaçay-Malkar diline ustalığı ve hiciv yeteneği ona Karaçay-Malkar edebiyat tarihinde önemli bir itibar ve yer sağladı. Karaçay-Malkar Türkçesindeki ilk roman örneği olan eseri günümüze ulaşamadı. 3 Aralık 1910’da Yalta’da ölen İslam Kırımşavhal’ın ölüm haberi Paris’te yayınlanan Musulmanin dergisinde iki kere verildi. Halkın toplumsal meseleleri ile ve Latin harflerinin Karaçay Türkçesine uygulanmasıyla ilk olarak o ilgilendi. Eserlerinin az bir bölümü korunarak günümüze ulaştı. / 1877 yılında Karaçay köylerinden Ogarı Teberdi’de doğan İsmail Akbay da Karaçay-Malkar yazılı edebiyatının temelini atan aydınlardan biridir. Malkar bölgesinin gelişmiş köylerinden Bashan’da din eğitimi alıp imam olan İsmail Akbay dinî konulardan çok Karaçay halkının eğitimine, dil ve kültürüne ilgi duydu. 1914 yılında imamlığı bırakarak Karaçay-Malkar Türkçesinde kitap yayımlama arzusuyla çalışmalarına başladı. 1916 yılında kendi şiirleri ile birlikte, Krılov’un masallarından Karaçay Türkçesine çevirdiği masallardan oluşan “Ana Tili” (Ana Dili) adlı ilk kitabını Tiflis’te yayımladı. İsmail Akbay Kafkasya’nın tabiî güzelliklerine ve zenginliklerine hayran bir şairdi. Çocuklara yönelik yazdığı şiirlerinde çevrenin ve tabiatın korunmasının önemini onlara anlatan mısraları kaleme aldı. Bunlardan en meşhuru Sakla, kesme! (Koru, kesme!) adlı şiiridir. Sovyet Dönemi Karaçay-Malkar Edebiyatı (XX: yy.): 1924 yılından itibaren Karaçay Özerk Bölgesi’nde yayımlanan “Kızıl Karaçay”, “Tavlu Carlıla” (Dağlı Fakirler) ve “Tavlu Caşav” (Dağlı Hayatı) adlı gazetelerle Kabartay-Balkar Özerk Cumhuriyeti’nde yayımlanan “Kızıl Kabartay” ve “Kara Halk” adlı gazetelerde bazı şairlerin Karaçay-Malkar Türkçesinde yazılmış ilk şiirleri yayımlanmaya başladı. İslam Karaçaylı (Hubiy), İssa Karaköt, Abidat Botaş, Said Şahmırza, Salih Hoçu, Ahmadiya Ullubaş, Omar Etez, Abdul-Kerim Batça, Davut Baykul, Tohtar Borlak, Azret Örten gibi genç şairler ilk şiirlerini bu gazetelerin sayfalarında okuyucularına sundular. Bu yıllarda Said Otar’ın şiir tarzı kendine özgü yapısıyla dikkatleri üzerinde toplamaya başladı. 1920’lerin sonlarında kaleme aldığı “Tırpancılar” adlı şiirinde Said Otar halk şarkılarının kafiye ve mısra düzenini hatırlatırken, şiirin kuruluş tarzı ve konusu ile Karaçay-Malkar şiirine bir yenilik ve renk getirdi. / Karaçaylıların eski hayatları ile Sovyet rejimi altındaki yeni hayatlarını mukayese eden, kadının toplum hayatındaki yerine ve önemine dikkat çeken, ateizm konusunu işleyen ilk şair olan İssa Karaköt 1928 yılında yayımlanan “Kafkas” adlı şiiriyle lirik peyzaj tarzında yeni bir çığır açtı. İssa Karaköt yaşadığı dönemin gereği olarak halkın manevî değerlerini ve dini kötüleyen, Sovyet rejimini öven şiirler kaleme aldı. İssa Karaköt’ün “Kafkas” adlı şiiri Karaçay-Malkar edebiyatının klasikleri arasına girdi. Ancak yazdığı basit, rejimi öven, fakir halk tabakalarına hitap eden şiirleri edebî yönden değer kazanmadı.

Doğru Cevap: C

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi XIX. Yüzyılın İlk Yarısında Başkurt Edebiyatının önemli isimlerinden değildir?

Ebilmelih Kargalı

Hüsniyar

Şemsettin Zeki

Geli [Ali] Sokoroy

M. Akmulla

Açıklama:

XIX. Yüzyılın İlk Yarısında Başkurt Edebiyatı Bu dönem içerisinde özellikle dört isim öne çıkmaktadır. Bunlardan ilki, Ebilmelih Kargalı’dır. 1782-1833 yıllarında yaşayan Kargalı’nın en önemli eseri, “Tercüme-i Hacı Ebilmelih El-Biste-i Es-Segidi”dir.
M. Akmulla

Doğru Cevap: E

Soru 42

Onun yüreği, emeği ile çalışıp yaşamını sürdürenlerin safındadır. Yoksul ve düşkünlerle aynı dilekleri paylaşır. Zenginleri, beyleri yaptıklarından dolayı sert biçimde eleştirir. Zengin ve beylere yönelik bu eleştirel şiirleri onun şiirlerindeki ideolojiyi sosyal hürriyet fikrine doğru taşımıştır (Ziynetullina-Harisov 1966: 22). Bu eleştiriden yalnız beyler ve zenginler değil, dönemin mollaları da nasibini almıştır. Ona göre mollalar, halkın sosyal hürriyetindeki en büyük engellerden biridir. Zihinlerdeki aşılması güç engebelerin en önemli mesulleri olarak mollaları gösterir.
üstteki paragrafta kimden bahsedilmektedit?

Möhemmetselim Ömötbayev

Mecit Gafuri

Hüsniyar

M.Akmulla

Şemsettin Zeki

Açıklama:

M. Akmulla da dönemin en ünlü medresesi olan Sterlibaş medresesinde eğitim görmüştür. Eğitiminden sonra o, yalnızca bulunduğu bölgede hizmet etmemiş; Kazak bozkırlarında Kazak gençlerinin eğitiminde de rol almıştır. Yaşamı boyunca pek çok bölgede gezerek sosyal fikirleri aşılamaya, sınıf farklılıklarının anlamsızlığını vurgulamaya gayret etmiştir. Gezdiği topluluklar arasında keskin toplumsal ayrılıkları, birbirine tamamen zıt iki sosyal durumu görür. Onun yüreği, emeği ile çalışıp yaşamını sürdürenlerin safındadır. Yoksul ve düşkünlerle aynı dilekleri paylaşır. Zenginleri, beyleri yaptıklarından dolayı sert biçimde eleştirir. Zengin ve beylere yönelik bu eleştirel şiirleri onun şiirlerindeki ideolojiyi sosyal hürriyet fikrine doğru taşımıştır (Ziynetullina-Harisov 1966: 22). Bu eleştiriden yalnız beyler ve zenginler değil, dönemin mollaları da nasibini almıştır.
M.Akmulla

Doğru Cevap: D

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi Şeyhzade Babiç' in çağdaşıdır?

Möhemmetselim Ömötbayev’d

Şemseddin Zeki

Seyfi Kudaş

M.Habarov

Muallim Ilgın

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 44

"Büyük vazifedir insanlara ormanları korumak, Dikmek, yetiştirmek, büyütmek, ihtimam göstermek Koru, kesme genç ağacı, yapraklansın, sevinsin, Koru, kesme - sevgili yurdun çıplak kalmayıp giyinsin."
çocuklara yönelik yukarıdaki dizelerin yazarı kimdir?

İhsan Balabanov

Cengiz Aytamtov

Akmulla

Karamulla

İsmail Akbay

Açıklama:

İsmail Akbay Kafkasya’nın tabiî güzelliklerine ve zenginliklerine hayran bir şairdi. Çocuklara yönelik yazdığı şiirlerinde çevrenin ve tabiatın korunmasının önemini onlara anlatan mısraları kaleme aldı. Bunlardan en meşhuru Sakla, kesme! (Koru, kesme!) adlı şiiridir.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi 1924 yılından itibaren Karaçay Özerk Bölgesi’nde yayımlanan Sovyet Dönemi Karaçay-Malkar Edebiyatı yayınlarından değildir?

Kızıl Karaçay

Kızıl Kabartay

Kızıl Halk

Dağlı Hayatı

Dağlı Fakirler

Açıklama:

Sovyet Dönemi Karaçay-Malkar Edebiyatı (XX: yy.)
1924 yılından itibaren Karaçay Özerk Bölgesi’nde yayımlanan “Kızıl Karaçay”, “Tavlu Carlıla” (Dağlı Fakirler) ve “Tavlu Caşav” (Dağlı Hayatı) adlı gazetelerle Kabartay-Balkar Özerk Cumhuriyeti’nde yayımlanan “Kızıl Kabartay” ve “Kara Halk” adlı gazetelerde bazı şairlerin Karaçay-Malkar Türkçesinde yazılmış ilk şiirleri yayımlanmaya başladı.
Kızıl Halk

Doğru Cevap: C

Soru 46

Karaçay-Malkar edebiyatında ilk tiyatro eserlerinin yazılmaya ve sahnelenmeye başladığı yıllar hangi yıllardır?

1920'ler

1940'lar

1970'ler

1930'lar

1910'lar

Açıklama:

1930’lu yıllar Karaçay-Malkar edebiyatında ilk tiyatro eserlerinin yazılmaya ve sahnelenmeye başladığı yıllar oldu.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Çuvaş edebiyatında G. Talmirza, İ. MaksimovKoşkinskiy, P. Osipov ve S. Humma gibi isimler hangi alanda öne çıkmaktadır?

Şiir

Roman

Felsefe

Tiyatro

Ozanlık

Açıklama:

Bu dönemde tiyatro da ciddi bir ilerleme kaydetmiştir. G. Talmirza, İ. MaksimovKoşkinskiy, P. Osipov ve S. Humma tiyatro alanında öne çıkan isimler olmuşlardır. İlk küçük sahne eseri olan “Iratnipe” ve büyük piyes olan “Vĭhĭtsĭr Vilĩm”i (1918) kaleme alan Mihail Filippoviç Akimov-Aruy ayrıca dikkat çekmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 48

Sibirya’da yaşayan Türklerin hangi döneme kadar yazılı edebiyatları yoktu?

19. asrın ilk çeyreğine

19. asrın ikinci çeyreğine

20. asrın ikinci çeyreğine

20. asrın ilk çeyreğine

20. asrın üçüncü çeyreğine

Açıklama:

Sibirya’da yaşayan Türklerin 20. asrın ilk çeyreğine kadar yazılı edebiyatları yoktu. Sibirya’nın Ruslar tarafından işgalinden sonra bilim adamları, araştırma heyetleri ardı ardına keşif ziyaretlerinde bulundular. Bu ziyaretçiler arasında bilim adamlarının yanında misyonerler de vardı.

Doğru Cevap: D

Soru 49

1 Haziran 1922 tarihinde Dağlık Altay Muhtar Vilayeti ilan edildi. Altay’da 1925 yılından itibaren bir gazete çıkmaya başladı. Şair ve yazarlar edebî eserlerini bu gazetede yayımlıyordu.
Bu gazetenin adı nedir?

Kızıl Oyrot

Kızıl Oytor

Kızıl Oyr

Kızıl Oyrotska

Kırmızı Oyrot

Açıklama:

1 Haziran 1922 tarihinde Dağlık Altay Muhtar Vilayeti ilan edildi. Altay’da 1925 yılından itibaren Kızıl Oyrot adlı gazete çıkmaya başladı. Şair ve yazarlar edebî eserlerini bu gazetede yayımlıyordu.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Çağdaş Saha Edebiyatının kurucusu sayılan 1938 yılında tutuklanıp ve 1939 yılında cezaevinde ölen sanatçı kimdir?

Ploton A. Oyunskiy

Afanasya Yakovleviç Uvaroskay

Nikolay D. Neustroev

Alaksey E. Kulakovskiy

Anempodist İ. Sofranov

Açıklama:

Ploton A. Oyunskiy, çağdaş Saha Edebiyatının kurucusu sayılır. Oyunskiy, Bolşevik
devriminin sıkı bir destekleyicisi olmuş, edebiyatın her türünde eserler vermiştir. Hayatı boyunca rejime hizmet eden Oyunskiy 1938 yılında tutuklanır ve 1939 yılında cezaevinde ölür.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi 19. yüzyılın ilk yarısındaki Başkurt edebiyatının önemli isimleri arasında gösterilmez?

Ebilmelih Kargalı

Hüsniyar

Miftahettin Akmulla

Şemsettin Zeki

Geli [Ali] Sokoroy

Açıklama:

Miftahettin Akmulla Başkurt Edebiyatında 19.yy ikinci döneminin önemli isimlerindendir.
Doğru Yanıt C

Doğru Cevap: C

Soru 52

I- Orijinal şiirsel dile sahip olması
II-Şiirsel bir tasvir için halkın tecrübesine, yaşamına özgü unsurlardan faydalanması
III-Doğanın bitki ve hayvan dünyasına başvurması
IV-Deyim ve atasözlerini sıklıkla kullanması
Şiirindeki en dikkat çekici özellikleri bu şekilde sıralanan Şair kimdir?

Möhemmetselim Ömötbayev’

Miftahettin Akmulla

Şihabettin Mercanî

Mecit Gafuri

Geli [Ali] Sokoroy

Açıklama:

Akmualla'nın şiirlerindeki en dikkat çekici yönlerden bazıları ise; orijinal şiirsel dile sahip olması, şiirsel bir tasvir için halkın tecrübesine, yaşamına özgü unsurlardan faydalanması, doğanın bitki ve hayvan dünyasına başvurması, deyim ve atasözlerini sıklıkla kullanmasıdır.
Doğru Yanıt B

Doğru Cevap: B

Soru 53

Aşağıdaki eserlerden hangisinde işçi sınıfa ait unsurlar simgeselleştirilerek kullanılmıştır?

“Mekâném Miném Zindan” (Benim Mekânım Zindan)

“Yadkar” (Hatıra)

“Şatlık Şigırı” (Mutluluk Şiiri)

“Yarlılar yeki Öydeş Katın” (Yoksullar ya da Kuma Kadın)

“Birsetke Yırı” (Eldiven Türküsü)

Açıklama:

Sovyet Devriminden sonraki yıllarda da işçi sınıfı övdüğü, özgürlük meşalesini işçilerin taşıdığını ifade ettiği şiirleri görülmektedir. Bu tür şiirlerinde işçi sınıfa ait unsurlar üzerinden oluşturduğu simgesellik dikkat çekicidir. “Birsetke Yırı” (Eldiven Türküsü) bu simgeselliğin en belirgin olduğu eserdir.
Doğru Yanıt E

Doğru Cevap: E

Soru 54

Karaçay-Malkar yazılı edebiyatının temelini atan ilk halk şairi kimdir?

Kâzım Meçi

İslam Kırımşavhal

İsmail Akbay

Said Otar

Said Şahmırza

Açıklama:

Karaçay-Malkar yazılı edebiyatının temelini aslında bir halk şairi olan Kâzım Meçi atmıştır. Kâzım’ın Arap harfleri ile kaleme aldığı Karaçay-Malkar Türkçesindeki ilk şiirleri XIX.
yüzyılın ikinci yarısında Karaçay-Malkar edebiyatının doğuşuna vesile olmuştur.
Doğru Yanıt A

Doğru Cevap: A

Soru 55

Said Şahmırza’nın kaleme aldığı “Sürüvçü” (Çoban) adlı şiiri 1930’lu yıllarda Karaçay-Malkar edebiyatçıları arasında etkin olan hangi görüşün izlerini taşır?

Sovyet rejimine gönülden bağlanma, komünizmin Kafkasya’nın geri bırakılmış dağlı halkları için bir kurtarıcı olduğu görüşü.

Karaçay -Malkar halkının eğitimi, dil ve kültürünün önemli olduğu görüşü

Topraklarının talan edilmesini, ormanlarının vahşice kesilmesini, hayvanlarına el konulmasını, halkın sızlanışı

İmparatora olan inanç ile birlikte dindarlık görüşünün baskınlığı

Vatan ve millet sevgisi, siyasi aksaklıklar ve toplumsal sıkıntılar

Açıklama:

1930’lu yıllarda Karaçay-Malkar edebiyatçıları arasında Sovyet rejimine gönülden bağlananlar, komünizmin Kafkasya’nın geri bırakılmış dağlı halkları için bir kurtarıcı olduğunu eserlerinde ifade eden yazarlar ön plana çıkmaya başladılar.
Doğru Yanıt A

Doğru Cevap: A

Soru 56

Şaharbiy Ebze, Karaçay-Malkar edebiyatında ilk hangi türde eser veren yazardır?

İlk Hikaye

Tiyatro eserleri ve piyesleri

İlk Roman

İlk halk şiiri

İlk masal

Açıklama:

Karaçay-Malkar edebiyatında ilk tiyatro eserlerini ve piyesleri yazan Şaharbiy Ebze idi.
Doğru Yanıt B

Doğru Cevap: B

Soru 57

Çuvaş edebiyatının gelişiminde çok önemli katkıları olan ilk Çuvaş gazetesi aşağıdakilerden hangisidir?

Yultaş

Suntal

Kapkan

Hipar

Ana

Açıklama:

1905 yılının sonlarına doğru ilk Çuvaş gazetesi olan Hĭpar yayımlanmaya başlamıştır. Çuvaş
edebiyatının gelişiminde çok önemli katkıları olan bu gazete 1907 yılında kapatılmış, tekrar ancak 1917 yılında faaliyet göstermeye başlamıştır.
Doğru Yanıt D

Doğru Cevap: D

Soru 58

Duyuluyor gece gündüz o sesler Bedenim-burada, can-orada, orada aklım Gerçektir her halde halkın söylediği söz Özleyip ararmış toprak sahibini Semen Oğlu Sımayıl Karaçay bir şiirinin dizelerinin de içeriğini oluşturan, 1943-1944 yıllarından sonra Karaçay -Malkar edebiyatının konularını ağırlıklı olarak hangi konu belirlemiştir?

Sovyet rejimine gönülden bağlanma, komünizmin halkın kurtarıcısı olması

Savaş ve Savaşının yıkıcı etkileri üzerine konular

Doğa , tabiatın güzelliği, orman sevgisini içeren konular

Eğitimin önemi , edebi olarak kendi dilini oluşturma arzusu

Sovyetler Birliği’ne ihanet suçlamalarıyla Ata yurtlarından sürülmenin acısı ve ülke özlemi

Açıklama:

İkinci Dünya Savaşı sürüp giderken, 2 Kasım 1943 tarihinde Karaçaylılar, 8 Mart 1944 tarihinde Malkarlılar “Sovyetler Birliği’ne ihanet, rejim düşmanlığı ve Alman ordusu ile işbirliği” suçlamalarıyla topyekûn Kafkasya’dan Orta
Asya ve Sibirya’ya sürüldüler. Ata yurtlarından sürülmenin acısı Karaçay-Malkar edebiyatçılarının yüreğinde derin izler bıraktı.
Doğru Yanıt E

Doğru Cevap: E

Soru 59

Aşağıdakilerden hangisi günümüzde Sibirya’nın Kuzeyinde ve Güneyinde, Rusya Federasyonu içerisinde halkı Türk soylu olan dört cumhuriyetten biri değildir?

Saha (Yakut)

Tuva

Altay

Hakas

Çuvaşistan

Açıklama:

Çuvaşistan Avrupa’nın doğusunda, Rusya topraklarının ise orta kesiminde, İdil ırmağının kenarında yer alan Rusya federasyonuna bağlı özerk bir cumhuriyettir.
Doğru Yanıt E

Doğru Cevap: E

Soru 60

Malkar nesrinde ilk hikâye tarzı eseri 1930’lu yıllarda kim yazmıştır?

Bert Gurtu

Hasan Appa

Ahmadiya Ullubaş

Semen Oğlu Sımayıl

İsmail Tohçuk

Açıklama:

Malkar nesrinde ilk hikâye tarzı eser 1930’lu yıllarda Bert Gurtu tarafından yazılan
“Bekir” adlı hikâye idi.
Doğru Yanıt A

Doğru Cevap: A

Soru 61

Sovyetler Birliği’nin yıkılışından sonra Tuva Edebiyatında öne çıkan tema aşağıdakilerden hangisidir?

II. Dünya savaşı yılları

Sovyetler zamanında yapılan devrimler

Gelecek endişesi

Tuva inanç ve gelenekleri

Çağdaş Tuva hayatı

Açıklama:

Sovyetler Birliği’nin çöküşünden sonra, her alanda olduğu gibi, edebiyat alanında da öze dönüş hareketleri görülür. Suçsuz yere idama mahkûm olanların hayatlarıyla ilgili ayrıntılar hafızalarda canlanarak tarihin tozlu sayfalarından gün yüzüne çıkar. Edebî eserlerde gelenekler, inançlar yoğun olarak işlenmeye başlanır. Budizm ve Kamlık inancıyla ilgili öğretiler eserler aracılığıyla yeniden canlandırılmaya çalışılır.

Doğru Cevap: D

Soru 62

Günümüz Sibirya Türk Edebiyatları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Günümüzde sözlü halk edebiyatı geleneği yaygın şekilde devam etmektedir.

Sovyetlerin çöküşünden sonra edebî eserlerde millî kültüre daha çok yer verilir.

II. Dünya Savaşı’ndan bütün Sibirya Türk toplulukları etkilenmiştir.

Günümüz şair ve yazarları daha özgür olarak eserlerini yazabilmektedirler.

Alfabe çalışmaları 1920’li yıllarda yapılmıştır.

Açıklama:

Sibirya Türk topluluklarında bu yüzden zengin bir halk edebiyatı vardır. Sözlü halk edebiyatı geleneği 20. asrın ikinci yarısına kadar devam etmiştir. Günümüzde bu gelenek yerini modern yazılı edebiyatlara bırakmış, 20. asırda derlenen destan metinleri bu edebiyatın zengin malzemeleri olarak kalmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 63

Çuvaş edebiyatının ilk iki büyük temsilcisi, aşağıdakilerin hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

N. Kuzmin- N. F. Akimov

Y. Turhan- T. Krillov

İ. N. Yurkin- N. Kuzmin

T. S. Semenov-N. İ. Polorussov

M. İ. Federov- İ. N. Yurkin

Açıklama:

19. Yüzyılda Simbir’de açılan Simbir Çuvaş Öğretmen Okulunda Yakovlev’in hazırladığı yeni Çuvaş alfabesi ile çok sayıda ders kitabı basılmıştır. Bu tarihten itibaren ortaya konan metinler Anatri ağız temelinde biçimlenmiş ve standart Çuvaş Türkçesi ile eserler ortaya çıkmaya başlamıştır. Bunun bir yansıması olarak, 1879-1880 yıllarında M. İ. Federov, Aruri manzumesini, İ. N. Yurkin de 1889-
1890’da sosyal içerikli hikâyelerini kaleme almıştır. Adı geçen bu eserler Çuvaş şiir ve nesrinin ilk örnekleri olarak kabul edilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 64

1990’lı yıllardan sonra Karaçay-Malkar edebiyatında Sovyet dönemi baskılarını anlatan eserleriyle tanınan iki yazar hangileridir?

Alim Töppe-Zeytun Tolgur

Bilal Laypan-Alimbek Bayramkul

Abdullah Begiy-Bilal Laypan

Bert Gurtu-Asker Dodu

Azamat Süyünç-İsmail Tohçuk

Açıklama:

1990’lı yıllarda Karaçay-Malkar yazar ve şairlerinin işledikleri Karaçay-Malkar tarihi, dili, kültürü ve medeniyetinin eskiliği ve zenginliği, Türk dünyası, Türkiye’ye göç etmek zorunda kalan Karaçay-Malkarlılar ile ilgili hatıralar, Sovyet rejiminin Karaçay-Malkar halkına çektirdiği eziyetler, sürgün yılları gibi konuların yanı sıra Abdullah Begiy ve Bilal Laypan gibi cesur sesler Karaçay-Malkar halkının bağımsızlığı konusunu da şiirlerinde açıkça dile getirmeye başladılar

Doğru Cevap: C

Soru 65

Karaçay-Malkar edebiyatında ilk tiyatro eserlerini aşağıdaki yazarlardan hangisi yazmıştır?

İssa Karaköt

Şaharbiy Ebze

Bert Gurtu

Kaysın Kuliy

Kerim Otar

Açıklama:

1930’lu yıllar Karaçay-Malkar edebiyatında ilk tiyatro eserlerinin yazılmaya ve sahnelenmeye başladığı yıllar oldu. Karaçay-Malkar halk edebiyatında önemli bir yeri olan atışma geleneği, halk tiyatrosu karakterleri ve oyunlarının varlığı Karaçay-Malkar halkı arasında sahne sanatlarına bir yakınlık ve ilginin öteden beri canlı bir biçimde yaşamasına yol açmıştı. Karaçay-Malkar edebiyatında ilk tiyatro eserlerini ve piyesleri yazan ise Şaharbiy Ebze idi.

Doğru Cevap: B

Soru 66

Aşağıdakilerden hangisi, Karaçay-Malkar şiirinin en büyük ustası kabul edilir?

Kaysın Kuliy

Umar Aliy

İsmail Akbay

İslam Kırımşavhal

Kazım Meçi

Açıklama:

İlk şiir kitabı Salam Ertdenlik (Selam Sabah) 1940’ta yayımlandı. 1958 yılında şiirlerinin iki ciltlik antolojisi çıktı. 1966 yılında yayımlanan Caralı Taş (Yaralı Taş) adlı şiir kitabı Maksim Gorkiy Devlet Ödülünü kazandı. 1974’te yayımlanan Cer Kitabı (Yer Kitabı) adlı şiir kitabı Sovyetler Birliği Devlet
Ödülü’nü kazandı. Karaçay-Malkar şiirinin en büyük ustası kabul edilen Kaysın Kuliy şiirlerindeki güçlü tasvirler, anlatım gücü ve zengin hayal dünyası ile bütün Sovyetler Birliği şairleri arasında önemli bir yere sahip oldu.

Doğru Cevap: A

Soru 67

Nazar Nejmi’nin, en çok eser verdiği edebî tür aşağıdakilerden hangisidir?

Piyes

Şiir

Deneme

Roman

Hikâye

Açıklama:

Nazar Nejmi’nin en üretken olduğu saha tiyatrodur. “Yazgı Yır” (Bahar Türküsü), “Sakırılmagan Kunak” (Davetsiz Misafir), “Garmunsı Dus” (Akordiyoncu Arkadaş), “Kürşelerge Kunak Kilgen” (Komşulara Misafir Gelmiş) gibi piyesleri Başkurt Devlet Akademisinin drama tiyatrosunda sahnelenmiştir. “Yazgı Yır” adlı eserinde şehir ve köy çatışmasını işlemiştir. Şehirli Rus kızı ile köylü Başkurt yiğidi sembolleştirilmiştir. Aslında bu görünürdeki çatışmadır. Bunun altında Başkurt halkının zengin halk müziği birikimini yansıtmaya çalışmaktadır. Kısacası Nazar Nejmi, tiyatrolarında ve şiirlerinde çok yönlü bir bakış sergilemektedir

Doğru Cevap: A

Soru 68

Ğeli Sokoroy’un “usul-i cedid” anlayışla medreselerdeki skolastik zihniyeti eleştirdiği eserinin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Medh-i Kazan

Şem ez-ziya

Dörré Ğeli

Fusul-i erbaga

Sabakka Töşkenémde

Açıklama:

“Sabakka Töşkenémde” (Derse Girdiğimde) adlı manzumesinde anne-babanın verdiği aile içi eğitimin öneminden bahsetmektedir. Fakat şiirin asıl içeriği Başkurt edebiyatında ve kültür hayatında artık
kendini göstermeye başlayan ve usul-i cedid adıyla bilinen yeni usul eğitim anlayışıdır. Medrese eğitimindeki skolastik eğitim algısının üzerinde bir eğitimi savunan Sokoroy, eğitimin ehil kişilerce verilmesi ve ailenin çocuğun eğitiminde sorumsuzca davranmaması gerektiğini ve de dayakla eğitimin bağdaşmadığını söylemektedir. Eserde bunlar, hem nasihat niteliğinde görülürken, dönemin eğitmenlerine ve ebeveynlerine de bir eleştiri olarak değerlendirilmelidir

Doğru Cevap: E

Soru 69

Başkurt edebiyatının XIX. yüzyıl öncesine ait edebî eserleri, dönemin hangi Türk edebiyatı geleneğine bağlıdır ve onun içindedir?

Oğuz

Kıpçak

Karluk

Bulgar

Çağatay

Açıklama:

XIX. yüzyıl öncesinde Başkurt edebiyatı, münferit bir yazılı edebiyat olarak tam anlamıyla kendisini göstermemiştir; Başkurt edebiyatının XIX. yüzyıl öncesine ait edebî eserleri, dönemin genel Kıpçak edebiyatı ve dönemin ortak Türk edebiyatı geleneğine bağlıdır ve onun içindedir. Elbette, tüm Türk topluluklarında olduğu gibi güçlü bir Başkurt sözlü edebiyat geleneği vardır. Bu zengin sözlü edebiyat, Başkurt halkının yaratıcılığının gücünü yansıtmaktadır

Doğru Cevap: B

Soru 70

Başkurt edebiyatında manzum seyahatnamesi ile tanınan şair kimdir?

M. Ak Mulula

Ş. Zeki

Hüsniyar

Möhemmetselim Ömötbayev

Ğeli Sokoroy

Açıklama:

Dönemin bir başka şairi ise, Hüsniyar’dır. Hangi yıllar arasında yaşadığı kesin olarak bilinmeyen Hüsniyar, münacat, mersiye ve nasihat türlerindeki eserlerinin dışında, Başkurt edebiyatında manzum seyahatnamesi ile tanınmaktadır. Seyahatnamesinde Orta Asya’ da gördüklerine yer veren Hüsniyar, oradaki folklorik özellikleri de anlatarak eserinin çerçevesini daha da genişletmiştir. Bu seyahatname, Hüsniyar’ın kendisinden de bahsetmesi dolayısıyla otobiyografik bir eser niteliğindedir

Doğru Cevap: C

Soru 71

Karaçay-Malkar edebiyatında ilk tiyatro eserini kim yazmıştır?

Kaysın Kuliy

Şaharbiy Ezbe

Hüsniyar

Kerim Otar

Ğeliy Sokoroy

Açıklama:

Karaçay-Malkar edebiyatında ilk tiyatro eserlerini ve piyesleri yazan ise Şaharbiy Ebze idi.

Doğru Cevap: B

Soru 72

"Yüksekliği, fakirliği de beraber
Birleştirip, yaşayıp gelen Kafkasım,
Mutlu düğün, acı keder de gören,
Ekmeğin kıymetini bilen Kafkasım!" satırları kime aittir?

Kaysın Kuliy

Bert Gurtu

Möhemmetselim Ömötbayev

M. Ak Mulula

Ş. Zeki

Açıklama:

Karaçay-Malkar şiirinin en büyük ustası kabul edilen Kaysın Kuliy şiirlerindeki güçlü tasvirler, anlatım gücü ve zengin hayal dünyası ile bütün Sovyetler Birliği şairleri arasında önemli bir yere sahip oldu. Yaşadığı sıkıntı ve eziyet dolu hayat, Kafkasların dağ zirveleri arasında zor bir yaşantı sürdüren Karaçay-Malkar halkının hayat mücadelesi, sürgün yıllarındaki vatan özlemi onun şiirlerinin konuları arasında yer aldı. Kaysın Kuliy’in 1962 yılında yazdığı Kafkas adlı şiirinin bazı bölümleri şöyledir:
Yüksekliği, fakirliği de beraber
Birleştirip, yaşayıp gelen Kafkasım,
Mutlu düğün, acı keder de gören,
Ekmeğin kıymetini bilen Kafkasım!
Karda yaktın özgürlük ateşlerini,
Yiğitliğin destanlarını söyledin,
Mezarlarda, örtünüp siyah örtüyü,
Kimsesiz kadın olup da, sen ağladın.
Kınından sıyrılan kılıçların sesini,
Şiirlerin sesini de kattın birbirine,
Kanını yuttu çok buzlu dağ geçitlerin,
Çok delikanlıların gittiler Sibirya’ya.
Sensiz kaldığımda, ben çok ağladım,
Ebediyen yaşa, kartalın uçtuğu gibi, Kafkasım;
Nasibim, hayatım, mezarım, canım
Mutluluğa açılan kapı gibi - Kafkasım!

Doğru Cevap: A

Soru 73

XIX. yüzyıl öncesi Başkurt edebiyatının eserleri hangi Türk edebiyatı geleneğine bağlıdır?

Karluk

Bulgar

Oğuz

Çağatay

Kıpçak

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 74

"Usul-i Cedid" anlayışıyla skolastik zihniyetin eleştirildiği eserin adı nedir?

Fusul-i erbaga

Medh-i Kazan

Dörré Ğeli

Şem ez-ziya

Sabakka Töşkenémde

Açıklama:

“Sabakka Töşkenémde” (Derse Girdiğimde) adlı manzumesinde anne-babanın verdiği aile içi eğitimin öneminden bahsetmektedir. Fakat şiirin asıl içeriği Başkurt edebiyatında ve kültür hayatında artık kendini göstermeye başlayan ve usul-i cedid adıyla bilinen yeni usul eğitim anlayışıdır. Medrese eğitimindeki skolastik eğitim algısının üzerinde bir eğitimi savunan Sokoroy, eğitimin ehil kişilerce verilmesi ve ailenin çocuğun eğitiminde sorumsuzca davranmaması gerektiğini ve de dayakla eğitimin bağdaşmadığını söylemektedir. Eserde bunlar, hem nasihat niteliğinde görülürken, dönemin eğitmenlerine ve ebeveynlerine de bir eleştiri olarak değerlendirilmelidir.

Doğru Cevap: E

Soru 75

Aşağıdaki eserlerden hangisi Nazar Nejmi'ye ait değildir?

Tulkındar

Kötölmegen Yamgır

Yer hem Yır

Kuşkayın

Dus Turahında Un Bér Yır

Açıklama:

Babiç’in çağdaşı olan Seyfi Kudaş da eserleri ile Başkurt edebiyatında adını duyurmaya başlar. 1894 yılında dünyaya gelen şair, 1904-1913 yılları arasında kendi köyündeki medresede eğitim görür. 1915-1918 yılları arasında da Aliye medresesinde tahsiline devam eder (Özşahin 2005). İlk eserlerini I. Dünya Savaşı yıllarında verir. Bu ilk şiirleri, genellikle satirik tarzdadır ve dönemin ünlü hiciv dergisi “Karmak” da yayımlanır. İlk şiirlerinde Tukay’ın etkisi hissedilmektedir. 1917-1918 yıllarından sonra şiirlerinde hürriyet teması ağır basmaktadır. Sovyet Devriminden sonraki yıllarda da işçi sınıfı övdüğü, özgürlük meşalesini işçilerin taşıdığını ifade ettiği şiirleri görülmektedir. Bu tür şiirlerinde işçi sınıfa ait unsurlar üzerinden oluşturduğu simgesellik dikkat çekicidir. “Birsetke Yırı” (Eldiven Türküsü) bu simgeselliğin en belirgin olduğu eserdir. Bu şiirde, halk türkülerini, türkülerin kederli ezgilerinin özelliklerini kullanarak lirik bir monolog oluşturmuştur. Birsetke Yırı, bu tür eserlerinin ilk adımıdır. Bu tarz eserlerinde, vatanseverlik ruhunu coşturmayı amaçlayan Kudaş, insanları bu ruhla çalışmaya yöneltmek istemiştir. Sovyetlerle birlikte onun şiirlerinin temasında da farklılıklar meydana geldi. Sovyet köyü, buradaki yeni yaşam ve hür çalışma gibi temalar Kudaş’ın eserlerindeki temel konular hâline geldi. 1930 yılından sonra eserlerinin memleket sevgisi ile yeniden canlandığı görülmektedir. Bu tarihten sonra yazdığı “Kuşkayın” romanı Sovyet ziraat sisteminin kuruluşunu ve bunlar üzerinden idealize edilen insan tipini anlatması bakımından değerli görülmektedir (Ziynetullina-Harisov 1966: 78).

Doğru Cevap: D

Soru 76

Eserlerinde Sovyet dönemi baskılarını anlatan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Zeytun Tolgur

Alim Töppe

Abdullah Begiy

İsmail Tohçuk

Alimbek Bayramkul

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 77

Sovyetler Birliği yıkıldıktan sonra Tuva edebiyatının baskın teması hangisi olmuştur?

Çağdaş Tuva hayatı

II. Dünya Savaşı zamanı

Gelecek kaygısı

Tuva gelenekleri

Devrimler

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 78

Aşağıdakilerden hangisi Çuvaş edebiyatının büyük temsilcilerindendir?

İ. N. Yurkin

Y. Turhan

N. F. Akimov

N. Kuzmin

T. S. Semenov

Açıklama:

19. Yüzyılda Simbir’de açılan Simbir Çuvaş Öğretmen Okulunda Yakovlev’in hazırladığı yeni Çuvaş alfabesi ile çok sayıda ders kitabı basılmıştır. Bu tarihten itibaren ortaya konan metinler Anatri ağız temelinde biçimlenmiş ve standart Çuvaş Türkçesi ile eserler ortaya çıkmaya başlamıştır. Bunun bir yansıması olarak, 1879-1880 yıllarında M. İ. Federov, Aruri manzumesini, İ. N. Yurkin de 1889- 1890’da sosyal içerikli hikâyelerini kaleme almıştır. Adı geçen bu eserler Çuvaş şiir ve nesrinin ilk örnekleri olarak kabul edilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 79

Aşağıdakilerden hangisi Karaçay-Malkar yazılı edebiyatının Sovyet öncesi dönemdeki kurucuları arasında sayılabilecek en önemli edebî şahsiyetlerdendir?

İslam Kırımşavhal

Y. Turhan

T. Krillov

N. Kuzmin

N.F. Akimov

Açıklama:

Karaçay-Malkar yazılı edebiyatının Sovyet öncesi dönemdeki kurucuları arasında sayılabilecek en önemli edebî şahsiyetlerden biri de İslam Kırımşavhal (1864-1910)’dır. 1864 yılında Karaçay köylerinden Kart-Curt’ta doğan İslam Kırımşavhal, dönemindeki diğer bey ailelerinin çocukları gibi Rus okullarında okudu, Rus Çarlığının ordusunda subay olarak görev yaptı. Çeşitli sanat dallarında eğitim aldı, yabancı diller öğrendi. Kafkasya’ya döndükten sonra Osetya’dan Karaçay’a sürgüne gönderilen Oset ressam ve şairi Kosta Hetagurov ve Rus ressam Yaroşenko ile dostluk kurdu. Onların teşvikiyle resim yapmaya başladı. İslam Kırımşavhal Karaçay-Malkar edebiyatında satirik şiirleri ile tanındı. Eserlerinde İslam Teberdiçi adını kullanan İslam Kırımşavhal’ın Börü bla Kiştik (Kurt ile Kedi) adlı şiirindeki Karaçay-Malkar diline ustalığı ve hiciv yeteneği ona Karaçay-Malkar edebiyat tarihinde önemli bir itibar ve yer sağladı. Karaçay-Malkar Türkçesindeki ilk roman örneği olan eseri günümüze ulaşamadı. 3 Aralık 1910’da Yalta’da ölen İslam Kırımşavhal’ın ölüm haberi Paris’te yayınlanan Musulmanin dergisinde iki kere verildi. Halkın toplumsal meseleleri ile ve Latin harflerinin Karaçay Türkçesine uygulanmasıyla ilk olarak o ilgilendi. Eserlerinin az bir bölümü korunarak günümüze ulaştı.

Doğru Cevap: A

Çağdaş Türk Edebiyatları II - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler