Çağdaş Türk Edebiyatları I - Türk Dili ve Edebiyatı

Ünite 1

Soru 1

Aşağıdaki gruplardan hangisi Oğuz boylarının günümüzdeki temsilcileri arasında yer almaz?

Kıpçaklar

Türkiye Türkleri

Azerbaycan Türkleri

Türkmenler

Gagavuzlar

Açıklama:

Oğuz boylarının günümüzdeki beli başlı temsilcileri Türkiye Türkleri, Azerbaycan Türkleri ve Türkmenlerdir. Gagavuzlar da bu grupta düşünülmektedir. Kıpçaklar Kuzeybatı-Kuzeydoğu Türklüğünü temsil eden üç büyük Türk boyundan biridir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

"Türkler Kimdir ve Kimlerden İbarettir" adlı makalenin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Emin Resulzade

Ahmet Ağaoğlu

Hüseyinzade Ali Bey

Hasanbey Melikzade Zerdabi

İsmail Gaspıralı

Açıklama:

"Türkler Kimdir ve Kimlerden İbarettir" adlı makale Hüseyinzade Ali Bey tarafından yazılmıştır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 3

I. XIX. asrın sonlarına doğru her iki coğrafyada tarih bilgisinin ve millet bilincinin gelişmesi
II. Ismail Gaspıralı, Ahmet Ağaoģlu, Hasan Melikzade Zerdabi gibi aydınlar
III. Türkiye'deki "Milli Edebiyat", dilde sadeleşme hareketleri
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Anadolu Türkleri ile Ķafkasya Türklerinin kaynaşmasında rolü olduğu söylenebilir?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

XIX. asrın sonlarına doğru her iki coğrafyada da tarih bilgisinin ve millet bilincinin gelişmesi, XX. yüzyıl başlarından itibaren aydınlar arasında Türkçülük ve İslamcılık cereyanlarının güçlenmesini sağlamıştı. Rusya'da Ismail Gaspıralı, Azerbeycan'da Hasanbey Melikzade Zerdabi, Hüseyinzade Ali, Ahmet Ağaoğlu, Mehmet Emin Resulzade gibi aydınların , 1906-1917 yılları arasındaki Rusya Müslümanları Ķongrelerinin ve aynı zamanda Türkiye'deki Milli Edebiyat , dilde sadeleşme hareketlerinin bu yakınlaşmada, kaynaşmada büyük rolü olmuştur.
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 4

Anadolu Türkleri ile Kafkasya Türklerinin kaynaşmasına katkısı olan Rusya Müslümanları Kongreleri hangi yıllar arasında gerçekleşmiştir?

1830-1835

1880-1900

1900-1905

1906-1917

1930-1945

Açıklama:

Rusya Müslümanları Kongreleri 1906-1917 yılları arasında gerçekleşmiştir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 5

İran'da hangi tarihler arasında Türkçe eğitim ve matbuat tamamen yasaklanmıştır?

1979-2015

1924-1979

1935-1979

1950-2000

1924-2015

Açıklama:

İran'da Türkçe Eğitim ve Matbuat 1924-1979 yilları arasında tamamen yasaklanmıştır. Dogru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 6

I. Kırım Tatarları
II. Karaylar
III. Noğaylar
IV. Kazaklar
V. Başkurtlar
Yukarıdakilerden hangileri Kuzey Batı ve Kuzeydoğu Türkleri'ne dahildir?

I, II, III, IV ve V

II, III,V

I, II , IV

II ve III

I ve II

Açıklama:

Kuzey Batı ve Kuzey Doğu Türkleri grubuna Ķırım Tatarları, Idil -Ural Tatarları, Sibirya Tatarları, Karaylar, Başkurtlar, Kumuklar, Noğaylar, Kazaklar, Kirgızlar vd. dahildir.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

I. Tacettin Yalçıkul
II. Ebilmenih Kargalı
III. Hibatulla Salihar
IV. Şemsetdin Zeki
V. İsmail Gaspıralı
Yukarıdakilerden hangileri 19. yüzyılda Çağatay Türkçesine dayanan anlaşılır bir dilde ürünler verip çeşitli Türk halkları tarafından severek okunan sufi şairlerdendir?

I ve II

II ve III

I, III ve IV

I, II, III ve IV

I, II, III, IV ve V

Açıklama:

Sufi şairler hangi Türk halkına mensup olursa olsunlar, kuzeybatı bölgesinde eskiden beri kullanılan, Çağatay Türkçesine dayanan anlaşılır bir dille yazdıklarından sadece Kırım'da, İdil-Ural bölgesinde Tatarlar, Başkurtlar arasında değil, batıdaki bazı Kazaklar arası da da sevilerek okunmuşlardır. Bunlar arasında Tacetdin Yalçıkul [Yaħşıkul], Ebilmenih Kargalı, Hibatulla Salıhov, Şemsetdin Zeki, Şeyh Zeynullah Resuli (1833-1917) sayılabilir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Aşağıdaki isimlerden hangisi Kazak mekteplerinde okutulmak üzere Rus-Kiril alfabesini kullanarak 1879'da Kirgizkaya Hrestomatiya (Kazakça Okuma Kitabı) ve Kazaktarga Orıs Tilin Üyretüvdin Bastavış Kuralı ( Kazaklara Rusça'yı Öğretmenin Temel Kuralı) adlı ders kitaplarını yazmıştır?

Şokan Velihanov

İlminski

Şemsetdin Zeki

Ibıray Altınsarin

Ismail Gaspıralı

Açıklama:

Ibıray (İbrahim) Altınsarin (1841- 1889), Kazaklar arasında yeni okullar açılarak modern eğitimin yaygınlaştırılması; ilk ders kitaplarının ve modern edebiyatın ilk örneklerinin yazılması, Kazakça’nın edebî dil olarak işlenmesi gibi konulardaki hizmetleriyle öne çıkmıştır. Rus-Kazak mekteplerinde okutulmak üzere Rus-Kiril alfabesini kullanarak 1879’da Kirgizkaya Hrestomatiya (Kazakça Okuma Kitabı) ile Kazaktarga Orıs Tilin Üyretüvdin Bastavış Kuralı (Kazaklara Rusçayı Öğretmenin Temel Kuralı) adlı ders kitaplarını yazmıştır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

1880'li yılların başlarından itibaren ortaya çıkan, Rus yönetimindeki Türkler arasında Panslavizme tepki olarak kendisini gösteren Türkçülük hareketine aşağıdakilerden hangisi önderlik etmiştir?

Şokan Velihanov

İlminski

Şemsetdin Zeki

Ibıray Altınsarin

Ismail Gaspıralı

Açıklama:

Rus yönetimindeki Türkler arasında Panslavizme tepki olarak da kendisini gösteren, İsmail Gaspıralı’nın önderlik ettiği bir Türkçülük hareketi 1880’li yılların başlarından itibaren ortaya çıktı. Gaspıralı Rus sansürünün baskısına rağmen millî kimlik, dil ve millî kültür hakkındaki düşüncelerini üstü örtülü bir şekilde açıklayabildi. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 10

Rus Türklerinin ilk gazetesi aşağıdakilerden hangisidir

Ekinçi

Ziya

Ziya-yı Kafkasiye

Şark-ı Rus

Keşkül

Açıklama:

Rus Türklerinin ilk gazetesi olan Ekinçi'yi Azerbeycan Türklerinden Hasan Bey Melikzade Zerdabi uzun uğraşlardan sonra 1875-1877 yılları arasında Baku'da çıkarmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Dünyanın çeşitli yörelerinde yaşayan Türk soyundan insanların oluşturduğu düşünülen topluluğa “Türk dünyası” denir. Günümüzde bu dünyayı oluşturan Türk boyları, siyasî, sosyal ve kültürel hayat bakımından bir hayli değişik şartlar altında varlıklarını sürdürmektedir.
Türk dünyasını oluşturan aşağıdaki halklardan hangisi bağımsız bir devlete sahiptir?

Kazakistan

Tataristan

Başkurdistan

Çuvaşistan

Yakutistan

Açıklama:

Günümüzde Türk dünyasını oluşturan Türk boyları, siyasî, sosyal ve kültürel hayat bakımından bir hayli değişik şartlar altında varlıklarını sürdürmektedir. Bunlar arasında bağımsız devletlere sahip olanlar (Azerbaycan, Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan), başka milletlerin yönetimi altında bazı siyasî ve kültürel haklar elde etmiş olarak (Tataristan, Başkurdistan, Çuvaşistan, Yakutistan ve diğer yerlerde) yaşayanlar olduğu gibi sebebi ne olursa olsun, hiçbir siyasî, kültürel hakka sahip olmayanlar da (Suriye ve İran Türkleri gibi) vardır. Ayrıca nüfus olarak epeyce azalmış, kendi varlığını devam ettirmekte zorluk çeken, yok olmaya yüz tutmuş (Karaylar, Polonya Tatarları) bazı küçük Türk halkları da bulunmaktadır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi Doğu Avrupa'da yaşayan Müslüman olmayan Türk topluluğudur?

Tuva

Gagavuzlar

Hakas

Altay Kişi

Sarı Uygurlar

Açıklama:

Günümüzde, nüfusları az da olsa, eski inançlarını şöyle böyle devam ettiren Altay dağları yöresinde Tuva (Tuba), Hakas, Altay Kişi gibi küçük topluluklar vardır. Doğu Avrupa’da Hristiyan Gagavuzlar, Çin’de Budist Sarı Uygurlar, Kırım’dan Baltık ülkelerine kadar dağılmış, sayıları günümüzde epeyce azalmış Musevî Karaylar bunlar arasında sayılabilir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Aşağıdaki topluluklardan hangisi Oğuz nitelikleri taşımasına rağmen farklı bir dil ve alfabe kullanmıştır?

Kıbrıs

Batı Trakya

Bulgar

Gagavuzlar

Yugoslav

Açıklama:

Moldavya’daki Gagavuzlar dinleri itibarıyla (Ortodoks-Hristiyan) Osmanlı kültürünün belli ölçüde dışında kalmışlar, Oğuz nitelikleri taşımasına rağmen farklı bir dil ve alfabe kullanmışlardır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 14

Azerbaycan’da 10 “hanlık” (beylik) bir tane sultanlık hangi yıl ortaya çıkmıştı?

1746

1747

1840

1846

1856

Açıklama:

1747’te İran’da Afşar Nadir Şah’ın öldürülmesinden sonra Kuzey Azerbaycan üzerindeki İran Türk devletinin nüfuzu zayıflamış, yerel beyler bağımsızlığına kavuşmuş Azerbaycan’da 10 “hanlık” (beylik) bir tane sultanlık ortaya çıkmıştı. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 15

“Tiflisskié Védomosti” gazetesi hangi yıl neşredilmiştir?

1810

1812

1814

1816

1820

Açıklama:

1820’de “Tiflisskié Védomosti” (Tiflis Haberleri) adında Rusça gazete neşredildi, matbaalar kuruldu. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 16

Hangisi Kuzey batı ve Kuzey doğu Türklerinden değildir?

İdil-Ural Tatarları

Karaylar

Gürciler

Başkurtlar

Karaçay Balkarlar

Açıklama:

Bu guruba Kırım Tatarları, İdil-Ural Tatarları, Sibirya Tatarları, Karaylar, Başkurtlar, Kumuklar,
Karaçay Balkarlar, Noğaylar, Kazaklar, Kırgızlar vd. dâhildir.

Doğru Cevap: C

Soru 17

“Dinî Hoşgörü” fermanı ne zaman yayımlandı?

1779

1784

1789

1773

1776

Açıklama:

1773’te “Dinî Hoşgörü” fermanı yayımlandı.

Doğru Cevap: D

Soru 18

Mecmagı’l-Edeb [Mecmaü’l-Edeb] adlı dinî-ahlakî eser kime aittir?

Ebilmenih Kargalı

Şemsetdin Zeki

Hibetulla Salıhov

Tacetdin Yalçıkul

Sufî Allahyar

Açıklama:

Hibetulla Salıhov (1794-1867) Mecmagı’l-Edeb [Mecmaü’l-Edeb] adlı dinî-ahlakî eserinde şeyh ve mürit olmanın şartlarından söz eder.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Kırım’daki modernleşme hareketlerini başlatan gazetedir?

Kırım

Gafur Gulam

Lenin Bayrağı

Yıldız

Tercüman

Açıklama:

Kırım’daki modernleşme hareketleri, doğrudan doğruya İsmail Gaspıralı’nın 1881’de
yayımlanan Rusya Müslümanları adlı eseriyle ve 1883’te Bahçesaray’da yayımlamaya başladığı
Tercüman gazetesiyle başlar.

Doğru Cevap: E

Soru 20

Dilde sadeleşme kim ile başladı?

Namık Kemal

Şinasi

Mehmet Âkif

Celâl Sahir

Ayaz İshakî

Açıklama:

Şinasi ile dilde sadeleşme başladı.

Doğru Cevap: B

Soru 21

Irak Türklerinin azınlık durumunda kaldığı ve üzerlerindeki Arap baskısının artmaya başladığı dönem aşağıdakilerden hangisidir?

1918-1932 yılları

1932-1942 yılları

1942-1952 yılları

1952-1962 yılları

1962-1972 yılları

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 22

Türkiye Türklerinin 1928-1929’da Latin alfabesine geçmesi.
Türkiye Cumhuriyeti’nin bir ara Balkanlar ve Kıbrıs hâriç, Türkiye dışında Türkler olduğunu kabul ve itiraf etmekten çekinerek onların problemlerinden uzak durması.
Irak yönetiminin yoğun baskıları.
Irak’ta yetişen genç kuşakların Osmanlı mazisini unutmaya başlaması.

Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Irak Türklerinin, Arapların kendilerine uygun gördüğü “Türkmen” kimliğini belli ölçüde kabullenmelerine yol açan sebepler arasındadır?

I ve II

I, II ve IV

II, III ve IV

III ve IV

Hepsi

Açıklama:

Türkiye Türkleri 1928-1929’da Latin alfabesine geçtikten sonra Irak Türkleri Arap alfabesini kullanmaya devam ettiler. Bilinen sebeplerle Türkiye Cumhuriyeti’nin bir ara Balkanlar ve Kıbrıs hâriç, Türkiye dışında Türkler olduğunu kabul ve itiraf etmekten çekinerek onların problemlerinden uzak durması; Irak yönetiminin yoğun baskıları; ayrıca Irak’ta yetişen genç kuşakların Osmanlı mazisini unutmaya başlaması gibi sebeplerle Irak Türkleri, zamanla Arapların kendilerine uygun gördüğü “Türkmen” kimliğini belli ölçüde kabullendi.

Doğru Cevap: E

Soru 23

Safevilerin resmi dili aşağıdakilerden hangisidir?

Türkçe

Arapça

Osmanlıca

Farsça

Azerice

Açıklama:

Safevîlerin ilk dönemlerinde Türk diline, devlet dili ve edebî dil olarak önem verilse de, daha sonra resmî dil olarak Selçuklularda olduğu gibi Farsça tercih edildi.

Doğru Cevap: D

Soru 24

Kuzey Azerbaycan hangi tarihte Rus yönetimine geçmiştir?

1828

1829

1830

1831

1832

Açıklama:

Kafkasya ve İran’da yaşayan Oğuz Türkleri (günümüzdeki adlandırma ile Azerbaycan Türkleri) 1804’te başlayan Rus istilası ve 1813’te Rusya ile İran arasında imzalanan Gülistan Antlaşması’yla ikiye ayrıldı. 1828’de yine aynı devletlerce imzalanan Türkmençayı Antlaşması ise bu durumu pekiştirdi. Kuzey Azerbaycan Rus yönetimine geçti, güney Azerbaycan İran’da kaldı.

Doğru Cevap: A

Soru 25

“Türkler Kimdir ve Kimlerden İbarettir” adlı makale aşağıdakilerden hangisine aittir?

Mehmet Emin Resulzade

Ahmet Ağaoğlu

Hasanbey Melikzade Zerdabî

İsmail Gaspıralı

Hüseyinzade Ali

Açıklama:

Kafkasya’da da aynı problem, Batılılaşmanın bir sonucu olarak hissedilmiş, Azerbaycan aydınları, Rusların kendilerini “Tatar”, “Kafkasya Tatarı” “Azerbaycan Tatarı” veya sadece “Müslüman” olarak adlandırmalarını doğru ve yeterli bulmamış, eskiden beri kullandıkları, tarihî derinliği olan “Türk” nitelendirmesini tercih etmişlerdir. Bu konuda özellikle Hüseyinzade Ali Bey’in “Türkler Kimdir ve Kimlerden İbarettir” (Hayat gazetesi, 1905-1906) adlı büyük makalesi çok etkili olmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 26

İran kaç yılında bir Türk devleti olmaktan çıkıp siyasi, kültürel yapısında tamamen Farsların hakim olduğu bir devlet haline gelmiştir?

1904

1914

1924

1934

1944

Açıklama:

İran, XX. yüzyıl başlarında Rusya ve İngiltere’nin kontrolü altına girmeye mecbur olsa da 1924 yılına kadar iyi kötü bağımsızlığını ve Türk kimliğini koruyabildi. 1924’te İngilizlerin de yardımı ile Rıza Han, Türk Kaçar hanedanını tahttan uzaklaştırarak İran’ın kontrolünü eline geçirdi ve kendini şah ilan etti. Böylece 1924’ten sonra İran bir Türk devleti olmaktan çıktı; siyasî, kültürel yapısında tamamen Farsların hâkim olduğu bir devlet hâline geldi.

Doğru Cevap: C

Soru 27

Cemiyette ve din anlayışında yenileşmeyi, ıslahatı arzu eden ve bu yolda özellikle eğitim alanında çalışmalar yapan, eğitici, edebi, ilmi eserler yazan, aynı ideallerle gazetecilik yapan aydınları tanımlamak için Azerbaycan Türkçesinde kullanılmakta olan terim aşağıdakilerden hangisidir?

Usul-i Cedid

Mektepdarlık

Dekabristler

Maarifçi

Nihilist

Açıklama:

Maarifçi: Sözü edilen dönemde, cemiyette ve din anlayışında yenileşmeyi, ıslahatı arzu eden ve bu yolda özellikle eğitim alanında çalışmalar yapan, eğitici fikrî, edebî, ilmî eserler yazan, aynı ideallerle gazetecilik yapan aydınlara Azerbaycan Türkçesinde aydınlanma çağı münevverleri manasına “maarifçiler” denilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Rus Çarının yetkilerinin sınırlanmasını ve Rusyanın meşrutî monarşizmle idare edilmesini isteyen hürriyetçi, demokrat düşüncelere sahip asker ve aydınlara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Bolşevikler

Monarşistler

Nihilistler

Maarifçiler

Dekabristler

Açıklama:

Dekabristler: Rus Çarının yetkilerinin sınırlanmasını ve Rusyanın meşrutî monarşizmle idare edilmesini isteyen hürriyetçi, demokrat düşüncelere sahip asker ve aydınlar 14 Aralık 1825’te ayaklandılar fakat, başarılı olamadılar; liderleri öldürüldü, birçoğu sürgüne gönderildi. Onların ideallerini paylaşanlara “Debabrist” denilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 29

1881 tarihli Rusça yazılan “Rusya Müslümanları” adlı eser aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir?

Sufî Allahyar

İsmail Gaspıralı

Tacetdin Yalçıkul

Hibetulla Salıhov

Şemsetdin Zeki

Açıklama:

İsmail Gaspıralı, dönemindeki ağır sansürü göz önünde tutarak yazdığı “Rusya Müslümanları”nda, Rus hükûmetinden kendi vatandaşları olan Müslümanları-Tatarları asimile etme siyasetinden vazgeçmesini, zaten isteseler de bunu tam olarak yapamayacaklarını

Doğru Cevap: B

Soru 30

Rusya Türkleri arasında alfabe konusuyla ciddi bir biçimde ilk ilgilenen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Mirza Fethali Ahundzade

Hüseyinzade Ali Turan

Ali Merdan Topçubaşı

Hasan Bey Melikzade Zerdabî

İsmail Gaspıralı

Açıklama:

Alfabe konusuyla ciddi bir biçimde, ilk ilgilenen şahıs Azerbaycan Türklerinden Mirza Fethali Ahundzade oldu.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Türk dünyasının 2011 yılındaki nüfusu yaklaşık olarak kaç milyondur?

140-150

150-200

180-200

200

250

Açıklama:

180-200

Doğru Cevap: C

Soru 32

Hangisi günümüzdeki bağımsız Türk cumhuriyetlerinden biri değildir?

Azerbaycan

Tataristan

Özbekistan

Kazakistan

Türkmenistan

Açıklama:

Tataristan

Doğru Cevap: B

Soru 33

Anadolu Türkleri ile Azerbaycan Türklerinin ayrışması, aşağıdaki olayların hangisinden sonra gerçekleşmiştir?

Selçukluların parçalanması

Timur imparatorluğunun yıkılması

Safevîlerin yıkılması

Osmanlı-Safevî mücadeleleri

Nadir Şah’ın ölümü

Açıklama:

Osmanlı-Safevî mücadeleleri

Doğru Cevap: D

Soru 34

Azerbaycan Kuzey ve Güney Azerbaycan olmak üzere ne zaman ikiye ayrıldı?

1804’te Rus istilasından sonra

1828 Türkmen Çayı Antlaşmasıyla

1813 Gülistan Antlaşmasıyla

Rusya-İran savaşlarından sonra

Rusya Türkiye savaşlarından sonra

Açıklama:

1813 Gülistan Antlaşmasıyla

Doğru Cevap: C

Soru 35

Sovyetler Birliği’nde aydınların “rejim düşmanı”, “pantürkist” veya “panislamist” ithamlarıyla kitleler hâlinde ortadan kaldırılması ne zaman meydana gelmiştir?

1920’de Bolşeviklerin iş başına gelmesiyle

1924 Lenin’in ölmesi ve Stalin’in iş başına gelmesiyle

1937’de Stalin döneminde

2.Dünya Savaşı’ndan önce

2.Dünya Savaşı’ndan sonra

Açıklama:

1937’de Stalin döneminde

Doğru Cevap: C

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi, İran’da Kaçar Türk hanedanının yıkılmasının sonuçlarından biri değildir?

Rıza Han’ın kendini şah ilan etmesi

İran’da Arap harflerinin kullanılması

İran’da Türkçe eğitimin yasaklanması

İran’da Farsların yönetime gelmesi

Azerbaycan Türklerinin “Azerî” isimli İranlı bir halk olarak kabul edilmesi

Açıklama:

İran’da Arap harflerinin kullanılması

Doğru Cevap: B

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi Kafkasya’daki Rus işgalinin sonuçlarından biri değildir?

Müslümanların din ve eğitim işlerinin “Şeyhülislam” ve “Müfti”ye bırakılması

Müslümanların Şii ve Sünni olarak ikiye ayrılması

Bölgede emniyet sağlanması, yolların yapılması, ticaretin gelişmesi

Bölgede Gürcü ve Ermenilerin daha etkili olmaya başlaması

Rusya-Türkiye ve Rusya-İran savaşlarının başlaması

Açıklama:

Müslümanların Şii ve Sünni olarak ikiye ayrılması

Doğru Cevap: B

Soru 38

Aşağıdakilerin hangisi “Maarifçilerin” özelliklerinden biri değildir?

Halkı, medrese eğitimini ve geleneklerini korumaya teşvik etmek

Medrese eğitimini eleştirmek

Ruslarla iyi geçinmeye özen göstermek

Batının bilim ve teknolojisinin etkisinde kalmak

Halkı, “Usul-i Cedit” mekteplere yönlendirmek

Açıklama:

Halkı, medrese eğitimini ve geleneklerini korumaya teşvik etmek

Doğru Cevap: A

Soru 39

XIX. yüzyılda Rus-Tatar ilişkileri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Ruslar, Tatarların medrese eğitimini, “Usul-i Cedid” okullarına tercih etmişlerdir.

Ruslar, Tatar soylularını askeri mekteplerine almak isterlerdi.

Ruslar, Tatarların Doğu ile ticaretinde sakınca görmüyorlardı.

Ruslar, Müslümanların ana dillerinde eğitim yapmalarına izin verdiler.

Ruslar, yüzyılın başlarında Hıristiyanlaştırma faaliyetini azaltmışlardı.

Açıklama:

Ruslar, Müslümanların ana dillerinde eğitim yapmalarına izin verdiler.

Doğru Cevap: D

Soru 40

XIX. yüzyılda Rus-Kazak ilişkileri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Rusların etkisiyle Kazak tarih ve etnografya araştırmaları başladı.

Ruslar, Kazakların asimilasyonu için Tatarlara uyguladığı kadar baskı yapmadı.

Rus yönetimi, Kazak soylularına yönetimde görev vermiyordu.

Rus yönetimi, resmî okullarda Kazakçanın okutulmasına izin vermişti.

Ibıray Altinsarin, Kazakların Ruslar yardımıyla ilerleyip gelişeceğini düşünüyordu.

Açıklama:

Rus yönetimi, Kazak soylularına yönetimde görev vermiyordu

Doğru Cevap: C

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi günümüzde bağımsız devletlere sahip Türk boylarından biridir?

Başkurdistan

Çuvaşistan

Özbekistan

Tataristan

Yakutistan

Açıklama:

Dünyanın çeşitli yörelerinde yaşayan Türk soyundan insanların oluşturduğu düşünülen topluluğa “Türk dünyası” denir. Türk dünyasının nüfusu 2011’de yaklaşık olarak 180-200 milyon civarındadır.
Günümüzde bu dünyayı oluşturan Türk boyları, siyasî, sosyal ve kültürel hayat bakımından bir hayli değişik şartlar altında varlıklarını sürdürmektedir. Bunlar arasında bağımsız devletlere sahip olanlar (Azerbaycan, Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan), başka milletlerin yönetimi altında bazı siyasî ve kültürel haklar elde etmiş olarak (Tataristan, Başkurdistan, Çuvaşistan, Yakutistan ve diğer yerlerde) yaşayanlar olduğu gibi sebebi ne olursa olsun, hiçbir siyasî, kültürel hakka sahip olmayanlar da (Suriye ve İran Türkleri gibi) vardır.

Doğru Cevap: C

Soru 42

Güneybatı Türklüğünü, Kuzeybatı-Kuzeydoğu Türklüğünü ve Doğu Türklüğünü temsil eden Türk boyları aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Gagavuzlar, Karaylar, Karluklar

Kıpçaklar, Karluklar, Uygurlar

Oğuzlar, Uygurlar, Karaylar

Oğuzlar, Kıpçaklar, Karluklar

Kıpçaklar, Oğuzlar, Uygurlar

Açıklama:

Türk boyları, dünyadaki coğrafî dağılımlarına göre -Hazar denizi merkez alındığında- basit bir şekilde Güneybatı Türklüğü, Kuzeybatı-Kuzeydoğu Türklüğü ve Doğu Türklüğü olmak üzere üç büyük gurupta toplanabilir. Sözü edilen bu coğrafî bölgelere hâkim olan ve bu arazilerde silinmez izler bırakan üç büyük Türk boyundan söz edilebilir: Güneybatı Türklüğünü Oğuzlar, Kuzeybatı-Kuzeydoğu Türklüğünü Kıpçaklar, Doğu Türklüğünü de Karluklar oluşturur, diyebiliriz.

Doğru Cevap: D

Soru 43

Ortodoks-Hristiyan bir dine sahip, dil bakımından Türkiye Türklerine yakın olan Gagavuzlar hangi ülkede yaşamaktadır?

Azerbeycan

Kazakistan

Moldovya

Tataristan

Türkmenistan

Açıklama:

Bu topluluklar içinde Moldavya’daki Gagavuzları ayrıca olarak ele almak gerekir. Çünkü dinleri itibarıyla (Ortodoks-Hristiyan) Osmanlı kültürünün belli ölçüde dışında kalmışlar, Oğuz nitelikleri taşımasına rağmen farklı bir dil ve alfabe kullanmışlardır. Yine de dil bakımından en yakın oldukları topluluk Türkiye Türkleridir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye Türkleri ile Irak Türklerinin birbirinden uzaklaşarak, Irak Türklerinin Türkmen kimliğini kabul etmelerini tetikleyen olaylardan biri değildir?

1918-1932 arasındaki İngiliz mandası sırasında bu bölgedeki Türklerin azınlık durumuna düşerek üzerilerindeki Arap milliyetçiliği baskısının artması

1968’de Baas Partisi yönetimi ele geçirerek Türkler üzerindeki baskıyı zulme dönüştürmeleri

Türkiye Cumhuriyetinin bir ara Balkanlar ve Kıbrıs hâriç, Türkiye dışında Türkleri kabul ve itiraf etmekten çekinip onların problemlerinden uzak durması

Irak’ta yetişen genç kuşakların Osmanlı mazisini unutmaya başlaması

Irak’ta Saddam Hüseyin rejiminin yıkılması

Açıklama:

1918-1932 arasındaki İngiliz mandası sırasında bu bölgedeki Türkler azınlık durumuna düştü ve üzerlerindeki Arap milliyetçiliğinin baskısı artmaya başladı. 1932’de Irak krallığı kuruldu. 1968’de Baas Partisi yönetimi ele geçirdi ve Türkler üzerindeki baskı zulme dönüştü. Iraktaki şovenist baskılar sebebiyle
Türkler, kendilerini “Türk” değil “Türkman-Türkmen” olarak adlandırmak zorunda kaldılar. Bu sebeple, kökleri bir olsa da günümüzde bunları eski Sovyet Türkmenistanı’nda bulunan Türkmenlerle karıştırmamak gerekir; dil ve kültür itibarıyla onlardan farklılaşmışlardır. Irak Türkmenlerinin kullandıkları yazı XX. yüzyıl ortalarından itibaren Osmanlı Türkçesinden yavaş yavaş mahallî dile doğru kaymaya başlamıştır. Türkiye Türkleri 1928-1929’da Latin alfabesine geçtikten sonra Irak Türkleri Arap alfabesini kullanmaya devam ettiler. Bilinen sebeplerle Türkiye Cumhuriyeti’nin bir ara Balkanlar ve Kıbrıs hâriç, Türkiye dışında Türkler olduğunu kabul ve itiraf etmekten çekinerek onların problemlerinden uzak durması; Irak yönetiminin yoğun baskıları; ayrıca Irak’ta yetişen genç kuşakların Osmanlı mazisini unutmaya başlaması gibi sebeplerle Irak Türkleri, zamanla Arapların kendilerine uygun gördüğü “Türkmen” kimliğini belli ölçüde
kabullendi. Günümüzde artık bu kimliği kullanıyorlar.
Irak’ta Saddam Hüseyin rejiminin yıkılmasından sonra yeniden Türkiye ile yakın ilişkiler kuruldu ve kültür hayatı tekrar Türkiye’ye yaklaşmaya başladı.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi Azerbaycan Türklerinin tarih sahnesine çıkışlarına sebep olmuştur?

Orta Doğu Türklüğünün (batıdaki Oğuzlarının) ikiye ayrılması

Osmanlı-Safevî mücadeleleri

Nadir Şah’ın ölümü

Safevîlerin yıkılması

Selçukluların parçalanması

Açıklama:

Azerbaycan Türklerinin tarih sahnesine çıkışları ise, aslında Orta Doğu Türklüğünün (batıdaki Oğuzlarının) ikiye ayrılmasıyla mümkün olmuştur. Şah İsmail’in kurduğu Safevî Türk devleti (1501) ve uzun zaman sürüp giden Osmanlı-Safevî hâkimiyet mücadeleleri, araya giren mezhep ayrımı (önceleri Kızılbaşlık-Sünnîlik, sonraları Şiîlik-Sünnîlik çekişmeleri), asrın iki büyük devleti olan “Osmanlı Türkiyesi” ve “Türk İran”ın Orta Doğu’yu aralarında paylaşmasıyla sonuçlanmış ve bu süreç, zamanla Azerbaycan Türklüğü ile Osmanlı Türklüğünün ayrışma noktasını oluşturmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Azerbaycan'ı Kuzey ve Güney Azerbaycan olmak üzere ikiye ayıran ve Rusya ile İran arasında imzalanan Gülistan Antlaşması hangi tarihte imzalanmıştır?

1804

1813

1828

1838

1924

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 47

Aşağıdakilerden hangisi “Türkler Kimdir ve Kimlerden İbarettir” adlı makalenin yazarıdır?

Ahmet Ağaoğlu

Hasanbey Melikzade Zerdabî

Hüseyinzade Ali

İsmail Gaspıralı

Mehmet Emin Resulzade

Açıklama:

Azerbaycan aydınları, Rusların kendilerini “Tatar”, “Kafkasya Tatarı” “Azerbaycan Tatarı” veya sadece “Müslüman” olarak adlandırmalarını doğru ve yeterli bulmamış, eskiden beri kullandıkları, tarihî derinliği olan “Türk” nitelendirmesini tercih etmişlerdir. Bu konuda özellikle Hüseyinzade Ali Bey’in “Türkler Kimdir ve Kimlerden İbarettir” (Hayat gazetesi, 1905-1906) adlı büyük makalesi çok etkili olmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi İran'ın bir Türk devleti olmaktan çıkarak; siyasî, kültürel yapısında tamamen Farsların hâkim olduğu bir devlet hâline gelmesine sebep olmuştur?

Azerbaycan’a ait birçok arazinin, Ermenistan’a terk edilmesi

1924’te Lenin’in ölmesinden sonra Stalin’in Sovyet Rusya’nın başına geçmesi

1924' te Rıza Han'ın Türk Kaçar hanedanını tahttan uzaklaştırarak İran’ın kontrolünü eline geçirmesi ve kendini şah ilan etmesi

Ermenistan ve Gürcistan cumhuriyetleri içindeki Türklerin sürgün edilmesi

İran'ın, XX. yüzyıl başlarında Rusya ve İngiltere’nin kontrolü altına girmeye mecbur bırakılması

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi Türkistan medreselerindeki skolastik düşünceyi eleştirerek “içtihat” anlayışını,akılcı düşünceyi yeniden İslam toplumunda uygulamaya koyan alimlerden biri değildir?

Abdunnasır Kursevî

Arif Sayranî

İsmail Gaspıralı

Nizameddin El-Kuruçî

Şıhabüddin Mercanî

Açıklama:

Rus istilasından sonra İdil-Ural bölgesinde yeni açılan medreselerde, yavaş
yavaş dinî bilgiler yenilendi. Gerçek dinle hurafe arasındaki farklar açığa çıkmaya başladı. Tahsilleri sırasında İslâm medeniyetinin eski eserlerini okuma, inceleme imkânı bulan Abdunnasır Kursevî (1776-1813), Şıhabüddin Mercanî (1818-1889), Arif Sayranî, Nizameddin El-Kuruçî gibi din adamları, daha ileri bir adım atarak cemiyetteki yanlış din anlayışını, Türkistan medreselerindeki skolastik düşünceyi eleştirdi ve “içtihat” anlayışını, akılcı düşünceyi yeniden İslam toplumuna hatırlatmaya, onu uygulamaya koymaya başladılar (Togan 1981: 219-220, 488)

Doğru Cevap: C

Soru 50

Sufî Allahyar’ın Sebatü’l-Gacizîn [Âcizin] ve Farsça Muradü’lGarifin [Ârifîn] adlı eserlerine Arapça şerhler yazan mutasavvıf şair aşağıdakilerden hangisidir?

Ebilmenih Kargalı

Gabdrehim Utız İmeni

Hibatulla Salıhov

Şemsetdin Zeki

Tacetdin Yalçıkul

Açıklama:

Sosyal ve dinî hayattaki bozuklukları eleştirme mutasavvıf şair ve din âlimi Gabdrehim Utız [Abdürrahim Otuz] İmeni (1754-1834)’nin şiirlerinde de görülür. On yıl Buhara’daokuyan (1788-1799), Afganistan’da bulunup ülkesine dönen Utız İmeni, döneminde yeni içtihatların gerekli olduğunu ileri sürdü, din adamlarının cehaletini ve ahlakî zaaflarını eleştirdi, cehalete karşı çıktı; halkı bilim ve sanat öğrenmeye, kız erkek ayrımı yapmadan çocuklarını okutmaya ve Rusça öğrenmeye davet etti. İdil-Ural bölgesinde çok okunan ve defalarca basılan Sufî Allahyar’ın Çağatay Türkçesiyle Sebatü’l-Gacizîn [Âcizin] ve Farsça Muradü’lGarifin [Ârifîn] adlı eserlerine Arapça şerhler yazdı.

Doğru Cevap: B

Soru 51

Uygurlar günümüzde aşağıdaki alfabelerden hangisini kullanmaktadır?

Arap

Kiril

Çin

Latin

Özbek

Açıklama:

Günümüzde Türk dünyasının nüfusunu, coğrafyasını, etnik ve siyasî yapısını genel özellikleriyle ifade edebilecek

Doğru Cevap: A

Soru 52

Rusya Türklerinin ilk gazetesi olan “Ekinçi”yi 1875’te kim, nerede çıkarmıştır?

İsmail Gaspıralı, Bahçesaray

Said Ünsizade, Tiflis

Mehemmedağa Şahtahtlı, Tiflis,

Hasan Bey Melikzade Zerdabî, Bakû

Celal Ünsizade, Tiflis

Açıklama:

Çarlık Rusya ve Sovyetler Birliği yönetimi altındaki Türk boylarının yenileşme ve modernleşme hareketlerini ana hatlarıyla açıklayabilecek

Doğru Cevap: D

Soru 53

XIX. yüzyılda Kuzey Türklüğü arasında Rus (Kiril) alfabesinin kullanılması için büyük çaba gösteren ve “Kendi Kendine Rusça” adlıkitabın yazarı kimdir?

Nikolay İlminski

General Skalon

Ibırıray Altınsarin

Tolstoy

W. Radloff

Açıklama:

Çarlık Rusya ve Sovyetler Birliği yönetimi altındaki Türk boylarının yenileşme ve modernleşme hareketlerini ana hatlarıyla açıklayabilecek

Doğru Cevap: A

Soru 54

Oğuz kavmi içinde içinde Azerbaycan Türklerinin farklı bir etnik kimlik kazanmalarına neden olan en önemli tarihî olay nedir?

Osmanlı-Akkoyunlu mücadelesi

Osmanlı-Safevi mücadeleleri

Akkoyunlu-Karakoyunlu mücadeleleri

Şirvanşahlar Devleti’nin yıkılması

İran ve Kafkasya’da Timurlular yönetimi

Açıklama:

Türk boylarının tarihî geçmişini ve birbirleriyle ilişkilerini açıklayabilecek, Türk dünyasının XX. yüzyıla kadarki siyasî ve kültürel hayatını yorumlayabilecek

Doğru Cevap: B

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi, Türkistan (Buhara) medreselerinde okumamış fakat, Kuzey Türklüğü arasında yenileşme hareketlerinde önemli rol oynamıştır?

Şıhabüddin Mercanî

Abdunnasır Kursevî

Nizameddin El-Kuruçî

Arif Sayranî

Kayyum Nasiri

Açıklama:

Türk boylarının tarihî geçmişini ve birbirleriyle ilişkilerini açıklayabilecek, Türk dünyasının XX. yüzyıla kadarki siyasî ve kültürel hayatını yorumlayabilecek

Doğru Cevap: E

Soru 56

Aşağıdaki seçeneklerden hangisi bağımsız bir cumhuriyettir ?

Başkurdistan

Çuvaşistan

Yakutistan

Tataristan

Kırgızistan

Açıklama:

Çarlık Rusya ve Sovyetler Birliği yönetimi altındaki Türk boylarının yenileşme ve modernleşme hareketlerini ana hatlarıyla açıklayabilecek
Bunlar arasında bağımsız devletlere sahip olanlar (Azerbaycan, Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan), başka milletlerin yönetimi altında bazı siyasî ve kültürel haklar elde etmiş olarak (Tataristan, Başkurdistan, Çuvaşistan, Yakutistan ve diğer yerlerde) yaşayanlar olduğu gibi sebebi ne olursa olsun, hiçbir siyasî, kültürel hakka sahip olmayanlar da (Suriye ve İran Türkleri gibi) vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 57

Azerbaycan Cumhuriyeti ne zaman kuruluyor?

1905 Ekim Devrimi sırasında

1918 yılnda.

1886 yılında

1992 yılında

Azerbaycan Cumhuriyeti halen Rus özerk bölgesine aittir.

Açıklama:

Çarlık Rusya ve Sovyetler Birliği yönetimi altındaki Türk boylarının yenileşme ve modernleşme hareketlerini ana hatlarıyla açıklayabilecek

Doğru Cevap: B

Soru 58

Aşağıdaki seçeneklerden hangisi Türk dünyasına ait bir topluluktur?

Atamanlar

Kağanlar

Polonya Tatarları

Moğollar

Hunlar

Açıklama:

Günümüzde Türk dünyasının nüfusunu, coğrafyasını, etnik ve siyasî yapısını genel özellikleriyle ifade edebilecek

Doğru Cevap: C

Soru 59

Irak Türkmenlerinin Edebiyatını günümüzde aşağıdakilerden hangisinin bir kolu olarak kabul etmek yerinde olur?

Irak Edebiyatı

Osmanlı Edebiyatı

Türk Edebiyatı

Azeri Edebiyatı

İran edebiyatı

Açıklama:

Günümüzde Türk dünyasının nüfusunu, coğrafyasını, etnik ve siyasî yapısını genel özellikleriyle ifade edebilecek
Türk edebiyatı denilince Türkiye coğrafyası ve bu coğrafya edebiyatı anlaşılmaktadır, Azeri ve İran Edebiyatı ise yine ayrı edebiyatlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Irak Türkmenleri Osmanlının bir kolu olarak görüldüğünden dolayı bu Türk halkının edebitayı da Osmanlı Edebiyatının bir koludur. Doğru şık b olacaktır.

Doğru Cevap: B

Soru 60

Eski Anadolu Türkçesi olarak nitelenen dilin adlandırılmasında geçen "Anadolu" teriminin kullanılmasında bir sorun görülmektedir. Aşağıdaklierden hangisi bu sorunu açıklamaktadır?

Bu yazı dilinin sadece Anadolu'da değil, Kafkasya, Azerbaycan, İran ve Horasan'da kullanılıyor olması ve ancak 13. yüzyıldan sonra Anadolu Türklerinden söz edilmesi

Bu yazı dilini Rus rejiminin Anadolu olarak desteklememesi

Bu yazı dilinin sadece Anadolu'da değil, Kafkasya, Azerbaycan, İran ve Horasan'da kullanılmıyor olması ve ancak 13. yüzyıldan sonra Anadolu Türklerinden söz edilmemesi

Bu dilin adının Türkiye Türkçesi veya Oğuzcası olması

Anadolu teriminin dil ile bağlantısının kurulamaması

Açıklama:

Günümüzde Türk dünyasının nüfusunu, coğrafyasını, etnik ve siyasî yapısını genel özellikleriyle ifade edebilecek
C şıkkı değillemelerle, doğru cevabın verilemesini engellemiştir, diğer cevaplar ise geçersiz olup kitapta yer almamaktadır. Anadolu Türkçesinin adı Türkiye Oğuzcası olamaz. Doğru şık a şıkkı olacaktır.

Doğru Cevap: A

Soru 61

1918 yılında Kafkasya Türkleri, Ermeni ve Bolşevik katliamından Türkiye askeri müdahalesi ile kurtulmuş, böylece Azerbaycan Cumhuriyeti kurulmuştur. Bunun sonucunda, aşağıdaki durumlardan hangisi sona ermiştir?

Osmanlı -Irak rekabeti

Osmanlı-İran rekabeti

Türkiye Azerbaycan ilişkileri

Türkiye Ermeni ilişkileri

Azerbaycan Cumhuriyeti

Açıklama:

Günümüzde Türk dünyasının nüfusunu, coğrafyasını, etnik ve siyasî yapısını genel özellikleriyle ifade edebilecek
Türkiye Ermeni ilişkerinin bittiğinden söz edemeyiz, Irak denilince burada İran Azerileri aklımıza gelmez, Türkiye Azerbaycan ilişkilerinin sona ermesi de mümkün olamayacağı için doğru cevap b şıkkı yani,Osmanlı İran rekabeti olacaktır.

Doğru Cevap: B

Soru 62

1926-1928 yılları arasında Türk boyları içindeki alfabe birliğinin ortadan kalkmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Sovyetlerin Arap harflerini kaldırması

Türk boylarının Türkçeyi reddetmesi

Türk boylarının Kiril alfabesini istemesi

Sovyetlerde Alfabe olmaması

Sovyetlerin Türk boylarının Arapça öğrenmesini istemesi

Açıklama:

Çarlık Rusya ve Sovyetler Birliği yönetimi altındaki Türk boylarının yenileşme ve modernleşme hareketlerini ana hatlarıyla açıklayabilecek
Türk boyları Arap alfabesini kullanıyor ve bu yolla anlaşıyordu, Sovyetler ise bu alfabeyi kaldırarak Türk boyları arasındaki iletişimin kesilmesini sağladı, bu nedenle doğu şık a oluyor.

Doğru Cevap: A

Soru 63

Rus Meşrutiyeti’nin sağladıgı imkânlar çerçevesinde, hükûmetin çesitli yörelerdeki halkın taleplerine açık olduğunu bildirmesi ile bu imkândan yararlanmak isteyen halkların kendi bölgelerinde toplanarak taleplerini bildirmeyi kararlaştırdıkları tarih aşağıdakilerden hangisidir?

1991

1995

1905

1805

1950

Açıklama:

Çarlık Rusya ve Sovyetler Birliği yönetimi altındaki Türk boylarının yenileşme ve modernleşme hareketlerini ana hatlarıyla açıklayabilecek
Doğru cevap 1905 olacak, çünkü diğer tarihler yangünümüze yakın çok yakın ve ya da eski tarihlerdir, ve ayrıca 1995 ve 1991 yılında Sovyetler ve Türk boyları açısından önemli bir dönüm noktasından söz edilemez bu bağlamda.Doğru şık c olacaktır.

Doğru Cevap: C

Soru 64

1932'de krallık kurulması ve 1968'de Baas partisinin yönetimi ele geçirmesiyle birlikte ülkedeki Türkler kendilerini Türk değil Türkmen olarak adlandırmak zorunda kaldılar.
Yukarıda bahsedilen olaylar hangi ülkede meydana gelmiştir?

Mısır

Irak

İran

Suriye

Afganistan

Açıklama:

1932’de Irak krallığı kuruldu. 1968’de Baas Partisi yönetimi ele geçirdi ve Türkler üzerindeki baskı zulme dönüştü. Iraktaki şovenist baskılar sebebiyle Türkler, kendilerini “Türk” değil “Türkman-Türkmen” olarak adlandırmak zorunda kaldılar.

Doğru Cevap: B

Soru 65

Kafkasya ve İran’da yaşayan Oğuz Türkleri (günümüzdeki adlandırma ile Azerbaycan Türkleri) hangi anlaşmayla ikiye ayrılmıştır?

Gülistan Anlaşması

Karlofça Anlaşması

İstanbul Anlaşması

Prut Anlaşması

Yaş Anlaşması

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 66

Hüseyinzade Ali Bey’in “Türkler Kimdir ve Kimlerden İbarettir” adlı büyük makalesi hangi gazetede yayınlanmıştır?

Tercüman

Ekinçi

Hayat

Şark-ı Rus

Ziya

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 67

I. Azerbaycan Cumhuriyeti 1928 yılında kurulmuştur.
II. 1924'te İran, bir Türk devleti olmaktan çıkmıştır.
III. 1924-1979 arasında İran’da Türkçe eğitim ve matbuat tamamen yasaklanmıştır.
Yukarıdaki bilgilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

II ve III

Açıklama:

1918’de Türkiye-Azerbaycan dayanışmasıyla Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kurulmuştur. 1924’te İngilizlerin de yardımı ile Rıza Han, Türk Kaçar hanedanını tahttan uzaklaştırarak İran’ın kontrolünü eline geçirdi ve kendini şah ilan etti. Böylece 1924’ten sonra İran bir Türk devleti olmaktan çıktı; siyasî, kültürel yapısında tamamen Farsların hâkim olduğu bir devlet hâline geldi. Rıza Han, şovenist Fars milliyetçilerinin telkiniyle Sovyet tarih tezinin bir benzerini İran’da uygulamaya başladı. Ülkedeki Türklerin, “Moğollar zamanında zorla Türkleştirilmiş İranlı bir halk olduğu, bu halkın adının da ‘Azerî’ olduğu” ileri sürüldü. Böylece günümüzde nüfusu 30 milyon civarında tahmin edilen İran Türkleri “Azerî”, dilleri de eski İran dillerinin bir kolu olduğu var sayılan “Azerîce” olarak adlandırıldı. 1924-1979 arasında İran’da Türkçe eğitim ve matbuat tamamen yasaklandı.

Doğru Cevap: E

Soru 68

Rıza Han’ın kurduğu “Pehlevi” hanedanın ortadan kalktığı İran İslâm Devrimi kaç yılında gerçekleşmiştir?

1975

1976

1977

1978

1979

Açıklama:

Rıza Han’ın kurduğu “Pehlevi” hanedanı, 1979’da “İran İslâm Devrimi” ile ortadan kaldırılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 69

I. Kuzey Azerbaycan üzerindeki İran Türk devletinin nüfuzu zayıflamış, yerel beyler bağımsızlığına kavuşmuştu.
II. Azerbaycan’da 10 “hanlık” (beylik) bir tane sultanlık ortaya çıkmıştı.
III. Kuzey Kafkasya ve Dağıstan’da bazı kavimler arasında ise ufak, feodal karakterde idarî-siyasî teşekküller vardı.
Yukarıda bahsedilen gelişmeler aşağıdakilerden hangisi sonrasında ortaya çıkmıştır?

Afşar Nadir Şah’ın öldürülmesi

Rıza Han'ın tahta çıkması

Gülistan Anlaşması

Lenin'in ölmesi

Türkmençayı Anlaşması

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 70

Rusların savaşmadan yerleştiği ülke aşağıdakilerden hangisidir?

Dağıstan

Azerbaycan

Gence Hanlığı

Gürcistan

Türkistan

Açıklama:

İran’ın baskılarından bunalan Gürcü yöneticileri, 1783’te Rusya’nın himayesine girmeyi tercih ettiler. Anlaşma gereğince Gürcü kralı ölünce devlet tamamen Rusya’ya katılacaktı. 1801’de Gürcü kıralı öldü, Ruslar savaşmadan Gürcistan’a yerleşti.

Doğru Cevap: D

Soru 71

Kafkasya'daki ilk Rus okulu kaç yılında açılmıştır?

1789

1793

1798

1802

1810

Açıklama:

Kafkasya’daki ilk Rus okulu 1802’de Tiflis’te açıldı.

Doğru Cevap: D

Soru 72

Azerbaycan’da ilk kız mektebi hangi şehirde açılmıştır?

Şuşa

Şamahı

Bakü

Gence

Nuha

Açıklama:

Azerbaycan’da ilk kız mektebi 1847’de Şamahı’da açıldı.

Doğru Cevap: B

Soru 73

"Buhara’da tahsilini tamamladıktan sonra, 1816 yılında Buhara emirinin Türkiye’ye gönderdiği elçilik heyetinde görev alır. İstanbul’dan Hacca giderek memleketi Kargalı’ya döner. “Terceme-i Hacı Ebilmenih” adlı eserinde bir kısmını Hac ziyaretinde yazdığı tahmin edilen münacat, kasideler, manzum hikâyeler bulunur. Bu eserde kendisi hakkında da bilgiler verir." Yukarıda verilen bilgiler kime aittir?

Ebilmenih Kargalı

Hibetulla Salıhov

Şemsetdin Zeki

Sufî Allahyar

Tacetdin Yalçıkul

Açıklama:

Ebilmenih Kargalı (1782-1833) Buhara’da tahsilini tamamladıktan sonra, 1816 yılında Buhara emirinin Türkiye’ye gönderdiği elçilik heyetinde görev alır. İstanbul’dan Hacca giderek memleketi Kargalı’ya döner. “Terceme-i Hacı Ebilmeniħ” adlı eserinde bir kısmını Hac ziyaretinde yazdığı tahmin edilen münacat, kasideler, manzum hikâyeler bulunur. Bu eserde kendisi hakkında da bilgiler verir.

Doğru Cevap: A

Soru 74

2011 yılında Türk Dünyası nüfusu kaçtı?

120-140 milyon

141-160 milyon

161-179 milyon

180-200 milyon

201-220 milyon

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 75

Güneybatı Türklüğü'nü aşağıdaki boylardan hangisi oluşturmaktadır?

Oğuzlar

Kıpçaklar

Karluklar

Çuvaşlar

Yakutlar

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 76

Safevîlerin ilk dönemlerinde Türk diline, devlet dili ve edebî dil olarak önem verilse de, daha sonra resmî dil olarak Selçuklularda olduğu gibi hangi dil kabul edilmiştir?

Osmanlıca

Latince

Farsça

Hinduca

Azerice

Açıklama:

Safevîlerin ilk dönemlerinde Türk diline, devlet dili ve edebî dil olarak önem verilse de, daha sonra resmî dil olarak Selçuklularda olduğu gibi Farsça
tercih edildi.

Doğru Cevap: C

Soru 77

“Biz bir millet iki devletiz!” sözü hangi devlet büyüğüne aittir?

Haydar Aliyev

İlham Aliyev

Turgut Özal

Süleyman Demirel

Mihail Gorbaçov

Açıklama:

1991’deki yeni bağımsızlık döneminden sonra Azerbaycan’ın önderi Haydar
Aliyev’in “Biz bir millet iki devletiz!” demiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 78

“Terceme-i Hacı Ebilmeniħ” adlı eseri münacat, kasideler, manzum hikâyelerden oluşan edebiyatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Ebilmenih Kargali

Hibetulla Salıhov

Şemsetdin Zeki

Tacetdin Yalçıkul

İsmail Gaspıralı

Açıklama:

“Terceme-i Hacı Ebilmeniħ” adlı eserinde bir kısmını Hac ziyaretinde yazdığı tahmin edilen münacat, kasideler, manzum hikâyeler bulunur. Bu eserde kendisi hakkında da bilgiler verir.

Doğru Cevap: A

Soru 79

Kırım'daki modernleşme hareketlerinin bir parçası olarak yayımlanan gazetenin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Hürriyet

Milliyet

Ahval

Şerait

Tercüman

Açıklama:

1883’te Bahçesaray’da yayımlanmaya başlanan Tercüman gazetesi.

Doğru Cevap: E

Soru 80

Kazakça Okuma Kitabı’nı Arap harfleriyle, biraz kısaltarak Maktubat adıyla tekrar yayımlayan aydın aşağıdakilerden hangisidir?

General Skalon

Yordonov İlliç

Aktaban Şuburundu

Ibıray Altınsarin

Şokan Velihanov

Açıklama:

Doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 81

Bütün Türk dünyasını tek kimlik ve edebî dil çatısı altında toplama, çağdaş millî kültürle Türk boylarını birbirine yaklaştırma ve geliştirme projesi kime aittir?

İsmail bey

Hamza efendi

Sait bey

Sancaklı efendi

El İbrahimov

Açıklama:

Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 82

Azerbaycan Türklerinden Mirza Fethali Ahundzade eğitimde ve matbaacılıkta ortaya çıkan problemleri ortadan kaldırmak alfabe tasarısını hangi tarihte hazırlamıştır?

1855

1856

1857

1858

1859

Açıklama:

Azerbaycan Türklerinden Mirza Fethali Ahundzade eğitimde ve matbaacılıkta ortaya çıkan problemleri halletmek için 1857’de bir alfabe tasarısı hazırlamıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 83

Aşağıdakilerden hangisi Rus Türkleri'nin ilk gazetesinin adıdır?

Akşam

Sabah

Ekin

Ekinçi

Havadis

Açıklama:

Rusya Türkleri’nin ilk gazetesi olan Ekinçi’yi Azerbaycan Türklerinden Hasan Bey Melikzade Zerdabî, uzun uğraşlardan sonra 1875-1877 yılları arasında Bakû’da çıkarmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 84

Aşağıdakilerden hangisi Müslüman olmak yerine eski inançlarını koruyan Türk topluluklarından biri değildir?

Gagavuzlar

Sarı Uygurlar

Karaylar

Tatarlar

Tuva (Tuba)

Açıklama:

Türklerin büyük çoğunluğu 9-10. Yüzyıldan itibaren Müslüman olmuşsa da, diğer dinlere tâbi olanlar da vardır. Günümüzde, nüfusları az da olsa, eski inançlarını şöyle böyle devam ettiren Altay dağları yöresinde Tuva (Tuba), Hakas, Altay Kişi gibi küçük topluluklar vardır. Doğu Avrupa’da Hristiyan Gagavuzlar, Çin’de Budist Sarı Uygurlar, Kırım’dan Baltık ülkelerine kadar dağılmış, sayıları günümüzde epeyce azalmış Musevî Karaylar bunlar arasında sayılabilir. Tatarlar topluluklardan biri değildir. Doğru yanıt D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 85

Türk boyları dünyadaki coğrafî dağılımlarına göre Güneybatı, Kuzeybatı, Doğu vb olarak gruplandırılırken, aşağıdakilerden hangisi merkez olarak kabul edilmektedir?

Altay Dağları

Hazar Denizi

Gobi Çölü

Balkaş Gölü

Tanrı Dağları

Açıklama:

Türk boyları, dünyadaki coğrafî dağılımlarına göre basit bir şekilde Güneybatı Türklüğü, Kuzeybatı-Kuzeydoğu Türklüğü ve Doğu Türklüğü olmak üzere üç büyük grupta toplanabilir. Bu değerlendirme yapılırken Hazar Denizi merkez alınmaktadır. Doğru yanıt B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 86

Dinleri itibarıyla (Ortodoks-Hristiyan) Osmanlı kültürünün belli ölçüde dışında kalmış, Oğuz nitelikleri taşımasına rağmen farklı bir dil ve alfabe kullanan, yine de dil bakımından en yakın oldukları topluluk Türkiye Türkleri olan Türk topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?

Gagavuzlar

Türkmenler

Kıbrıs Türkleri

Yunanistan Türkleri

Bulgaristan Türkleri

Açıklama:

Osmanlıların Avrupa’dan çekilme sürecinde birçok Türk topluluğu özellikle XIX-XX. Yüzyıllar içerisinde değişik tarihlerde devletin sınırları dışında kalmıştır. Bu topluluklar içinde Moldavya’daki Gagavuzları ayrıca olarak ele almak gerekir. Çünkü dinleri itibarıyla (Ortodoks-Hristiyan) Osmanlı kültürünün belli ölçüde dışında kalmışlar, Oğuz nitelikleri taşımasına rağmen farklı bir dil ve alfabe kullanmışlardır. Yine de dil bakımından en yakın oldukları topluluk Türkiye Türkleridir. Doğru yanıt A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 87

I. Dünya Savaşından önce “Irak Türkmenlerinin Edebiyatı”nda kullanılan yazı veya edebiyat dili aşağıdakilerden hangisidir?

Arapça

Azerbaycan Türkçesi

Gagavuz Türkçesi

Osmanlı Türkçesi

Türkmen Türkçesi

Açıklama:

Irak’ta günümüzde “Irak Türkmenlerinin Edebiyatı” olarak adlandırılan edebiyatı Osmanlı edebiyatının bir kolu ve devamı olarak kabul etmek gerekir. I. Dünya savaşı sonlarına kadar bu bölgedeki Türkler tamamen Osmanlı yazılı edebiyatına dahil idiler. Kullandıkları yazı veya edebiyat dili Osmanlı Türkçesi idi. Doğru yanıt D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 88

Aşağıdakilerden hangisi “Eski Anadolu Türkçesi” olarak tanımlanan dilin kullanıldığı bölgelerden biri değildir?

Taşkent

Azerbaycan

Kafkasya

Horasan

İran

Açıklama:

Eski Anadolu Türkçesi olarak tanımlanan dil sadece Anadolu’da kullanılmıyordu. Bu yazı dili o zaman Kafkasya, Azerbaycan, İran ve hatta Horasan’a kadar uzanıyordu. Günümüzde Özbekistan’ın başkenti ve Orta Asya’nın nüfus bakımından en büyük şehirlerinden biri olan Taşkent, bu bölgelerden biri değildir. Doğru yanıt A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 89

Azerbaycan Türkçesinde aydınlanma çağı münevverleri manasına gelen, cemiyette ve din anlayışında yenileşmeyi, ıslahatı arzu eden ve bu yolda özellikle eğitim alanında çalışmalar yapan, eğitici fikrî, edebî, ilmî eserler yazan, aynı ideallerle gazetecilik yapan aydınları tanımlamak için kullanılan terim aşağıdakilerden hangisidir?

Dekabrist

Maarifçi

Mektepdâr

Müfti

Usul-i Cedid

Açıklama:

XIX. yüzyılın sonlarında, Modern Azerî edebiyatının oluşumunda ve gelişmesinde büyük rol oynayan, cemiyette ve din anlayışında yenileşmeyi, ıslahatı arzu eden ve bu yolda özellikle eğitim alanında çalışmalar yapan, eğitici fikrî, edebî, ilmî eserler yazan, aynı ideallerle gazetecilik yapan aydınlara Azerbaycan Türkçesinde aydınlanma çağı münevverleri manasına “maarifçiler” denilmektedir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 90

İsmail Gaspıralı’nın 1881’de yayınlanan “Rusya Müslümanları” adlı eseri hangi dilde yazılmıştır?

Arapça

Osmanlı Türkçesi

Kırım Türkçesi

Tatarca

Rusça

Açıklama:

İsmail Gaspıralı’nın, Rus hükümetinden kendi vatandaşları olan Müslümanları-Tatarları asimile etme siyasetinden vazgeçmesini, zaten isteseler de bunu tam olarak yapamayacaklarını ileri sürdüğü “Rusya Müslümanları” isimli eseri, dönemdeki ağır sansür göz önünde tutularak 1881 yılında Rusça yazılmıştır. Doğru yanıt E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 91

Aşağıda verilmiş olan İsmail Gaspıralı hakkındaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Gaspıralı, “Türklüğü” tek bir ulusal kimlik olarak düşünmektedir.

Kazak, Kırgız, Özbek, Tatar, Uygur vs. gibi Türk boylarının kendine has kültürel farklılıklarını koruması gerektiğini savunur.

Osmanlı, Rusya, İran ve Çin’deki çeşitli Türk boylarını bir “millet” haline getirmeye çalışmıştır.

Ona göre “Türklüğün” tek bir edebî dili ve yine tek bir “edebiyatı” olmalıdır.

Kendi çıkardığı Tercüman gazetesinde ve hikâyelerinde “sade İstanbul Türkçesi” kullanmıştır.

Açıklama:

Gaspıralı, “Türklüğü” tek bir olusal kimlik olarak düşünüyor, Osmanlıları, Rusya, İran ve Çin’deki çeşitli Türk boylarını (Kazak, Kırgız, Özbek, Türkmen, Tatar, Uygur vs.) bu kimlik çatısı altında bir “millet” hâline getirmeye çalışıyordu. İdealindeki bu “Türklüğün” tek bir modern kültürü ve dolayısıyla da tek bir edebî dili ve yine tek bir “edebiyatı” olacaktı. Kendisi de Tercüman gazetesini bu tek dille; “sade İstanbul Türkçesi” ile çıkarmış, roman ve hikayelerini de bu dille yazarak örnek olmuştur. “Türklüğün” bir modern kültürde buluşmasını savunduğundan, B seçeneğindeki cümle Gaspıralı’nın görüşlerine uymamaktadır. Doğru yanıt B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 92

Aşağıdakilerden hangisi XX. yüzyılın başlarında Arap harfli kitap basan matbaaların çoğaldığı şehirlerden biri değildir?

Petersburg

Orenburg

Surgut

Tiflis

Bakû

Açıklama:

İslam âleminde ilk matbaa 1727’de İstanbul’da kurulmuşsa da kitap basımının yaygınlık kazanması İstanbul ve Kahire’de (Bulak MatbaasıNda) 1820’li yıllardan sonradır. Daha sonra Kazan şehrinde 1830-40’lı yıllardan sonra Müslümanlar için dinî, ilmî, edebî kitaplar basılmaya başlar. XX. yüzyılın başlarında Petersburg, Orenburh, Tiflis ve Bakû gibi yerlerde de Arap harfli kitap basan matbaalar çoğalır. Doğru yanıt C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 93

Rusya Müslümanları için Rus başbakanı Vitte’nin emri üzerine 10-15 Nisan 1905 tarihlerinde Ufa’da toplanan kurultaya gönderilen teklifler arasında aşağıdakilerden hangisi bulunmamaktadır?

Kırgız, Kazak, Türkmen gibi Türk boylarının İdil-Ural’da okumalarına engel olunmaması

Tatarların öğretmen veya imam olarak vazife görmelerinin engellenmemesi

Müslümanların Rusya’nın her yerinde ticaretle uğraşabilmesi ve şirket kurabilmesi

Müslümanların Rusya’da mülk edinebilmeleri

Yurt dışında tahsil yasağı getirilmesi

Açıklama:

Rus başbakanı Vitte’nin emri üzerine Orenburg İdare-i Ruhaniyesi başkanı müftü Muhammedyar Sultanov, resmî nitelikte bir toplantı düzenledi İdil-Ural bölgesinden belli başlı din adamlarını davet etti. Kurultay sırasında bazı aydınlar, din adamları ve tüccarlar da müftüye isteklerini dilekçelerle bildirdiler. Kurultay 10-15 Nisan 1905 tarihlerinde Ufa’da toplandı. Bu kurultaya gönderilen teklifler arasında Rusların o zamana kadar Müslümanlara karşı uyguladığı sömürge siyaseti de dolaylı olarak ifşa ediliyordu: “…yurt dışında tahsil yapma yasağının kaldırılması, Kırgız, Kazak, Türkmen gibi Türk boylarının da İdil-Ural’da okumalarına engel olunmaması ve Tatarların o boylar arasında öğretmen veya imam olarak vazife görmelerinin engellenmemesi gibi maddeler de vardı. Bunun dışında Müslümanlara Rusya’nın her yerinde ticaretle uğraşmak, şirket kurmak, mülk edinmek bakımlarından Ruslarla eşit haklar sağlanması isteği” de yer alıyordu. Belirtildiği gibi yurt dışında tahsil yapma yasağının kaldırılması istendiğinden, E şıkkındaki ifade yanlıştır. Bu sebeple doğru yanıt E’dir.

Doğru Cevap: E

Ünite 2

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi 20. yüzyılın başlarında Latin harflerini kabul etmenin gerektiğini öne süren Türk aydınlardan biri değildir?

Hüseyin Cahit Yalçın

Celal Nuri İleri

Abdullah Cevdet

Kılıçzade Hakkı

İsmail Hakkı Bey

Açıklama:

1910’lı yıllardan itibaren Hüseyin Cahit Yalçın, Celal Nuri İleri, Abdullah Cevdet, Kılıçzade Hakkı gibi Türk aydınları açık açık Latin harflerini kabul etmenin gerektiğini öne sürdüler. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 2

Türkiye’de Arap harflerinin Türk dilinin yapısına uygun olmadığı ve yerine çareler aranmaya başlaması hangi yıllarda olmuştur?

1890

1895

1900

1905

1910

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 3

Arap alfabesi, Çarlık Rusyası’ndaki Türk boyları arasında millî alfabe olarak ne zamana kadar kadar kullanıldı?

18. yüzyılın başına kadar

18. yüzyılın sonuna kadar

19. yüzyılın sonuna kadar

1920'li yılların sonuna kadar

1950'ye kadar

Açıklama:

Arap alfabesi, Çarlık Rusyası’ndaki Türk boyları arasında 1920’li yılların sonlarına kadar millî alfabe olarak kullanıldı. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 4

19. yüzyılda bazı Türk aydınları misyonerlerin etkisinde kalarak ve eğitimde kolaylık sağlayacağına inanarak Kiril alfabesini kullanmaya başladılar. Kazaklardan Ibıray Altinsarin'in 1879’da Kiril alfabesiyle yazıp bastırdığı okuma kitabı aşağıdakilerden hangisidir?

Savtî Şark Elifbası

Kirgizkaya Hrestomatiya

Okuv Kuralı

Kazak Antolojisi

Tekmilleştirilmiş Müselman Elifbası

Açıklama:

Bazı Türk aydınları misyonerlerin etkisinde kalarak ve eğitimde kolaylık sağlayacağına inanarak Kiril alfabesini kullanmaya başladılar. Kazaklardan Ibıray Altinsarin 1879’da “Kirgizkaya Hrestomatiya” adlı okuma kitabını Kiril alfabesiyle yazıp bastırdı. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 5

Sovyet Hükûmeti, hangi yılda Bakû’da I. Türkoloji Kurultayı’nın toplanmasını sağlamıştır?

1925

1926

1927

1928

1929

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 6

Sovyetler Birliği hangi tarihte dağılmıştır?

1961

1971

1981

1991

2001

Açıklama:

1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra bağımsız Türk cumhuriyetlerinde Latin alfabesi yeniden gündeme geldi.

Doğru Cevap: D

Soru 7

Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü’nün girişimiyle 18-20 Kasım 1991’te “Milletler Arası Çağdaş Türk Alfabeleri Sempozyumu” hangi şehirde gerçekleştirilmiştir?

Moskova

Bakü

İstanbul

Bişkek

Alma Ata

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 8

Türkmenistan’da ve Özbekistan’da Latin alfabeleri kullanımı aşağıdakilerden hangi tarihte kabul edilmiştir?

1991

1993

1995

1997

2001

Açıklama:

Türk dünyasında alfabeyi birleştirmek için ele geçen bu tarihî fırsat iyi kullanılamadı. 25 Aralık 1991’de Azerbaycan’da nispeten çok yakın bir Latin alfabesi benimsendi ama, 12 Nisan 1993’te Türkmenistan’da ve 2 Eylül 1993’te Özbekistan’da kabul edilen Latin alfabeleri, bilim ve siyaset çevreleri için hayal kırıklığından başka bir şey olmadı.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Günümüzde Gagavuzlar aşağıdaki alfabelerden hangisini kullanmaktadırlar?

Latin

Kiril

Yunan

Arap

Fars

Açıklama:

Günümüzde Gagavuzlar da Latin alfabesine geçmiştir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Aşağıdaki Türk topluluklarının hangisinin Latin alfabesine geçişi Rusya Federasyonu tarafından engellenmiştir?

Tataristan

Azerbaycan

Türkmenistan

Özbekistan

Gagavuzlar

Açıklama:

Tatar ve Başkurtlar arasında Latin harflerine geçiş Rusya Federasyonu tarafından engellenmiştir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

1880’li ve 1920’li yıllara gelindiğinde Türk boyları arasında bir hayli taraftar bulmuş ve yaygınlaşmaya başlamış “tek ulusal kimlik”, “ortak edebî Türk dili” ve “ortak modern kültür” ideali hangi fikir adamının teşebbüsleriyle başlamıştır?

İsmail Gaspıralı

Ahmet Baytursunoğlu

Namık Kemal

Mirza Kazım Bey

Hüseyin Cahit Yalçın

Açıklama:

İsmail Gaspıralı’nın 1880’li yıllardaki teşebbüsleriyle başlamış ve 1920’li yıllara gelindiğinde Türk boyları arasında bir hayli taraftar bulmuş ve yaygınlaşmaya başlamış “tek ulusal kimlik”, “ortak edebî Türk dili” ve “ortak modern kültür” ideali, sömürgeci Rusları eskiden beri korkutmuş, onların Türk boylarını ayrı ayrı bir “ulus” hâline getirme siyasetinin önündeki en büyük engel olarak değerlendirilmişti. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Hüseyin Cahit Yalçın, Celal Nuri İleri, Abdullah Cevdet, Kılıçzade Hakkı gibi Türk
aydınlarını harflerle ilgili olarak hangi ortak görüşü beyan etmişlerdir.

Ortak edebî Türk dilinin olması

Latin harflerini kabul etmenin gerektiği

Kiril alfabesinin kullanımının kabul edilmesi

Arap harflerinin ıslah edilmesi

Arap harflerinin baş kısımlarının aslî biçiminin korunması

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 13

19. yüzyılda aşağıdaki Türk aydınlarından hangisi misyonerlerin etkisinde kalarak ve eğitimde kolaylık sağlayacağına inanarak Kiril alfabesini kullanmaya başlamıştır?

Mirze Feteli Aħundzade

Ibıray Altinsarin

Namık Kemal

İsmail Gaspıralı

Ahmet Baytursunoğlu

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 14

Aşağıdakilerden hangileri sadece Rusçada olan harfler arasındadır?

Ц (ts), щ (Şç)

Бб,ب

Г г, Q q

М м, M m

Ч ч, Ç ç

Açıklama:

Rusçada E (ye), Ю (yu), Я (ya) gibi çift sesleri karşılayan harflerin yanı sıra, sadece bu dilde olan Ц (ts), щ (Şç) harfleri ve ъ (kalınlık), ь (incelik) işaretleri bulunmaktadır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Kırım Tatarları arasında resmen alfabe değişikliği olmasa da hangi alfabeyle kitap ve süreli yayın da basılabilmektedir.

Latin harfleriyle

Arap harfleriyle

Kiril alfabesiyle

Azeri Türkçesi alfabesi

Tatar alfabesi

Açıklama:

Günümüzde Gagavuzlar da Latin alfabesine geçmiştir. Tatar ve Başkurtlar arasında
Latin harflerine geçiş Rusya Federasyonu tarafından engellenmiştir. Ukrayna’ya bağlı (günümüzde -2018'de- fiilen Rusya Federasyonu'nun işgalinde olan) Kırım Otonom
Cumhuriyeti’nde yaşayan Kırım Tatarları arasında resmen alfabe değişikliği olmasa da
Latin harfleriyle kitap ve süreli yayın da basılabilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Türk dünyasında alfabeyi birleştirmek için ele geçen tarihî fırsat aşağıdakilerden hangisidir.

Müslüman Türk halklarının Arap alfabesiyle bağını ortadan kaldırmak

Komünist yönetimin, kurultayda Sovyet delegeleri üzerinde büyük baskılar kurması

I. Türkoloji Kurultayı’nın toplanması

Milletler Arası Çağdaş Türk Alfabeleri Sempozyumu

Rus yönetimi altında yaşayan Türk aydınları arasında alfabe problemi

Açıklama:

1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra bağımsız Türk cumhuriyetlerinde
Latin alfabesi yeniden gündeme geldi. Problemi görüşüp tartışmak için Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü’nün girişimiyle 18-20 Kasım 1991’te İstanbul’da “Miletler Arası Çağdaş Türk Alfabeleri Sempozyumu” düzenlendi. Bu sempozyuma katılan Türk dünyası temsilcileri, Türkiye’de kullanılan Latin alfabesini esas alarak 34 harfli bir Latin alfabesi tasarısını kabul edip bu tasarıyı Türk cumhuriyetleri yetkililerinin dikkatine sundu. Türk dünyasında alfabeyi birleştirmek için ele geçen bu tarihî fırsat iyi kullanılamadı.

Doğru Cevap: D

Soru 17

Azerî Kiril alfabesindeki “A”, “O”, “E” harflerinin fonetik değeri ile Özbek alfabesinde kullanılan aynı harflerin fonetik karşılığının bir olmaması nasıl bir olumsuzluk oluşturmuştur.

Türk boylarının, birbirinin yazılarını okuyamaz olması

Türk boylarının birbirini konuşarak anlaması

Gagavuzların Latin alfabesine geçmesi

Türkmence, Kazakça ve Kırgızcada tamamen fonetik bir imla kullanılarak klasik yazı dilinin ortadan kalkması

Eski alfabe birliğinin bozulması

Açıklama:

Azerî Kiril alfabesindeki “A”, “O”, “E” harflerinin fonetik değeri ile Özbek alfabesinde kullanılan aynı harflerin fonetik karşılığı bir değildi. Böylece konuşarak birbirini anlayan Türk boyları, birbirinin yazılarını okuyamaz hâle geldi.

Doğru Cevap: A

Soru 18

I-Halkın eğitim seviyesinin yükseltilmesi,
II-Kültürel kalkınmada etkili olacağı,
III- dünyaya açılmayı kolaylaştırması
Yukarıda verilenlerden hangisi /hangileri birçok Türk aydınının Latin alfabesine geçmek isteme sebepleri arasında olabilir?

I-III

I-II

I-II-III

Açıklama:

Birçok Türk aydınının, halkın eğitim seviyesinin yükseltilmesinde, kültürel kalkınmada etkili olacağı, dünyaya açılmayı kolaylaştıracağı için destekledikleri Latin alfabesine
geçme isteği Sovyet yöneticileri için “Ruslaştırma”nın birinci aşamasıydı.

Doğru Cevap: E

Soru 19

Aşağıda verilenlerden hangisi/hangileri 1926’da Bakû’da I. Türkoloji Kurultayın gündeminde ele alınan konular arasındadır.
I-Genel Türkoloji problemleri
II- Alfabe konusundaki tartışmaların kurultaya damga vurması
III- Bazı Türk dillerinde karşılaşılan bölgecilik (dağınıklık) meyillerinin reddedilmesi

I-II

I-III

I-II-III

III

Açıklama:

1926’da Bakû’da I. Türkoloji Kurultayı’nın toplanmasını sağlar. Adından da anlaşılacağı
üzere bu kurultay genel Türkoloji problemlerini ele almıştır. Buna rağmen Sovyet siyasetinin amacına uygun olarak alfabe konusundaki tartışmalar kurultaya damgasını vurur, diğer konular bu tartışmanın gölgesinde kalır.
Bazı Türk aydınlarının Latin harflerini kabul etme gerekçeleriyle Sovyet hükûmetinin
kabul etme gerekçeleri tabiatıyla birbirinden epeyce farklıdır ama, sonuç değişmez.
Kurultaya Türkiye’den de Avrupa’dan da bazı temsilciler davet edilir. Komünist yönetim, kurultayda Sovyet delegeleri üzerinde büyük baskılar kurularak Latin harfleri lehine
karar çıkarmayı başarır. Yine de yapılan büyük baskılara rağmen, ıslah edilmiş Arap alfabesinden yana tavır koyan delegeler de vardır. Delegeler aynı zamanda bütün Türk boyları için tek bir Latin alfabesinin uygulanmasını kararlaştırır. Ortak edebî dil ve ortak imla kurallarından vazgeçilmediği “Ortak edebî dilde aynı imla şekillerinin korunmasını önererek Kurultay, bazı Türk dillerinde karşılaşılan bölgecilik (dağınıklık) meyillerini reddediyor” (1926 Bakû Türkoloji Kurultayı 2008: 460) şeklinde karar alınmasından anlaşılıyor.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi 1910’lı yıllardan itibaren açık açık Latin harflerini kabul etmenin gerektiğini öne süren Türk aydınlarından biridir?

Hüseyin Cahit Yalçın

Ahmet Cevdet Paşa

Şemsettin Sami

Ebüzziya Tevfik

Şinasi

Açıklama:

1910’lı yıllardan itibaren Hüseyin Cahit Yalçın, Celal Nuri İleri, Abdullah Cevdet, Kılıçzade Hakkı gibi Türk aydınları açık açık Latin harflerini kabul etmenin gerektiğini öne sürdüler.

Doğru Cevap: A

Soru 21

1879’da “Kirgizkaya Ħrestomatiya” adlı okuma kitabını Kiril alfabesiyle yazıp bastıran yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Ibıray Altinsarin

Mirze Feteli Aħundzade

Mirza Kazım Bey

Münif Efendi

İsmail Gaspıralı

Açıklama:

Bazı Türk aydınları da misyonerlerin etkisinde kalarak ve eğitimde kolaylık sağlaya- cağına inanarak Kiril alfabesini kullanmaya başladılar. Kazaklardan Ibıray Altinsarin 1879’da “Kirgizkaya Ħrestomatiya” adlı okuma kitabını Kiril alfabesiyle yazıp bastırdı.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Arap harflerine bazı işaretler (hareke benzeri) ilave ederek, kelimelerin doğru okunmasına önemli ölçüde katkıda bulunanlardan biridir?

Ahmet Cevdet Paşa

Şinasi

Ebüzziya Tevfik

Hüseyin Cahit Yalçın

Abdullah Cevdet

Açıklama:

Ahmet Cevdet Paşa (1854’te) ve Şemsettin Sami, Arap harf- lerine bazı işaretler (hareke benzeri) ilave ederek, kelimelerin doğru okunmasına önemli ölçüde katkıda bulundular.

Doğru Cevap: A

Soru 23

1879’da Tiflis’te Rusça ve Azerbaycan Türkçesiyle “Tekmilleştirilmiş Müselman Elifbası” ve 1902’de de “Savtî Şark Elifbası” adlı kitaplarını bastıran yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Mehemmedağa Şahtaħtlı

Mirze Feteli Aħundzade

Ibıray Altinsarin

Ebüzziya Tevfik

Şemsettin Sami

Açıklama:

1879’da Tiflis’te Mehemmedağa Şahtaħtlı, Rusça ve Azerbaycan Türkçesiyle “Tekmil- leştirilmiş Müselman Elifbası” ve 1902’de de “Savtî Şark Elifbası” adlı kitaplarını bastırır.

Doğru Cevap: A

Soru 24

1912’de “Okuv Kuralı” adlı alfabe-okuma kitabında Arap alfabesini, Kazakçanın ses özelliklerini tamamıyla yansıtacak şekilde fonetikleştiren aşağıdakilerden hangisidir?

Ahmet Baytursunoğlu

Abdurrauf Fıtrat

İsmail Gaspıralı

Şinasi

Ahmet Cevdet Paşa

Açıklama:

Ahmet Baytursunoğlu 1912’de “Okuv Kuralı” adlı alfabe-okuma kitabında Arap alfabesi- ni, Kazakçanın ses özelliklerini tamamıyla yansıtacak şekilde fonetikleştirir ve bu alfabe geniş kabul görür.

Doğru Cevap: A

Soru 25

Türk dilini yazmak için tarih boyunca birçok alfabe kullanıldığı bilinse de bunlar arasında şimdiye kadar en uzun ömürlü olanı ve bazı yörelerde hâlen kullanılan alfabe aşağıdakilerden hangisidir?

Arap alfabesi

Uygur alfabesi

Kazak alfabesi

Kiril alfabesi

Kırgız alfabesi

Açıklama:

Türk dilini yazmak için tarih boyunca birçok alfabe kullanıldığı bilinse de bunlar arasında şimdiye kadar en uzun ömürlü olanı ve bazı yörelerde hâlen kullanılan Arap alfabesidir.

Doğru Cevap: A

Soru 26

1863’te İstanbul’a gelip Arap harflerini kendi yapısı içinde ıslaha dayanan projesini Cemiyet-i İlmiye-i Osmaniye’ye sunan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Mirze Feteli Ahundov

Mehemmedağa Şahtaħtlı

Mirza Kazım Bey

Abdullah Cevdet

Kılıçzade Hakkı

Açıklama:

M. F. Aħundzade 1863’te İstanbul’a gelip Arap harflerini kendi yapısı içinde ıslaha da- yanan projesini Cemiyet-i İlmiye-i Osmaniye’ye sundu; fakat, bu tasarı, baskı işlerindeki problemleri halletmediği gerekçesiyle kabul edilmedi.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Eğitimde kolaylık sağlayacağına inanarak Kiril alfabesini kullanan ve 1879 yılında “Kirgizkaya Hrestomatiya” adlı okuma kitabını Kiril alfabesiyle yazan Kazak yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Ibıray Altinsarin

Kulayev

Mirza Kazım Bey

V. Radloff

İlminski

Açıklama:

19. yüzyılda, bazı Türk aydınları misyonerlerin etkisinde kalarak ve eğitimde kolaylık sağlayacağına inanarak Kiril alfabesini kullanmaya başladılar. Kazaklardan Ibıray Altinsarin 1879’da “Kirgizkaya Ħrestomatiya” adlı okuma kitabını Kiril alfabesiyle yazıp bastırdı. Kulayev, Mirza Kazım Bey, V. Radloff, İlminski (hem misyoner, hem de bilim adamıdır) gibi Rusya'daki bazı bilim adamları da çeşitli konulardaki eserlerini (bazen Arap alfabesini de kullanmalarına rağmen) esasen Kiril alfabesiyle yayımlayarak, bu alfabenin yaygınlaşmasına katkıda bulunsalar da Arap alfabesi, Çarlık Rusyası’ndaki Türk boyları arasında 1920’li yılların sonlarına kadar millî alfabe olarak kullanıldı.

Doğru Cevap: A

Soru 28

1863 yılında İstanbul’a gelip Arap harflerini kendi yapısı içinde ıslaha dayanan projesini Cemiyet-i İlmiye-i Osmaniye’ye sunan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Abdurrauf Fıtrat

Ahmet Baytursunoğlu

Mirze Feteli Aħundzade

Mehemmedağa Şahtaħtlı

Münif Efendi

Açıklama:

Mirze Feteli Aħundzade 1863’te İstanbul’a gelip Arap harflerini kendi yapısı içinde ıslaha dayanan projesini Cemiyet-i İlmiye-i Osmaniye’ye sundu; fakat, bu tasarı, baskı işlerindeki problemleri halletmediği gerekçesiyle kabul edilmedi.

Doğru Cevap: C

Soru 29

1902 yılında Tiflis’te Mehemmedağa Şahtaħtlı tarafından basılan “Savtî Şark Elifbası” kitabı aşağıdaki Türkçe dillerinde hangisiyle basılmıştır?

AzerbaycanTürkçesi

Kırgızistan Türkçesi

Gürcistan Türkçesi

Özbekistan Türkçesi

Kazakistan Türkçesi

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 30

Mehemmedağa Şahtaħtlı 1903 yılında yayımladığı Şark-i Rus gazetesinde aşağıdaki alfabelerden hangisinin tasarısını halka tanıtmaya başlamıştır?

Kiril Alfabesi

Latin Alfabesi

Rus Alfabesi

Arap

Türk Alfabesi

Açıklama:

Mehemmedağa Şahtaħtlı, 1903 yılında yayımladığı Şark-i Rus gazetesinde de Arap alfabesi tasarısını halka tanıtmaya başlar.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Kırım Tatarları günümüzde de yaygın olarak aşağıdaki alfabelerden hangisini kullanmaktadırlar?

Türk Alfabesi

Latin Alfabesi

Rus Alfabesi

Arap Alfabesi

Kiril Alfabesi

Açıklama:

Kırım Tatarları günümüzde de yaygın olarak Kiril alfabesini kullanmaktadırlar.

Doğru Cevap: E

Soru 32

Türkmen Kiril alfabesinde olup Türkmen Latin alfabesinde olmayan harf aşağıdaki aşağıdakilerden hangisidir?

Ё ё

П п

Г г

Д д

З з

Açıklama:

Ё ё harfi Türkmen Kiril alfabesinde olmasına karşın Türkmen Latin alfabesinde yoktur.

Doğru Cevap: A

Soru 33

Özbek Kiril alfabesine olup Özbek Latin alfabesinde olmayan harf aşağıdakilerden hangisidir?

К к

Ҳ ҳ

А а

Ц ц

М м

Açıklama:

Ц ц harfi Özbek Kiril alfabesinde vardır ama Özbek Latin alfabesinde yoktur.

Doğru Cevap: D

Soru 34

Kırım Tatar Kiril alfabesinde olup Kırım Tatar Latin alfabesinde olmayan harf aşağıdakilerden hangisidir?

В в

Х х

Е е

K K

Ч ч

Açıklama:

Х х harfi Kırım Tatar Kiril alfabesinde olmasına karşın Kırım Tatar Latin alfabesinde yoktur.

Doğru Cevap: B

Soru 35

Azerî Kiril alfabesindeki “A”, “O”, “E” harflerinin fonetik değeri ile Özbek alfabesinde kullanılan aynı harflerin fonetik karşılığı
bir değildi.
Yukarıdaki bilginin sonucunda aşağıdakilerden hangisi gerçekleşmiştir?

Harflerin yerine yenir harfler getirilmiştir.

Sözlü iletişimde bu harfler kullanılmaya devam etmiştir.

Fonetik karşılıklar geliştirilmiştir.

Türk boyları birbirinin yazılarını okuyamaz hâle gelmiştir.

Türk boyları birbiriyle konuşamaz hale gelmiştir.

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 36

Aşağıdaki alfabelerden hangisine geçilirken Özbekçeyi çevreleyen Türkmence, Kazakça ve Kırgızcada tamamen fonetik bir
imla kullanılarak klasik yazı dili ve fonolojik anlayışa dayanan eski alfabe birliği, tam olarak ortadan kaldırılmıştır?

Latin Alfabesi

Rus Alfabesi

Kiril Alfabesi

Arap Alfabesi

Türk Alfabesi

Açıklama:

Kiril alfabesine geçilirken Özbekçeyi çevreleyen Türkmence, Kazakça ve Kırgızcada tamamen fonetik bir imla kullanılarak klasik yazı dili ve fonolojik anlayışa dayanan eski alfabe birliği, tam olarak ortadan kaldırılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi Arap harflerine bazı işaretler (hareke benzeri) ilave ederek, kelimelerin doğru okunmasına önemli ölçüde katkıda bulunan isimlerden biridir?

Ahmet Cevdet Paşa

Kılıçzade Hakkı

Abdullah Cevdet

Celal Nuri İleri

Hüseyin Cahit Yalçın

Açıklama:

Ahmet Cevdet Paşa (1854’te) ve Şemsettin Sami, Arap harf- lerine bazı işaretler (hareke benzeri) ilave ederek, kelimelerin doğru okunmasına önemli ölçüde katkıda bulundular. Osmanlı aydınları, harflerin şekillerini (başta ortada, sonda) standartlaştırıp dizgi işlerini biraz kolaylaştırsalar da onların bu çabaları dizgi için harca- nan zamanı ve masrafı pek fazla azaltmadı.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Rusya’da Kazan’ın düşmesiyle (1552) başlayan Hristiyanlaştırma hareketlerinde mis- yonerler, XVIII. yy.ın ortalarından itibaren Müslüman olan veya olmayan çeşitli Türk boylarının dillerinde Kiril alfabesini kullanmalarının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Dinî metinleri yazmak ve bastırmak için

Eski metinleri yazmak ve bastırmak için

Elyazması metinleri yazmak ve bastırmak için

Antik döneme ait metinleri yazmak ve bastırmak için

Çağdaş metinleri yazmak ve bastırmak için

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 39

Arap harflerinin aslî biçimlerini koruyarak onları Latin harfleri gibi tek tek yazmayı ve metinleri bu şekilde basmayı teklif eden isim aşağıdakilerden hangisidir?

Mirza Melküm Han

Namık Kemal

Mehemmedağa Şahtaħtlı

İsmail Gaspıralı

Ibıray Altinsarin

Açıklama:

Arap harflerinin aslî biçimlerini koruyarak onları Latin harfleri gibi tek tek yazmayı ve metinleri bu şekilde basmayı teklif eden isim Mirza Melküm Han'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Arap alfabesini, Kazak Türkçesinin ses özelliklerini tamamen yansıtacak şekilde fonetikleştiren aşağıdakilerden hangisidir?

Ibıray Altınsarin

Muhammedcan Siralin

Ahmet Baytursunoğlu

Şokan Velihano

Alihan Bükeynanov

Açıklama:

"Azerî, Türkmen, Kırım Tatar, Tatar (İdil-Ural Tatarları), Özbek, Kazak, Kırgız, Uygur alfabelerini belirleyebilecek,

Doğru Cevap: C

Soru 41

1920'li yılların sonuna kadar Türk dünyasında hangi alfabe milli alfabe olarak kullanılmıştır?

Türkmen Alfabesi

Latin Alfabesi

Kiril Alfabesi

Arap Alfabesi

Uygur Alfabesi

Açıklama:

Arap, Kiril ve Latin alfabelerini karşılaştırıp aralarındaki farkları görebilecek, Türk boylarının alfabe birliğinin nasıl bozulduğunu açıklayabilecek
"Rusya'daki bazı bilim adamları da çeşitli konulardaki eserlerini (bazen Arap alfabesini de kullanmalarına rağmen) esasen Kiril alfabesiyle yayımlayarak, bu alfabenin yaygınlaşmasına katkıda bulunsalar da Arap alfabesi, Çarlık Rusyası’ndaki Türk boyları arasında 1920’li yılların sonlarına kadar millî alfabe olarak kullanıldı." (s. 34)
"Kurultaydan (1926, Bakû, I. Türkoloji Kurultayı) kısa bir zaman sonra Sovyetler Birliği’ndeki Türk boyları arasında Latin harflerine geçiş başladı. (s. 35)
"Latin harfleri kabul edilip, Arap harflerini kullanmaya devam etme fikri tamamıyla aydınların gündeminden düştükten sonra 1938-40’ta Sovyet hükûmeti ikinci aşama olarak alfabeleri Kirilleştirmeye başladı." (s. 37)

Doğru Cevap: D

Soru 42

İsmail Gaspıralı'nın yazılarını yayımladığı gazetenin adı nedir?

Tercüman

Ruhsar

Cemiyet'i İlmiye

Destan

Münevver

Açıklama:

Türk dünyasında alfabe probleminin sadece bilimsel bir konu mu yoksa aynı zamanda siyasî bir tercih veya zorlama mı olduğunu tartışabilecek

Doğru Cevap: A

Soru 43

Arap harflerinin ıslahı niçin düşünülüyordu ve gerekliydi?

Dizgi işlerinin hızlandırılmasını sağlayacaktı.

Türk dünyasının ortak bir alfabesi olacaktı.

Eski metinlerin okunmasını kolaylaştıracaktı.

El yazısının yaygınlaşması sağlanacaktı.

Farklı diyalektlerin korunmasını sağlayacaktı.

Açıklama:

Arap, Kiril ve Latin alfabelerini karşılaştırıp aralarındaki farkları görebilecek, Türk boylarının alfabe birliğinin nasıl bozulduğunu açıklayabilecek

Doğru Cevap: A

Soru 44

1938’de Kiril alfabesine geçişte, alfabe birliği tam olarak bozulduğunda ortaya çıkan aşağıdakilerden hangisidir?

Özbek yazı dilindeki ünlü sayısı aynı kaldı, Türkçe kelimelerdeki büyük ve küçük ses uyumu, imlada hemen hemen yok sayılmadı

Rus yazı dilindeki ünlü sayısı aynı kaldı, Rusça kelimelerdeki büyük ve küçük ses uyumu, imlada hemen hemen yok sayılmadı

Rus yazı dilindeki ünlü sayısı azaldı, Türkçe kelimelerdeki büyük ve küçük ses uyumu, imlada hemen hemen yok sayılmadı

Özbek yazı dilindeki ünlü sayısı azaltıldı, Türkçe kelimelerdeki büyük ve küçük ses uyumu, imlada hemen hemen yok sayılmıştır

Özbek yazı dilindeki ünlü sayısı aynı kaldı,Rusça kelimelerdeki büyük ve küçük ses uyumu, imlada hemen hemen yok sayılmadı

Açıklama:

Arap, Kiril ve Latin alfabelerini karşılaştırıp aralarındaki farkları görebilecek, Türk boylarının alfabe birliğinin nasıl bozulduğunu açıklayabilecek
Doğru cevap d şıkkıdır, birincisi Kiril alfabesine geçişle birlikte Özbek yazı dili değişmiştir, çünkü ikincisi Rus dilindeki ünlü sayısısnın azalması ya da değişmesi bu ünitede söz konusu değildir,ayrıca Rusçada ünlü uyumu Türkçedeki ünlü uyumu ile bir ortaklık göstermemektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Ukrayna’ya bağlı Kırım Otonom Cumhuriyeti’nde yaşayan Hangi Türk halkı arasında resmen alfabe değişikliği olmasa da Latin harferiyle kitap ve süreli yayın da basılabilmektedir?

Kırım Tatarları

Ukrayna Tatarları

Kırgız Tatarları

Türkmenler

Gagavuzlar

Açıklama:

"Azerî, Türkmen, Kırım Tatar, Tatar (İdil-Ural Tatarları), Özbek, Kazak, Kırgız, Uygur alfabelerini belirleyebilecek,
Doğru cevap a şıkkıdır, çünkü Kırım otonom Cumhuriyetinde Kırım Tatarları bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Stalin'in ölümünden sonra her ne kadar Türk boyları alfabelerinden kaldırmaya çalışsalar da, yine de geriye kalan Rusçada olan ve Türk lehçelerinde bulunmayan hangi ses ve harfler zorla kabul ettirilmiştir?

"yo", "yu", "ya" gibi çift sesleri karşılayan harfler veya sadece Rusçada olan "ts", "Sç", harfleri ve kalınlık, incelik belirten harfler

"ye", "yu", "ya" gibi çift sesleri karşılayan harfler veya sadece Rusçada olan "ts", "Sç", harfleri ve kalınlık, incelik belirten harfler

"ye", "yu", "ya" gibi çift sesleri karşılayan harfler veya sadece Rusçada olan "tş", "Sç", harfleri ve kalınlık, incelik belirten harfler

"ye", "yu", "ya" gibi çift sesleri karşılayan harfler veya sadece Rusçada olan "ts", "St", harfleri ve kalınlık, incelik belirten harfler

"ye", "yu", "ya" gibi tek sesleri karşılayan harfler veya sadece Rusçada olan "ts", "Sç", harfleri ve kalınlık, incelik belirten harfler

Açıklama:

Arap, Kiril ve Latin alfabelerini karşılaştırıp aralarındaki farkları görebilecek, Türk boylarının alfabe birliğinin nasıl bozulduğunu açıklayabilecek
Doğru cevap b şıkkıdır, çünkü a şıkkındaki yo çift sesinden söz edilmemektedir, c şıkkındaki ts sesi değil ts sesidir, d şıkkındaki sç sesi olacak, st değil, e şıkkında ise ye, ya yu tek ses değil çift sestir.

Doğru Cevap: B

Soru 47

Günümüzde hangi Türk boyu da Latin alfabesine geçmistir?

Gagavuzlar

Tatarlar

Başkurtlar

Ukraynalı

Araplar

Açıklama:

Arap, Kiril ve Latin alfabelerini karşılaştırıp aralarındaki farkları görebilecek, Türk boylarının alfabe birliğinin nasıl bozulduğunu açıklayabilecek
Doğru cevap a şıkkıdır, çünkü Tatarlar ve Başkurtlara Latin Alfabesine geçiş izni verilmedi,Ukraynalı ve Araplar Türk boyu değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 48

1879’da “Kirgizkaya Hrestomatiya” adlı okuma kitabını Kiril alfabesiyle yazıp bastıran kimdir?

Iranlı Mirza Melküm Han

Ibıray Altinsarin

Namık Kemal

Ahmet Baytursunoğlu

Abdurrauf Fıtrat

Açıklama:

Türk dünyasında alfabe probleminin sadece bilimsel bir konu mu yoksa aynı zamanda siyasî bir tercih veya zorlama mı olduğunu tartışabilecek
Doğru cevap b şıkkıdır, çünkü diğer şahsiyetler Arapça nın kullanımını öne sürmişlerdir veya Latin harflariyle başlamak gerektiğini öne sürmüşlerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 49

1879’da Tiflis’te , Rusça ve Azerbaycan Türkçesiyle “Tekmilleştirilmiş Müselman Elibası” ve 1902’de de “Savtî Şark Elibası” adlı kitaplarını bastıran ağağıdakilerden hangisidir?

Mehemmedağa Şahtahtlı

İsmail Gaspıralı

Mirze Feteli Ahundzade,

İlminski

Münif Efendi

Açıklama:

Arap, Kiril ve Latin alfabelerini karşılaştırıp aralarındaki farkları görebilecek, Türk boylarının alfabe birliğinin nasıl bozulduğunu açıklayabilecek
Doğru cevap a şıkkıdır, çünkü diğer şahsiyeleri bu kitabın yazımında katkıda bulunmamışlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Türk Dilinin yazımından kullanılan en uzun soluklu alfabe hangisi olmuştur?

Özbek Alfabesi

Latin Alfabesi

Arap Alfabesi

Kırgız Kiril Alfabesi

Kazak Kiril Alfabesi

Açıklama:

Türk dilini yazmak için tarih boyunca birçok alfabe kullanıldığı bilinse de bunlar arasında şimdiye kadar en uzun ömürlü olanı ve bazı yörelerde hâlen kullanılanı Arap alfabesi olmuştur. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi Türk Dilini yazarken Arap Alfabesi kullanılmasının olumsuz sonuçlarından biridir?

Her sesin karşılığının olmaması

Basılı yayın yapmanın zorluğu

Okur yazar sayısının azlığı

Arap Alfabesinin yetersizliği

Yazabilen kişi sayısının az olması

Açıklama:

Arap harfleriyle herhangi bir şey basma, Arap harflerinin yapısı itibarıyla uzun zaman alıyor, dizgi işleri basım masrafının büyük bir kısmını oluşturuyordu. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 52

Kazan, Tiflis, Bakû, Taşkent gibi şehirlerde yaşayan bazı aydınlar misyonerlerin etkisinde kalarak ve eğitimde kolaylık sağlayacağına inanarak Kiril alfabesini kullanmaya başladılar.1879’da “Kirgizkaya Ħrestomatiya” adlı okuma kitabını Kiril alfabesiyle yazıp bastıran yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Hüseyin Cahit Yalçın

Celal Nuri İleri

Abdullah Cevdet

Kılıçzade Hakkı

Ibıray Altinsarin

Açıklama:

1910’lı yıllarda Hüseyin Cahit Yalçın, Celal Nuri İleri, Abdullah Cevdet, Kılıçzade Hakkı gibi Türk aydınları Latin harflerini kabul etmenin gerektiğini öne sürenler grubundandır.Kazaklardan Ibıray Altinsarin 1879’da “Kirgizkaya Ħrestomatiya” adlı okuma kitabını Kiril alfabesiyle yazıp bastırmıştır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 53

Türk Dilini yazarken Arap Alfabesi'nin ıslahına karşı çıkan kişi kimdir?

Namık Kemal

Mirze Feteli Aħundzade

Mirza Kazım Bey

Münif Efendi

Mirza Melküm Han

Açıklama:

Mirza Kazım Bey Kiriş Alfabesi ile yazmanın yaygınlaştırılmasına katkı sağlamıştır.Azerbaycan’da 1857’de Mirze Feteli Aħundzade, Türkiye’de 1862’de Münif Efendi bir konferansında bu meseleyi ele aldı. Kısa bir süre sonra, İngiltere’de İranlı Mirza Melküm Han, Arap harflerinin aslî biçimlerini koruyarak onları Latin harfleri gibi tek tek yazmayı ve metinleri bu şekilde basmayı teklif etmişlerdir.Namık Kemal Arap harflerinin ıslahına yönelik bu hareketlere şiddetle karşı çıkmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 54

Türk dünyasında XIX. yüzyılda modernleşme hareketleriyle birlikte güçlü
devlet olabilmek idealiyle ne gibi bir girişimde bulunulmuştur?

İlkokullar yaygınlaştırılmıştır.

Burjuva yetiştirilmiştir.

Gazete basılmıştır.

Kütüphaneler kurulmuştur.

Yabancı dilde eğitim başlamıştır.

Açıklama:

Türk dünyasında XIX. yüzyılda modernleşme hareketleriyle birlikte aydınlar arasında
ortaya çıkan ulusal bilinç, demokrasi ve halkçılık düşünceleri, devlet yöneticilerinin “teb’a idare edilmesi gereken bir sürüdür” anlayışını zamanla kökünden değiştirmiştir. Yönetimler, özellikle aydınların ve burjuva sınıfının baskısı ile halka değer vermeye, ona saygı göstermeye, ihtiyaçlarını karşılamaya kendilerini zorunlu hissetmişlerdir. Böylece güçlü devlet olabilmek idealiyle, ulusu cehaletten kurtarma, terbiye etme (iyi vatandaş yetiştirme) amacıyla genel bir eğitim faaliyeti başlatılmış, öncelikle ilkokullar yaygınlaştırılmıştır. Okuyucu sayısının artmasına paralel olarak basılı kitaba, gazete ve dergiye olan ihtiyaç da hızla artmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 55

Rus yönetimi altında yaşayan Türk aydınları ile Osmanlı devletinde yaşayanlar arasında alfabe konusunda ne gibi farklar vardı?

Arap harfleriyle herhangi bir şey basma, Arap harflerinin yapısı itibarıyla uzun zaman
alıyor, dizgi işleri basım masrafının büyük bir kısmını oluşturuyordu.

Alfabe problemi Rusya'da rahat konuşulurken Osmanlı'da üstü kapalı tartışılabiliyordu.

Osmanlı aydınları, harflerin şekillerini (başta ortada, sonda) standartlaştırıp dizgi işlerini biraz fdaha kolaylaştırdılar.

Türkiye’de Arap harflerinin Türk dilinin yapısına uygun olmadığı ileri sürülmeye, Arap harflerini ıslah etmek için çareler aranmaya başladı.

Rusya’da Kazan’ın düşmesiyle başlayan Hristiyanlaştırma hareketlerinde misyonerler, XVIII. yy.ın ortalarından itibaren Kiril alfabesini Müslüman olan veya olmayan çeşitli Türk boylarının dillerinde dinî metinleri yazmak ve bastırmak için kullandılar.

Açıklama:

Rus yönetimi altında yaşayan Türk aydınları arasında alfabe problemi Türkiye’den
daha rahat bir şekilde tartışılıyor, hükûmet buna engel olmuyordu. Hâlbuki Osmanlı devletinde Arap harflerinin ancak ıslahından bir dereceye kadar söz edilebiliyor, değiştirilme fikri aydınlar arasında kapalı bir şekilde tartışılıyordu. Bu sebeple Rusya’daki Türkler arasında alfabe problemi XX. yy. başlarından itibaren giderek daha fazla tartışılır bir hâle geldi.

Doğru Cevap: B

Soru 56

1918’de kurulan millî Azerbaycan Cumhuriyeti'nin, alfabe problemleriyle ilgilenmesi için kurduğu komisyonun çalışmalarını sekteye uğratan ne olmuştur?

İsmail Gaspıralı

Araplar

Bolşevikler

Osmanlı halkı

Azerbaycan yurttaşları

Açıklama:

Özellikle Azerbaycan’da yoğunlaştığını görüyoruz. 1918’de kurulan millî Azerbaycan Cumhuriyeti, alfabe problemleriyle ilgilenmesi için bir komisyon kurmuş, Bolşeviklerin Azerbaycan’ı ele geçirmeleriyle bu girişim yarıda kalmıştı.

Doğru Cevap: C

Soru 57

1912’de “Okuv Kuralı” adlı alfabe-okuma kitabında Arap alfabesini, Kazakçanın ses özelliklerini tamamıyla yansıtacak şekilde fonetikleştiren ve bu alfabenin
geniş kabul görürmesini sağlayan kimdir?

Abdurrauf Fıtrat

Ibıray Altinsarin

Mirze Feteli Aħundzade

Ahmet Baytursunoğlu

Münif Efendi

Açıklama:

Ahmet Baytursunoğlu 1912’de “Okuv Kuralı” adlı alfabe-okuma kitabında Arap alfabesini, Kazakçanın ses özelliklerini tamamıyla yansıtacak şekilde fonetikleştirir ve bu alfabe geniş kabul görür. Özbekler de bu gelişmeye uyar; Abdurrauf Fıtrat’ın da içinde bulunduğu bir gurup 1923’te dokuz ünlünün varlığına dayanan bir Arap alfabesi hazırlar ve ıslah edilmiş (fonetikleştirilmiş) bu alfabe Özbekistan’da kullanılır.

Doğru Cevap: D

Soru 58

1926’da Bakû’da I. Türkoloji Kurultayı’nda Sovyet yönetiminin asıl isteği neydi?

Arap harflerinin ıslahı

Kültür devrimi yaratmak

İlerici- gerici tartışması yaratarak halkları ayrıştırmak

Burjuva kültürünün kokuşmuş havasından çıkmak

Müslüman Türk halklarının Arap alfabesiyle bağını ortadan kaldırarak onları eski dinî-millî kültürlerinden koparmak

Açıklama:

Sovyet yönetiminin asıl isteği, Türkler arasında eğitimi kolaylaştırmak değil, Müslüman Türk halklarının Arap alfabesiyle bağını ortadan kaldırarak onları eski dinî-millî kültürlerinden koparmak ve aynı zamanda alfabeleri farklılaştırarak onları birbirinden uzaklaştırmak idi. Böylece Sovyetler Birliği’nin görünürdeki “beynelmilelci, hümanist kültürü” içinde, onları daha kolay “Sovyetleştirmek” yani dolaylı olarak Ruslaştırmak mümkün olacaktı.

Doğru Cevap: E

Soru 59

Türk boylarının hiç birinin lehçesi için gerekli olmayan ama, Rusçada var olan E (ye), Ю (yu), Я (ya) gibi çift sesleri karşılayan harfler veya sadece Rusçada olan Ц (ts), щ (Şç), harfleri ve ъ (kalınlık), ь (incelik) işaretleri de sırf Rusça kelimelerin aslî imlalarıyla yazılabilmesi için kabul ettirildi. ......................sonra Sovyet rejiminin biraz yumuşamasını fırsat bilen Türk boyları, değişik tarihlerde bu harfleri, işaretleri, alfabelerinden çıkarmaya başladılarsa da bazılarının alfabelerinde bunlar günümüze kadar devam etmektedir.Boşluğa hangi şık uygundur?

Sovyetler Birliği’nden

Stalin’in ölümünden

Kurultaydan

Latin alfabesine geçişten

Rus yönetiminden

Açıklama:

Türk boylarının hiç birinin lehçesi için gerekli olmayan ama, Rusçada var olan E (ye), Ю (yu), Я (ya) gibi çift sesleri karşılayan harfler veya sadece Rusçada olan Ц (ts), щ (Şç), harfleri ve ъ (kalınlık), ь (incelik) işaretleri de sırf Rusça kelimelerin aslî imlalarıyla yazılabilmesi için kabul ettirildi. Stalin’in ölümünden sonra Sovyet rejiminin biraz yumuşamasını fırsat bilen Türk boyları, değişik tarihlerde bu harfleri, işaretleri, alfabelerinden çıkarmaya başladılarsa da bazılarının alfabelerinde bunlar günümüze kadar devam etmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 60

1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra bağımsız Türk cumhuriyetlerinde ne olmuştur?

Sovyet yöneticileri için “Ruslaştırma”nın birinci aşamasıydı.

Sovyetler Birliği’nde Latin alfabesine geçişin kesinlik kazanması ve uygulamanın
başlaması

Latin alfabesi yeniden gündeme geldi.

Fergana bölgesi ağızlarının edebî dil için esas alınması görüşleri, Sovyet
tarih anlayışının etkisinden kendilerini kurtaramayan yöneticiler tarafından (hem
Sovyet döneminde hem de bağımsızlıktan sonra) engellendi

Arap harflerini kullanmaya devam etme fikri

Açıklama:

1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra bağımsız Türk cumhuriyetlerinde
Latin alfabesi yeniden gündeme geldi.

Doğru Cevap: C

Soru 61

1938-40’ta Sovyet hükûmeti ikinci aşama olarak alfabelere ne yaptı?

Latin alfabesine geçme

Özbek yazı dilindeki ünlü sayısı azaltıldı

Özellikle de Çağatay Türkçesinin merkezinde bulunan Özbekçede, Buhara,
Taşkent ve Semerkant gibi şehirlerde asırlarca süren medrese eğitiminin ve bu şehirlerde bulunan Taciklerin etkisiyle konuşma dilinde ortaya çıkan değişikliklerin alfabeye yansıtılması için büyük bir çaba gösterildi.

Kirilleştirme

Özbek alfabesinde kullanılan aynı harflerin fonetik karşılığı değiştirildi

Açıklama:

1938-40’ta Sovyet hükûmeti ikinci aşama olarak alfabeleri Kirilleştirmeye
başladı.

Doğru Cevap: D

Soru 62

Tatar ve Başkurtlar arasında Latin harflerine geçişte ne yaşanmıştır?

Nispeten çok yakın bir Latin alfabesi benimsendi

Rus yönetiminin etkilerinden kısa zamanda kurtulundu.

Latin alfabesi yeniden gündeme geldi.

Latin alfabesinde bütün Türk halklarının aynı alfabeyi kullanması temel düşünce olarak kabul edilmişti.

Rusya Federasyonu tarafından engellenmiştir.

Açıklama:

Günümüzde Gagavuzlar da Latin alfabesine geçmiştir. Tatar ve Başkurtlar arasında
Latin harflerine geçiş Rusya Federasyonu tarafından engellenmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 63

1917 Rus Devrimi’nden sonra Sovyetler Birliğinin Türk boylarının Latin alfabesine geçmesinin desteklemesinin sebebi hangisi olabilir?

Rusça'da Latin alfabesi kullanılması

Ortak ticaret dilinin Latince olması

Türk boylarını kontrol etme isteği

Kiril alfabesinin yetersizliği

Türk boylarının ortak talebi

Açıklama:

Türk aydınları arasında Arap harflerinin ıslahı veya Latin harfleriyle değiştirilmesi yolundaki eğilimlerin artık olgunlaştığını gören Sovyet hükûmeti
1926’da Bakû’da I. Türkoloji Kurultayı’nın toplanmasını sağlar. Adından da anlaşılacağı üzere bu kurultay genel Türkoloji problemlerini ele almıştır. Buna rağmen Sovyet siyasetinin amacına uygun olarak alfabe konusundaki tartışmalar kurultaya damgasını vurur, diğer konular bu tartışmanın gölgesinde kalır. Delegeler aynı zamanda bütün Türk boyları için tek bir Latin alfabesinin uygulanmasını kararlaştırır. Böylece Sovyetler Birliği içindeki Türk boyları aralarındaki bağları devam ettirebileceklerdir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 64

1879'lu yıllardan itibaren Rusya'daki Türk boyları arasında Arap alfabesi tasarısını halka tanıtmaya çalışan kişi kimdir?

İsmail Gaspıralı

Abdurrauf Fıtrat

Ahmet Baytursunoğlu

Mehemmedağa Şahtaħtlı

Namık Kemal

Açıklama:

1879’da Tiflis’te Mehemmedağa Şahtaħtlı, Rusça ve Azerbaycan Türkçesiyle “Tekmilleştirilmiş Müselman Elifbası” ve 1902’de de “Savtî Şark Elifbası” adlı kitaplarını bastırır. 1903’te yayımladığı Şark-i Rus gazetesinde de Arap alfabesi tasarısını halka tanıtmaya başlar.Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 65

Sovyetler Birliğindeki Türkler arasındaki alfabe birliğin bozulması hangi olayla gerçekleşmiştir?

1938’de Kiril alfabesine geçiş ile

Ekim 1917 Devrimi ile

1923'te Türkiye'de Cumhuriyetin ilanı ile

1926 Bakû Türkoloji Kurultayı ile

1950'de Stalin dönemi ile

Açıklama:

Sovyet döneminde alfabe değişikliği yapılırken bir basamak daha ileriye götürüldü. Latin alfabesine geçişte bütün Türk boylarının aydınları,bilim adamları büyük ölçüde “alfabe ortaklığı”a, alfabelerde ortak harf ve seslerin bulunmasına özen gösterseler de 1938’de Kiril alfabesine geçişte, alfabe birliği tam olarak bozuldu.Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 66

Aşağıdakilerden hangisi günümüze yaygın olarak Kiril Alfabesi kullanmaktadır.

Gagavuzlar

Azerbeycan Türkleri

Türkmenistan

Kırım Tatarları

Özbekistan

Açıklama:

Günümüzde Gagavuzlar da Latin alfabesine geçmiştir.25 Aralık 1991’de Azerbaycan’da nispeten çok yakın bir Latin alfabesi benimsendi ama, 12 Nisan 1993’te Türkmenistan’da ve 2 Eylül 1993’te Özbekistan’da kabul edilen Latin alfabeleri, bilim ve siyaset çevreleri için hayal kırıklığından başka bir şey olmadı.Kırım Tatarları ise yaygın olarak Kiril alfabesini kullanıyorlar. 1992’de Kırım Tatar Meclisi’nin onayladığı Latin alfabesiyle de bazı eserler basılıyor. Yine de Latin alfabesiyle basılan kitaplarda farklı kullanımlar görülmektedir. Henüz standart bir alfabe kullanımından söz edilemez. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 67

Türk dilini yazmak için tarih boyunca kullanılan en uzun ömürlü alfabe aşağıdakilerden hangisidir?

Özbek Alfabesi

Kiril Alfabesi

Arap Alfabesi

Tatar Alfabesi

Latin Alfabesi

Açıklama:

Bazı yörelerde hala kullanılan Arap Alfabesi en uzun ömürlü alfabedir.

Doğru Cevap: C

Soru 68

1879’da Kiril alfabesiyle bastırılan “Kirgizkaya Ħrestomatiya” adlı okuma kitabının yazarı kimdir?

Kulayev

Ibıray Altinsarin

Mirza Kazım Bey

V. Radlof

İlminski

Açıklama:

Kazaklardan Ibıray Altinsarin 1879’da “Kirgizkaya Ħrestomatiya” adlı okuma kitabını Kiril alfabesiyle yazıp bastırmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 69

Türkoloji problemlerinin ele alındığı I. Türkoloji Kurultayı nerede toplanmıştır?

Bakû

Taşkent

Tiflis

Minsk

İstanbul

Açıklama:

I. Türkoloji Kurultayı 1926’da Bakû’da toplanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 70

Kırım Tatarları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Günümüzde yaygın olarak Kiril alfabesini kullanırlar.

1992’de Kırım Tatar Meclisi’nin onayladığı Latin alfabesiyle de bazı eserler basılıyor.

Latin alfabesiyle basılan kitaplarda farklı kullanımlar görülmektedir

Henüz standart bir alfabe kullanımından söz edilemez.

Kiril alfabesini kullanmaktan tamamen vazgeçmişlerdir.

Açıklama:

Kiril alfabesi günümüzde yaygın olarak kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 71

Türkiye Cumhuriyeti, Sovyetler Birliği’nde uygulanan Latin alfabesini de göz önünde bulundurarak hangi tarihte alfabeyi değiştirme kararı almıştır?

1 Kasım 1922

1 Temmuz 1926

3 Eylül 1927

1 Kasım 1928

1 Ekim 1928

Açıklama:

Türkiye Cumhuriyeti 1 Kasım 1928’de alfabeyi değiştirme kararı almıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 72

Türk boyları arasında ayrı ayrı “millî diller yaratmak” ideali kime aittir?

Kazak aydınlarına

Rus misyonerlerine

Azerî aydınlarına

Rus bilim adamlarına

Türk aydınlarına

Açıklama:

Türk boyları arasında ayrı ayrı “millî diller yaratmak” ideali Rus misyonerlerinin siyasetidir.

Doğru Cevap: B

Soru 73

Sovyet yönetiminin Türklerin alfabe değiştirmesinde ısrar etmesinin sebeplerinden biri değildir?

Türkler arasında eğitimi kolaylaştırmak

Müslüman Türk halklarının Arap alfabesiyle bağını ortadan kaldırmak.

Türkleri eski dinî-millî kültürlerinden koparmak

Alfabeleri farklılaştırarak onları birbirinden uzaklaştırmak.

Türk boyları arasında ayrı ayrı millî diller yaratmak

Açıklama:

Sovyet yönetiminin asıl isteği, Türkler arasında eğitimi kolaylaştırmak değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 74

Arap alfabesini, Kazakçanın ses özelliklerini tamamıyla yansıtacak şekilde fonetikleştiren , “Okuv Kuralı” adlı alfabe-okuma kitabının yazarı kimdir?

İsmail Gaspıralı

Abdurrauf Fıtrat

Ahmet Baytursunoğlu

Mirze Feteli Aħundzade

Ibıray Altinsarin

Açıklama:

Ahmet Baytursunoğlu 1912’de “Okuv Kuralı” adlı alfabe-okuma kitabında Arap alfabesini, Kazakçanın ses özelliklerini tamamıyla yansıtacak şekilde fonetikleştirir.

Doğru Cevap: C

Soru 75

Arap harflerinin ıslahına yönelik hareketlere şiddetle karşı çıkan kimdir?

Şinasi

Celal Nuri İleri

Abdullah Cevdet

Namık Kemal

M. F. Aħundzade

Açıklama:

Namık Kemal Arap harflerinin ıslahına yönelik hareketlere şiddetle karşı çıkmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 76

1880'li yıllarda “tek ulusal kimlik”, “ortak edebî Türk dili” ve “ortak modern kültür” gibi idealleri ilk defa ortaya atan kimdir?

Mirza Kazım Bey

Mirze Feteli Aħundzade

Mehemmedağa Şahtaħtlı

Ahmet Baytursunoğlu

İsmail Gaspıralı

Açıklama:

1880'li yıllarda “tek ulusal kimlik”, “ortak edebî Türk dili” ve “ortak modern kültür” idealleri İsmail Gaspıralı'nın teşebbüsleriyle ortaya çıkmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 77

Türk dilini yazmak için kullanılan alfabeler arasında en uzun ömürlü olan aşağıdakilerden hangisidir?

Arap alfabesi

Latin alfabesi

Kiril alfabesi

Yunan alfabesi

Uygur alfabesi

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 78

Hangisi 19. yüzyılda gerçekleşen Türk modernleşmesi sonucunda aydınlar arasında yaygınlaşan düşüncelerden birdir?

Otoriterlik

Tek tipçilik

Halkçılık

Devletçilik

Mutlakiyetçilik

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 79

Rus misyonerleri XVIII. yy.ın ortalarından itibaren Türk boylarının dillerinde dinî metinleri yazmak ve bastırmak için hangi alfabeyi kullandılar?

Latin alfabesi

Kiril alfabesi

Arap alfabesi

Yunan alfabesi

Uygur alfabesi

Açıklama:

Rusya’da Kazan’ın düşmesiyle (1552) başlayan Hristiyanlaştırma hareketlerinde misyonerler, XVIII. yy.ın ortalarından itibaren Kiril alfabesini Müslüman olan veya olmayan çeşitli Türk boylarının dillerinde dinî metinleri yazmak ve bastırmak için kullandılar.

Doğru Cevap: B

Soru 80

1917 Rus Devrimi'nden sonra Sovyetler Birliği Türk dilinin aşağıdaki alfabelerden hangisinde yazılması düşüncesini destekler?

Latin alfabesi

Yunan alfabesi

Kiril alfabesi

Uygur alfabesi

Arap alfabesi

Açıklama:

1917 Rus Devrimi’nden sonra hem ıslah edilmiş Arap alfabesinin hem de Latin harflerine geçmek isteyen aydınların sayısı bir hayli artar. Sovyetler Birliği yönetimi, kendi amaçlarına daha uygun bulduğu için Latin alfabesine geçmek isteyen aydınları destekler.

Doğru Cevap: A

Soru 81

Hangi nedenle Sovyetler Birliği Türk boylarının Latin alfabesini kullanmasını desteklemiştir?

Türkler arasında eğitimi kolaylaştırmak

Türk düşünce dünyasını zenginleştirmek

Türklerin ulusal ve kültürel kimliğini güçlendirmek

Türkleri dini ve milli kültürlerinden koparmak

Türklerin okuryazar sayısını artırmak

Açıklama:

Sovyet yönetiminin Latin alfabesine desteği, Türkler arasında eğitimi kolaylaştırmak değil, Müslüman Türk halklarının Arap alfabesiyle bağını ortadan kaldırarak onları eski dinî-millî kültürlerinden koparmak ve aynı zamanda alfabeleri farklılaştırarak onları birbirinden uzaklaştırmak idi. Böylece Sovyetler Birliği’nin görünürdeki “beynelmilelci, hümanist kültürü” içinde, onları daha kolay “Sovyetleştirmek” yani dolaylı olarak Ruslaştırmak mümkün olacaktı.

Doğru Cevap: D

Soru 82

Bakü Kurultayı hangi yılda gerçekleşmiştir?

1926

1930

1918

1923

1935

Açıklama:

Bakü Kurultayı 1926 yılında gerçekleşmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 83

18-20 Kasım 1991’te İstanbul’da düzenlenen “Milletler Arası Çağdaş Türk Alfabeleri Sempozyumu”nda hangi önemli karar alınmıştır?

Türk cumhuriyetlerinin Türkiye'de kullanılan alfabeyi temel alarak Latin alfabesine geçmesi

Türk cumhuriyetlerinin her birinin kendi kültürel özelliklerine uygun ayrı alfabeler kullanması

Türk cumhuriyetlerinin kullanacakları alfabeye referandum yoluyla karar vermesi

Türk cumhuriyetlerinin dini ve milli özüne yakın olan Arap alfabesine geçmesi

Türk cumhuriyetlerini hangi alfabeyi kullanacağında kendi güncel yönetimlerinin karar vermesi

Açıklama:

1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra bağımsız Türk cumhuriyetlerinde Latin alfabesi yeniden gündeme geldi. Problemi görüşüp tartışmak için Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü’nün girişimiyle 18-20 Kasım 1991’te İstanbul’da “Miletler Arası Çağdaş Türk Alfabeleri Sempozyumu” düzenlendi. Bu sempozyuma katılan Türk dünyası temsilcileri, Türkiye’de kullanılan Latin alfabesini esas alarak 34 harfli bir Latin alfabesi tasarısını kabul edip bu tasarıyı Türk cumhuriyetleri yetkililerinin dikkatine sundu.

Doğru Cevap: A

Soru 84

Gagavuzlar hangi alfabeyi kullanmaktadır?

Latin alfabesi

Yunan alfabesi

Kiril alfabesi

Arap alfabesi

Uygur alfabesi

Açıklama:

Günümüzde Gagavuzlar da Latin alfabesine geçmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 85

Tatarlar hangi alfabeyi kullanmaktadır?

Latin alfabesi

Kiril alfabesi

Arap alfabesi

Uygur alfabesi

Yunan alfabesi

Açıklama:

Tatar ve Başkurtlar arasında Latin harflerine geçiş Rusya Federasyonu tarafından engellenmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 86

Türkiye Cumhuriyeti'nde hangi tarihte Latin alfabesine geçme kararı alınmıştır?

1923

1921

1930

1915

1928

Açıklama:

Sovyetler Birliği’nde Latin alfabesine geçişin kesinlik kazanması ve uygulamanın başlamasından sonra, Rus yönetimin hiç beklemediği bir şekilde 1 Kasım 1928’de Türkiye Cumhuriyeti, Sovyetler Birliği’nde uygulanan Latin alfabesini de göz önünde bulundurarak alfabeyi değiştirme kararı aldı. B

Doğru Cevap: E

Soru 87

1879’da “Kirgizkaya Ħrestomatiya” adlı okuma kitabını Kiril alfabesiyle yazıp bastıran kimdir?

Ibıray Altinsarin

Kulayev

Mirza Kazım Bey

V. Radloff

İlminski

Açıklama:

Bazı Türk aydınları da misyonerlerin etkisinde kalarak ve eğitimde kolaylık sağlayacağına inanarak Kiril alfabesini kullanmaya başladılar. Kazaklardan Ibıray Altinsarin 1879’da “Kirgizkaya Ħrestomatiya” adlı okuma kitabını Kiril alfabesiyle yazıp bastırdı. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 88

M. F. Aħundzade 1863’te İstanbul’a gelip Cemiyet-i İlmiye-i Osmaniye'de hangi konudaki ıslahat projesini sunmuştur?

Arap harflerinin ıslahı

Eğitim sisteminin ıslahı

Okulların ıslahı

Devlet kurumlarının ıslahı

Gazete ve dergi yayımcılığının ıslahı

Açıklama:

M. F. Aħundzade 1863’te İstanbul’a gelip Arap harflerini kendi yapısı içinde ıslaha dayanan projesini Cemiyet-i İlmiye-i Osmaniye’ye sundu; fakat, bu tasarı, baskı işlerindeki problemleri halletmediği gerekçesiyle kabul edilmedi. A seçeneği doğru cevaptır.

Doğru Cevap: A

Soru 89

Azerbaycan Cumhuriyeti'nin alfabe problemleriyle ilgilenmesi için kurduğu komisyonun çalışmalarına devam edememesinin sebebi nedir?

Sovyetler Birliğinin dağılması

Bolşeviklerin Azerbaycan'ı ele geçirmesi

Rusların bu girişime karşı çıkması

Toplumun Arap alfabesini tercih etmesi

Özbeklerin komisyona destek vermemesi

Açıklama:

1918’de kurulan milli Azerbaycan Cumhuriyeti, alfabe problemleriyle ilgilenmesi için bir komisyon kurmuş,
Bolşeviklerin Azerbaycan’ı ele geçirmeleriyle bu girişim yarıda kalmıştı. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 90

Rus misyonerlerinin siyaseti olan Türk boyları arasında ayrı ayrı “milli diller yaratmak” idealinde XX. yüzyıla gelinceye kadar belli ölçüde mesafe alınmış ve bir hayli tecrübe kazanılmıştır. Bu işteki en büyük engel, ortak İslam kültürü ve onu temsil eden Arap alfabesi ve bu alfabeyle bütün Türkistan’da ve Kuzey-Batı Türklüğü arasında oluşturulmuş dini, edebi ve ilmi medeniyet eserlerdir. Bu eserler hangi dilde yazılmıştır?

Kazak Türkçesi

Azeri Türkçesi

Kırgız Türkçesi

Özbek Türkçesi

Çağatay Türkçesi

Açıklama:

Bu eserler, Çağatay Türkçesi ile yazılmıştır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 91

Türk boyları arasındaki alfabe birliği 1938'de hangi alfabeye geçişle tamamen bozulmuştur?

Latin

Arap

Kiril

Uygur

Özbek

Açıklama:

Türk boyları arasındaki alfabe birliği 1938'de Kiril alfabesine geçişle tamamen bozulmuştur. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 92

Hangi dilde Taciklerin etkisiyle konuşma dilinde ortaya çıkan değişikliklerin alfabeye yansıtılması için büyük bir çaba gösterilerek yazı dilindeki ünlü sayısı azaltılmış ve Türkçe kelimelerdeki büyük ve küçük ses uyumu, imlada hemen hemen yok sayılmıştır?

Kırgızca

Azerice

Kazakça

Uygurca

Özbekçe

Açıklama:

Taciklerin etkisiyle konuşma dilinde ortaya çıkan değişikliklerin alfabeye yansıtılması için büyük bir çaba gösterilerek Özbek yazı dilindeki ünlü sayısı azaltılmış ve Türkçe kelimelerdeki büyük ve küçük ses uyumu, imlada hemen hemen yok sayılmıştır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 93

Türk halkları arasında bozulan alfabe birliği yeniden hangi yılda Latin alfabesine geçilerek sağlanmıştır?

1928

1908

1898

1938

1921

Açıklama:

Türk halkları arasında bozulan alfabe birliği, 1 Kasım 1928'de Latin alfabesine geçilmesiyle yeniden sağlanmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 94

18-20 Kasım 1991’te İstanbul’da gerçekleştirilen "Miletler Arası Çağdaş Türk Alfabeleri Sempozyumu” hangi üniversitenin girişimiyle düzenlenmiştir?

Boğaziçi Üniversitesi

Marmara Üniversitesi

İstanbul Teknik Üniversitesi

Yıldız Teknik Üniversitesi

İstanbul Üniversitesi

Açıklama:

Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü’nün girişimiyle 18-20 Kasım 1991’te İstanbul’da “Miletler Arası Çağdaş Türk Alfabeleri Sempozyumu” düzenlendi. Bu sempozyuma katılan Türk dünyası temsilcileri, Türkiye’de kullanılan Latin alfabesini esas alarak 34 harfli bir Latin alfabesi tasarısını kabul edip bu tasarıyı Türk cumhuriyetleri yetkililerinin dikkatine sundu. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 95

1879’da Tiflis’te, Rusça ve Azerbaycan Türkçesiyle “Tekmilleştirilmiş Müselman Elifbası” ve 1902’de de “Savtî Şark Elifbası” adlı kitaplarını bastıran kimdir?

Mirza Kazım Bey

Mirze Feteli Aħundzade

Mehemmedağa Şahtaħtlı

İsmail Gaspıralı

Namık Kemal

Açıklama:

Mehemmedağa Şahtaħtlı, 1879’da Tiflis’te, Rusça ve Azerbaycan Türkçesiyle “Tekmilleştirilmiş Müselman Elifbası” ve 1902’de de “Savtî Şark Elifbası” adlı kitaplarını bastırmıştır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 96

Aşağıdakilerden hangisi Arap harfleri yerine Latin harflerinin alınmasına karşı çıkmıştır?

Kılıçzade Hakkı

Abdullah Cevdet

Ahmet Midhat Efendi

Hüseyin Cahit Yalçın

Celal Nuri İleri

Açıklama:

Seçeneklerde verilen kişilerden, Ahmet Midhat Efendi Arap harfleri yerine Latin harflerinin alınmasına karşı çıkmıştır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 97

Aşağıdakilerden hangisi Arap harflerine bazı işaretler (hareke benzeri) ilave ederek, kelimelerin doğru okunmasına önemli ölçüde katkıda bulunanlardan biridir?

Şemsettin Sami

Hüseyin Cahit Yalçın

Celal Nuri İleri

Abdullah Cevdet

Kılıçzade Hakkı

Açıklama:

Ahmet Cevdet Paşa (1854’te) ve Şemsettin Sami, Arap harflerine bazı işaretler (hareke benzeri) ilave ederek, kelimelerin doğru okunmasına önemli ölçüde katkıda bulundular. Osmanlı aydınları, harflerin şekillerini (başta ortada, sonda) standartlaştırıp dizgi işlerini biraz kolaylaştırsalar da onların bu çabaları dizgi için harcanan zamanı ve masrafı pek fazla azaltmadı.

Doğru Cevap: A

Soru 98

Ostroumov’un başında bulunduğu Türkistan Vilayetiniñ Gazetesi’nde Çağatay Türkçesinin bütünlüğünü bozma faaliyeti yürüttüğünü aşağıdakilerden hangisi örnekleriyle birlikte ortaya koymuştur?

Zeki Velidi Togan

Abdurrauf Fıtrat

Ahmet Baytursunoğlu

Mirze Feteli Ahundzade

Mirza Melküm Han

Açıklama:

Diğer yandan Taşkent'te de Ostroumov’un başında bulunduğu Türkistan Vilayetiniñ Gazetesi’nde Çağatay Türkçesinin bütünlüğünü bozma faaliyeti yürütülüyordu. Zeki Velidi Togan bu durumu şöyle açıklar: “Ostroumov gazetesinin dili bozuk bir şivede idi. ‘Sertiye’ tesmiye ettiği bu dili tatarca ve kazakçadan uzaklaştırmak için kulandığı hususî usulleri vardı. Meselâ makalelerde ‘kelgen’, ‘toqtay turgan’, ‘tilegen’, ‘büyük’, ‘pek’, ‘güzel’, ‘balıq’, ‘geçinir’, ‘et satar’ gibi kelimeler olursa bunlara tatarca ve kaçakçadır diye kızar ve ‘kilgen’, ‘tokhtay dürgân’, ‘khohlegân’, ‘kâtte’, ‘cûde’, ‘çiraylîk’, ‘belîğ’, ‘zendegârçilik qılur’, ‘goştfuruşluq qılur’ diye tashih edermiş.
Görüldüğü gibi doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 99

Aşağıdakilerden hangisi Türk lehçelerinin yazımında ilk defa Kiril harflerini kullananlardan birisi değildir?

Ibıray Altinsarin

Mirza Kazım Bey

V. Radloff

Kulayev

Mirze Feteli Ahundzade

Açıklama:

Bazı Türk aydınları da misyonerlerin etkisinde kalarak ve eğitimde kolaylık sağlayacağına inanarak Kiril alfabesini kullanmaya başladılar. Kazaklardan Ibıray Altinsarin 1879’da “Kirgizkaya Hrestomatiya” adlı okuma kitabını Kiril alfabesiyle yazıp bastırdı. XIX. yüzyılda Kulayev, Mirza Kazım Bey, V. Radloff, İlminski (hem misyoner, hem de bilim adamıdır) gibi Rusya'daki bazı bilim adamları da çeşitli konulardaki eserlerini (bazen Arap alfabesini de kullanmalarına rağmen) esasen Kiril alfabesiyle yayımlayarak, bu alfabenin yaygınlaşmasına katkıda bulunsalar da Arap alfabesi, Çarlık Rusyası’ndaki Türk boyları arasında 1920’li yılların sonlarına kadar millî alfabe olarak kullanıldı.

Doğru Cevap: E

Soru 100

Taşkent'te başında bulunduğu Türkistan Vilayetiniñ Gazetesi vasıtasıyla Çağatay Türkçesinin bütünlüğünü bozma faaliyetini yürüten aşağıdakilerden hangisidir?

Ostroumov

İlminski

Kulayev

Radlov

Altınsarin

Açıklama:

Diğer yandan Taşkent'te de Ostroumov’un başında bulunduğu Türkistan Vilayetiniñ Gazetesi’nde Çağatay Türkçesinin bütünlüğünü bozma faaliyeti yürütülüyordu.

Doğru Cevap: A

Ünite 3

Soru 1

“Azerî Türkçesi” ve “Azerî edebiyatı” kavramlarını ilk defa kim kullanmıştır?

Fuat Köprülü

Baba Bey Şâkir

Ġasımbey Zakir

Séyyid Azim [Ezim] Şirvanî

Mirze Ali Ekber

Açıklama:

“Azerî Türkçesi” ve “Azerî edebiyatı” kavramlarını bilim alanında ilk defa Fuat Köprülü kullanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Asrın başlarında Güney Azerbaycan bölgesinde, edebiyatta en çok rağbet gören nazım şekli şıklardan hangisidir?

Poéma

Medhiye

Kaside

Gazel

Satirik Şiir

Açıklama:

Asrın başlarında bu bölgedeki edebiyatta en çok rağbet gören nazım şekli gazeldir.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Güney Azerbaycanlı şairler anadillerinden başka hangi dilde çokça eser vermişlerdir?

Farsça

Arapça

Çağatayca

Osmanlıca

Rusça

Açıklama:

Geçen asırlarda olduğu gibi bu devirde de Güney Azerbaycan edebiyatında göze çarpan en belirgin özelliklerden biri de hemen her şairin kendi ana dili yanında Farsçayı da kullanmasıdır. Hatta ana dilinden daha çok Farsça şiirler yazan Azerbaycan şairlerinin sayısı da az değildir. Bu anlamda iki dillilik, Güney Azerbaycan edebiyatının karakteristik bir özelliğidir, denilebilir.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Şiirlerinde ince bir ruh, seçkin bir güzellik duygusu, coşkun sevgi tezahürleri görülen, aynı zamanda “seyyid” ve tarikat şeyhi olan, çağının en büyük şairlerinden biri olarak anılan şair, şıklardan hangisidir?

Baba Bey Şâkir

Ġasımbey Zakir

Séyyid Azim [Ezim] Şirvanî

Mirze Ali Ekber

Séyyid Ebulġasım Nebatî

Açıklama:

Şiirlerinde ince bir ruh, seçkin bir güzellik duygusu, coşkun sevgi tezahürleri görülen Séyyid Ebulġasım Nebatî (1812-1873), çağının en büyük şairlerinden biridir. Kendisi “seyyid” ve tarikat şeyhidir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Münazara-i Akl ü Aşk adlı bir mesnevisi bulunan şair şıklardan hangisidir?

Héyran Hanım

Séyyid Ebulġasım Nebatî

Mirze Méhdi Şükûhî

Baba Bey Şâkir

Ġasımbey Zakir

Açıklama:

Mirze Méhdi Şükûhî

Doğru Cevap: C

Soru 6

Modern Azerbaycan edebiyatının öncüleri daha çok Rus hizmetine girmiş olan memurlar, askerler, aydınlar arasından çıktı. Azerbaycan’da fikrî, edebî oluşumun, gelişmelerin içinde bulunan ve ona yön veren ilk aydınlardan birisi şüphe yok ki ............................ (1774-1846)’dir. Gerçek manada âlim, mütefekkir, istidatlı bir şair ve tarih yazarıdır. Son Bakû (Bakı) hanının oğludur.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlar?

Mirze Şefi Vâzéh

F. Ahundzade

Abbasġuluağa Bakıhanov Ġüdsî

Ġasımbey Zâkir

Mirze Méhdi Şükûhî

Açıklama:

Modern Azerbaycan edebiyatının öncüleri daha çok Rus hizmetine girmiş olan memurlar, askerler, aydınlar arasından çıktı. Azerbaycan’da fikrî, edebî oluşumun, gelişmelerin içinde bulunan ve ona yön veren ilk aydınlardan birisi şüphe yok ki Abbasġuluağa Bakıhanov Ġüdsî (1774-1846)’dir. Gerçek manada âlim, mütefekkir, istidatlı bir şair ve tarih yazarıdır. Son Bakû (Bakı) hanının oğludur. C, doğru seçenektir.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Azerbaycan halk şiirinde sekiz heceli koşmaya ne isim verilir?

Poéma

Medhiye

Kaside

Geraylı

Alaylı

Açıklama:

Geraylı: Azerbaycan halk şiirinde sekiz heceli koşmaya verilen isim.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Lirik şiirleri, etkili satirik manzumeleriyle şöhret kazanmış olan, XIX. yüzyılın en büyük şairi şıklardan hangisidir?

Mirze Şefi Vâzéh

F. Ahundzade

Abbasġuluağa Bakıhanov Ġüdsî

Ġasımbey Zâkir

Séyit Azim Şirvanî

Açıklama:

Séyit Azim Şirvanî (1835-1888) (Azerî Türkçesinde “Séyid Ezim”), XIX. yüzyılın en büyük şairidir. Lirik şiirleri, etkili satirik manzumeleriyle şöhret kazanmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 9

1875’te Bakû’da yayımlanan Rusya Türklerinin ilk Türk gazetesinin adı şıklardan hangisidir?

Ekinçi

Ziya

Ziya-yı Kafkaziyye

Keşkül

Tezkire

Açıklama:

1875’te Bakû’da yayımlanan Rusya Türklerinin ilk Türk gazetesinin adı Ekinçi’dir.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Necef Bey’in 1896'da yazdığı ilk trajedi şıklardan hangisidir?

Müsibet-i Feħreddin

Év Terbiyesinin Bir Şekli

Gemi Lövbersiz Olmaz

Daldan Atılan Daş Topuğa Deyer

Sonraki Pişmanlık Fayda Vérmez

Açıklama:

Necef Bey, 1896’da ilk trajedi (facia) olan Müsibet-i Feħreddin’i yazdı.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Azerbaycan coğrafyası Rusların Kafkasya’yı işgali sebebiyle hangi tarihte Kuzey ve Güney olarak ikiye parçalanmıştır?

1817

1813

1821

1820

1814

Açıklama:

En basit şekilde Azerbaycan, Güney Kafkasya’dan Irak’ın içlerine, doğu ve güney doğu Anadolu’dan İran’ın içlerine kadar uzanan, kuzey doğu kesiminin bir kısmı Hazar denizi ile sınırlanan bölge olarak tanımlanabilir. Azerbaycan coğrafyası Rusların Kafkasya’yı işgali sebebiyle 1813’de Kuzey ve Güney olarak ikiye parçalanmıştır. Zamanında Rus yönetiminde kalan ve günümüzde Azerbaycan Cumhuriyeti’ni oluşturan Kuzey Azerbaycan, nüfus ve arazi olarak daha küçük, İran yönetiminde kalan Güney Azerbaycan ise nüfus ve arazi itibarıyla daha büyüktür.

Doğru Cevap: B

Soru 12

1813'te Çarlık Rusya ve İran arasında imzalanan hangi antlaşma ile Azerbaycan toprakları Kuzey ve Güney olmak üzere ikiye bölündü?

Gülistan Anlaşması

Gürcistan Antlaşması

Azerbaycan Antlaşması

Çarlık Antlaşması

Hanlık Antlaşması

Açıklama:

1747'de Nadir Şah'ın ölümünden sonra İran'da ortaya çıkan kargaşa ortamı ve yö- netimin zayıflamasından yararlanan Kuzey Azerbaycan "bey"leri küçük devletler (Han-lıklar) kurmuşlardı. 1801'de Gürcistan'a yerleşen Ruslar 1804'ten itibaren bu Azerbaycan "Hanlık"larını ortadan kaldırdılar ve İran topraklarına girdiler. 1813'te Çarlık Rusya ve İran arasında imzalanan Gülistan Anlaşması ile Azerbaycan toprakları Kuzey ve Güney olmak üzere ikiye bölündü. Böylece Rus istilasının Azerbaycan tarihindeki en önemli ve kalıcı sonucu ortaya çıktı. Azerbaycan'ın nüfus ve toprak bakımından en büyük hissesi İran'da kalmıştı.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Güney Azerbaycan’da bu bölgedeki edebiyatta en çok rağbet gören nazım şekli aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik şiir

Edebî

Gazel

Sufi

Tebriz

Açıklama:

Asrın başlarında bu bölgedeki edebiyatta en çok rağbet gören nazım şekli gazeldir. Bu devrin gazellerinde, geleneksel şiir anlayışı ve konuları yanında, gittikçe daha belirgin bir hâl almaya başlayan gerçek insanî duyguların, kişisel duygu ve düşüncelerin, hayata gerçekçi bir şekilde bakışın ifade edildiği görülür.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Azerbaycan’da fikrî, edebî oluşumun, gelişmelerin içinde bulunan ve ona yön veren ilk aydınlardan birisi aşağıdakilerden hangisidir?

Séyyid Ebulġasım Nebatî

Mirze Méhdi Şükûhî

I. Abdülmecid Han

Abbasġuluağa Bakıhanov Ġüdsî

Şéyh Cemaleddin Afganî

Açıklama:

Modern Azerbaycan edebiyatının öncüleri daha çok Rus hizmetine girmiş olan me- murlar, askerler, aydınlar arasından çıktı. Azerbaycan’da fikrî, edebî oluşumun, gelişmelerin içinde bulunan ve ona yön veren ilk aydınlardan birisi şüphe yok ki Abbasġuluağa Bakıhanov Ġüdsî (1774-1846)’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 15

1844’te oluşturduğu ve başkanlığını yaptığı “Divan-ı Hikmet” adlı şiir ve sohbet meclisi aşağıdakilerden kim tarafından kurulmuştur?

Abbasġuluağa Bakıhanov Ġüdsî

Mirze Şefi

F. Ahundzade

Freidrich Martin Bodenstedt

Şéyh Cemaleddin Afganî

Açıklama:

Mirze Şefi Tiflis’te Rus, Gürcü, Ermeni ve hatta bazı Batı Avrupalı aydınların da içinde bulunduğu geniş bir çevreyle ilişki kurar. Özellikle 1844’te oluşturduğu ve başkanlığını yaptığı “Divan-ı Hikmet” adlı şiir ve sohbet meclislerinde hayatının en verimli dönemini yaşar.

Doğru Cevap: B

Soru 16

Azerbaycan halk şiirinde sekiz heceli koşmaya verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Gazel

Geraylı

Şiir

Serazat

Sefernâme

Açıklama:

Geraylı: Azerbaycan halk şiirinde sekiz heceli koşmaya verilen isimdir. Gazellerindeki dil, bir az daha ağır olmasına rağmen, koşma ve geraylıları, sade ve çok akıcı bir halk diliyle söylenmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 17

Azerî şiirinde Vâkıf ve Vidadî ile başlayan realizm çığırının, mahallîleşme cereyanının XIX. yüzyıldaki en önemli temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Ġasımbey Zâkir

Mirze Şefi

İ. Grigoryev

İsmail Bey Kutkaşınlı

Abbasġuluağa Bakıhanov Ġüdsî

Açıklama:

Ġasımbey Zâkir, Azerî şiirinde Vâkıf ve Vidadî ile başlayan realizm çığırının, mahallîleşme cereyanının XIX. yüzyıldaki en önemli temsilcisidir. Sözlü edebiyattaki “âşık tarzı şiir”den başarıyla yararlanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Azeri edebiyatında lirik şiirleri, etkili satirik manzumeleriyle şöhret kazanmış, XIX. yüzyılın en büyük şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Hesen Bey Melikzâde Zerdabî

Séyit Azim Şirvanî

Mirze Şefi

Ġasımbey Zâkir

Abbasġuluağa Bakıhanov Ġüdsî

Açıklama:

Séyit Azim Şirvanî (1835-1888) (Azerî Türkçesinde “Séyid Ezim”), XIX. yüzyılın en büyük şairidir. Lirik şiirleri, etkili satirik manzumeleriyle şöhret kazanmıştır. Şiirlerinde “Séyyid/Séyid” mahlasını kullandı. 1856’da tahsilini tamamlamak maksadıyla Irak’a gitti, Necef, Bağdad ve Şam’da medreselerde tahsilini tamamladıktan sonra memleketine döndü. Bir din adamı olarak çalışmadı; mektep açıp öğretmenlik yapmaya başladı

Doğru Cevap: B

Soru 19

Modern Azerbaycan edebiyatının 1850’lerden sonraki en büyük temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Mirze Feteli Aħundzade

Mirze Mehemmed Tağızâde

Ali Asgar

Mirze Şefi

Séyid Azim

Açıklama:

Modern Azerbaycan edebiyatı, 1850’lerden sonra Mirze Feteli Aħundzade’nin şahsında en büyük temsilcisini bulur. Aħundzade, tiyatro yazarı, şair, edebiyat teorisyeni, mütefekkir ve reformisttir.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi Türkçe, Arapça ve Farsça için kullanılan klişeleşmiş bir tabirdir?

Féhrist-i Kitap

Elsine-i Selase

Temsilât

Satirik

Tenkidi

Açıklama:

Elsine-i Selase, Türkçe, Arapça ve Farsça için kullanılan klişeleşmiş bir tabirdir. Modern Azerbaycan edebiyatının temsilcisi Aħundzade, Anadolu Türkleriyle Azerbaycan Türklerinin aynı soydan geldiğini bilmez gibi görünür veya bu hususa hiç önem vermez. Ömrünü “Elsine-i Selase” mütercimi, tercümanı olarak geçiren bir kimsenin bu hususu bilmemesi imkânsızdır. Bir başka deyişle “ümmet” anlayışından kopmadığından “milliyet”e önem vermediği düşünülebilir.

Doğru Cevap: B

Soru 21

"Münazara-i Akl ü Aşk" adlı mesnevinin şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Heyran Hanım

Mirze Mehdi Şukûhî

Seyyid Ebulgasım Nebati

Abdurrahman Talibov

Zeynelabidin Şirvani

Açıklama:

"Münazara-i Akl ü Aşk" adlı mesnevinin şairi "Mirze Mehdi Şukûhî"dir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Abbasguluağa Bakıhanov Güdsî'nin yazdığı "Esrârü'l Meleküt" adlı eserin konusu aşağıdakilerden hangisidir?

Savaş

Tarih

Aşk

Felsefe

Astronomi

Açıklama:

Abbasguluağa Bakıhanov Güdsî'nin yazdığı "Esrârü'l Meleküt" adlı eserin konusu "Astronomi"dir.

Doğru Cevap: E

Soru 23

"Azerbaycan Şivesinin Tatar Ders Kitabı" adlı eser aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir?

Abbasguluağa Bakınov Güdsî

İsmail Bey Kutkaşınlı

Mirze Şefi Vâzeh

Mize Mehdi Şükûhî

Gasımbey Zâkir

Açıklama:

"Azerbaycan Şivesinin Tatar Ders Kitabı" adlı eser "Mirze Şefi Vâzeh" tarafından yazılmıştır. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 24

"Serâmed-i dövrân" (dönemin öncüsü) unvanına layık görülen XIX. yüzyıl şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Melikzâde Zerdabâ

İsmail Bey Kutkaşınlı

Gasımbey Zâkir

Seyit Azim Şirvani

Bakınov Gudsî

Açıklama:

"Serâmed-i dövrân" (dönemin öncüsü) unvanına layık görülen şair "Seyit Azim Şirvani"dir. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Bakü'de yayınlanan Rusya Türklerinin ilk Türk gazetesi aşağıdakilerden hangisidir?

Ekinçi

Hakikat

Ziya

Keşkül

Tekamül

Açıklama:

Bakü'de yayınlanan Rusya Türklerinin ilk Türk gazetesi "Ekinçi"dir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Mezhep ayrımcılığına karşı çıkan ve bu konuda şiirler yazan XIX. yüzyıl Azerbaycan edebiyatı şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Gasımbey Zâkir

Mirze Şefi Vâzeh

Hayran Hanım

Seyit Azim Şirvanî

Abdurrahim Talibov

Açıklama:

Mezhep ayrımcılığına karşı çıkan ve bu konuda şiirler yazan şair "Seyit Azim Şirvanî"dir. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Azerbaycan'da Arap harflerinin yerine Latin harflerinin kullanılmasını öneren ve bu konuda önemli çalışmalar yapan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Mirze Sefi Vâzeh

Mirze Feteli Ahunzade

Seyit Azim Şirvanî

Abdurrahim Talibov

Mirza Ali Ekber

Açıklama:

Azerbaycan'da Arap harflerinin yerine Latin harflerinin kullanılmasını öneren ve bu konuda önemli çalışmalar yapan sanatçı "Mirze Feteli Ahunzade"dir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Azerbaycan edebiyatında sosyal sorunları yazdığı tiyatro oyunlarında işleyen sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Mirze Feteli Ahunzade

Bakınov Gutsi

Mirze Mehdi Şukûhî

Mirza Ali Ekber

Gasımbey Zâkir

Açıklama:

Azerbaycan edebiyatında sosyal sorunları yazdığı tiyatro oyunlarında işleyen sanatçı "Mirze Feteli Ahunzade"dir. Ahunzade, Azerbaycan'da modern edebiyatın kurucularındandır. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Batı Avrupa'da en çok tanınan Şarklı yazar (Azerbaycan) aşağıdakilerden hangisidir?

Mirze Mehdi Şukûhi

Hayran Hanım

Mirze Feteli Ahunzade

Gasımbey Zâkir

Seyit Azim Şirvanî

Açıklama:

Batı Avrupa'da en çok tanınan Şarklı yazar (Azerbaycan) "Mirze Feteli Ahunzade"dir. Ahunzade'nin oyunları Avrupa'da sahnelenmiştir. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Necef Bey tarafından yazılan, Azerbaycan edebiyatında trajedi türündeki ilk oyun aşağıdakilerden hangisidir?

Ev Terbiyesinin Bir Şekli

Gemi Lövbersiz Olmaz

Daldan Atılan Taş Topuğa Deyer

Pehlivan-Zamâne

Musibet-i Fahreddin

Açıklama:

Necef Bey'in ilk kez trajedi türünde yazdığı oyunun adı "Musibet-i Fahreddin"dir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 31

Mahallileşme nedeniyle Azerbaycan Türkçesi ve edebiyatının Anadolu Türkçesi ve edebiyatıyla ayrışması aşağıdaki belirtilen yüzyılların hangisinde olmuştur?

XI-XII. yüzyıl

XIII-XIV. yüzyıl

XV-XVI. yüzyıl

XVII-XVIII. yüzyıl

XVIII-XIX yüzyıl

Açıklama:

Azerbaycan Türkçesi ve edebiyatı, daha çok XVII-XVIII. yüzyıllardaki mahallîleşme sebebiyle Anadolu Türkçesinden ve edebiyatından belirli ölçüde farklılaşır.

Doğru Cevap: D

Soru 32

Azerbaycan topraklarının Kuzey ve Güney olmak üzere ikiye bölünmesi aşağıda verilen hangi tarihte gerçekleşmiştir?

1747

1801

1804

1813

1908

Açıklama:

1813'te Çarlık Rusya ve İran arasında imzalanan Gülistan Anlaşması ile Azerbaycan toprakları Kuzey ve Güney olmak üzere ikiye bölündü.

Doğru Cevap: D

Soru 33

XIX. yüzyıl Güney Azerbaycan edebiyatı için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Şairler Farsça yerine tamamen kendi ana dilini kullanmayı tercih etmeye başlamıştır.

Hanların ve onlara tâbi beylerin keyfî hareketleri, memleketin kültürel hayatını da
kargaşa içine sokmuş, yazılı edebiyatı epeyce zayıflatmıştır.

Kuzey’de zamanla gelişen yeni hayat, edebiyat anlayışı çok geçmeden Güney’e ulaşır, meyvelerini vermeye başlar.

Bu devrin gazellerinde, gerçek insanî duyguların, kişisel duygu ve düşüncelerin, hayata gerçekçi bir şekilde bakışın ifade edildiği de görülür.

Gazellerde zamandan şikâyet, gittikçe gerçekçi bir anlayışa bürünerek sosyal, siyasî bir tenkit niteliği kazanır.

Açıklama:

Geçen asırlarda olduğu gibi bu devirde de Güney Azerbaycan edebiyatında göze çarpan en belirgin özelliklerden biri de hemen her şairin kendi ana dili yanında Farsçayı da kullanmasıdır.
Geçen asırlarda olduğu gibi bu devirde de Güney Azerbaycan edebiyatında göze çarpan en belirgin özelliklerden biri de hemen her şairin kendi ana dili yanında Farsçayı da kullanmasıdır. Hatta ana dilinden daha çok Farsça şiirler yazan Azerbaycan şairlerinin sayısı da az değildir

Doğru Cevap: A

Soru 34

"Şiirlerinde ince bir ruh, seçkin bir güzellik duygusu, coşkun sevgi tezahürleri görülen sanatçı, çağının en büyük şairlerinden biridir. Kendisi tarikat şeyhidir. Mükemmel bir medrese tahsili görmüş, Farsça ve Azerî Türkçesiyle şiirler söylemiş, tamamen orijinal sanatkârlık kudretine sahip bir şairdir. Şiir
anlayışını, üslubunu, kendisinden önce yaşamış herhangi bir şaire benzetmek mümkün değildir." sözleriyle ifade edilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Héyran Hanım

Mirze Méhdi Şükûhî

Séyyid Ebulġasım Nebatî

Baba Bey Şâkir

Mirze Ali Ekber

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 35

"Tebriz’de doğmuş, Merağa’da yaşayıp bu şehirde de ölmüştür. Küçük yaşlarında yetim kalmış, tahsilini yarıda bırakarak baba mesleği aynacılıkla hayatını kazanmıştır. Tebriz’de bir din adamına yazdığı hicviye sebebiyle işleri bozulmuş, Merağa’ya göç etmeye mecbur olmuştur. Maddî ve manevî sıkıntılar içerisinde kötümser bir ömür sürmüş, daha çok mizahî şiirleriyle tanınmıştır. Seyahate çıkarak Türkiye, Arabistan, Orta Asya ve İran’ın birçok yerini dolaşmıştır. Seyahati sırasında yakından tanıdığı Şark halklarının siyasî, sosyal ve dinî vaziyeti, zaten kötümser olan tabiatında derin izler bırakmış, şairi gelecek hakkında ümitsizliğe düşürmüştür. Şark halklarını istismar eden han, bey, sahtekâr din adamları, aç gözlü tâcirler, ahlâksız kimseler onun mizahî şiirlerinden yakalarını kurtaramamışlardır. Realist bir şairdir. Halkın yaşayını, âdetlerini, batıl inançlarını çok renkli, akıcı bir dille, ince bir alayla dile getirir. Şiirlerini Türkçe ve Farsça yazmıştır. Divanı kendi sağlığında Tebriz’de defalarca basılmıştır." Metinde sözü edilen sanatçı aşağıdakilerin hangisidir?

Séyyid Ebulġasım Nebatî

Mirze Méhdi Şükûhî

Ġasımbey Zakir,

Baba Bey Şâkir

Mirze Ali Ekber

Açıklama:

Mirze Méhdi Şükûhî (1829/30-1896), Tebriz’de doğmuş, Merağa’da yaşayıp bu şehirde de ölmüştür. Küçük yaşlarında yetim kalmış, tahsilini yarıda bırakarak baba mesleği aynacılıkla hayatını kazanmıştır. Tebriz’de bir din adamına yazdığı hicviye sebebiyle işleri bozulmuş, Merağa’ya göç etmeye mecbur olmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Kuzey Azerbaycan edebiyatı ile ilgili olarak aşağıda söylenenlerden hangisinde bir yanlışlık söz konusudur?

Rus istilâsından sonra, Rusça öğrenen, bu dilin edebiyatını ve Batı Avrupa medeniyetini tanıyan Azerbaycan aydınları arasından ilk düşünürler ve bilim adamları yetişti.

İlk Azerî kuşağının üzerinde, Fransız ihtilâlinden sonra Avrupa’da oluşan hürriyetçi düşüncelerin, demokrasi idealinin, halkçılık prensiplerinin büyük etkisi vardır.

Bazı aydınlar Türkiye’deki aydınları örnek alarak sentezci bir yol tutmaya çalışmıştır.

Islahatçı düşünceler, asrın sonlarına doğru Şéyh Cemaleddin Afganî (1838-1897)’nin de etkisiyle bütün Rusya Müslümanları arasında süratle yayıldı ve bir hayli taraftar topladı.

Modern Azerbaycan edebiyatının öncüleri İstanbul'da Batılı eğitim almış aydınlar arasından çıkmıştır.

Açıklama:

Modern Azerbaycan edebiyatının öncüleri daha çok Rus hizmetine girmiş olan memurlar, askerler, aydınlar arasından çıktı.
Modern Azerbaycan edebiyatının öncüleri İstanbul'da Batılı eğitim almış aydınlar arasından çıkmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 37

"Azerbaycan’da fikrî, edebî oluşumun, gelişmelerin içinde bulunan ve ona yön veren ilk aydınlardandır. Âlim, mütefekkir, istidatlı bir şair ve tarih
yazarıdır. Son Bakû (Bakı) hanının oğludur. Mükemmel bir tahsil görmüş, dinî ilimler yanında aklî ilimler, Şark edebiyatı okumuştur. Tiflis’te Rusça öğrenir, Rus fikir ve siyaset muhitini, sosyal hayatını yakından tanır. Dostları arasında birçok “asilzade” Rus subayı, bürokrat, edebiyatçı ve şair bulunuyordu. “Dekabristler”le de yakın ilişkiler kurmuştur. 1846’da Hacca giderken geçtiği İstanbul’da I. Abdülmecid Han’a Arapça yazdığı Esrârü’l-Melekût adlı astronomiye ait eserini takdim etmiştir. Azerî edebiyatında modern hikâyenin müjdecisi olan nâzım-nesir karışık olarak yazdığı Kitab-ı Askeriyye’de, mesneviler ve âşık hikâyelerinin etkisi görülür." Metinde sözü edilen sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Mirze Şefi Vâzéh

Ġasımbey Zâkir

İsmail Bey Kutkaşınlı

Abbasġuluağa Bakıhanov Ġüdsî

Mirze Méhdi Şükûhî

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 38

"Rebiü’l-Etfâl adını verdiği manzum ve mensur hikâyelerden, temsillerden meydana gelen bir ders kitabı yazmış; fakat, Rus sansürü izin vermediği için bastıramamıştır. Kitap, Sadi’nin Gülistan’ı, Nizamî’nin Mahzenü’l-Esrâr’ı ile yakınlık gösterir. Mevlana’nın Mesnevî’sinden, Kelile ve Dimne’den yararlansa da, aynen çeviri yapmamış, konuları kendi düşüncesi, maksadı doğrultusunda yeniden, serbest bir şekilde işlemiştir. Kitapta siyasî, sosyal, ahlakî meseleler hakkında çok güzel işlenmiş hikâyeler bulunmaktadır. Hikâyelerin sonunda anlatılan olaya ve maksada uygun atasözleri ve deyimlere yer verilmiştir. Böylece manzumenin didaktik etkisi arttırmak istenmiştir." Metinde sözü edilen eserin yazarı kimdir?

Séyit Azim Şirvanî

İsmail Bey Kutkaşınlı

Ġasımbey Zâkir

Mirze Şefi Vâzéh

Abbasġuluağa Bakıhanov Ġüdsî (

Açıklama:

Séyit Azim, her şeyden önce halkın cehaletten kurtarılması için çocukların Usul-i
Cedid mekteplerde, asrın ihtiyaçlarına göre, anadillerinde okutulması gerektiğini söylüyor, mekteplerde okutulacak ders kitaplarının çocukların anlayacağı sade bir dille yazılmasını istiyordu. Örnek olarak Rebiü’l-Etfâl adını verdiği manzum ve mensur hikâyelerden, temsillerden meydana gelen bir ders kitabı yazmış; fakat, Rus sansürü izin vermediği için bastıramamıştır.
Séyit Azim Şirvanî

Doğru Cevap: A

Soru 39

Mirze Feteli Aħundzade ile ilgili aşağıda verilen bilgilerin hangisinde yanlışlık vardır?

1850’den itibaren yazdığı tiyatro eserlerini 1859’da Temsilat
adıyla bastırır.

Cemiyyet-i İlmiyye-i Osmaniyye’ye sunduğu “Temsilât” adlı tiyatro eserleri Türkiye Türkçesine çevrilir.

İslâm dünyasının geri kalmasının sebebinin Arap alfabesi olduğuna inanır.

1863’te İstanbul’a gelerek Arap harflerini kendi esasları içerisinde ıslah etmeyi düşündüğü layihasını, Cemiyyet-i İlmiyye-i Osmaniyye’ye sunar.

1877-1878’de Arap harfleri yerine Latin harflerine dayanan bir alfabe kabul edilmesi gerektiği kanaatine ulaşır.

Açıklama:

Cemiyyet-i İlmiyye-i Osmaniyye’ye sunduğu “Temsilât” adlı tiyatro eserleri Türkiye Türkçesine çevrilir, ifedesi yanlıştır; eser Türkiye Türkçesine çevrilmemiştir.
Cemiyyet-i İlmiyye-i Osmaniyye’ye sunduğu “Temsilât” adlı tiyatro eserleri Türkiye Türkçesine çevrilir.

Doğru Cevap: B

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi Mirze Feteli Ahundzade’nin “Temsilât” adlı kitabında yer alan eserlerinden biri değildir?

Hekâyet-i Molla İbrahimhelil Kimyager

Hekâyet-i Vezir-i Han-ı Lenkeran

Kemallüddövle Mektubları

Hekâyet-i Merd-i Hesis Hacı Gara

Mürafie Vekillerinin Hekâyeti

Açıklama:

Azerbaycan'da modern edebiyatın ortaya çıkış sürecini, ilk yazarlar ve eserlerini tanıyabilecek

Doğru Cevap: C

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi Azerbaycan modern edebiyatının temsilcilerinden değildir?

Baba Bey Şakir

Mirza Ali Ekber

Gasım Bey Zakir

Seyit Azim Şirvani

Mehmed Seyidov

Açıklama:

Azerbaycan'da modern edebiyatın ortaya çıkış sürecini, ilk yazarlar ve eserlerini tanıyabilecek

Doğru Cevap: E

Soru 42

Ruslar XIX. yüzyılda Kafkasya bölgesinde "Tatarca" terimini hangi dil için kullanıyorlardı?

Azerbaycan türkçesi için.

Rusya müslümanlarının dili için.

Kafkasya'daki Osmanlı Türklerinin dili için.

Kafkasya 'daki İdil- Ural Tatarlarnın dili için.

Kafkasya'daki İranlıların dili için.

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 43

Azerî Türkçesi” ve “Azerî edebiyatı” terimleri ilk defa kim tarafından kullanılmıştır?

Fuat Köprülü

Rıza Han

Nadir Şah

Baba Bey Şâkir

Ġasımbey Zakir

Açıklama:

"Azerî Türkleri", "Azerî Türkçesi", "Azerî Edebiyatı", "Azerbaycan Türkçesi", "Azerbaycan Edebiyatı", "Azerbaycanca", "Azerbaycan Dili", gibi kavramları kimlerin, hangi anlamlarda kullandığını açıklayabilecek
Doğru şık "a" şıkkıdır, çünkü Nadir Şah ve Rıza Han herhangi bir edebiyata isim veren kişiler değillerdir ve devlet adamlarıdır, "d" ve "e" şıkkındaki isimler ise edebiyatın temsilcileridir, Fuat Köprülü ise daha çok kuramcı olduğundan isimlendirme ve kavramlandırma işlemi onun mesleğidir diyebiliriz.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Azerbaycan 'da tiyatro alanında 1880 yılında Nahçivan’da kurulan profesyonel denilebilecek ilk cemiyetin adı nedir?

Dram Cemiyeti

Roman cemiyeti

Şiir cemiyeti

Hikaye cemiyeti

Tarih cemiyeti

Açıklama:

Azerbaycan'da modern edebiyatın ortaya çıkış sürecini, ilk yazarlar ve eserlerini tanıyabilecek
Doğru cevap "a" şıkkıdır, çünkü drama edebi tür olarak tiyatro alanına girer, diğer edebi türler, roman gibi, tiyatro alanına girmez, Tarih de tiyatronun bir alt alanı değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Azeri halk şiirinde sekiz heceli koşma aşağıdakilerden hangisidir?

Esine-i selase.

Manzume.

Gori Seminaryası.

Kızılbaş.

Geraylı.

Açıklama:

Geraylı. Cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 46

1812-1873 yılları arasında yaşamış, farsça ve Azeri türkçesiyle şiirler yazmış büyük şair aşağıdakilerden hangisidir?

Seyyid Ebulgasım Nebati.

Gasımbey Zakir.

Heyran Hanum.

Seyit Azim Şirvani.

Mirze Feteli AHUNDZADE.

Açıklama:

SEYYİT Ebulgasım Nebati. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Münazara-i Akl-ü Aşk eserinin sahibi aşağıdakilerden hangisidir?

Seyyid Ebulgasım Nebati.

Mirze Mehdi Şukuhi.

Heyran Hanım.

Gasımbey Zakir.

Syitv Azim Şirvani.

Açıklama:

Mirze Mehdi Şukuhi. Cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 48

Anne tarafından Dünbili aşiretinden olan Fauziliye nazireler yazdığı görülen edebiyatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Seyyid Ebulgasım Nebati.

Mirze Mehdi ŞUKUHİ.

Heyran Hanım.

Gasımbey Zakir.

İsmailbey Kutkaşınlı.

Açıklama:

Heyran Hanım . Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Esrarü-l Meleküt'ün yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Abbasguluağa Bakıhanov Gudsi.

Seyyid Ebulgasım Nebati.

Mirze Mehdi Şukuhi.

Heyran Hanım.

Gasımbey Zakir.

Açıklama:

Abbasgulağa Bakıhanov Gudsi. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 50

1844 yılında Divan-uı Hikmet adında şiir ve sohbet meclisi başkanlığı yapmış edebiyatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Mirze ŞEFİ VAZEH.

Seyyid Eulgasım Nebati.

Heyran Hanım.

Mirze Mehdi ŞUKUHİ.

Seyit AZİM Şirvani.

Açıklama:

Mirze Şefi Vazeh. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Geraylıları akıcı ve sade bir dille söyleyen edebiyatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Heyran Hanım.

Mirze Mehdi Şukuhi.

Seyyid Ebulgasım Nebati.

Gasımbey Zakir.

İsmail BEY Kutkaşınlı.

Açıklama:

Gasımbey Zakir. Cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 52

Reşit bey ve Saadet Hanım adlı hikaye kitabının sahibi edebiyatçı aşağıdakilerden hangisidir?

İsmail Bey KutkAŞINLI.

Heyran Hanım.

Seyyid Ebulgasım Nebati.

Gasımbey Zakir.

Mirze ŞEFİ vAZEH.

Açıklama:

İsmail Bey Kutkaşınlı. Cevap A'DIR.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Beytü's Sefa adıyla bir şairler meclisi kuran edebiyatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Seyit Azim Şirvani.

Heyran Hanım.

Gasımbey Zakir.

İsmailbey Kutkaşınlı.

Mirze Şefi VAZEH.

Açıklama:

Seyit Azim Şirvani. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 54

Modern Azeri edebiyatının ilk büyük temsilcisi olarak anılan edebiyatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Heyran Hanım.

Seyyid Ebulgasım Nebati.

Mirze Mehdi Şukuhi.

Gasımbey Zakir.

Mirze Feteli Ahundzade.

Açıklama:

Mirze Feteli Ahundzade. Cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 55

I. Rus etkisiyle asrî hayata göre şekillenmiştir.
II. Geleneksel yapı ve anlayış içinde gittikçe sönükleşmiştir.
III. Bir taklit ve nazîre edebiyatı olarak devam etmiştir.
Yukarıdakilerden hangisi / hangileri Kuzey Azerbaycan edebiyatı ile ilgilidir?

Yalnız I

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Azerî edebiyatı, XIX. yy.ın başlarından itibaren iki kola ayrıldı: Kuzey Azerbaycan’daki edebiyat, diğer sebepler yanında Rus etkisiyle asrî hayata göre şekillenmeye başlarken, Güney Azerbaycan’daki edebiyat, geleneksel yapı ve anlayış içinde gittikçe sönükleşmiş, bir taklit ve nazîre edebiyatı olarak devam etmiştir. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi Azerbaycan edebiyatında modernleşmeyle birlikte ortaya çıkan yeni edebî türler arasında değildir?

Roman

Modern hikaye

Tiyatro eserleri

Kaside

Makale

Açıklama:

Azerbaycan edebiyatında modernleşmeyle birlikte yeni edebî türler de ortaya çıkar:
Roman, modern hikâye, tiyatro eserleri, makale, tenkit, edebiyat tarihi vs. Kaside, mesnevî gibi türler, yerlerini “poéma” (manzum hikâye veya manzum roman) denilen nazım şekline bırakır. Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 57

I. Abdurrahim Talibov
II. Zeynelabidin Şirvanî
III. Mirze Ağa Tebrizî
Yukarıdakilerden hangisi / hangileri hem Azerbaycan'da hem de İran'da yeni edebiyatın ilk temsilcisi/temsilcileridir?

Yalnız II

Yalnız III

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Güney Azerbaycan’da ve aynı zamanda İran’da, yeni edebiyatın ilk temsilcileri arasında
Türk olmalarına rağmen geleneğe uyarak eserlerini Farsça yazan Abdurrahim Talibov,
Zeynelabidin Şirvanî, Mirze Ağa Tebrizî sayılabilir.

Doğru Cevap: E

Soru 58

İstanbul’da I. Abdülmecid Han’a Arapça yazdığı Esrârü’l-Melekût adlı astronomiye ait eserini sunan edebiyatçı kimdir?

Ġasımbey Zakir,

Abbasġuluağa Bakıhanov Ġüdsî

Séyyid Ebulġasım Nebatî

Héyran Hanım

Mirze Méhdi Şükûhî

Açıklama:

Abbasġuluağa Bakıhanov Ġüdsî (1774-1846) 1846’da Hacca giderken geçtiği İstanbul’da I. Abdülmecid Han’a Arapça yazdığı Esrârü’l-Melekût adlı astronomiye ait eserini takdim etmiştir. Padişahın emriyle, bu kitap Hayatizade Seyyid Şerif Bey tarafından Osmanlı Türkçesine çevrilerek 1848’de İstanbul’da bastırılmıştır. Eserin baş kısmında Abbasġuluağa hakkında bilgi de verilmiştir. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 59

Aşağıdakilerden hangisi Azerbaycan halk şiirinde sekiz heceli koşmaya verilen isimdir?

Mesnevi

Geraylı

Kaside

Hiciv

Manzume

Açıklama:

Geraylı, Azerbaycan halk şiirinde sekiz heceli koşmaya verilen isimdir. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 60

19. yüzyılın ikinci yarısında Azerî edebiyatı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Aydınlar arasında “maarifçi-demokrat” düşüncelerin yaygınlık kazanır.

Edebî eserlerde istibdatla mücadele fikri işlenir.

En geniş manada hürriyet arzusu, vatan ve millet sevgisi yüceltilir.

Bir taklit edebiyatı olarak şekillenmiştir.

Avrupa’dan, Rus fikir hayatından gelen fikirlerin yanında, kendi ulusal köklerinden de beslenir.

Açıklama:

19. yüzyılın ikinci yarısında Azerî edebiyatı için taklit edebiyatı olarak şekillendiği söylenemez. Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 61

1875’te Bakû’da yayımlanan Rusya Türklerinin ilk Türk gazetesi nedir?

Ekinçi

Keşkül

Novoye

Tiflisskiye

Ziya

Açıklama:

1875’te Bakû’da yayımlanan Rusya Türklerinin ilk Türk gazetesi Ekinçi’dir. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Latin harflerine geçme fikrini ilk defa 1873’te İstanbul’daki “Hakaik” gazetesine yazdığı bir mektubunda açıklayan modern Azerbaycan edebiyatının 1850’lerden sonraki en büyük temsilcisi kimdir?

İsmail Bey Kutkaşınlı

Hesenbey Melikzade Zerdabî

Mirze Feteli Aħundzade

Séyid Azim Şirvanî

Mirze Aliekber Sâbir

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 63

Azerbaycan'da tiyatronun gelişimi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Azerbaycan’da da tiyatronun ortaya çıkışı Avrupaî hayat tarzının etkisine bağlı olmuştur.

Genel vali Knyaz (Prens) Vorontsov 1849-1851 yılları arasında bir tiyatro binası yaptırır.

Mirze Feteli Aħundzade, 1850’den itibaren altı komedi ve bir hikâye yazar.

Azerbaycan'ın ilk tiyatro eserleri Azerbaycan Türkçesi ile kaleme alınmış ve sahnelenmiştir.

Komediler “Kavkaz” adlı gazetede art arda neşredilir.

Açıklama:

Azerbaycan Türkçesiyle kaleme alınan, Azerbaycan’ın ilk tiyatro eserleri, önce Rusça basıldıkları gibi, sahneye de önce Rusça ve Ruslar tarafından konulmuşlardır. Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 64

I. Aħundzade’den sonra ikinci tiyatro yazarı olarak görülür.
II. Piyeslerinde Azerbaycan’ın sosyal ve kültürel problemleri realist bir şekilde işler.
III. 1896’da ilk trajedi (facia) olan Müsibet-i Feħreddin’i yazmıştır.
Yukarıdakilerden hangisi / hangileri Necef Bey Vezirli ile ilgilidir?

Yalnız I

Yalnız III

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Seçeneklerin tamamı Necef Bey Vezirli ile ilgilidir. Doğru yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 65

Hangi olayın bir sonucu olarak Azerî edebiyatı, XIX. yy.ın başlarından itibaren iki kola ayrılmıştır?

Rus istilası

Azerbaycan'ın bağımsızlığını ilan etmesi

Azerbaycan Cumhuriyeti'nin kuruluşu

Oğuz yazı dilinin bulunması

Çağatayca dilinin yaygınlaşması

Açıklama:

Rus istilasının bir sonucu olarak Azerî edebiyatı, XIX. yy.ın başlarından itibaren iki kola ayrıldı. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 66

XX. yy. başlarında mizah ve hiciv anlayışını değiştirerek satirik şiiri zirveye ulaştıran kimdir?

Kerim Han Zend

Séyyid Azim Şirvanî

Ġasımbey Zakir

Mirze Ali Ekber Sabir

Baba Bey Şâkir

Açıklama:

XX. yy. başlarında Mirze Ali Ekber [Elekber] Sabir mizah ve hiciv anlayışını değiştirerek satirik şiiri zirveye ulaştırır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 67

XIX. yy.da Güney Azerbaycan edebiyatında hemen her şairin kendi ana dili yanında hangi dili kullanmıştır?

Türkçe

Rusça

Farsça

Çağatayca

Osmanlıca

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 68

XIX. yy. da güney Azerbaycan Edebiyatı hakkında aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

Tasvir edilen sevgili Sufi anlayışındaki tanrıdır.

En çok rağbet gören nazım şekli gazeldir.

Hayata daha gerçekçi bir bakış açısı benimsenmiştir.

Kişisel duygu ve düşünceler ön plandadır.

Zamandan şikayet, siyasi bir tenkit niteliği kazanmıştır.

Açıklama:

Tasvir edilen sevgili artık Sufi anlayışındaki tanrı değil, canlı-kanlı gerçek bir insandır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 69

Azerbaycan halk şiirinde sekiz heceli koşmaya verilen isim nedir?

Hiciv

Satir

Maarif

Gazel

Geraylı

Açıklama:

Azerbaycan halk şiirinde sekiz heceli koşmaya verilen isim, Geraylı'dır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 70

Gori Muallim Mektebi ne amaçla kurulmuştur?

Edebiyatçı yetiştirmek

İlkokullara öğretmen yetiştirmek

Edebiyat öğretmeni yetiştirmek

İlkokul öğrencilerine eğitim vermek

Lise öğrencilerine eğitim vermek

Açıklama:

“Gori Muallim Mektebi veya Gori Seminaryası”: Rusların 1876’da Tiflis yakınlığındaki Gori şehrinde, ilkokullara öğretmen yetiştirme amacıyla kurdukları okul. Bu okulun Azerbaycan bölümü 1879’da açılmıştır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 71

Necef Bey, 1896’da yazdığı ilk trajedinin adı nedir?

Müsibet-i Feħreddin

Év Terbiyesinin Bir Şekli

Gemi Lövbersiz Olmaz

Adı Var Özü Yoħ

Pehlivan-ı Zemâne

Açıklama:

Necef Bey, 1896’da ilk trajedi (facia) olan Müsibet-i Feħreddin’i yazdı. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 72

Azerî edebiyatında modern hikâyenin müjdecisi olan nâzım-nesir karışık olarak yazdığı Kitab-ı Askeriyye’yi kim yazmıştır?

Mirze Méhdi Şükûhî

Abbasġuluağa Bakıhanov Ġüdsî

Héyran Hanım

Séyyid Ebulġasım Nebatî

Şéyh Cemaleddin Afganî

Açıklama:

Azerî edebiyatında modern hikâyenin müjdecisi olan nâzım-nesir karışık olarak yazdığı Kitab-ı Askeriyye’de, mesneviler ve âşık hikâyelerinin etkisi görülür. Yazarı, Abbasġuluağa Bakıhanov Ġüdsî'dir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 73

XIX. yüzyılda mizahî şiirleriyle tanınan Güney Azerbaycanlı şair aşağıdakilerden hangisidir?

Mirza Méhdi Şükûhî

Séyyid Ebulġasım Nebatî

Mirze Şefi Vazéh

Abbasġuluağa Bakıhanov Ġüdsi

Héyran Hanım

Açıklama:

XIX. yüzyılda mizahî şiirleriyle tanınan Güney Azerbaycanlı şair, Mirza Méhdi Şükûhî'dir.

Doğru Cevap: A

Soru 74

Seyahat hâtıralarını “Sefernâme” adlı -tam ele geçmeyen- Azerî Türkçesiyle yazan kimdir?

Séyit Azim Şirvanî

Abbasġuluağa Bakıhanov Ġüdsî

Mirze Şefi Vâzéh

İsmail Bey Kutkaşınlı

Ġasımbey Zâkir

Açıklama:

Seyahat hâtıralarını “Sefernâme” adlı -tam ele geçmeyen- Azerî Türkçesiyle yazan, İsmail Bey Kutkaşınlı'dır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Ünite 4

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Neriman Nerimanov'a ait değildir?

Nadanlıg

Dilin Belası

Şamdan Bey

Gözel Bahar

Nadir Şah

Açıklama:

Eser Abdulla Şaiġ'e aittir.
Neriman Nerimanov'un eserleri arasında bu eser yoktur

Doğru Cevap: D

Soru 2

"Piyesteki üç kardeş, üç ayrı memlekette okumuştur: Biri Türkiye’de, biri Rusya’da ve biri de İran’da. Bacıları ise Azerbaycan’da annelerinin yanında terbiye görmüştür. Kardeşler tahsillerini tamamlayıp ana ocağına dönünce geçinemezler, ne yapacaklarını şaşırırlar. Üç ayrı insan, üç ayrı dünya görüşü karşı karşıyadır. Kızkardeşleri doğru olan yolu bulur; yani Azerbaycan’ın yolunu." Metinde sözü edilen eserin adı nedir?

Anamın Kitabı

Ölüler

Kâmança

Kişmiş Oyunu

Çay Destgâhı

Açıklama:

Celil Memmedġuluzade’nin Anamın Kitabı eserinden söz edilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 3

"Yazar, gazeteci ve bestekârdır. Bu üç mesleği de olağanüstü bir başarıyla sürdürmüş olması, onun üstün yeteneğinin kanıtıdır." Sözü edilen sanatçı kimdir?

Celil Memmedġuluzade

Üzéyir Hacıbeyli

Ebdürrahim Bey Haġvérdili

Abdulla Şaiġ

Hüséyn Cavid

Açıklama:

1905 ihtilalinden sonra Azerbaycan kültürel hayatında büyük rol oynayan aydınlar arasında Üzéyir Hacıbeyli özel bir yer tutar. Yazar, gazeteci ve bestekârdır. Bu üç mesleği de olağanüstü bir başarıyla sürdürmüş olması, onun üstün yeteneğinin kanıtıdır.
Sözü edilen sanatçı Üzéyir Hacıbeyli'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 4

"Romantik bir şairdir. Çocuklar için yazdığı şiir, hikâye, roman ve piyeslerle tanınmıştır. Halk masallarını işleyerek yazdığı didaktik piyeslerle de dikkati çeker. İlk piyesi Gözel Bahar manzumdur. Bunu Çoban, İdéal ve İnsanlıġ adlı romantik-sembolik eseri takip etti. Araz adlı romanı en tanınmış eserleri arasındadır. "
Yukarıdaki metinde sözü edilen sanatçı kimdir?

Hüséyn Cavid

Üzéyir Hacıbeyli

Cefer Cabbarlı

Celil Memmedġuluzade

Abdulla Şaig

Açıklama:

Azerbaycan’ın kültür tarihinde önemli rol oynamıştır. Romantik bir şairdir. Özellikle çocuklar için yazdığı şiir, hikâye, roman ve piyeslerle tanınmıştır. Halk masallarını işleyerek yazdığı didaktik piyeslerle de dikkati çeker. İlk piyesi Gözel Bahar (1910) manzumdur. Bunu Çoban, İdéal ve İnsanlıġ (1914) adlı romantik-sembolik eseri takip etti. Ayrıca İldırım (1927), Aldanmış Ulduzlar (1928), Ħ asay (1935), Éloğlu (1939), Veten (1942), Ana (1945), Nüşûbe (1945), Heġiġete Doğru gibi piyesleri de vardır. A. Şaiġ’in Araz adlı romanı en tanınmış eserleri arasındadır. Ħ atirelerim, Ħ atireler Silsilesinden adlı anıları, Azerbaycan edebiyatının neredeyse bir asırlık geçmişine ışık tutar.
Sözü edilen sanatçı Abdulla Şaig'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

"İstanbul Darülfünunu’nun edebiyat şubesinden mezun olmuş, Türkiye’de bulunduğu 1906-1909 yılları arasında özellikle Rıza Tevfik’le yakınlık kurmuştur. Azerbaycan’a döndükten sonra öğretmenlik yaptı. Türkçü edebiyat görüşünü benimseyen Cavid’in Batı ve Doğu medeniyetleri arasında bir sentez yapmaya çalıştığı görülür. N. Kemal, A. Hamit, T. Fikret ve R. Tevfik’i özellikle yaratıcılığının ilk yıllarında örnek alır. Ölünceye kadar, Azerbaycan medeniyetinin kökü olarak kabul ettiği Türk-İslam dünyasının manevî değerlerinden ve kültüründen uzaklaşmaz. 1920’den sonra Sovyet devletinin bütün baskılarına rağmen “güdümlü edebiyat” örneği sayılacak eserler yazmadı; sanat anlayışından, dünya görüşünden taviz vermedi, rejimin baskılarına boyun eğmedi, ölümü göze aldı, sürüldüğü Sibirya’daki bir çalışma kampında vefat etti."
Yukarıdaki metinde sözü edilen sanatçı kimdir?

Hüséyn Cavid

Sabit Rehman

Enver Memmedhanlı

Semed Vurğun

Cefer Cabbarlı

Açıklama:

Romantik, Türkçü edebiyat görüşünü benimseyen Cavid’in Batı ve Doğu medeniyetleri arasında bir sentez yapmaya çalıştığı görülür. N. Kemal, A. Hamit, T. Fikret ve R. Tevfik’i özellikle yaratıcılığının ilk yıllarında örnek alır. O dönemde Azerbaycan’da yetişen birçok aydın üzerinde Rus edebiyatının güçlü etkileri görülse de Cavid’te bu yoktur. Ölünceye kadar, Azerbaycan medeniyetinin kökü olarak kabul ettiği Türk-İslam dünyasının manevî değerlerinden ve kültüründen uzaklaşmaz. 1920’den sonra Sovyet devletinin bütün baskılarına rağmen “sosyalist gerçekçilik” anlayışının ürünü, “güdümlü edebiyat” örneği sayılacak eserler yazmadı; sanat anlayışından, dünya görüşünden taviz vermedi, rejimin baskılarına boyun eğmedi, ölümü göze aldı, sürüldüğü Sibirya’daki bir çalışma kampında vefat etti.
Sözü edilen sanatçı Hüséyn Cavid'dir.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Ey Türk éli! Ey milyonlar ülkesi!
Sakın, duyma nedir bu hâl, bu dehşet;
Titretmesin, seni bu kardaş sesi,
Körlük, sağırlık, o da bir saadet!...
Yukarıdaki dörtlük hangi şaire aittir?

Abdulla Şaiġ

Üzéyir Hacıbeyli

Neriman Nerimanov

Hüséyin Cavid

İlyas Efendiyév

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 7

"Bakû’de yayımlanan bazı gazete ve dergiler özellikle Hüséyinzade Ali Bey’in etkisiyle Türkiye’ye yakınlık hususunda o kadar ileri gitmişlerdi ki bazı gazete ve dergiler tamamen Türkiye Türkçesiyle yayımlanıyordu. Daha sonra M. E. Resulzade’nin yönetimindeki Açıksöz gazetesi de bu “ortak dil” idealine, sade bir Türkçe kullanarak önemli ölçüde katkıda bulunuyordu. Azerbaycan’da her bakımdan Türkiye siyasî ve kültürel muhitiyle paralellik görülüyordu. Azerbaycan Türkçesi, bu yaklaşma döneminde edebî, siyasî, felsefî terimler bakımından zenginleşmiş, olgunlaşmıştır. Bugün dahi aramızda ortak olan birçok kavram, terim, o zaman Azerî Türkçesine geçmiştir."
Aşağıdakilerden hangisi metinde sözü edilen gazete ve dergilerden biri değildir?

Hayat

Füyuzat

Hablülmetin

Taze Füyuzat

Şelale

Açıklama:

Bakû’da yayımlanan bazı gazete ve dergiler özellikle Hüséyinzade Ali Bey’in etkisiyle Türkiye’ye yakınlık hususunda o kadar ileri gitmişlerdi ki Hayat, Füyuzat, Teze Füyuzat, Şelale tamamen Türkiye Türkçesiyle yayımlanıyordu.
Hablülmetin, Kalküta'da yayımlanan bir gazetedir.

Doğru Cevap: C

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi II. Dünya Savaşı'nı konu alan piyeslerden değildir?

Sabit Rehman, Hücum Davam Édir

Süléyman Sani Aħundof, Çetin Dere

M. Tehmasıb, Aslan Yatağı

Zéynal Ħelil, İntiġam

Semed Vurğun, Vaġif

Açıklama:

Vaġif dramında Azerbaycan’ın sevimli şairinin hayatı merkez alınarak, işgalci İran şahlığına karşı Azerbaycan halkının vermiş olduğu millî mücadele tasvir edilir.
Vaġif, İran Şahlığına karşı Azerbaycan halkının mücadelesini anlatır.

Doğru Cevap: E

Soru 9

"Azerbaycan Türk masal ve hikâyelerini derledi. Ayrıca Pare Pare (1963) adlı bir Azerbaycan Türk şiiri antolojisi hazırladı ve bastırdı. Çocuklar için yazdığı masal ve hikâyeler oldukça beğenildi ve şöhreti İran’ın dışına taştı. Küçük Kara Balık hikâyesi birçok ödüle layık görüldü. Hikâyelerinin birçoğu Türkiye’de de yayımlandı. "
Yukarıdaki metinde sözü edilen sanatçı kimdir?

Hemid Nutki

Semed Behrengi

Seyyid Mehemmed Hüséyn Şehriyar

Helil Rıza Ulutürk

Nigâr Refibeyli

Açıklama:

Semed Behrengi (1939-1968): Dünya çapında tanınmış Güney Azerbaycanlı öğretmen, çocuk kitapları yazarı, folklor derleyicisidir. Azerbaycan Türk masal ve hikâyelerini derledi, Türkçe kitap basma yasak olduğu için Farsçaya çevirerek neşretti. Çocuklar için yazdığı masal ve hikâyeler oldukça beğenildi ve şöhreti İran’ın dışına taştı. Küçük Kara Balık hikâyesi birçok ödüle layık görüldü.
Sözü edilen sanatçı Semed Behrengi'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 10

"Sadece Azerbaycan’ın değil, yakın dönem Türk dünyasının en büyük şairlerindendir. Farsça ve Türkçe şiirleri vardır. En büyük özelliği şiirlerindeki eşsiz lirizmdir. Samimiyeti, şahsî duygu ve düşüncelerinin derinliği, hayal dünyasının genişliği ve renkliliğiyle ulaşılması zor bir zirveye erişmiştir. Héydar Babaya Salam adlı iki parçadan oluşan manzumesi, bütün Türk dünyasını ayağa kaldırmış, her yerden bu manzumelere nazireler yazılmıştır. Şehriyar’a yazdığı manzum mektup, Dede Korkut destanlarından nazma çektiği Sazımın Sözü adlı epik eseri ile Bulud Karaçorlu Sehend (1927-1980) millî şuurun uyanmasında büyük rol oynadı."
Yukarıdaki metinde sözü edilen sanatçı kimdir?

Habib Sahir

Memmed Araz

Seyyid Mehemmed Hüséyn Şehriyar

Behtiyar (Bahtiyar) Vahabzade

Mikayıl Müşfik

Açıklama:

Seyyid Mehemmed Hüséyn Şehriyar (1906/7-1988), Sadece Azerbaycan’ın değil, yakın dönem Türk dünyasının en büyük şairlerindendir. Farsça ve Türkçe şiirleri vardır. En büyük özelliği şiirlerindeki eşsiz lirizmdir. Samimiyeti, şahsî duygu ve düşüncelerinin derinliği, hayal dünyasının genişliği ve renkliliğiyle ulaşılması zor bir zirveye erişmiştir.
Sözü edilen sanatçı Seyyid Mehemmed Hüséyn Şehriyar'dır.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Celil Memmedġuluzade’nin üç ayrı memlekette okuyan üç kardeş ve Azerbaycan’da kalan kız kardeşleri üzerinden farklı dünya görüşlerini ele aldığı eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Çay Destgâhı

Ölüler

Anamın Kitabı

Lâl

Deli Yığınçağı

Açıklama:

Celil Memmedġuluzade’nin üç ayrı memlekette okuyan üç kardeş ve Azerbaycan’da kalan kız kardeşleri üzerinden farklı dünya görüşlerini ele aldığı eseri Anamın Kitabı’dır. Anamın Kitabı, Memmedġuluzade’nin edebiyat anlayışını, siyasi-sosyal görüşlerini bütün açıklığıyla ortaya koyar. Piyesteki üç kardeş, biri Türkiye’de, biri Rusya’da ve biri de İran’da olmak üzere üç ayrı memlekette okumuştur. Kız kardeşleri ise Azerbaycan’da annelerinin yanında terbiye görmüştür. Kardeşler tahsillerini tamamlayıp ana ocağına dönünce geçinemezler, ne yapacaklarını şaşırırlar. Üç ayrı insan, üç ayrı dünya görüşü karşı karşıyadır. Kız kardeşleri doğru olan yolu bulur; yani Azerbaycan’ın yolunu. Bu yazarın kendisinin de benimsemiş olduğu bir sentezdir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 12

Eserlerinde Türk-İslam dünyasının manevi değerlerinden uzaklaşmadığı ve sosyalist gerçekçilik anlayışına uygun eserler vermeyi reddettiği için sürüldüğü Sibirya’da bir çalışma kampında vefat eden şair ve dram yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Sabit Rehman

Celil Memmedġuluzade

Neriman Nerimanov

Hüseyn Cavid

İlyas Efendiyev

Açıklama:

Ölünceye kadar, Azerbaycan medeniyetinin kökü olarak kabul ettiği Türk-İslam dünyasının manevi değerlerinden ve kültüründen uzaklaşmayan ve bu nedenle sürüldüğü Sibirya’daki bir çalışma kampında vefat eden yazar Hüseyn Cavid’dir. Romantik, Türkçü edebiyat görüşünü benimseyen Cavid’in Batı ve Doğu medeniyetleri arasında bir sentez yapmaya çalıştığı görülür. N. Kemal, A. Hamit, T. Fikret ve R. Tevfik’i özellikle yaratıcılığının ilk yıllarında örnek alır. O dönemde Azerbaycan’da yetişen birçok aydın üzerinde Rus edebiyatının güçlü etkileri görülse de, Cavid’te bu etki görülmez. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi II. Dünya Savaşı’nın işlendiği piyeslerden biri değildir?

Hücum Davam Édir

Bakı Muharibesi

İntigam

Aslan Yatağı

Vefa

Açıklama:

Cefer Cabbarlı tarafından kaleme alınmış olan “Bakı Muharibesi” isimli eserde , 1919’da Gence’de kurulan Milli Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Türk ordusunun da yardımıyla Bakü’yü Bolşeviklerden kurtarması anlatılır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 14

“Molla Nesreddin” imzasını kullanan ve bu adla da meşhur olan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Celil Mehmedguluzade

Abdurrahim Bey Hakvérdili

Memmed Said Ordubadi

Eliġulu Ġemkûsar

Mirze Aliekber Sâbir

Açıklama:

Molla Nesreddin imzasını kullanan ve bu adla da meşhur olan yazar Celil Mehmedguluzade’dir. Celil Memmedġuluzade (1866-1932) dönemin en etkili şahsiyetlerindendir. Onun bağlayıcı, emniyet telkin eden, kararlı şahsiyeti “Molla Nesreddin” dergisi etrafındaki yazarları ve şairleri 1920’ye kadar bir arada tutmuştur. Şıklarda verilen diğer isimler ise, 1906’da Tiflis’te Ö. F. Numanzade ve Celil Memmedguluzade tarafından çıkartılan siyasi, sosyal, mizah dergisi Molla Nesreddin etrafında toplanan yazarlar ve şairlerdir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Azerbaycan edebiyatında hürriyet temasını Servet-i Fünunculara yakın bir dille en belirgin şekilde işleyen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Hüséyn Cavid

Mehemmed Hâdi

Mirze Aliekber Sâbir

Ehmed Cavad

Mirze Ali Muciz

Açıklama:

Azerbaycan edebiyatında hürriyet temasını Servet-i Fünunculara yakın bir dille en belirgin şekilde işleyen şair Mehemmed Hâdi’dir. Hürriyetçi, adaletçi, inkılapçı bir şair olarak yıldızı parlayan M. Hâdi, Türkiye’deki Türkçülük, İslamcılık cereyanlarının sempatizanlarındandır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi Sultan Mecid Genizade tarafından kaleme alınan ve Azerbaycan edebiyatının ilk realist romanlarından biri olarak kabul edilen eserdir?

Ekinçi

Ziya-yi Gafgasiyye

Mektubât-ı Şeyda Bey Şirvani

Keşkül

Şarg-i Rus

Açıklama:

Sultan Mecid Genizade tarafından kaleme alınan ve Azerbaycan edebiyatının ilk realist romanlarından biri olarak kabul edilen eser Mektubât-ı Şéyda Bey Şirvani’dir. Diğer şıklarda verilenler, Azerbaycan’da makale, fıkra, küçük hikâye, tenkit, çeşitli tercüme yazıları vs. gibi türlerin ortaya çıkmasına ve gelişmesine katkı sağlayan ilk süreli yayınlardandır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 17

Azerbaycan edebiyatında milli bir mesele ve konu olarak ele alınan Cenup Mevzu’u üzerine ilk ve en başarılı eserleri vermiş olan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Mirze İbrahimov

İlyas Efendiyev

Süleyman Veliyev

İmran Gasimov

Sabit Rehman

Açıklama:

Cenup Mevzu’u, Azerbaycan edebiyatında önceleri Güney Azerbaycan’ın problemlerine ilgi göstermek şeklinde başlayan, daha sonra Azerbaycan’ın bütünlüğü gibi siyasi meseleleri de içine alan milli edebiyat anlayışıdır. Azeri edebiyatında milli bir mesele ve konu olarak ele alınan “Cenup Mevzu’u”nda ilk ve en başarılı eserleri vermiş olan yazar Mirze İbrahimov’dur. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi 1970’li yıllarda bazı eserlerini Rusça olarak kaleme almış olan kuşağın temsilcilerinden biridir?

İsmail Şıhlı

Hüseyn Abbaszade

Bayram Bayramov

Rüstem İbrahimbeyov

Çingiz Hüseynov

Açıklama:

1970’li yıllarda bazı eserlerini artık Rusça olarak yazmaya başlayan bir kuşak vardır. Bunlar arasında iki kardeş Meġsud İbrahimbeyov (d. 1935) ve Rüstem İbrahimbeyov (d. 1939) önemlidir. Yazarların her ikisi de hikâye, tiyatro, roman, büyük hikâye ve özellikle senaryolarıyla Sovyet insanının iç dünyasını, problemlerini ve dünya görüşünü realist ve objektif bir yaklaşımla eserlerine yansıtmışlardır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 19

Behtiyar Vahabzade’ye ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

Türkiye’de en çok eserleri basılan şairlerden biridir.

Sovyet döneminde milli problemleri cesaretle ele alıp işlemiştir.

Azerbaycan isimli manzumesi en karakteristik eseridir.

Şiirin yanı sıra dram eserleri de yazmıştır.

Vezne ve kafiyeye önem vermiştir.

Açıklama:

Günümüz Azeri şiirinin en tanınmış şairlerinden biri olan, vezne ve kafiyeye şiirin muhtevası kadar değer veren Behtiyar Vahabzade, klasik şiir geleneklerinin geliştirilerek devam ettirilmesine gayret eder. Milli meseleler karşısındaki hassasiyeti, halkın vicdanının sesi olması onu halkla bütünleştirmiştir. Türkiye’de en çok eserleri basılan şairlerden biri olan Vahabzade, Sovyet döneminde milli problemleri cesaretle ele alıp işlemesiyle şöhret kazanmıştır. Şıklarda bahsi geçen Azerbaycan isimli manzume ise, Vahabzade tarafından değil, Semed Vurğun tarafından kaleme alınmıştır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 20

Bulud Karaçorlu Sehend tarafından Dede Korkut destanlarından nazma çekilen eser aşağıdakilerden hangisidir?

Heydar Babaya Salam

Azerbaycan Şifahi Halk Edebiyatı

Feryad

Sazımın Sözü

Şimal Ulduzu

Açıklama:

Bulud Karaçorlu Sehend (1927-1980) tarafından Dede Korkut destanlarından nazma çekilen eser Sazımın Sözü’dür. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 21

Azerbaycan’ı yöneten ilk Bolşevik başkan aşağıdakilerden hangisidir?

Neriman Nerimanov

Celil Memmedguluzade

Ebdürrahim Bey Hagverdili

Üzeyir Hacıbeyli

Abdulla Şaig

Açıklama:

Rusya’da okumuş olan Neriman Nerimanov sosyalist düşünceden etkilenmiş, kendisi de Azerbaycan’ın siyasî hayatına doğrudan doğruya girerek Azerbaycan Bolşeviklerinin lideri ve 1920’de de Azerbaycan’ı yöneten ilk Bolşevik başkan olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi Celil Memmedġuluzade'nin eserlerinden değildir?

Çay Destgâhı

Kişmiş Oyunu

Ölüler

Anamın Kitabı

Dilin Belası

Açıklama:

Molla Nesreddin mizah dergisinin yöneticisi Celil Memmedġuluzade (1866-1932) mizahî yazıları, küçük hikâyeleri yanında dram eserleriyle de devrine damgasını vurmuş şahsiyetlerdendir. Öğrenciliğinden itibaren tiyatroya ilgi duyan Celil Memmedġuluzade Rus edebiyatını çok iyi biliyordu. Çay Destgâhı (alegorik dram, 1889), Kişmiş Oyunu (komedi, 1892), Ölüler (dram 1909), Anamın Kitabı (dram, 1919), Kâmança (dram, 1920), Danabaş Kendinin Mektebi (komedi, 1921), Lâl (senaryo, 1921), Deli Yığınçağı (komedi, 1926) gibi eserleri vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 23

Celil Memmedġuluzade’nin edebiyat anlayışını, siyasî-sosyal görüşlerini bütün açıklığıyla ortaya koyan eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Anamın Kitabı

Lâl

Deli Yığınçağı

Danabaş Kendinin Mektebi

Çay Destgâhı

Açıklama:

Anamın Kitabı, Celil Memmedġuluzade’nin edebiyat anlayışını, siyasî-sosyal görüş- lerini bütün açıklığıyla ortaya koyar. Piyesteki üç kardeş, üç ayrı memlekette okumuştur: Biri Türkiye’de, biri Rusya’da ve biri de İran’da. Bacıları ise Azerbaycan’da annelerinin yanında terbiye görmüştür. Kardeşler tahsillerini tamamlayıp ana ocağına dönünce geçinemezler, ne yapacaklarını şaşırırlar. Üç ayrı insan, üç ayrı dünya görüşü karşı karşıyadır. Kızkardeşleri doğru olan yolu bulur; yani Azerbaycan’ın yolunu. Bu yazarın kendisinin de benimsemiş olduğu bir sentezdir.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Asıl mesleği öğretmenlik olan şair ve yazar olarak birçok eser kaleme aldığı gibi sosyal faaliyetleriyle uzun yıllar süren öğretmenliği sırasında yazdığı ders kitapları ve yetiştirdiği nesillerle de Azerbaycan’ın kültür tarihinde önemli rol oynayan isim aşağıdakilerden hangisidir?

Abdulla Şaiġ

Hüséyn Cavid

Cefer Cabbarlı

Semed Vurğun

İlyas Efendiyév

Açıklama:

Asıl mesleği öğretmenlik olan Abdulla Şaiġ (1881-1959), şair ve yazar olarak birçok eser kaleme aldığı gibi sosyal faaliyetleriyle uzun yıllar süren öğretmenliği sırasında yazdığı ders kitapları ve yetiştirdiği nesillerle de Azerbaycan’ın kültür tarihinde önemli rol oynamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 25

İstanbul Darülfünunu’nun edebiyat şubesinden mezun olmuş, Türkiye’de bulunduğu 1906-1909 yılları arasında özellikle Rıza Tevfik’le yakınlık kurmuş, o dönemin edebiyatını ve Türkçe vasıtasıyla Batı edebiyatını yakından tanıma imkânı bulan devrin en meşhur şair ve dram yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Hüséyn Cavid

Abdulla Şaiġ

Cefer Cabbarlı

Semed Vurğun

İlyas Efendiyév

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi II. Meşrutiyetten sonra İstanbul’a tahsil veya herhangi bir sebeple gelip bu şehirde yaşayan, okuyan, çalışan veya siyasî faaliyetlerine devam eden, Azerbaycanlı edebî ve siyasî şahsiyetlerinden biridir?

Mehemmed Ağa Şaħtaħtlı

Enver Memmedhanlı

Sabit Rehman

İlyas Efendiyév

Semed Vurğun

Açıklama:

II. Meşrutiyetten sonra İstanbul’a tahsil veya herhangi bir sebeple gelip bu şehirde yaşayan, okuyan, çalışan veya siyasî faaliyetlerine devam eden, Azerbaycanlı edebî ve siyasî şahsiyetlerinden bazıları şunlardır: Daha önce 1890’lı yıllarda gazeteci Ömer Faik Numanzade ve Mehemmed Ağa Şaħtaħtlı, Celal ve Said Ünsî kardeşler, sonraları ise deği- şik sebeplerle Hüséyin Cavid, Mehemmed Hadi, Mehmet Emin Resulzade, Abdullah Sur, Yusuf Vezir Çemenzeminli, Ahmet Ağaoğlu, Hüséyinzâde Ali Turan, Mirze Ali Muciz [Mö’cüz] bir müddet Türkiye’de bulunmuşlar, özellikle İstanbul’un siyasî ve külterel çevreleriyle yakın ilişki içinde olmuşlardır.
II. Meşrutiyetten sonra İstanbul’a tahsil veya herhangi bir sebeple gelip bu şehirde yaşayan, okuyan, çalışan veya siyasî faaliyetlerine devam eden, Azerbaycanlı edebî ve siyasî şahsiyetlerinden Mehemmed Ağa Şaħtaħtlı'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Azerbaycan edebiyatının ilk realist romanlarından biri olan iki bölümlük Mektubât-ı Şéyda Bey Şirvanî (Muallimler İftiharı 1898, Gelin- ler Hamayili, 1900) ve ilk realist hikâyelerden kabul edilen Allah Ħovfu (1906) ile Ġurban Bayramı, Yaħud On Gün Riyazet (1907) gibi eserleriyle modern hikâye ve roman türünün gelişmesine hizmet etmiş isim aşağıdakilerden hangisidir?

Sultan Mecid Ġenizade

Yusif Vezir Çemenzeminli

Memmed Seid Ordubadi

Mir Celal

Méhdi Hüséyn

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 28

-Devrinin en meşhur şair ve dram yazarıdır
-İlk dram eserleri"Ana" ve "Maral"dır
-Türk-İslam dünyasının manevi değerleri ve kültüründen uzaklaşmamıştır
-Romanda Türkçü edebiyatı benimsemiş, doğu-batı sentezi yapmaya çalışmıştır
-Sürüldüğü Sibirya'da bir çalışma kampında ölmüştür
Yukarıda bazı özellikleri verilen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Hüseyin Cavid

Celil Memmedguluzade

Abdulla Şaig

Cafer Cabbarlı

Süleyman-ı Sanı Ahunzade

Açıklama:

Diğerleri de aynı devrin yazarıdır ama bahsedilen özellikler Hüseyin Cavid'e aittir. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Sovyet dönemi Azeri Edebiyatının sansürlü ortamından kurtulabilmek için sanatçıların tercih ettikleri konular aşağıdakilerden hangisidir?

Tarih

Aşk

Tabiat

Dini

Ekonomik

Açıklama:

O dönemde bir kurtuluş yolu olarak tarihi konular, uzak ülkelerde cereyan eden olaylar ele alınmaya başlanmıştır. Cevap a şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 30

XX. Yüzyıl Azeri edebiyatının uyanma, dünyayı tanıma, silkinip şahsiyetini arama ve bulma dönemi hangi yıldan sonra başlar?

1901

1905

1910

1915

1920

Açıklama:

1905 yıllarından sonraki yıllarda Azeri edebiyatı bir yadan Rusya'daki edebi hareketlerin, siyasi gelişmelerin etkisi altındadır ve soruda bahsedilen unsurları barındırma özelliğini taşımaktadır. Cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 31

Aşağıda verilen yazar-eser eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

Anar-Ağ Deve

Elçin-Beş Mertebeli Evin Altıncı Mertebesi

Yusif Semedoğlu-Getl Günü

Sabır Ehmedov-Bizim Gızlar

İsa Hüseyinov-Toğana

Açıklama:

C şıkkındaki eşleştirme doğrudur. Diğer eserler bahsedilen yazarlara ait değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 32

Seyyid Mehemmed Hüseyin Şehriyar'ın bütün Türk dünyasını ayağa kaldıran, her yerden bu esere nazireler yazılan, iki parçadan oluşan manzumesinin adı nedir?

Heydar Babaya Selam

Sazımın Sözü

Edebiyat Ocağı

Pare Pare

Şah İsmail

Açıklama:

Diğer eserler zaten soruda bahsedilen yazara ait değildir. Cevap a şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 33

Hangisi II. Dünya Savaşı'nın işlendiği belli başlı piyeslerden değildir?

Çetin Dere

Gayağı

Aslan Yatağı

İntiġam

Bahar Suları

Açıklama:

E şıkkı muasır hayata dair yazılan eserlerden biridir. Cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi Celil Memmedguluzade için söylenebilir?

Molla Nasreddin adlı dergiyi çıkarmıştır.

"Hopphopname"si ile tanınır.

Devrinin en meşhur şairidir.

Modern Azerbaycan şiirinin kurucusu sayılır.

Ağlayarak güldüren güldürürken ağlatan şiirler yazmıştır.

Açıklama:

Diğerleri Mirze Aliekber Sabir'e aittir. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 35

Azeri sahnesinin ilk operası kim tarafından yazılmıştır?

Üzeyir Hacıbeyli

Celil Memmedguluzade

Ebdürrahim Bey Hağverdili

Mirze Aliekber Sabir

İsa Hüseyinov

Açıklama:

Hacıbeyli 1920'den önceki yıllarda "Aslı ve Kerem", "Léyli ve Mecnun" ve daha pek çok eseri kendisi yazıp besteleyerek Azeri sahnesinin ilk operalarını yaratmıştır. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Hangisi Sovyet Dönemi Azeri şiirini başlatan genç kuşak şairlerinden biri değildir?

Süleyman Rüstem

Semed Vurğun

Memmed Rahim

Resul Rıza

Abdullah Şaiğ

Açıklama:

E şıkkı eski kuşaktan şairdir. Cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 37

Hangisi "günümüz Azeri şiirinin" en tanınmış şairlerinden biridir?

Bahtiyar Vahapzade

İsmail Şıhlı

Bayram Bayramov

İsa Hüseyinov

Ezize Ceferzade

Açıklama:

Diğerleri 1960'lı yıllardan önce eserler veren ve edebi faaliyetlerini 1970'li yıllarda devam ettiren nispeten daha yaşlı bir ara nesildir. Şair değildirler. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi Neriman Nerimanov'un yazmış olduğu Azerî tiyatrosunun klasikleri arasında yer alan tarihî bir dramdır?

Nadanlığ

Nadir Şah

Dilin Belası

Şamdan Bey

Kişmiş Oyunu

Açıklama:

XIX. asrın sonlarında Neriman Nerimanov (1870-1925)’un tiyatro eserleri, konuları ve idealleriyle dikkati çeker. Asıl mesleği doktorluk olan N. Nerimanov, yazar ve siyaset adamı olarak Azerbaycan’ın tarihinde önemli rol oynar. Hikâye ve roman da yazan Nerimanov’un Nadanlıġ (1894), Dilin Belası (1895), Şamdan Bey (1899), Nadir Şah (1899) gibi dram eserleri vardır. Özellikle Nadir Şah, Azerî tiyatrosunun klasikleri arasında yer alan tarihî bir dramdır.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi Celil Memmedġuluzade'ye ait şaheser olarak nitelendirilen eserdir?

Anamın Kitabı

Deli Yığınçağı

Lâl

Ölüler

Kâmança

Açıklama:

Öğrenciliğinden itibaren tiyatroya ilgi duyan Celil Memmedġuluzade Rus edebiyatını çok iyi biliyordu. Çay Destgâhı (alegorik dram, 1889), Kişmiş Oyunu (komedi, 1892), Ölüler (dram 1909), Anamın Kitabı (dram, 1919), Kâmança (dram, 1920), Danabaş Kendinin Mektebi (komedi, 1921), Lâl (senaryo, 1921), Deli Yığınçağı (komedi, 1926) gibi eserleri vardır. Bunlar içinde “Ölüler”, bir şaheser olarak kabul edilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi Celil Memmedġuluzade’nin üç ayrı memlekette okuyan üç kardeşin hikayesini konu alan eseridir?

Danabaş Kendinin Mektebi

Deli Yığınçağı

Anamın Kitabı

Çay Destgâhı

Lâl

Açıklama:

Anamın Kitabı, Celil Memmedġuluzade’nin edebiyat anlayışını, siyasî-sosyal görüşlerini bütün açıklığıyla ortaya koyar. Piyesteki üç kardeş, üç ayrı memlekette okumuştur: Biri Türkiye’de, biri Rusya’da ve biri de İran’da. Bacıları ise Azerbaycan’da annelerinin yanında terbiye görmüştür. Kardeşler tahsillerini tamamlayıp ana ocağına dönünce geçinemezler, ne yapacaklarını şaşırırlar. Üç ayrı insan, üç ayrı dünya görüşü karşı karşıyadır.

Doğru Cevap: C

Soru 41

Azeri edebiyatında yeni şiirin ilk büyük başarısını sağlayan ve bu yüzden de modern Azerbaycan şiirinin kurucusu kabul edilen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Mirze Aliekber Sâbir

Celil Memmedġuluzade

Abdurrahim Bey Hakvérdili

Eliġulu Ġemkûsar

Salman Mümtaz

Açıklama:

“Molla Nesreddinci”lerden biri ve devrin en meşhur şairi olan Mirze Aliekber Sâbir (1862-1911) Türkiye’de az çok tanınmakta; Hophopname’siyle bilinmektedir. Realist, modern Azerbaycan şiirinin ortaya çıkışı doğrudan doğruya Sâbir’in edebî faaliyetine bağlıdır. Sabir, eski şiirle yeni şiirin arasını açan, yeni şiirin ilk büyük başarısını sağlayan sanatkârdır. Bu yüzden de modern Azerbaycan şiirinin kurucusu kabul edilir.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Sovyet dönemindeki Azeri edebiyatında; çocuk edebiyatının gelişmesinde önemli rol oynamış, ders kitapları yazmış, tercüme ile uğraşmış, Tevfik Fikret ve Reşat Nuri Güntekin’den de aktarmalar yapmış olan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Semed Vurğun

Mikâyıl Rızaġuluzade

Resul Rıza

Mikayıl Müşfik,

Süleyman Rüstem

Açıklama:

Sovyet döneminde Mikâyıl Rızaġuluzade çocuk edebiyatının gelişmesinde önemli rol oynamış, ders kitapları yazmış ve tercüme ile meşgul olmuştur. Tevfik Fikret ve Reşat Nuri Güntekin’den de aktarmalar yapmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Asıl mesleği doktorluk olan ancak yazar ve siyaset adamı olarak Azerbaycan’ın tarihinde önemli rol oynayan isim aşağıdakilerden hangisidir?

Neriman Nerimanov

Celil Memmedġuluzade

Üzéyir Hacıbeyli

Abdulla Şaiġ

Hüséyn Cavid

Açıklama:

XIX. asrın sonlarında Neriman Nerimanov (1870-1925)’un tiyatro eserleri, konuları ve idealleriyle dikkati çeker. Asıl mesleği doktorluk olan N. Nerimanov, yazar ve siyaset adamı olarak Azerbaycan’ın tarihinde önemli rol oynar.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Azeri edebiyatında zamanla “Sovyet ideolojisi”nin dışına taşan gerçek millî duyguların ve emellerin anlatıldığı bir vasıtaya dönüşen durum aşağıdakilerden hangisidir?

Garp (Batı) Mevzuu

Şark (Doğu) Mevzuu

Cenub (Güney) Mevzuu

Cenub-i şarki (Güneydoğu) Mevzuu

Şimal (Kuzey) Mevzuu

Açıklama:

Stalin devrinde her türlü millî duyguyu terennüm etmeden ürkmüş bulunan Kuzey Azerbaycanlı şairler bu “Cenup mevzuu”na sığınıp duygularını dile getirdiler. Böylece “Cenup mevzuu” zamanla “Sovyet ideolojisi”nin dışına taşan gerçek millî duyguların ve emellerin anlatıldığı bir vasıta oldu.

Doğru Cevap: C

Soru 45

Sovyet döneminde Güney Azerbaycan’a Kızıl Ordu ile gönderilen bazı şair ve yazarların kurduğu derneğin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Veten Yolunda

Şairler Meclisi

Komsomol

Edebiyat-ı Cedide

Milli Edebiyat

Açıklama:

II. Dünya Harbi’nde Sovyet ordusu İran’a girdi ve 1946’ya kadar Güney Azerbaycan’ı kontrol altında tuttu. Bu sırada Tebriz’de kültürel hayatta, belli ideolojik görüşler içinde de olsa canlanma görüldü. Bazı şair ve yazarlar Güney Azerbaycan’a Kızıl Ordu ile gönderilerek Tebriz’de Veten Yolunda gazetesini çıkardılar ve bu gazetenin yanında Şairler Meclisi adı verilen bir dernek kurdular. Bu derneğin çatısı altında edebiyat ve sanat faaliyetleri yürütüldü. Şairler Meclisi (1945) adını taşıyan bir antolojide bu dernek mensuplarının eserleri toplu olarak neşredildi.

Doğru Cevap: B

Soru 46

Azerbaycan Millî Hükûmeti’nin Türkiye elçisi iken bulunduğu İstanbul’da “Azerbaycan Edebiyatına Bir Nazar” adlı küçük edebiyat tarihini yayımlayan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Mirze İbrahimov

Sabit Rehman

Mir Celal

Memmed Seid Ordubadi

Yusif Vezir Çemenzeminli

Açıklama:

II. Dünya Savaşı'na kadarki dönemin önemli şahsiyetleri arasında, eski kuşaktan kabul edebileceğimiz Yusif Vezir Çemenzeminli (1887-1943), çok yönlü bir yazar olarak dikkati çeker. Küçük, mizahî, realist hikâyelerinde Azerbaycan halk hayatınının bütün yönlerini mükemmel bir şekilde işlemiştir. Azerbaycan Millî Hükûmeti’nin Türkiye elçisi iken (1918-1920) bulunduğu İstanbul’da “Azerbaycan Edebiyatına Bir Nazar” adlı küçük edebiyat tarihini yayımlar.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Azerî edebiyatında millî bir mesele ve konu olarak ele alınan “Cenup (Güney) Mevzuu”nda ilk ve en başarılı eserleri veren yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Süléyman Veliyév

Memmed Seid Ordubadi

Méhdi Hüséyn

Mirze İbrahimov

İmran Ġasimov

Açıklama:

Mirze İbrahimov, çok yönlü bir yazar, bilim adamı ve politikacıdır. Azerî edebiyatında millî bir mesele ve konu olarak ele alınan “Cenup Mevzu’u”nda ilk ve en başarılı eserleri vermiştir; Gelecek Gün, Cenup Hikâyeleri, Perviz’in Heyatı, Pervane vs. Aynı zamanda Böyük Demokrat (1939, Celil Memmmedġuluzade hakkında), Heyat ve Edebiyyat, Böyük Şairimiz Sabir, Aşık Şe’rinde Realizm gibi edebiyat araştırmaları ve tenkidî eserleriyle tanınmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 48

Azeri edebiyatında, Dede Korkut Dünyası adlı incelemesiyle konuya tamamen yeni bir gözle bakmış ve Dede Korkut araştırmaları üzerindeki Sovyet yasak ve korkusunun dağılmasına sebep olan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Anar

Ferman Kerimzade

Élçin

Mövüd Süleymanlı

İsi Melikzade

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 49

XX. yüzyıl Azeri edebiyatında Nadanlıġ (1894), Dilin Belası (1895), Şamdan Bey (1899), Nadir Şah(1899) gibi dram eserleri olan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Neriman Nerimanov

Celil Memmedġuluzade

Ebdürrahim Bey Haġvérdili

Üzéyir Hacıbeyli

Abdulla Şaiġ

Açıklama:

XX. yüzyıl Azeri edebiyatında Nadanlıġ (1894), Dilin Belası (1895), Şamdan Bey (1899), Nadir Şah(1899) gibi dram eserleri olan yazar, Neriman Nerimanov'dur.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Çay Destgâhı (alegorik dram, 1889), Kişmiş Oyunu (komedi, 1892), Ölüler (dram 1909), Anamın Kitabı (dram, 1919) gibi eserlerin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Celil Memmedġuluzade

Neriman Nerimanov

Ebdürrahim Bey Haġvérdili

Üzéyir Hacıbeyli

Abdulla Şaiġ

Açıklama:

Öğrenciliğinden itibaren tiyatroya ilgi duyan Celil Memmedġuluzade Rus edebiyatını çok iyi biliyordu. Çay Destgâhı (alegorik dram, 1889), Kişmiş Oyunu (komedi, 1892), Ölüler (dram 1909), Anamın Kitabı (dram, 1919), Kâmança (dram, 1920), Danabaş Kendinin Mektebi (komedi, 1921), Lâl (senaryo, 1921), Deli Yığınçağı (komedi, 1926) gibi eserleri vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 51

XX. yüzyıl başlarındak Azeri edebiyatının en önemli isimlerinden olan ve “Molla Nesreddin” adlı mizah dergisinin yöneticiliğini yapan gazeteci-yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Ebdürrahim Bey Hagverdili

Celil Memmedġuluzade

Hüseyinzade Ali Bey

Ahmet Ağaoğulu

Neriman Nerimanov

Açıklama:

Sovyet dönemi Azerî edebiyatı hakkında ana çizgileriyle açıklayabilecek

Doğru Cevap: B

Soru 52

Tamamen orijinal tarzıyla, satirik, realist şiirler yazarak yeni şiirin ilk büyük başarısını sağlayan, modern Azerbaycan şiirinin kurucusu kabul edilen edebiyatçı aşağıdakilerde hangisidir?

Mehemmed Hadi

Abdulla Şaiġ

Ahmet Cevad

Hüseyin Cavid

Mirze Aliekber Sâbir

Açıklama:

Sovyet dönemi Azerî edebiyatı hakkında ana çizgileriyle açıklayabilecek

Doğru Cevap: E

Soru 53

Hüseyin Cavid’in, Batılılaşmayı yanlış bir şekilde “Frenk hayranlığı” olarak kabullenen bir ressamın facialı hayatı vasıtasıyla yozlaşmanın yol açtığı ahlak bozukluklarını ve sosyal çöküşü eleştirdiği manzum dramı aşağıdakilerden hangisidir?

Topal Teymur

Heyyam

Uçurum

İblis

Maral

Açıklama:

Sovyet dönemi Azerî edebiyatı hakkında ana çizgileriyle açıklayabilecek

Doğru Cevap: C

Soru 54

İlk Azeri operalarının yazarı, "Arşın Mal Alan" gibi eserleri günümüze kadar sahneden inmeyen, aynı zamanda gazeteci ve bestekar olan sanatçı kimdir?

Zülfikâr Hacıbeyli

Ebdürrahim Bey Hagverdili

Neriman Nerimanov

Üzeyir Hacıbeyli

Abdulla Şaiġ

Açıklama:

Azerî edebiyatının 1920'den önceki serbest gelişimini, bu süreci belirleyen fikir ve sanat anlayışlarını tartışabilecek

Doğru Cevap: D

Soru 55

"ANA DİLİ Dil açanda ilk defe "ana" söylerik biz "Ana dili" adlanır bizim ilk dersliğimiz" dizesi hangi şaire aittir?

Bahtiyar Vahabzadeb

Ahmet Cavat

Hüseyin Cavit

Üzeyir Hacıbeyli

Süleyman Rustem

Açıklama:

Azerî edebiyatının 1920'den önceki serbest gelişimini, bu süreci belirleyen fikir ve sanat anlayışlarını tartışabilecek

Doğru Cevap: A

Soru 56

"Ey şanlı ülkenin şanlı ordusu, Unutmam Kafkasa girdiğin günü! Gelirken koğmaya Turan'dan Rus'u Ayağını Karadeniz öptü mü?"Yukarıdaki dizeler hangi şaire aittir?

Hüseyin Cavit

Ahmet Cevat

Süleyman Rüstem

Uzeyir Hacıbeyli

Cafer Cabbarlı

Açıklama:

Sovyet dönemi Azerî edebiyatı hakkında ana çizgileriyle açıklayabilecek

Doğru Cevap: B

Soru 57

"TÜRK ESİRLERİ Erkek, kadın, asker, çocuk, ihtiyar Esir diye binlerce Türk evladı".Yukarıdaki dizeler hangi şaire aittir?

Üzeyir Hacıbeyli

Cafer Cabbarlı

Hüseyin Cavid.

Neriman Nerimanov.

Süleyman Rustem

Açıklama:

"XX. Yüzyıl Azerî Edebiyatı"nı ana çizgileriyle açıklayabilecek, Azerî edebiyatının Türkiye, Rusya ve Iranla ilişkileri hakkında bilgi verebilecek

Doğru Cevap: C

Soru 58

Sosyalist düşünür, Nadanlığ, Şamdan Bey gibi dram eserlerinin yazarı ve Azerbaycan'ın ilk Bolşevik devlet başkanı aşağıdakilerden hangisidir?

Ehmet Cavad

Hüseyin Cavid

Resul Rıza

Süleyman Rustem

Neriman Nerimanov

Açıklama:

"XX. Yüzyıl Azerî Edebiyatı"nı ana çizgileriyle açıklayabilecek, Azerî edebiyatının Türkiye, Rusya ve Iranla ilişkileri hakkında bilgi verebilecek

Doğru Cevap: E

Soru 59

Hüseyin Cavid' in Şeyh Sen'an adlı eserinin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Yanlış batılılaşmanın ele alınması

Konusunu tarihten almaması

Azerbaycan tiyatrosunda romantik temayülün ilk eserlerinden sayılması

Komedi türünde yazılması

Eserin çağdaş yorumdan uzak olması

Açıklama:

"XX. Yüzyıl Azerî Edebiyatı"nı ana çizgileriyle açıklayabilecek, Azerî edebiyatının Türkiye, Rusya ve Iranla ilişkileri hakkında bilgi verebilecek

Doğru Cevap: C

Soru 60

Yazdığı manzume Güney Azerbaycan edebiyatını canlandırmış, Türk dünyasında geniş yankılar uyandırmış, kendisine nazireler yazılmıştır. Yukarıda kendisinden söz edilen şair ve manzumesi aşağıdakilerden hangisidir?

Semed Behrengi-Pare Pare

Sehend- Sazımın Sözü

Şehriyar- Heydar Babaya Salam

Yahya Şeyda-Edebiyat Ocağı

Selamullah Cavit- Dostlar Görüşü

Açıklama:

"XX. Yüzyıl Azerî Edebiyatı"nı ana çizgileriyle açıklayabilecek, Azerî edebiyatının Türkiye, Rusya ve Iranla ilişkileri hakkında bilgi verebilecek

Doğru Cevap: C

Soru 61

XIX. asrın sonlarında tiyatro eserleri, konuları ve idealleriyle dikkati çeken Neriman Nerimanov ’un eserlerinden birisi aşağıdakilerden hangisidir?

Dilin Belası

Çay Destgâhı

Kâmança

Deli Yığınçağı

Anamın Kitabı

Açıklama:

"XX. Yüzyıl Azerî Edebiyatı"nı ana çizgileriyle açıklayabilecek, Azerî edebiyatının Türkiye, Rusya ve Iranla ilişkileri hakkında bilgi verebilecek
Doğru şık a şıkkıdır, çünkü a şıkkındaki eser adı geçen yazara aittir, diğerleri ise Celil Memmedġuluzade'ye aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 62

II. Dünya Savaşı’nın işlendiği belli başlı piyes ve yazarının eşleşmesinde hangisi doğrudur?

Sabit Rehman/ Hücum Davam Édir

M. Said Ordubadî/Dumanlı Tebriz

İlyas Efendiyév/ İşıġlı Yollar

C. Mecnunbeyov/Böyük Mehebbet

Süléyman Rüstem/Ġaçaġ Nebi

Açıklama:

Sovyet dönemi Azerî edebiyatı hakkında ana çizgileriyle açıklayabilecek
Doğru cevap a şıkkıdır, çünkü diğer yazar ve eserler başka konuları ele alırlar ve başka konuları içermektedirler.

Doğru Cevap: A

Soru 63

1920’ye kadar süren edebiyatın en büyük temsilcilerinden kendi başına bir mektep olan kişi kimdir?

Hüséyn Cavid

Ehmed Cavad

E. Hakvérdili

Necef Bey Vezirov

Süléymani Sani Aħundov

Açıklama:

Azerî edebiyatının 1920'den önceki serbest gelişimini, bu süreci belirleyen fikir ve sanat anlayışlarını tartışabilecek
Doğru cevap a şıkkıdır, çünkü diğer yazarlarınn böyle bir özelliğinden söz edilmemektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 64

Azerbaycan edebiyatında komedileriyle savaş sonrası tiyatro hayatında kendine özgü bir çizgi geliştiren sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Sabit Rehman

Enver Mehmedhanlı

İlyas Efendiyar

Cafer Cabbarlı

Hüseyin Cavid

Açıklama:

Sabit Rehman, Çağdaş Azerbaycan komedisinin yaratılmasında ve geliştirilmesinde önemli bir sanat adamıdır. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 65

Türk ve İslam dünyasının manevi değerlerinden ve kültüründen uzaklaşmamış, Sovyet Devletinin güdümlü edebiyat baskılarına boyun eğmemiş Azerbaycanlı edebiyatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Abdullah Şaig

Üzeyir Hacıbeyli

Neriman Narimanov

Celil Memmedguluzade

Hüseyin Cavid

Açıklama:

Hüseyin Cavid, Azerbaycan edebiyatının Sovyet devletine başkaldıran muhalif sanatçılarından biridir.

Doğru Cevap: E

Soru 66

Azerbaycan Türklerinin mili şuurunu, milli tarih anlayışını güçlendiren "Çırpınırdın Karadeniz Bakıp Türk'ün Bayrağına" şiirinin şairi kimdir?

Mirza Ali Muciz

Mirza Aliekber Sâbir

Resul Rıza

Ehmed Cavad

Sultan Mecid Genizade

Açıklama:

Ehmed Cavad Azerbayacan milli marşının sözlerini yazmış bir şairdir. Aynı zamanda çok bilinen "Çırpınırdın Karadeniz Bakıp Türk'ün Bayrağına" dizeleriyle başlayan marşın da şairi olan kişidir.

Doğru Cevap: D

Soru 67

Azerbaycan sosyal hayatının gerçekliğini eserlerinde işleyen Leyli ve Mecnun, Köroğlu gibi operet ve operalarıyla büyük başarı elde eden bu yazar kimdir?

Cafer Cabbarlı

Üzeyir Hacıbeyli

Süleyman Rüstem

İlyas Efendiyev

Enver Mehmedhanlı

Açıklama:

Üzeyir Hacıbeyli, bütün doğu toplumlarında operanın ilk yaratıcısı olan sanatçısıdır. Ünlü Leyli ve Mecnun ve Köroğlu operalarının bestecisidir. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 68

Güney Azerbaycan şiirini hem Türkiye'ye hem de muasır dünya edebiyatına açan geniş kültür birikimine sahip bir şair ve fikir adamıdır. Varlıġ dergisinde genel olarak bütün Türk edebiyatı dili hakkındaki yazıları, İran'da Türk kültürü hakkında bilgi eksikliğini büyük bir ölçüde gidermiştir.
Yukarıda sözü edilen sanatçı kimdir?

Habib Sahir

Hemid Nutki Aytan

Yahya Seyda

Samed Behrengi

Hüseyin Şehriyar

Açıklama:

Hemid Nutki (Aytan, 1920-1999), Güney Azerbaycan şiirini them Türkiye hem de muasır dünya edebiyatına açan geniş kültür birikimine sahip bir şair ve fikir adamıdır. Varlıġ dergisinde genel olarak bütün Türk edebiyatı, dili hakkındaki yazıları, İran’da Türk kültürü hakkındaki bilgi eksikliğini büyük ölçüde gidermiş, Güney Azerbaycanlıların
bütün Türk dünyası ile bütünleşmesine hizmet etmiştir.
Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 69

Türk dünyasının en büyük şairlerindendir. Farsça ve Türkçe şiirleri de vardır. En büyük özelliği şiirlerindeki eşsiz lirizmdir. "Heydar Baba'ya Salam" manzumesi bütün Türk dünyasını ayağa kaldırmış her yerden büyük övgüler almıştır.
Yukarıda sözü edilen sanatçı kimdir?

Habib Sahir

Semed Behrengi

Hemid Nutki Aytan

Hüseyin Şehriyar

Memmed Araz

Açıklama:

Seyyid Mehemmed Hüséyn Şehriyar (1906/7-1988), Sadece Azerbaycan’ın değil, yakın dönem Türk dünyasının en büyük şairlerindendir. Farsça ve Türkçe şiirleri vardır. En büyük özelliği şiirlerindeki eşsiz lirizmdir. Samimiyeti, şahsî duygu ve düşüncelerinin
derinliği, hayal dünyasının genişliği ve renkliliğiyle ulaşılması zor bir zirveye erişmiştir.
Héydar Babaya Salam adlı iki parçadan oluşan manzumesi, bütün Türk dünyasını ayağa
kaldırmış, her yerden bu manzumelere nazireler yazılmıştır
Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 70

Aşağıdakilerin hangisi Azerbaycan edebiyatı için geçerli bir durum değildir?

Mensur eserler, Güney Azerbaycan edebiyatının içinde bulunduğu şartlar sebebiyle çok gelişmemiştir.

Semed Behrengi, dünya çapında tanınmış Güney Azerbaycanlı bir öğretmen ve çocuk kitapları yazarı ve folklor derleyicisidir.

"Anamın Kitabı" romanı Neriman Nerimanov'un bir eseridir.

Asıl mesleği doktorluk olan N. Nerimanov yazar ve siyaset adamı olarak Azerbaycan tarihinde önemli kişidir.

Nesrettin Şah'ta İran Şahı'nın zalimliği, İran devlet yöneticilerinin cehaleti ve gaddarlığı anlatılır.

Açıklama:

Celil Memmedġuluzade’nin gazeteciliği yanında, hikâye ve dram yazarlığı da vardır.
Dergisinde “Molla Nesreddin” imzasını kullanmış ve bu adla da meşhur olmuştur. Bilhassa
Anamın Kitabı ve Ölüler adlı dramları o devrin Azerbaycan hayatını mükemmel bir şekilde; realist çizgilerle yansıtır
Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 71

Tarihi gerçeklere uygun yazılmış dönemin siyasi, sosyal yapısını da gözler önüne seren N. Nerimanov'un dram türünde yazdığı eserinin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Dilin Belası

Nadanlıg

Çay Destgâhı

Kişmiş Oyunu

Nadir Şah

Açıklama:

N. Nerimanov, dönemin siyasi, sosyal özelliklerini "Nadir Şah" eserinde kaleme almıştır. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 72

Azerbaycan'ı yöneten ilk Bolşevik başkandır. Aynı zamanda Azerbaycan'ın çok ünlü bir edebiyatçısıdır.
Yukarıda sözü edilen kişi kimdir?

Üzeyir Hacıbeyli

Abdulla Şaig

Hüseyin Cavid

Hüseyin Şehriyar

N. Nerimanov

Açıklama:

Azerbeycan'ın ilk Bolşevik başkanlığını N. Nerimanov yapmıştır. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 73

Bütün Türk dünyasını modern Türk kimliği çatısı altında "ortak yazı dili, ortak edebiyat" temelinde buluşturmayı hedefleyen ünlü Türk düşünürü kimdir?

İsmail Gaspıralı

N. Nerimanov

İlyas Efendiyev

Süleyman Rüstem

Bahtiyar Vahapzade

Açıklama:

Bütün Türk dünyasını aynı çatıda birleştirmek isteyen ünlü Türk düşünürü İsmail Gaspıralı'dır. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 74

Aşağıdakilerden hangisi 19. yy.'ın sonlarına doğru Azerbaycan edebiyatında dikkat çeken yazar ve siyaset adamı Neriman Nerimanov'un dram eserlerinden biri değildir?

Nadanlıġ

Dilin Belası

Şamdan Bey

Nadir Şah

Ölüler

Açıklama:

Ölüler, Celil Memmedġuluzade (1866-1932)' ye ait bir dram eseridir.

Doğru Cevap: E

Soru 75

Aşağıdaki yazar ve eser eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

Neriman Nerimanov - Gözel Bahar

Celil Memmedġuluzade - Arşın Mal Alan

Ebdürrahim Bey Haġvérdili - Yoldaş Koroğlu

Üzéyir Hacıbeyli - Aldanmış Ulduzlar

Abdulla Şaiġ - Anamın Kitabı

Açıklama:

On beşten çok tiyatro eseri yazan Ebdürrahim Bey Haġvérdili’nin en tanınmış eserleri arasında Dağılan Tifaġ (1896), Beħtsiz Cavan (1900), Ağa Mehemmed Şah Ġacar (1907), Millet Dostları (1905) ve 1920’de Azerbaycan Sovyet Cumhuriyeti’nin kurulmasından sonra yazdıkları arasında da Ağaç Kölgesinde, Edalet Ġapıları, Yoldaş Koroğlu sayılabilir.
Diğer eserlerin yazarları şunlardır:
Gözen Bahar - Abdulla Şaiġ
Arşın Mal Alan - Üzéyir Hacıbeyli
Aldanmış Ulduzlar - Abdulla Şaiġ
Anamın Kitabı - Celil Memmedġuluzade

Doğru Cevap: C

Soru 76

"Cihanda hak da hakikat de hepsi kuvvetdir" mısrasını yazan, 20. yüzyıl Azerbaycan edebiyatının önemli şair ve dram yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Hüséyn Cavid

M. Hâd

Ehmed Cavad

Celil Memmedġuluzade

Neriman Nerimanov

Açıklama:

Devrinin siyasî sosyal vaziyeti, emperyalist devletlerin dünyada insanlığa yakışmayan vahşice hareketleri, harpler, cehalet ve sefalet, hassas ruhlu Hüséyn Cavid’i zaman zaman bedbinliğe düşürmüş, ümitsizliğe sevketmiştir. Onun “Cihanda hak da hakikat de hepsi kuvvetdir!” mısra’ı bu durumun acı bir ifadesidir.

Doğru Cevap: A

Soru 77

I. Od Gelini
II. Ġızlar Bulağı
III. Topal Téymur
IV. Danabaş Kendinin Ehvalatları
V. Esrimizin Ġehremanları
Yukarıdakilerden hangileri Sovyet döneminde Azeri edebiyatçıların konu olarak uzak ülkeleri ele aldıkları eserlerdendir?

I-II

II-III

I-II-III

II-III-V

III-IV-V

Açıklama:

Sovyet döneminde tarihî konular, uzak ülkelerde cereyan eden hadiseler, ele alınmaya başladı. Aslında bu sansürlü dönemlerde sanatçıların sık sık baş vurdukları bir kaçış yolu idi. Y. V. Çemenzeminli’nin Ġızlar Bulağı, Ġan içinde; H. Cavid’in Siyavüş, Topal Téymur; C. Cabbarlı’nın Od Gelini, Nesreddin Şah; Abdulla Şaiġ’in Nüşabe; Semed Vurğun’un, Vaġif, Ġız Ġayası, Aslan Ġayası, Zencinin Arzuları gibi eserleri buna örnek olarak gösterilebilir.

Doğru Cevap: C

Soru 78

Aşağıdaki yazar ve eser eşleştirmelerinden hangisi doğru değildir?

Yusif Vezir Çemenzeminli-Azerbaycan Edebiyatına Bir Nazar

Memmed Seid Ordubadi-Dünya Deyişir

Méhdi Hüséyn-Bir Ay ve Bir Gün

Mirze İbrahimov-Cenup Mevzu’u

İlyas Efendiyév-Ayrılan Yollar

Açıklama:

Sovyet dönemi Azeri edebiyatı, savaştan sonraki sosyal problemlere, köy ve şehirlerdeki çalışma hayatına, emekçilerin maddî, manevî dünyasına yönelir. İ. Şıhlı’nın Ayrılan Yollar, Dağlar Seslenir gibi eserleri bu tip romanlara örnek olarak gösterilebilir. Dolayısıyla doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 79

Dede Korkut hakkında senaryo yazmış ayrıca "Dede Korkut Dünyası" adlı incelemesiyle konuya tamamen yeni bir gözle bakan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Yusif Semedoğlu

Anar

Mövüd Süleymanlı

Ekrem Eylisli

Sabir Azerî

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 80

"Elemden Neş’eye" adlı şiir kitabıyla ilk çıkışını yapan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Mikayıl Müşfik

Semed Vurğun

Süleyman Rüstem

Resul Rıza

Nigâr Refibeyli

Açıklama:

Süleyman Rüstem devrimci bir şair olarak 1927’de "Elemden Neş’eye" adlı şiir kitabıyla ilk çıkışını yaptı. Kitabın adı da onun dünya görüşünü yansıtıyordu.

Doğru Cevap: C

Soru 81

"Azerbaycan edebiyatında önceleri Güney Azerbaycan’ın problemlerine ilgi göstermek şeklinde başlayan, daha sonra Azerbaycan’ın bütünlüğü gibi siyasî meseleleri de içine alan millî edebiyat anlayışı ....... ile ifade edilir."
Yukarıdaki cümledeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

Komsomol

Kavimler Hapishanesi

Kolhoz

Cenup Mevzu’u

İttihad-ı İslam

Açıklama:

Kuzey Azerbaycanlı şairler “Cenup mevzuu”na sığınıp duygularını dile getirdiler. Böylece “Cenup mevzuu” zamanla “Sovyet ideolojisi”nin dışına taşan gerçek millî duyguların ve emellerin anlatıldığı bir vasıta oldu. Yakın tarihte görülen millî hareketlerle de bu ruh iyice belirgin bir hâle geldi.

Doğru Cevap: D

Soru 82

"Héydar Babaya Salam" adlı manzume aşağıdaki şairlerden hangisine aittir?

Seyyid Mehemmed Hüséyn Şehriyar

Bulud Karaçorlu Sehend

Semed Behrengi

Yahya Şeyda

Hemid Nutki

Açıklama:

Seyyid Mehemmed Hüséyn Şehriyar (1906/7-1988), sadece Azerbaycan’ın değil, yakın dönem Türk dünyasının en büyük şairlerindendir. Farsça ve Türkçe şiirleri vardır. En büyük özelliği şiirlerindeki eşsiz lirizmdir. Samimiyeti, şahsî duygu ve düşüncelerinin derinliği, hayal dünyasının genişliği ve renkliliğiyle ulaşılması zor bir zirveye erişmiştir. "Héydar Babaya Salam" adlı iki parçadan oluşan manzumesi, bütün Türk dünyasını ayağa kaldırmış, her yerden bu manzumelere nazireler yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 83

"Vefalı Seriyye" ve "Solğun Çiçekler" adlı dramlar aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir?

Abdulla Şaiġ

Cefer Cabbarlı

Hüséyn Cavid

Semed Vurğun

İlyas Efendiyév

Açıklama:

Bakû’da yoksul bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Cefer Cabbarlı, Bakû’da “Rus-Tatar” mektebinde okuduktan sonra üniversitenin Tiyatro ve Şarkiyat bölümlerine devam eder. Küçük yaşlarından itibaren şiirler yazmaya başlayan Cabbarlı, güzel hikâyeler yazarı olarak da bilinir. İlk dramı Vefalı Seriyye (1915)’dir. Bunu Solğun Çiçekler (1917) takip eder.

Doğru Cevap: B

Soru 84

Aşağıdakilerden hangisi Sovyetler Birliği’nde büyük kollektif çiftlik veya tarım işletmesine verilen addır?

Tarıglag

Penah

Siyavuş

Fehriyye

Kolhoz

Açıklama:

Kolhoz: Sovyetler Birliği’nde büyük kollektif çiftlik veya tarım işletmesi' dir.

Doğru Cevap: E

Soru 85

Cefer Cabbarlı (1889-1934) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Yaratıcılık sınırlarını zorlamış ve özgün eserler üretmiştir.

Asıl mesleği doktorluktur.

Dönemin yaygın sağlık sorunlarına çareler aramıştır.

Eserleri arasında Ana ve Maral yer almaktadır.

Eserlerinin tamamında komediye yer vermiştir.

Açıklama:

1920’den önce Azerbaycan tiyatro hayatına atılmış yetenekli bir genç, Sovyet devrinin baskıcı, kontrolcü ve yönlendirici tavırlarına rağmen yaratıcılık sınırlarını zorlayarak başarılı eserler verdi. Bu genç Cefer Cabbarlı (1889-1934) idi. Bakû’da yoksul bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Cefer Cabbarlı, Bakû’da “Rus-Tatar” mektebinde okuduktan sonra üniversitenin Tiyatro ve Şarkiyat bölümlerine devam eder. Küçük yaşlarından itibaren şiirler yazmaya başlayan Cabbarlı, güzel hikâyeler yazarı olarak da bilinir. İlk dramı Vefalı Seriyye (1915)’dir. Bunu Solğun Çiçekler (1917) takip eder. Her iki eser de aile ve kadın problemleriyle alâkalıdır. Cabbarlı, bu ilk eserleriyle girdiği sosyal problemleri tartışma zemininden daha sonra da hiç ayrılmaz. Yaratıcılığının birinci devresini 1920’ye kadarki faaliyetleri oluşturur. Bu devrede Edirne’nin Fethi (1917), Trablus Muharibesi veya Ulduz (yazılışı; 1917, ilk baskısı; 1989), Bakı Muharibesi (kayıp), Nesreddin Şah (1916-1918) gibi tarihi dramlar yazsa da bu eserlerinde bir aşk hikâyesi, konunun merkezinde yer alır. “Bakı Muharibesi”nde, 1919’da Gence’de kurulan Millî Azerbaycan Cumhuriyeti’ nin Türk ordusunun da yardımıyla Bakû’yu Bolşeviklerden kurtarması anlatılır. Eser sahnelenmiş fakat, sonra metni kaybolmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 86

Aşağıdakilerden hangisi II. Dünya Harbi'nin işlendiği belli başlı piyeslerden biri değildir?

Ġayğı

Hücum Davam Édir

İblis

Aslan Yatağı

İntiġam

Açıklama:

II. Dünya Savaşı’nın işlendiği belli başlı piyesleri şöylece sıralayabiliriz: Sabit Rehman, Hücum Davam Édir; Süléyman Sani Aħundof, Çetin Dere, Ġayğı; M. Tehmasıb, Aslan Yatağı; R. Rıza, Vefa; Zéynal Ħelil, İntiġam.
Hüséyin Cavid'in İblis adlı eseri tamamen felsefi bir konu üzerine kurulmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 87

XX. yüzyıl başlarında Azerbaycan ve Azeri Edebiyatı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Şehir Azeriler ve İranlılardan oluşmaktadır.

Bakû, petrol sanayii sebebiyle süratli bir gelişme göstermiş ve kısa zamanda Azerbaycan’ın kültür ve medeniyet merkezi hâline gelmiştir.

Tiflis'te bulunan büyük işçi kitlesi şehrin hayatında önemli bir role sahiptir.

Dönemin en gelişmiş şehri Naçirvan' dır.

Batı Avrupalı şirketler sanata özellikle yatırım yapmışlardır.

Açıklama:

XX. yüzyılın başlangıcı, Azerbaycan’da ve bütün Çarlık Rusyası’nda büyük hadiselerin cereyan ettiği bir dönemdir. Bakû, petrol sanayii sebebiyle süratli bir gelişme göstermiş, kısa zamanda Azerbaycan’ın kültür ve medeniyet merkezi hâline gelmiştir. Buna rağmen aynı zamanda kozmopolit bir şehirdir; Ruslar, Ermeniler, Tatarlar, İranlılar sanayi tesislerinde çalışmak, Batı Avrupalı şirketler ise ticaret yapmak için gelmişlerdi. Bakû’da bulunan büyük işçi kitlesi de şehrin hayatında kritik bir rol oynuyordu.

Doğru Cevap: B

Soru 88

Aşağıdakilerden hangisi Azerbaycan edebiyatının ilk realist romanlarından biridir?

Ziya-yi Ġafġasiyye

Mesalikü’l Muhsinin

Bahadır ve Sona

Mektubât-ı Şéyda Bey Şirvanî

Aldanmış Kevakib’i

Açıklama:

Sultan Mecid Ġenizade (1866-1937), Azerbaycan edebiyatının ilk realist romanlarından biri olan iki bölümlük Mektubât-ı Şéyda Bey Şirvanî (Muallimler İftiharı 1898, Gelinler Hamayili, 1900) ve ilk realist hikâyelerden kabul edilen Allah Ħovfu (1906) ile Ġurban Bayramı, Yaħud On Gün Riyazet (1907) gibi eserleriyle modern hikâye ve roman türünün gelişmesine hizmet etmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 89

Cenup Mevzu’u' nun tanımı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Azerbaycan' ın doğusunda geçen sosyal ve kültürel olayları mizahi bir dille aktaran dergidir.

Azerbaycan edebiyatında önceleri Güney Azerbaycan’ın problemlerine ilgi göstermek şeklinde başlayan, daha sonra Azerbaycan’ın bütünlüğü gibi siyasî meseleleri de içine alan millî edebiyat anlayışıdır.

Günümüzde ekonomik konuları ele alan ve haftalık olarak çıkarılan bir gazetedir.

Başarılı hikaye ve romanların oluşması için Azerbaycan' ın belli yerlerinde temsilcilikleri bulunan edebiyatla ilgili bir kuruluştur.

Azerbaycan' ın genç yeteneklerine şiir, roman, öykü alanlarında derslere veren ve dönemin bakanlıkları tarafından ücretsiz olarak eğitim alınan bir hayır kurumudur.

Açıklama:

Cenup Mevzu’u: Azerbaycan edebiyatında önceleri Güney Azerbaycan’ın problemlerine ilgi göstermek şeklinde başlayan, daha sonra Azerbaycan’ın bütünlüğü gibi siyasî meseleleri de içine alan millî edebiyat anlayışı. Günümüzde başlı başına bir edebî cereyana dönüşmüş bulunmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 90

Anar ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Çok yönlü bir yazardır.

Sadece Azerbaycan' ın eserlerini incelemiş olması kendisine gelen en büyük eleştirilerdendir.

Eserlerinden anne-babasından söz etmesi onun geniş bir perspektiften bakamadığını göstermektedir.

Bilinen en meşhur eseri Tenkid ve Edebiyyatımızın Problemleri (1981)' dir.

Tiyatro eserleri dışında başka alanlarda herhangi bir eseri bulunmamaktadır.

Açıklama:

Anar, çok yönlü bir yazar olarak dikkati çeker. Çok iyi bir öğrenim görmüş, mükemmel bir ortamda yetişmiştir. Sadece Azerbaycan’ın değil Rus ve Batı dünyasının da belli başlı eserlerini incelemiş, okumuş; geniş bilgi ve derin kültürü onun insan problemleri üzerinde yoğunlaşmasını sağlamıştır. Anar, konularını ve kahramanlarını çağdaş Azerbaycan toplumundan almasına rağmen; bu sınırlar içerisinde kalmamış, millîden beşerî olana ulaşabilmiş; hem çağdaş Azerbaycan insanını hem de günümüz insanını anlatmayı, canlandırmayı, çok yönlü bir şekilde yansıtmayı başarabilmiştir. Tiyatro eserlerinin dışında hikâye, roman, senaryo ve deneme türünde eserleriyle, tenkidî makaleleriyle de tanınır. Ağ Liman, Béş Mertebeli Évin Altıncı Mertebesi gibi romanları, içinde bulunduğu kuşağın özellikle şehirlerde yaşayan entellektüel insanların ilişkilerini, çatışmalarını, psikolojik derinlikleriyle yansıtır. Dede Korkut hakkında senaryo yazmış ayrıca Dede Korkut Dünyası adlı incelemesiyle, konuya tamamen yeni bir gözle bakmış, Dede Korkut araştırmaları üzerindeki Sovyet yasak ve korkusunun dağılmasına sebep olmuştur. Babası Resul Rıza ve annesi Nigâr Refibeyli’yi birçok yönleriyle anlattığı eseri “Sizsiz” (Dünya Bir Penceredir, 1986) biyografik roman olarak nitelendirilebilir. Bu eserinde sadece annebasından söz etmez; aynı zamanda Sovyet döneminin geniş bir tasvir ve tenkidini yapar. Azerbaycan’ın geleceği hakkında fantastik düşüncelerini dile getirdiği Ağ Ġoç Ġara Ġoç (2003) ve 1991’den sonra Türkiye’ye gelen Azerbaycanlı bir bilim adamının hikâyesi çerçevesinde Azerbaycan-Türkiye karşılaştırmasını yaptığı Sıra Selvilerde Bir Otel Odası (2008) adlı eserleriyle Türkiye okuyucularının da yeniden dikkatini çekmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 91

Sovyet devri Azeri şiirinin ilk dönemiyle ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?

Klasik şiirin geleneklerinden taklide düşmeden yararlanılmıştır.

Bu dönem Azeri şiirinde, Türk edebiyatı, Rus edebiyatına nazaran daha etkili olmuştur.

Azeri şiiri 1920'lere gelindiğinde modernleşmiş bulunmaktadır.

Azeri şiirinin şekil ve dil itibariyle geniş imkânlara kavuşması ancak Sovyetler Birliğinin dağılmasından sonra gerçekleşmiştir.

Azeri şiirinde 1900’lü yıllarda doğmuş genç kuşak edebiyat hayatına katılarak devrin taleplerine ve heyecanına daha uygun eserler vermeye başlamıştır.

Açıklama:

1920’li yıllara, Sovyet devrine gelindiğinde Azerbaycan şiiri yenileşme yolunda bir hayli yol almıştı. Özellikle Türkiye’deki yeni edebiyat anlayışının; Edebiyat-ı Cedide ve daha sonra da Servet-i Fünun ve nihayet Millî Edebiyat cereyanına katılmış şairlerin eserleri, 1905’ten sonra Azerî şiirinin ilk hamleyi yapmasına büyük ölçüde etki etmiştir. O dönemde, model olma açısından, Rus şiiri daha arka planda rol oynamıştır. Azerbaycan şiiri 1905’ten sonra Mirze Eli Ekber Sâbir, Hüséyn Cavid, Ehmed Cavad, Abdulla Şaiġ, Mehemmed Hadi gibi büyük şairlerin elinde şekil ve dil itibariyle geniş imkânlara kavuşmuştu. Klasik şiirin geleneklerinden, taklide düşmeden, şuurlu bir şekilde yararlanılıyordu. Böylece 1920’li yıllara gelindiğinde Azerî şiiri modernleşmiş bulunuyordu.
1920-1930’lu yıllarda eski kuşaktan şairler: Abdulla Şaiġ, Ehmed Cavad, Cefer Cabbarlı gibi şahsiyetler, belirli ölçüde tavır değiştirerek hem devrin ruhuna uygun hem de kendi dünya görüşlerine ters düşmeyen eserler vermeğe çalışırken, yeni yetişen 1900’lü yıllarda doğmuş genç kuşak, edebiyat hayatına girdi ve devrin taleplerine ve heyecanına daha uygun eserler vermeye başladı. Bunun içindir ki Sovyet dönemi Azerî şiirini bu kuşakla başlatmak daha doğru olacaktır.
Soyvetler Birliği kurulduğu yıllarda Azerbaycan edebiyatı şekil ve dil itibariyle geniş imkânlara zaten kavuşmuştu. Dolayısıyla D seçeneğindeki bilgi yanlıştır. Sonuç olarak doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 92

Güney Azerbaycan Edebiyatı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Kuzeyde hakim olan gelenekçi anlayış edebiyatın çok ilerlemesine neden olmuştur.

Güneyde yenileşme ve modernleşme edebiyatın hızlı gelişmesini ve ilerlemesini sağlamıştır.

Halk edebiyatı en güçlü kültürel alanıdır.

1813 yılında Azerbaycan' ın ikiye ayrılması edebiyat anlayışında etkili olmamıştır.

Güney Azerbaycan' ın zengin sözlü kültürü yıkılmaya yüz tutmuştur.

Açıklama:

1813’te Azerbaycan’ın siyasî olarak ikiye ayrılmasından sonra İran’a ve Rusya’ya bağlı bölgelerde ortaya çıkan farklı hayat tarzı, zamanla edebiyat hayatını da etkiler. Kuzeyde yenileşme, modernleşme başlamış buna bağlı olarak edebiyat anlayışı da değişmiş, gelişmiştir. Güneyde ise eski edebiyat anlayışı, halk edebiyatı, yüzyıllardan beri sürüp giden oluşumunu devam ettirmiş; daha yavaş bir şekilde değişmiştir. Halk edebiyatı aslında Güney Azerbaycan’ın en güçlü kültürel sahasıdır. Yakın Türk yurtları olan Kafkasya, Kuzey Azerbaycan, Türkiye ve Türkmenistan’da hayat tarzı XX. asrın başlarında süratle değişmeğe başladığı, bu yüzden halk edebiyatı mahsülleri de zayıflayıp yok olmağa yüz tuttuğu hâlde Güney Azerbaycan zengin sözlü kültürünü büyük ölçüde yakın tarihlere kadar, oldukça sağlam bir şekilde muhafaza edebilmiştir. İran’da Pehlevi sülalesinin 1924’ten itibaren Azerbaycan Türklerine uyguladığı faşizan baskı ve zulüm devrinde Güney Azerbaycan’da önemli bir derleme faaliyeti sürdürülememiş; birçok eser kaybolmağa başlamıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 93

Poéma' nın açıklaması aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Manzum hikaye

Yazarı belli olmayan eser

Şiir

Tiyatro

Politika

Açıklama:

Yakın zamanlara kadar olur olmaz konularda “poéma” (manzume, manzum hikâye) yazma alışkanlığı âdeta Azerî şiirinin onulmaz bir hastalığına dönüşmüş “sosyalist kahramanların” tekrar edile edile birbirinin benzeri hâline gelmiş hayat hikâyeleri Azerî şiirini doldurmuştu.

Doğru Cevap: A

Soru 94

Nadanlıġ (1894), Dilin Belası (1895), Şamdan Bey (1899), Nadir Şah (1899) gibi dram eserlerinin yazarı kimdir?

Hüséyin Cavid

Şehriyar

Cefer Cabbarlı

Neriman Nerimanov

Ehmed Cavad

Açıklama:

XIX. asrın sonlarında Neriman Nerimanov (1870-1925)’un tiyatro eserleri, konuları ve idealleriyle dikkati çeker. Asıl mesleği doktorluk olan N. Nerimanov, yazar ve siyaset adamı olarak Azerbaycan’ın tarihinde önemli rol oynar. Hikâye ve roman da yazan Nerimanov’un Nadanlıġ (1894), Dilin Belası (1895), Şamdan Bey (1899), Nadir Şah (1899) gibi dram eserleri vardır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 95

Aşağıdakilerden hangisi Celil Memmedġuluzade'nin (1866-1932) eserlerinden biri değildir?

Kişmiş Oyunu

Millet Dostları

Çay Destgâhı

Deli Yığınçağı

Anamın Kitabı

Açıklama:

Millet Dostları (1905), Ebdürrahim Bey Haġvérdili'nin (1870-1933) bir eseridir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 96

Bazı eserleri kendisi yazıp besteleyerek Azeri sahnesinin ilk operalarını yaratan yazar, gazeteci ve bestekâr kimdir?

Üzéyir Hacıbeyli

Abdulla Şaiġ

Hüséyn Cavid

Neriman Nerimanov

Celil Memmedġuluzade

Açıklama:

1905 ihtilalinden sonra Azerbaycan kültürel hayatında büyük rol oynayan aydınlar arasında Üzéyir Hacıbeyli (1885-1948) özel bir yer tutar. Yazar, gazeteci ve bestekârdır. Bu üç mesleği de olağanüstü bir başarıyla sürdürmüş olması, onun üstün yeteneğinin kanıtıdır. Faaliyetleri ve eserlerinin çeşitliliğiyle dönemin en ilginç şahsiyetlerinden biridir. Léyli ve Mecnun (1908), Er ve Arvad (1909), O Olmasın Bu Olsun (diğer adıyla Meşedi İbad, 1909), Şéyħ Sen’an (1909), Rüstem ve Söhrab (1910), Arşın Mal Alan (1912-1913), Şah Abbas ve Ħurşidbanu (1912), Aslı ve Kerem (1912) gibi eserlerini kendisi yazıp besteleyerek Azerî sahnesinin ilk operalarını yaratır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 97

Hüséyn Cavid'in (1882-1941)Türkiye’de yanlış Batılılaşma ve bunun yol açtığı ahlak bozuklukları, sosyal çöküş, tenkit ettiği ve Batılılaşmayı “Firenk hayranlığı” olarak yanlış bir şekilde kabullenen bir ressamın facialı hayatı tasvir ettiği eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Ana (1945)

Lâl (1921)

İldırım (1927)

Péygamber (1922)

Uçurum (1917)

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 98

"1920’den sonra yazdığı eserlerde, Aydın (1919-1921), Oġtay Éloğlu (1923) ve Od Gelini (1928)’nde artık sosyalist düşüncenin etkisi altındadır. Aynı dönemlerde Azerbaycan Dram Tiyatrosu’nda yönetici ve rejisör olarak çalışır. Bu eserlerinde cemiyetin bozuk yanlarını şiddetle tenkit eder, devrin ütopik bir hayali hâline gelmiş bulunan “sosyalist düzen”in kurulmasına yardımcı olmaya çalışır."
Hakkında yukarıdaki bilgiler verilen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

İlyas Efendiyév

Semed Vurğun

Cefer Cabbarlı

Sabit Rehman

Enver Memmedhanlı

Açıklama:

Verilen bilgiler Cefer Cabbarlı (1889-1934) hakkındadır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 99

Aşağıdakilerden hangisi II. Dünya Savaşı’nın işlendiği belli başlı piyeslerden biri değildir?

Hücum Davam Édir

Çetin Dere

Aslan Yatağı

Bakı Muharibesi

İntiġam.

Açıklama:

Bakı Muharibesi”nde, 1919’da Gence’de kurulan Millî Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Türk ordusunun da yardımıyla Bakû’yu Bolşeviklerden kurtarması anlatılır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 100

Yalan Külekler (1970) gibi eserlerinde cemiyetin çarpık yanları realist bir bakış açısıyla, insanın zaafları psikolojik derinliğiyle ele alan Azeri yazar kimdir?

Sabit Rehman

Enver Memmedhanlı

Mirze Aliekber Sâbir

Hüséyn Cavid

Mehemmed Hâdi

Açıklama:

Yalan Külekler (1970) gibi eserlerinde cemiyetin çarpık yanları realist bir bakış açısıyla, insanın zaafları psikolojik derinliğiyle ele alan Azeri yazar, Sabit Rehman 'dır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 101

Sırat-ı Müstakim, Türk Yurdu, İkdam; Bahçesaray’da Tercüman; Bakû’da Hayat, İrşad, Terakki, Füyuzat, Şelale, Açıksöz; İdil-Ural’da Kazan Muhbiri, Vakit, Şura gibi süreli yayınlarda açıkça desteklenen temayül nedir?

Rus tiyatrosunun etkisini azaltmak

Türk kimliği çatısı altında ortak edebiyat oluşturmak

Azeri toplumunun genel durumunu incelemek

İkinci dünya savaşınının Türklere etkisini araştırmak

Azeri basınını özgürleştirmek

Açıklama:

İsmail Gaspıralı’nın önderliğinde, bütün Türk dünyası için modern Türk kimliği çatısı altında “ortak yazı dili” ve “ortak edebiyat” (daha doğrusu ortak modern kültür) oluşturma teşübbüsü dikkati çeker. İstanbul’da Sırat-ı Müstakim, Türk Yurdu, İkdam; Bahçesaray’da Tercüman; Bakû’da Hayat, İrşad, Terakki, Füyuzat, Şelale, Açıksöz; İdil-Ural’da Kazan Muhbiri, Vakit, Şura gibi süreli yayınlarda, bu temayül açıkça desteklenmiştir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 102

1906’da Tiflis’te Ö. F. Numanzade ve Celil Memmedguluzade tarafından çıkartılan siyasî, sosyal, mizah dergisi Molla Nesreddin'in yazarlar veya şairlerinden biri değildir?

Eli Nezmi

Memmed Said Ordubadî

Mirze Ali Muciz

Eliġulu Ġemkûsar

Salman Mümtaz

Açıklama:

1906’da Tiflis’te Ö. F. Numanzade ve Celil Memmedguluzade tarafından çıkartılan siyasî, sosyal, mizah dergisi Molla Nesreddin etrafında kısa zamanda mütecanis bir yazarlar, şairler topluluğu oluşur: M. A. Sâbir, Abdurrahim Bey Hakvérdili (1870-1933), Memmed Said Ordubadî (1872-1950), Eliġulu Ġemkûsar (1880-1919), Eli Nezmi (1878-1946), Salman Mümtaz (1884-1937) vd. Fakat, Mirze Ali Muciz bunlardan biri değildir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 103

Nesir türünün gelişmesinde 1905’e kadar yayımlanan Azerbaycan’ın ilk gazete ve dergilerinin de payı çoktur. Aşağıdakilerden hangisi makale, fıkra, küçük hikâye, tenkit, çeşitli tercüme yazıları vs. gibi türlerin ortaya çıktığı ve geliştiği ilk süreli yayınlardan biri değildir?

Ekinçi

Ziya

Şarġ-i Rus

Keşkül

Hazret-i Şehriyar

Açıklama:

Hazret-i Şehriyar, Yusif Vezir Çemenzeminli'nin yazdığı bir komedidir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Ünite 5

Soru 1

Türkmen halk edebiyatında nevruz gününde Türkmen gelin kızlarının söylediği aydım aşağıdakilerden hangisidir?

Ölengler

Zikir aydımı

Sanavaçlar

Monçukatdı

Hudi

Açıklama:

Monçukatdı Türkmen gelin kızlarının Nevruz’da oyun sırasında söyledikleri aydımın adıdır. Kızlar kendilerine uğur getireceğini sanarak monçukatdı yaparlar. Monçukatdı, takvim şiirinin bir şekli olup, adetçe, nevruz-yeni yıl gecesi söylenilir. Büyük kızlar, akranlarından birinin evine toplanıp her biri sadece renginden ayırt edilebilen öz boncuğunu sulu küreye veya tabağa atar. Türün adlandırılması da bununla ilgilidir.Ondan sonra sevinçli veya hasretli bir şiir bendi makamla söylenir. Bundan sonra küçük bir kıza kaptan boncuk çıkarttırılır. Boncuk kiminse, dörtlüğün mazmunu,konusu ona bağışlanır. Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 2

18. ve 19. yüzyılda Türkmen edebiyatında hangi türde eserler gelişim göstermiştir?

Şiir

Roman

Öykü

Deneme

Anı

Açıklama:

Kaynağını halk kültüründen alan mensur eserler hariç tutulduğu takdirde 18. ve 19. yüzyıllara ait Türkmen edebiyatının şiir türünde geliştiği görülmektedir. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi 19. yüzyıl Türkmen edebiyatının önemli şairleri arasında yer alır?

Nurmuhammet Andalıp

Seyitnazar Seydî

Dövletmemmet Azadî

Şabende

Magtımgulı

Açıklama:

Diğer seçenekte verilen şairler 18. yüzyıl Türkmen edebiyatının önemli şairleridir. 19. yüzyılın önemli Türkmen şairleri, Seyitnazar Seydî, Memmetveli Kemine,Gurbandurdı Zelilî, Mollanepes,Talibî, Dosmämmet, Mätäci, Zıncarı, Bayii Şahır, Misğinğılıç , Aşikî, Abdısetdar Kazî, Ketibî ve Muhammetrahim’dir. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 4

Türkmen edebiyatının ilk temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Magtımgulı

Nurmuhammed Andalıp

Dövletmemmet Balgızıl

Memmetveli Kemine

Gurbandurdı Zelilî

Açıklama:

Türkmen edebiyatının gerçek anlamda 18. yüzyılda başladığını söylemek mümkündür. 18. yüzyıl şairlerinden Magtımgulı (1733-1783), Türkmen dilinin edebî dile dönüşmesinde çok önemli bir mihenk taşı olduğu gibi Türkmen edebiyatının da ilk temsilcisi kabul edilir. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi 20. yüzyıl Türkmen şiiri için söylenemez?

Ekim 1977 devriminden sonra devrim lehine şiirler yazılmaya başlanmıştır

Bu yüzyılda daha çok halk şiiri türünde eserler verilmiştir

1920'li yılların Türkmen şiiri genellikle eski-yeni toplum çatışması üzerine yapılmıştır

1920'li yıllarda Türkmen şiirinde uzun şiir örnekleri görülmüştür

1920'li yıllarda Türkmen şiirinde ilk çocuk şiiri örnekleri verilmiştir

Açıklama:

Önceki yüzyıllarda daha çok halk şiiri tarzında eserlere sahip olan Türkmen edebiyatı, 20. yüzyılın bilhassa ortalarından itibaren çağdaş anlamda şiirleri de bünyesinde barındırmaya başlamıştır. 18. ve 19. yüzyıllarda Türkmen şiirinin halk şiiri tarzında olmasının, Türkmenlerin çok zengin sözlü edebiyat geleneğine sahip olması, bu yüzyıllarda hanlıkların ortaya çıkması ve bundan kaynaklanan büyük kültür merkezlerinin oluşmaması ve savaş yıllarında birçok münevverin hayatını kaybetmesi gibi birçok sebebi vardır. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 6

1906 yılında doğmuştur
1929 yılında Türkmen gazetesinde muhabir olmuştur
Puşkin’in bazı şiirlerini Türkmen Türkçesine tercüme etmiştir
Yazdığı şiirler 1933 yılında Türkmenistan Devlet Yayın Evi tarafından “Hücum” adıyla yayımlanmıştır
Sovyet rejimi tarafından 1937 yılında Tutuklanmış 1941 yılında yok edilmiştir

Yukarıda verilen bilgiler aşağıdaki hangi Türkmen şairine aittir?

Oraz Täçnazarov

Şalı Kekilov

Hocanepes Çarıyev

Aman Kekilov

Berdi Kerbabayev

Açıklama:

1906 yılında Bäherden’de doğan Çarıyev, 1929 yılında Türkmenistan gazetesinde muhabir olur ve Taşkent’te bulunan Orta Asya Komünistlik Üniversitesi’nde basın yayın öğrenimi görür. Puşkin’in bazı şiirlerini Türkmen Türkçesine tercüme eden Çarıyev, yazdığı şiirler ile Türkmen şiirinin gelişmesine katkı sağlamış önemli şairlerdendir. Hocanepes Çarıyev’in yazdığı şiirler 1933 yılında Türkmenistan Devlet Yayın Evi tarafından Hücüm “Hücum” adıyla yayımlanmıştır. Türkmen edebiyatına büyük katı sağlayacağı yazdığı güzel şiirler ile anlaşılan Çarıyev, genç yaşta, 1941 yılında Sovyet rejimi tarafından yok edilmiştir. Doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 7

I. Türkmen edebiyatında duraklama olmuştur. II. Sarıhanov, Kekilov, Nıyazov, Ahındov Gürgenli gibi şairler hayatlarını kaybetmişlerdir.
III. Bu dönemde daha çok huzur ve barış temalı şiirler yazılmıştır.
IV. Türkmen edebiyatı konu bakımından zenginleşmiştir.
V. Gara Seyitliyev, Aman Kekilov, Beki Seytekov, Rehmet Seyidov bu dönem şiirlerinde huzur ve barış temasını işlemişlerdir.
Aşağıdakilerden hangisi İkinci Dünya Savaşı yıllarında Türkmen edebiyatı özelliklerini doğru olarak tanımlamaktadır?

I, II, III, IV

I, II, III, V

I, II, IV

I, II, V

II, III, IV

Açıklama:

III. Bu dönemde daha çok huzur ve barış temalı şiirler yazılmıştır.
V. Gara Seyitliyev, Aman Kekilov, Beki Seytekov, Rehmet Seyidov bu dönem şiirlerinde huzur ve barış temasını işlemişlerdir.
Bu bilgiler çeldirici olarak kullanılmıştır. Bu dönemde işlenen konu vatan ve bağımsızlıktır. Huzur ve barış teması İkinci Dünya Savaşından hemen sonra Türkmen edebiyatında işlenmiştir. Gara Seyitliyev; Halkım, Şaahıırıñ Kasamı “Şairin Andı”, Pogonlı Gıız “Apoletli Kız”, Aman Kekilov; Kavkaz “Kafkasyalı”, Günbatara “Batıya”, Beki Seytekov,Türkmen Soldatı “Türkmen Askeri”, Doostumıñ Yaadığäärliğine “Dostumun Anısına”,Rehmet Seyidov, Doostuma “Dostuma” ve Uğratmak “Yollamak” adlı şiirlerinde, savaş yıllarına ait vatan ve bağımsızlık konularını ele almışlardır. Bu nedenle doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 8

Türkmenistan milli marşını kaleme almıştır.

1974 yılında "Sevgi" adlı manzum romanı ile Mağtımgulı ödülünü kazanmıştır.

Sanat ve edebiyat ile edebiyat teorisi ve eleştirisiyle ilgili kaleme aldığı çok sayıda makalesi de bulunmaktadır.

1912 yılında Aşkabat’ta doğmuştur.

İlk şiiri Köy Öğretmenlerine 1928 yılında Sovyet Türkmenistanı gazetesinde yayımlanmıştır.

“Şiirler Öbeği” (1932), “Şiirler”(1940) “Seçme Şiirler” (1951) adlı şiir kitapları vardır.

Yukarıda sayılan özellikler hangi şaire aittir?

Çarı Aşırov

Gara Seyitliyev

Tovşan Esenova

Aman Kekilov

Haldurdı Durdıyev

Açıklama:

Türkmen edebiyatının en önemli şairlerinden olan Aman Kekilov, 1912 yılında Aşkabat’ta doğmuştur. ilk şiiri olan Ooba Muğallımlarına, Köy Öğretmenlerine adlı şiirini 1928 yılında Sovyet Türkmenistanı gazetesinde yayımlar. Aman Kekilov 1945-1960 yılları arasında yazdığı Söyği “Sevgi” adlı manzum romanı ile 1974 yılında Mağtımgulı ödülünü kazanmıştır. Kekilov’un çağdaş Türkmen şiirinin önemli bir şairi olduğunu, onun yazdığı Goşğular Yığındısı “Şiirler Öbeği” (1932), Goşğular “Şiirler” (1940) ve Saylanan Eserler “Seçme Şiirler” (1951) adlı şiir kitapları ispat etmektedir. Aman Kekilov, ayrıca 1946 yılında Türkmenistan millî marşını da kaleme almıştır. Aman Kekilov’un sanat ve edebiyat ile edebiyat teorisi ve eleştirisiyle ilgili kaleme aldığı çok sayıda makalesi de bulunmaktadır. Kekilov’un bu tarz makaleleri Söz Sunğatı “Söz Sanatı” (1973) ve Söz Sırları (1975) adlı kitaplarda bir araya getirilmiştir. Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

1950-1960 Türkmen şiiri ile ilgili bilgilerden hangisi yanlıştır?

Aşk ve sevgi teması neredeyse hiç işlenmemiştir.

Poema denilen uzun şiirler yazılmaya başlanmıştır.

İnsanoğlunun aya ayak basması, Karakum Kanalı’nın inşa edilerek çöle su indirilmesi, evlilik ve çeşitli sosyal problemler şiirlerin konusu haline gelmiştir.

Eski şairler, canlandırdıkları tiplerin daha çok dış görünüşlerini ele alırken yeni şairler, onların dış dünyalarına yönelmişler ve iç zenginliklerini vermeyi başarabilmişlerdir.

Çocuk şiirine ait örnek verilmeye başlanmıştır.

Açıklama:

Şiirlerde işlenen aşk ve sevgi temasında herhangi bir azalma olmamıştır. Klâsik Türkmen şairleri tarafından sıkça işlenen “sevgi” ve “aşk” konusunun, 1950’li yılların ikinci yarısından itibaren neredeyse aynı yoğunlukla ele alındığı da görülmektedir. Bu bağlamda Gara Seyitliyev, Oyatmaañ “Uyandırmayın”, İñ Gözel Gıız “En Güzel Kız”, Söyğüliim “Sevgilim”; Kerim Gurbannepesov, Ayterek; Ata Atacanov, İçseñ Sovuk Çeşme Bolup Akayın “İçersen Soğuk Pınar Olup Akayım” ve Allaberdi Hayıdov, İne Şeyle Gııza Aaşık Boların “İşte Böyle Kıza Aşık Olurum” adlı sevgi, aşk konulu şiirler yazmışlardır. doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 10

I. B. Seytekov
II. G. Kuliev
III. N. Cumayev
IV. R Eseneov
V. Y. Memmediev
A. Bedir Kent
B. Gara Kerven
C. Düynki Adamlar
D. Sehradaki Salgınlar
E. Sapak
Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde Yazar-eser eşlemesi doğru olarak verilmiştir?

I-A, II-B, III-C, IV-D, V-E

I-B, II-C, III-D, IV-E, V-A

I-C, II-D, III-E, IV-A, V-B

I-D, II-E, III-A, IV-B, V-C

I-E, II-A, III-B, IV-C, V-D

Açıklama:

Türkmenlerin tarihi, yine tarihten seçilen olay ve kahramanlarla romanlara konu olur. Bu çerçevede B. Seytekov’un Bedirkent, G. Kuliev’in Gara Kerven, Emirin İlçisi, N. Cumaev’in Düynki Adamlar, R. Esenov’un Sehradaki Salgınlar ve Y. Memmediev’in Sapak adlı romanları bu yıllarda yazılmış tarihî roman türüne örnek olarak gösterilebilir. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Türkmen halk edebiyatında diğerlerine göre daha önemli bir yer tutan tür hangisidir?

Aydımlar

Destanlar

Erteki

Matallar

Atalar sözü

Açıklama:

Diğerleri de belli başlı edebiyat türüdür, ama daha önemli dediği için cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Klasik Türkmen şiirinin ilk örneklerini veren şair hangisidir?

Magtımgulı

Nurmuhammed Andalıp

Dövletmemmet Azadi

Şeydayı Şabende

Magrubi

Açıklama:

Diğerleri de 18. yy'ın önemli şairleridir. Ama ilk örnek diye sorulduğundan cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

19.yy. Klasik Türkmen Edebiyatı şairleri ile ilgili olarak söylenen hangi ifade doğrudur?

Türkmen edebiyatına lirizmi yerleştirmişlerdir.

Sosyal olayları genel ve mecazi yollarla anlatmışlardır.

Klasik Türkmen Edebiyatı geleneğine bağlı kalmamışlardır.

Magtımgulı ve Magrubi önemli şairlerdendir.

Şiirlerde sadece milli ve ahlaki konuları işlemişlerdir.

Açıklama:

Diğer ifadeler yanlıştır. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 14

1920-1945 yılları arası Türkmen Edebiyatı nasıl ifade edilir?

Durgunluk Yılları

Verimlilik Yılları

Yükselme Yılları

Gerileme Yılları

Çöküş Yılları

Açıklama:

1917 yılındaki Bolşevik İhtilali ile Rusların baskısı altında kalan Türkmenlerin II. Dünya Savaşı yıllarına kadar geçen yılları durgunluk yılları olarak değerlendirilir. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

20.yy. Çağdaş Türkmen Edebiyatı ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

1920'li yıllarına kadar eski Türkmen Edebiyatı anlayışı ile devam etmiştir.

Şiir türü daha ön plana çıkmıştır.

1920'li yılları Türkmen şiiri eski-yeni toplum çatışması üzerine kurgulanmıştır.

Sanat değeri yüksek eserler üretilmiştir.

Türkmen Edebiyatına siyaset bulaşmıştır.

Açıklama:

Üretilen eserlerin sanat değeri düşmüştür. Cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Hangisi 1920'li yıllara ait olaylarla ilgili şiirler yazmış Türkmen şairlerinden biridir?

Berdi Karbabayev

Şalı Kekilov

Ata Niyazov

Rehmet Seyidov

Pomma Nurberdiyev

Açıklama:

Diğerleri 2. Dünya savaşı yıllarında yazmıştır. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Hangisi 2. DÜnya Savaşı yıllarında yazılan ve vatan ve bağımsızlık konusunu ele alan şiirdir?

Yollamak

Babalı Kız

Aydın

Azgın

Demir Yolcuya

Açıklama:

Diğerleri 1930'lu yıllara ait şiirlerdir. Cevap a şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 18

-Türkmen Edebiyatının en önemli şairlerindendir.
-Mahtumkulu dil ve Edebiyat Enstitüsünde çalışmıştır.
-Türkmenistan'ın milli marşını yazmıştır.
-Sevgi adlı romanı ile Mağtımgulı ödülün kazanmıştır.
-Yazdığı makaleleri söz sanatı ve söz sırları adlı kitaplarda bir araya getirilmiştir.
Yukarıda özellikleri belirtilen şair hangisidir?

Aman Kekilov

Çarı Aşırov

Gara Seyitliyev

Tovşan Esenova

Haldurdı Durdıyev

Açıklama:

Bahsedilen şair aman Kekilov'dur. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Türkmen şiirinin en üretken olduğu ve değişime uğrayıp yenileştiği yıllar aşağıdakilerden hangisidir?

1917-1919

1920-1930

1941-1945

1950-1960

1970-1980

Açıklama:

1970-1980 yıllarıTürkmen şiirinin en üretken olduğu ve değişime uğrayıp yenileştiği yıllardır.

Doğru Cevap: E

Soru 20

Türkmenler ve Türkmen adı ile ilgili olarak söylene hangi ifade yanlıştır?

Türkmen adı ile ilgili en fazla kabul gören görüş Fuat Köprülü'ye aittir.

Türkmen adı ilk defa Oğuzlar için kullanılmıştır.

Türkmenistan tarihi ile Orta Asya tarihi iç içedir.

Türkmenler Büyük Selçuklu Devleti'nin kurulmasıyla tarih sahnesine çıkmışlardır.

70 yıl Sovyetler Birliği'nin yönetimi altında yaşadıktan sonra bağımsızlıklarına kavuşmuşlardır.

Açıklama:

En fazla kabul gören görüş Jean Deny'e aittir. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi Türkmen halk edebiyatının belli başlı türleri arasında değildir?

Divan şiiri

Atalar Sözi

Matallar (Bilmeceler)

Aydımlar (şarkı ve türküler)

Erteki

Açıklama:

Divan şiiri

Doğru Cevap: A

Soru 22

Türkmen halk edebiyatında Türkmen gelin kızlarının Nevruz'da oyun sırasında söyledikleri aydıma (şarkı veya türkü) ne ad verilir?

Yâ Ramazan

Monçukatdı

Zikir Aydımı

Süt Kazan

Ölengler

Açıklama:

Monçukatdı

Doğru Cevap: B

Soru 23

Aşağıdakilerden isimlerden hangisi 18. yüzyıl Türkmen edebiyatı şairleri arasında yer almaz?

Magtımgulı

Nurmuhammet Andalıp

Berdi Kerbabayev

Dövletmemmet Azadî

Magrubî

Açıklama:

Berdi Kerbabayev

Doğru Cevap: C

Soru 24

‘’Türkmen’’ adı tarihte ilk kez aşağıdaki eserlerden hangisinde kullanılmıştır?

Camiü’t-Tevârih

Divânü Lûgâti’t-Türk

Şecere-i Terakime

Muhâkemetü'l-Lügateyn

Atabetü’l Hakâyık

Açıklama:

Türkmenler ve Türkmen Adı
Türkmen kelimesi ilk olarak 11. yüzyılda Kâşgârlı Mahmûd’un büyük eseri Dîvânü Lügâti’t-Türk’te kullanılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Aşağıdaki ülkelerden hangisi Türkmenistan’a komşu ülkelerden biri değildir?

İran

Afganistan

Kazakistan

Azerbaycan

Özbekistan

Açıklama:

Türkmenler ve Türk Adı - Türkmenistan Coğrafyası
Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra bağımsızlığına kavuşan Türkmenistan, batıda Hazar Denizi, güneybatıda İran, güneydoğuda Afganistan, kuzeybatıda Kazakistan ve kuzeydoğuda Özbekistan ile çevrelenmiştir. Türkmenistan’ın Azerbaycan ile sınırı bulunmamaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi Türkmen halk türkülerine verilen addır?

Matal

Lele

Aydım

Erteki

Hûdi

Açıklama:

Türkmen Edebiyatı - Türkmen Halk Edebiyatı
Türkmen halk edebiyatı içinde aydım adı verilen halk türküleri önemli bir yer tutar.

Doğru Cevap: C

Soru 27

Klâsik Türkmen şiirinin ilk örneklerini veren sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Magtımgulı

Gurbandurdı Zelilî

Miskin Kılıç

Hoca Ahmed Yesevî

Mollanepes

Açıklama:

Türkmen Edebiyatı -Klâsik Türkmen Edebiyatı (18.-19. Yüzyıllar)
Türkmen Türklerinin çok zengin folkloru ve edebiyatı vardır. XVIII. yüzyıla kadar Türkmen edebiyatı daha çok sözlü edebiyata, dolayısıyla halk edebiyatına dayanır. Halk arasında yayılarak söylenen birçok halk hikayesi bulunmaktadır. Bunun dışında mâni türkü, ninni, atasözü gibi halk edebiyatının diğer türleri de oldukça canlıdır. Oldukça zengin bir sözlü edebiyat ürünlerine sahip olan Türkmenler, gerçek anlamda ilk eserlerini 18. yüzyılda vermeye başlamışlardır. Bu yüzyıldan önce de çeşitli eserler vermiş olan Türkmen yazarlar olmakla birlikte, Türkmen diyalektiğinin eserlere yansımaya başladığı 18. yüzyılı Türkmen edebiyatının başlangıcı kabul edilmektedir. Klasik Türkmen şiirinin ilk örneklerini Magtımgulı vermiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 28

Aşağıdaki sanatçılardan hangisi Türkmen dilinin edebi dile, yazı diline dönüşmesinde ilk temsilci olarak kabul edilmektedir?

Seydî

Magtımgulı

Gurbandurdı

Talibî

Bennâî

Açıklama:

Türkmen Edebiyatı -Klâsik Türkmen Edebiyatı (18.-19. Yüzyıllar)
Türkmen Türkçesi, Magtımgulı’nın şiirleri ile bir yazı dili haline gelir. Klasik edebiyat geleneğinden gelen Magtımgulı, Çağatay Türkçesi’ni çok iyi bilmesine karşın, yerel Türkmen ağzını kullanarak yazı dili haline gelmesini sağlamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 29

Aşağıdaki sanatçılardan hangisi Türkmen edebiyatında İkinci Dünya Savaşı yıllarında eser vermiştir?

Tovşan Esenova

Aman Kekilov

Ata Niyazov

Gara Seyitliyev

Gurbandurdı Gurbansahedov

Açıklama:

Çağdaş Türkmen Edebiyatı - İkinci Dünya Savaşı Yıllarında Türkmen Edebiyatı
Ata Niyazov, 1930-1945 yılları arası Türkmen-Sovyet devri edebiyatında esetrler vermiştir. Bu dönemdeki birçok şair, yazar gibi bu sanatçı da II. Dünya Savaşı’nda yok olmuştur. Diğer sanatçılar ise siyasi baskıların azaldığı, bağımsızlık düşüncelerinin hız kazanmaya başladığı 1960-1990 yılları arasında yer alan sanatçılardır. Diğer sanatçılar ise İkinci Dünya Savaşından sonra eser vermişlerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Türkmen edebiyatında aşağıda verilen sanatçı ve eser adları eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Şalı Kekilov - Vatanseverin Türküsü

Ata Niyazov - Apoletli Kız

Rehmet Seyidov - Uyuduğun Zaman

Ruhı Alıyev - Türk Gencinin Talihinde

Pomma Nurberdiyev - Savaş Günlerinde

Açıklama:

Çağdaş Türkmen Edebiyatı - İkinci Dünya Savaşı Yıllarında Türkmen Edebiyatı
Apoletli Kız adlı eser, Gara Seyitliyev’e aittir.

Doğru Cevap: B

Soru 31

Türkmen edebiyatında 1945-1960 yılları arasında yazılan ‘’Sevgi’’ adlı manzum romanıyla tanınan ve 1974 yılında Magtımgulı ödülü kazanan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Aman Kekilov

Gara Seyitliyev

Çarı Aşırov

Gurbandurdı Gurbansahedov

Tovşan Esenova

Açıklama:

Çağdaş Türkmen Edebiyatı - İkinci Dünya Savaşından Hemen Sonra Türkmen Edebiyatı
Aman Kekilov

Doğru Cevap: A

Soru 32

Aşağıdaki sanatçılardan hangisi Türkmenistan’ın 1991’de bağımsızlığını kazanmasından sonra eser veren sanatçılarından biridir?

Pomma Nurberdiyev

Garaca Burunov

Berdinazar Hudaynazarov

Amandurdı Alamışov

Berdi Kerbabayev

Açıklama:

Çağdaş Türkmen Edebiyatı - 1970 -1980’li Yıllarda Türkmen Edebiyatı
Bağımsızlık Devri Edebiyatı, Türkmenistan’ın 27 Ekim 1991’de bağımsızlığını ilan etmesiyle başlayan devirdir. Bu dönem edebiyatı, bağımsızlık ve milli uyanış edebiyatı olarak adlandırılabilir. Bağımsızlık, milli gurur, milli tarih, çocuk psikolojisi gibi konular işlenmiştir. Ahlaki konuların ideolojik baskılardan uzak işlendiği, milli tarihe yönelişin güçlü olduğu bu dönemde şiir yazmaya başlayan Berdinazar Hudaynazarov, kaynağını insan sevgisinden alan çok sayıda şiir yazarak Türkmen şiirinin en güçlü isimlerinden biri olmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Türkmen edebiyatında 1970’li yıllarda ‘’Kim Cenayetke, Şeytan Zuryatlan, Agtıklam Bolsa Öylenecek’’ gibi tiyatro eserleriyle ünlenen sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

T. Cumageldiev

B. Hudaynazarov

G. Muhtarov

G. Gurbannepesov

A. Durdiev

Açıklama:

Çağdaş Türkmen Edebiyatı - 1970 -1980’li Yıllarda Türkmen Edebiyatı
G. Muhtarov

Doğru Cevap: C

Soru 34

Aşağıdaki isimlerden hangisi 20. yüzyıl Türkmen edebiyatı şairleri arasında yer almaz?

Berdi Kerbabayev

Garaca Burunov

Amandurdı Alamışov

Magtımgulı

Hocanepes Çarıyev

Açıklama:

Magtımgulı

Doğru Cevap: D

Soru 35

Şiirlerinde genellikle devrimden sonraki Türkmen toplumunun sosyal yapısını öven, kadın ve kadının özgürlüğü, eski Türkmen toplumuna yergi ve yeni yapıya övgü, din ve ideoloji gibi konuları ele alan 20. yüzyıl Türkmen şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Mollanepes

Gurbandurdı Zelili

Memmetveli Kemine

Seyitnazar Seydi

Berdi Kerbabayev

Açıklama:

Berdi Kerbabayev

Doğru Cevap: E

Soru 36

"Goşğular Yığındısı" ("Şiirler Öbeği"), "Goşğular" ("Şiirler)", "Saylanan Eserler" ("Seçme Şiirler") adlı şiir kitaplarının yazarı olan ve çağdaş Türkmen şiirinin önemli isimleri arasında gösterilen şair kimdir?

Aman Kekilov

Çarı Aşırov

Gara Seyitliyev

Tovşan Esenova

Halhurdı Durdıyev

Açıklama:

Aman Kekilov

Doğru Cevap: A

Soru 37

Aşağıdaki eserlerden hangisi "tarihî roman" türünde yazılmamıştır?

B. Seytekov - Bedirkent

T. Taganov - Guyruksız Tilki

G. Kuliev - Gara Kerven

N. Cumaev - Düynki Adamlar

R. Esenov - Sehradaki Salgınlar

Açıklama:

T. Taganov - Guyruksız Tilki

Doğru Cevap: B

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi roman veya hikâye tarzında yazılmış bir eser değildir?

Cumaev - Aydoğdı Tahırov

B. Hudaynazarov - Hasar ve Argış

A. Kekilov - Goşğular Yığındısı

A. Nazarov - General

A. Durdiev - Dur, Sen Kimsin?

Açıklama:

Goşğular Yığındısı (Şiirler Öbeği - 1932) Aman Kekilov'a ait bir şiir kitabıdır.
A. Kekilov - Goşğular Yığındısı

Doğru Cevap: C

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi 20. yüzyıl Türkmen edebiyatında tiyatro türünde yazılmış eserler arasında yer almaz?

A. Govşudov - Cuma

A. Garlıev - Ayna

T. Esenova - Şemşat

Magtımgulı - Gidici Olma

A. Durdıev - Açar ve Pul

Açıklama:

''Gidici Olma'', Magtımgulı tarafından kaleme alınmış bir şiirdir.
Magtımgulı - Gidici Olma

Doğru Cevap: D

Soru 40

18. yüzyılda yaşamış olup, yazdığı şiirler ile hem Türkmen dili ve edebiyatının bir kurucusu olarak kabul edilmiş hem de kendisinden sonra gelen şairlere tesir ederek etkisini uzun süre devam ettirmiş şair kimdir?

Aman Kekilov

Berdi Kerbabayev

Berdinazar Hudaynazarov

Ata Atacanov

Magtımgulı

Açıklama:

Magtımgulı

Doğru Cevap: E

Soru 41

Türkmenler, hangi tarihte bağımsızlıklarına kavuşmuşlardır?

27 Ekim 1987

27 Ekim 1989

27 Ekim 1991

27 Ekim 1993

27 Ekim 1995

Açıklama:

Yetmiş yılı aşkın bir süre Sovyetler Birliği yönetimi altında yaşamış olan Türkmenler, 27 Ekim 1991 tarihinde bağımsızlıklarına kavuşmuşlardır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi Türkmenistan’da yaşayan Türkmen boylarından biri değildir?

Çovdur

Sunğat

Ersarı

Salır

Sarık

Açıklama:

Bugün Türkmenistan’da çeşitli Türkmen boyları yaşamaktadır. Bu Türkmen boyları; Çovdur, Ersarı, Salır, Sarık, Teke ve Yomutlar olarak adlandırılırlar. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra bağımsızlığına kavuşan Türkmenistan’ın çevresindeki ülkelerden biri değildir?

İran

Afganistan

Kazakistan

Gürcistan

Özbekistan

Açıklama:

Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra bağımsızlığına kavuşan Türkmenistan, batıda Hazar Denizi, güneybatıda İran, güneydoğuda Afganistan, kuzeybatıda Kazakistan ve kuzeydoğuda Özbekistan ile çevrelenmiştir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 44

Türkmen edebiyatının ilk yazılı ürünleri hangi yüzyılda ortaya çıkmıştır?

14. yüzyıl

15. yüzyıl

16. yüzyıl

17. yüzyıl

18. yüzyıl

Açıklama:

Türkmen edebiyatının ilk yazılı ürünleri 18. yüzyılda ortaya çıkmıştır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi Türkmen halk edebiyatının belli başlı türlerinden biri değildir?

Destanlar

Erteki

Ötğür galamlılar

Atalar sözi

Matallar

Açıklama:

Türkmen halk edebiyatının belli başlı türleri şunlardır:
1. Destanlar
2. Erteki
3. Atalar sözi
4. Matallar [bilmeceler]
5. Aydımlar [şarkı ve türküler]
5.1. Erkeklere mahsus aydımlar
a. Halk aydımları
b. Ölengler
c. Toy aydımları [düğün aydımları]
5.2. Kızlara / kadınlara mahsus aydımlar a. âgı [ağıt]
b. hûdi [ninni]
c. şahir kızları ve aydımları
d. çuval kızlar aydımları [genç kadınların şarkıları]

Doğru Cevap: C

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Toy aydımları; düğün aydımlarıdır

Yomaklar ve değişmeler; dini merasimde söylenir

Yâ Ramazan; yağmur yağmadığı zaman merasimle söylenen şiirdir

Süt kazan; mizah ve fıkralardır

Zikir aydımı; ramazan ayının 15. gecesi, belli merasimle söylenen şiirdir

Açıklama:

Toy aydımları [düğün aydımları]
Yâ Ramazan [Ramazan ayının 15. gecesi, belli merasimle söylenen şiir.]
Süt Kazan [Yağmur yağmadığı zaman merasimle söylenen şiir.]
Zikir Aydımı [dinî merasimde söylenir.]
Yomaklar ve Değişmeler [Mizah ve fıkralar.].
Doğru cevap A’dır

Doğru Cevap: A

Soru 47

Aşağıdakilerden hangisi Türkmen edebiyatında 18. yüzyılın en önemli şairlerinden biridir?

Mollanepes

Gurbandurdı Zelilî

Berdi Kerbabayev

Nurmuhammet Andalıp

Açıklama:

18. Yüzyılın en önemli şairleri şunlardır:
Nurmuhammet Andalıp (1660-1740), Dövletmemmet Azadî (1700-1760), Şeydayı, Şabende (1720-1800), Magtımgulı (1733-1783), Magrubî (1735-1810). Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Klâsik Türkmen şiirinin ilk örneklerini 18. yüzyılda hangi şair vermiştir?

Yağmır

Dovan

Magrubî

Magtımgulı

Dosmämmet

Açıklama:

Klâsik Türkmen şiirinin ilk örneklerini 18. yüzyılda Magtımgulı vermiştir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 49

Türkmen hiciv edebiyatının en iyi örnekleri arasında değerlendirilen Garip, Gariplik, Barında, Beyle, Kazım şiirleri hangi Türkmen şairine aittir?

Muhammetrahim

Mollanepes

Kemine

Mätäci

Misginğılıç

Açıklama:

Kemine’nin yazdığı Garip, Gariplik, Barında, Beyle, Kazım gibi şiirleri Türkmen hiciv edebiyatının en iyi örnekleri arasında değerlendirilebilir. Doğru cevap C’dir

Doğru Cevap: C

Soru 50

Lebap, Hoş İndi, Dönmenem, Begler, Baralı, Begler, Bedevsuvar İndi, Goçaklar gibi şiirlerinde hem kardeşlik / dostluk konusu hem de vatan sevgisi konusu işleyen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Seyitnazar Seydî

Dövletmämmed Azadî

Nurmuhammed Andalıp

Abdısetdar Kazı

Memmetveli Kemine

Açıklama:

Seyitnazar Seydî, Lebap, Hoş İndi, Dönmenem, Begler, Baralı, Begler, Bedevsuvar İndi, Goçaklar gibi şiirlerinde hem kardeşlik / dostluk konusu hem de vatan sevgisi konusu işlenmiştir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 51

1914’te İsmail Gaspıralı’nın ölümünden sonra “Tercüman” gazetesinin başyazarı aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

Rıfat Gaspıralı

Hasan Sabri Ayvazof

Yusuf Akçura

Osman Akçokraklı

Şefika Gaspıralı

Açıklama:

Çağdaş Türkmen edebiyatının gelişim evrelerini ifade edebilecek,

Doğru Cevap: B

Soru 52

İsmail Gaspıralı’nın, en önemli eserlerinden biri olan “Rusya Müslümanları”nı, yayımladığı gazetenin adı ve dili aşağıdakilerden hangisidir?

Ziya - Türkçe

Tavrida - Kırım Türkçesi

Novoye Vremya, S. Petersburg - Rusça

Tavrida - Rusça

Moskovskiye Vedomosti - Rusça

Açıklama:

Türkmen edebiyatının oluşum sürecini açıklayabilecek,

Doğru Cevap: D

Soru 53

Türkmenler hangi tarihte tam bağımsızlığa kavuşmuşlardır?

27 Ekim 1991

27 Ekim 1905

27 Ekim 1917

27 Ekim 1985

27 Ekim 1999

Açıklama:

Türkmen edebiyatının oluşum sürecini açıklayabilecek,

Doğru Cevap: A

Soru 54

Hazar denizi doğusunda kalan Türkmen boyları bir çok toplulukla mücadele etmişlerdir. Aşağıdakilerden hangisi bu toplulukların dışında kalır?

İran Şahlığı

Kalmuklar

Hirve Hanlığı

Moğollar

Selçuklular

Açıklama:

Türkmen edebiyatının oluşum sürecini açıklayabilecek,

Doğru Cevap: E

Soru 55

Seçeneklerdeki şairlerden hangisi 18. YY Türkmen Şairlerin dışında kalır?

Memed'i Azama

Magtumgılı

Dövletmemmet Azadi

Şeydayı

Magrubi

Açıklama:

Çağdaş Türkmen edebiyatının gelişim evrelerini ifade edebilecek,

Doğru Cevap: A

Soru 56

Türkmanend ne demektir?

Büyük Türk

Türk olan

Kuvvetli Türk

Türk'e benzer

Türk olmayan

Açıklama:

Türkmen edebiyatının oluşum sürecini açıklayabilecek,

Doğru Cevap: D

Soru 57

20. YY da yazı faaliyetlerinin azalmasına doğrudan neden olmayan bir olgu aşağıda verilmiştir. Hangisi olduğunu düşünürsünüz?

1928 yılında Arap alfabesinin yerine Latin alfabesinin kabul edilmesi

Türkmenlerde ticari kaynakların azalmaya başlaması

1940 yılında Kiril alfabesinin kabul edilmesi

İkinci Dünya Savaşının olumsuz etkileri

Yeni sosyalist rejimdeki dayatmalar.

Açıklama:

Çağdaş Türkmen edebiyatının gelişim evrelerini ifade edebilecek,

Doğru Cevap: B

Soru 58

Ölengler aşağıdakilerden hangisine dahil edilmelidir?

Destanlar.

Erteki.

AyDIMLAR.

Monçukatdı.

Yomaklar.

Açıklama:

AyDIMLAR. cEVAP C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Yomaklar aşağıdakilerden hangisine dahil edilmelidir?

Destanlar.

Mizah- fıkralar.

Monçukatdı.

Aydımlar.

Atalar sazi.

Açıklama:

Mizah ve Fıkralar . Cevap B'DİR.

Doğru Cevap: B

Soru 60

Çocuk Aydımları aşağıdakilerden hangisine dahil edilmelidir?

Monçukatdı.

Destanlar.

Erteki.

Atalar sazi.

Matallar.

Açıklama:

Monçukatdı. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 61

Sanavaçlar aşağıdakilerden hangisine dahil edilmelidir?

Monçukatdı.

Destanlar

Matallar.

Atalar sazi.

Erteki.

Açıklama:

Monçukatdı. Cevap A'DIR.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Hudi aşağıdakilerden hangisine dahil edilmelidir?

Matallar.

Destanlar.

Atalar sazi.

Erteki.

Kız aydımları.

Açıklama:

Kız aydımları .Cevap E'DİR.

Doğru Cevap: E

Soru 63

Agı aşağıdakilerden hangisine dahil edilmelidir?

Erkek aydımları.

Kız aydımları.

Sanavaçlar.

Matallar.

Destanlar.

Açıklama:

Kız aydımları. cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 64

Halk aydımları aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir?

Erkek aydımları.

Kız AYDIMLARI.

Sanavaçlar.

Yomaklar.

Hudi.

Açıklama:

Erkek aydımları. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 65

Bilmeceler aşağıdakilerden hangisidir?

Agı.

Hudi.

Sanavaçlar.

Matallar.

Destanlar.

Açıklama:

Matallar. Cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 66

Yağmur yağmadığı zaman merasimle söylenen şiir aşağıdakilerden hangisidir?

Süt kazan.

Erteki.

Atalar sözi.

Matallar.

Aydımlar.

Açıklama:

Süt kazan. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 67

Aşağıdakilerden hangisi kız türküleri anlamındadır?

Leleler.

Matallar.

Atalar sözi.

Yıomaklar.

Sanavaçlar.

Açıklama:

Leleler. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 68

Türkmen gelin kızlarının Nevruz’da oyun sırasında söyledikleri aydımın adı nedir?

Hûdi

Ölengler

Erteki

Âgı

Monçukatdı

Açıklama:

Monçukatdı, Türkmen gelin kızlarının Nevruz’da oyun sırasında söyledikleri aydımın adıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 69

18. yüzyılda klâsik Türkmen şiirinin ilk örneklerini hangi şair vermiştir?

Dövletmemmet Azadî

Şeydayı

Magrubî

Magtımgulı

Nurmuhammet Andalıp

Açıklama:

Klâsik Türkmen şiirinin ilk örneklerini 18. yüzyılda Magtımgulı vermiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 70

"Seypelmelik-Methal Cemaal" isimli destan hangi şaire aittir?

Magrubî

Dövletmämmed Azadî

Şabende

Şeydayı

Nurmuhammed Andalıp

Açıklama:

Magrubî, konusu aşk olan Seypelmelik-Methal Cemaal “Melikin Kılıcı - Güzelliğin Övgüsü” adlı bir destana sahip olan önemli bir şairdir.

Doğru Cevap: A

Soru 71

Türkmen hiciv edebiyatının en iyi örnekleri arasında değerlendirilen Garip, Gariplik, Barında, Beyle, Kazım şiirlerinin şairi kimdir?

Talibî

Memmetveli Kemine

Gurbandurdı Zelilî

Misğinğılıç

Muhammetrahim

Açıklama:

Kemine’nin yazdığı Garip, Gariplik, Barında, Beyle, Kazım gibi şiirleri Türkmen hiciv edebiyatının en iyi örnekleri arasında değerlendirilebilir.

Doğru Cevap: B

Soru 72

Genellikle kadın ve kadının özgürlüğü, eski Türkmen toplumuna yergi ve yeni yapıya övgü, din ve ideoloji gibi konuları ele alan şair kimdir?

Amandurdı Alamışov

Garaca Burunov

Berdi Kerbabayev

Hocanepes Çarıyev

Oraz Täçnazarov

Açıklama:

Kerbabayev, genellikle kadın ve kadının özgürlüğü, eski Türkmen toplumuna yergi ve yeni yapıya övgü, din ve ideoloji gibi konuları ele almıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 73

Şiirlerinde aşk, sevgili ve tabiat gibi konuları başarılı bir şekilde işleyen ve Uuklaanıñda “Uyuduğun Zaman” adlı şiiri yazan şair kimdir?

Aman Kekilov

Gara Seyitliyev

Rehmet Seyidov

Ata Nıyazov

Şalı Kekilov

Açıklama:

Rehmet Seyidov, şiirlerinde aşk, sevgili ve tabiat gibi konuları başarılı bir şekilde işlemiş ve Uuklaanıñda “Uyuduğun Zaman” adlı şiiri yazmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 74

Laalıñ Oğlı “Dilsizin Oğlu” (1962) ve Gökyaylaanıñ Yiğitleri “Gökyayla’nın Yiğitleri” (1965) adlı eserlerin yazarı kimdir?

Çarı Aşırov

Gara Seyitliyev

Tovşan Esenova

Haldurdı Durdıyev

Gurbandurdı Gurbansähedov

Açıklama:

“Dilsizin Oğlu” (1962) ve Gökyaylaanıñ Yiğitleri “Gökyayla’nın Yiğitleri” (1965) adlı eserler, Çarı Aşırov tarafından yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 75

Hangi yıllarda Türkmen şiirinin işlediği konular arasına, Sovyetler dışındaki güncel ve toplumsal meseleler de girmeye başlamıştır?

1890-1900'lü yıllar

1910-20'li yıllar

1930-40'lı yıllar

1950-60'lı yıllar

1970-80'li yıllar

Açıklama:

1950'li, 1960'lı yıllarda Türkmen şiirinin işlediği konular arasında güncel meseleler de vardır. İnsanoğlunun aya ayak basması, Karakum Kanalı’nın inşa edilerek çöle su indirilmesi, evlilik ve çeşitli sosyal problemler, bu yıllardan itibaren yazılan Türkmen şiirinin konularındandır.

Doğru Cevap: D

Soru 76

Türkmen edebiyatında hangi yıllardan itibaren bilhassa mensur eserlerin gelişiminin sürdürdüğü gözlemlenmektedir?

1950'ler

1960'lar

1970'ler

1980'ler

1990'lar

Açıklama:

1970’li yılların edebiyatında bilhassa mensur eserlerin gelişimini sürdürdüğü gözlemlenmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 77

"Kim Cenayetke, Şeytan Zuryatlan, Agtıklam Bolsa Öylenecek" isimli tiyatro eserlerinin yazarı kimdir?

H. Deryaev

T. Cumageldiev

R. Esenov

G. Muhtarov

B. Hudaynazarov

Açıklama:

1970’li yıllarda Türkmen edebiyatı tiyatro türünde bilhassa G. Muhtarov ile birlikte zengin bir karakter kazanmıştır. G. Muhtarov bu yıllarda Kim Cenayetke, Şeytan Zuryatlan, Agtıklam Bolsa Öylenecek gibi tiyatro eserlerini yazmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 78

Takvim şiirinin bir şekli olup Türkmen gelin kızlarının Nevruz’da oyun sırasında söyledikleri aydımın adı aşağıdakilerden hangisidir?

Hûdi

Erteki

Monçukatdı

Sanavaç

Öleng

Açıklama:

Monçukatdı, Türkmen gelin kızlarının Nevruz’da oyun sırasında söyledikleri aydımınadıdır. Kızlar kendilerine uğur getireceğini sanarak monçukatdı yaparlar.

Doğru Cevap: C

Soru 79

Türkmen dilinin edebî dile dönüşmesinde çok önemli bir mihenk taşı olduğu gibi Türkmen edebiyatının da ilk temsilcisi kabul edilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Dövletmemmet Azadî

Magrubî

Magtımgulı

Şabende

Şeydayı

Açıklama:

Klâsik Türkmen şiirinin ilk örneklerini 18. yüzyılda Magtımgulı vermiştir. 18. yüzyıl şairlerinden Magtımgulı (1733-1783), Türkmen dilinin edebî dile dönüşmesinde çok önemli bir mihenk taşı olduğu gibi Türkmen edebiyatının da ilk temsilcisi kabul edilir. Türkmen halk edebiyatı mahsullerinden de önemli ölçüde istifade eden Magtımgulı, şiirlerinde genellikle Türkmenlerin millet ve vatana bağlılıklarını işlemiştir.
Magtımgulı yanı sıra yüzyılın en önemli şairleri şunlardır:
Nurmuhammet Andalıp (1660-1740), Dövletmemmet Azadî (1700-1760), Şeydayı,Şabende (1720-1800), Magrubî (1735-1810).

Doğru Cevap: C

Soru 80

18. yy Türkmen şairlerinden Nurmuhammed Andalıp ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Sagdı-Vakgas ve Kıssa-i Fırgun mesnevilerinde bazı yenilikleri getirmiştir.

Türkmen edebiyatının koşma, muhammes, müstezad gibi türlerinde şiirler yazmış önemli şairlerindendir.

Türkmen halkının tarihinden ve hayatından esinlenerek yazdığı Oğuznama ve Risale-i Nesime manzumelerini yazmıştır.

Yusuf-Züleyha, Leyli-Mecnun, Babarevşen ve Zeynelarap mesnevilerini halk şiiri türlerinden koşuk şeklinde yazmış, klasik şiir şekillerinden kaçınmıştır.

Nevaî’nin ve Fuzulî’nin gazellerine çeşitli tahmisler yazmıştır

Açıklama:

Nurmuhammed Andalıp, Türkmen edebiyatının koşma, muhammes, müstezad gibi türlerinde şiirler yazmış önemli şairlerindendir. Türkmen halkının tarihinden ve hayatından esinlenerek yazdığı Oğuznama ve Risale-i Nesime manzumelerinde oldukça başarılıdır. Oğuznama adlı manzumesinde Oğuz tarihi hakkındaki rivayetleri ele almıştır. Sagdı-Vakgas ve Kıssa-i Fırgun mesnevilerinde bazı yenilikleri de getirmiştir. Bu eserlerde şiirin ezgili koşuk türünü kullanarak, eserlerin halk tarafından anlaşılmasını sağlamıştır. Andalıp, diğer taraftan Yusuf-Züleyha, Leyli-Mecnun, Babarevşen ve Zeynelarap mesnevilerini hem halk şiiri türlerinden koşuk hem de klasik şiir türlerinden gazel, muhammes, murabba, müseddes gibi şekilleri kullanarak yazmıştır. Andalıp, ayrıca Nevaî’nin gazellerine Ey Köngül “Ey Gönül”, Huub “Uyku”, Oon Sekiz Yaşındadır “On Sekiz Yaşında”
başlıklı tahmisleri; Fuzulî’nin gazellerine ise Yanmaz mı ve Aavaaralar adlı tahmisleri yazmıştır (Kara 1998).

Doğru Cevap: D

Soru 81

Seypelmelik-Methal Cemaal, Dövletyar gibi destanlar aşağıdakilerden hangisine aittir?

Firdevsî

Magrubî

Nevaî

Nizamî

Zelili

Açıklama:

Magrubî, konusu aşk olan Seypelmelik-Methal Cemaal “Melikin Kılıcı - Güzelliğin
Övgüsü” adlı bir destana sahip olan önemli bir şairdir. Şair, ayrıca Özbek ve Türkmenlerin ortak düşmanlarına karşı mücadelelerinin anlatıldığı ve gerçek kişiler ve olaylardan hareket edilerek yazılmış olan Dövletyar adlı önemli bir destanın da yazarı olarak tanınmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 82

Garip, Gariplik, Barında, Beyle, Kazım gibi şiirleri Türkmen hiciv edebiyatının en iyi örnekleri arasında yer alan 19. yy Türkmen şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Dosmämmet

Gurbandurdı Zelilî

Memmetveli Kemine

Misğinğılıç

Seyitnazar Seydî

Açıklama:

Devrinin sosyal meselelerini cesaretle ele alan Memmetveli Kemine, bilhassa hiciv tarzında yazdığı şiirler ile tanınmaktadır. Kemine, 19. yüzyıl Türkmen yazarları içinde sanatları en iyi kullanan ve şiir dilinin gelişmesine en fazla katkı sağlayan şairlerdendir.
Kemine’nin yazdığı Garip, Gariplik, Barında, Beyle, Kazım gibi şiirleri Türkmen hiciv edebiyatının en iyi örnekleri arasında değerlendirilebilir.

Doğru Cevap: C

Soru 83

Aşağıdakilerden hangisi Magtımgulı’ndan sonra aşk konusunun en usta şairlerinden kabul edilen Zöhre-Tahır adlı destanı yazarak Türkmen edebiyatında önemli bir yer edinmiş şairdir?

Abdısetdar Kazî

Bayii Şahır

Gurbandurdı Zelilî

Mollanepes

Memmetveli Kemine

Açıklama:

Magtımgulı’ndan sonra aşk konusunun en usta şairlerinden kabul edilen Mollanepes, Zöhre-Tahır adlı destanı yazarak Türkmen edebiyatında önemli bir yer edinmiş şairlerden biridir. Türkmen edebiyatında lirizmin yerleşmesine en fazla katkı sağlayan şairlerden biri kabul edilen Mollanepes, bu vasfından dolayı “aşk mülkünün şahı” unvanıyla anılmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 84

1920-1930’lu Yıllarda Türkmen Edebiyatına dair aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenemez?

1920’li yıllarda Türkmen şiiri, yeni şekiller ve konular ile zenginleşmiş,
uzun şiirler, şiir tarzında yazılan eleştirel fıkralar, fabllar ve çocuk şiirlerinin ilk örnekleri yazılmıştır.

Berdi Kerbabayev, Garaca Burunov, Amandurdı Alamışov, Şalı Kekilov, Çarı Aşırov, Hocanepes Çarıyev, Aman Kekilov 1920-30'lu yılların şairleri arasında yer alır.

Bu yıllarda şiir türünün dışındaki türlerde de eserlerin yazılmaya başlanmış, nesir türünün hikâye,drama gibi türlerinde eserler verilmiştir.

1930’lu yıllarda Türkmen şairleri iki farklı dünya görüşünün meydana getirdiği tezatlık, köy hayatı ve Türkmenlerin hayatı, kadın ve özgürlük gibi konuları ele almıştır.

1930’lu yıllarda da Türkmen edebiyatının büyük bir çoğunluğunu tiyatro eserleri ve hikayeler oluşturmaktadır.

Açıklama:

1930’lu yıllarda da Türkmen edebiyatının büyük bir çoğunluğunu şiirler oluşturmaktadır. Bu yıllarda yazılmış şiirlerin büyük bir kısmında Türkmen yaşam tarzı aşağılanmış, Bolşevik rejimi ve propagandası yüceltilmiş; buna karşılık yeni rejim aleyhinde olan, bu çerçevede şiirler yazan şairler tutuklanmışlar, hatta bir kısmı yok edilmişlerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 85

Mähri - Vepa “Aşk ve Vefa” adlı romanı ve Gandım Aavçınıñ Maşğalası “Gandım Avcı’nın Ailesi” adlı hikâyesi ile savaşın yol açtığı acıları dile getiren Türkmen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Aman Kekilov

Ata Govşudov

Rehmet Seyidov

Ruhı Alıyev

Şalı Kekilov

Açıklama:

Türkmen edebiyatının güçlü yazarlarından Govşudov da, İkinci Dünya Savaşının sebep olduğu duygulara kayıtsız kalamamış, bu yıllarda yazdığı Mähri - Vepa “Aşk ve Vefa” adlı romanında ve Gandım Aavçınıñ Maşğalası “Gandım Avcı’nın Ailesi” adlı hikâyesinde savaşın yol açtığı acıları dile getirmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 86

1945-1960 yılları arasında yazdığı Söyği “Sevgi” adlı manzum romanı ile 1974 yılında Mağtımgulı ödülünü kazanan Türkmen yazar kimdir?

Ata Nıyazov

Aman Kekilov

Çarı Aşırov

Gara Seyitliyev

Tovşan Esenova

Açıklama:

Türkmen edebiyatının en önemli şairlerinden olan Aman Kekilov, 1912 yılında Aşkabat’ta doğmuştur.İyi bir öğrenim hayatı geçiren Kekilov, şiirlerinin yanı sıra yazdığı romanlar ve edebiyat eleştirisiyle ilgili yazılarıyla da iyi bir yazar ve aydın olduğunu göstermiştir. Aman Kekilov 1945-1960 yılları arasında yazdığı Söyği “Sevgi” adlı manzum romanı ile 1974 yılında Mağtımgulı ödülünü kazanmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 87

Aşağıdakilerden hangisi Türkmen edebiyatında 1970’li yılların güncel konularını ele alan romanlardan biri değildir?

Bedirkent

Harasat

Mukaddes Ocak

Toylı Mergen

Öz Tanışların

Açıklama:

Türkmen edebiyatında 1970’li yılların güncel konularını ele alan romanlar da vardır. H. Deryaev’in Harasat, Mukaddes Ocak; G. Gurbansehedov’un Toylı Mergen; A. Atacanov’un Öz Tanışların; B. Hudaynazarov’un Akar Suvufî Aydımı; A. Hayıdov’un Million Adım ve T. Cumageldiev’in Bağrımızın Badaşanı gibi eserlerinde Türkmen toplumunun güncel meseleleri ele alınmıştır. B.Seytekov’un Bedirkent adlı romanı tarihi romandır.

Doğru Cevap: A

Ünite 6

Soru 1

Aşağıdaki destanlardan hangisi Anadolu'dan Kırım'a geçmiştir?

Koplandı

Batır

Battal Gazi

Ertargın

Boz Yiğit

Açıklama:

Kırım’ın sözlü edebiyatı, bir yandan Kıpçak Bozkırı üzerinden Türkistan’a bağlı, diğer yandan Karadeniz üzerinden Rumeli ve Anadoluyla temas hâlindedir. Kırım’daki bazı kahramanlık destanları (Koplandı Batır, Ertargın, Edige, Çora Batır vd.) ve aşk destanları (Kozu Kurpeç ve Bayan Sulu, Nar Kamış, Boz Yiğit) aralarındaki varyant farklılıklarıyla birlikte İdil-Ural ve Kazak bozkırıyla ortaktır. Köroğlu, Battal Gazi, Kesikbaş gibi hikâyeler ise Anadolu’dan Kırım’a geçmiştir. Doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 2

İsmail Gaspıralı tarafından çıkarılan hangi yayının adı, Kırım Tatar edebiyatında bir dönemin adı olarak anılmaktadır?

Tonguç

Şafak

Mirat-ı Cedid

Tercüman

Mektep

Açıklama:

Kırımlı birçok araştırmacı edebiyat tarihlerinin dönemlerinden sözederken İsmail Gaspıralı’nın ve başta Tercüman olmak üzere onun eserlerinin, bu konuda yaptığı hizmetleri göz önünde bulundurarak XIX. asrın sonlarıyla XX. asrın başlarını Tercüman Dönemi Kırım Tatar Edebiyatı” olarak adlandırırlar. Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 3

İsmail Gaspıralı Ziya gazetesine gönderdiği "Bahçesaray’dan Gönderilen Mektup" adlı ilk yazısında neyin öneminin altını çizmiştir?

Kitap ve gazete

Ticaret ve para

Eğitim ve öğrenci

Soyluluk ve ünvan

Kadın-erkek eşitliği

Açıklama:

Malûmudur ki Rusiyye dövleti içerisünde olan milletler meselen Ermeni, Polak, Latış Yahudi ve gayriler çoħdan berü kendü lisanlarında gazeteler ve edebiyata dair gayri şeyler peyda etmişlerdir. İki-üç milyondan ibaret olan Rusiyye Tatarları edebiyatsız ve daħi bir gazetasız oldukları çoħ taaccüptür. Gazeta milletin lisanıdır. Gazetler millete muhafız olabilirler. Ticaret ve her cins ıslahat sırasında (cergesinde) yol gösterici olabilirler. Milletin âķiline (aklına) ve fikrine ziya olabilirler. Kısası (yani gödek söz) gazetesiz ve kitapsız millet sağır (kâr) ve dilsiz adama benzer. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 4

İsmail Gaspıralı'nın Bahçesaray’da matbaasını kurduktan sonra deneme mahiyetinde, taşbasma olarak bastığı ilk yayını aşağıdakilerden hangisidir?

Şafak

Neşriyat-ı İsmailiye

Tonguç

Mirat-ı Cedid

Rusya Müslümanları

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi İsmail Gaspıralı'nın alfabe ve ilk okuma kitabı olarak yazdığı eseridir?

Tarih-i İslâm

Neşriyât-ı Osmanî

Maişet

Edebiyat-ı Osmanî

Hoca-i Sıbyan

Açıklama:

Gaspıralı, medrese ve mekteplerde eğitimin ıslah edilmesini, modernleşmenin ilk basamağı olarak görüyordu. Onun alfabe ve ilk okuma kitabı olarak yazdığı Hoca-i Sıbyan (1884) oldukça fazla ilgi görmüş onlarca kere basılmış bütün Rusya Müslümanları arasında kullanılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 6

İsmail Gaspıralı'ya göre yeni bir medeniyeti kimler kuracaktır?

Müslümanlar

Avrupalılar

Sosyalistler

Sarı ırk

Hristiyanlar

Açıklama:

Gaspıralı bu yeni medeniyeti ancak Müslümanların kurabileceği kaatindedir; çünkü bu iş için onlardan daha fazla “serveti” olan bir millet yoktur. Bu “sermaye” ise esas hükmü “hakkaniyet” olan Kuran’dır. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 7

İsmail Gaspıralı Müslüman toplumunun kusur ve eksikliklerinin, ahlakî zaaflarını eğlendirerek terbiye etmek ve tenkit etmek için hangi edebi türden yararlanmıştır?

Roman

Masal

Deneme

Şiir

Biyografi

Açıklama:

1880’li yıllarda Rusya Türkleri, uzun yıllar Rus misyonerlerinin sert hücumlarına maruz kaldıklarından doğrudan doğruya yapılan tenkitlerden rahatsız olabilirdi, halbuki onlar eskiden beri “eğlendirerek terbiye eden, ders veren hikâye tarzına” alışık idiler. Hele bu “terbiye eden, ders veren” hikâyeler, derviş veya bir mollanın ağzından anlatılıyorsa, onlardaki acı hakikatlere, eleştirilere daha kolay katlanabilir ve değer verebilirlerdi. Aynı zamanda alışık oldukları bu tarz hikâyeler, dönemin ihtiyaçlara cevap verebilecek bir mektep ve eğitimden yoksun olan Müslümanlar arasında cehaleti gidermede, arzu edilen zihniyet değişikliğini yapmada önemli bir rol oynayabilirlerdi. Bu sebeplerle İsmail Gaspıralı düşüncelerini geniş halk yığınları arasında daha anlaşılır bir hâle getirmek için modern bir hikâye anlatma tarzı olan romanı bilinçli olarak seçmişti. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Frengistan Mektupları adlı eserinde İsmail Gaspıralı Türkistan ile hangi ülkeyi mukayese etmektedir?

İngiltere

Almanya

İtalya

Fransa

Avusturya

Açıklama:

İsmail Bey, bu eserinde zengin bir tüccar çocuğu olan ve medresede iyi bir öğrenim gören Taşkentli Molla Abbas’ın gözüyle, daha doğrusu Müslüman bir Türk'ün gözüyle Avrupa ve özellikle Fransa’yı anlatır. İsmail Bey, Frengistan Mektupları ve Darürrahat Müslümanları’nda Avrupa (özellikle Fransa)’yı, o dönemde Batı kültürünü en az tanıyan Türkistan’la karşılaştırarak, bu iki zıt kutbun (Fransa-Türkistan), ne kadar farklı olduğunu anlatma imkânı bulur. Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

İsmail Gaspıralı hangi eserinde ütopik bir yer hayal etmiş ve Endülüs Müslümanlarının tarihî ve medeniyeti hakkında bir hayli geniş bir bilgi vermiş daha sonra ise Endülüs'te güya gizli bir vadide yaşayan Avrupalılardan çok daha ileri bilgi ve yüksek medeniyete sahip Müslümanların hayatı, medeniyetini anlatarak Avrupa ve Doğu (özellikle Türkistan) âlemini çok açık ve sert bir şekilde tenkit etmiştir?

Darürrahat Müslümanları

Frengistan Mektupları

Arslan Kız

Sudan Mektupları

Kadınlar ülkesi

Açıklama:

Darürrahat adlı eserinin konusu söyledir: Molla Abbas Paris’te tanıdığı yaşlı bir Arap olan Şeyh Celal’in tavsiyesi üzerine Endülüs Müslümanlarından kalmış eserleri görmek üzere İspanya’ya gider. Eserin baş kısmında Endülüs Müslümanlarının tarihî ve medeniyeti hakkında bir hayli geniş malûmat verilir. Daha sonra ise Endülüste güya gizli bir vadide (“Darürrahat” ülkesi) yaşayan “Avrupalılardan çok daha ileri bilgi ve yüksek medeniyete sahip Müslümanların hayatı, medeniyeti Molla Abbas’ın gözlemleriyle anlatılır. Bu ütopik romanda İsmail Gaspıralı’nın idealize ettiği bir Müslüman toplum görülür.“Darürrahat Müslümanları”nın bakış açısıyla Avrupa ve Doğu (özellikle Türkistan) âlemi çok açık ve sert bir şekilde tenkit edilir. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi İsmail Gaspıralı'nın "Gün Doğdu" eserinin özelliklerinden biri değildir?

Kart Ağay takma adıyla yazmıştır.

Otobiyografik bir yanı vardır.

Tamamlanmamış bir eserdir.

1905 ve 1906 yılında iki kez basılmıştır.

Eserin konusu, Doğu Türkistan’ın Kaşgar bölgesindeki Üçturfan şehrinin Çinliler ve Kalmuklar tarafından kuşatılması, halkın Kaşgar’dan yardım beklemesidir.

Açıklama:

Eserin kahramanı Danyal Bey, Kırım’lı soylu bir gençtir. Hukuk öğrenimi görüp memleketine döndükten sonra kendi toplumunu kalkındırmak için halk arasında dolaşıp çözüm yolları aramaya başlar. E seçeneğinde verilen bilgi yanlıştır. Seçenekte aktarılan konu Arslan Kız adlı esere aittir. Doğru yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi Kırım merkezli aşk ya da kahramanlık destanlarından biri değildir?

Ural Batır

Koplandı Batır

Çora Batır

Nar Kamış

Kozu Kurpeç

Açıklama:

Kırım’ın sözlü edebiyatı, bir yandan Kıpçak Bozkırı üzerinden Türkistan’a bağlı, diğer yandan Karadeniz üzerinden Rumeli ve Anadoluyla temas hâlindedir. Kırım’daki bazı kahramanlık destanları (Koplandı Batır, Ertargın, Edige, Çora Batır vd.) ve aşk destanları (Kozu Kurpeç ve Bayan Sulu, Nar Kamış, Boz Yiğit) aralarındaki varyant farklılıklarıyla birlikte İdil-Ural ve Kazak bozkırıyla ortaktır.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Aşağıdaki hikayelerden hangisi Kırım edebiyatının İslam-Türk kültü dünyasıyla münasebetli olduğunun bir kanıtı sayılamaz?

Tair ve Zore

Mem u Zin

Arzı ve Ganber

Leyli ve Mecnun

Yusuf ve Züleyha

Açıklama:

Köroğlu, Battal Gazi, Kesikbaş gibi hikâyeler ise Anadolu’dan Kırım’a geçmiştir. Bazı aşk hikâyeleri ise Aşık Garib, Aşık Kerem [Kerem ve Aslıħan], Ta[h]ir ve Zo[h]re, Arzı ve Ganber, Anadolu’daki varyantlarla ortaklık gösterir. Ayrıca Yusuf ve Züleyħa, Leyli ve Mecnun, Ferhat ve Şirin gibi kaynağı yazılı Doğu edebiyatı olan mesnevi veya halk hikâyeleri de İslâm-Türk kültür dünyasıyla ilişkilerini temsil eder.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 13

"Kırım’ın Anadolu ve Türkistan’la ilişkilerini kuvvetlendiren bir başka sebep de tarikatler olmuştur."
Aşağıdaki örneklerden hangisi yukarıdaki yargıyı destekler nitelikte değildir?

Türkistan'dan Yesevî hikmetleri

Sufî Allahyar'ın şiirleri

Mevlana'nın Mesnevi'si

Yunus Emre'nin ilahileri

Bakırgan Kitabı

Açıklama:

Kırım’ın Anadolu ve Türkistan’la ilişkilerini kuvvetlendiren bir başka sebep de tarikatler olmuştur. Türkistan’dan Yesevî hikmetleri, Bakırgan kitabı, Sufî Allahyar’ın şiirleri, Anadolu’dan da Yunus Emre’nin ilahîleri, Kemal Ümmî’nin şiirleri Kırım’da da sevilerek okunmuştur. Dinî edebiyattan ise Ahmediye, Muhammediye adlı eserler, Süleyman Dede’nin Mevlid’i örnek olarak gösterilebilir. Aynı şekilde Çağatay yazılı edebiyatı da başta Nevaî olmak üzere Kırım’da yakından takip edilmiştir.
Bu bilgiler ışığında doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye ve Kırım’da gezip dolaşan veya her iki bölgede ün kazanan, şiirleri yaygın olan âşıklardan biri değildir?

Aşık Ömer

Gevherî

Dertli

Gazayî

Sümmanî

Açıklama:

Türkiye ve Kırım’da gezip dolaşan veya her iki bölgede ün kazanan, şiirleri yaygın olan âşıklar da vardır: Âşık Ömer, Gevheri [Cevherî], Dertli gibi. Sümmanî de Kırım’ı dolaşmış Han Sarayı hakkında şiir yazmıştır.
Kırım hanları ve kalgayları (veliahtları) içerisinde, bir müddet Türkiye’de ikamet edenleri veya sürgünde bulunanları da vardır. Bu gibi durumlar da karşılıklı ilişkilerin gelişmesine etki etmiştir. Kırım hanları içinde Osmanlı Türkçesiyle şiir yazanlar da az değildir. Bunlar arasında Bora lakaplı Gazi Geray (mahlası Gazayî) epeyce meşhurdur.
Bu bilgiler ışığında doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi Rus işgalinden sonra Kırım'da uzun yıllar yazılı edebiyatın bir varlık gösterememesinin temel nedenlerinden biridir?

Kırım'a Rus göçmenlerin yerleşmesi

Mekteplerin Rus kontrolüne geçmesi

Kırım'da edebi dil probleminin yaşanması

Rus baskıları yüzünden edebiyat yapılamaması

Kırım'dan büyük göçlerin başlaması

Açıklama:

Kırım Tatar yazılı edebiyatı Altın Ordu döneminin sınırlı eserleriyle, Kırım Hanlığı döneminden kalan nispeten daha zengin malzemeye dayanmaktadır. Rus istilasından sonra Türkiye’ye kitleler hâlinde göçün başlaması da edebiyat hayatı için tam bir çöküş dönemi oluşturur.
Bu bilgi ışığında doğru cevap E şıkkı olacaktır.

Doğru Cevap: E

Soru 16

İsmail Gaspıralı'nın Türkçe yayımladığı ilk eserlerin genel adı aşağıdaki hangi seçenekte doğru verilmiştir?

Neşriyat-ı İsmailiye

Tonguç

Şafak

Rusya Müslümanları

Avrupa Medeniyetinin Esasına Bir Nazar-ı Muvazene

Açıklama:

Gaspıralı Bahçesaray’da matbaasını kurduktan sonra deneme mahiyetinde, taşbasma olarak Tonguç’u yayımlar (1881). Baskı çok kötüdür, metin iyi okunmamaktadır. Bu sebeple Tonguç’u Tiflis’te Ziya Matbaası’nda yeniden bastırır (1881). Tonguç, İsmail Bey’in birbiri ardından yayımladığı küçük “süreli yayınların” ilkidir. Ardından aynı yılda Şafak’ı bastırır (Akpınar-Gankeviç 2008: 21-40). İsmail Bey, “gazete şeklinde mecmualar” diye tanımladığı, her biri 4-8 sayfa civarında olan ve birbirini izleyen on kadar “süreli yayın” neşreder. Bir yazısında bunları “Neşriyat-ı İsmailiye” olarak adlandırır.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 17

İsmail Gaspıralı'nın şimdiye kadar elde edilen en eski tarihli yazısı aşağıdakilerden hangisidir?

Rusya Müslümanları

Bahçesaray'dan Gönderilen Mektup

Tonguç

Şafak

Neşriyat-ı İsmailiye

Açıklama:

Şimdiye kadar elde edilen en eski yazısı, “Bahçesaray şehir emaneti meclisinden İsmail Mirza” imzasıyla 1879’da Tiflis’te Ziya gazetesinde “Bahçesaray’dan Gönderilen Mektup” adıyla yayımlanmıştır (5 Zilhicce 1296 /20 Kasım 1879).
Bu bilgi ışığında doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 18

İsmail Gaspıralı'nın Bahçesaray'da matbaasını kurduktan sonra deneme mahiyetinde taşbasma olarak bastığı, ancak baskı çok kötü olduğu için daha sonra Tiflis Ziya Matbaası'nda tekrardan bastırdığı eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Bahçesaray Mektupları

Şafak

Tonguç

Rusya Müslümanları

Neşriyat-ı İsmailiye

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 19

İsmail Gaspıralı, Hoca-i Sıbyan adlı eserini hangi amaçla kaleme almıştır?

Öğrencilere doğru dini bilgiler vermek

Öğrencilere ihtiyaçları olan temel bilgileri vermek

Rusya Türkleri arasında modernleşmeyi sağlamak

Eğitimde okuma-yazmayı kolaylaştırmak

Rusya Türklerinin okuma zevkini geliştirmek

Açıklama:

Gaspıralı, medrese ve mekteplerde eğitimin ıslah edilmesini, modernleşmenin ilk basamağı olarak görüyordu. Onun alfabe ve ilk okuma kitabı olarak yazdığı Hoca-i Sıbyan (1884) oldukça fazla ilgi görmüş onlarca kere basılmış bütün Rusya Müslümanları arasında kullanılmıştır.
Bu bilgiler ışığında doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 20

"İsmail Gaspıralı, dönemin şartları gereği birçok yazısında açıkça ismini kullanmaz, zaman zaman bazı takma adlardan yararlanır. Onun en çok kullandığı imzalarından biri Molla Abbas Fransevî’dir. Bu imzayla o, Taşkentli Molla Abbas adlı kahramanının Avrupa ve Afrikada’ki seyahatlerini, maceralarını konu alan, birbirinin devamı olan eserler yazar."
Aşağıdakilerden hangisi bu seyahatnamesinin ilk kısmını oluşturan eserdir?

Kadınlar Ülkesi

Sudan Mektuplar

Darürrahat Müslümanları

Molla Abbas Fransevî'ye Tesadüf-Gülbaba Ziyareti

Frengistan Mektupları

Açıklama:

Birkaç yıl Avrupa’da dolaştığı için eserde “Molla Abbas Fransevî” şeklinde takdim edilen roman kahramanı Taşkentli Molla Abbas’ın güyâ Tercüman gazetesine “mektuplar” hâlinde gönderdiği seyahatnamesinin ilk kısmını oluşturan Frengistan Mektupları 1887 yılı ocak-kasım ayları arasında Tercüman’da tefrika edilir. Bunu Darürrahat Müslümanları (1889), Sudan Mektupları (1889), Kadınlar Ülkesi ((1890-91) ve bunların uzantısı olarak kabul edebileceğimiz Molla Abbas Fransevî’ye Tesadüf-Gülbaba Ziyareti (1908) izler.
Bu bilgiler ışığında bakıldığı zaman doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi Kırım'da 1880'li yıllarda modern edebiyatın kurucusu olan kişidir?

Yusuf Akçura

Abdürreşit İbrahim

İsmail Gaspıralı

Hüseyin Âzade Ali Bey

Seyit Geray Alkin

Açıklama:

Kırım'da 1880'li yıllarda modern edebiyatın kurucusu "İsmail Gaspıralı"dır. İsmail Gaspıralı yalnızca Kırım'da değil bütün Türk ve Müslüman dünyasında eserleriyle, düşünceleriyle tanınan bir kişi olmuştur. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 22

İsmail Gaspıralı, Rusya coğrafyasında yaşayan Türk ve Müslümanların kurtuluşu için hangi yolu önermiştir?

Batı medeniyetine yaklaşmak ve bilime önem vermek

Kurtuluş için silahlı mücadele vermek

Kırım'daki nüfusu artırmak

Osmanlı Devleti ile bağları güçlendirmek

Rus yöneticileriyle işbirliğine gitmek

Açıklama:

İsmail Gaspıralı, Rusya coğrafyasında yaşayan Türk ve Müslümanların kurtuluşu için Batı medeniyetine ve bilime yakın olmayı önermiştir. Ona göre Batı medeniyeti ve bilim, Türk ve Müslümanların gelişmesini, güçlenmesini ve özgürleşmesini sağlayacaktır. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 23

İsmail Gaspıralı'nın 1886'da yayınladığı "Rus-Doğu Anlaşması" kitabı için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Batı emperyalizmine karşı birlik olunması

Sarı ırka karşı birlikte mücadele etmek

Türk-İslam dünyasının çıkarlarını gözetmek

Rus yasalarına saygılı olmak

Rusya'ya karşı dirençli bir mücadeleye girmek

Açıklama:

İsmail Gaspıralı 1886'da yayınladığı "Rus-Doğu Anlaşması" kitabında Rusya'ya karşı bir mücadeleden söz etmemiştir; aksine Rus yasalarına saygılı olunmasını istemiştir. Batı emperyalizmi ve sarı ırka karşı birlikte mücadele verilmelidir görüşünü savunmuştur. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 24

İsmail Gaspıralı'nın Bahçesaray'da matbaasını kurduktan sonra yayınladığı ilk dergi aşağıdakilerden hangisidir?

Şafak

Tonguç

Tercüman

Neşriyat- İsmailiye

Mirat-ı Cedid

Açıklama:

İsmail Gaspıralı'nın Bahçesaray'da matbaasını kurduktan sonra yayınladığı ilk derginin adı "Tonguç"tur.

Doğru Cevap: B

Soru 25

İsmail Gaspıralı'nın Kırım'da çıkardığı "Tercüman Gazetesi" kaç yıl yayınlanmıştır?

Açıklama:

İsmail Gaspıralı'nın Kırım'da çıkardığı "Tercüman Gazetesi" toplam 35 yıl yayınlanmıştır. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 26

İsmail Gaspıralı'nın yazdığı "Hoca-ı Sıbyan"" kitabının konusu aşağıdakilerden hangisidir?

Eğitim

Tarih

Siyaset

Felsefe

Psikoloji

Açıklama:

İsmail Gaspıralı'nın yazdığı "Hoca-ı Sıbyan"" kitabının konusu "Eğitim"dir. İsmail Gaspıralı ömrü boyunca eğitime önem vermiş özellikle kız çocukların okumasını istemiştir. Doğru yanıt: A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 27

İsmail Gaspıralı'nın çıkardığı "Tercüman Gazetesi" için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Eğitime katkı sağlanmıştır.

Müslümanların haklarını savunmuştur.

Dünyada birçok ülkede okunmuştur.

Her gün yayınlanmıştır.

Osmanlı aydınlarının okuduğu bir gazetedir.

Açıklama:

Tercüman Gazetesi, her gün yayınlanmamış yalnızca haftada bir gün (cuma günleri) yayınlanmıştır. Doğru yanıt: D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Gaspıralı'nın İslam toplumlarında kadının içine düşürüldüğü konumu alaycı bir dille anlattığı romanı aşağıdakilerden hangisidir?

Frengistan Mektupları

Darürrahat Müslümanları

Tesadüf-Gül Baba Ziyareti Molla Abbas Fransevîye

Sudan Mektupları

Kadınlar Ülkesi

Açıklama:

"Kadınlar Ülkesi" romanında İsmail Gaspıralı, İslam toplumlarında kadının içine düşürüldüğü konumu alaycı bir dille anlatmıştır. Doğru yanıt: E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 29

İsmail Gaspıralı'nın "Danyal" adındaki soylu Kırımlı bir gencin kendi toplumunu kalkındırmak için ortaya koyduğu mücadelesini anlattığı hikayenin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Arslan Kız

Gün Doğdu

Frengistan Mektupları

Darürrahat Müslümanları

Sudan Mektupları

Açıklama:

İsmail Gaspıralı'nın "Danyal" adındaki soylu Kırımlı bir gencin kendi toplumunu kalkındırmak için ortaya koyduğu mücadelesini anlattığı hikayenin adı "Gün Doğdu"dur. Aslında bu hikaye kahramanı yazarın kendisidir. Doğru yanıt: B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 30

İsmail Gaspıralı'nın yazdığı "Frengistan Mektupları" için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Fransız halkıyla Rusya Müslüman halklarının karşılaştırılması yapılmıştır.

İktisadi hayatın önemi vurgulanmıştır.

Müslüman toplumların Avrupa toplumlarından geri olmadığı anlatılmıştır.

Rusya'dan daha ileri bir seviyede Avrupa vardır.

Bilginin ve eğitimin toplumları geliştirdiği iletisi vardır.

Açıklama:

İsmail Gaspıralı "Frengistan Mektupları"nda Avrupa toplumlarının bilimde, eğitimde ileri gittiğini ve bu sayede zenginleştiğini, sorunlarını büyük ölçüde çözdüğünü anlatır. Gaspıralı aynı zamanda Avrupa'yı Rusya ile ve diğer Müslüman toplumlarıyla karşılaştırmış ve Avrupa'nın her yönden ilerlemiş olduğuna dikkat çekmiştir. Doğru yanıt: C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 31

15. yüzyılda Kırım’daki yazı dili geleneği Türkçenin hangi koluna bağlıdır?

Çağatay Türkçesi

Harezm Türkçesi

Uygur Türkçesi

Eski Anadolu Türkçesi

Kırgız Türkçesi

Açıklama:

1475’te Osmanlı devletine tâbi olduğu tarihte Kırım’daki hâkim kültür, Müslüman Kıpçak ve Oğuz temeline üzerinde gelişmişti. Yazı dili ve edebiyat gelenekleri de Türkistan’a Çağatay Türkçesi ve edebiyatına bağlıydı. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Aşağıdaki destanlardan hangisi Kırım’daki kahramanlık destanlarından biri değildir?

Koplandı Batır

Ertargın

Edige

Çora Batır

Ergenekon

Açıklama:

Kırım’daki bazı kahramanlık destanları (Koplandı Batır, Ertargın, Edige, Çora Batır’dır. Ergenekon Destanı ise Göktürkler dönemine ait bir destandır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 33

Hangisi Kırım’da gezip dolaşan veya her iki bölgede ün kazanan, şiirleri yaygın olan âşıklardan biri değildir?

Âşık Ömer

Gevheri

Karacaoğlan

Dertli

Sümmanî

Açıklama:

Türkiye ve Kırım’da gezip dolaşan veya her iki bölgede ün kazanan, şiirleri yaygın olan âşıklar da vardır: Âşık Ömer, Gevheri [Cevherî], Dertli gibi. Sümmanî de Kırım’ı dolaşmış Han Sarayı hakkında şiir yazmıştır. Karacaoğlan Anadolu coğrafyasındaki Çukurova, Maraş, Gaziantep gibi farklı şehirleri gezmekle birlikte Rumeli'ye geçtiği, Mısır ve Trablus'a gittiği de sanılmaktadır ancak Kırım’a gittiğine dair bir bilgi mevcut değildir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi İsmail Gaspıralı’nın bilinen ilk yazısıdır?

Halebâ Vebası ve onun Daru devası

Bahçesaray’dan Gönderilen Mektup

Mirât-ı Cedid

Avrupa Medeniyetine Bir Nazar-ı Muvazene

Mekteb ve Usul-ü Cedid Nedir

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 35

İsmail Bey’in birbiri ardından yayımladığı küçük “süreli yayınların” ilki hangisidir?

Zamime

Şafak

Tonguç

Mirat-ı Cedid

Tercüman Gazetesi

Açıklama:

Tonguç, İsmail Bey’in birbiri ardından yayımladığı küçük “süreli yayınların” ilkidir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 36

I. cehalet
II. hurafeler
III. savaşlar
IV. Rus etkisi
V. tembellik
VI. Türk boyları arasındaki kopukluk
İsmail Gaspıralı, Türklüğün çeşitli kabilelerinin Türk kimliği çatısı altında birleşmesini ve hepsinin ortak modern bir kültüre ve teknolojiye sahip olmasını arzu ediyordu. Yukarıdakilerden hangilerini bu durum için en büyük engel olarak görmektedir?

I, II, V

I, III

II, III, VI

III, V

III, IV, V

Açıklama:

İsmail Bey Tercüman’ı çıkartırken, ne yapması gerektiğini iyi biliyordu, ileriye yönelik planlar yapmıştı. Adım adım hedefine yürüdü. Eğitimin ıslahını, İslam dininin doğru anlaşılmasını, Türklüğün çeşitli kabilelerinin Türk kimliği çatısı altında birleşmesini ve hepsinin ortak modern bir kültüre ve teknolojiye sahip olmasını arzu ediyordu. Bunun için en büyük engel cehalet, hurafeler ve tembellik idi. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 37

1912’den sonra Tercüman gazetesinin kapak sayfasında başlık klişesi altında verilen, aynı zamanda İsmail Gaspıralı’nın düşüncelerini özetleyen söz hangisidir?

Dilde, fikirde, işte birlik

Til birliği, fikir birliği ve bu da amel birliğini mucip olur.

Vatan ne Türkiye’dir Türklere ne Türkistan Vatan, büyük ve müebbet bir ülkedir: Turan.

Milletine hizmet etmek istiyorsan bildiğin işle başla.

Türklüğün düşmanı çoktur ama Türklüğü savunanın düşmanı daha çoktur.

Açıklama:

Millet’in başlık klişesi altındaki epigramda yer alan “Til birliği, fikir birliği ve bu da amel birliğini mucip olur” ifadesi dikkati çeker. İsmail Gaspıralı, bu ifadeyi daha da veciz hâle getirerek 1912’den sonra Tercüman’da “Dilde, fikirde, işte birlik” şeklinde kullanır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 38

İsmail Gaspıralı’nın alfabe ve ilk okuma kitabı olarak yazdığı eser hangisidir?

Hoca-i Sıbyan

Mirât-ı Cedid

Salname-i Türki

İki Bahadır

Atlaslı Cihanname

Açıklama:

İsmail Gaspıralı’nın alfabe ve ilk okuma kitabı olarak yazdığı Hoca-i Sıbyan (1884) oldukça fazla ilgi görmüş onlarca kere basılmış bütün Rusya Müslümanları arasında kullanılmıştır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 39

Aşağıdakilerin hangisi İsmail Gaspıralı’nın en çok kullandığı müstear ismidir?

Molla Abbas Fransevî

Körduman

Niyaz Niyazoğlu

Deli Ozan

Sabiha Yağızlar

Açıklama:

İsmail Gaspıralı, dönemin şartları gereği birçok yazısında açıkça ismini kullanmaz, zaman zaman bazı takma adlardan yararlanır. Onun en çok kullandığı imzalarından biri Molla Abbas Fransevî’dir. Seçeneklerdeki diğer takma isimler ve kullanan yazarlar şöyledir: Körduman, Kemal Tahir; Niyaz Niyazoğlu, Melih Cevdet Anday; Deli Ozan, Faruk Nafiz Çamlıbel; Sabiha Yağızlar, Nurullah Ataç. Doğru seçenek A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Konusu, Doğu Türkistan’ın Kaşgar bölgesindeki Üçturfan şehrinin Çinliler ve Kalmuklar tarafından kuşatılması, halkın Kaşgar’dan yardım beklemesini ve gelen yardımlarla şehrin Çin istilasından kurtulmasıdır.
Yukarıda bilgi verilen eser İsmail Gaspıralı’nın hangi eseridir?

Gün Doğdu

Frengistan Mektupları

Arslan Kız

Darürrahat Müslümanları

Lisan-ı Türkî Şiveleri

Açıklama:

Arslan Kız, Tercüman’da 1893-1894 yıllarında yayımlanır. 1895’te tekrar tefrika edilir. Eserin konusu, Doğu Türkistan’ın Kaşgar bölgesindeki Üçturfan şehrinin Çinliler ve Kalmuklar tarafından kuşatılması, halkın Kaşgar’dan yardım beklemesidir. Kuşatma altındaki Üçturfan şehrinin ileri gelenleri Şeyh İzzet Ata’nın evinde toplanıp bir çare düşünürler. Meclistekilerin birçoğu teslim olmanın münasip olacağı fikrindedir. Aslında Çinliler ileri gelen bazı kimseleri kandırmışlardır. Meclistekiler ümitsizce teslim olmayı veya Kaşgar’a bir haberci göndermeyi tartışırken Şeyh İzzet Ata’nın bir erkek gibi yetiştirilmiş, medrese tahsili görmüş cesur ve güzel kızı Gülcemal (Arslan Kız), erkek kıyafeti içinde meclise gelir, hareretli konuşmasıyla meclistekilerine güç verir ve gönüllü olarak Kaşgar’a gitdip yardım istemeye karar verdiğini açıklar. Nitekim cinis atı, dürbünü ve uzun menzilli İngiliz tüfeği sayesinde gizlice kuşatmayı yararak kaleden çıkar, Kaşkar’a varıp orada Çinliler tarafından satın alınmış Taştimur Bey ve adamlarını ifşa eder, halkın desteğini kazanır. Çinlilerle savaşmak için hazırlıklar yapan Hokant’lı Yakup Bey’in adamlarıyla alaka kurar ve onların da yardımı ile şehri Çin istilasından kurtarmayı başarır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi Kırım kahramanlık destanlarından biridir?

Koplandı Batır

Bayan Sulu

Nar Kamış

Kozu Kurpeç

Boz Yiğit

Açıklama:

A şıkkı dışındakiler aşk destanıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi bir Kırım aşk destanıdır?

Kozu Korpeç

Koplandı Batır

Ertargın

Edige

Çora Batır

Açıklama:

A şıkkı dışındakiler kahramanlık destanıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Aşağıdakilerin hangisi İsmail Gaspıralı'nın birbiri ardına yayımladığı küçük “süreli yayınların” ilkidir?

Şafak

Bahçesaray Mektupları

Tonguç

Rus Doğu Anlaşması

Rusya Müslümanları

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 44

İsmail Gaspıralı büyük uğraşlar sonucunda 1883 yılında çıkardığı gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Hürriyet

Tercüman

Vatan Kırım

Azat Kırım

Milliyet

Açıklama:

Matbaasını kurduktan sonra gazete çıkartma izni alabilmek için İsmail Bey, birkaç yıl uğraşır, dört kere Petersburg’a gidip gelir. Sonunda izin alarak 10 Nisan [22 Nisan] 1883’de, Bahçesaray’da Tercüman adını verdiği gazetesinin ilk sayısını yayımlamayı başarır. Ruslar aynı yıl Kırım’ı ele geçirmelerinin 100. yılını kutlamaktadırlar.

Doğru Cevap: B

Soru 45

İsmail Gaspıralı'nın Doğu Türkistan’ın Kaşgar bölgesindeki Üçturfan şehrinin Çinliler ve Kalmuklar tarafından kuşatılması, halkın Kaşgar’dan yardım beklemesini anlattığı eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Gün Doğdu

Arslan Kız

Sudan Mektupları

Frengistan Mektupları

Darürrahat Müslümanları

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 46

İsmail Gaspıralı'nın, Taşkentli Molla Abbas’ın ülkesinden ayrılıp Fransa’ya kadar gelmesini ve Avrupa’da özellikle Paris’teki gözlemlerini anlattığı eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Frengistan Mektupları

Darürrahat Müslümanları

Kadınlar Ülkesi

Arslan Kız

Sudan Mektupları

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 47

İsmail Gaspıralı'nın “Kart Ağay” takma adıyla 1905 ve 1906’da olmak üzere Tercüman’da iki kere tefrika edilen eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Arslan Kız

Frengistan Mektupları

Gün Doğdu

Darürrahat Müslümanları

Sudan mektupları

Açıklama:

Gün Doğdu, “Kart Ağay” takma adıyla 1905 ve 1906’da olmak üzere Tercüman’da iki kere tefrika edilir. Eserin kahramanı Danyal Bey, Kırım’lı soylu bir gençtir.

Doğru Cevap: C

Soru 48

İsmail Gaspıralı "Avrupa Medeniyetine Bir Nazar-ı Muvazene" eserinin ana konusu nedir?

Avrupa medeniyetine övgü

Avrupanın tarihsel analizi

Avrupa coğrafyasının araştırılması

Avrupa medeniyetinin eleştirisi

Avrupa'nın dini tarihi

Açıklama:

İsmail Bey’in 1885’te İstanbul’da bastırdığı bu eser, Avrupa medeniyeti ve sosyalizmin mahiyeti hakkında bir eleştiridir.

Doğru Cevap: D

Soru 49

Vefat etmiş kimse” anlamında olup, gayr-i Müslimler için saygı amacıyla kullanılan sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

Müteveffa

Mefhum

İnsiyak

Müstehzi

Müfrit

Açıklama:

Müteveffa “Vefat etmiş kimse” anlamında olup, gayr-i Müslimler için saygı amacıyla kullanılır.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Ahmet Vefik Paşa’nın iki kısım hâlinde hazırladığı sözlük aşağıdakilerden hangisidir?

Sihâh-ı Acemiyye

Lehce-i Osmanî

Lugati’t-Türk

Atebetü’l-Hakâyık

Lehcetü’l-Lügat

Açıklama:

Lehce-i Osmanî, Ahmet Vefik Paşa (1823-1891)’nın iki kısım hâlinde hazırladığı sözlüktür. İlk baskısı 1876’da sadece birinci kısmı ihtiva edecek şekilde bastırılmış, 1890’daki ikinci baskıda Arapça ve Farsça kısım da eklenmiştir. Birinci kısmında Türkçe ve Türkçe’ye Arapça ve Farsça’nın dışında girmiş kelimeler, ikinci kısımda ise Arapça ve Farsça sözler bulunmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi, Şevk Bektöre'nin eserlerinden biridir?

Volga Kızıl Akarken

Genç Timuçin

Onlar da İnsandı

O Topraklar Bizimdi

Ölüm ve Korku Günleri

Açıklama:

"Kırım Türkleri", "Kırım Tatarları", "Kırım Tatar Türkçesi", "Modern Kırım Tatar Edebiyatı" "Kırım Türk Edebiyatının Türkiye ve Türk Dünyası ile ilişkileri" gibi kavramlar üzerinde tartışabilecek

Doğru Cevap: A

Soru 52

I. Rus Meşrutiyeti ile Gaspıralı'nın fikirlerinin yayılma ortamı hızlanır. II. Asimilasyon politikası değişmez III. Sosyalist akımı destekleyenler Gaspıralı'dan etkilenirler IV. Modern edebiyat bir türlü canlanamaz V. Matbaa ve yayım hareketleri canlanır. 1905 sonrası Kırım için yukarıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri kullanılabilir?

Yalnız I

I, II ve III

Yalnız IV

I, II, III ve V

III ve V

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 53

İsmail Gaspıralı Batı medeniyetini eleştirirken aşağıdaki seçeneklerden hangisi bu eleştirinin dışında kalır?

Batı medeniyeti henüz olgunlaşmamıştır.

Batı medeniyetinde haklar ve eşitlikler tam sağlanamamıştır.

Batı medeniyeti az sayıdaki bir zümrenin medeniyetidir.

Batı medeniyetindeki kusurlar sosyalist düşünceyle düzeltilemez.

Batı medeniyeti İslam medeniyetini yok etmeye çalışmaktadır.

Açıklama:

Gaspıralı ve onun İslam dini ve Türklük hakkındaki temel görüşlerinin neler olduğu tahlil edebilecek

Doğru Cevap: E

Soru 54

Kırım Tatarları üzerinde Osmanlı etkisinin doğrudan görülmesi birçok olguya bağlıdır. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi bu olguların dışında kalır?

İsanbul'da matbaanın kurulması

Hac yolculukları

Kırımların içe dönük bir toplum olmaları

Osmanlı seferlerine Kırım Han ordusunun katılması

Tarikatlar

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 55

Kırım Tatar Edebiyatı'nın öncü (Osmanlı öncesi) hakim kültürü hangi seçenekte verilmiştir?

Ceneviz kültürü

Musevi kültürü

Müslüman Arap

Hristiyanlık

Müslüman Kıpçak

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 56

Tercüman dönemi Tatar edebiyatı ile anlatılmak istenen nedir?

Eski eserlerin yeni dile tercüme edilmesi ile edebiyatın canlanması

Tercüman gazetesi ile başlayan yenileşme hareketi

Tercüman adlı kitabın edebiyata ivme kazandırması

Kırım Türkleri'nin Tercüman gazetesi sayesinde latin harflerini kullanmaları.

Eski Kırım eserlerinin derlenerek Tercüman gazetinde yayınlanması

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 57

Kırım sözlü ve yazılı edebiyatının yok olmasının sebebi hangisidir?

Rus İstilası

Tarikatler

Ticaret

Seyahatler

Matbaanın faaliyete geçmesi

Açıklama:

Rus istilasından dolayı yok olmuştur. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 58

İsmail Gaspıralı'nın Zincirli medresede tekrar göreve başlayıp Rusça hocalığı yaptığı dönemle ilgili olarak söylenen hangi ifade yanlıştır?

Rusça'dan başka Türkçe de öğretmeye çalışmıştır.

Eski öğretim metodlarını eleştirmiştir

Rusça ders saatlerini çanla duyurmuştur

1896'da bu göreve başlamıştır

Ölümle tehdit edildiğinden medreseden ayrılmıştır

Açıklama:

Amaçlar çok dar kaldığı için hazırlanan soru en fazla 5. amaca uygun görülmüştür.
1869'da Dereköy mektebinde ve iki yıl sonra Zincirli medresede göreve başlamıştır. Cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 59

İsmail Gaspıralı, hangi yılda Tercüman gazetesini çıkarmaya başlamıştır?

1875

1883

1893

1906

1908

Açıklama:

1883'te çıkarmaya başlamıştır. Cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 60

İsmail Gaspıralı'nın elde edilen en eski yazısı hangisidir?

Bahçesaray'dan Gönderilen Mektup

Rusya Müslümanları

Rus Doğu Anlaşması

Şark-ı Ekber Meselesi

Tonguç

Açıklama:

A şıkkı 1879'da Tiflis'te Ziya Gazetesinde yayınlanmıştır. Cevap a şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 61

İsmail Gaspırlı'nın "Neşriyat-ı İsmaiiye" olarak adlandırdığı Türkçe ilk yayınları hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Tonguç-Şafak

Tonguç-Rus Doğu Anlaşması

Şafak-Rusya Müslümanları

Rusya Müslümanları-Rus Doğu Anlaşması

Rus Doğu Anlaşması-Şark-ı Ekber Meselesi

Açıklama:

1881 yılında yayınladığı Tonguç ve Şafak ilk Türkçe yayınlardır. Cevap a şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Tercüman gazetesi ile ilgili olarak söylenen hangi ifade doğrudur?

Dili melez bir Türkçedir

1918'te çıkarılmaya başlanmıştır

Haftada 3-5 kere çıkartılabilmiştir

6 sayfadır

Türkçe ve Rusça metinler birbirinin aynıdır

Açıklama:

Dili sade bir Türkçedir. 1883'te çıkarılmaya başlanmıştır. 4 sayfadır. Metinler aynı değildir. Cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 63

İsmail Gaspıralı'nın İslam toplumunun ters yüz edilmiş bir şeklini anlattığı eseri hangisidir?

Kadınlar Ülkesi

Arslan Kız

Gündoğdu

Frengistan Mektupları

Tonguç

Açıklama:

Kadınlar ve erkeklerin rollerinin değiştirilmiş bir şekilde anlatıldığı Kadınlar Ülkesi adlı eserdir. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 64

Hangisi Tercüman Gazetesinin eklerinden biri değildir?

Millet

Mektep

Ha ha ha!

Alem-i Nisvan

Alem-i Sıbyan

Açıklama:

Millet ayrı bir gazete olarak çıkartılmak istenmiştir. Cevap a şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 65

İsmail Gaspıralı'nın, Bahçesaray Mektupları adlı eseri yazma nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Rusya Müslüman İlişkilerini anlatmak

Medreselerin ıslahını sağlamak

Okuma-yazmanın yoğunlaştırılmasını sağlamak

Eğitimdeki eksiklikleri belirtmek

Matbaanın kuruluşuna temel oluşturmak

Açıklama:

Rusya Müslüman ilişkilerini anlatmak için yazmıştır. CevapA şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 66

-Tercüman Gazetesinde 1893-94 yılları arasında yayınlanır
-Olay Doğu Türkistan'da geçer
-Üçturfan şehrinin Çinliler ve Kalmuklar tarafından kurtarılmasının hikayesidir
-Vatan ve İstiklal fikri anlatılır
-Kahramanın adı Gülcemal'dir
Yukarıda özellikleri belirtilen ve İsmail Gaspıralı'ya ait olan eserin adı nedir?

Arslan Kız

Tonguç

Kadınlar Ülkesi

Gün Doğdu

Frengistan Mektupları

Açıklama:

Bahsedilen eser A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 67

İsmail Gaspıralı'nın şimdiye kadar elde edilen en eski yazısı aşağıdakilerden hangisidir?

Bahçesaray’dan Gönderilen Mektup

Rusya Müslümanları

Neşriyat-ı İsmailiye

Avrupa Medeniyetine Bir Nazar-ı Muvazene

Molla Abbas Fransevi

Açıklama:

Şimdiye kadar elde edilen en eski yazısı, “Bahçesaray şehir emaneti meclisinden İsmail
Mirza” imzasıyla 1879’da Tiflis’te Ziya gazetesinde “Bahçesaray’dan Gönderilen Mektup”
adıyla yayımlanmıştır

Doğru Cevap: A

Soru 68

İsmail Gaspıralı'nın Kırım’daki ilk yazıları Akmescit’te Rusça yayımlanan hangi gazetede çıkmıştır?

Ceride-i Havadis

Tavrida

Muhbir

İbret

Tercüman-ı Havadis

Açıklama:

Kırım’daki ilk yazıları Akmescit’te Rusça yayımlanan Tavrida gazetesinde çıkar.

Doğru Cevap: B

Soru 69

Gaspıralı Bahçesaray’da matbaasını kurduktan sonra deneme mahiyetinde, taşbasma
olarak .......... yayımlar.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Şafak

Ekber

Tonguç

Neşriyat-ı İsmailiye

İbret

Açıklama:

Gaspıralı Bahçesaray’da matbaasını kurduktan sonra deneme mahiyetinde, taşbasma
olarak Tonguç’u yayımlar.

Doğru Cevap: C

Soru 70

İsmail Bey, “gazete şeklinde mecmualar” diye tanımladığı, her biri 4-8 sayfa civarında olan ve birbirini izleyen on kadar “süreli yayın” neşreder. Bir yazısında bunları “............” olarak adlandırır.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Şafak

Tonguç

Şark-ı Ekber

Neşriyat-ı İsmailiye

Rusya Müslümanları

Açıklama:

İsmail Bey, “gazete şeklinde mecmualar” diye
tanımladığı, her biri 4-8 sayfa civarında olan ve birbirini izleyen on kadar “süreli yayın”
neşreder. Bir yazısında bunları “Neşriyat-ı İsmailiye” olarak adlandırır.

Doğru Cevap: D

Soru 71

"Matbaasını kurduktan sonra gazete çıkartma izni alabilmek için İsmail Bey, birkaç yıl uğraşır, dört kere Petersburg’a gidip gelir. Sonunda izin alarak 10 Nisan [22 Nisan] 1883’de, Bahçesaray’da ......... adını verdiği gazetesinin ilk sayısını yayımlamayı başarır."
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Hürriyet

İbret

Millet

Milliyet

Tercüman

Açıklama:

Matbaasını kurduktan sonra gazete çıkartma izni alabilmek için İsmail Bey, birkaç yıl uğraşır, dört kere Petersburg’a gidip gelir. Sonunda izin alarak 10 Nisan [22 Nisan] 1883’de,
Bahçesaray’da Tercüman adını verdiği gazetesinin ilk sayısını yayımlamayı başarır

Doğru Cevap: E

Soru 72

Aşağıdakilerden hangisi İsmail Gaspıralı'nın ayrı ayrı epizotlarla tasarlanmış anlatılarından biri değildir?

Rusya Müslümanları

Frengistan Mektupları

Darürrahat Müslümanları

Sudan Mektupları

Kadınlar Ülkesi

Açıklama:

Birkaç yıl Avrupa’da dolaştığı için eserde “Molla Abbas Fransevî” şeklinde takdim edilen roman kahramanı Taşkentli Molla Abbas’ın güyâ Tercüman gazetesine “mektuplar”
hâlinde gönderdiği seyahatnamesinin ilk kısmını oluşturan Frengistan Mektupları 1887
yılı ocak-kasım ayları arasında Tercüman’da tefrika edilir. Bunu Darürrahat Müslümanları (1889), Sudan Mektupları (1889), Kadınlar Ülkesi ((1890-91) ve bunların uzantısı
olarak kabul edebileceğimiz Molla Abbas Fransevî’ye Tesadüf-Gülbaba Ziyareti (1908)
izler. Bütün bu eserler, ortak bir kahramana (Molla Abbas) sahiptir ve ayrı ayrı epizotlar olarak tasarlanmış tek bir roman olarak kabul edilebilirler.

Doğru Cevap: A

Soru 73

"Taşkentli Molla Abbas’ın ülkesinden ayrılıp Fransa’ya kadar gelmesi ve Avrupa’da özellikle Paris’teki gözlemleri anlatılır. Daha sonraki tefrikalarda Mola Abbas’ın İspanya seyahatine çıkması, burada başından geçenler hikâye edilir. Gaspıralı’nın ileride adını “Darürrahat Müslümanları” koyacağı ve 1906’da müstakil bir eser olarak bastıracağı bölüm de budur. Bu eser, 1906’da yazarı tarafından ayrıca kitap olarak da yayımlandığından müstakil bir roman olarak da düşünülebilir."
Yukarıda bahsedilen eser aşağıdakilerden hangisidir?

Gün Doğdu

Frengistan Mektupları

Sudan Mektupları

Kadınlar Ülkesi

Molla Abbas Fransevî’ye Tesadüf-Gülbaba Ziyareti

Açıklama:

Frengistan Mektupları’nda Taşkentli Molla Abbas’ın ülkesinden ayrılıp Fransa’ya kadar gelmesi ve Avrupa’da özellikle Paris’teki gözlemleri anlatılır. Daha sonraki tefrikalarda Mola Abbas’ın İspanya seyahatine çıkması, burada başından geçenler hikâye edilir. Gaspıralı’nın ileride adını “Darürrahat Müslümanları” koyacağı ve 1906’da müstakil bir eser olarak bastıracağı bölüm de budur. Bu eser, 1906’da yazarı tarafından ayrıca kitap olarak da yayımlandığından müstakil bir roman olarak da düşünülebilir.

Doğru Cevap: B

Soru 74

"Sudan Mektupları’nın şeklen devamıdır. Sudan’a Muhammed Ahmet’e yardıma giden Molla Abbas ve arkadaşları, Büyük Sahra’da bir çöl fırtınasında yollarını kaybedip kadın askerlere esir düşer. Kadın askerler bunları bir “melike” (kraliçe) tarafından yönetilen kaleye götürür. "
Yukarıda bahsi geçen eser aşağıdakilerden hangisidir?

Frengistan Mektupları

Sudan Mektupları

Kadınlar Ülkesi

Darürrahat Müslümanları

Molla Abbas Fransevî’ye Tesadüf-Gülbaba Ziyareti

Açıklama:

Kadınlar Ülkesi de Sudan Mektupları’nın şeklen devamıdır. Sudan’a Muhammed
Ahmet’e yardıma giden Molla Abbas ve arkadaşları, Büyük Sahra’da bir çöl fırtınasında
yollarını kaybedip kadın askerlere esir düşer. Kadın askerler bunları bir “melike” (kraliçe)
tarafından yönetilen kaleye götürür.

Doğru Cevap: C

Soru 75

“Kart Ağay” takma adıyla 1905 ve 1906’da olmak üzere Tercüman’da iki kere tefrika edilir. Eserin kahramanı Danyal Bey, Kırım’lı soylu bir gençtir. Hukuk öğrenimi görüp memleketine döndükten sonra kendi toplumunu kalkındırmak için halk arasında dolaşıp çözüm yolları aramaya başlar.
Yukarıda bahsedilen İsmail Gaspıralı'ya ait olan eser aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Arslan Kız

Kadınlar Ülkesi

Frengistan Mektupları

Gün Doğdu

Sudan Mektupları

Açıklama:

Gün Doğdu, “Kart Ağay” takma adıyla 1905 ve 1906’da olmak üzere Tercüman’da iki
kere tefrika edilir. Eserin kahramanı Danyal Bey, Kırım’lı soylu bir gençtir. Hukuk öğrenimi görüp memleketine döndükten sonra kendi toplumunu kalkındırmak için halk
arasında dolaşıp çözüm yolları aramaya başlar.

Doğru Cevap: D

Soru 76

"İsmail Bey, bu eserinde zengin bir tüccar çocuğu olan ve medresede iyi bir öğrenim gören Taşkentli Molla Abbas’ın gözüyle, daha doğrusu Müslüman bir Türkün gözüyle Avrupa ve özellikle Fransa’yı anlatır."
Yukarıda konusu verilen eser aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Kadınlar Ülkesi

Gün Doğdu

Arslan Kız

Sudan Mektupları

Frengistan Mektupları

Açıklama:

Frengistan Mektupları
İsmail Bey, bu eserinde zengin bir tüccar çocuğu olan ve medresede iyi bir öğrenim gören Taşkentli Molla Abbas’ın gözüyle, daha doğrusu Müslüman bir Türkün gözüyle Avrupa ve özellikle Fransa’yı anlatır

Doğru Cevap: E

Soru 77

Aşağıdakilerden hangisi Kırım’daki bazı kahramanlık destanlarından değildir?

Koplandı Batır

Ertargın

Boz Yiğit

Edige

Çora Batır

Açıklama:

Kırım’daki bazı kahramanlık destanları (Koplandı Batır, Ertargın, Edige, Çora Batırdır.

Doğru Cevap: C

Soru 78

Aşağıdakilerden hangisi Kırım’daki aşk destanlarından değildir?

Kozu Kurpeç

Edige

Bayan Sulu

Nar Kamış

Boz Yiğit

Açıklama:

Kırım’daki aşk destanlarından bağzıları Kozu Kurpeç ve Bayan Sulu, Nar Kamış, Boz Yiğitdir.

Doğru Cevap: B

Soru 79

Kırım’da bey soyundan gelen kimselere verilen unvan aşağıdakilerden hangisidir?

Mirza

Forza

Kalder

savti

Zamime

Açıklama:

Mirza: Kırım’da bey soyundan gelen kimselere verilen unvandır.

Doğru Cevap: A

Soru 80

Türkiye’de II. Meşrutiyet’in ilân edilmesi hangi yıl olmuştur?

1904

1905

1901

1909

1908

Açıklama:

1908’de Türkiye’de II. Meşrutiyet’in ilân edilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 81

1879’da Tiflis’te Ziya gazetesinde “Bahçesaray’dan Gönderilen Mektup” adıyla yayımlanan eser kime aittir?

Hayri bey

İsmail Bey

Mümtaz bey

Dalyan bey

Şinasi bey

Açıklama:

“Bahçesaray şehir emaneti meclisinden İsmail bey Mirza” imzasıyla 1879’da Tiflis’te Ziya gazetesinde “Bahçesaray’dan Gönderilen Mektup” adıyla yayımlanmıştır

Doğru Cevap: B

Soru 82

Gaspıralı Bahçesaray’da matbaasını kurduktan sonra deneme mahiyetinde, taşbasma olarak hangi eseri yayımlar?

Aşık Ömer

Gasparalı

Dobruca

Tonguç

Savti

Açıklama:

Gaspıralı Bahçesaray’da matbaasını kurduktan sonra deneme mahiyetinde, taşbasma
olarak Tonguç’u yayımlar

Doğru Cevap: D

Soru 83

Tonguç, İsmail Bey’in Tonguç 'un ardından aynı yılda yayımladığı diğer eseri hangisidir?

Şafak

Aşık Ömer

Kara kitap

Puslu kıtalar atlası

Yaban

Açıklama:

Tonguç, İsmail Bey’in birbiri ardından yayımladığı küçük “süreli yayınların” ilkidir. Ardından aynı yılda Şafak’ı bastırır.

Doğru Cevap: A

Soru 84

Tercüman’ın eki olarak 1898’de hangi dergi yayımlanır?

Âlem-i Nisvan

Âlem-i Sıbyan

Mektep

Ha Ha Ha

Koşma

Açıklama:

Tercüman’ın eki olarak 1898’de Mektep isimli dergii yayımlanır.

Doğru Cevap: C

Soru 85

Gaspıralı İsmail bey'in alfabe ve ilk okuma kitabı olarak yazdığı eseri hangisidir?

Puslu kıtalar atlası

Hoca-i Sıbyan

Bir Gün Tek Başına

Yenişehir'de Bir Öğle Vakti

Kiralık Konak

Açıklama:

Gaspıralı İsmail bey'in alfabe ve ilk okuma kitabı olarak yazdığı eser Hoca-i Sıbyandır.

Doğru Cevap: B

Soru 86

Frengistan Mektupları kaç yılında Tercüman’da tefrika edilmiştir?

1880

1882

1881

1887

1889

Açıklama:

Frengistan Mektupları 1887 yılı ocak-kasım ayları arasında Tercüman’da tefrika edilmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 87

Yayın hayatına 1883 yılında başlayan 'Tercüman' gazetesinin kurucusu kimdir?

İsmail Gaspıralı

Abdürreşit İbrahim (Reşid Kadı)

Yusuf Akçura

Hüseyinzade Ali Bey

Seyit Geray Alkin

Açıklama:

İsmail Gaspıralı

Doğru Cevap: A

Soru 88

İsmail Gaspıralı'nın yayınladığı ilk yazısının adı nedir?

Bahçesaray'dan Gönderilen Mektup

Rusya Müslümanları

Rus - Doğu Anlaşması

Tonguç

Şafak

Açıklama:

Bahçesaray'dan Gönderilen Mektup

Doğru Cevap: A

Soru 89

Rusya Türkleri arasında Hristiyanlığın yayılması için devlet desteğiyle geniş çaplı faaliyetler yürüten, İsmail Gaspıralı'nın Pantürkist ve Panislamist faaliyetlerde bulunduğu hakkında Rus hükümetine defalarca müracaat ederek bu faaliyetlerin durdurulmasını talep eden misyoner şarkiyatçı kimdir?

Nikolay İlminski

Yusuf Akçura

Abdürreşit İbrahim

Hüseyinzade Ali Bey

Seyit Geray Alkin

Açıklama:

Nikolay İlminski

Doğru Cevap: A

Soru 90

Aşağıdaki isimlerden hangisi 1905 yılından sonra Rusya'da meşrutiyet ilan edildikten sonra "Rusya Müslüman Kongreleri"nin kurucuları arasında yer almaz?

İsmail Bey

Abdürreşit İbrahim

Yusuf Akçura

Ali Merdan Topçubaşı

Kazım Karabekir

Açıklama:

Kazım Karabekir

Doğru Cevap: E

Soru 91

Aşağıdakilerden unsurlardan hangisi İsmail Bey'in yazılarında yer verdiği konular arasında yer almaz?

Medreselerin ıslahı

Fonetik (savtî) okuma-yazmanın yaygınlaştırılması

Eğitimdeki eksiklik ve aksaklıkların giderilmesi

Panslavizmi yüceltmek

Türk-İslam dünyasının çıkarlarını gözetmek

Açıklama:

Panslavizmi yüceltmek

Doğru Cevap: D

Soru 92

İsmail Bey'in, "gazete şeklinde mecmualar" diye tanımladığı, her biri 4-8 sayfa civarında olan ve birbirini izleyen on kadar "süreli yayın"a verilen ad nedir?

Şafak

Neşriyat-ı İsmailiye

Tonguç

Tercüman

Bahçesaray Mektupları

Açıklama:

Neşriyat-ı İsmailiye

Doğru Cevap: B

Soru 93

Aşağıdakilerden hangisi İsmail Gaspıralı'nın, "Rusya Müslümanları" adlı eserinde değindiği konular arasında yer almaz?

Rusların, Müslümanları-Türkleri asimile etmek, Hristiyanlaştırmak siyasetinden artık vazgeçmesi gerektiği

Rus yöneticilerin, artık Rusya'nın dünyadaki en büyük İslam ülkelerinden biri olduğu gerçeğini kabullenmeleri gerektiği

Müslümanların eğitiminin bir devlet görevi olması gerektiği

Rusça'nın devletin tek resmî ve günlük konuşma dili olması gerektiği, ana dilde eğitimin lüzumsuzluğu

Medrese ve cami yanlarındaki mekteplerde yapılan eğitimin ıslah edilmesine izin verilmesi gerektiği

Açıklama:

Rusça'nın devletin tek resmî ve günlük konuşma dili olması gerektiği, ana dilde eğitimin lüzumsuzluğu

Doğru Cevap: D

Soru 94

Aşağıdakilerden hangisi İsmail Gaspıralı'nın kaleme aldığı hikaye ve romanları arasında yer almaz?

Frengistan Mektupları

Darürrahat Müslümanları

Gün Olur Asra Bedel

Sudan Mektupları

Kadınlar Ülkesi

Açıklama:

"Gün Olur Asra Bedel" romanı Cengiz Aytmatov'a aittir.

Doğru Cevap: C

Soru 95

İsmail Gaspıralı'nın kurguladığı, zengin bir tüccar çocuğu olan ve medresede iyi bir öğrenim gören Taşkentli Molla Abbas'ın gözüyle, daha doğrusu Müslüman bir Türk'ün gözüyle Avrupa ve özellikle Fransa'yı anlattığı eserinin adı nedir?

Frengistan Mektupları

Sudan Mektupları

Kadınlar Ülkesi

Darürrahat Müslümanları

Arslan kız

Açıklama:

Frengistan Mektupları

Doğru Cevap: A

Soru 96

Aşağıdakilerden hangisi İsmail Gaspıralı'nın "Tercüman" gazetesini çıkarma amaçlarından biri olarak gösterilemez?

Rusya Türklerine içine düştükleri korkunç durumu, geriliği anlatmak.

Rusya Türklerinin teşkilatlanmalarını, birbirlerine ilgi ve sevgi duymalarını sağlamak.

Eğitimin ıslahını, İslam dininin doğru anlaşılmasını sağlamak.

Türklüğün çeşitli kabilelerinin Türk kimliği çatısı altında birleşmesini ve hepsinin ortak modern bir kültüre ve teknolojiye sahip olmalarını sağlamak.

Rusya Türklerinin, Osmanlı Türkleriyle olan iletişimini keserek onların Rus hükümetine yakınlaşmasını sağlamak

Açıklama:

Rusya Türklerinin, Osmanlı Türkleriyle olan iletişimini keserek onların Rus hükümetine yakınlaşmasını sağlamak

Doğru Cevap: E

Ünite 7

Soru 1

"Kırım Müslüman Ruhanî İdaresi" ile ilgili bilgilerden hangisi yanlıştır?

1784 yılında kurulmuştur.

Müslümanların dinî işlerine ve kendi aralarındaki ihtilaflara bakmakla görevli kılınmıştır.

Makamın başında Kırım müftüsü bulunur.

Müftü yerel halk tarafından sevilen dini bilgisi ve saygınlığı olan ulemadan biridir.

Müftü Rus çarı tarafından atanır.

Açıklama:

Rus yönetiminin işgalden sonra yaptığı işlerden biri de 1784’te Müslümanların dinî işlerine ve kendi aralarındaki ihtilaflara bakmakla görevli “Kırım Müslüman Ruhanî İdaresi”ni kurmak olmuştur. 1821’de bu idareye Kırım ve Batı Rusya Müslümanlarını temsil etme yetkisi de verildi. (Devlet 1991: 129). Bu makamın başında bulunan “Kırım Müftüsü”nü atama yetkisi Çar’a aitti. Çarlar da Kırım müftülüğüne çoğu zaman, dinî bilgisi ve gerekli ölçüde saygınlığı olan ulemadan birini değil, Rus yönetimine sadakati bilinen “mirza”lardan atama yapıyordu. Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 2

I. 1884 yılında okuma yazma kursu adı altında kurulmuştur.
II. İsmail Gaspıralı Tercüman gazetesi ile yolunu açmıştır.
III. Sadece Kırım'da etkili olmuştur.
IV. Yayılmasında açık fikirli din adamları, Türkiye'de eğitim görmüş gençler, ve millet, din sevgisi olan tüccarlar etkili olmuştur.
V. Bu okullar sayesinde idealist bir nesil yetişmiştir.
Aşağıdakilerden hangisi Usul-i Cedid mekteplerini doğru olarak tanımlamaktadır?

I ve II

I, II, III, IV

I, II, IV, V

II, III, IV

II, III, IV, V

Açıklama:

III. seçenekte verilen bilgi yanlıştır. Bu hareketin etkisi Kırım’a değil İdil-Ural’a, Rusya’nın hâkim olduğu diğer Türk yurtlarına da yayıldı. Doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 3

Aşağıdaki hangisi Kırım'da 1905 Rus Meşrutiyeti’nden sonraki serbestlik döneminde siyaset meydanına atılmış, görüş itibarıyla daha çok Rusya’daki siyasî, sosyal ve kültürel gelişmelerin etkisinde, genel olarak sosyalist ve devrimci düşüncelere bağlı veya sosyal demokrat genç bir kuşak arasında yer alan isimlerden biridir?

Hüseyin Şamil Toktargazi

Hacı Habibullah Efendi

Hasan Sabri Ayvazof

Osman Akçokraklı

Abdülhakim Hilmi

Açıklama:

XX. yüzyılın başlarına gelindiğinde Kırım’da gençler arasında genel olarak iki temel eğilim dikkati çekiyordu: Bir grup İsmail Gaspıralı ve Türkiye’nin etkisi altında, öncelikli olarak eğitime önem veren Türkçü, İslamcı ve ıslahatçı bir ruha sahipti. Bir başka grup ise daha çok Rus okullarından yetişerek 1905 Rus Meşrutiyeti’nden sonraki serbestlik döneminde siyaset meydanına atılmış, görüş itibarıyla daha çok Rusya’daki siyasî, sosyal ve kültürel gelişmelerin etkisinde, genel olarak sosyalist ve devrimci düşüncelere bağlı veya sosyal demokrat genç bir kuşak idi.Birinci grubun aralarında Zincirli Medrese’de müderris olan Hacı Habibullah Efendi (1820-1895) gibi yaşlı fakat, ileri görüşlü din adamları; Hasan Nuri (?-1903), Hasan Sabri Ayvazof (1878-1938), Abdülhakim Hilmi (Altaylı 1887-1947), Cafer Seytahmet Kırımer (1889-1960), Cemil Kermencikli (1891-1942), Osman Akçokraklı (1879-1938) gibi tahsilini kısmen veya tamamen Türkiye’de yapmış aydınlardır.
İkinci gurupta sıralayabileceğimiz gençlerin ekserisi Kırım’daki Rus Öğretmen Okulu’ndan mezun, Çarlığa karşı aktif siyasî mücadeleden yana olan Abdurreşit Mehdiyev (veya Reşid Mehdi, 1880-1912), Hüseyin Şamil Toktargazi (1881-1913), İlyas Boraganski (1852-1942), Osman Zaatov (18875-1920), Hasan Çergeyev (1879-1946), Ali Bodaninski (1865-1919) bulunmakta idi. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 4

"Ant Etken Men” adlı şiiri, Kırım Türklerinin millî marşı olarak kabul edilen şair kimdir?

Ziyaettin Cavtöbeli

Kerim Reşit Camanaklı

Bekir Çobanzade

Eşref Şem’izade

Numan Çelebi Cihan

Açıklama:

Daha çok siyasî hayattaki faaliyetleriyle bilinse de Numan Çelebi Cihan (1885-1918) akıcı bir dille yazdığı şiirlerle de sevilmiştir. Onun “Ant Etken Men” adlı şiiri, Kırım Türklerinin millî marşı olarak kabul edilmiştir. Doğru yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Bekir Çobanzade'nin Son Devir Kırım Tatar Edebiyatı Tenkit Tecrübeleri” adlı eseri ile ilgili bilgilerden hangisi yanlıştır?

Zamanın katı siyasal ve sosyal yapısı nedeniyle tam manasıyla objektif bir yorum yapamamıştır.

Eserinde Kırım'ın sahil kesimi olan yalı boyundan pek şair çıkmadığını söylemiştir.

Eserinde şairlerin daha çok kuzey bölgesinden çıktığını ve şiirlerinde İstanbul Türkçesi kullandıklarını ifade etmiştir.

Eserinde H. Odabaş'ın şiir dilini beğenmediği, fakat nesir tarafını güçlü olduğu eleştirisini yapmıştır.

Eserinde Şevki Bektöre’nin halk dilini güzel kullandığını ifade etmiştir.

Açıklama:

Yine de o döneminfarklı yanlarına, şair ve yazarların bazı karakteristik taraflarına ışık tutar: O bu eserinde, Ömer İpçi ile H. Odabaş’tan başkalarının hep kuzey şivesiyle yazdıklarını, Yalı Boyu’nun sosyal yapısı sebebiyle oradan pek şair çıkmadığını, şairlerin daha çok kuzeyden çıktığını ve günlük hayatta kullandıkları “çöl şivesi”yle yazdıklarını bildirir. Doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 6

Jön Türkler’in yayın organı olan Muvazene ve Türk’te yazılar yayınlamıştır.

1905 Rus Meşrutiyetinden sonra Kırım’da gizli faaliyetler yürüten milliyetçi “Genç Tatarlar” arasındadır.

Gaspıralı’nın yolundan giderek “ortak edebî Türk dili”ni savunmuştur.

1908’de Kahire’de çıkan İçtihad dergisinde Rus inkılapçılarıyla Jön Türkleri karşılaştırmıştır.

1914’te İsmail Gaspıralı’nın ölümünden sonra Tercüman gazetesini yönetmiştir

Kırım Tatar Milli Kurultay’ının üç eş başkanından biri olmuştur.

General Sülkeviç kurduğu Kırım Ülke Hükûmeti’nde elçi olarak Osmanlı devletine gönderilmiştir.

1926’da Bakû I. Türkoloji Kurultayı’na Arap harflerinin yetersizliğini dile getirmiştir.

17 Nisan 1938’de rejim düşmanı ithamıyla kurşuna dizilmiştir Neden Bu Hale Kaldık adlı piyesi yazmıştır.

Yukarıda sayılan özellikler kime aittir?

Osman Akçokraklı

Hasan Sabri Ayvazof

Şevki Bektöre

Bekir Sıdkı Çobanzade

Mehmet Nüzhet

Açıklama:

Sayılan özellikler Hasan Sabri Ayvazof'a aittir. Jön Türkler’in yayın organı olan Muvazene ve Türk’te yazı yazdığı bilinmektedir. 1905 Rus Meşrutiyetinden sonra Kırım’da gizli faaliyetler yürüten milliyetçi “Genç Tatarlar” arasında bulunuyordu. Vatan Hadimi gazetesinde “Umum Lisan-ı Edep Hakkında Fikrim” adlı makalesinde Gaspıralı’nın yolundan giderek “ortak edebî Türk dili”ni savunur. 1908’de Kahire’de çıkan İçtihad dergisinde Rus inkılapçılarıyla Jön Türkleri karşılaştıran “Rusya İnkilab-ı Kebiri” adlı bir makalesinde Jön Türkleri, pasif davranmakla, halkla ilişkilerinin kopuk olmasıyla ve halkın anlayamayacağı bir dil kullanmakla suçlamış, onlara Rus inkılapçılarının fedakârlıklarını örnek göstermiştir. 9 Aralık 1917’de Bahçesaray’da Kırım Tatar Milli Meclisi” (kısa adı Kurultay) toplandı. Kırım Tatar Hükûmeti’nin başına Numançelebi Cihan getirildi. H. S. Ayvazof da Kırım Tatar Milli Kurultay’ının üç eş başkanından biri oldu. 1918’de Kırım’ı Bolşevikler istila eder, ardından 1918’de Almanlar Kırım’ı ele geçirir.General Sülkeviç Kırım Ülke Hükûmeti’ni kurar. H. S. Ayvazof da elçi olarak Osmanlı devletine gönderilir. 1926’da Bakû I. Türkoloji Kurultayı’na gönderilen Kırım delegeleri arasındadır ve Kurultay’da Arap harflerinin yetersizliği hakkında görüş bildirmiştir. 17 Nisan 1938’de rejim düşmanı ithamıyla kurşuna dizilir. Onun Neden Bu Hale Kaldık piyesi Füyuzat dergisinde, (1907, Sayı: 12-22) tefrika edilir. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 7

Galatasaray Mekteb-i Sultanîsi’nde okurken Bekir Sıdkı Çobanzade’ye hangi şairimiz büyük ilgi ve yakınlık göstermiş, hatta ona bir şiir defteri hediye etmiştir?

Mehmet Akif

Mehmet Emin Yurdakul

Namık Kemal

Tevfik Fikret

Ahmet Haşim

Açıklama:

Galatasaray Mekteb-i Sultanîsi’nde okurken Tevfik Fikret, Çobanzade’ye büyük ilgi ve yakınlık göstermiş, hatta ona bir şiir defteri hediye etmiştir. Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Aşağıdaki süreli yayınlardan hangisi Kırım edebiyatında hikâye türünün gelişmesinde etkili olmuştur?

Kırım Ocağı

Alem-i Nisvan

Yeşil Ada

Bilgi

İleri

Açıklama:

İleri dergisi Kırım edebiyatında hikâye türünün gelişmesinde de etkili oldu. Bu dergideki hikâyeciler arasında Ömer İpçi, Cafer Gafarov, Abdulhekim Hilmi (Altaylı), Cemil Seyitümmet, Tanabaylı sayılabilir. Doğru yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 9

Kırım Tatarlarının ilk tiyatro eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Olacağa Çare Olmaz

Mollalar Proyekti

Rahmsiz Balalar

Toy Devam Ete

İşlegen Tişler

Açıklama:

Seyit Abdulla Özenbaşlı 1901’de Kırım Tatarlarının ilk tiyatro eseri olan Olacağa Çare Olmaz adlı tiyatro eserini yazar ve aynı yıl bu eser sahnelenir. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Otobiyografik bir eser değildir.

Konusu yazarın II. Dünya savaşı sırasında çektiği acılar savaşın korkunç yüzüdür.

1956 yılında Türkiye'de basılmıştır.

Ziya Osman Saba, eserlerin dili ve imlası üzerinde bazı düzeltmeler yapmıştır.

Yukarıda sayılan özellikler Cengiz Dağcı'nın hangi romanına aittir?

Onlar da İnsandı

Ölüm ve Korku Günleri

O Topraklar Bizimdi

Dönüş

Korkunç Yıllar ve Yurdunu Kaybeden Adam

Açıklama:

Savaş yıllarında çektiği sıkıntıları, şahit olduğu savaşın korkunç yüzünü ileride yazacağı Korkunç Yıllar ve Yurdunu Kaybeden Adam’da anlatır. Yine de bu eserlerin tam bir otobiyografik karakter taşıdığını söyleyemeyiz. Yazarın kedisi de bu durumu kabul etmez. Savaş sonrasında yazdığı bir hikâyesini İstanbul’a Varlık Yayınevi’ne gönderir. Yayınevi yöneticisi Yaşar Nabi Nayır, hikâyesini genişletirse yayımlayacağını bildirince bu sefer Korkunç Yıllar ve Yurdunu Kaybeden Adam’ı gönderir. Ziya Osman Saba, eserlerin dili ve imlası üzerinde bazı düzeltmeler yaptıktan sonra, bir romanın iki ayrı bölümünden ibaret olan bu eserler basılır (1956) ve Türkiye’de ilgiyle karşılanır.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Kırım Müslüman Ruhanî İdaresi hangi yılda kurulmuştur?

1780

1781

1782

1783

1784

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 12

Kırım Müslüman Ruhanî İdaresi'ne Kırım ve Batı Rusya Müslümanlarını temsil etme yetkisi hangi yılda verilmiştir?

1812

1816

1821

1825

1828

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 13

Osman Akçoraklı hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Kırım’ın yetiştirdiği çok yönlü şahsiyetlerden biridir.

Akmescit’te Rus-Tatar Öğretmen Okulu’ndan mezun olmuştur.

1901-1905 yılları arasında Çar ordusunda hizmet etmiştir.

1905’ten önce Reşit Mehdi ve H. S. Ayvazof ’la birlikte Vatan Hadimi gazetesini çıkarmıştır ve burada yazılar yayımlamıştır.

1906’ta Tercüman gazetesinde çalışmıştır.

Açıklama:

Osman Akçoraklı, 1905’ten sonra Reşit Mehdi ve H. S. Ayvazof ’la birlikte Vatan Hadimi gazetesini çıkardı ve burada yazılar yayımladı. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 14

Kırım’ın kuzey kesimlerinde kullanılan, Kıpçak unsurlarının hâkim olduğu bir ağızlar topluluğuna verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Çöl şivesi

Kırım şivesi

Anadolu şivesi

Rus şivesi

Yörük şivesi

Açıklama:

“Çöl şivesi”, Kırım’ın kuzey kesimlerinde kullanılan, Kıpçak unsurlarının hâkim olduğu bir ağızlar topluluğuna verilen isimdir. Bekir Çobanzade ve daha başka şahsiyetler şiirlerinde “Çöl şivesi”ni, yazılarında Türkiye Türkçesini kullanmışlardı. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Kırım’ın sahil kesimine verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Kayı Boyu

Yalı Boyu

Su Boyu

Geday

Kıyı Boyu

Açıklama:

Yalı Boyu: Kırım’ın sahil kesimine verilen isim. Kırım’ın güneyi ve sahil bölgeleri Oğuz unsurlarının hâkim olduğu bir dil kullanırdı ve doğal olarak bu dil Türkiye Türkçesiyle bütünleşmiş bir hâlde idi. Bazı dilciler bu şive için “Yalı Boyu Osmanlıcası” terimini kullanmışlardır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 16

Geday ne demektir?

Kırım’ın kuzey kesimlerinde kullanılan, Kıpçak unsurlarının hâkim olduğu bir ağızlar topluluğuna verilen isim.

Kırım'ın sahil kesimine verilen isim.

Kırım’da halk şairlerine, âşıklara verilen isim.

Dil açıklığı, düzgünlük.

Kırım'da devlet adamlarına verilen isim.

Açıklama:

Geday, Kırım’da halk şairlerine, âşıklara verilen isimdir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 17

Son Devir Kırım Tatar Edebiyatı Tenkit Tecrübeleri adlı eser kime aittir?

Osman Akçoraklı

Bekir Çobanzade

Hasan Sabri Ayvazof

İsmail Gaspıralı

Numan Bayburtlu

Açıklama:

. B. Çobanzade, “Son Devir Kırım Tatar Edebiyatı Tenkit Tecrübeleri” (Akmescit 1928) adlı eserinde Kırım Türk-Tatar edebiyatı hakkında zamanın katı siyasî-ideolojik şartları sebebiyle tam manasıyla objektif, bilimsel bir yorum yapamamıştır. Yine de o dönemin farklı yanlarına, şair ve yazarların bazı karakteristik taraflarına ışık tutar. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Hasan Sabri Ayvazof nerede doğmuştur?

İstanbul

Gaspra

Koreiz

Alupka

Kurbaty

Açıklama:

Hasan Sabri Ayvazof, Alupka’da doğdu, ilk öğrenimini de orada tamamladıktan sonra idadiden mezun oldu. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 19

Şevki Bektöre hangi tarihler arasında yaşamıştır?

1858-1931

1868-1941

1878-1951

1888-1961

1898-1971

Açıklama:

Romanya’ya oradan da Türkiye’ye göç edip Polatlı’nın Karakaya köyüne yerleşmiş bir ailenin çocuğu olan Şevki Bektöre 1888-1961 yılları arasında yaşamıştır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi Eşref Şemizade’nin şiirlerinden biri değildir?

Akşam Deniz Yalısında

Yırlarım

Gözlerin

Şaylı Kız

Arıkbaş Ereginde

Açıklama:

Akşam Deñiz Yalısında (1925), Yırlarım (1925), Şaylı Kız (1927), Arıkbaş Eteginde (1928), [H]asret (1930) Eşref Şemizade’nin şiirleridir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 21

20. yüzyıl başlarında Usul-i Cedit okullarından mezun olan gençler, genel olarak aşağıdaki siyasi eğilimlerin hangisine yakın olmuşlardır?

Komünist

Sosyalist

Bolşevik

Türkçü

Sosyal demokrat

Açıklama:

20. yüzyılın başlarına gelindiğinde Kırım’da gençler arasında genel olarak iki temel eğilim dikkati çekiyordu: Bir grup İsmail Gaspıralı ve Türkiye’nin etkisi altında, öncelikli olarak eğitime önem veren Türkçü, İslamcı ve ıslahatçı bir ruha sahipti. Bir başka grup ise daha çok Rus okullarından yetişerek 1905 Rus Meşrutiyeti’nden sonraki serbestlik döneminde siyaset meydanına atılmış, görüş itibarıyla daha çok Rusya’daki siyasî, sosyal ve kültürel gelişmelerin etkisinde, genel olarak sosyalist ve devrimci düşüncelere bağlı veya sosyal demokrat genç bir kuşak idi. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 22

İsmail Gaspıralı, Usul-i Cedit adı verilen modern eğitimi başlattığı okuma yazma kurslarını hangi yıl başlatmıştır?

1850

1884

1903

1924

1789

Açıklama:

İsmail Gaspıralı, Usul-i Cedit adı verilen modern eğitimi başlattığı okuma yazma kurslarını 1884 yılında başlatmıştır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 23

Romanya’ya oradan da Türkiye’ye göç edip Polatlı’nın Karakaya köyüne yerleşmiş bir ailenin çocuğudur. Ergenekon (1920) adlı ilk şiir kitabı yayımladı. Türk Yurdu dergisinde Gözlerin, Ağlama Emi! adlı şiirleri yayımlandı. Tatarca Sarf ve Nahv (1923) gramer kitabını yazdı.
Yukarıda bilgileri verilen Kırım Türkü aydın kimdir?

Şamil Alaâdin

Reşid Murat

Şevki Bektöre

Gafar Sulğanaklı

İsmail Gaspıralı

Açıklama:

Bilgileri verilen Kırımlı aydın Şevki Bektöre’dir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 24

Aşağıdaki İsmail Gaspıralı’nın yayımladığı dergi ve gazetelerden biri değildir?

Tercüman

Mekteb

Ha Ha Ha

Vatan Hadimi

Âlem-i Sıbyan

Açıklama:

İsmail Gaspıralı “Usul-i Cedid” eğitimin yaygınlaşıp benimsenmesi için Tercüman’a ilave olarak 1898-1899’da bir varaklık Mekteb’i, 1906’da Ha Ha Ha (5 sayı çıktı) adlı mizah dergisini ve 1906-1907’de kızı Şefika Hanım’ın yönettiği Âlem-i Nisvan’ı müstakil dergi olarak haftalık yayımlasa da ilgisizlik sebebiyle 1907’nin başında kapatır. Daha sonra 1910-1911 arasında Âlem-i Nisvan’ı yine Şefika Gaspıralı’nın yönetiminde ama, bu sefer on beş günde bir, tek varak şeklinde Tercüman’ın ilavesi olarak çıkartır. Aynı şekilde 1910-1911 arasında bir çocuk dergisi olan Âlem-i Sıbyan’ı da on beş günde bir, tek varak yayımlar. Vatan Hadimi adlı dergiyi Osman Akçokraklı, Reşit Mehdi ve H. S. Ayvazof ’la birlikte çıkarmıştır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Aşağıdakilerin hangisi İsmail Gaspıralı’nın çocuklar için çıkardığı dergidir?

Âlem-i Nisvan

Âlem-i Sıbyan

Millet

Tercüman

Mekteb

Açıklama:

İsmail Gaspıralı, 1910-1911 arasında bir çocuk dergisi olan Âlem-i Sıbyan’ı da on beş günde bir, tek varak yayımlar. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Kırım’ın orta kesimlerine kullanılan ağızlara verilen ve Güneydeki Oğuz, Kuzeydeki Kıpçak unsurları arasında, her ikisinden de izler taşıyan bir ağız grubuna verilen ad hangisidir?

Orta Yolak Şivesi

Yalı Boyu Osmanlıcası

Çöl Şivesi

Osmanlı Türkçesi

Kuzey Türkçesi

Açıklama:

Orta Yolak Şivesi; Kırım’ın orta kesimlerine kullanılan ağızlara verilen ad. Güneydeki Oğuz, Kuzeydeki Kıpçak unsurları arasında, her ikisinden de izler taşıyan bir ağız grubudur. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Vatan Hadimi’nin kapatılmasından sonra Bahçesaray’daki Genç Tatarlar grubundan bazı milliyetçi öğretmenler, çocuklara hitap edecek bir dizi risaleler neşretmeyi kararlaştırdılar. Yahya Naci Bayburtlu’nun teklifi üzerine Eylül 1909’da kurulan cemiyet hangisidir?

Vatan Cemiyeti

Yaş Tatar Yazıcıları

Karusubazar Cemiyet-i Hayriyesi

Uçkun (Kıvılcım)

Türk Cemiyeti

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 28

Akşam Deñiz Yalısında (1925), Yırlarım (1925), Şaylı Kız (1927), Arıkbaş Eteginde (1928), [H]asret (1930) adlı şiir kitaplarının sahibi olan sürgünde iken de Kaval (1967), Toğan Kaya (1969), Şiirler ve Poemalar (1978) adlı kitapları basan yazar ve şair kimdir?

Eşref Şemizade

Bekir Çobanzade

Abdulla Latifzade

Fevzi Abdulhay

Ziyaettin Cavtöbeli

Açıklama:

Bu eserlerin sahibi Eşref Şemizade’dir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Cengiz Dağcı’nın II. Dünya Savaşı’nda çektiği sıkıntıları ve şahit olduğu olayları anlattığı romanı hangisidir?

Yurdunu Kaybeden Adam

Ölüm ve Korku Günleri

Genç Timuçin

Ben ve İçimdeki

Dönüş

Açıklama:

Dağcı, savaş yıllarında çektiği sıkıntıları, şahit olduğu savaşın korkunç yüzünü ileride yazacağı Korkunç Yıllar ve Yurdunu Kaybeden Adam’da anlatır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 30

I. Ölüm ve Korku Günleri
II. Genç Timuçin
III. Yansılar
IV. Ben ve İçimdeki
V. Hatıralarda Cengiz Dağcı
VI. Onlar da İnsandı
Yukarıdakilerin hangileri Cengiz Dağcı’nın ömrünün son yıllarında yazdığı hatıralarını anlatan eserlerindendir?

I, II

II, III, IV

III, IV, V

I, V, VI

IV, V, VI

Açıklama:

Ömrünün son dönemlerinde hatıralarını kaleme alır: Yansılar (1-4. kitaplar, 1988-1992), Ben ve İçimdeki (Yansılardan Kalanlar, 1994), Hatıralarda Cengiz Dağcı (1998). Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 31

"Kırım-Türk Tatar Edebiyatının Kıskaca Tarihçesi" adlı eser aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir?

Osman Akçokraklı

Osman Zaatov

Hasan Çergeyev

Ali Bodaninski

Hüseyin Şamil Toktargazi

Açıklama:

"Kırım-Türk Tatar Edebiyatının Kıskaca Tarihçesi" adlı eserOsman Akçokraklı'ya aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Kırım’ın kuzey kesimlerinde kullanılan ve Kıpçak unsurlarının hakim olduğu ağızlar topluluğuna verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Kaşkay şivesi

Altay şivesi

Çöl şivesi

Azeri şivesi

Oğuz Türkçesi

Açıklama:

Bekir Çobanzade ve daha başka şahsiyetler şiirlerinde “Çöl şivesi”ni, yazılarında Türkiye Türkçesini kullanmışlardı. “Çöl şivesi”, Kırım’ın kuzey kesimlerinde kullanılan, Kıpçak unsurlarının hakim olduğu bir ağızlar topluluğuna verilen isimdir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Kırım’da halk şairlerine, aşıklara verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Hoca

Şair

Hafız

Geday

Ozan

Açıklama:

Geday: Kırım’da halk şairlerine, âşıklara verilen isim.

Doğru Cevap: D

Soru 34

Kırım Türklerinin milli marşı olarak kabul edilen “Ant Etken Men” adlı şiir aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir?

Osman Akçokraklı

İsmail Gaspıralı

Mahmut Refat

Cemil Kermencikli

Numan Çelebi Cihan

Açıklama:

Daha çok siyasi hayattaki faaliyetleriyle bilinse de Numan Çelebi Cihan (1885-1918) akıcı bir dille yazdığı şiirlerle de sevilmiştir. Onun “Ant Etken Men” adlı şiiri, Kırım Türklerinin millî marşı olarak kabul edilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Füyuzat dergisinde tefrika edilen ve sonra kitap olarak basılan "Neden Bu Hale Kaldık" adlı piyes aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir?

Osman Zaatov

Hasan Sabri Ayvazof

Hasan Çergeyev

Osman Akçokraklı

İsmail Gaspıralı

Açıklama:

Hasan Sabri Ayzavof'un, "Neden Bu Hale Kaldık" piyesi Füyuzat dergisinde (1907, Sayı: 12-22) tefrika edilir. Sonra kitap olarak basılır.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Türk Yurdu dergisinde "Gözlerin" ve "Ağlama Emi?" adlı şiirleri yayımlanan şair aşağıdakilerden hangisidir?

İsmail Gaspıralı

Hüseyin Şamil Toktargazi

Osman Akçokraklı

Şevki Bektöre

Hasan Sabri Ayvazof

Açıklama:

Söz konusu şair Şevki Bektöre'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 37

"Boran" adlı şiir kitabı 1928’de Kırım’da basılan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Mehmet Nüzhet

Hasan Sabri Ayvazof

Bekir Sıdkı Çobanzade

Şevki Bektöre

İsmail Gaspıralı

Açıklama:

Türk dili ve edebiyatının çeşitli dönemleri hakkında günümüzde de önemini koruyan birçok eseri olan Çobanzade, başlangıçta Kırım’ın Kıpçak şivesi (“Çöl Şivesi”) ile şiirler yazsa da 1928’de yayımladığı Boran’da dili İstanbul Türkçesine bir hayli yaklaşmıştır. Bilimsel araştırmalarında ise daima sade bir Türkiye Türkçesini kullandı.

Doğru Cevap: C

Soru 38

1901’de Kırım Tatarlarının ilk tiyatro eseri olan "Olacağa Çare Olmaz" adlı tiyatro eserini yazan aşağıdakilerden hangisidir?

Celal Muinov

Abdureşit Mehdi

H. S. Ayvazof

Hüseyin Şamil Toktargazi

Seyit Abdulla Özenbaşlı

Açıklama:

Seyit Abdulla Özenbaşlı 1901’de Kırım Tatarlarının ilk tiyatro eseri olan Olacağa Çare Olmaz adlı tiyatro eserini yazar ve aynı yıl bu eser sahnelenir (Kırımlı 1996: 63).

Doğru Cevap: E

Soru 39

Aşağıdaki eserlerden hangisi Ömer İpçi'ye ait değildir?

Mollalar Proyekti

Fahişe

Alim

Nenkecan Hanım

Azat Halk

Açıklama:

Yazarın Fa[hişe] (1924), Alim (1924), Nenkecan Ħanım (1926), Motor, Ayınıklar, Azat Halk (1930), Şa[h]ingeray (1929) Düşman (1933) gibi tiyatro eserleri Sovyet döneminin temel eserlerini teşkil eder.
"Mollalar Proyekti" Hüseyin Şamil Toktargazi'ye ait bir eserdir.

Doğru Cevap: A

Soru 40

1941’den sonra Kırım Türkçesiyle yayımlanan ilk eser hangisidir?

Ayınıklar

Ba[h]ar Ezgileri

Motor

Nenkecen Hanım Dürbesi

Boran

Açıklama:

“1957’de Kırım Türkçesiyle otuz Kırımlı müellifin hikâyeleri, denemeleri ve şiirlerden oluşan Ba[h]ar Ezgileri yayımlanır. Bu eser 1941’den sonra Kırım Türkçesiyle yayımlanan ilk eserdir” (Kerim-Şevket 1991: 35).

Doğru Cevap: B

Soru 41

1784’te Kırım Müftüsü atama yetkisi olan Çarlar, Kırım Müftülüğüne dinî bilgisi ve gerekli ölçüde saygınlığı olan birini değil, Rus yönetimine sadakati ile bilinen kimleri atarlardı?

Mirza

Ulema

Öğretmen

Tercüman

Devlet görevlisi

Açıklama:

Rus yönetiminin işgalden sonra yaptığı işlerden biri de 1784’te Müslümanların dinî işlerine ve kendi aralarındaki ihtilaflara bakmakla görevli “Kırım Müslüman Ruhanî İdaresi”ni kurmak olşutur. Bu makamın başında bulunan Kırım Müftüsü atama yetkisi olan Çar’a aitti. Çarlar, Kırım Müftülüğüne dinî bilgisi ve gerekli ölçüde saygınlığı olan ulemadan birini değil, Rus yönetimine sadakati ile bilinen “mirza”lardan atama yapıyordu.

Doğru Cevap: A

Soru 42

İsmail Gaspıralı’nın Tercüman gazetesiyle yolunu açtığı modernleşme ve 1884’te okuma-yazma kurslarıyla başlattığı modern eğitim mektebi aşağıdakilerden hangisidir?

Zincirli Medrese

Usul-i Cedid

Rus Öğretmen Okulu

Kırım Pedagoji Enstitüsü

Rus-Tatar öğretmen Okulu

Açıklama:

İsmail Gaspıralı’nın Tercüman gazetesiyle yolunu açtığı modernleşme ve 1884’te okuma-yazma kurslarıyla başlattığı modern eğitim olan Usul-i Cedid mektepleri oldu. Usul-i Cedid mektepleri sayısı 1905 Rus devrimine gelindiğinde beş bine ulaşmıştı. Önemli olan Gaspıralı ve onun yolundan gidenlerin, “Usul-i Cedid” öğretime öncü olan aydınların, millet sevgisi ve bilgiye ulaşma aşkıyla dolu idealist bir nesil yetiştirmiş olmalarıydı.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi Kırım’daki Rus Öğretmen Okulu’ndan mezun, Çarlığa karşı aktif siyasî mücadeleden yana olanlardan biridir?

Şevki Bektöre

Bekir Sıdkı Çobanzade

Abdurreşit Mehdiyev

Numan Bayburtlu

Mehmet Niyazi

Açıklama:

Kırım’daki Rus Öğretmen Okulu’ndan mezun, Çarlığa karşı aktif siyasî mücadeleden yana olan Abdurreşit Mehdiyev, Hüseyin Şamil Toktargazi, İlyas Boraganski, Osman Zaatov, Hasan Çergeyev, Ali Bodaninski bulunmakta idi.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Kırım’ın kuzey kesimlerinde kullanılan Kıpçak unsurlarının hâkim olduğu ağızlar topluluğuna verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Orta Yolak Şivesi

Kıpçak Dili

İstanbul Türkçesi

Çöl Şivesi

Kırım Dili

Açıklama:

“Çöl Şivesi”, Kırım’ın kuzey kesimlerinde kullanılan, Kıpçak unsurlarının hâkim olduğu bir ağızlar topluluğuna verilen isimdir.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Kadınların özgürlüklerinin kısıtlanışını, adetâ bir esir gibi evlendirilmelerinin tartışıldığı “Esaret Kurbanları” adlı eser hangi yazara aittir?

Çelebi Cihan

Cafer Seydahmet

Numan Çelebi Cihan

Esref Şemizade

Hasan Sabri Ayvazof

Açıklama:

Hasan Sabri Ayvazof’un Esaret Kurbanları (Ebeveynlere İbret) adlı hikâyesinde XX. yüzyılın başlarında Kırım Tatar toplumunda kadın problemi ele alınmıştır. Eğitim, evlilik meslelerinde aslında şeriatın kendilerine sunduğu haklardan bile mahrum edilmişlerdir. Kadınların özgürlüklerinin kısıtlanışı, adetâ bir esir gibi evlendirilmeleri tartışılır.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Belli başlı Türk lehçelerini, Doğu dillerini ve birkaç Batı dilini bilen, Avrupa, Sovyetler Birliği ve Türkiye’deki araştırmaları yakından takip eden, Türkiye’de Batı metotlarını Türk diline uygulayan bilim adamı kimdir?

Bekir Sıdkı Çobanzade

Şevki Bektöre

Hasan Sabri Ayvazof

Osman Akçokraklı

İsmail Gaspıralı

Açıklama:

Çobanzade bütün Türk dünyasının bilim ve edebiyat hayatında önemli bir yer tutan şahsiyetlerin başında gelir. Belli başlı Türk lehçelerini, Doğu dillerini ve birkaç Batı dilini bilen, Avrupa, Sovyetler Birliği ve Türkiye’deki araştırmaları yakından takip etmesi, Avrupa bilim çevrelerinden edindiği bilgi ve araştırma metotlarını Türk diline uygulayan ilk bilim adamlarından biri olmasını sağladı.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Öğretmen, artist, şair, hikâyeci ve oyun yazarlığı yapmış, Sovyet döneminde tiyatronun gelişmesinde önemli rol oynamış çok yönlü şahsiyet kimdir?

Celal Muinov

Hüseyin Baliç

Seyit Abdullah Özenbaşlı

Abdureşit Mehdi

Ömer İpçi

Açıklama:

Öğretmen, artist, şair, hikâyeci ve oyun yazarıdır. 1930’lu yıllarda hikâyeciliğini daha da geliştirir ama, o daha çok Sovyet döneminde tiyatronun gelişmesinde önemli rol oynamış, kısa zamanda yirmiye yakın tiyatro eseri yazmış, sadece yazar olarak değil Kırım Tatar Devlet Tiyatrosu’nun rejisörü olarak da başarılı çalışmalar yapmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Rusya’da Çarlık döneminde tabii bilimlerin ön planda olduğu lise seviyesindeki okul aşağıdakilerden hangisidir?

Zincirli Medrese

Usul-i Cedid

Realniy Mektebi

Rus-Tatar Öğretmen Okulu

Kırım Pedagoji Enstitüsü

Açıklama:

Realniy Mektep: Rusya’da Çarlık döneminde tabii bilimlerin ön planda olduğu lise seviyesindeki okuldur.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Kırım millî Türk hayatını hem de insanlığın gördüğü en dehşetli savaş ortamını eserlerinde zehir dili olmadan, insanlığını, objektif tavrını koruyarak anlatan yazar kimdir?

Cengiz Dağcı

Eşref Şemizade

Bekir Çobanzade

Şevki Bektöre

Hasan Sabri Ayvazof

Açıklama:

Cengiz Dağcı, Kırım millî Türk hayatını hem de insanlığın gördüğü en dehşetli savaş ortamında ırkı, dini, dili ne olursa olsun insanın çektiği azabı, katlandığı acıları anlatır. Böylece o dünyanın hümanist kültürüne de kendi ölçüsünde katkıları olan bir yazar olarak tarihe geçti.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Bahçesaray’da, Kırım hanlarının sarayında toplanan Kırım Milli Kurultayı sırasında çalınmış, benimsenmiş ve Kırım Tatarlarının Milli Marşı olarak kabul edilen “Ant Etkenmen” şiiri kime aittir?

Eşref Şemizade

Numan Çelebi Cihan

Bekir Çobanzade

İsmail Lemanov

Osman Akçoraklı

Açıklama:

Numan Çelebi Cihan, Kırım Tatar milli hareketinin önderlerinden ve Kırım Tatar Demokratik Cumhuriyeti’nin başkanıdır. 1918 yılında Kırım’I ele geçiren bolşevikler tarafından kurşuna dizilerek şehit edilmiştir.
Bu şiir, 1917 tarihinde Bahçesaray’da, Kırım hanlarının sarayında toplanan Kırım Milli Kurultayı sırasında çalınmış, benimsenmiş ve 1991 tarihinde alınan bir kararla da Kırım Tatarlarının Milli Marşı olarak kabul edilmiştir

Doğru Cevap: B

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi, Şevki Bektöre'nin eserlerinden biridir?

Volga Kızıl Akarken

Genç Timuçin

Onlar da İnsandı

O Topraklar Bizimdi

Ölüm ve Korku Günleri

Açıklama:

Modern Kırım Tatar Edebiyatı, ismail Gaspıralı ve modern edebiyat, Kırım Tatar edebiyatının Türkiye ve Türk dünyası ile ilişkileri gibi kavramlar üzerinde tartışabilecek,
1932’de tutuklandı. İki yıl hapis yattıktan sonra Zerefşan ve Zengiata kamplarına gönderildi. 1946’da Sibirya’da ikamete mecbur edildi 10 yıl kadar çok kötü şartlar altında burada kaldı. Türk vatandaşı olduğunu belirterek Türkiye’ye iadesini ısrarla talep etti, nihayet 1956’da Türkiye’ye gönderildi. İstanbul’da Kırım derneklerinde çalıştı. Volga Kızıl Akarken (1965) adlı hatıratı ölümünden sonra basıldı

Doğru Cevap: A

Soru 52

Kırım Tatarları arasında şairliği, edebiyat bilgisinin derinliği ile bilinen ve Özbekistan'a sürülen genç edebiyatçılara örnek olan şahsiyet aşağıdakilerden hangisidir?

Hasan Sabri Ayvazof

Eşref Şemizade

İsmail Gaspıralı

Cengiz Dağcı

Şevki Bektöre

Açıklama:

Modern Kırım Tatar Edebiyatı, ismail Gaspıralı ve modern edebiyat, Kırım Tatar edebiyatının Türkiye ve Türk dünyası ile ilişkileri gibi kavramlar üzerinde tartışabilecek,
Kırım Türklerinin en iyi şairlerinden ve örnek bir insan olan Şemizade, eserleri, tavırları ve edebiyat bilgisinin derinliğiyle, vatan Kırım ile sürgündeki Kırımlılar arasında köprü olmuş millî-edebî geleneklerin genç kuşaklara aktarılmasında önemli bir rol oynamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi Kırım'da faaliyete geçen Rus-Tatar okullarının kurulduğu yıldır?

1861

1862

1863

1864

1865

Açıklama:

Bu okullarda yerli dilleri bilen öğretmenlere de ihtiyaç olduğundan 1861 yılından itibaren, misyonerlerin yönetiminde Rus-Tatar okulları faaliyete başladı.

Doğru Cevap: A

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi İsmail Gaspıralı'nın modernleşme fikirlerini yaymakta etkili olan gazetedir?

Takvim-i Vekayi

Ceride-i Havadis

Tercüman

Tercüma-ı Ahval

Kadro

Açıklama:

Dışarıdan gelen bu tesirlerin yanı sıra İsmail Gaspıralı’nın Tercüman gazetesiyle yolunu açtığı modernleşme ve 1884’te okuma-yazma kurslarıyla başlattığı modern eğitim (Usul-i Cedid), açık fikirli ve zamanı kavrayabilen din adamları, millet ve din sevgisi sahi- bi tüccarlar (Türk-Tatar burjuvazisi), bir şekilde Türkiye’de öğrenim görmüş gençler yar- dımıyla kısa zamanda geniş halk yığınları tarafından benimsendi ve sadece Kırım’a değil İdil-Ural’a, Rusya’nın hâkim olduğu diğer Türk yurtlarına da yayıldı.

Doğru Cevap: C

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi İsmail Gaspıralı'nın Tatar Türkleri arasında yayma mücadelesi verdiği modern fikir sistemini ifade etmektedir?

Nizam-ı Cedid

Sekban-ı Cedid

Usul-i Cedid

Enderûn

Meclis-i Mebusan

Açıklama:

Dışarıdan gelen bu tesirlerin yanı sıra İsmail Gaspıralı’nın Tercüman gazetesiyle yolunu açtığı modernleşme ve 1884’te okuma-yazma kurslarıyla başlattığı modern eğitim (Usul-i Cedid), açık fikirli ve zamanı kavrayabilen din adamları, millet ve din sevgisi sahi- bi tüccarlar (Türk-Tatar burjuvazisi), bir şekilde Türkiye’de öğrenim görmüş gençler yardımıyla kısa zamanda geniş halk yığınları tarafından benimsendi ve sadece Kırım’a değil İdil-Ural’a, Rusya’nın hâkim olduğu diğer Türk yurtlarına da yayıldı.

Doğru Cevap: C

Soru 56

XX. yüzyıl başlarında Kırım gençliği arasında ortaya çıkan kaç tür düşünce akımı vardır?

Açıklama:

XX. yüzyılın başlarına gelindiğinde Kırım’da gençler arasında genel olarak iki temel eğilim dikkati çekiyordu: Bir grup İsmail Gaspıralı ve Türkiye’nin etkisi altında, öncelikli olarak eğitime önem veren Türkçü, İslamcı ve ıslahatçı bir ruha sahipti. Bir başka grup ise daha çok Rus okullarından yetişerek 1905 Rus Meşrutiyeti’nden sonraki serbestlik döneminde siyaset meydanına atılmış, görüş itibarıyla daha çok Rusya’daki siyasî, sosyal ve kül- türel gelişmelerin etkisinde, genel olarak sosyalist ve devrimci düşüncelere bağlı veya sosyal demokrat genç bir kuşak idi.

Doğru Cevap: A

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi İsmail Gaspıralı'nın Kırım ve Rusya'daki müslümanlar arasında yaymayı amaçladığı ilkeyi ifade etmektedir?

Türkçülük

İslamcılık

Devrimcilik

Ortak ebedi dil

Mezhepçilik

Açıklama:

Bilindiği gibi Gaspıralı’nın etkisi sadece Kırım’la sınırlı değildi; o, bütün Rusya Müslümanlarını etkilemişti. Bu grubun hemen tamamı Gaspıralı’nın “ortak edebî dil” ilkesine bağlı olarak sade bir İstanbul Türkçesi kullanıyorlardı.

Doğru Cevap: D

Soru 58

"Kırım’da halk şairlerine, âşıklara ............. denir."
Yukarıdaki boş bırakılan yere gelmesi gereken uygun kavram hangisidir?

Ozan

Anlatıcı

Yalı Beyi

Sovest

Geday

Açıklama:

Kırım’da halk şairlerine, âşıklara geday denir.

Doğru Cevap: E

Soru 59

I. Vatan Hadimi
II. Kadro
III. Yeni Dünya
IV. Diyojen
Yukarıdakilerden hangileri 1905 yılından sonra Sovyet Döneminde Kırım'da faaliyet gösteren gazetelerdendir?

I ve II

II ve III

II, III ve IV

I ve III

Yalnız IV

Açıklama:

Yetiştikleri Rus okullarının ve 1905 Rus Meşrutiyeti’nin etkisiyle kendilerini hürriyet ortamında bulan, Çarlığa karşı daha açık ve sert bir mücadeleden yana olan, ekserisi Rus-Tatar öğretmen okulu mezunu olup “Yaş Tatarlar” şeklinde adlandırılan gençler, Seydahmet Çelebi’nin Karasupazar’da çıkardığı Vatan Hadimi (1906-1908) gazetesi etrafında toplandılar. Ali Bodaninski ve Türkiyeli bolşevik Mustafa Suphi, birlikte Yeni Dünya (1919) gazetesini yayımladı.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Aşağıdakilerden hangileri Kırın Tatarları'nın Sovyet sürgününden sonra özellikle Stalin'in ölmesinden sonraki dönemde çıkarılan gazete olmuştur?

Tercüman

Tercüman-ı Ahval

Lenin Bayrağı

Vatan

Kırım Sedası

Açıklama:

Sürgünde sadece insanlar değil, birçok yazma ve basma eser de yok olup gitti. Kırım’da evlerde, kütüphanelerde olan eserler bile toplatılıp yok edildi. Yıllarca Kırım Tatarcası yazı dili olarak kullanılmadı. Ancak 1953’te Stalin’in ölmesinden sonra biraz nefes alabildiler; yavaş yavaş onlara da bazı haklar tanınmaya başladı. 1 Mayıs 1957’de haftada iki kere yayımlanan küçük ebatta Lenin Bayrağı adlı bir gazete çıkarmalarına ve sürgün edildikleri Özbekistan’da yazarlar birliğinin içinde Kırım Tatarları için ayrı bir şube oluşturulmasına izin verildi.

Doğru Cevap: C

Soru 61

Onlar da İnsandı (1958), Ölüm ve Korku Günleri (1962), O Topraklar Bizimdi (1966), Dönüş (1968) gibi eserleriyle Kırım Tatar edebiyatında ses getirmiş yazar hangisidir?

Osman Akçokraklı

Ziyaettin Cavtöbeli

Hasan Sabri Ayvazof

Şevki Bektöre

Cengiz Dağcı

Açıklama:

Cengiz Dağcı savaş sonrasında yazdığı bir hikâyesini İstanbul’a Varlık Yayınevi’ne gönderir. Yayınevi yöneticisi Yaşar Nabi Nayır, hikâyesini genişletirse yayımlayacağını bildirince bu seferKorkunç Yıllar ve Yurdunu Kaybeden Adam’ı gönderir. Ziya Osman Saba, eserlerin dili ve imlası üzerinde bazı düzeltmeler yaptıktan sonra, bir romanın iki ayrı bölümünden ibaret olan bu eserler basılır (1956) ve Türkiye’de ilgiyle karşılanır. Ardından yazarın en önemli romanlarından biri olan Onlar da İnsandı (1958), Ölüm ve Korku Günleri (1962), O Topraklar Bizimdi (1966), Dönüş (1968) vd. basılır. Böylece Türkiye Türkleri, kendileriyle hiç ilgisi olmadığını düşündükleri II. Dünya Savaşı’ndan Türk dünyasının nasıl kayıplarla, ne büyük ıstıraplarla çıkmış olduğunu öğrenme imkânı bulur.

Doğru Cevap: E

Soru 62

Sovyet Rusya tarafından Kırım Türkleri'nin felaket olarak adlandırılan sürgünü hangi yıl olmuştur?

1941

1942

1943

1944

1945

Açıklama:

1944 toptan sürgünü Kırım’ı Türksüzleştirdiği gibi, Kırım Türklerini de tarihte eşi az görülen büyük bir felakete sürükledi. İsmail Gaspıralı’nın bilinçli bir şekilde başlattığı, Kırım’ın Türkiye ve Türk dünyasıyla kültürel bütünleştirilmesi sürecini, o kadar yıl sonra, kaderin bir cilvesi olarak Cengiz Dağcı, koptuğu noktadan devam ettirdi; Türk kültürünün en önemli halkalarından birini, Kırımla Türkiye’yi birleştirerek yeniden oluşturdu. Cengiz Dağcı olmasaydı, Türkiye Türkleri Sovyetler Birliği’nin çöküşüne kadar, Kırım Türklerinin başlarına gelen tarihî felaketi, II. Dünya Savaşı’nda Türkülüğün yaşadığı acıları bu kadar yakından tanımayacak, bilmeyecekti.

Doğru Cevap: D

Soru 63

Aşağıdakilerden hangisi Ruslar'ın Kırım’a yerleştikten sonra uyguladıkları eğitim faaliyetlerinin temel sebebidir?

Okuma oranının artması

Okullarda Hristiyanlık propagandası yapılması

Nitelikli işgücü artması

Eğitimin yaygınlaşması

Milliyetçilik duygusunun aşılanması

Açıklama:

Çarlık Rusyası’nın her yerinde olduğu gibi bu okullarda da Hristiyanlık propagandası yapılmıştır. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 64

I. “ortak edebî dil” ilkesine bağlı olarak sade bir İstanbul Türkçesi kullanmıştır.
II. Tercüman gazetesiyle modernleşmenin yolunu açmıştır.
III. Sadece Kırım’ı değil bütün Rusya Müslümanlarını etkilemiştir.
Yukarıdakilerden hangisi / hangileri İsmail Gaspıralı ile ilgilidir?

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

Seçeneklerin tamamı İsmail Gaspıralı ile ilgilidir. Doğru yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 65

1906 yılında Kırım Goncaları adlı şiir kitabı basılan sanatçı kimdir?

İsmail Gaspıralı

Osman Akçokraklı

Hasan Sabri Ayvazof

Reşit Mehdi

Rızaedddin bin Fahreddin

Açıklama:

1906 yılında Kırım Goncaları adlı şiir kitabı basılan sanatçı Osman Akçokraklı'dır. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 66

1917 Rus devrimi zamanında çıkarılan Millet (1917-1920) gazetesinin baş yazarı kimdir?

Hasan Sabri Ayvazof

Fevzi Abdulhay

Kerim Reşit Camanaklı

Ziyaettin Cavtöbeli

Cafer Seydahmet

Açıklama:

1917 Rus devriminden sonra bütün Rusya Türkleri arasında olduğu gibi Kırım’da da
millî hareketler su yüzüne çıktı; bağımsız hükûmetler veya devletler kurulmaya başladı. Aynı yıl çıkartılan Millet (1917-1920) gazetesinin baş yazarı da Ayvazof ’tur. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 67

I. Kırım Türklerinin önde gelen şair ve bilim insanlarındandır.
II. “Türk Filolojisi ve Felsefe İlimleri Doktoru” unvanına sahiptir.
III. 1922 yılında Türk-Tatar Lisaniyatına Medhal adlı eserini bastırır.
Yukarıdakilerden hangisi / hangileri Bekir Sıdkı Çobanzade ile ilgilidir?

Yalnız II

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Seçeneklerin tamamı Bekir Sıdkı Çobanzade ile ilgilidir. Doğru yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 68

Aşağıdakilerden hangisi İsmail Gaspıralı'nın çıkardığı gazete ve dergiler arasında değildir?

Tercüman

Mekteb

Vatan Hadimi

Ha Ha Ha

Âlem-i Sıbyan

Açıklama:

Vatan Hadimi (1906-1908) gazetesi Seydahmet Çelebi’nin çıkardığı bir gazetedir. Doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 69

Aşağıdaki yazar-tiyatro eseri eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Ayvazof - Neden Bu Hâle Kaldık

Hüseyin Şamil Toktargazi - Mollalar Proyekti

Abdureşit Mehdi - Alim

Ömer İpçi - Fa[h]işe

Yusuf Bolat - Toy Devam Ete

Açıklama:

Alim adlı tiyatro eseri Ömer İpçi tarafından kaleme alınmıştır. Doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 70

Kırım Tatarlarının ilk tiyatro eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Olacağa Çare Olmaz

Neden Bu Hâle Kaldık

İşlegen Tişler

Nenkecan Hanım

Azat Halk

Açıklama:

Seyit Abdulla Özenbaşlı 1901’de Kırım Tatarlarının ilk tiyatro eseri olan Olacağa Çare Olmaz adlı tiyatro eserini yazar ve aynı yıl bu eser sahnelenir. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 71

I. Kırım Tatar edebiyatının en tanınmış yazarlarındandır.
II. En önemli romanları olan Onlar da İnsandı, Ölüm ve Korku Günleri, O Topraklar Bizimdi, Dönüş vd. basılır.
III. Ömrünün son dönemlerinde hatıralarını Yansılar ve Ben ve İçimdeki kitaplarında kaleme alır.
Yukarıdakilerden hangisi / hangileri Cengiz Dağcı ile ilgilidir?

Yalnız II

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Seçeneklerin tamamı Cengiz Dağcı ile ilgilidir. Doğru yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 72

Akşam Deniz Yalısında, Yırlarım, Şaylı Kız, Arıkbaş Eteginde, [H]asret adlı şiir kitapları ve Kaval, Toğan Kaya, Şiirler ve Poemalar adlı kitaplar hangi yazara aittir?

İsmail Gaspıralı

Eşref Şemizade

Yusuf Bolat

Ziyadin Cavtöbeli

Reşid Murad

Açıklama:

Yukarıda bahsi geçen eserler Eşref Şemizade'ye aittir. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 73

XIX. yüzyılda Kırım Tatarlarının, Rus okullarına çocuklarını göndermek istememelerinin nedeni şıklardan hangisidir?

Eğitim-öğretim Rus dilinde olması

Rusların Kırım Tatarlarını bu okullara almaması

Medreselerdeki öğretimin daha iyi olması

Okullarda misyonerlik propagandası yapılması

Kırım Tatarlarının bu okulların yararına inanmamaları

Açıklama:

Okullarda misyonerlik propagandası yapılması

Doğru Cevap: D

Soru 74

XX.yüzyıl başlarında Rus okullarından mezun olan gençler, genel olarak aşağıdaki siyasi eğilimlerin hangisinden yana olmuşlardır?

Komünistlerden

Sosyal demokratlardan

Sosyalistlerden

Milliyetçi sosyalistlerden

Bolşeviklerden

Açıklama:

Sosyal demokratlardan

Doğru Cevap: B

Soru 75

Kırımdaki milliyetçi şairler, Çobanzade’ye göre önce hangi, sonra hangi Türkiyeli şairi benimsemiş ve onun yolundan gitmişlerdir?

Mehmet Akif-Mehmet Emin Yurdakul

Fikret-Ahmet Haşim

Namık Kemal-Mehmet Akif

Mehmet Emin Yurdakul-Namık Kemal

Fikret-Namık Kemal

Açıklama:

Mehmet Akif-Mehmet Emin Yurdakul

Doğru Cevap: A

Soru 76

Kırım Tatar edebiyatında; ilk tarihî hikâyelerden birini yazan, şair, mütercim, üniversitede dil, edebiyat, dersleri veren öğretim üyesi, tarih ve etnografya araştırmalarıyla bilinen şahsiyet aşağıdakilerden hangisidir?

Bekir Çobanzade

Hasan Sabri Ayvazof

Osman Akçokraklı

Abdulhakim Hilmi

İsmail Lemanov

Açıklama:

Osman Akçokraklı

Doğru Cevap: C

Soru 77

Vatan Hadimi gazetesini yayımlayanlar aşağıdakilerin hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

Abdulhakim Hilmi-Abdurreşit Mehdi-Hasan Sabri Ayvazof

Abdulhakim Hilmi-Bekir Sıdkı Çobanzade- Osman Akçokraklı

Bekir Sıdkı Çobanzade-Osman Akçokraklı- Abdulhakim Hilmi

Abdulhakim Hilmi- Abdurreşit Mehdi- Bekir Sıdkı Çobanzade

Seydahmet Çelebi-Hasan Sabri Ayvazof-Abdurreşit Mehdi

Açıklama:

Seydahmet Çelebi-Hasan Sabri Ayvazof-Abdurreşit Mehdi

Doğru Cevap: E

Soru 78

Sovyet döneminde tiyatro eserleriyle öne çıkan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Hasan Sabri Ayvazof

Abdulla Özenbaşlı

Ömer İpçi

Osman Akçokraklı

Hüseyin Şalim Toktargazi

Açıklama:

Ömer İpçi

Doğru Cevap: C

Soru 79

H.S. Ayvazof ’un “Neden Bu Hâle Kaldık” adlı eserinde Rusya Müslümanları Kongresi’nde delegelerin hangi dilde yaptıkları konuşmalar eleştirilmiştir?

Türkiye Türkçesi

Rusça

İdil-Ural Tatarcası

Arapça

Azerbaycan Türkçesi

Açıklama:

Rusça

Doğru Cevap: B

Soru 80

Şairliği yanında bilim adamı olan, dil ve edebiyat araştırmalarıyla tanınan, Azerbaycan’da öğretim üyeliği de yapan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Hasan Sabri Ayvazof

İsmail Lemanov

Abdulhakim Hilmi

Şevki Bektöre

Bekir Çobanzade

Açıklama:

Bekir Çobanzade

Doğru Cevap: E

Soru 81

Özbekistan’a sürülen Kırım Tatarları arasında şahsiyeti, şairliği ve edebiyat bilgisinin derinliğiyle genç edebiyatçılara örnek olan şahsiyet aşağıdakilerden hangisidir?

Eşref Şemizade

Şevki Bektöre

Şamil Alaâdin

Reşid muratd

Gafar Sulğanaklı

Açıklama:

Eşref Şemizade

Doğru Cevap: A

Soru 82

“Kırım’da yaşanan ve yazarın da doğrudan doğruya büyük ölçüde etkilendiği onca ıstıraplı, facialarla dolu hayatı eserlerinde anlatırken zehir dilli olmadı; insanlığını, objektif tavrını koruyabildi”.
Yukarıda sözü edilen yazar, aşağıdakilerden hangisidir?

Eşref Şemizade

İsmail Gaspıralı

Hasan Sabri Ayvazof

Şevki Bektöre

Cengiz Dağcı

Açıklama:

Cengiz Dağcı

Doğru Cevap: E

Soru 83

Kırım ve Batı Rusya Müslümanlarına kaç yılında temsil etme yetkisi verilmiştir?

1821

1819

1827

1828

1814

Açıklama:

1821’de Kırım ve Batı Rusya Müslümanlarını temsil etme yetkisi de verildi.

Doğru Cevap: A

Soru 84

Kırım ve Batı Rusya Müslümanlarını makamın başında bulunan “Kırım Müftüsü”nü atama yetkisi kime aitti?

İmparatora

Başkana

Çar'a

Krala

Kraliçe'ye

Açıklama:

Bu makamın başında bulunan “Kırım Müftüsü”nü atama yetkisi Çar’a aitti.

Doğru Cevap: C

Soru 85

Aşağıdakilerden hangisi Kırım’da halk şairlerine, âşıklara verilen isimdir?

Okay

Lehta

Anka

Geday

Çultay

Açıklama:

Geday: Kırım’da halk şairlerine,
âşıklara verilen isim.

Doğru Cevap: D

Soru 86

Rusya Müslümanları Kongresi’ne katıldığını ve orada görüşmelerin Rusça yapılmasından
rahatsız olduğunu söyleyen kimdir?

Gazeteci Reşat

Gazeteci Ali

Bankacı Cevdet

Yazar Ayhan

Şair Melih

Açıklama:

Gazeteci Ali ise Rusya Müslümanları Kongresi’ne katıldığını orada görüşmelerin Rusça yapılmasından
rahatsız olduğunu söyler

Doğru Cevap: B

Soru 87

Türk dili ve edebiyatının çeşitli dönemleri hakkında günümüzde de önemini koruyan
birçok eseri olan ve Türkiye’de Batı metotlarını Türk diline uygulayan Şair aşağıdakilerden hangisidir?

Şevki Bektöre

Hasan Sabri Ayvazof

Osman Akçokraklı

Sait Bey

Bekir Sıdkı Çobanzade

Açıklama:

Türk dili ve edebiyatının çeşitli dönemleri hakkında günümüzde de önemini koruyan
birçok eseri olan ve Türkiye’de Batı metotlarını Türk diline uygulayan ilk kişi Bekir Sıdkı Çobanzade'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 88

Aşağıdakilerden hangisi Kırım’ın orta kesimlerine kullanılan ağızlara verilen isimdir?

Karadeniz şivesi

Doğu şivesi

Tatar şivesi

Orta Yolak Şivesi

Ege şivesi

Açıklama:

Orta Yolak Şivesi: Kırım’ın orta kesimlerine kullanılan ağızlara verilen ad.

Doğru Cevap: D

Soru 89

Halit Çapçakçı ve Ali Badaninski tarafından çıkartılan gazetenin adı nedir?

Yıldız

Tatar Sedası

Tatar dili

Köz Aydın

Millet

Açıklama:

Halit Çapçakçı ve Ali Badaninski tarafından Tatar Sedası adlı gazete çıkartıldı

Doğru Cevap: B

Soru 90

Aşağıdakilerden hangisi Kırım’da tiyatro teşkil eden gruplardan değildir?

Celal Muinov

Hüseyin Baliç

Akmescitt

Seytahmet Memedof

Âlem-i Nisvan

Açıklama:

Bahçesaray’da Celal Muinov, Hüseyin Baliç, Akmescitt’te Seytahmet Memedof birer tiyatro grupları teşkil etmişlerdi

Doğru Cevap: E

Soru 91

Aşağıdakilerden hangisi Rusya’da Çarlık döneminde tabiî bilimlerin ön planda olduğu lise seviyesinde okuldur?

Sağır ve Dilsiz Mektebi

Mahmudiye Mektebi

Dersaadet İdadi-i Mülkiye-i Şâhâne

Realniy mektep

ziraat okulu

Açıklama:

Realniy mektep: Rusya’da Çarlık döneminde tabiî bilimlerin ön planda olduğu lise seviyesinde
okul.

Doğru Cevap: D

Soru 92

Aşağıdakilerden hangisi 1941’den sonra Kırım Türkçesiyle yayımlanan ilk eserdir?

Ba[h]ar Ezgileri

Saray postacısı

Bir tatar

Ulaklar

Bu toprağın çocukları

Açıklama:

“1957’de Kırım Türkçesiyle otuz Kırımlı müellifin hikâyeleri, denemeleri ve şiirlerden
oluşan Ba[h]ar Ezgileri yayımlanır. Bu eser 1941’den sonra Kırım Türkçesiyle yayımlanan
ilk eserdir

Doğru Cevap: A

Ünite 8

Soru 1

Rusya’da Tatar Türkçesiyle basılan ilk alfabe kitabı “Tatar Tili Elfbası”nın yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Said Halfin

Mirza Cafer Topçubaşı

İshak Halfin

İbrahim Halfin

Mirza Kazım Bey

Açıklama:

Rusya’da Tatar Türkçesiyle basılan ilk alfabe kitabı olan “Tatar Tili Elfbası”nın yazarı Said Halfin’dir. Halfin, Kazan’da tercümanlık, mütercimlik ve Tatar dili öğretmenliği yapmıştır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Mirza Kazım Bey'in Osmanlı, Azeri ve Çağatay yazı dillerini Tatar Türkçesi ile karşılaştırmalı bir şekilde incelediği eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Tatar Tili Konspektı

Lehçe-i Tatari

Tatar Tilinin Kıskaça Ukuv Grammatikası

Umumi Türk-Tatar Dili Grameri

Pratik Tatar Dili Kılavuzu

Açıklama:

Mirza Kazım Bey'in Osmanlı, Azeri ve Çağatay yazı dillerini Tatar Türkçesi ile karşılaştırmalı bir şekilde incelediği eseri Umumi Türk-Tatar Dili Grameri'dir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Kayyum Nasiri’nin Lehçe-i Tatari adlı sözlüğü hazırlarken örnek aldığı Lehçe-i Osmani’yi kaleme alan isim aşağıdakilerden hangisidir?

İsmail Gaspıralı

Mehmet Akif Ersoy

Ahmet Vefik Paşa

Ahmet Esad Efendi

Ahmet Cevdet Paşa

Açıklama:

Kayyum Nasiri’nin Lehçe-i Tatari adlı sözlüğü hazırlarken örnek aldığı Lehçe-i Osmani, Ahmet Vefik Paşa tarafından hazırlanmıştır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Tatar edebiyatına önemli eserler kazandırırken İsmail Gaspıralı’nın yolundan giden yazarlardan biri değildir?

Musa Akyiğit

Sadri Maksudi

Rızaeddin Fahreddin

Fatih Kerimi

Muhammed Gali Mahmudov

Açıklama:

Rusya Türkleri arasında modern edebiyatın ortaya çıkışı, aynı zamanda ortak bir edebi cereyan olarak görülmelidir. Nitekim Rus askeri okulunda öğrenci olmasına rağmen Tercüman okuyucuları arasında bulunan ve İsmail Bey’in yolundan giderek Tatarların ilk romanı Hüsameddin Molla’yı yazan Musa Akyiğit, bunun en güzel örneklerindendir. Aynı şekilde, Sadri Maksudi, Rızaeddin Fahreddin ve Fatih Kerimi’yi de bu çerçevede değerlendirmek gerekir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

“Avrupa Medeniyetinin Esasına Bir Nazar” isimli eserinde Avrupa medeniyetinin, Müslümanların ilmi araştırmalarından yapılan tercümeler sayesinde geliştiği fikrini savunan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Musa Akyiğit

Muhammed Zahir Bigi

Sadri Maksudi

Hüseyin Feyizhanov

Fatih Halidi

Açıklama:

Avrupa Medeniyetinin Esasına Bir Nazar adlı eserini yayımlayarak Avrupa medeniyetinin, Müslümanların ilmi araştırmalarından yapılan tercümeler sayesinde geliştiği, yükseldiği ve başarılarını da Müslümanlara borçlu olduğu fikrini savunan yazar Musa Akyiğit’tir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi Muhammed Zahir Bigi tarafından kaleme alınmış olan “Ulûf Yaki Güzel Kız Hatice” isimli romanın karakterlerinden biridir?

Selime Yaki İffet

Esma Yaki Emel

Bikbolat Hazret

Musa Salihov

Gali Cevadof

Açıklama:

Ulûf Yaki Güzel Kız Hatice, konusu itibarıyla realist bakış açısıyla yazılmış bir cinayet romanıdır. Bu romanın karakterlerinden biri olan Musa Salihov, Kazan zenginlerinden birinin oğlu olan üniversite mezunu, ticaretle uğraşan bir gençtir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 7

1908-1918 yılları arasında Rusya Türklerinin en önemli yayınlarından biri olan ve Rızaeddin Fahreddin tarafından yönetilen dergi aşağıdakilerden hangisidir?

Şura

Milli Yol

El-Islah

Yeşin

Uklar

Açıklama:

1908-1918 yılları arasında Rusya Türklerinin en önemli fikri, edebi, pedagojik süreli yayınlarından biri olan ve R. Fahreddin tarafından çıkarılan ve yönetilen dergi Şura’dır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Tatar edebiyatının bilinen ilk tiyatro eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Haset Baba

Öç Hatın Bilen Tormış

Behitsiz Yiğit

Biçare Kız

Kızganıç Bala

Açıklama:

Cedit hareketiyle başlayan modernleşme süreci içinde, tiyatro eserleri de aşağı yukarı modern hikaye ve romanla aynı dönemde ortaya çıkmıştır. Bilinen ilk tiyatro eseri ise Abdurrahman İlyasi’nin Biçare Kız (1887) adlı eseridir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

Aşağıda verilen Tatar edebiyatının önemli isimlerinden hangisi diğerlerinden farklı bir alanda öne çıkmıştır?

Abdurrahman İlyasi

Abdullah Tukay

Galiesgar Kâmal

Fatih Halidi

M. Kazanlı

Açıklama:

Abdullah Tukay sadece modern Tatar edebiyatının ilk büyük şairi değil, genel olarak Tatar şiirinin en büyük temsilcilerinden biri olarak kabul edilirken, diğer şıklarda verilen isimler Tatar tiyatrosunda önemli eserlere imza atmışlardır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Dili Türkiye Türkçesi’ne yakın olan ve Gaspıralı’nın dil anlayışını temsil eden süreli yayın aşağıdakilerden hangisidir?

Ülfet

Uklar

Vakit

Tan

Tilmiz

Açıklama:

Dili Türkiye Türkçesi’ne yakın olan ve Gaspıralı’nın dil anlayışını temsil eden süreli yayın Vakit’tir. 1908-1918 yılları arasında çıkarılmış olan yayının sahipleri Şakir ve Zakir Remiyev kardeşler; baş yazarı ise Fatih Kerimi’dir. Tatarların en ciddi, etkili ve önemli gazetelerindendir. Önce haftada 3 kere, 1913’ten sonra ise günlük çıkmıştır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Aşağıdaki eserlerden hangisi İsmail Gaspıralı'ya ait değildir?

Marzubanname

Frengistan Mektupları

Darürrahat Müslümanları

Sudan Mektupları

Kadınlar Ülkesi

Açıklama:

Marzubanname

Doğru Cevap: A

Soru 12

'Hüsameddin Molla' romanının yazarı kimdir?

İsmail Gaspıralı

Musa Akyiğit

Muhammed Zahir Bigi

Rızaeddin Fahreddin

Fatih Kerimi

Açıklama:

Musa Akyiğit

Doğru Cevap: B

Soru 13

Çağdaş Tatar edebiyatının ikinci romanı olan 'Ulûf Yaki Güzel Kız Hatice' adlı roman aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir?

Musa Akyiğit

İsmail Gaspıralı

Muhammed Zahir Bigi

Rızaeddin Fahreddin

Fatih Kerimi

Açıklama:

Muhammed Zahir Bigi

Doğru Cevap: C

Soru 14

'Selime Yaki İffet' ve 'Esma Yaki Emel ve Ceza' adlı eserlerin yazarı kimdir?

İsmail Gaspıralı

Musa Akyiğit

Muhammed Zahir Bigi

Rızaeddin Fahreddin

Sadri Maksudî

Açıklama:

Rızaeddin Fahreddin

Doğru Cevap: D

Soru 15

Tatarların ilk romanlarından sayılan 'Maişet' eserinin yazarı kimdir?

İsmail Gaspıralı

Rızaeddin Fahreddin

Musa Akyiğit

Muhammed Zahir Bigi

Sadri Maksudî

Açıklama:

Sadri Maksudî

Doğru Cevap: E

Soru 16

Abdurrahman İlyasî'ye ait olan ve Tatarların bilinen ilk tiyatro eserinin adı nedir?

Biçare Kız

Maişet

Ulûf Yaki Güzel Kız Hatice

Selime Yaki İffet

Esma Yaki Emel ve Ceza

Açıklama:

Biçare Kız

Doğru Cevap: A

Soru 17

Aşağıdaki isimlerden hangisi modern Tatar şiirinin en büyük temsilcilerinden biri olarak kabul edilir?

İsmail Gaspıralı

Abdullah Tukay

Muhammed Zahir Bigi

Sadri Maksudî

Rızaeddin Fahreddin

Açıklama:

Abdullah Tukay

Doğru Cevap: B

Soru 18

Rusya Türklerinin basın hayatında önemli bir merhale olan Mirat (Ayna) adlı dergiyi kim çıkarmıştır?

İsmail Gaspıralı

Abdullah Tukay

Abdurreşit İbrahim

Abdurrahman İlyasî

Sadri Maksudî

Açıklama:

Abdurreşit İbrahim

Doğru Cevap: C

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi 1905-1918 yılları arasında İdil-Ural bölgesinde yayımlanan belli başlı gazete ve dergilerden değildir?

Ülfet

Nur

Kazan Muhbiri

El-Asrü'l-Cedid

Cumhuriyet

Açıklama:

Cumhuriyet

Doğru Cevap: E

Soru 20

Tatarlar arasında 'meğrifetçilik' olarak bilinen, Rusya Türkleri arasında aydınlanma hareketi ve bunların temsilcileri için kullanılan tabirin adı nedir?

Modernizm

Misyonerlik faaliyetleri

Bolşevizm

Maarif Hareketi

Panslavizm

Açıklama:

Maarif Hareketi

Doğru Cevap: D

Soru 21

Rusya’da Tatar Türkçesiyle basılan ilk alfabe kitabı “Tatar Tili Elfbası”nın yazarı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Said Halfin

İbrahim Halfin

İshak Halfin

Mirza Cafer Topçubaşı

Mirza Kâzım Bey

Açıklama:

Said Halfin [Halfeoğlu] (1732-1785). Kazan’da tercümanlık, mütercimlik ve 1785-
1800 yıllarında “Kazan I. Er Balalar Gimnaziyası”nda Tatar dili öğretmenliği yaptı. Rusya’da Tatar Türkçesiyle basılan ilk alfabe kitabı “Tatar Tili Elfbası”nın da yazarıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 22

1876’ta Kazan Tatar Öğretmen Okulu’nun kuruluşunda görev aldı ve bu okulun ilk müfettişi oldu. 1850-1855 yılları arasında hem metodik hem de pedagojik bakımdan başarılı bulunan “Pratik Tatar Dili Kılavuzu” adlı ders kitabını yazdı, eser 1856’da basıldı. 1864’te Marzubanname’yi Türkçeden Tatarcaya çevirip “Kitab-ı Destur-i Şahî ve fi Hikayet-i Padişahî” adıyla yayımladı. Bu çeviride oldukça sade bir Tatarca kullanması dikkati çekti. 1858-1889 tarihleri arasında Rusça-Tatarca Sözlük hazırladıysa da bu eserini bastıramadı. Rusçadan çevirdiği topluma yararlı bilgileri içeren çeşitli eserleri de vardır.
Yukarıdaki özellikleri verilen yazar aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Hüseyin Feyizhanov

Muhammed Gali Mahmudov

Mirza Kâzım Bey

Mirza Cafer Topçubaşı

İbrahim Halfin

Açıklama:

Dil konusunda önemli araştırmaları olan bilim adamlarından biri de Hristiyanlaştırılmış bir Tatar ailesinin çocuğu olan Muhammed Gali Mahmudov (1824-1891)’tur.
Kazan medreselerinde okurken hattının güzelliği sayesinde 19 yaşındayken Kazan
Üniversitesi’nde hat hocası olarak göreve başladı ve Tatarca okuttu. Rusça öğrenmenin
onlara sağlayacağı yararları anlatarak Tatarları, Rusça öğrenmeleri için ikna etmeye çalıştı. 1876’ta Kazan Tatar Öğretmen Okulu’nun kuruluşunda görev aldı ve bu okulun ilk müfettişi oldu. 1850-1855 yılları arasında hem metodik hem de pedagojik bakımdan başarılı bulunan “Pratik Tatar Dili Kılavuzu” (Rusça adı: Pratiçeskoe rukovodctvo k izuçenıyo tatarskogo yazıka) adlı ders kitabını yazdı, eser 1856’da basıldı. 1864’te Marzubanname’yi
Türkçeden Tatarcaya çevirip “Kitab-ı Destur-i Şahî ve fi Hikayet-i Padişahî” adıyla yayımladı. Bu çeviride oldukça sade bir Tatarca kullanması dikkati çekti. 1858-1889 tarihleri
arasında Rusça-Tatarca Sözlük hazırladıysa da bu eserini bastıramadı. Rusçadan çevirdiği
topluma yararlı bilgileri içeren çeşitli eserleri de vardır.

Doğru Cevap: B

Soru 23

Tatarlar arasında din anlayışını yenileyen ilk şahsiyetlerden biri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Şihabeddin Mercanî

İsmail Gaspıralı

Abdunnasır Kursevî

Kayyum Nasiri

Mirza Kâzım Bey

Açıklama:

Tatarlar arasında din anlayışını yenileyen ilk şahsiyetlerden biri olan Abdunnasır
Kursevî (1776-1812), öğrenimine memleketinde başladıktan sonra Buhara’ya gitmiş Mir
Arap Medresesi’nde iyi derecede Arapça, Farsça öğrenmiş Buhara ve Semerkant’ta okuma, inceleme imkânı bulduğu eski dinî, felsefî yazma eserlerden edindiği bilgiler sebebiyle medresedeki skolastik zihniyete karşı çıkmıştır. Böylece bilimsel araştırmalar için kaçınılmaz bir şart olan tenkit fikrini yeniden gündeme getirmiş olur.

Doğru Cevap: C

Soru 24

"Dönemin şartları sebebiyle ................... bütün Rusya Türklerinin, tabii bu arada İdil-Ural Türklerinin de ilk hikâye, roman yazarları arasında kabul edilir."
Yukarıdaki ifadeyi tamamlayan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Said Halfin

İbrahim Halfin

Mirza Cafer Topçubaşı

İsmail Gaspıralı

Mirza Kâzım Bey

Açıklama:

Etkileri ve o dönemin şartları sebebiyle İsmail Gaspıralı’yı bütün Rusya
Türklerinin, tabii bu arada İdil-Ural Türklerinin de ilk hikâye, roman yazarları arasında
kabul etmek gerekir

Doğru Cevap: D

Soru 25

Türkiye’de edebiyatla değil fikir hayatıyla ilgilenir. Avrupa Medeniyetinin Esasına Bir Nazar (İstanbul, 1897) adlı eserini yayımlayarak Avrupa medeniyetinin, Müslümanların ilmî araştırmalarından yapılan tercümeler sayesinde geliştiğini, yükseldiği ve başarılarını da Müslümanlara borçlu olduğu fikrini savunur.
Yukarıda bahsi geçen yazar aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Muhammed Zahir Bigi

Ahmet Kanlıdere

Muhammet Gaynullin

Rızaeddin Fahreddin

Musa Akyiğit

Açıklama:

Akyiğit Türkiye’de edebiyatla değil fikir hayatıyla ilgilenir. Avrupa Medeniyetinin Esasına Bir Nazar (İstanbul, 1897) adlı eserini yayımlayarak Avrupa medeniyetinin, Müslümanların ilmî araştırmalarından yapılan tercümeler sayesinde geliştiğini, yükseldiği ve
başarılarını da Müslümanlara borçlu olduğu fikrini savunur

Doğru Cevap: E

Soru 26

Tatar edebiyatının ilk seyahatnamelerinden olan “İsmail Seyahati”ni yayımlayan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Rızaeddin Fahreddin

Mirza Cafer Topçubaşı

Mirza Kâzım Bey

İbrahim Halfin

Said Halfin

Açıklama:

1900-1908 arasında Asar adıyla (15 kitap) içlerinde E. Kargalı, H. Salihov, Ş. Zeki gibi edebî şahsiyetler de olan Rusya Müslümanları arasında meşhur şahısların biyografilerini, Tatar edebiyatının ilk seyahatnamelerinden olan “İsmail Seyahati”ni yayımladı.

Doğru Cevap: A

Soru 27

"....................., aslen Başkurt olmasına rağmen ulusal kimlik anlayışı ve tarih görüşü itibarıyla İsmail Gaspıralı’yı takip eder. Bazı Tatar edebiyat tarihçilerinin de belirttiği gibi
“Müslüman Türkçülük” cereyanının önde gelen temsilcilerindendir."
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Sadri Maksudî

Rıza Kadı

Fatih Kerimi

Mithat Türk

Ayaz İshaki

Açıklama:

Rıza Kadı, aslen Başkurt olmasına rağmen ulusal kimlik anlayışı ve tarih görüşü itibarıyla İsmail Gaspıralı’yı takip eder. Bazı Tatar edebiyat tarihçilerinin de belirttiği gibi
“Müslüman Türkçülük” cereyanının önde gelen temsilcilerindendir.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Tatar modern edebiyatının gelişmesinde 30 civarındaki hikâye, roman ve piyesleriyle önemli bir rol oynadı. Dönemin en etkili yazarlarından ve gazetecilerinden biri oldu. Sovyet döneminde edebiyat tarihlerinde kendisine yer verilmedi veya kasıtlı ideolojik değerlendirmelere daha doğrusu karalamalara muhatap oldu.
Yukarıda özellikleri verilen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Muhammed Zahir Bigi

Musa Akyiğit

Ayaz İshaki

Mirza Cafer Topçubaşı

Mirza Kâzım Bey

Açıklama:

Ayaz İshaki Tatar modern edebiyatının gelişmesinde 30 civarındaki hikâye, roman ve piyesleriyle önemli bir rol oynadı. Dönemin en etkili yazarlarından ve gazetecilerinden biri oldu. Sovyet döneminde edebiyat tarihlerinde kendisine yer verilmedi veya kasıtlı ideolojik değerlendirmelere daha doğrusu karalamalara muhatap oldu.

Doğru Cevap: C

Soru 29

Yazar ve gazeteci olarak İslamcılık ve Türkçülük ideallerine sadık, batılılaşmaya gönülden inanmış bir aydındı. İsmail Gaspıralı ve Rızaeddin bin Fahrettin’in izinden gitti. Roman ve hikâyelerinde de her zaman topluma yararlı olmayı düşündü; halkı terbiye edip bilgi seviyesini yükseltecek, ahlakını güzelleştirecek eserler yazmayı, hayatının anlamı olarak gördü.
Yukarıda özellikleri verilen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

M. Zahir Bigi

Rızaeddin Fahreddin

Sadri Maksudî

Fatih Kerimi

İsmail Gaspıralı

Açıklama:

Kerimi, yazar ve gazeteci olarak İslamcılık ve Türkçülük ideallerine sadık, batılılaşmaya gönülden inanmış bir aydındı. İsmail Gaspıralı ve Rızaeddin bin Fahrettin’in izinden
gitti. Roman ve hikâyelerinde de her zaman topluma yararlı olmayı düşündü; halkı terbiye edip bilgi seviyesini yükseltecek, ahlakını güzelleştirecek eserler yazmayı, hayatının anlamı olarak gördü.

Doğru Cevap: D

Soru 30

Tatar edebiyatında bilinen ilk tiyatro eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Şair Evlenmesi

Vatan Yahut Silistre

Nesteren

Zavallı Çocuk

Biçare Kız

Açıklama:

Tatar edebiyatında bilinen ilk tiyatro eseri Abdurrahman İlyasî’nin Biçare Kız (1887)
adlı eseridir.

Doğru Cevap: E

Soru 31

Acem edebiyatının uyanış devri olan X. yüzyıl sonlarında Marzban bin Rustem tarafından Taberistan’ın yerli halk diliyle yazılan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Marzubanname

Hrestomatiya

Gün Doğdu

Mürted ve Katile

Yaş Kız ve Hatınnarga Hediye

Açıklama:

Marzubanname: Acem edebiyatının uyanış devri olan X. yüzyıl sonlarında Marzban bin Rustem tarafından Taberistan’ın yerli halk diliyle yazılan Marzubanname, yazılışından dört asır sonra iki ayrı nüsha olarak İran diline edebi bir şekilde aktarılmıştır. Sadrettin Şeyhoğlu tarafından Türkçe’ye 14. yüzyılda çevrilen Marzubanname, Kelile ve Dimne tarzında yazılan ve kahramanları daha çok hayvanlardan oluşan fabl türünde bir eser hüviyetindedir. Kitaptaki hikayelerin omurgasını sosyal, siyasi ve ahlaki tavsiyeler oluşturmaktadır. Marzubanname, Kelile ve Dimne’den daha zengin ve edebi açıdan daha üstün kabul edilmektedir. Doğru seçenek A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Tatarların ilk romanı olarak kabul edilen eser aşağıdakilerden hangisidir?

Ulûf yaki Güzel Kız Hatice

Arslan Kız

Hüsameddin Molla

Gün Doğdu

Kadınlar Ülkesi

Açıklama:

Rus askeri okulunda öğrenci olmasına rağmen Tercüman okuyucuları arasında bulunan ve İsmail Bey’in yolundan giderek Tatarların ilk “romanı” Hüsameddin [Ħisametdin] Molla’yı (Kazan 1886) yazan Musa Akyiğit, bunun en güzel örneklerindendir. Doğru seçenek C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Çarlık devrinde hükûmet tarafından resmen tayin edilmiş, yetki verilmiş Müslüman din adamı aşağıdakilerden hangisidir?

Ukaznıy Molla

Hüsameddin Molla

Pobedonostsev

Kırk Vezir

Tercüman

Açıklama:

Ukaznıy molla: Çarlık devrinde hükûmet tarafından resmen tayin edilmiş, yetki verilmiş Müslüman din adamıdır. Doğru seçenek A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Öğretimde kullanmak amacıyla hazırlanan, çeşitli metinlerden oluşan bir nevi antoloji, okuma kitabı olarak bilinen eser aşağıdakilerden hangisidir?

Muhayyelatname

Enzümec

Kırk Bahça

Marzubanname

Hrestomatiya

Açıklama:

Hrestomatiya: Öğretimde kullanmak amacıyla hazırlanan, çeşitli metinlerden oluşan bir nevi antoloji, okuma kitabıdır. Doğru seçenek E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 35

İdil-Ural bölgesinde modern kültür ve bilim hayatının gelişmesinde, modern edebiyata zemin hazırlayan çalışmalarda en büyük pay aşağıdakilerden hangisine aittir?

Hüseyin Feyizhan

Kayyum Nasiri

İsmail Gaspralı

İbrahim Halfin

Mirza Kazım Bey

Açıklama:

İdil-Ural bölgesinde modern kültür ve bilim hayatının gelişmesinde, modern edebiyata zemin hazırlayan çalışmalarda şüphesiz ki en büyük pay, çok yönlü bir şahsiyet olan Kayyum Nasiri’ye aittir. Doğru seçenek B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 36

"Frengistan Mektupları", "Darürrahat Müslümanları", "Sudan Mektupları", "Kadınlar Ülkesi", "Arslan Kız", "Gün Doğdu" eserlerinin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Mirza Kazım Bey

Hüseyin Feyizhan

Kayyum Nasiri

İsmail Gaspralı

İbrahim Halfin

Açıklama:

İsmail Gaspıralı, bu işe öncülük etmek amacıyla Molla Abbas Fransevî imzasıyla Tercüman’da tefrika edilen Frengistan Mektupları, Darürrahat Müslümanları, Sudan Mektupları, Kadınlar Ülkesi, Arslan Kız, Gün Doğdu gibi eserlerini yazdı. Doğru seçenek D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Kazan medreselerinden okurken hattının güzelliği sayesinde hat hocalığına başlayan, Kazan Tatar Öğretmen Okulu'nun kuruluşunda görev alan ve Pratik Tatar Dili Kılavuzu'nu yazan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

Said Halfin

İbrahim Halfin

Mirza Kazım Bey

Muhammed Gali Mahmudov

Hüseyin Feyizhanov

Açıklama:

Kazan medreselerinde okurken hattının güzelliği sayesinde 19 yaşındayken Kazan Üniversitesi’nde hat hocası olarak göreve başladı ve Tatarca okuttu. Rusça öğrenmenin onlara sağlayacağı yararları anlatarak Tatarları, Rusça öğrenmeleri için ikna etmeye çalıştı. 1876’ta Kazan Tatar Öğretmen Okulu’nun kuruluşunda görev aldı ve bu okulun ilk müfettişi oldu. 1850-1855 yılları arasında hem metodik hem de pedagojik bakımdan başarılı bulunan “Pratik Tatar Dili Kılavuzu” adlı ders kitabını yazdı, eser 1856’da basıldı. Doğru seçenek D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Arapça eserinde, İslam dünyasında eski dönemlerdeki “âlimlere” ve yazılan
her kitaba körü körüne itaat edilip değer verdiğinden, bilginin ağızdan ağıza hikâye edilmesinden şikâyet ederek, fikirlerin, kitapların akılcı bir gözle değerlendirilmesi gerektiğini ileri süren yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Muhammed Gali Mahmudov

Abdunnasır Kursevi

Kayyum Nasiri

Musa Akyiğit

İbrahim Halfin

Açıklama:

Abdunnesir Kursevi Kitabü’l-İrşad li’l-İbad adlı Arapça eserinde, İslam dünyasında eski dönemlerdeki “âlimlere” ve yazılan her kitaba körü körüne itaat edilip değer verdiğinden, bilginin ağızdan ağıza hikâye edilmesinden şikâyet ederek, fikirlerin, kitapların akılcı bir gözle değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürer. Doğru seçenek B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Tercüman gazetesindeki yazılarında modern edebiyatın gerekli olduğundan, Avrupa’daki hikâye, roman, tiyatro, seyahatname ve diğer “edebiyat” eserlerinin toplumun gelişmesindeki rolünden, öneminden ısrarla söz etmiş Türkiye’de yayımlanan bazı “edebiyat” eserlerini gazetesinde tanıtmış ve tenkit etmiş yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Mirza Cafer Topçubaşı

Muhammed Gali Mahmudov

İsmail Gaspıralı

Mirza Kazım Bey

Hüseyin Feyizhanov

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 40

Tatar edebiyatının ilk büyük şairi ve Tatar şiirinin en büyük temsilcilerinden birisi olarak bilinen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Abdulveli Emrullah

Kâmil Mutii Cayık

Mecit Gafurî

Necip Dumavî

Abdullah Tukay

Açıklama:

Sadece modern Tatar edebiyatının ilk büyük şairi değil, genel olarak Tatar şiirinin en büyük temsilcilerinden biri olarak kabul edilir. Doğru seçenek E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 41

Rusya'da Tatar Türkçesiyle basılan ilk alfabe kitabı olan “Tatar Tili Elfbası”nın yazarı kimdir?

İshak Halfin

İbrahim Halfin

Mirza Cafer Topçubaşı

Said Halfin

Kazım Bey

Açıklama:

Said Halfin [Halfeoğlu] (1732-1785). Kazan’da tercümanlık, mütercimlik ve 1785- 1800 yıllarında Kazan I. Er Balalar Gimnaziyası'nda Tatar dili öğretmenliği yaptı. Rusya’da Tatar Türkçesiyle basılan ilk alfabe kitabı “Tatar Tili Elfbası”nın da yazarıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 42

1850-1855 yılları arasında hem metodik hem de pedagojik bakımdan başarılı bulunan “Pratik Tatar Dili Kılavuzu” adlı eserin yazarı kimdir?

Muhammed Gali Mahmudov

İsmail Gaspıralı

Hüseyin Feyizhanov

Mirza Kâzım Bey

Mirza Cafer Topçubaşı

Açıklama:

Muhammed Gali Mahmudov: 1850-1855 yılları arasında hem metodik hem de pedagojik bakımdan başarılı bulunan “Pratik Tatar Dili Kılavuzu” adlı ders kitabını yazdı, eser 1856’da basıldı.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Öğretimde kullanmak amacıyla hazırlanan, çeşitli metinlerden oluşan bir nevi antoloji, okuma kitabına ne ad verilmektedir?

Marzubanname

Fabl

Kitabe

Gimnaziya

Hrestomatiya

Açıklama:

Hrestomatiya: Öğretimde kullanmak amacıyla hazırlanan, çeşitli metinlerden oluşan bir nevi antoloji, okuma kitabı.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Rusya Türkleri arasında aydınlanma hareketi ve bunların temsilcileri için kullanılan tabir aşağıdakilerden hangisidir?

Hrestomatiya hareketi

Maarif hareketi

Humanizma hareketi

Romantik hareket

Realist hareket

Açıklama:

Maarif hareketi: Tatarlar arasında “Meġ’rifetçilik” denilir. Rusya Türkleri arasında aydınlanma hareketi ve bunların temsilcileri için kullanılan tabirdir.

Doğru Cevap: B

Soru 45

Müslümanlara yönelik siyasette bir yumuşama olmasıyla birlikte Dini Hoşgörü Kararnamesi'nin çıkartılması hangi dönemde gerçekleşmiştir?

Anna İvanovna

II. Nikolay

II. Katerina

III. Petro

I. Aleksandr

Açıklama:

II. Katerina döneminde Müslümanlara yönelik siyasette bir yumuşama olur. “Dinî Hoşgörü Kararnamesi” çıkartılır, Tatarlara Rusya içleriyle ticaret yapma imkânı sağlanır, onların yeniden cami ve medrese açmalarına verilir, 1789’da Ufa’da Rusya Müslümanları Müftülüğü (diğer adı Orenburg İdare-i Ruhaniyesi) kurulur.

Doğru Cevap: C

Soru 46

1887’de Tercüman gazetesinde "Molla Abbas Fransevi" imzasıyla roman ve hikayeler yazmakta olan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Kayyum Nasiri

Şihabeddin Mercanî

Hüseyin Feyizhanov

Muhammed Gali Mahmudov

İsmail Gaspıralı

Açıklama:

Rusya’daki “Panslavizm”, Avrupa’daki uluslaşma hareketlerinden etkilenen İsmail Gaspırlı, bütün Rusya “Müslümanlarının” (Türklerinin) içinde bulunduğu kötü durumdan nasıl kurtulacağı konusunda düşünmüş taşınmış yekpare bir projeyi uygulamaya koymuştur: O, 1883’te Bahçesaray’da yayımladığı Tercüman gazetesiyle, 1884’te fonetik metot (Usul-i Savtî)’la başlattığı “Usul-i Cedid” eğitim-öğretim hareketiyle ve 1887’de Tercüman gazetesinde Molla Abbas Fransevi imzasıyla yazmaya başladığı roman ve hikayeleriyle bu genel projesini, Rusya Türklerinin dikkatine sunmuş bulunuyordu.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Aşağıdakilerden hangisi İsmail Gaspıralı'nın eserlerinden biri değildir?

Frengistan Mektupları

Kadınlar Ülkesi

Pratik Tatar Dili Kılavuzu

Sudan Mektupları

Darürrahat Müslümanları

Açıklama:

İsmail Gaspıralı, bu işe öncülük etmek amacıyla Molla Abbas Fransevî imzasıyla Tercüman’da tefrika edilen Frengistan Mektupları (1887, kitap hâlinde; 1891), Darürrahat Müslümanları (1891, kitap; 1906), Sudan Mektupları (1889), Kadınlar Ülkesi (1890), Arslan Kız (1893), Gün Doğdu (Kart Ağay imzasıyla 1905-1906) gibi eserlerini yazdı.
“Pratik Tatar Dili Kılavuzu” Muhammed Gali Mahmudov'a ait bir eserdir.

Doğru Cevap: C

Soru 48

Çağdaş Tatar edebiyatının ikinci romanı Ulûf yaki Güzel Kız Hatice’yi kaleme alan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Kayyum Nasiri

Musa Akyiğit

Hüsameddin Molla

İsmail Gaspıralı

Muhammed Zahir Bigi

Açıklama:

Çağdaş Tatar edebiyatının ikinci romanı Ulûf yaki Güzel Kız Hatice’yi yazan Muhammed Zahir Bigi (1870-1902), tanınmış din âlimi Musa Carullah Bigi’nin kardeşi olduğu için Sovyet dönemi kaynaklarında hakkında çok kısa bilgi verilmiş, romanları değerlendirilirken de çoğu kere objektif yorumlar yapılmamış, bazen tahriflere bile yol verilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 49

Tatar tiyatrosunda bilinen ilk eser aşağıdakilerden hangisidir?

Öç Bedbehet

Redd-i Biçare Kız

Hatınnarga Hediye

Biçare Kız

Yaş Kız

Açıklama:

Bilinen ilk tiyatro eseri Abdurrahman İlyasî’nin Biçare Kız (1887) adlı eseridir.

Doğru Cevap: D

Soru 50

Tugan Til, Par At, Bir Tatar Şagıyrinin Süzleri, Tugan Cirime, Kitmiybiz, Şüreli gibi şiirlerin şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Abdullah Tukay

Abdurreşid İbrahim

Fatih Halidi

Galiesgar Kâmal

Abdurrahman İlyasi

Açıklama:

Tugan Til, Par At, Bir Tatar Şagıyrinin Süzleri, Tugan Cirime, Kitmiybiz, Şüreli gibi şiirlerin şairi Abdullah Tukay'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Tatar türkçesiyle basılan ilk alfabe kitabı' Tatar Dili Elfbası'nın yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

İbrahim Halfin.

İshak Halfin.

Sait Halfin.

Mirza Cafer Topçubaşı.

Mirza Kazım Bey.

Açıklama:

Sait Halfin. Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 52

Ahval-i Çıngız Han ve Aksak Timir kitabının yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Sait Halfin.

İbrahim Halfin.

Mirza Cafer Topçubaşı.

İshak Halfin.

Mirza Kazım Bey.

Açıklama:

İbrahim Halfin.Cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 53

Kazan ve Petersburg üniversitelerinde okuttuğu dersler dışında Rusya'da nümizmatik bilim dalının kurucusu olan biliminsanı aşağıdakilerden hangisidir?

Mirza Cafer Topçubaşı.

Mirza Kazım Bey.

Sait Halfin.

İbrahim Halfin.

İshak Halfin.

Açıklama:

Mirza Cafer Topçubaşı. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 54

Umumi Türk- Tatar Dili Grameri eserinin yazarı, şivelerden arınmış bir Türk dilinin savunucusu biliminsanı aşağıdakilerden hangisidir?

Mirza Cafer Topçubaşı.

Mirza Kazım Bey.

İshak Halfin.

İbrahim Halfin.

Sait Halfin.

Açıklama:

Mirza Kazım Bey. Cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 55

1876'da Kazan Tatar Öğretmen Okulu'nun kuruluşunda görev alan, Pratik Tatar Dili Kılavuzunun yazarı biliminsanı aşağıdakilerden hangisidir?

Sait halfin.

İbrahim Halfin.

Mirza Kazım Bey.

Muhammed Gali Mahmudov.

Hüseyin Feyizhanov.

Açıklama:

Muhammed Gali Mahmudov. Cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 56

'Kırım Yurtına ve Ol taraflara ait Yarlık ve Hatlar' eserinin yazarı biliminsanı aşağıdakilerden hangisidir?

Muhammed Gali Mahmudov.

Hüseyin Feyizhanov.

Sait Halfin.

İshak Halfin.

İbrahim Halfin

Açıklama:

Hüseyin Feyizhanov. Cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 57

Osmanlı türkçesinden Kazan tatarcasına uyarladığı 'Kırk Vezir', Efsane-i Gülruh ve Kamuran, Muhtasar Tevarihi Enbiya gibi eserlerle İdil - Ural bölgesinde modern edebiyata zemin hazırlayan biliminsanı aşağıdakilerden hangisidir?

Kayyum Nasiri.

Mirza Cafer Topçubaşı.

Mirza Kazım Bey.

Sait Halfin.

İbrahim Halfin.

Açıklama:

Kayyum Nasiri. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Modern Tatar edebiyatının ortaya çıkışında çok yönlü etkileri bulunan Molla Abbas Fransevi imzasıyla yazılan Frenkistan Mektupları, Sudan Mektupları, Kadınlar Ülkesi, Arslan Kız gibi eserlerin yazarı edebiyatçı Aşağıdakilerden hangisidir?

Kayyum Nasiri.

Abdunnasır Kursevi.

Muhammed Gali Mahmudov.

Hüseyin Feyizhanov.

İsmail Gaspıralı.

Açıklama:

İsmail Gaspıralı.Cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 59

Hüsameddin Molla eseri aşağıdakilerden hangisine aittir?

Musa Akyiğit.

İsmail Gaspıralı.

Kayyum Nasiri.

Mirza Cafer Topçubaşı.

Mirza Kazım Bey.

Açıklama:

Musa Akyiğit. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 60

'Selime Yaki İffet' eseri aşağıdakilerden hangisine aittir?

Rızaeddin Fahreddin.

Muhammed Zahir Bigi.

Musa Akyiğit.

İsmail Gaspıralı.

Kayyum Nasiri.

Açıklama:

Rızaeddin Fahreddin. CevapA'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 61

Rusya’da Tatar Türkçesiyle basılan ilk alfabe kitabı olan “Tatar Tili Elfbası” adlı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

İbrahim Halfin

Said Halfin

İshak Halfin

Mirza Kâzım Bey

Muhammed Gali Mahmudov

Açıklama:

Rusya’da Tatar Türkçesiyle basılan ilk alfabe kitabı “Tatar Tili Elfbası”nın yazarı Said Halfin’dir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 62

Tatarlar arasında din anlayışını yenileyen ilk şahsiyetlerden biri aşağıdakilerden hangisidir?

Hüseyin Feyizhanov

Marzubanname

Abdunnasır Kursevî

Muhammed Gali Mahmudov

Kayyum Nasiri

Açıklama:

Tatarlar arasında din anlayışını yenileyen ilk şahsiyetlerden biri Abdunnasır Kursevî’dir. Kursevî, öğrenimine memleketinde başladıktan sonra Buhara’ya gitmiş Mir Arap Medresesi’nde iyi derecede Arapça, Farsça öğrenmiş Buhara ve Semerkant’ta okuma, inceleme imkânı bulduğu eski dinî, felsefî yazma eserlerden edindiği bilgiler sebebiyle medresedeki skolastik zihniyete karşı çıkmıştır. Böylece bilimsel araştırmalar için kaçınılmaz bir şart olan tenkit fikrini yeniden gündeme getirmiş olur. Kitabü’l-İrşad li’l-İbad (Kazan 1903) adlı Arapça eserinde, İslam dünyasında eski dönemlerdeki “âlimlere” ve yazılan her kitaba körü körüne itaat edilip değer verdiğinden, bilginin ağızdan ağıza hikâye edilmesinden şikâyet ederek, fikirlerin, kitapların akılcı bir gözle değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürer. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 63

1883’te Tercüman gazetesini çıkaran, 1884’te Usul-i Cedid eğitim-öğretim hareketini başlatan, 1887’de tercüman gazetesinde Molla Abbas Fransevî adıyla yazı yazan ve Rusya Türklerinin ilk hikaye ve roman yazarları arasında kabul edilen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Musa Akyiğit

Sadri Maksudî

Muhammed Zahir Bigi

İsmail Gaspıralı

Rızaeddin Fahreddin

Açıklama:

Rusya’daki “Panslavizm”, Avrupa’daki uluslaşma hareketlerinden etkilenen İsmail Gaspırlı, bütün Rusya “Müslümanlarının” (Türklerinin) içinde bulunduğu kötü durumdan nasıl kurtulacağı konusunda düşünmüş taşınmış yekpare bir projeyi uygulamaya koymuştur: O, 1883’te Bahçesaray’da yayımladığı Tercüman gazetesiyle, 1884’te fonetik metot (Usul-i Savtî)’la başlattığı “Usul-i Cedid” eğitim-öğretim hareketiyle ve 1887’de Tercüman gazetesinde Molla Abbas Fransevî imzasıyla yazmaya başladığı roman ve hikâyeleriyle bu genel projesini, Rusya Türklerinin dikkatine sunmuş bulunuyordu. Bunun yannıda etkileri ve o dönemin şartları sebebiyle İsmail Gaspıralı’yı bütün Rusya Türklerinin, tabii bu arada İdil-Ural Türklerinin de ilk hikâye, roman yazarları arasında kabul etmek gerekir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 64

Çağdaş Tatar edebiyatının ilk romanı olarak kabul dilen, dönemin Tercüman gazetesinin diline yakın bir üslupla kaleme alınan, realist bir bakış açısıyla sosyal, dini, ahlaki, ekonomik sorunları tartışan ve eğitim meselesiyle ilgili fikirler de öne süren eser ve yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Hüsameddin Molla - Musa Akyiğit

Marzubanname - Marzban bin Rustem

Enmüzec - Kayyum Nasiri

Gün Doğdu - İsmail Gaspıralı

Ulûf yaki Güzel Kız Hatice - Muhammed Zahir Bigi

Açıklama:

Musa Akyiğit’in Hüsameddin Molla romanı, sadece Tercüman’ın diline yakınlığı ile değil aynı zamanda Gaspıralı’nın “yeni İslam Türk toplumu” hakkındaki görüşlerini yansıtmasıyla, realist bir görüşle ele aldığı sosyal, dinî, ahlâkî, iktisadî problemlerle, eğitim meselesi hakkında ileri sürülen fikirlerle de dikkati çeker. Aslında bu roman eski-yeni zihniyet, bir başka deyişle Doğu-Batı çatışması üzerine kurulmuştur. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 65

Tatarların önemli siyaset ve fikir adamlarından biri olan Sadri Maksudî’nin 1898’de kaleme aldığı romanın adı aşağıdakilerden hangisidir?

Kayınana

Esma Yaki Emel ve Ceza

Ulûf yaki Güzel Kız Hatice

Selime Yaki İffet

Maişet

Açıklama:

Tatarların ilk romanlarından biri de Sadri Maksudi’nin Maişet eseridir. İleride Tatarların önemli siyaset ve fikir adamları arasında yer alacak olan Sadri Maksudî (Arsal, 1879- 1957) henüz 18 yaşında iken Maişet (Yazılışı; 1898) adlı bir küçük bir roman yazar. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 66

Aşağıdakilerden hangisi İdil-Ural bölgesinin tanınmış gazeteci, yazar ve yayımcılarından biri olan Fatih Kerimi’nin kaleme aldığı eserlerden biri değildir?

Bir Şagirt İle Bir Student

Kalendar

Merhum Gılman Ahund

Morza Kızı Fatıyma

Annan-monnan

Açıklama:

B seçeneğinde verilen Kalendar adlı eser, Kayyum Nasiri’ye aittir. Diğer seçeneklerde verilen eserler ise Fatih Kerimi tarafından yazılmıştır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 67

Modern Tatar edebiyatında bilinen ilk tiyatro eseri olan Biçare Kız’da işlenen konu aşağıdakilerden hangisidir?

eğitim meselesi

ekonomi meselesi

siyasi meseleler

evlilik meselesi

dini meseleler

Açıklama:

Modern Tatar edebiyatında bilinen ilk tiyatro eseri Abdurrahman İlyasî’nin Biçare Kız (1887) adlı eseridir. Eserde, evlilik meselesi işlenmiştir: Biktemir, kızı Mahitab’ı zengin bir Tatarın cahil, içkici oğluyla evlendirmek ister ve nişanlar. Mahitab karşı çıksa da babası onu dinlemez. Hatta karısı Feriha’nın da bu konuda fikrini almaya bile lüzum duymaz. Feriha’nın “Oğlan pek akıllı değil, Mahitab razı olur mu?” diye söylenmesine baba, “Ben razı olunca olur sesini çıkarmaz!” diye cevap verir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 68

Aşağıdakilerden hangisi modern Tatar şiirinin özelliklerinden biri değildir?

Vezin, şekil, kafiye itibarıyla klasik şiire bağlı kaldı.

Özellikle içerik değişti.

Şiirlerde mahalli dile yer verilmedi.

Dünya görüşü farklılaştı.

Din, vatan, millet sevgisiyle dolu romantik temalar işlendi.

Açıklama:

A, B, D ve E seçeneklerinde belirtilen özellikler, modern Tatar şiirinin özelliklerindendir. Ancak seçeneğinde verilen bilgi yanlıştır, zira ilk etapta dönemin şairlerinin bir kısmı ortak edebî dille, bir kısmı da mahalli dille (Tatarca, Başkurtça) şiir yazmayı tercih ettiler. Fakat zamanla artan Sovyet baskısı ortak edebî dille eser yazmaya imkân vermedi. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 69

Tatar şiirinin ilk ve en büyük temsilcilerinden biri olan ve “Tugan Til, Par At, Bir Tatar Şagıyriniñ Süzleri, Tugan Cirime, Kitmiybiz, Şüreli” şiirlerini kaleme alan şair aşağıdakilerden hangisidir?

Abdullah Tukay

Muhammed Zakir Remiyev

Mecit Gafurî

Necip Dumavî

Mir Aziz

Açıklama:

Abdullah Tukay, sadece modern Tatar edebiyatının ilk büyük şairi değil, ayın zamanda Tatar şiirinin en büyük temsilcilerinden biri olarak kabul edilir. Tukay, Rusya Müslümanları arasında tek bir medenîleşme hareketi olarak başlayan İslamcılık ve Türkçülük ideallerinden Tatar milliyetçiliğine geçişte de önemli rol oynadı. Kazan döneminde sosyal demokrat görüşleri benimsediği gibi Tatar milliyetçiliğinin de ilk büyük şairi oldu; halkın beğenisini kazandı. Günümüzde Tukay’dan en az beş on şiir ezber bilmeyen eğitimli bir Tatar bulmak imkânsızdır. Onun Tugan Til, Par At, Bir Tatar Şagıyriniñ Süzleri, Tugan Cirime, Kitmiybiz, Şüreli gibi şiirleri millet sevgisinin en güzel örnekleri olarak Tatar edebiyatında özel bir yer tutmaktadır. Tukay’ın dinî, millî şiirlerinin bir kısmı Sovyet döneminde yok sayılmış, basılan külliyatlarına alınmamış ancak 1991’den sonra bunlar yeniden yayımlanmış ve tekrar değerlendirilmiştir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 70

Aşağıdakilerden hangisi 1905-1918 yılları arasında İdil-Ural bölgesinde yayımlanan belli başlı gazete ve/veya dergilerden biri değildir?

Ülfet

Fikir

Ural

Sebîlürreşad

Şura

Açıklama:

1905-1918 yılları arasında İdil-Ural bölgesinde yayımlanan belli başlı gazete ve dergiler şunlardır: Ülfet, Nur, Kazan Muhbiri, Fikir, El-Asrü’l-Cedid, Uklar, Yuldız, Tilmiz, Tañ, Añ, Ural, Vakit ve Şura. D seçeneğinde geçen Sebîlürreşad dergisi İslamcılık fikriyatını yaymak amacıyla 1908’de Mehmet Akif Ersoy’un desteğiyle Türkiye’de yayımlanmaya başlanmıştır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 71

İdil-Ural bölgesinde siyasî, sosyal, iktisadî, dinî, ahlâkî sahada birçok değişikliğin ortaya çıkmasına sebep olan Rus istilası ne zaman gerçekleşmiştir?

1552

1452

1352

1652

1752

Açıklama:

İdil-Ural bölgesi, Rus yönetimi altına giren ilk Türk yurtlarındandır. Bu bölgede 1552 yılında gerçekleşen Rus istilasından sonra ister istemez siyasî, sosyal, iktisadî, dinî, ahlâkî sahada birçok değişiklik ortaya çıkmış, geleneksel yaşam biçimi değişmeye başlamıştır. Doğru yanıt A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 72

I. Slavlaştırma
II. Ruslaştırma
III. Hristiyanlaştırma
Yukarıdakilerden hangisi Rus istilasından sonra İdil-Ural bölgesinde oluşan Rus politikalarındandır?

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Çuvaşlar, Tatarlar ve Başkurtlarda zorla Hristiyanlaştırma ve Ruslaştırma yapılmıştır. Doğru yanıt C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 73

Eserlerini yerel dille yazmaya çalışan ve özellikle Sovyet döneminde modern Tatar yazı dilinin kurucu olarak öne sürülen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Kayyum Nasiri

Abdunnasır Kursevî

Hüseyin Feyizhanov

Muhammed Gali Mahmudov

Mirza Kâzım Bey

Açıklama:

Ruslar arasındaki “Panslavizm”, Rus milliyetçiliği gibi siyasî-sosyal cereyanları yakından takip eden Kayyum Nasiri, milliyetçilik duygularının uyanmasıyla milletinin Türk- Tatar, dilinin de “Tatarca” olduğunu idrak etmiş, eserlerini yerel dille yazmaya çalışmıştır. Bu sebeple Kayyum Nasiri, özellikle Sovyet döneminde modern Tatar yazı dilinin kurucu olarak öne sürülmüştür. Doğru yanıt A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 74

Aşağıdakilerden hangisinde İsmail Gaspırlı ile ilgili doğru bilgi içerir?

Dil, tarih, etnografya alanında çalışmıştır.

Türklerde tek bir edebi dili savunmuştur.

Tercümanlar arasında en bilinenler arasındadır.

Tatarca’nın fiil çekimleri bakımından çok zengin olduğunu öne sürmüştür.

Hat hocalığı yapmıştır.

Açıklama:

İsmail Gaspırlı’ya göre ulusal kimlik tek olduğu gibi, bütün Türk dünyasında edebiyat da edebî dil de tek ve ortak olmalıydı. Doğru yanıt B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 75

"İyi eğitilmiş, iyi öğrenim görmüş bir kadın erkeklerle eşit olmak bir yana dursun onlardan üstün de olabilir!” ana fikrine sahip ve okumuş kadın-erkek karakterleriyle, Rusya Müslümanları arasında henüz ortaya çıkmamış tiplemelere sahip olan roman ve yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Selime Yaki İffet - Sadri Maksudî

Meşhur Hatunlar- Rızaeddin Fahreddin

Ulûf yaki Güzel Kız Hatice- Muhammed Zahir Bigi

Mürted ve Katile- Muhammed Zahir Bigi

Selime Yaki İffet- Rızaeddin Fahreddin

Açıklama:

Rızaeddin Fahreddin'in Selime Yaki İffet eserinde yenilikçi düşüncelere sahip, üniversite öğrenimi görmüş kadın ve erkek tipleri, o dönemde Rusya Müslümanlarının hayatında henüz ortaya çıkmamış tiplerdir. Eserden de açıkça belli olduğu gibi bu tipler belli bir tezi ispat için idealize edilmişlerdir. Eserin ana fikri şudur: “İyi eğitilmiş, iyi öğrenim görmüş bir kadın” erkeklerle eşit olmak bir yana dursun onlardan üstün de olabilir!”. Bu anlamda hikâyedeki aydın genç kız tipi Selime, dış âleme açık, sosyal muhitte de oldukça aktif bir tiptir. Doğru yanıt E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 76

Tatar modern edebiyatının gelişmesinde 30 civarındaki hikâye, roman ve piyesleriyle önemli rol oynayan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Musa Akyiğit

Rızaeddin Fahreddin

Fatih Kerimi

Ayaz İshaki

Sadri Maksudî

Açıklama:

Ayaz İshaki, Tatar modern edebiyatının gelişmesinde 30 civarındaki hikâye, roman ve piyesleriyle önemli bir rol oynadı. Dönemin en etkili yazarlarından ve gazetecilerinden biri oldu. Doğru yanıt D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 77

Aşağıdakilerden hangisi modern Tatar edebiyatı tiyatrosuyla ilgili doğru bilgi içermez?

Profesyonel tiyatro toplulukları oluşmuştur.

Fatih Halidi önemli tiyatro yazarlarından biridir.

Bilinen ilk tiyatro eseri Abdurrahman İlyasî’nin Biçare Kız’dır.

Genellikle erkekler kadın rolünde sahneye çıkmıştır.

Tatar oyuncuları, Rusya’da birçok yerde turneye çıkmışlardır.

Açıklama:

Modern Tatar edebiyatında bilinen ilk tiyatro eseri Abdurrahman İlyasî’nin Biçare Kız (1887) adlı eseridir. Önde gelen tiyatro yazarları Abdurrahman İlyasi, Fatih Halidi ve Fatih Halidi’dir. Sovyet dönemine kadar Tatarlar arasında tiyatro faaliyetleri bir hayli güçlenir, gelişir. Kısa zamanda profesyonel tiyatro toplulukları oluşur, birçok yerden önce Tatar kadınları sahneye çıkar, erkeklerin kadın rolünde sahneye çıkmasına lüzum kalmaz. Tatar oyuncuları, Sovyet döneminden önce de sonra da Rusya’da birçok yerde turneye çıkarak, değişik tarzda eserleri başarılı bir şekilde sahneye koyarlar. Doğru yanıt D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 78

Bakışımda değişti şimdi eşyaların rengi,
Geçti gitti genç vakitler, gitti ömrümün yarısı
Göz dikip baksam eğer hayatımın göklerine,
Genç hilal yerine orda dolunayın ışığı [var]
Hangi dertle yazı yazsam kâğıt üzerinde,
Uçmaz evvelki deli, saf, genç muhabbet kıvılcımı.
Yukarıda yer alan şiir Abdullah Tukay’ın hangi şiirinin parçasıdır?

Kadir Kiç

Özilgen Ömid

Tuğan Til

Par At

Tugan Cirime

Açıklama:

Soru kısmında yer alan şiir, Abdullah Tukay’ın Özilgen Ömid (Kırılan Ümit) adlı şiirinin bir parçasıdır. Doğru yanıt B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 79

Rus yönetiminin Rusya Türklerinin herhangi bir gazete çıkartmalarına izin vermemelerine rağmen, siyasî faaliyetlerdeki ataklığı ve cesaretiyle tanınan Abdurreşid İbrahim 1900 yılında Petersburg’da Rus yönetiminden izin almadan çıkarttığı dergi aşağıdakilerden hangisidir?

Tilmiz

Şura

Mirat

Ural

Vakit

Açıklama:

1860’lı yıllardan itibaren İdil-Ural bölgesinde Tatarlar ve Başkurtlar arasında birçok aydın, gazete çıkartmak için Rus yönetimine müracaat etmiş, fakat kendilerine bu izin verilmemiştir. Çünkü Rus yönetimi gazetelerin halkın uyanmasındaki rolünü çok iyi biliyordu. Buna rağmen Rusya Türkleri arasında siyasî faaliyetlerdeki ataklığı ve cesaretiyle tanınan Abdurreşid İbrahim (Reşid Kadı) 1900 yılında Petersburg’da Rus yönetiminden izin almadan Mirat [Ayna] adlı dergiyi çıkarmayı başarmıştır. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 80

Fikrî seviyesi yüksek, dili anlaşılır olduğundan dolayı okuyucusu çok olan ve ünü İslam âlemine yayılan süreli yayın aşağıdakilerden hangisidir?

Yuldız

Şura

Vakit

Ural

Mirat

Açıklama:

Şura; 1908-1917 Orenburg, “Unbeş künde bir çıkan edebî, fennî ve siyasî mecmua”dır. Yayımlayanlar Muhammed Şakir, Muhammed Zakir Remiyev kardeşlerdir. Başyazarı: Rızaeddin bin Fahreddin, yazarları arasında Fatih Kerimi de vardı. Fikrî seviyesi yüksek, dili anlaşılırdı. Bu sebeple okuyucusu da çok olmuş, ünü İslam âlemine yayılmıştı. Doğru yanıt B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 81

Aşağıdakilerden hangisi Kazan’da tercümanlık, mütercimlik ve 1785- 1800 yıllarında “Kazan I. Er Balalar Gimnaziyası”nda Tatar dili öğretmenliği yapmıştır?

Said Halfin

İbrahim Halfin

Mirza Cafer Topçubaşı

Hüseyin Feyizhanov

Muhammed Gali Mahmudov

Açıklama:

Said Halfin [Halfeoğlu] (1732-1785). Kazan’da tercümanlık, mütercimlik ve 1785- 1800 yıllarında “Kazan I. Er Balalar Gimnaziyası”nda Tatar dili öğretmenliği yaptı. Rusya’da Tatar Türkçesiyle basılan ilk alfabe kitabı “Tatar Tili Elfbası”nın da yazarıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 82

“Tatar Tili Elfbası”nın yazarı kimdir?

İbrahim Halfin

Mirza Cafer Topçubaşı

Muhammed Gali Mahmudov

Abdunnasır Kursevî

Said Halfin

Açıklama:

Said Halfin [Halfeoğlu] (1732-1785). Kazan’da tercümanlık, mütercimlik ve 1785- 1800 yıllarında “Kazan I. Er Balalar Gimnaziyası”nda Tatar dili öğretmenliği yaptı. Rusya’da Tatar Türkçesiyle basılan ilk alfabe kitabı “Tatar Tili Elfbası”nın da yazarıdır. (Rusça tam adı: Azbuka Tatarskogo yazıka c obstoyatel’nım opisaniem bukv i skaladov, Moskva, 1778, 54. s.)

Doğru Cevap: E

Soru 83

Aşağıdakilerden hangisi Tatarlar arasında dil, tarih ve etnografya alanında Batılı bilim metotlarıyla araştırmalar yapan bilim adamlarının öncülerinden biridir?

Hüseyin Feyizhanov

İbrahim Halfin

Şihabeddin Mercanî

Said Halfin

Abdunnasır Kursevî

Açıklama:

Tatarlar arasında dil, tarih ve etnografya alanında Batılı bilim metotlarıyla araştırmalar yapan bilim adamlarının öncülerinden olan Hüseyin Feyizhanov (1828-1866), bilimsel araştırmaların Tatarlar arasında yerleşmesinde önemli rol oynadı.

Doğru Cevap: A

Soru 84

Bütün Rusya “Müslümanlarının” (Türklerinin) içinde bulunduğu kötü durumdan nasıl kurtulacağı konusunda yekpare bir projeyi uygulamaya koyan önemli düşünce adamı kimdir?

İsmail Gaspıralı

Kayyum Nasiri

Şihabeddin Mercanî

Abdunnasır Kursevî

Muhammed Gali Mahmudov

Açıklama:

Rusya’daki “Panslavizm”, Avrupa’daki uluslaşma hareketlerinden etkilenen İsmail Gaspıralı, bütün Rusya “Müslümanlarının” (Türklerinin) içinde bulunduğu kötü durumdan nasıl kurtulacağı konusunda düşünmüş taşınmış yekpare bir projeyi uygulamaya koymuştur

Doğru Cevap: A

Soru 85

İsmail Gaspıralı'ya göre cehaleti yok etmede birinci dercede rol oyması gereken disiplin hangisidir?

Felsefe

Matematik

Doğa bilimleri

Edebiyat

Tarih

Açıklama:

İsmail Bey, aynı zamanda Tercüman gazetesindeki yazılarında modern edebiyatın gerekli olduğundan, Avrupa’daki hikâye, roman, tiyatro, seyahatname ve diğer “edebiyat” eserlerinin toplumun gelişmesindeki rolünden, öneminden ısrarla söz etmiştir. Ona göre edebiyat, cehaleti yok etmede birinci derecede rol oynamalı, eğitim-öğretim hareketiyle birlikte toplumun ihtiyaç duyduğu bilgi ve teknolojiyi Batı’dan almasında yol göstermeliydi.

Doğru Cevap: D

Soru 86

İlk Tatar romanlarından biri olan Maişet'in yazarı kimdir?

İsmail Gaspıralı

Musa Akyiğit

Muhammed Zahir Bigi

Rızaeddin Fahreddin

Sadri Maksudi

Açıklama:

Tatarların ilk romanlarından biri de Sadri Maksudi’nin Maişet eseridir. İleride Tatarların önemli siyaset ve fikir adamları arasında yer alacak olan Sadri Maksudî (Arsal, 1879- 1957) henüz 18 yaşında iken Maişet (Yazılışı; 1898, baskısı; 1900, 2. bs.; 1914) adlı bir küçük bir roman yazar

Doğru Cevap: E

Soru 87

Çağdaş Tatar edebiyatının ikinci romanı Ulûf yaki Güzel Kız Hatice’nin yazarı kimdir?

Ayaz İshaki

Fatih Kerimi

Sadri Maksudî

Muhammed Zahir Bigi

Rızaeddin Fahreddin

Açıklama:

Çağdaş Tatar edebiyatının ikinci romanı Ulûf yaki Güzel Kız Hatice’yi yazan Muhammed Zahir Bigi'dir (1870-1902).

Doğru Cevap: D

Soru 88

Bilinen ilk Tatar tiyatro eseri olan Biçare Kız'ın yazarı kimdir?

Musa Akyiğit

Sadri Maksudî

Abdurrahman İlyasi

Fatih Kerimi

Abdullah Tukay

Açıklama:

Cedit hareketiyle başlayan modernleşme süreci içinde tiyatro eserleri de aşağı yukarı modern hikaye ve romanla aynı dönemde ortaya çıkar. Bilinen ilk tiyatro eseri Abdurrahman İlyasî’nin Biçare Kız (1887) adlı eseridir.

Doğru Cevap: C

Soru 89

Modern Tatar edebiyatının ilk büyük şairi kimdir?

Abdullah Tukay

Abdurrahman İlyasi

Kayyum Nasiri

Abdunnasır Kursevî

Musa Akyiğit

Açıklama:

Abdullah Tukay sadece modern Tatar edebiyatının ilk büyük şairi değil, genel olarak Tatar şiirinin en büyük temsilcilerinden biri olarak kabul edilir.

Doğru Cevap: A

Soru 90

Aşağıdakilerden hangisi 1905-1918 yılları arasında İdil-Ural bölgesinde yayımlanan belli başlı gazete ve dergilerden biri değildir?

Tercüman

Ülfet

Vakit

Ural

Şura

Açıklama:

Tercüman 1905 öncesi İsmail Gaspıralı döneminde yayınlanan bir gazetedir.

Doğru Cevap: A

Soru 91

Rusya’da Tatar Türkçesiyle basılan ilk alfabe kitabı “Tatar Tili Elfbası”nın da yazarı kimdir?

Mirza Cafer Topçubaşı

Said Halfin [Halfeoğlu]

İbrahim Halfin

Mirza Kâzım Bey

Muhammed Gali Mahmudov

Açıklama:

Said Halfin [Halfeoğlu] (1732-1785), Rusya’da Tatar Türkçesiyle basılan ilk alfabe kitabı “Tatar Tili Elfbası”nın da yazarıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 92

Rusya’da nümizmatik bilim dalının kurucusu kimdir?

Mirza Cafer Topçubaşı

Mirza Kâzım Bey

İsmail Gaspıralı

Muhammed Gali Mahmudov

Abdunnasır Kursevî

Açıklama:

Rusya’da nümizmatik bilim dalının kurucusu Mirza Cafer Topçubaşı'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 93

Muhammed Gali Mahmudov, 1864’te Marzubanname’yi Türkçeden Tatarcaya çevirip hangi isimle yayımlamıştır?

Elifba ile Kikçine Nahiv-Sarf

Tatar Tili Elfbası

Kitabü’l-İrşad li’l-İbad

Kitab-ı Destur-i Şahî ve fi Hikayet-i Padişahî

Umumî Türk-Tatar Dili Grameri

Açıklama:

Muhammed Gali Mahmudov, 1864’te Marzubanname’yi Türkçeden Tatarcaya çevirip “Kitab-ı Destur-i Şahî ve fi Hikayet-i Padişahî” adıyla yayımladı.

Doğru Cevap: D

Soru 94

Tatarlar arasında dil, tarih ve etnografya alanında Batılı bilim metotlarıyla araştırmalar yapan bilim insanların öncülerinden olan kişi kimdir?

Muhammed Gali Mahmudov

Hüseyin Feyizhanov

Şihabeddin Mercanî

Kayyum Nasiri

İsmail Gaspıralı

Açıklama:

Hüseyin Feyizhanov, Tatarlar arasında dil, tarih ve etnografya alanında Batılı bilim metotlarıyla araştırmalar yapan bilim insanların öncülerindendir.

Doğru Cevap: B

Soru 95

Tatarlar arasında “Meġ’rifetçilik” de denilen, Rusya Türkleri arasında aydınlanma hareketi ve bunların temsilcileri için kullanılan tabir aşağıdakilerden hangisidir?

Usul-i Cedid

Enmüzec

Hrestomatiya

Maarif hareketi

Marzubanname

Açıklama:

Maarif hareketine, Tatarlar arasında “Meġ’rifetçilik” denilir. Rusya Türkleri arasında aydınlanma hareketi ve bunların temsilcileri için kullanılan tabirdir.

Doğru Cevap: D

Soru 96

İdil-Ural ve Kırım bölgelerinde fikir ve edebiyat alanındaki modernleşme hangi yıllarda başlamıştır?

1810'lar

1880'ler

1890'lar

1900'ler

1910'lar

Açıklama:

İdil-Ural ve Kırım bölgelerinde fikir ve edebiyat alanındaki modernleşmenin doğrudan doğruya İsmail Gaspıralı’nın 1880’li yılların başlarındaki faaliyetleriyle başladığını söyleyebiliriz.

Doğru Cevap: B

Soru 97

Tatarların ilk romanı hangisidir?

Frengistan Mektupları

Avrupa Medeniyetinin Esasına Bir Nazar

Hüsameddin [Ħisametdin] Molla

İktisat yahud İlm-i Servet

Ulûf yaki Güzel Kız Hatice

Açıklama:

Tatarların ilk romanı, Musa Akyiğit tarafından yazılan Hüsameddin [Ħisametdin] Molla’dır (Kazan 1886).

Doğru Cevap: C

Soru 98

Selime Yaki İffet, Esma Yaki Emel ve Ceza romanları hangi yazar tarafından yazılmıştır?

Rızaeddin Fahreddin

Muhammed Zahir Bigi

Ahmet Kanlıdere

Sadri Maksudî

Fatih Kerimi

Açıklama:

Rızaeddin Fahreddin, Selime Yaki İffet, Esma Yaki Emel ve Ceza romanlarını yazmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 99

Biktemir'in kızı Mahitab’ı zengin bir Tatarın cahil, içkici oğluyla evlendirmek istemesi ve Mahitab'ın karşı çıkmasını anlatan eser hangisidir?

Beħitsiz Yigit

Redd-i Biçare Kız

Öç Bedbeħet

Biçare Kız

İħtiyarlı Kız İħtiyarsız Ulmış

Açıklama:

Biktemir'in kızı Mahitab’ı zengin bir Tatarın cahil, içkici oğluyla evlendirmek istemesi ve Mahitab'ın karşı çıkması, Abdurrahman İlyasi tarafından yazılan Biçare Kız isimli tiyatro eserinde anlatılmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 100

1905-1911'de 416 sayı yayımlanan, “İttifak-ı Müslimin”in yayın organı olan ve ilk yıllardaki yöneticisinin Yusuf Akçura olduğu gazete hangisidir?

Ülfet

El-Asrü’l-Cedid

Kazan Muhbiri

Yuldız

Añ

Açıklama:

Kazan Muhbiri; 1905-1911, Kazan, (416 sayı). “İttifak-ı Müslimin”in yayın organı.
Muharrir ve nâşir: Seyitgeray Aklin. İlk yıllarda gazeteyi Yusuf Akçura yönetti. Rusya
Müslümanlarının Kongrelerinde kurulan “İttifak-ı Müslimin” adlı partinin yayın organı
ve en etkili gazetelerden biriydi.

Doğru Cevap: C

Çağdaş Türk Edebiyatları I - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler