Xıx. Yüzyıl Türk Dünyası - Tarih | Açık Öğretim Portal

Ünite 1

Soru 1

I- Özbekler
II- Kırgızlar
III- Karakalpaklar
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Rusya İmparatorluğu zamanında Türkistan topraklarında yaşayan topluluklardan birisidir?

I, II, III

I, II

I, III

II, III

Yalnız I

Açıklama:

Bu geniş topraklarda esasen 5 büyük topluluk yaşamaktaydı: Özbekler, Kazaklar, Kırgızlar, Türkmenler ve Karakalpaklar. Bu üç ana bölgede yaşayanların hepsi de Türk kavminden ve hepsinin dilleri Türk dili olmakla birlikte, aralarında bazı lisanî farklar olduğu da bir gerçektir.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Rusya İmparatorluğu zamanında Urallar ile Orta İdil arasında, Ufa, Vyatka, Perm ve Orenburg yönetimi sınırları içinde yaşamakta olan Türk toplumu hangisidir?

Başkurtlar

Özbekler

Kırgızlar

Kazaklar

Tatarlar

Açıklama:

Kazan Tatarlarına komşu olan Başkurtlar, Urallar ile Orta İdil arasında, Ufa, Vyatka, Perm ve Orenburg yönetimi sınırları içinde yaşamaktaydılar.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Tacir anlamına da gelen ve Orta Asya'nın yerleşik ahalisi içinde kullanılan kelime hangisidir?

Sart

Karluk

Tacik

İdil

Ural

Açıklama:

Sart: “Tacir” anlamına gelen bu kelime genel olarak Orta Asya’nın yerleşik ahalisi için kullanıldı. Fakat değişik dönemlerde, değişik kesimlerce farklı anlamlar ifade etti. Türkistan’da Moğol hâkimiyeti sırasında Sart, Türk’ün zıddı anlamını taşıyordu.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Hangi hanlığın düşmesi üzerine İdil boyunda VI. yüzyıldan beri devam eden Türk hakimiyeti sona ermiştir?

Kazan

Sibir

Özbek

Astrahan

Bulgar

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 5

II. Katerina'nın izni ile Doğu Avrupa ve Batı Sibirya Müslümanlarını kapsayan Müslüman Dini İdare hangi şehirde kurulmuştur?

Ufa

Perm

Samara

Kazan

Astrahan

Açıklama:

XVIII. yüzyılın sonunda Rus hükümeti siyasetini değiştirdi ve Tatarlara karşı uzlaşma ve yumuşama siyaseti izlemeye başladı. II. Katerina (1762-1796) Tatarların Doğu Avrupa ve Batı Sibirya Müslümanlarını kapsayan bir Müslüman Dinî İdaresi kurmalarına izin verdi (1788). Orenburg vilayetinin Ufa şehrinde kurulan Dinî İdare, bir Müftü ile onun altındaki üç kadıdan oluşuyordu.

Doğru Cevap: A

Soru 6

I- Kreşinler
II- Çirmişler
III- Çuvaşlar
Yukarıdaki gruplardan hangisi ya da hangileri İlminski'nin misyonerlik çalışmalarını yürüttüğü Tatar gruplarındandır?

I, II, III

I, II

I, III

II, III

Yalnız I

Açıklama:

İlminski, 1863 yılında ilmî uğraşılardan eğitim işine ve misyonerliğe geçip ilk tecrübesini Kreşinler, Çirmişler ve Çuvaşlar arasında yaptı. Bu topluluklar Tatarca bildikleri için Rus mektepleri yerine kendi dilleri ile eğitim veren Müslüman mektep ve medreselerine girip Müslüman olup çıkıyorlardı. İlminski bu tehlikeyi ortadan kaldırmayı amaçladı. Hıristiyan bir Tatarla birlikte Kazan’da bir okul açtı. Okula Kreşin (Hıristiyan Tatar) çocuklarını kabul ederek Tatar dilinde ve Rusça harflerle eğitim verdi. “İlminski metodu” denilen bu usulde çocuklar dersleri çok çabuk kavrıyorlardı. İlk birkaç yıl çocuklara kendi anadilinde ders veriliyor, sonra yavaş yavaş Rus diline geçiliyordu. Bu yolla Ruslaştırma işi daha kolay ilerliyordu.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Yunan felsefesi yerine iman düşüncesine yönelmeye karar veren ve eserlerinde içtihat kapısının açılmasını savunarak taklidi reddeden Tatar düşünce adamı kimdir?

Ebunnasr Kursavî

Abdurrahim Otuz İmenî

Şihâbüddin Mercanî

Zeynullah Resulî

Âlimcan Barudî

Açıklama:

Ebunnasr Kursavî Yunan felsefesi yerine iman düşüncesine (hikmet-i imaniye) yönelmeye karar verdi. Kitap ve Hadis konularını araştırmaya başladı ve giderek bu ilimlerde ustalık kazandı. Büyük tefsir ve hadis âlimlerinin, tasavvuf ehlinin eserlerini inceledi. Buhara’nın tanınmış şeyhlerinden Niyazkulu Türkmanî’ye bağlandı ve dört yıl onun sohbetlerinde bulundu. Bundan sonra yazmakla ve talebe yetiştirmekle meşgul oldu. Eserlerinde içtihat kapısının açılmasını savundu; taklidi reddetti.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi dinî ıslahçılar arasında tasavvufa uzak duranlardan birisidir?

Ziyaeddin Kemalî

Musa Cârullah

Rızaeddin b. Fahreddin

Âlimcan Barudî

Zeynullah Resulî

Açıklama:

Dinî ıslahçılar arasında tasavvufa uzak duran, hatta onun aleyhinde bulunanlar da vardı. Bunlar arasında Ufa’lı bir mollanın oğlu olan Ziyaeddin Kemalî’yi (1873-1942) zikretmek gerekir.

Doğru Cevap: A

Soru 9

İsmail Gaspıralı'nın çıkardığı ve Rusya Müslümanlarının yenilik arayışlarının organize olmasını sağlayan gazete hangisidir?

Tercüman

Sabah

Hareket

Hürriyet

Akşam

Açıklama:

Rusya Müslümanlarının yenilik arayışlarının organize olması ve güçlü bir harekete dönüşmesi XIX. yüzyılın son çeyreğinde Gaspıralı’nın Tercüman gazetesi ve usûl-i cedit mektepleri sayesinde oldu.

Doğru Cevap: A

Soru 10

I- Yusuf Akçura
II- Zeki Velidi
III- Sadri Maksudi
Yukarıdaki düşünce adamlarından hangisi ya da hangileri İsmail Gaspıralı ile beraber Rusya Müslümanlarının kurtuluşunun Batı'yı daha iyi anlamakta yattığını düşünmektedir?

I, II, III

I, II

I, III

II, III

Yalnız II

Açıklama:

Bu dönemde dinî konulara değil, seküler ilgilere sahip olan ve Batı’yı daha iyi tanıyan bir aydınlar grubu ortaya çıktı. Bu grubun önde gelen temsilcileri olarak, İsmail Gaspıralı, Yusuf Akçura, Zeki Velidi (Togan) ve Sadri Maksudi sayılabilir. Onların öncelikleri, inanç konularından ziyade toplumsal sorunlardı. Bu aydınlar dinî reformcuların fikirlerini takdir etmekle birlikte, onların çözümlemelerinden tatmin olmamakta ve giderek
daha seküler alana kaymakta idiler.

Doğru Cevap: A

Soru 11

I- Tatar- Başkurtlar
II- Kafkasya Türkleri
III- Orta Asya Türkleri
Yukarıdaki gruplardan hangisi ya da hangileri Rusya İmparatorluğu’nun tebaası olan Müslüman Türk toplulukları arasındadır?

I, II, III

I, II

II, III

I, III

Yalnız II

Açıklama:

XIX. yüzyılın başında Rusya Türkleri daha ziyade “Rusya Müslümanları” olarak anılıyorlardı. Bu tabirle Rusya İmparatorluğu’nun tebaası olan Müslüman Türk toplulukları kastediliyordu. Bunlar esas olarak üç ana öbekte toplanıyordu: 1. Volga havzasındaki Tatar-Başkurtlar; 2. Kafkasya’da yaşayan Türkler; 3. Orta Asya’da yaşayan Türk halkları.

Doğru Cevap: A

Soru 12

İdil (Volga) nehri boylarında yaşayan, Saray, Kazan ve Astrahan hanlıklarının bakiyelerine ne ad verilmekteydi?

Tatarlar

Başkurtlar

Kazaklar

Kırgızlar

Özbekler

Açıklama:

İdil (Volga) nehri boylarında yaşayan, Saray, Kazan ve Astrahan hanlıklarının bakiyelerine “Tatar” denilmekteydi. Fakat halk genel olarak kendini “Müslüman” olarak tanımlamaktaydı. Tatar adının benimsenmesi milli uyanışla birlikte gelişti. Kökleri Kazan Hanlığına dayanan, fakat Sibirya, Kazak bozkırları ve Türkistan’a kadar geniş bir coğrafyaya dağılanlara Kazan Tatarları deniliyordu.

Doğru Cevap: A

Soru 13

XIX. yüzyılda kimin çabalarıyla Kırım Tatar edebî dili canlanmıştır?

İsmail Gaspırakalı

İbrahim Şinasi

Mehmet Emin Resulzade

Fetali Han Hoyski

Alimerdan Topçubaşov

Açıklama:

Kırım Türklerinde edebî dil, XIII. yüzyılda başlayan Altın Orda geleneğine dayanır. XVII. yüzyıla kadar Kırımlıların dilinde Kıpçak unsurları hakim olsa da, bu yüzyılda Osmanlı edebî dili yaygınlık kazandı. XIX. yüzyılda İsmail Gaspıralı’nın çabalarıyla Kırım Tatar edebî dili canlandı.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Hangi Rus hükümdarı Kazakların arasına onları Rusya ile bütünleştirmek için Tatar mollalar yollamıştır?

II. Katerina

I. Pavel

III. Petro

IV. İvan

Yelizaveta

Açıklama:

XVIII. yüzyılın ilk yarısında Rus himayesine giren Kazak toprakları da Rus İmparatorluğunun tebaası hâline geldiler. II. Katerina döneminde Rusya ile bütünleştirilmeleri için bunlar arasına Tatar mollaları gönderildi. Müslüman olmakla beraber dine olan bağlarının zayıf olduğu düşünülen Kazak göçebelerinin İslam dinine daha iyi bağlanacakları ve bir anlamda devlet kontrolünde olacakları düşünülmüştü.

Doğru Cevap: A

Soru 15

İdil Bulgar devletinin Moğollar tarafından ele geçirilmesi ile ortaya çıkan devlet hangisidir?

Altın Orda Devleti

İlhanlılar Devleti

Çağatay Hanlığı

Kubilay Hanlığı

Harzemşahlar

Açıklama:

XIII. yüzyılda Rusya’nın ve İdil Bulgar Devletinin Moğollar tarafından ele geçirilmesi ile ortaya çıkan Altın Orda Devleti, XIV. yüzyılda İslamlaştı. Bu durum, Ruslarla Tatarların ilişkilerini önemli ölçüde değiştirdi: Hıristiyan Ruslar, 240 yıl boyunca “Tatarların” (Altın Orda Devletinin) hâkimiyeti altında yaşadılar.

Doğru Cevap: A

Soru 16

I- Rusların Kafkasya’ya doğru yayılmasının önü açılmıştır.
II- Rusya imparatorluk olma yoluna girmiştir.
III- İdil boyunda Türk hakimiyeti sona ermiştir.
Yukarıda verilen olaylardan hangisi ya da hangileri Kazan Hanlığı’nın düşmesinin sonuçları arasındadır?

I, II, III

I, II

II, III

I, III

Yalnız II

Açıklama:

Kazan Hanlığı’nın düşmesi önemli sonuçlara yol açtı. İdil boyunda VI. yüzyıldan beri devam eden Türk hâkimiyeti son buldu. Rusların Hazar sahillerine, Kafkasya’ya ve doğuya doğru yayılmasının önü açılmış oldu. Rusya Kazak bozkırlarına ve Sibirya’ya doğru ilerleme imkânı buldu. Bu yüzyılın son çeyreğinde Rus-Kazakları (Kozaklar) doğuya doğru ilerleyerek Sibir Hanlığını ele geçirdiler. 1556’da Astrahan Hanlığı’nın da Ruslar eline geçmesiyle Rusya ve Osmanlı devletleri sınırdaş oldular. Türkistanlı hacıların geçiş güzergâhı olan Astrahan yolu tıkandı. Türkistan hanlıkları bu yolu yeniden açabilmek için Rus hükümdarına başvurmak zorunda kaldılar. Kazan’ı ve Astrahan’ı ele geçiren Rus Devleti, önemli bir yabancı unsuru bünyesine katmış oldu. Böylelikle Rusya yeni tebaalar edindi ve imparatorluk olma yoluna girdi.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Ortodoksluğa giren ilk Tatarlara ne isim verilmektedir?

Kreşinler

Çirmişler

Çuvaşlar

Başkurtlar

Yakutslar

Açıklama:

Az sayıda da olsa bazı Tatarlar ve Tatar aristokrasisinin önemli bir kısmı Hıristiyanlığı kabul etmiştir. Ortodoksluğa giren ilk Tatarlar “Eski Kreşinler” (Hıristiyanlar) adıyla anılır.

Doğru Cevap: A

Soru 18

“İçtihat kapısının açık olduğunu savunan ilk sosyal reformcu” olarak nitelenen ve Tatar reform hareketinin başlatıcısı olarak isimlendirilen kişi kimdir?

Abdurrahim Otuz İmenî

Ebunnasr Kursav

Şihâbüddin Mercanî

Zeynullah Resulî

Âlimcan Barudî

Açıklama:

Bazı araştırmacılar bu akımın köklerini olabildiğince geriye götürebilmek gayretiyle, Tatar reform hareketinin başlatıcısı olarak Abdurrahim Otuz İmenî’yi (1754-1836) göstermekte ve onu “içtihat kapısının açık olduğunu savunan ilk sosyal refomcu” olarak nitelemektedirler.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Âlimcan Barudî’nin Kazan şehrinde açtığı medresenin ismi nedir?

Muhammediye Medresesi

Meçkere Medresesi

Mercânî Medresesi

Mengerî Medresesi

Buhara Medresesi

Açıklama:

Zeynullah Resulî’nin müritlerinden olan Âlimcan Barudî (1857-1921), Tatar eğitim reformu hareketinde ayrı bir yere sahiptir. Kazan’daki medrese eğitiminden sonra tahsilini ilerletmek için Buhara’ya gitti. 7 yıl sonra buradan çok iyi duygularla ayrıldı. Buhara medreselerinde birçok kusur görmekle beraber, burada ilme ve ilim adamlarına gösterilen saygı ve halkın sade yaşayışı onda olumlu izlenimler bıraktı. Kazan’a döndüğünde Muhammediye Medresesi adıyla ünlenen bir okul açtı. Medresesinde Buhara’dakinden oldukça farklı bir program uyguladı.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Rusya Müslümanlarının kongre kayıtlarını tutan ve yayınlayan Tatar dini ıslahçısı kimdir?

Musa Cârullah Bigiyev

Rızaeddin b. Fahreddin

Âlimcan Barudî

Zeynullah Resulî

Şihâbüddin Mercanî

Açıklama:

Tatarların en çok tanınan dinî ıslahçısı Musa Cârullah Bigiyev (1875-1949). Müslümanların modern dünyada karşılaştıkları sorunlara çözümler üretti. Serbest fikirleriyle ve içtihatlarıyla tanındı. Aynı zamanda, Rusya Müslümanlarının kongre kayıtlarını tuttu ve yayınladı. Bu açıdan tarihçilere de çok önemli malzemeler bıraktı. Çok yazan, faal ve medeni cesaret sahibi biriydi. Sovyetlerin boğucu ortamına dayanamayarak 1930’da ülkesini terk etmek zorunda kaldı.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Sibirya, Kazak bozkırları ve Türkistan’a kadar geniş bir coğrafyaya dağılan topluluğa ne ad verilmektedir?

Kazan Tatarları

Kırım Türkleri

Sibiryalılar

Kafkas Türkleri

Türkmenler

Açıklama:

Sibirya, Kazak bozkırları ve Türkistan’a kadar geniş bir coğrafyaya dağılanlara Kazan Tatarları deniliyordu.Doğru cevap ''A'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Kırım’ın iç kesimlerindeki “Çöl Tatarları” denilen halkın kullandığı lehçe hangisidir?

Tatar lehçesi

Türkmen lehçesi

Kıpçak lehçesi

Rus lehçesi

Sibirya lehçesi

Açıklama:

Kırım’ın iç kesimlerindeki “Çöl Tatarları” denilen halkın kullandığı lehçe kıpçak lehçesidir.Doğru cevap ''C'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Kazan Tatarlarına komşu olup, Urallar ile Orta İdil arasında, Ufa, Vyatka, Perm ve Orenburg yönetimi sınırları içinde yaşayan topluluk hangisidir?

Tatarlar

Sibiryalılar

Kırımlılar

Moğollar

Başkurtlar

Açıklama:

Kazan Tatarlarına komşu olan Başkurtlar, Urallar ile Orta İdil arasında, Ufa, Vyatka, Perm ve Orenburg yönetimi sınırları içinde yaşamaktaydılar.Doğru cevap ''E'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 24

Tatarların 1908’deki nüfusları ne kadardı?

Tatarların 1908’deki nüfusları 5 bin kadardı.

Tatarların 1908’deki nüfusları 150 bin kadardı.

Tatarların 1908’deki nüfusları 200 bin kadardı.

Tatarların 1908’deki nüfusları 250 bin kadardı.

Tatarların 1908’deki nüfusları 300 bin kadardı.

Açıklama:

Tatarların 1908’deki nüfusları 150 bin kadardı.Doğru cevap ''B'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Kazak-Kırgızların 1897’deki nüfusu ne kadardır?

Kazak-Kırgızların 1897’deki nüfusu 5 milyon 285 bin idi.

Kazak-Kırgızların 1897’deki nüfusu 4 milyon 285 bin idi.

Kazak-Kırgızların 1897’deki nüfusu 3 milyon 285 bin idi.

Kazak-Kırgızların 1897’deki nüfusu 2 milyon 285 bin idi.

Kazak-Kırgızların 1897’deki nüfusu 1 milyon 285 bin idi.

Açıklama:

Kazak-Kırgızların 1897’deki nüfusu 4 milyon 285 bin idi.Doğru cevap ''B'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Türkistan’ın yerleşik ahalisi kimlerden oluşuyordu?

Türk kökenli Özbeklerden ve İranî Taciklerden

Tatarlardan

Moğollardan

Ruslardan

Türkmenlerden

Açıklama:

Türkistan’ın yerleşik ahalisi Türk kökenli Özbeklerden ve İranî Taciklerden oluşuyordu.Doğru cevap ''A'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Hıristiyan Ruslar, kaç yıl boyunca “Tatarların” (Altın Orda Devletinin) hâkimiyeti altında yaşadılar?

100

150

240

300

500

Açıklama:

Hıristiyan Ruslar, 240 yıl boyunca “Tatarların” (Altın Orda Devletinin) hâkimiyeti altında yaşadılar.Doğru cevap ''C'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Üstün savaşçı özelliklere sahip olan Başkurtlar, Moğol istilası sırasında hangi ordularda hizmet ettiler?

Batu Han ordularında

Kazaklar

Astrahan hanlıkları

Rus orduları

Türkistan

Açıklama:

Üstün savaşçı özelliklere sahip olan Başkurtlar, Moğol istilası sırasında Batu Han ordularında hizmet ettiler.Doğru cevap ''A'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Hangi şahsı, Tatar reform hareketinin başlatıcısı olarak göstermekte ve onu “içtihat kapısının açık olduğunu savunan ilk sosyal refomcu” olarak nitelemektedirler?

Abdurrahim Otuz İmenî

Ebunnasr Kursavî

Şihâbüddin Mercanî

Şeyh Zeynullah Resulî

Âlimcan Barudî

Açıklama:

Tatar reform hareketinin başlatıcısı olarak Abdurrahim Otuz İmenî’yi (1754-1836) göstermekte ve onu “içtihat kapısının açık olduğunu savunan ilk sosyal refomcu” olarak nitelemektedirler.Doğru cevap ''A'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi XIX. yüzyılda Türkistan topraklarında yaşayan 5 büyük topluluktan birisi değildir?

Özbekler

Kazaklar

Kırgızlar

Gürcüler

Karakalpaklar

Açıklama:

XIX. yüzyıl Türkistan topraklarında 5 büyük topluluk yaşamaktaydı: Özbekler, Kazaklar, Kırgızlar, Türkmenler ve Karakalpaklar.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Aşağıdakilerin hangisinin döneminde Müslüman tebaasına karşı yumuşama siyaseti izlemiştir?

II. Katerina

I. Petro

I. Pavel

II. Petro

Anna Ivanovna

Açıklama:

XVIII. yüzyılın sonunda Rus hükümeti siyasetini değiştirdi ve Tatarlara karşı uzlaşma ve yumuşama siyaseti izlemeye başladı. II. Katerina (1762-1796) Tatarların Doğu Avrupa ve Batı Sibirya Müslümanlarını kapsayan bir Müslüman Dinî İdaresi kurmalarına izin verdi. Ayrıca, Başkurtlar, Salavat Yolay’ın önderliğinde Pugaçev isyanına yoğun bir şekilde katıldılar ve Rusya devletini epeyce uğraştırdılar. Çariçe II. Katerina’nın Müslüman tebaasına karşı yumuşama siyaseti izlemesinde bu isyanın etkili olduğu söylenir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi İslamlaşma ve Tatarlaşmanın önüne geçebilmek için Rus yetkililerin aldığı tedbirlerden birisi değildir?

İlminski metodu ile eğitimde Ruslaştırmak

İncilleri ve kilise ayinlerine ait kitapları yerel dillere tercüme ettirmek

Hristiyan Tatar çocuklara Tatar dilinde ve Rusça harflerle eğitim vermek

Müslüman mekteplerinde Rus dili okutmak zorunluluğu getirmek

Geleneksel Tatar eğitim müesseselerine modern eğitimi getirmek

Açıklama:

Rus yetkililer, İslamlaşma ve Tatarlaşmanın önüne geçebilmek için tedbir almaya başladılar. Söz konusu tedbirlerden biri, geleneksel Tatar eğitim müesseselerine müdahale etmeyip onları ortaçağın karanlıklarında bırakmak, buna karşılık Rus olmayan halklar arasında Hıristiyanlığı ve modern eğitimi yaymak için ne lazımsa yapmaktı. Diğer bir tedbir ise, sadece adı Hıristiyan olan gruplar arasında dinî eğitimi arttırmak ve onların eğitim seviyesini yükseltmekti.

Doğru Cevap: E

Soru 33

Aşağıdaki tarikatlardan hangisi Tatar halkı arasında XIX. asırda ve XX. yüzyıl başında en etkili ve yaygın olan tarikattır?

Kadirî tarikatı

Yesevî tarikatı

Nakşibendîlik

Halvatiya tarikatı

Safevi tarikatı

Açıklama:

Tarikatlar Tatar halkı arasında çok güçlü bir etkiye sahipti. Kadirî tarikatı daha Bulgar Devleti zamanında Orta İdil Müslümanları arasında yayılmıştı. XIV. ve XV. yüzyıllarda Türkistan’dan gelen Yesevî tarikatı Tatarlar arasında yer buldu. Bundan bir asır kadar sonra, Buhara taraflarından gelen Nakşibendîlik, bölgeye güçlü bir şekilde nüfûz ederek ve diğer tarikatları kendi içinde eriterek, XIX. asırda ve XX. yüzyıl başında en etkili ve yaygın tarikat olarak ortaya çıktı

Doğru Cevap: C

Soru 34

Türkistan’ın yerleşik nüfusunu aşağıdakilerden hangi millet oluşturuyordu?

Kazaklar

Başkurtlar

Karakalpaklar

Özbekler

Türkmenler

Açıklama:

Türkistan’ın yerleşik ahalisi Türk kökenli Özbeklerden ve İranî Taciklerden oluşuyordu. Fakat bu dönemde yerel halk kendini etnik olarak değil, daha ziyade “Müslüman” olarak veya bulundukları şehir veya bölgeye olan aidiyetle tanımlıyorlardı. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 35

“Yomud” ne demektir?

Yerleşik halk

Tatar mollası

Türkmen şivesi

Kazak askeri

Hristiyan misyoner

Açıklama:

En azından XIV. yüzyıldan beri kendi edebî dillerini kullanmakta olan Türkmenler, XV. yüzyılda Çağatay edebî dilinin etkisi altına girdiler. Bu durum birkaç asır devam etti. XVIII.-XIX. yüzyılda Türkmen edebî dili yeniden canlandı ve 1917 Ekim Devrimine kadar devam etti. Sovyet döneminde ise Teke ve Yomud şivelerine dayanan yeni bir Türkmen edebî dili oluşturuldu. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi Kazan Hanlığının Rusların ele geçirmesinin sonuçlarından biri değildir?

Rusya imparatorluk olma yoluna girdi.

Rusya ve Osmanlı sınır komşusu oldular.

Türkistan'ın haç yolu kapandı.

Bölgedeki Türk hâkimiyeti son buldu.

Kazanlar Hristiyan olmaya başladı.

Açıklama:

1552’de Kazan Hanlığı Ruslar eline düştü. Kazan Hanlığı’nın düşmesi önemli sonuçlara yol açtı. İdil boyunda VI. yüzyıldan beri devam eden Türk hâkimiyeti son buldu. Rusların Hazar sahillerine, Kafkasya’ya ve doğuya doğru yayılmasının önü açılmış oldu. Rusya Kazak bozkırlarına ve Sibirya’ya doğru ilerleme imkânı buldu. Bu yüzyılın son çeyreğinde Rus-Kazakları (Kozaklar) doğuya doğru ilerleyerek Sibir Hanlığını ele geçirdiler. 1556’da Astrahan Hanlığı’nın da Ruslar eline geçmesiyle Rusya ve Osmanlı devletleri sınırdaş oldular. Türkistanlı hacıların geçiş güzergâhı olan Astrahan yolu tıkandı. Türkistan hanlıkları bu yolu yeniden açabilmek için Rus hükümdarına başvurmak zorunda kaldılar. Kazan’ı ve Astrahan’ı ele geçiren Rus Devleti, önemli bir yabancı unsuru bünyesine katmış oldu. Böylelikle Rusya yeni tebaalar edindi ve imparatorluk olma yoluna girdi. Rus Devleti, bu süre içinde Tatarları baskı yoluyla Hıristiyanlaştırmaya çalıştı. Bu baskılar Tatarları pasif direnişe ve İslam dinine daha sıkı sarılmaya yöneltti. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi Tatar tarikatlarından biridir?

Rufai

Yesevi

Melami

Bektaşi

Mevlevi

Açıklama:

Tarikatlar, Tatar halkı arasında çok güçlü bir etkiye sahipti. Kadirî tarikatı daha Bulgar Devleti zamanında Orta İdil Müslümanları arasında yayılmıştı. XIV. ve XV. yüzyıllarda Türkistan’dan gelen Yesevî tarikatı Tatarlar arasında yer buldu. Bundan bir asır kadar sonra, Buhara taraflarından gelen Nakşibendîlik, bölgeye güçlü bir şekilde nüfûz ederek ve diğer tarikatları kendi içinde eriterek, XIX. asırda ve XX. yüzyıl başında en etkili ve yaygın tarikat olarak ortaya çıktı. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Tatar reform hareketini ilk olarak kim başlatmıştır?

Abdurrahim Otuz İmeni

Âlimcan Barudi

Şihâbüddin Mercanî

Ebunnasr Kursavî

Musa Cârullah

Açıklama:

XIX. yüzyılda Kazan Tatarları arasında İslam dininin aslî kaynaklarına dönme eğilimi şeklinde özetlenebilecek bir reform akımı ortaya çıktı. Tatarlardaki dinî reform anlayışı, İslam dünyasındaki bazı akımlarla benzerlik göstermekle birlikte, kendine has birtakım özellikler de taşımaktadır. Tatar reform hareketinin başlatıcısı olarak Abdurrahim Otuz İmenî’ gösterilmekte ve “içtihat kapısının açık olduğunu savunan ilk sosyal refomcu” olarak nitelendirilmektedir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi Şihâbüddin Mercani’yi diğer ulemalardan ayıran özelliğidir?

Kitaplarını Türkçe yazmıştır.

Tatar milli kimliğini oluşturan kişidir.

Rus okulunda öğretmenlik yapan ilk Müslümandır.

Buhara medreselerinin kurucusudur.

Mevlevi tarikatına ilk katılan ulemadır.

Açıklama:

25 sene kadar imam ve müderrislik görevini sürdürdükten sonra, Mercanî 1876’da Rus hükûmeti tarafından açılan Tatar Muallim Mektebinde din dersi muallimi olarak ders verme teklifini kabul etti. O zaman bir mollanın Rus okulunda ders vermesi düşünülemeyecek bir işti. Bunu ilk yapan kişi Mercani’dir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 40

Dinde sonradan ortaya çıkan inanç ve davranışlara ne ad verilir?

İçtihad

Kelam

İcazet

Bid'at

Taklit

Açıklama:

Dinde sonradan ortaya çıkan inanç ve davranışlardır. İslam âlimleri, iyi ve kötü bid’at ayırımına gitmiş olmakla birlikte, bu tabir genel olarak dinde olumsuz anlamda ortaya çıkan bozuk fikirler ve uygulamalar anlamında kullanılmıştır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 41

Dini reformcu Rızaeddin b. Fahreddin hangi akımın etkisinde kalmıştır?

Tasavvuf

Kadiri

Nakşibendi

Oryantalist

Selefiye

Açıklama:

Selefiyeci akımdan çok fazla etkilenen Rızaeddin b. Fahreddin, toplumların ilerlemeleri veya gerilemelerini dayandıkları inancın sağlamlığına bağlıyordu. Ona göre, İslam milletlerinin geri kalmasının sebebi, son asırlarda İslam dünyasında din anlayışının özünden sapması, yani akidenin bozulmasıydı. Eğer Müslümanlar tekrar eski güçlerine erişmek istiyorlarsa, İslam’ı selefin anladığı yolda anlamaya çalışmalıydılar. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 42

Kuran’ı Tatar diline çeviren ıslahatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Abdurrahman el-Kevakibî

Ziyaeddin Kemali

Musa Cârullah

Rızaeddin b. Fahreddin

Zeki Velidi Togan

Açıklama:

Dinî ıslahçılar arasında tasavvufa uzak duran, hatta onun aleyhinde bulunanlar da vardı. Bunlar arasında Ufa’lı bir mollanın oğlu olan Ziyaeddin Kemalî’yi zikretmek gerekir. Kemalî, Kahire’de meşhur din bilgini ve reformist Muhammed Abduh’tan ders aldı. Sosyoloji, fikir tarihi ve felsefe konularında yazılanları Arapça tercümelerinden okudu. İslam öğretilerini müspet ilimlerin son zamanlardaki verileri ile uzlaştırmaya, ilmin ve felsefenin ortaya koyduğu her hakikatin Kur’an’da olduğunu ispata çalıştı. Medine ve Kahire’deki tahsilinden sonra Rusya’ya döndü ve Ufa şehrindeki Osmaniye medresesinde muallim oldu. 1906’dan sonra ise Ufa’daki Âliye Medresesinin baş müderrisi ve imamı oldu. Kur’an’ı Tatar diline çevirdiyse de tercümenin yayınlanmasına izin verilmedi. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi Tatarlar arasında seküler reformculuğun yaygınlaşmasının sebebidir?

Batı medeniyeti ile temasın artması.

İslam dininde ıslahatların yapılmaması.

Müslümanlar arasında görüş farklılıklarının artması.

Rusların baskılarının arttırması.

Medrese eğitimlerinin durdurulması.

Açıklama:

İslam uleması arasında ilahiyat tartışmaları sürerken XIX. yüzyılın ikinci yarısında Rusya’da önemli sosyal değişiklikler yaşanmaktaydı. Özellikle, 1860’lardan sonra Rus üniversitelerinde okuyan Müslüman talebelerin, Rus okullarında ders veren Tatar muallimlerin ve Ruslarla yakınlık kuran ulemanın sayısı artmaktaydı. Müslüman soylularının ve tüccarlarının çocukları Rus okullarında okuyarak Batı medeniyeti ile temasa geldiler. Rus dili ve edebiyatının onlar arasında yayılması ve Batı’yla olan temasın artması sonucunda yerel aydınlar arasında seküler reformculuk yaygınlaştı. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Kısa gecelerde vakit girmediği için yatsı namazının kılınmasının doğru olmadığını söyleyen Tatar uleması aşağıdakilerden hangisidir?

N. İ. İlminski

Rızaeddin b. Fahreddin

Abdurrahim Otuz İmenî

Molla Ebunnasr Kursavî

Şihâbüddin Mercanî

Açıklama:

Abdurrahim Otuz İmenî, kuzey kutbuna yakın bölgelerde Cuma ve Bayram namazlarının kılınamayacağı görüşündeydi. Bu görüş onun şakirtleri ve bazı imamlar arasında yayıldı; onu takip eden imamlar bu yüzden görevlerinden alındılar. Onun bir başka düşüncesine göre, kısa gecelerde vakit girmediği için yatsı namazının kılınması doğru değildi. Onun bu sözü Samara, Ufa ve Kazan vilayetlerinin birçok yerinde meşhur oldu. En çok da bu iddiasıyla ünlendi. İmamlar, müderrisler, hatta bazı tarikat şeyhleri bu söze göre amel etmeye başlayıp yatsı namazını terk ettiler.

Doğru Cevap: C

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi 1876'da Rus hükûmeti tarafından açılan Tatar Muallim Mektebinde din dersi muallimi olarak ders veren Tatar din adamıdır?

Şihâbüddin Mercanî

Âlimcan Barudî

Şeyh Zeynullah Resulî

Molla Ebunnasr Kursavî

Hüseyin Feyzhanî

Açıklama:

Şihâbüddin Mercanî 1876’da Rus hükûmeti tarafından açılan Tatar Muallim Mektebinde (Rusçası: Tatarskaya Uçitel’skaya Şkola) din dersi muallimi olarak ders verme teklifini kabul etti. O zaman bir mollanın Rus okulunda ders vermesi düşünülemeyecek bir işti; dostları bile bu durumu yadırgadılar. Ona muhalif olan mollalar bu tepkinin artmasına sebep oldular; onun Rus misyonerlerle birlikte çalıştığını ve Müslüman mekteplerine Rusça dersinin konulmasının baş sebebi olduğunu ileri sürdüler.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi Kazan’da Muhammediye Medresesi adıyla ünlenen ve Kur’an, Hadis ve İslam tarihi derslerine ağırlık veren bir okul açmıştır?

Ziyaeddin Kemalî

Şeyh Zeynullah Resulî

Rızaeddin b. Fahreddin

Âlimcan Barudî

Abdullah Bubî

Açıklama:

Zeynullah Resulî’nin müritlerinden olan Âlimcan Barudî (1857-1921), Tatar eğitim reformu hareketinde ayrı bir yere sahiptir. 7 yıl eğitim aldığı Buhara medreselerinde birçok kusur görmekle beraber, burada ilme ve ilim adamlarına gösterilen saygı ve halkın sade yaşayışı onda olumlu izlenimler bıraktı. Kazan’a döndüğünde Muhammediye Medresesi adıyla ünlenen bir okul açtı. Medresesinde Buhara’dakinden oldukça farklı bir program uyguladı. İhmal edildiğini düşündüğü Kur’an, Hadis ve İslam tarihi derslerine ağırlık verdi. Doğa bilimleri, matematik, tarih ve coğrafya derslerini medrese müfredatına dâhil etti.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Aşağıdakilerden hangisi Kur’an’ı Tatar diline çevirmiş ancak tercümenin yayınlanmasına izin alamamıştır?

Cemaleddin Afganî

Bahit Efendi

Zeki Velidi

Musa Cârullah

Ziyaeddin Kemalî’

Açıklama:

Tasavvufa uzak duran, hatta onun aleyhinde bulunan Ziyaeddin Kemalî Kahire’de meşhur din bilgini ve reformist Muhammed Abduh’tan ders aldı. Sosyoloji, fikir tarihi ve felsefe konularında yazılanları Arapça tercümelerinden okudu. Kur’an’ı Tatar diline çevirdiyse de tercümenin yayınlanmasına izin verilmedi.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi seküler reformcular arasında sayılmaz?

Musa Cârullah

Sadri Maksudi

Zeki Velidi

İsmail Gaspıralı

Yusuf Akçura

Açıklama:

XIX. yüzyılın son çeyreğinde dinî konulara değil, seküler ilgilere sahip olan ve Batı’yı daha iyi tanıyan bir aydınlar grubu ortaya çıktı. Bu grubun önde gelen temsilcileri olarak, İsmail Gaspıralı, Yusuf Akçura, Zeki Velidi (Togan) ve Sadri Maksudi sayılabilir.

Doğru Cevap: A

Soru 49

XIX. yüzyılda Tatar halkında en büyük toplumsal güç aşağıdakilerden hangisiydi?

Tüccarlar

Ulema

Askerler

Soylular

Toprak sahipleri

Açıklama:

XIX. asırda Tatar-Başkurtların fikir hayatı ve medeniyeti büyük ölçüde Buhara Hanlığının etkisi altındaydı. Tatarlar teknoloji, ticaret ve eğitim alanlarında değişim olgusunu yaşarlarken, bir taraftan da geleneksel bir toplum olma özelliğini sürdürüyorlardı. Tatar edebiyatı daha ziyade tasavvufun tesiri altındaydı; tanınmış Tatar yazarları ve şahsiyetleri, şu veya bu şekilde tasavvufla alakası olan kişilerdi. En büyük toplumsal güç ulemanın elindeydi; din ve eğitim işlerinin idaresi onların elindeydi.

Doğru Cevap: B

Soru 50

Rusya yönetiminde yaşayan aşağıdaki Türkistan topluluklarından hangisi yerleşik hayat sürmekteydi?

Tacikler

Kazaklar

Kırgızlar

Türkmenler

Karakalpaklar

Açıklama:

Rusya yönetiminde yaşayan Türk topluluklarının sosyal ve kültürel hayatlarında açık farklılıklar vardı; bazıları hala göçebe halinde yaşadıkları halde, bazıları medeni hayatın en yüksek basamaklarına kadar ilerlemişlerdi. Bu kavimler değişik zamanlarda Rus istilasına uğradılar. XVI. yüzyıldan beri Rus hakimiyetinde yaşayan bölgeler (İdil boyu) ile Türkistan’ın kuzeyindeki Kazak bozkırları, güneydeki Türkmen ülkesi ve vassal olarak hayatını sürdüren bölgeler (Buhara, Hive hanlıkları) arasında önemli medeni farklar mevcuttu. Öncekiler kapitalizm öncesi, hatta kapitalist gelişme aşamasına erişmişken, diğerlerinin çoğu hâlâ göçebe ve kabilevi bir hayat tarzını sürdürmekteydiler. Kazan’da ve Bakü’de ticaret burjuvazisi yükselmekteydi. Türkistan’da ise Rusların yeni ele geçirdikleri topraklar hâlâ feodal veya feodal-öncesi aşamadaydı. Türkistan’ın göçebe halkları (Kazaklar, Kırgızlar, Karakalpaklar, Türkmenler ve Özbeklerin bir kısmı) kabilevi yapılarını sürdürmekteyken, Özbekler ve Fars dilli Tacikler yerleşik bir hayat sürmekteydiler. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Başkurtlara dair verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Urallar ve Orta İdil arasında yaşamaktaydılar.

Bu dönemdeki nüfusu 757 bin civarındaydı.

Dil-edebiyat bakımından Tatarların etkisi altındaydılar.

Büyük bir kısmı yerleşik hayatı benimsemişti.

Edebiyatlarında kahramanlık ve sevgi gelişmişti.

Açıklama:

Başkurtlar: Kazan Tatarlarına komşu olan Başkurtlar, Urallar ile Orta İdil arasında, Ufa, Vyatka, Perm ve Orenburg yönetimi sınırları içinde yaşamaktaydılar. Onların bu dönemdeki nüfusu 757 bin kadardı. Dil ve edebiyat bakımından Tatarların etkisi altındaydılar; kendi dillerine çok yakın olan Tatar edebi dilini kullanıyorlardı. Ancak, Tatarlara göre oldukça farklı bir hayat tarzına sahiptiler. Büyük bir kısmı göçebe vaziyette olup kabile yapıları oldukça güçlüydü. Edebiyatlarında kahramanlık, sevgi ve halk şiiri çok gelişmişti. XX. yüzyılın başında ayrı bir Başkurt edebi dili şekillenmeye başladı. Buna göre doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 52

En az XIV. yüzyıldan beri kendi edebi dillerini kullanmaktaydılar.
XV. yüzyılda Çağatay edebi dilinin etkisi altına girdiler.
Sovyet döneminde Teke ve Yomud şivelerine dayanan yeni bir edebi dil oluşturuldu.

Yukarıda sözü edilen Türk topluluğu hangisidir?

Kırım Tatarları

Kırgızlar

Azerbaycan Türkleri

Özbekler

Türkmenler

Açıklama:

En azından XIV. yüzyıldan beri kendi edebi dillerini kullanmakta olan Türkmenler, XV. yüzyılda Çağatay edebi dilinin etkisi altına girdiler. Bu durum birkaç asır devam etti. XVIII.-XIX. yüzyılda Türkmen edebi dili yeniden canlandı ve 1917 Ekim Devrimine kadar devam etti. Sovyet döneminde ise Teke ve Yomud şivelerine dayanan yeni bir Türkmen edebi dili oluşturuldu. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 53

Rusya Türkleri içinde ilk defa Rus hakimiyetine düşen topluluk hangisidir?

Kırım Tatarları

Kazan Tatarları

Başkurtlar

Kazaklar

Karakalpaklar

Açıklama:

Rusya Türkleri içinde ilk defa Rus hakimiyetine düşen, medeni uyanışları yüz yıldan fazla bir zaman önce gerçekleşen, diğer Türk toplulukları arasında medeni öncülük rolünü üslenen Kazan Tatarlarıdır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi Kazan Hanlığı'nın düşmesinin sonuçlarından biri değildir?

Rus Devleti'nin siyaseti Müslümanları din değiştirmeye zorlama şeklinde oldu.

Rusların doğuya doğru yayılmasının önü açılmış oldu.

Baskılar, Tatarları Hristiyanlaşmaya yöneltti.

Rusya ve Osmanlı Devletleri sınırdaş oldular.

Türkistanlı hacıların geçiş güzergahı tıkandı.

Açıklama:

Kazan Hanlığı’nın düşmesi önemli sonuçlara yol açtı. İdil boyunda VI. yüzyıldan beri devam eden Türk hâkimiyeti son buldu. Rusların Hazar sahillerine, Kafkasya’ya ve doğuya doğru yayılmasının önü açılmış oldu. Rusya Kazak bozkırlarına ve Sibirya’ya doğru ilerleme imkanı buldu. Bu yüzyılın son çeyreğinde Rus-Kazakları (Kozaklar) doğuya doğru ilerleyerek Sibir Hanlığını ele geçirdiler. 1556’da Astrahan Hanlığı’nın da Ruslar eline geçmesiyle Rusya ve Osmanlı devletleri sınırdaş oldular. Türkistanlı hacıların geçiş güzergahı olan Astrahan yolu tıkandı. Türkistan hanlıkları bu yolu yeniden açabilmek için Rus hükümdarına başvurmak zorunda kaldılar.
Kazan’ı ve Astrahan’ı ele geçiren Rus Devleti, önemli bir yabancı unsuru bünyesine katmış oldu. Böylelikle Rusya yeni tebaalar edindi ve imparatorluk olma yoluna girdi. Daha önce yabancı tebaası olmayan Rus devletinin Müslüman tebaaya karşı siyaseti onları din değiştirmeye zorlama şeklinde oldu. Tatarlar, iki yüz seneden fazla ağır bir baskı altında kaldılar. Rus Devleti, bu süre içinde onları baskı yoluyla Hıristiyanlaştırmaya çalıştı. Bu baskılar Tatarları pasif direnişe ve İslam dinine daha sıkı sarılmaya yöneltti. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 55

İslam ilahiyatını rasyonalist esaslara göre sorgulayan biri olarak sunulmuştur.
Tatar dini reform düşüncesinin babası sayılır.
Nakşibendi tarikatına mensup Ahmed Sirhindi'nin fikirlerinden etkilenmiştir.
Eserlerinde içtihat kapısının açılmasını savundu; taklidi reddetti.

Yukarıda bahsi geçen kişi kimdir?

Abdurrahim Otuz İmeni

Ebunnasr Kursavi

Şihabüddin Mercani

Rızaeddin b. Fahreddin

Şeyh Zeynullah

Açıklama:

İslam ilahiyatını “rasyonalist” esaslara göre sorgulayan biri olarak sunulan şahsiyet, Molla Ebunnasr Kursavî’dir (1776-1812). Bazı araştırmacıların onu “dogmaları sarsan”, “geleneksel otoritelere karşı çıkan”, “yenilikçi” veya “Ceditçi” olarak sunmaları bir yanılgıdır. Aynı şekilde onunla tartışmaya giren ulemayı da “mutaassıp” olarak nitelemek hatadır. Tatar dinî reform düşüncesinin babası sayılan Kursavî “yeni” bir şey ileri sürmüyordu; sadece İslam düşünce tarihinde olagelen bazı ilahiyat tartışmalarını yeniden gündeme getiriyordu. Buhara medreselerinde dinî bilimler çerçevesinde okutulan kelâm konularını Yunan felsefesinin etkileri olarak görüyor ve İslamın bu gibi etkilerden arındırılıp ilk dönemdeki (selef zamanındaki) sadeliğine döndürülmesi gerektiğini savunuyordu. Kursavî’nin reformist sufilerden, özellikle Hindistan’daki Nakşibendî tarikatına mensup Ahmed Sirhindî’nin (İmam-ı Rabbani) fikirlerinden etkilendiği anlaşılmaktadır. Buhara’daki medrese eğitimi sırasında tanıştığı Nakşibendi şeyhi Niyazkulu Türkmanî’nin sohbetlerinde bulunduğu sırada bu fikirlerle tanışmış olmalıdır.
Kursavî’nin fikrî oluşumu şöyledir: Meçkere medresesindeki tahsili sırasında yetenekli olduğunu gösterdi. Bazı konularda hocasının söyledikleri ile yetinmedi. Bu dönemde ilim merkezi ve kültür kaynağı olarak kabul edilen Buhara şehrine gitti. Orada çok revaçta olan kelâm ilmiyle uğraştı; bu konuda son derece iyi yetişti; hocalarını bile geride bıraktı. Fakat bir noktadan sonra, bütün bu öğrendiklerinin dinî açıdan ne işe yarayacağı konusunda kendini sorguladı. İlim adına biriktirdiği şeylerin birtakım zanlardan ve Yunan felsefesinin uzantılarından ibaret olduğu kanaatine varıp pişmanlık duydu. Yunan felsefesi yerine iman düşüncesine (hikmet-i imaniye) yönelmeye karar verdi. Kitap ve Hadis konularını araştırmaya başladı ve giderek bu ilimlerde ustalık kazandı. Büyük tefsir ve hadis âlimlerinin, tasavvuf ehlinin eserlerini inceledi. Buhara’nın tanınmış şeyhlerinden Niyazkulu Türkmanî’ye bağlandı ve dört yıl onun sohbetlerinde bulundu. Bundan sonra yazmakla ve talebe yetiştirmekle meşgul oldu. Eserlerinde içtihat kapısının açılmasını savundu; taklidi reddetti. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 56

Reformcular geri kalmışlıktan kurtulmanın çaresi olarak neyi görüyorlardı?

İçtihat yapmak, taklitten uzak durmak

Yunan felsefesinin tesirlerini incelemek

Modernist eğilimleri benimsemek

İslamiyetteki fikri durgunluğun üstesinden gelmek

İslam'ın özüne dönmek, yabancı tesirlerden arınmak

Açıklama:

XIX. asırda Kazan Tatarları arasında güçlü bir dinî reform hareketi ortaya çıktı. İlahiyat konularında fikir yürütme becerisine sahip olan Tatar uleması, İslam dünyasından gelen öze dönüşçü eğilimlerin de etkisiyle reformist bir söylem geliştirdi. Reformcular, geri kalmışlıktan kurtulmanın çarelerini İslam’ın özüne dönmede ve yabancı tesirlerden arınmada görüyorlardı. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 57

Şihabüddin Mercani'ye dair verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Kelam derslerinin eğitimi daha etkili kıldığı görüşündeydi.

Rusça öğrenmenin gerekliliği üzerinde durmuştur.

Medreselerin ıslah edilmesinin gerekliliğini savundu.

İslam inancını saran hurafelerle mücadele etmeyi ilke edindi.

Dini reform akımının en önemli temsilcisidir.

Açıklama:

Mercânî’nin eleştirdiği konu medrese eğitiminin temelini oluşturan mantık ve kelâm dersleriydi. Kelâma karşı çıkıyordu çünkü kelâmcıların Grek felsefesinin karmaşık konularını taşımak suretiyle İslam dininin ilk dönemindeki saflığını karmaşık felsefî nazariyelerle bulandırdıklarını düşünüyordu. Medreselerde kelâm konularına ve onu anlamak için lazım gelen mantık derslerine ağırlık verilmesi neticesinde talebenin gerçek İslami ilimlerden (Kur’an ve Hadis
eksenli eğitimden) uzaklaştığı kanaatindeydi. Talebenin yıllarını harcayan ve pratikte hiçbir faydası olmayan kelâm tartışmalarının eğitimi etkisiz kıldığı görüşündeydi. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Aşağıda Rızaeddin b. Fahreddin'e dair verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Din alimi olmasının yanı sıra, bir tarihçi, gazeteci ve biyografi yazarıdır.

Tercüman gazetesi onun fikri oluşumuna etki etmiştir.

Dilde Türkçülük yolunu seçmiştir.

Diğer reformcu alimler gibi çok seyahat etmiştir.

Müslüman kadınların özgürleştirilmesi fikrindeydi.

Açıklama:

Dinî reformcular içinde en çok yazanı ve en ağır başlısı Rızaeddin b. Fahreddin’dir (1858-1936). Din âlimi olmasının yanında, bir tarihçi, gazeteci, biyografi yazarı ve pedagogdur. Çalışkanlığı ve kendi kendini disipline etme yeteneği ile öne çıktı. Diğer reformcu âlimlerin aksine çok az seyahat etti; Buhara’ya bile gitmedi. Kendi ifadesiyle, ilme büyük sevgi ve istidadı olmasa ve kendi kendini yetiştirmeseydi belki köy imamlığından öteye geçemeyecekti.
Onun fikrî oluşumuna etki eden iki unsurdan biri Tercüman gazetesidir. Daha medrese yıllarında tanıdığı bu gazete sayesinde edebiyattan ve dünyada olup biteni takip etmekten lezzet almaya başladı. Dilde Türkçülük yolunu seçmesi ve Türk kavimlerinin birliği ülküsüne bağlanması bu sayede oldu. İsmail Gaspıralı’nın ortaya koyduğu yeni metotla (usûl-i cedîde) eğitimi daima destekledi; Müslüman kadınların özgürleştirilmesi fikrine büyük bir duyarlılık gösterdi. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 59

Aşağıdaki dini ıslahatçılardan hangisi tasavvuf aleyhtarıdır?

Mercani

Alimcan Barudi

Ziyaeddin Kemali

Musa Carullah

Rızaeddin b. Fahreddin

Açıklama:

Dinî ıslahçılar arasında tasavvufa uzak duran, hatta onun aleyhinde bulunanlar da vardı. Bunlar arasında Ufa’lı bir mollanın oğlu olan Ziyaeddin Kemalî’yi (1873-1942) zikretmek gerekir. Kemalî, Kahire’de meşhur din bilgini ve reformist Muhammed Abduh’tan ders aldı. Sosyoloji, fikir tarihi ve felsefe konularında yazılanları Arapça tercümelerinden okudu. İslam öğretilerini müspet ilimlerin son zamanlardaki verileri ile uzlaştırmaya, ilmin ve felsefenin ortaya koyduğu her hakikatin Kur’an’da olduğunu ispata çalıştı. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Ünite 2

Soru 1

Kazan Üniversitesi, 1804’te, Rusya’nın kaçıncı üniversitesi olarak kurulmuştur?

Açıklama:

Kazan Üniversitesi, 1804’te, Rusya’nın dördüncü üniversitesi olarak kuruldu.Doğru cevap ''D'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 2

Rusça dersini okutacak öğretmenler yetiştirmek için hangi tarihte Kazan’da Öğretmen Okulu (Uçitel’skaya Şkola) açıldı?

1776

1876

1886

1976

1977

Açıklama:

Rusça dersini okutacak öğretmenler yetiştirmek için 1876’da Kazan’da Öğretmen
Okulu (Uçitel’skaya Şkola) açıldı.Doğru cevap ''B'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Hangi tarihte yapılan bir düzenlemeyle imamların Rus dilini bilmesi zorunluluğu
getirildi?

1890

1810

1800

1780

1777

Açıklama:

1890’da yapılan bir düzenlemeyle imamların Rus dilini bilmesi zorunluluğu getirildi.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Avrupa medeniyetiyle olan temas sonucunda ortaya çıkan modern Tatar edebiyatının öncüsü olarak kim gösterilir?

Kazak Çokan Velihanov

Şihabüddin Mercanî

Kayyum Nâsırî

İsmail Gaspıralı

Ahmed Midhat Efendi

Açıklama:

Avrupa medeniyetiyle olan temas sonucunda ortaya çıkan modern Tatar edebiyatının öncüsü olarak Kayyum Nâsırî gösterilir.Doğru cevap ''C'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 5

Nâsırî’nin geleceğe yönelik en önemli etkisi ne olmuştur?

Rusça kullanmasıdır

Tatar lehçesinde yazması

Türkçe kullanmasıdır

Farsça kullanmıştır

İngilizce kullanmıştır

Açıklama:

Nâsırî’nin geleceğe yönelik en önemli etkisi yerel Tatar lehçesinde yazmasıdır.Doğru cevap ''B'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 6

Yeni nesil içinde roman tarzında ilk eseri yazan kim olmuştur?

Musa Akyiğitzade

Hüsameddin Molla

Ayaz İshakî

İsmail Gaspıralı

Şihabüddin Mercanî

Açıklama:

Yeni nesil içinde roman tarzında ilk eseri yazan Musa Akyiğitzade’dir.Doğru cevap ''A'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

1880’lerden itibaren kültür faaliyetleriyle öne çıkan ve Rusya Türkleri arasında dünyevi modernleşmenin öncüsü olan şahıs kimdir?

İsmail Gaspıralı

Asgar Kemal

Fatih Emirhan

Abdullah Kariyev

Ayaz İshakî

Açıklama:

1880’lerden itibaren kültür faaliyetleriyle öne çıkan İsmail Gaspıralı, Rusya Türkleri arasında dünyevi modernleşmenin öncüsü oldu.Doğru cevap ''A'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Özellikle hangi yıldan itibaren, yeni usulde eğitim taraftarı ile eski usûlü (usûl-i kadim) muhafazadan yana olanlar arasındaki bu çatışma giderek arttı?

1770

1800

1850

1870

1890

Açıklama:

Özellikle 1890’lardan itibaren, yeni usulde eğitim taraftarı ile eski usûlü (usûl-i kadim) muhafazadan yana olanlar arasındaki bu çatışma giderek arttı.Doğru cevap ''E'' şıkkıdırç

Doğru Cevap: E

Soru 9

Gaspıralı’ya göre Rusya Türkleri için en büyük sorunu ne olarak belirtmişti?

Ekonomik sorunlar

Nüfus sorunu

Türk şiveleri arasındaki farklılıklardı.

Birlik ve beraberlik sorunu

Rusyanın sert müdahaleleri

Açıklama:

Gaspıralı’ya göre Rusya Türkleri için en büyük sorun, yerel Türk şiveleri arasındaki farklılıklardı. Doğru cevap ''C'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Rusyalı Müslüman kadınların ilk defa kendilerini ifade etmeleri hangi yılda Bahçesaray’da yayınlanan Âlem-i Nisvân dergisiyle oldu?

1906

1905

1904

1903

1902

Açıklama:

Rusyalı Müslüman kadınların ilk defa kendilerini ifade etmeleri 1906’da Bahçesaray’da yayınlanan Âlem-i Nisvân dergisiyle oldu.Doğru cevap ''A'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi Rusya Müslümanlarının yenileşme hareketinin kollarından birisi olarak sayılmaz?

Eğitim reformu

Müslüman kadınların özgürleşmesi

Milli ve siyasi bilinçlenme

Edebiyatta öze dönüş

Dilde birlik

Açıklama:

Rusya Müslümanlarının yenileşme hareketi esas olarak şu beş ana kolda ilerledi. 1. Edebiyatta yenileşme 2. Eğitim reformu 3. Dilde birlik 4. Müslüman kadınların özgürleşmesi 5. Milli ve siyasi bilinçlenme.

Doğru Cevap: D

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi yeni nesil Tatar edebiyatının roman tarzında ilk eseri olan Hüsameddin Molla'nın yazarıdır?

Musa Akyiğitzade

Kayyum Nâsırî

Ayaz İshakî

Zâhir Bigi

İsmail Gaspıralı

Açıklama:

Yeni nesil yazarlar içinde roman tarzında ilk eseri yazan Musa Akyiğitzade’dir. Penza’daki Rus gimnazyasında (lisesinde) okuyan yazar, 1886’da yayınladığı Hüsameddin Molla adlı romanında Kazan Türklerinin sosyal hayatını ele aldı. Geleneksel edebiyattan farklı olarak ilk defa Avrupa tarzında yazılan bu eserde bir mollanın maceralarını ve aşk hikayesini anlattı.

Doğru Cevap: A

Soru 13

İdil-Ural bölgesinde Tatar lehçesinde oynanan ilk tiyatro eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Tatar Çölü

Günah-ı Kebâir

Maveraünnehr’de Seyahat

Din ve Maişet

Üç Kadınla Hayat

Açıklama:

Ayaz İshakî, 1902’de Üç Kadınla Hayat adlı bir tiyatro eseri kaleme aldı. 1905’te sahneye konulan bu eser, İdil-Ural bölgesinde Tatar lehçesinde oynanan ilk tiyatro eseriydi.

Doğru Cevap: E

Soru 14

Rusya Türklerinin fikrî, kültürel ve siyasî hareketlerini başlatan Tercüman gazetesi kim tarafından çıkarılmıştır?

Alimcan İbrahimov

Ayaz İshakî

İsmail Gaspıralı

Akçuraoğlu Yusuf

Ali Asgar Kemal

Açıklama:

Rusya Türklerinin en büyük lideri Kırımlı İsmail Gaspıralı'dır (Gasprinski) (1851- 1914). Rusya Türklerinin fikrî, kültürel ve siyasî hareketleri onun çıkardığı Tercüman gazetesi ile başlar.

Doğru Cevap: C

Soru 15

I. Okul üç-dört sınıfa ayrılıyor, öğrencilerin hepsine birden ders veriliyordu.
II. Derslere ağır konulardan başlanıyor hemen ayet satırlarına geçiliyordu.
III. Okuma-yazma Türk dilindeydi.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri Usûl-i cedit denilen öğretim metodunda uygulanmaktaydı?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

I ve III

Açıklama:

“Usûl-i cedit” denilen öğretim metodunun kuralları şunlardı: Mektebe talebe kabul edilmesi senede iki defa olup her zaman talebe kabul edilmiyordu. Her çocuğa ayrı ders gösterilmeyip okul üç-dört sınıfa ayrılıyor, öğrencilerin hepsine birden ders veriliyordu. Okuma bilmeyen talebeye elifba birden gösterilmiyor, önce kolay hecelerden başlanıyordu. Okuma-yazma Türk dilindeydi. Çocuklara vurmak, dövmek, bağırmak yerine okul çocuğa sevdirilmeye çalışılıyordu. Okuma-yazma öğrenen öğrenci, temel dinî bilgiler (ilmihal), hesap, güzel yazı ve kompozisyon derslerine başlıyordu. Yılda bir kez büyük sınav yapılıyor, bir yıllık ilerleme ölçülüyordu.

Doğru Cevap: E

Soru 16

I. Ortak bir dil oluşturmak
II. İstanbul Türkçesini örnek almak
III. Arap alfabesinin yerine Latin alfabesini almak
Yukarıdakilerden ifadelerden hangisi ya da hangileri İsmail Gaspıralı'nın benimsediği fikirlerdir?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Gaspıralı, iddia edildiği gibi, değişik Türk boylarının dillerini birleştirmekten söz etmiyordu. O, aydınların kendi aralarında anlaşabilecekleri ortak bir yazı dili oluşturulmasından bahsediyordu. Ayrıca, yine sanıldığının aksine, Gaspıralı İstanbul Türkçesini örnek almak fikrinde değildi; bunu bizzat kendi ifadelerinden öğreniyoruz. Osmanlı Türkçesinin diğer Türk lehçelerine göre işlenmiş ve edebiyatı diğerlerine göre zengin ve ilerlemiş olduğu ve bu sebeple Türk kavimleri arasında yayılacağı görüşünde değildi. Aksine, Osmanlı şivesinin öz Türkçeden oldukça uzaklaşmış, Arapça, Farsça ve diğer dillerden kelimelerle dolmuş olduğunu ve Türk şivelerinin en zoru hâline geldiğini düşünüyordu. Arap alfabesinin değiştirilip Latin alfabesinin alınması fikrine karşı Gaspıralı muhafazakâr bir tutum benimsedi; bu fikri ileri sürenlere karşı yazılar yazdı.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Kadınlar konusunda duyarlı olan Tatar aydını Muhammed Zâhir Bigi, hangi topluluğun kadınlarının diğer Müslüman kadınlara kıyasla serbest olduklarını nakletmiştir?

Özbek

Kırgız

Kazak

Türkmen

Azeri

Açıklama:

1893 yılında Türkistan’a seyahat eden ve kadınlar konusunda duyarlı olan Tatar aydını Muhammed Zâhir Bigi, Türkmenler arasında dolaşırken Türkmen kadınlarının diğer Müslüman kadınlara kıyasla serbest olduklarını, Türkmenlerin kadın meselesinde Avrupa’dan bile ileri durumda olduklarını yazıyordu. Onun anlattığına göre, Türkmen kadınları yüzlerini örtmüyor, erkeklerle aynı mekânda oturuyorlardı; hemen her işte onların görüşlerine başvuruluyordu. Önemli toplantılarda topluluğun yarısı Türkmen kadınlardan oluşuyordu; böylece, erkeklerin söz ve fikirleriyle kadınların söz ve fikirleri dengeleniyordu.

Doğru Cevap: D

Soru 18

Rusyalı Müslüman kadınların ilk defa kendilerini ifade etmeleri 1906’da Bahçesaray’da yayınlanan hangi dergi sayesinde olmuştur?

Âlem-i Nisvân

Din ve Maişet

Süyüm Bike

Apakaylar

Nenkecan

Açıklama:

Rusyalı Müslüman kadınların ilk defa kendilerini ifade etmeleri 1906’da Bahçesaray’da yayınlanan Âlem-i Nisvân dergisiyle oldu. Dergi, Gaspıralı’nın kızı Şefika Hanım’ın editörlüğünde, Tercüman gazetesinin ilavesi olarak çıktı. Sayfalarını neredeyse tamamen kadın ve aile konularına ayıran bu dergi, ileri ülkelerde kadınların yeni kazanımları, eğitim sorunları, kadın ve kızların uğradıkları haksızlıklar, kızların küçük yaşta evlendirilmeleri, evlenirken rızalarının alınmaması gibi konuları gündemine taşıdı.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Modern Tatar edebiyatının öncüsü olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilmektedir?

Musa Akyiğitzade

Ayaz İshakî

İsmail Gaspıralı

Kayyum Nâsırî

Musa Cârullah

Açıklama:

Avrupa medeniyetiyle olan temas sonucunda ortaya çıkan modern Tatar edebiyatının öncüsü olarak Kayyum Nâsırî gösterilir. Onu Tatar aydınlanmasının başlatıcısı olarak kabul edenler de vardır. Nâsırî geleneksel medrese eğitimi almış olmakla birlikte, onun yolu muhafazakâr ve reformcu ulemanın yolundan başkaydı. Reformcu ulema medrese kurmak ve halkı cami minberinden aydınlatmak yolunu seçmişken, Nâsırî hiçbir geleneksel kayda bağlı olmaksızın, bağımsız bir yazar olarak hareket etti.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Yayınladıklarının ilgi çekip çekmediğine bakmaksızın yazması açısından Kayyum Nâsırî aşağıdaki Osmanlı Türklerinden hangisine benzetilmiştir?

Abdülhak Hamit Tarhan

Şinasi

Ziya Paşa

Namık Kemal

Ahmed Midhat Efendi

Açıklama:

1855 yılından itibaren kitap yayınlamaya başlayan Nâsırî’nin en bariz özelliği, sürekli olarak yazması ve yazdıklarını binbir güçlükle de olsa yayınlamasıdır. Popüler bilimsel eserlerin yanında, halk hikâyeleri ve efsanelerini topladı. Rusça eserler aracılığıyla tanıdığı Avrupa kültürü ve hayatındaki gelişmelerden Tatarları haberdar etmeye çalıştı. Kazan Tatarcasıyla salnameler ve küçük risaleler yazıp yayınladı. Yayınladıklarının ilgi çekip çekmediğine bakmaksızın yazdı. Bu yönüyle Osmanlı Türklerinden Ahmed Midhat Efendi’ye benzetilir.

Doğru Cevap: E

Soru 21

1804’te, Rusya’nın dördüncü üniversitesi olarak kurulan üniversite aşağıdakilerden hangisidir?

Kazan Üniversitesi

Moskova Devlet Üniversitesi

Rusya Bilimler Akademisi

Petersburg Devlet Pedagoji Üniversitesi

Puşkin Enstitüsü

Açıklama:

Kazan Üniversitesi 1804’te, Rusya’nın dördüncü üniversitesi olarak kuruldu. İlk kurulduğunda hocaların çoğu Alman kökenliydi. Şarkiyat Bölümünde Tatar ve İslam tarihi hakkında önemli araştırmalar yapıldı.

Doğru Cevap: A

Soru 22

XIX. yüzyılın sonunda Rusya'da en fazla ilerleme hangi alanda gerçekleşmiştir?

Sağlık

Sanayi

Eğitim

Sanat

Ekonomi

Açıklama:

XIX. asrın sonunda Rusya’da birçok alanda ilerlemeler oldu. Rus orta sınıfı hızla yükseldi ve sanayiciler ön plana çıktı. Rus sanayisinin büyümesi 1890’larda olağanüstü arttı.

Doğru Cevap: B

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi Rus misyonerlerin Kazan'da gerçekleştirdiği Ruslaştırma ve Hristiyanlaştırma faaliyetlerinden değildir?

Tatarlar üzerinde dini baskı uygulanması

Müslüman Dini İdarelerin ortadan kaldırılmaya çalışılması

Müslüman okullarında Rusça'nın mecbur kılınması

İmamların Rus dilini bilmesinin zorunlu hale getirilmesi

Halkın tepkisi sebebiyle Rusçanın Tatar okullarında okutulmaması

Açıklama:

XIX. yüzyılın sonunda Kazan başta olmak üzere birçok Türk dilli halkın yaşadığı cumhuriyetlerde Rus misyonerler tarafından Ruslaştırma ve Hristiyanlaştırma faaliyetleri gerçekleştirilmiştir. Bu faaliyetler İlminski gibi Rus misyonerler tarafından devlet eliyle gerçekleştirilmiştir. Halk bu duruma tepki göstermeye çalışsa da idari güç engeline takılmışlardır. Uzun yıllar eğitim alanı kullanılarak halk kendi özünden, benliğinden koparılmaya çalışılmıştır.
XIX. yüzyılın sonunda Tatarlar üzerindeki dinî baskılar arttı. Kilise gazetelerinde İslam-karşıtı propaganda şiddetlendi. Ortodoks misyoner N. İ. İlminski ve tutucu çevreler hükûmet politikasındaki etkilerini artırdılar. Orenburg Müslüman Dinî İdaresini Rusya için zararlı gören İlminski, bu kurumu ortadan kaldırmaya çalıştı. Kazan Üniversitesindeki Şarkiyat araştırmalarını misyonerlik amaçlarına hizmet ettirmek için uğraştı. Daha önce Müslüman okullarına pek müdahale etmeyen Rusya devleti, 1870’li yıllarda mektep ve medreseler üzerinde doğrudan denetim kurmaya çalıştı. Bu tarihten sonra açılan Müslüman okullarında Rusça öğretmek mecburi oldu.

Doğru Cevap: E

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi Rusya Müslümanlarının yenileşme hareketi esas olarak ilerleme kaydettiği alanlardan değildir?

Eğitim reformu

Müslüman kadınların özgürleşmesi

Milli ve siyasi bilinçlenme

Sanayide ilerleme

Edebiyatta yenileşme

Açıklama:

Rusya Müslümanlarının yenileşme hareketi esas olarak şu beş ana kolda ilerledi. 1. Edebiyatta yenileşme, 2. Eğitim reformu, 3. Dilde birlik, 4. Müslüman kadınların özgürleşmesi, 5. Milli ve siyasi bilinçlenme.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Modern Tatar edebiyatının ve edebî dilinin öncüsü olarak gösterilen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Çokan Velihanov

Mirza Fethali Ahundzade

Kayyum Nâsırî

Muhammed Zâhir Bigi

Ayaz İshakî

Açıklama:

Modern Tatar edebiyatının ve edebî dilinin öncüsü Kayyum Nâsırî'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 26

Musa Akyiğitzade tarafından kaleme alınarak Kazan Türklerinin sosyal hayatının ele alındığı, geleneksel edebiyattan farklı olarak ilk defa Avrupa tarzında yazılan ve bir mollanın maceralarının ve aşk hikayesinin anlatıldığı eser aşağıdakilerden hangisidir?

Günah-ı Kebâir

Hüsameddin Molla

Maveraünnehr’de Seyahat

Güzel Kız Hadiçe

Üç Kadınla Hayat

Açıklama:

Musa akyiğitzade, 1886’da yayınladığı Hüsameddin Molla adlı romanında Kazan Türklerinin sosyal hayatını ele aldı. Geleneksel edebiyattan farklı olarak ilk defa Avrupa tarzında yazılan bu eserde bir mollanın maceralarını ve aşk hikayesini anlattı.

Doğru Cevap: B

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi Rusya Türklerinin en büyük lideri Kırımlı İsmail Gaspıralı'nın faaliyetlerinden değildir?

Modernleşmenin öncüsü olmuştur

Eğitim reformunu geliştirmeye yönelik çalışmalar yapmıştır

Tek dilde birleşme fikrini desteklemiştir

Kadınların eğitilmesine önem vermiştir

Slavlaşma fikrini desteklemiştir

Açıklama:

İsmail Gaspıralı Slavlık fikrinin karşısında durarak halkı tek bir dil ve inanç çatısında toplamayı amaçlamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 28

Ceditçilik akımını başlatan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Muhammed Zâhir Bigi

Nâsırî

Ayaz İshaki

İsmail Gaspıralı

Mirza Fethali Ahundzade

Açıklama:

Ceditçilik denen sosyal ve fikrî akım İsmail Gaspıralı’nın adıyla özdeşleşmiştir; bu
akımın başlatıcısı odur.

Doğru Cevap: D

Soru 29

İsmail Gaspıralı halkı tek bir dil çatısı altında birleştirme hedefinde hangi Türk dilinin kullanılmasını öngörmüştür?

Osmanlı Türkçesi

Kazakça

Kırım Türkçesi

Kırgızca

Azerice

Açıklama:

Gaspıralı, Osmanlı dilini, sadeleştirmek veya Türkleştirmek girişimlerinin olumlu bir sonuç vermediğini, dolayısıyla Osmanlı Türkçesinin Rusya Türklerine örnek oluşturamayacağını düşünüyordu. Onun öngördüğü dil, 1883’den beri Tercüman gazetesi aracılığıyla yaygınlaştırmaya çalıştığı Kırım Türkçesiydi. Osmanlı Türkçesine yakın olan Kırım Türkçesi, Kıpçak lehçesinden de unsurlar taşıması sebebiyle, bütün Türk lehçeleri arasında “orta” bir konumdaydı. Zaten coğrafî olarak da Kırım, Türk bölgeleri arasında ortada bulunuyordu.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi Rusyalı Müslüman kadınların en güçlü ve uzun ömürlü yayın organı olan Süyüm Bike Dergisi'nin (1913-1918) amaçlarından değildir?

İçtimaî, iktisadî ve ahlakî yönden kadınların durumlarını iyileştirmek

Kadınları eşlerine hizmet etme konusunda bilgilendirmek

Kadınların kendi haklarının bilincine varmalarını sağlamak

Gerçek İslam’ın kadınlara bakışını ortaya koymak

Sağlık, çocuk terbiyesi, yeme-içme ve ev işleri gibi konularda kadınları bilgilendirmek

Açıklama:

Rusyalı Müslüman kadınların en güçlü ve uzun ömürlü yayın organı olan Süyüm Bike Dergisi'nin amaçları şunlardır: İçtimaî, iktisadî ve ahlakî yönden kadınların durumlarını iyileştirmek, kadınları her yönden himaye etmek, onları zamanın gidişinden haberdar etmek, kendi haklarının bilincine varmalarını sağlamak, gerçek İslam’ın kadınlara bakışını ortaya koymak, kadınlara eğitim konusunda yol açmak, gelişmiş toplumlarda kadınların kazanımlarını bildirmek, sağlık, çocuk terbiyesi, yeme-içme ve ev işleri gibi konularda kadınları bilgilendirmek.

Doğru Cevap: B

Soru 31

1804’te Rusya’nın dördüncü büyük üniversitesi olarak kurulan üniversite aşağıdakilerden hangisidir?

Kazan Üniversitesi

Altay Üniversitesi

Mari Üniversitesi

Kaluga Üniversitesi

Memerovo Üniversitesi

Açıklama:

Kazan Üniversitesi: 1804’te, Rusya’nın dördüncü üniversitesi olarak kuruldu. İlk kurulduğunda hocaların çoğu Alman kökenliydi. Şarkiyat Bölümünde Tatar ve İslam tarihi hakkında önemli araştırmalar yapıldı. Bu araştırmalar değişim yanlısı Tatar aydınların ilgisini çekti ve onların modern anlamda kendi tarihlerine yönelmesinde etkili oldu.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi modern Tatar edebiyatının öncüsü olarak kabul edilen Kayyum Nâsırî'nin özelliklerinden biri değildir?

Kitaplarını Arapça olarak yazdı

Hiçbir geleneksel kayda bağlı olmaksızın, bağımsız bir yazar olarak hareket etti

Tatar atasözleri ve destanlar hakkında Üniversite dergisinde makaleler yayınladı

Dindar bir kişi olmakla birlikte milliliğe daha fazla önem verdi

Geleneksel medrese eğitimi aldı

Açıklama:

Nâsırî’nin geleceğe yönelik en önemli etkisi yerel Tatar lehçesinde yazmasıdır. Onun çağdaşları, kitaplarını Doğu Türkçesiyle (Çağatayca) veya Arapça olarak yazıyorlardı.

Doğru Cevap: A

Soru 33

1902’de "Üç Kadınla Hayat" adlı bir tiyatro eserini kaleme alan edebiyatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Ayaz İshakî

Kayyum Nâsırî

Mirza Kâzım Bek

Şihabüddin Mercanî

Muhammed Zâhir Bigi

Açıklama:

Ayaz İshakî, 1902’de Üç Kadınla Hayat adlı bir tiyatro eseri kaleme aldı. 1905’te sahneye konulan bu eser, İdil-Ural bölgesinde Tatar lehçesinde oynanan ilk tiyatro eseriydi.

Doğru Cevap: A

Soru 34

"Günah-ı Kebâir" adını taşıyan romanında medresedeki bozulmayı ve kadınların ezilmişliklerini ele alan modern Tatar edebiyatının öncülerinden olan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Zâhir Bigi

Şihabüddin Mercanî

Mirza Kâzım Bek

Ayaz İshakî

Kayyum Nâsırî

Açıklama:

Zâhir Bigi adlı bir Tatar mollası, Güzel Kız Hadiçe adlı romanı yayınladı. Tercüman gazetesini takip eden ve bir taraftan da Fransızcadan tercüme edilmiş romanları okuyan bu genç, konusunu Kazan’ın şehir hayatından alan bir roman daha yazdı. Günah-ı Kebâir adını taşıyan bu romanında medresedeki bozulmayı ve kadınların ezilmişliklerini ele aldı; okuyucuya ibretler sundu, öğütler verdi.

Doğru Cevap: A

Soru 35

İdil-Ural bölgesinde Tatar lehçesinde oynanan ilk tiyatro eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Üç Kadınla Hayat

Biçare Kız

Revizör

Bahtsız Yiğit

Aşk Belası

Açıklama:

Ayaz İshakî, 1902’de Üç Kadınla Hayat adlı bir tiyatro eseri kaleme aldı. 1905’te sahneye konulan bu eser, İdil-Ural bölgesinde Tatar lehçesinde oynanan ilk tiyatro eseriydi.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Rusyalı Müslüman kadınların ilk defa kendilerini ifade ettikleri 1906’da Bahçesaray’da yayınlanan dergi aşağıdakilerden hangisidir?

Âlem-i Nisvân

Din ve Maişet

Süyümbike

Tercüman

Şûrâ

Açıklama:

Rusyalı Müslüman kadınların ilk defa kendilerini ifade etmeleri 1906’da Bahçesaray’da yayınlanan Âlem-i Nisvân dergisiyle oldu.

Doğru Cevap: A

Soru 37

İsmail Gaspıralı’nın çıkardığı gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Tercüman

Şûrâ

Vakit

Yıldız

Takvim-i Vekayi

Açıklama:

Ceditçilik denen sosyal ve fikrî akım Gaspıralı’nın adıyla özdeşleşmiştir; bu akımın başlatıcısı odur. Rusya Türklerinin fikrî, kültürel ve siyasî hareketleri onun çıkardığı Tercüman gazetesi ile başlar.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi Edebiyatçı Ayaz İshaki’nin özelliklerinden biri değildir?

Kazan’da medrese eğitimi aldı

İlk okuduğu eserler daha çok Osmanlı eserleriydi

Tatarların hayatını konu alan romanlar yazdı

Sanatın sanat için olması gerektiğini savundu

Hikayelerinde tüccarlar, medrese softaları, hocalar ve köylülerin hayatı yer aldı

Açıklama:

Nâsırî’nin yolunu izleyenlerden biri Kazanlı Ayaz İshakî’dir. O aynı zamanda Rusya’daki halkçılık akımından en çok etkilenen ve bunu Tatar edebiyatına taşıyan kişidir. Onun fikrî serüveni son derece ilginçtir. Kazan’da medrese eğitimi aldığı yıllarda en münâzir (tartışma ustası) talebe olarak ünlendi. İlk okuduğu eserler daha ziyade Osmanlı eserleriydi. Namık Kemal (1840-1888) ve Abdülhak Hamid’in (1852-1937) eserlerini okudu. Tatarların hayatını konu alan romanlar kaleme aldı. Tüccarlar, medrese softaları, hocalar ve köylülerin hayatını konu alan hikâye ve komediler yazdı. Medrese hayatını, çok iyi bildiğinden, bunları güzel bir şekilde tasvir etti; zamana ters düşen görenek ve alışkanlıkları acımasızca eleştirdi. İshakî, gençlik yıllarında halkçıların (narodniklerin) ve sosyalistlerin fikirlerine tutkuyla bağlandı. Sanatın sosyal bir faydaya hizmet etmesi, yüksek tabakalar için değil, halk için olması gerektiğine inandı. Halkçı edebiyatın toplumun yükselmesinde ne derece önemli rol oynadığına dikkati çekti: Bu edebiyat hürriyet ve ilerleme taraftarıydı; zayıf ve fakirlerin savunucusuydu; temel amacı ve ideali, halkın çıkarlarına hizmet etmekti. Halkçı edebiyat, toplumsal hayattaki eksiklikleri, haksızlıkları ortaya çıkarıyor, bunların giderilmesi için çareler arıyor, okumuş kesimi ve gençleri halka hizmet etmeye davet ediyordu. Bu akımın etkisine kapılan binlerce üniversite öğrencisi, öğretim üyesi, doktor, köylere dağıldı, halka faydalı olmak için seferber oldular. Halkçılık akımından etkilenen Tatar gençleri, ulemanın Buhara’dan getirdiği eğitim sistemini beğenmiyor, toplumun devamı ve ilerlemesi için yeterli görmüyorlardı

Doğru Cevap: D

Soru 39

Mısırlı reformist Kâsım Emin’in kadınların özgürleşmesine yönelik verdiği mücadeleyi anlattığı eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Tahrîrü’l-Mer’e

Âlem-i Nisvân

Süyüm Bike

Tevhid-i Efkar

Takvim-i Vekayi

Açıklama:

Ortadoğu’daki reformcu İslamcılarla olan temaslar da Rusya Türkleri arasında kadın hakları konusundaki duyarlılığı arttırdı. Mısırlı reformist Kâsım Emin’in (1865-1908) fikirleri genç Tatar aydınlarca derhal benimsendi. Onun 1899’da yayınladığı Tahrîrü’l-Mer’e [Kadının Özgürleştirilmesi] adlı kitabı çok geçmeden Kazan Türkçesine çevrildi.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Ceditçilik denen sosyal ve fikrî akım aşağıdaki kişilerden hangisinin adıyla özdeşleşmiştir?

İsmail Gaspıralı

Zâhir Bigi

Kâsım Emin

Ayaz İshakî

Yakup Halilî

Açıklama:

Ceditçilik denen sosyal ve fikrî akım Gaspıralı’nın adıyla özdeşleşmiştir; bu akımın başlatıcısı odur.

Doğru Cevap: A

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi 19. yüzyılda Tatar girişimcilerin ticaret alanında geri kalmalarının en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Sanayi Devrimi’nin gerisinde kalmaları

İç karışıklıkların yaşanması

Dini baskıların artması

Çıkar çatışmalarının yaşanması

Kadınların iş gücü bakımından geri planda olmaları

Açıklama:

Rus sanayi devriminin baskısını yakından hisseden Tatarlar yeni duruma ayak uydurmada başarılı olamadılar. Tatar girişimcilerden ancak bir kısmı atölyeden fabrikaya geçiş yapabildi; çoğunluk ise hızla gelişen makineleşmede Rus rakiplerinin gerisinde kaldı. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Tatar edebiyatında ilk romancılar arasında gösterilen ve Maveraünnehr’de Seyahat adlı eseriyle tanınan modern edebiyatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Kayyum Nâsırî

Muhammed Zâhir Bigi

Ayaz İshakî

Mirza Kâzım Bek

Şihabüddin Mercanî

Açıklama:

1893’te Türkistan’a seyahat eden Z. Bigi, burada gördüklerini Maveraünnehr’de Seyahat adlı eserinde topladı. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Rusya Müslümanlarının yenileşme hareketleri içerisinde yer alan esaslardan biri olan ve İsmail Gaspıralı’nın öngördüğü tedbirlerin başında aşağıdakilerden hangisi bulunmaktadır?

Edebiyatta yenileşme

Müslüman kadınların birleşmesi

Eğitim reformu

Milli ve siyasi bilinçlenme

Ekonomik bağımsızlık

Açıklama:

Rusya Müslümanlarını düştükleri bu çıkmazdan kurtarmak için derhal bazı tedbirlerin alınması gerektiğini söylüyordu. Gaspıralı’nın öngördüğü tedbirlerin başında eğitim reformu geliyordu. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Ceditçilik denen sosyal ve fikrî akım aşağıdaki Rusyalı Müslüman liderlerden hangisinin adıyla özdeşleştirilmiştir?

Yusuf Akçura

Zâhir Bigi

Ayaz İshakî

İsmail Gaspıralı

Namık Kemal

Açıklama:

Ceditçilik denen sosyal ve fikrî akım Gaspıralı’nın adıyla özdeşleşmiştir; bu akımın başlatıcısı odur. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 45

İsmail Gaspıralı tarafından çıkarılan ve Rusya Türklerinin fikrî, kültürel ve siyasî hareketlerinde etkili olan gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Takvimi Vakayi

Tasvir-i Efkar

Hürriyet

Sabah

Tercüman

Açıklama:

Rusya Türklerinin fikrî, kültürel ve siyasî hareketleri onun çıkardığı Tercüman gazetesi ile başlar. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 46

İsmail Gaspıralı’nın Dilde Birlik fikri kapsamında aşağıdaki Türkçe lehçelerinden hangisini örnek almak düşüncesinde olduğu söylenebilir?

Osmanlı/İstanbul Türkçesi

Kırım Türkçesi

Kazan Türkçesi

İran Türkçesi

Azerbaycan Türkçesi

Açıklama:

Onun öngördüğü dil, 1883’den beri Tercüman gazetesi aracılığıyla yaygınlaştırmaya çalıştığı Kırım Türkçesiydi. Osmanlı Türkçesine yakın olan Kırım Türkçesi, Kıpçak lehçesinden de unsurlar taşıması sebebiyle, bütün Türk lehçeleri arasında “orta” bir konumdaydı. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 47

Dilde birlik düşüncesiyle belirlenen Dilde, Fikirde,İşde Birlik sloganı aşağıdaki Türk liderlerden hangisine aittir?

Zeki Velidi Togan

Tevfik Fikret

Yusuf Akçura

Namık Kemal

İsmail Gaspıralı

Açıklama:

Gaspıralı, 1905 Devrimine kadar üstü kapalı bir şekilde, hürriyetin ilanından sonra açık açık Türk birliği fikrini gerçekleştirmek için uğraştı. 1905 yılında gazetesinin başlığı altına “Dilde, Fikirde, İşde Birlik” ibaresini koydu. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 48

“Dünyada ne kadar er kişi var ise o kadar da kadın-kız vardır” cümlesiyle başlayan Kadınlar adlı risalesinin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

İsmail Gaspıralı

Kayyum Nâsırî

Şihabüddin Mercanî

Rızaeddin b. Fahreddin

Muhammed Zâhir Bigi

Açıklama:

Gaspıralı’nın Kadınlar adlı risalesi (Bahçesaray, 1903), “dünyada ne kadar er kişi var ise o kadar da kadın-kız vardır” cümlesiyle başlıyordu. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Rusya Müslümanları kadınlarının eğitimine hayatını adayan önderlerden ve kadılık makamına seçilen ilk kadın aşağıdakilerden hangisidir?

Şefika Hanım

Halide Edip Adıvar

Muhlise Bubî

Fâtıma Kulahmedova

Meryem Pataşeva

Açıklama:

Muhlise Bubî (1869- 1937): Rusya Müslümanları kadınlarının eğitimine hayatını adayan önderlerdendir; kadılık makamına seçilen ilk kadındır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 50

-Tatar ansiklopedist ve yazar
-Değişik konularda 38 kadar eser yazdı
-Kazan Tatarcasıyla salnameler ve küçük risaleler yazıp yayınladı.
-Modern Tatar edebiyatının öncüsü olarak gösterilir.
Yukarıda hakkında çeşitli bilgiler verilen ünlü edebiyatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Ahmed Midhat Efendi

Kayyum Nâsırî

Mirza Kâzım Bek

Ayaz İshakî

Muhammed Zâhir Bigi

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Ünite 3

Soru 1

1905 Rus Devrimi Rusya’nın hangi devlet karşısında savaşı kaybetmesi sonucuyla tetiklenmiştir?

Japonya

Çin

Almanya

Fransa

İngiltere

Açıklama:

Rusya’da 1905 yılında Japonya karşısında savaşın kaybedilmesi ile devrim başlamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

I- Ali Merdan Topçubaşı
II- Ali Hüseyinzade
III- Ahmed Agayev
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Rusya İmparatorluğu’nda halklarının hakları için mücadele eden Azerbaycanlı liderlerdendir?

I, II, III

I, II

I, III

II, III

Yalnız II

Açıklama:

1905 yılındaki Rus Devrimi sırasında öne çıkan bu üç liderde Abdürreşid İbrahim önderliğinde Rusya’daki Sünni ve Şiileri birleştirme ve Müslümanların haklarını garanti altına alma çabasıyla mücadele etmişlerdir

Doğru Cevap: A

Soru 3

Müslümanların hareketliliğini kontrol altına almak için Rusya tarafından 10-15 Nisan 1905 tarihleri arasında organize edilen kurultay hangisidir?

Ufa Kurultayı

Perm Kurultayı

Kazan Kurultayı

Astrahan Kurultayı

Çeşme Kurultayı

Açıklama:

Müslümanlardaki bu hareketliliği gören Rus yetkililer, inisiyatifin aydınların eline geçmesini önlemek ve gelişmeleri denetimini elde tutmak amacıyla Müftülük aracılığıyla Müslümanları yönlendirmeye çalıştılar. Bakanlar Kurulu Başkanı, Orenburg Müftüsünü çağırarak ulemayı toplamasını ve Müslüman toplumun ihtiyaçlarını görüştükten sonra kendisine bir rapor halinde sunmasını istedi. Müftü Sultanev, Moskova, Kazan, Perm, Kasım, Tümen, Ufa, Said, Han Ordası, Verhval, Troitsk, Sterlitamak, Nokrat, Astrahan, Egerçi ve Çeşme ulemasını çağırdı. Müftülük tarihinde ilk defa yapılan bu toplantıya 39 din âliminin yanı sıra bazı hukukçular, fabrika sahipleri ve zenginler çağrıldı. 10-15 Nisan 1905 tarihleri arasında Ufa şehrinde yoğun katılımlı bir kurultay toplandı.

Doğru Cevap: A

Soru 4

15 Ağustos 1905 yılında Rusya Müslümanlarının düzenlediği I. Kongre’nin başkanlığını kim yapmıştır?

İsmail Gaspıralı

Ali Merdan Topçubaşı

Bünyamin Ahtem

Abdürreşid İbrahim

Rızaeddin b. Fahreddin

Açıklama:

Toplantının başkanlığını İsmail Gaspıralı yürüttü. Kafkasya’da yayınlanan Hayat ve Kaspi gazetelerinin sahibi olan Ali Merdan Topçubaşı da toplantının şekillenmesinde önemli bir rol oynadı; onun sıcakkanlı ve samimi tavırları Kafkasya ve Tatar Müslümanlarını birbirine yaklaştırdı

Doğru Cevap: A

Soru 5

I- Rusya’daki Müslümanların birlikte hareket etmesi.
II- Eğitim yolunda çalışılması.
III- Rusların ilerici aydın zümresi ile vatan işlerinde ortak hareket edilmesi.
Yukarıdaki kararlardan hangisi ya da hangileri Rus Müslümanlarının I. Kongre’sinde alınmıştır?

I, II, III

I, II

II, III

I, III

Yalnız II

Açıklama:

Bu ilk kongrede Müslüman toplulukların birlikte hareket etmesi; eğitim yolunda çalışması; “umumi vatan işlerinde” Rusların ilerici aydın zümresi ve partisiyle birlikte iş görmesi kararlaştırıldı. Kurulması tasarlanan “İttifak” partisinin programı ve ayrıntılarının konuşulması sonraki kongreye bırakıldı. İsmail Gaspıralı, daha ilk kongrede ayrıntıya girilmesi taraftarı değildi. Çeşitli meselelerin ortaya konulup tartışılmasının ayrılıklara sebep olabileceğini, bu yüzden milli yararlar ve eğitim gibi genel kavramlar üzerinde mutabakat sağlanmasını yeterli görüyordu. “İttifak” örgütü kurulup her vilayette bunun şubeleri açılıp temsilcileri seçildikten sonra, teşkilatın programı ve diğer ayrıntıların görüşülmesinin daha uygun olacağını düşünüyordu

Doğru Cevap: A

Soru 6

Yusuf Akçura’nın kongresine katılarak İttifak’ın taleplerini ilettiği parti hangisidir?

Kadet Partisi

Sosyalist Devrimci Parti

Bolşevik Parti

Menşevik Parti

İşçi Partisi

Açıklama:

Yusuf Akçura, Kadet Partisinin kongresine katılarak İttifak’ın taleplerini iletti; parti programındaki bazı maddelerin Müslümanların ihtiyaçlarına uygun hale getirilmesini teklif etti. İstibdat yönetimi zamanlarında da Müslüman Tatarların din ve millet işlerinde bir tür özerkliklerinin olduğunu hatırlattıktan sonra, Müslümanların bu özerkliği genişletmek yönünde yoğun bir talepleri olduğunu belirtti. Parti programının ilk maddesinde örnek olarak anılan Yahudi ve Polonyalı milletlerle birlikte, Tatarlar, Özbekler ve Kazakların da zikredilmesini, Müslüman kadınlara da seçme hakkı tanınmasını ve Müslüman okullarında eğitimin ana dilde yapılmasını teklif etti. Kadet Partisi bu taleplerden çoğunu kabul etti. İlkokullarda eğitimin yerel halkın istediği dilde olması fikri kabul edilmekle birlikte, Rus diliyle eğitim hiç olmasın şeklindeki teklif kabul edilmedi

Doğru Cevap: A

Soru 7

Ayaz İshakî ve Fuad Tuktar’ın başı çektiği solcu gençlerin kurduğu hareket hangisidir?

Tancılar

Genç Tatarlar

İttifak

Uralcılar

Kadimciler

Açıklama:

III. Rusya Müslümanları Kongresi’nde Ayaz İshakî ve Fuad Tuktar’ın başı çektiği solcu gençler de aktif bir rol oynadılar. Tañ Yuldızı (Tan Yıldızı) gazetesi etrafında örgütlenen ve Tañçılar olarak bilinen 20-30 kadar eğitimli ve ilerici gençten oluşan bu grup, usûl-i cedit derecesindeki terakkiyi yeterli görmüyor, daha çabuk ve daha büyük adımlarla ilerlemek istiyorlardı.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Abdürreşid Mehdi önderliğinde 1906 yılından itibaren Karasubazar’da çıkarılan gazete hangisidir?

Vatan Hâdimi

Ural

Tan Yıldızı

Tercüman

Tekamül

Açıklama:

Kazan’daki Tañcılar hareketinin bir benzeri Kırım’da Genç Tatarlar adıyla ortaya çıktı. Onlar da Rus inkılâpçılarından etkilendiler; inkılâpçı eylemlere katıldılar. Rus istibdat rejimini devrim yoluyla devirmek yanlısıydılar. Liderlerinin çoğu Akmescit’teki Tatar Öğretmen Okulunda okumuşlardı. Bunlar arasında Hasan Sabri Ayvazov, Abdürreşid Mehdi ve Veli İbrahim gibi aydınlar ve yazarlar bulunmaktaydı. Karasubazar’da Vatan Hâdimi adında adlı gazete etrafında toplanan bu gençlerin lideri Abdürreşid Mehdi idi. 1906’da çıkmaya başlayan bu gazeteyi çekip çevirdi. Gazete yazarlarından Veli İbrahim, Kırımlıların milli hareketinde önemli bir rol oynadı. Gazetede Kırım’daki toprak meselesindeki haksızlıklar (Tatar köylülerinin topraksızlaştırılması) ele alındı, Tatarlarının ellerinden alınan hakların geri verilmesi talep edildi, mutaassıp Tatar uleması eleştirildi, Çarlık yönetimini tenkit eden yazılar yazıldı. Gazete 1908’de kapatıldı

Doğru Cevap: A

Soru 9

Rusya’da Kazan Tatarcasıyla yayınlanan ilk gazete hangisidir?

Kazan Muhbiri

Tercüman

Yulduz

Vakit

Tan Yıldızı

Açıklama:

Rusya’da Kazan Tatarcasıyla yayınlanan ilk gazete Kazan Muhbiri idi. Gazete, Kazan’ın soylu ailelerinden Avukat Seyitgerey Mirza Alkin ve Yusuf Akçura tarafından 29 Ekim 1905’te çıkarıldı. Gazeteyi çekip çeviren kişi Akçura idi.

Doğru Cevap: A

Soru 10

I- İdil Boyu Müslümanları
II- İç Rusya Müslümanları
III- Kırım Müslümanları
Yukarıdaki tabirlerden hangisi ya da hangileri Başkurtları tanımlamak için kullanılan tabirlerdendir?

I, II

I, II, III

II, III

I, III

Yalnız II

Açıklama:

Rusya Müslümanlarının milli ve dinî kimlikleri iç içe geçmişti; kendilerini tanımlarken Müslüman tabirini kullanmaktaydılar. III. Kongrenin zabıtlarında konuşulanlara bakıldığında Rusya Tatarları, Kazan Müslümanları ve daha sıklıkla Rusya Müslümanları tabirlerinin kullanılmakta olduğu görülür. Kongreler “Bütün Rusya Müslümanları” adı altında yapılmıştır. Türk kavimlerinden bahsedilirken çoğu kez “Kırım, Kafkas, Kazak, Türkistan Müslümanları” deniliyordu. TatarBaşkurtlar için ise İdil Boyu Müslümanları veya İç Rusya Müslümanları tabirleri kullanılıyordu. Aydınlar birlik fikrinden bahsettiklerinde Rusya’daki Müslüman kavimlerin birliğini kastediyorlardı. Yusuf Akçura: “Bizlere de milliyet esasına dayanan bir siyasi ittifak teşkil etmek lazımdır” derken “milliyet”ten etnik bir anlam kastetmiyordu. Zaten bundan hemen sonra söylediklerinden (milliyet-i İslamiye) bunu dinî anlamda kullandığı açıktır

Doğru Cevap: A

Soru 11

Orenburg Dinî İdaresi (Müftülüğü) kimin talimatlarıyla oluşturulmuştur?

I. Katerina

II. Katerina

I. Yelizaveta

I. Pavel

II. Aleksandr

Açıklama:

Tatarlar, yüzyıllarca Hıristiyan yönetimi altında kimliklerini koruma mücadelesiyle bilenmiş olduklarından, yasal yollar içinde büyük bir kararlılıkla direnmekte ve mücadele etmekteydiler. Bunun yanında, hükümetin verdiği bazı hakları olabildiğince kendi yararlarına dönüştürdüler. II. Katerina’nın talimatıyla oluşturulan Orenburg Dinî İdaresi (Müftülüğü) bu mücadelenin ilginç bir örneğini oluşturmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Rusya Müslümanlarının örgütlenmesinin ilk belirtileri hangi yıla kadar götürülebilir?

1890

1900

1910

1915

1920

Açıklama:

Rusya Müslümanlarının örgütlenmesinin ilk belirtileri 1890’a kadar götürülebilir.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Rusya Müslümanlarının asıl siyasi hareketleri hangi yılın sonundan itibaren başlamıştır?

1895

1900

1904

1907

1912

Açıklama:

Rusya Müslümanlarının asıl siyasi hareketleri 1904 yılı sonundan itibaren başladı.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Müftünün çar tarafından ve belli bir süre için seçilmesi
Mektep ve medrese işlerinin Müslümanların ellerine verilmesi
Din görevlilerinin ve dinî öğrenim gören öğrencilerin askerlikten muaf tutulması
Din ve basın özgürlüğü tanınması

Kazan, Ufa, Kafkasya ve Kırım Müslümanları dilekçeler düzenleyip Petersburg’a göndermeye veya temsilci heyetler aracılığıyla bunları devlete sunmaya başladılar. Yukarıdakilerden hangileri Petersburg’a iletilen 30-40 dilekçenin içeriğinde yer alan Müslümanların isteklerindendir?

I v II

II ve III

I,II,III

II,III,IV

I,II,III,IV

Açıklama:

Petersburg’a iletilen 30-40 dilekçenin içeriğine bakıldığında, Müslümanların istekleri şu noktalarda toplanmıştı: Müftünün halk tarafından ve belli bir süre için seçilmesi; mektep ve medrese işlerinin Müslümanların ellerine verilmesi; din görevlilerinin ve dinî öğrenim gören öğrencilerin askerlikten muaf tutulması; din ve basın özgürlüğü tanınması.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Siyasi deneyimi olmasa bile, büyük bir cesarete sahip olan, 1904 Eylülünde Rusların Zemstvo hareketi önderleriyle görüşen, Rusya Müslümanlarının siyasi faaliyetlerini örgütleyenler arasında yer alan kişi olarak öne çıkan şahıs kimdir?

Ali Merdan Topçubaşı

Ahmed Agayev

Abdürreşid İbrahim

Alîm Maksud

Bünyamin Ahtem

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 16

Hangi imparator/ imparatoriçe devrinde misyoner faaliyetler artmış, İslam karşıtı yayınlar çoğalmış ve basın ve yayın yoluyla yapılan saldırılardan ötürü Müslüman halkta huzursuzluk başlamıştır?

I. Aleksandr

II. Aleksandr

III. Aleksandr

I. Nikolay

II. Nikolay

Açıklama:

II. Katerina döneminden XIX. yüzyılın ikinci yarısına kadar İslamiyet aleyhine bir
tavır sergilenmemişti. Kırım Savaşından sonra güç kazanan Slavcılık akımı ülkenin iç siyasetini de etkiledi. II. Aleksandr devrinde (1855- 1881) misyoner faaliyetleri
arttı. İslam karşıtı yayınlar çoğaldı. Basın ve yayın yoluyla yapılan bu saldırılar Müslüman halkta huzursuzluk yarattı. Fakat İslam uleması bu yayınlara karşılık verme hakkına sahip değildi.

Doğru Cevap: B

Soru 17

15 Ağustos 1905'de gerçekleştirilen I. Kongrenin başkanlığını kim yürütmüştür?

Ali Merdan Topçubaşı

İsmail Gaspıralı

Abdürreşid İbrahim

Yusuf Akçura

Fuad Tuktar

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 18

Ayaz İshakî
Fuad Tuktar
Yusuf Akçura
Galimcan Seyfeddinov

Yukarıdakilerden hangileri III. Rusya Müslümanları Kongresi’nde başı çeken ve aktif bir rol oynayan solcu gençlerdendir?

I ve II

II ve IV

I,II,III

II,III,IV

I,II,III,IV

Açıklama:

III. Rusya Müslümanları Kongresi’nde Ayaz İshakî ve Fuad Tuktar’ın başı çektiği solcu gençler de aktif bir rol oynadılar.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Meşhur edebiyat tenkitçisi Alimcan İbrahimov, dil âlimi ve düşünür Cemaleddin Velidî ve edebiyat tarihçisi Ali Rahim de yazdığı, 1912-18 yılları arasında Kazan’ın seçkin edebiyatçıları ve ilim adamları tarafından çıkarılan kültür, dil ve edebiyat konuları üzerinde yoğunlaşan derginin adı nedir?

Din ve Maişet

İl

Âlem-i Nisvan

Tercüman

Añ

Açıklama:

Kültür, dil ve edebiyat konuları üzerinde yoğunlaşan Añ dergisi 1912-18 yılları arasında Kazan’ın seçkin edebiyatçıları ve ilim adamları tarafından çıkarıldı. Meşhur edebiyat tenkitçisi Alimcan İbrahimov, dil âlimi ve düşünür Cemaleddin Velidî ve edebiyat tarihçisi Ali Rahim burada yazdılar.

Doğru Cevap: E

Soru 20

Rusya’da Meşrutiyet döneminin ilk seçimi 1906 Nisanında yapıldı. Seçilen mebuslardan kaçı Müslüman idi?

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 21

1905’teki Rus Devrimi Rusya’yı temelden sarstığı sıralarda Kazan Tatarları kaç yıldan beri Rus yönetimi altında bulunuyorlardı?

353

453

553

253

153

Açıklama:

1905’teki Rus Devrimi Rusya’yı temelden sarstığı sıralarda Kazan Tatarları 353 yıldan beri Rus yönetimi altında bulunuyorlardı.Doğru cevap ''A'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 22

1905-1907 yılları arasında Rusya Tatarları, ne için mücadele ettiler?

Bağımsızlık

İşçi hakları

Sosyal statü

Müftülüğün eski haklarının iade edilmesi için

Barınma ihtiyaçları

Açıklama:

1905-1907 yılları arasında Rusya Tatarları, Müftülüğün eski haklarının iade edilmesi için mücadele ettiler.Doğru cevap ''D'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Rusya Müslümanlarının asıl siyasi hareketleri hangi yılı sonundan itibaren başladı?

1900

1901

1902

1903

1904

Açıklama:

Rusya Müslümanlarının asıl siyasi hareketleri 1904 yılı sonundan itibaren başladı. Doğru cevap ''E'' şıkkıdırç

Doğru Cevap: E

Soru 24

Hangi ülkeyle olan savaşın kötü gitmesi üzerine 1904 yılı başında Rusya’nın her tarafında huzursuzluklar ve terör faaliyetleri baş gösterdi?

Osmanlı

Almanya

Japonya

Amerika

İtalya

Açıklama:

Japonlarla olan savaşın kötü gitmesi üzerine 1904 yılı başında Rusya’nın her tarafında huzursuzluklar ve terör faaliyetleri baş gösterdi.Doğru cevap ''C'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Rusya Müslümanlarında Birlik (İttifak) Fikrinin ilk kongresi hangi tarihte yapılmıştır?

15 Ağustos 1904

15 Ağustos 1905

15 Ağustos 1906

15 Ağustos 1907

15 Ağustos 1908

Açıklama:

Kazan, Kırım ve Kafkasya’dan gelen vekiller, Oka suyu açıklarında 15 Ağustos 1905 tarihinde ilk kongrelerini gerçekleştirdiler.Doğru cevap ''B'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 26

16-21 Ağustos 1906’da yapılan III. Kongreye kaç kişi katılmıştır?

(100-200 kişi)

(300-400 kişi)

(500-600 kişi)

(600-800 kişi)

(700-800 kişi)

Açıklama:

16-21 Ağustos 1906’da yapılan kongreye çok sayıda (700-800 kişi) kişi geldi.Doğru cevap ''E'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 27

Okul yıllarında Kazan’da gizlice kurdukları “Şakirdlik” örgütünü Orenburg’da geliştirerek “Hürriyet” adında yeni bir siyasi örgüt oluşturanlar kimlerdir?

Ayaz İshakî ve arkadaşları

Abdürreşid İbrahim ve arkadaşları

Abdürreşid Mehdi ve arkadaşları

Veli İbrahim ve arkadaşları

Seyitgerey Mirza Alkin ve arkadaşları

Açıklama:

İshakî ve arkadaşları, okul yıllarında Kazan’da gizlice kurdukları “Şakirdlik” örgütünü Orenburg’da geliştirerek “Hürriyet” adında yeni bir siyasi örgüt oluşturdular.Doğru cevap ''A'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 28

Tercüman gazetesi kaç yılına kadar tek Müslüman yayın organı oldu?

1901

1902

1903

1904

1905

Açıklama:

Tercüman 1905’e kadar tek Müslüman yayın organı oldu.Doğru cevap ''E'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 29

Rusya’da Kazan Tatarcasıyla yayınlanan ilk gazete hangisidir?

Tercuman

Kazan Muhbiri

Yulduz

Vakit gazetesi

Şûrâ gazetesi

Açıklama:

Rusya’da Kazan Tatarcasıyla yayınlanan ilk gazete Kazan Muhbiri idi.Doğru cevap ''B'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 30

Müslüman tarihçileri için Tatar, ne anlamına gelmekteydi?

Cengiz Han Moğolları

Türkler

Uzak Doğulular

Kırımlılar

Türkmenler

Açıklama:

Müslüman tarihçileri için Tatar, Cengiz Han Moğolları anlamına gelmekteydi.Doğru cevap ''A'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Rusya Müslümanlarının ilk siyasi hareketi ne zaman başlamıştır?

1790

1820

1888

1904

1927

Açıklama:

Rusya Müslümanlarının asıl siyasi hareketleri 1904 yılı sonundan itibaren başladı. Rusya’da hız kazanan siyasi hareketler İmparatorluğun sadık tebaaları olan Rusya Müslümanlarını da etkiledi. İki yıldan biraz fazla süren bu özgürlük döneminden sonraki 10 yıllık zamanda yeniden baskı rejimi hâkim oldu. Fakat bir kere başlamış olan siyasi ve milli bilinçlenme, kısıtlı ortam altında da devam etti. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 32

Rusya Müslümanlarının siyasi faaliyetlerini örgütleyen en önemli kişi kimdir?

Ahmed Agayev

İsmail Gaspıralı

Abdürreşid İbrahim

Rızaeddin b. Fahreedin

Alîm Maksud

Açıklama:

Rusya Müslümanlarının siyasi faaliyetlerini örgütleyen kişiler içinde Abdürreşid İbrahim öne çıkmaktadır. Siyasi deneyimi olmasa bile, büyük bir cesarete sahip olan bu zat, 1904 Eylülünde Rusların Zemstvo hareketi önderleriyle görüştü. Zemstvocular (mahalli yönetim yanlıları) yasal yollardan reformlar istemekteydiler. Abdürreşid İbrahim onlarla Rusya Müslümanlarının taleplerini ve ihtiyaçlarını konuştu. Onların programlarını aldıktan sonra değişik vilayetlerdeki Müslüman ileri gelenleriyle görüşmeler yaptı; ne yapılması gerektiği konusunda bir hareket planı hazırladı. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Rusya Müslümanlarının II. Kongresinde görüşülen esas konu aşağıdakilerden hangisidir?

Eğitim konusunda yapılacak yenilikler.

Kafkas ve Tatar ticaret kurallarının düzenlenmesi.

Teşkilatın programının hazırlanması.

Siyasi bir parti kurulması.

Seçimlerde hangi parti ile ittifak kurulacağı.

Açıklama:

Yaklaşan seçimler nedeniyle 1906 yılı Ocak ayında aceleyle ikinci bir kongre yapılmasına karar verildi. İttifak’ın henüz belirlenmiş bir programı yoktu. Müslümanlardan bazıları “aftonomist” (özerklikçi), bazıları sosyalist, bazılarıysa diğer partilere angaje oldular. Vilayetlerde yapılan toplantılarda fikir ayrılıkları baş gösterdi. Ulema, aydın fikirli, seçkinler ve soylular farklı fikirlere sahiptiler. Kongredeki en önemli konu, seçimlerde hangi parti ile ittifak kurulacağı meselesiydi. Mevcut partilerin programları incelendikten sonra, program ve ideolojik çizgi bakımından Müslümanlara en uygun olanın Meşrutiyetçi Demokrat (Kadet) Partisi olduğu kararlaştırıldı. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi III. Kongrede eğitim ile ilgili alınan kararlardan biri değildir?

Rüştiyelerde eğitimin tamamen Türk dilinde yapılması.

Sadece ilkokulda Rus dilinin zorunlu olması.

Türk şiveleri arasında farklılıkların azaltılması.

Müslüman okullarında tek program uygulanması.

Ortaokullarda dini bilgiler, milli dil ve yazı öğretilmesi.

Açıklama:

III. Kongrede eğitim ve kültür meseleleri hakkında önemli kararlar alındı: Sıbyan mekteplerinde öğrenciler ilk üç sene yerel şivede ders gördükten sonra, 4. sınıfta ortak Türk dilinde okuyacaklardı. Rüştiyelerde eğitim bütünüyle ortak Türk dilinde yapılacaktı. Bu proje uygulandığında, Rusya’daki bütün Türk kavimleri arasında ortak bir yazı dili oluşturma yolunda önemli bir aşama daha gerçekleşmiş olacak, Türk şiveleri arasındaki mesafe azalacaktı. İlkokullarda Rus dili zorunlu olmayacaktı; Rusça dersi Müslüman orta öğretim okullarında (rüştiyelerde) yabancı dil gibi öğretilecekti. Müslüman okullarında tek program uygulanacak, böylece okul sisteminde birlik sağlanacaktı. Gimnazya gibi Rus orta mekteplerinde okuyan öğrencilere, dinî bilgiler, milli dil ve yazı öğretmek için yurtlar açılacak, böylelikle onların milli ve dinî kimliklerinin korunması sağlanacaktı. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 35

1907’de yayınlanan Tatar Bolşeviklerinin etrafında toplandığı gazetenin adı nedir?

Ural

Tercüman

Tañ Yuldızı

Vatan Hâdimi

Kazan Muhbiri

Açıklama:

Sayıları fazla olmamakla birlikte Tatar Bolşevikleri 1907’de yayınlanan Ural adlı bir gazete etrafında toplandılar. Sovyet yazarları abartsa da, onların toplumsal bir tabanı yoktu. Kazanlı Hüseyin Yamaşev ve Galimcan Seyfeddinov’un önderliğindeki Bolşevikler, “Uralcılar” adıyla bilinen küçük bir gruptan ibaretti. “Gerçek halk temsilcileri” olarak gösterilen bu grubun Kazanlılar için hayati önem taşıyan sorunlarla ilgileri yoktu. Ural gazetesi aynı yılın Nisan ayında kapatıldı. Grubun önderlerinden Ömer Teregulov, iç savaş yıllarında Sovyet-karşıtı bir tutum benimsedi. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Kırım’da örgütlenen Genç Tatarlar hareketinin lideri kimdir?

Kayyum Nâsırî

Yusuf Akçura

Şihabüddin Mercanî

Ayaz İshakî

Abdürreşid Mehdi

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 37

Rusya’da Müslüman kadın hareketinin sesini duyurmasında önemli bir rol oynayan dergi hangisidir?

Şûrâ

Süyüm Bike

Añ

Dünya ve Maişet

Yulduz

Açıklama:

Tatar kadın gazeteleri, Rusya’da Müslüman kadın hareketinin sesini duyurmasında önemli bir misyon üstlendiler. 1906’da Tercüman gazetesinin ilavesi olarak çıkan Âlem-i Nisvan ile 1913 sonunda yayın hayatına katılan Süyüm Bike dergileri kadınlara yapılan haksızlıkları, eğitim meselelerini ve gelişmiş ülkelerdeki kadın hareketlerini dile getirdiler. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi Rusya Türklerinden kabul edilmemektedir?

Yakutlar

Başkurtlar

Mişerler

Kazanlılar

Azerbaycanlılar

Açıklama:

“Rusya Türkleri” olma bilinci XX. yüzyıl başında Batıdan gelen millet anlayışının tesirleri altında gelişti. O da daha ziyade aydın ve okumuş kesim arasında gelişen bir durumdu. “Rusya Türkleri” tabiriyle kastedilen aslında Müslüman Türklerdi. Müslüman olmayan Türkler bu kapsamda düşünülmüyordu. Volga boyunda yaşayan Hıristiyan Çuvaşlar, doğu Sibirya’daki Yakutlar veya Altaylardaki Türk soylu topluluklar bunun dışındaydı. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi “Tatar” kelimesinin anlamlarından biri değildir?

Moğol

Müslüman

Reformist

Zalim

Kırım halkı

Açıklama:

Tatar adı değişik dönemlerde farklı anlamlarda kullanılmıştır. Müslüman tarihçileri için Tatar, Cengiz Han Moğolları anlamına gelmekteydi. XIX. yüzyılda ise Rus yazarları bunu Kafkasya, Sibirya, Kırım ve Kazan bölgelerinde yaşayan Türk halkları için kullanıyorlardı. Sovyet döneminde ise Tatar tabiri sadece Kırım ve Kazan’ın Türk kökenli halkları için kullanıldı. Tatar adı üzerindeki tartışmalar XIX. asrın son çeyreğinde başladı. Tatar tarihçisi Mercanî, Tatar adının kullanılmasında bir sakınca görmüyor, hatta teşvik ediyordu. Kendilerini sadece Müslüman olarak tanımlamakta ısrar edenlere, kendilerinin Tatar şeklinde bir de kavmî adlarının olduğunu hatırlatıyordu. Tatar adından sakınmanın önemli bir sebebi de bunun Rusya’da “vahşi ve zalim” nitelemeleriyle özdeşlemiş olmasıydı. Birçok Rus yazarı, “Tatar boyunduruğu” altında yaşadıkları 240 yıllık dönemi, Rusya’nın en bahtsız ve karanlık zamanı olarak tasvir ediyorlardı. Bu sosyal baskının da etkisiyle olsa gerek, bir kısım Tatar aydınları kendilerini tanımlarken Bulgar adını tercih etmeye başlamışlardı. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 40

Çok geniş katılımın sağlandığı Bütün Rusya Müslümanlarının Kurultayı hangi yıl düzenlenmiştir?

1888

1906

1917

1922

1935

Açıklama:

Yeni hükümetin vaatleriyle ümitlenen Müslümanlar, bu imkanları en iyi şekilde değerlendirmek amacıyla taleplerini belirleyerek geçici hükûmete sunmak için faaliyete geçtiler. 1-11 Mayıs 1917’de Moskova’da Bütün Rusya Müslümanlarının Kurultayı adı altında çok geniş katılımlı bir kongre düzenlediler. Bu, Rusya Müslümanlarının V. genel kongresiydi. Kongreye her kesimden katılım oldu. Rusya’nın her tarafından delegeler geldi. İlk defa olarak çok sayıda kadın da katıldı; bunların tamamına yakını Kazan ve Kırım kadınları olup birkaçı da Kazaklardandı. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 41

1890 yılında Rusya Tatarlarını ilk defa bir araya getiren Gaspralı İsmail Bey bu toplantısını hangi şehirde yapmıştır?

Ninji Novgorod

Moskova

St. Petersburg

Kiev

Kazan

Açıklama:

Rusya Müslümanlarının örgütlenmesinin ilk belirtileri 1890’a kadar götürülebilir. O yıl hükûmetin Rusça bilmeyenlere din adamlığı görevi verilmeyeceğini duyurması Tatarları büyük bir endişeye sevk etti. Bu duruma bir çözüm getirmek isteyen Gaspıralı İsmail Bey, Nijni-Novgorod şehrinde, tanınmış Müslüman tüccarlarını çay toplantısı bahanesiyle gizlice bir araya getirdi.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Rusya'nın hangi devlete karşı savaşta aldığı başarısız sonuçlar 1905 devrimini tetiklemiştir?

Japonya

Osmanlı

Almanya

Avusturya-Macaristan

Polonya

Açıklama:

Sıcak denizlere inmek için Japonya ile savaşan Rusya savaşı 1905 yılında kaybetmiş ve büyük bir krizin içine girmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Ufa Kurultayı hangi yıl toplanmıştır?

1905

1907

1909

1912

1914

Açıklama:

Ufa Kurultayı 10-15 Nisan 1905 tarihlerinde çeşitli bölgelerden gelen din alimlerinin katılımı ile gerçekleşmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Kafkasya’da yayınlanan Hayat ve Kaspi gazetelerinin sahibi olan düşünür kimdir?

Ali Merdan Topçubaşı

İsmail Gaspralı

Hasanbey Zerdabi

Abdürreşid İbrahim

Yusuf Akçura

Açıklama:

Kafkasya’da yayınlanan Hayat ve Kaspi gazetelerinin sahibi olan kişi Ali Merdan Topçubaşı'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Rusya'da meşrudiyetin ilanından sonra Rus Müslümanları hangi partiye destek verme kararı almışlardır?

Demokrat (Kadet) Partisi

Bolşevikler

Menşevikler

Sosyalist Devrimci Parti

17 Ekim Birliği

Açıklama:

Yapılan bir kongrede mevcut partilerin programları incelendikten sonra, program ve ideolojik çizgi bakımından Müslümanlara en uygun olanın Meşrutiyetçi Demokrat (Kadet) Partisi olduğu kararlaştırıldı.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Ayaz İshakî ve Fuad Tuktar’ın başı çektiği Tatar sosyalistlerin isimlerini de aldıkları ve fikirlerini etkileyen gazetenin ismi nedir?

Tan Yıldızı

Hayat

Kaspi

Ural

Vatan Hadimi

Açıklama:

Tançılar olarak da bilinen Tatar sosyalistler bu isimlerini Tan Yıldızı gazetesinden almışlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 47

1905 yılına kadar Rusya'daki tek Müslüman yayın organı hangisidir?

Tercüman

Hürriyet

Tan Yıldızı

Vatan Hadimi

Hayat

Açıklama:

Bahçesaray’da Tercüman adlı meşhur gazete iki dilde yayınlamaya başladı. Gazete, kısa zamanda Rusya’nın Müslüman Türk bölgelerine yayıldı. Kazan, Türkistan ve Kafkasya’ya, hatta Osmanlı ülkesinde bile okunuyordu. Tercüman 1905’e kadar tek Müslüman yayın organı oldu.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Rusya’da Kazan Tatarcasıyla yayınlanan ilk gazete hangisidir?

Kazan Muhbiri

Tan Yıldızı

Tercüman

Vatan Hadimi

Şura

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi Rusya Müslümanlarının siyasi faaliyetlerini örgütleyen kişilerden birisidir?

Abdürreşid İbrahim

Vladimir Nabokov

Hasan Tahsin

Mehmet Akif Ersoy

Vladimir Mayakovski

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 50

Rusya Müslümanlarının ilk kongresi kaç tarihinde gerçekleştirilmiştir?

18 Ağustos 1905

17 Ağustos 1905

16 Ağustos 1905

15 Ağustos 1905

14 Ağustos 1905

Açıklama:

I. Kongre (15 Ağustos 1905) 1905 yılı Ağustos ayında Kafkasya, Kazakistan ve Türkistan’ın ileri gelen şahıslarına mektuplar gönderildi. Nijni Novgorod valisinden resmi izin alınamaması üzerine bir gezinti vapuru kiralanıp toplantının su üstünde yapılmasına karar verildi. Böylece Kazan, Kırım ve Kafkasya’dan gelen vekiller, Oka suyu açıklarında ilk kongrelerini gerçekleştirdiler. Doğru Cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 51

Rusya Müslümanlarının 15 Ağustos 1905 yılında gerçekleştirdiği ilk kongrenin başkanlığını kim tarafından yürütülmüştür?

Ali Meydan Topçubaşı

İsmail Gaspıralı

Abdürreşid İbrahim

Yusuf Akçura

Ali Nogay

Açıklama:

I. Kongre (15 Ağustos 1905) yılında düzenlendi. Toplantının başkanlığını İsmail Gaspıralı yürüttü. Kafkasya’da yayınlanan Hayat ve Kaspi gazetelerinin sahibi olan Ali Merdan Topçubaşı da toplantının şekillenmesinde önemli bir rol oynadı; onun sıcakkanlı ve samimi tavırları Kafkasya ve Tatar Müslümanlarını birbirine yaklaştırdı. Doğru Cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 52

Rusya Müslümanlarının 2. Kongresi hangi tarihler arasında düzenlenmiştir?

12-23 Ocak 1906

12-23 Ocak 1907

12-23 Ocak 1908

12-23 Ocak 1909

12-23 Ocak 1910

Açıklama:

1906 yılı Ocak ayında aceleyle ikinci bir kongre yapılmasına karar verildi. Diğer milletler program hazırlayıp işe girişmişlerdi. İttifak’ın henüz belirlenmiş bir programı yoktu. Müslümanlardan bazıları “aftonomist” (özerklikçi), bazıları sosyalist, bazılarıysa diğer partilere angaje oldular. Vilayetlerde yapılan toplantılarda fikir ayrılıkları baş gösterdi. Müslüman vekiller Petersburg’da toplandıklarında böyle bir kafa karışıklığı içindeydiler. Ulema, aydın fikirli, seçkinler ve soylular farklı fikirlere sahiptiler. Kongreye 108 delege geldi. Resmi izin alınamadığından, toplantılar mecburen ötede beride yapıldı. Kongredeki en önemli konu, seçimlerde hangi parti ile ittifak kurulacağı meselesiydi. Mevcut partilerin programları incelendikten sonra, program ve ideolojik çizgi bakımından Müslümanlara en uygun olanın Meşrutiyetçi Demokrat (Kadet) Partisi olduğu kararlaştırıldı. Doğru Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Rusya Müslümanları İttifakı Partisi aşağıdakilerden hangi kongre sonucunda kurulmuştur?

I. Kongre

II. Kongre

III. Kongre

IV. Kongre

V. Kongre

Açıklama:

Rusya Müslümanları İttifakı Partisi, III. Kongre (16-21 Ağustos 1906) sonucunda kurulmuştur. Doğru Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 54

İlk defa hangi toplantıya Rus Müslüman kadınlarda durumlarını anlatmak için katılmışlardır?

Moskova Kongresi

Ufa Kurultayı

Ninji Novgorod Toplantısı

Oka Kongresi

Petersburg Kongresi

Açıklama:

İlk defa olarak Moskova Kongresine çok sayıda kadın da katıldı; bunların tamamına yakını Kazan ve Kırım kadınları olup birkaçı da Kazaklardandı. Türkistan’dan hiçbir kadın yoktu.

Doğru Cevap: A

Soru 55

Moskova Kongresinde Rusya'nın ünitarist yapısını savunan Rus Müslüman aydın kimdir?

Ahmed Salihov

İsmail Gaspralı

M. Emin Resulzade

Zeki Velidi

Fuad Tuktar

Açıklama:

Ünitarist grubun başını çeken Kafkasyalı Ahmed Salihov (Tsalikatti), Müslümanların güçlerini birleştirmek suretiyle üniter, merkeziyetçi ve demokratik bir Rusya içinde önemli bir güç olacağı düşüncesindeydi.

Doğru Cevap: A

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi Rusya'da III. Kongre sonrasında kurulan Tatar Sosyalistlerinin örgütlendiği yerdir?

Moskova

Soçi

Ufa

Kazan

Vladivostok

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi Genç Tatarlar Harekatı adlı grubun faaliyetlerini oluşturduğu kentin adıdır?

Soçi

Kazan

Volgograd

Ufa

Kırım

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 58

Aşağıdakilerden hangisi Genç Tatarlar adlı harekatın liderinin adıdır?

Abdürreşid Mehdi

Sabri Ayvazov

Veli İbrahim

İsmail Gaspıralı

Hasan Sabri

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 59

Rusya'da Meşrutiyet Döneminin sonundaki mecliste ilk Müslüman vekiller hangi tarihte yerlerini almıştır?

1904

1905

1906

1907

1908

Açıklama:

Rusya’da Meşrutiyet döneminin ilk seçimi 1906 Nisanında yapıldı. Seçilen mebuslardan 25’i Müslüman olup bunlardan 12’si Kazanlıydı; maddi ve kültür düzeylerinin yüksek olması sebebiyle, diğer Müslüman bölgelerine kıyasla Kazanlılar daha fazla vekil seçtirmişlerdi. Rusya Meclisinde liberaller, işçiler zümresi ve diğer küçük gruplar bir araya geldiğinde çoğunluğu oluşturuyorlardı; muhafazakâr Rus partiler azınlıkta kalmıştı. Bu durum Çar hükûmetini memnun etmedi. Temmuz ayında Meclis dağıtıldı. Doğru Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 60

17 Şubat Devriminin Rusya Müslümanları açısından önemi nedir?

Oluşan özgürlük ve demokrasi ortamından faydalanılabileceği fikri

Rusya Müslümanlarının sürgün edilmesi

Rusya Müslüman Türklerinin parti kurması

Rusya'nın bölünmesi

Rusya'nın yayılmacı politikasının sonu

Açıklama:

Enflasyon, yiyecek kıtlığı ve askerler arasındaki moral bozukluğu 1917 Şubat Devriminin patlak vermesine yol açtı. Çar Nikola tahttan indirildi. Şubat İhtilali sekiz ay sürdü. Bu kısa dönemin ayırıcı özelliği, umut, hürriyet ve demokrasi arayışlarının ağır basmasıdır. Hürriyet ortamı Rusya Müslümanlarını da ümitlendirdi. Yeni rejim, Rusya’daki halkların ve bölgelerin yerel ihtiyaçlarını karşılayacak özerk yönetimler sözü veren bir söylem benimsedi. Çarlık döneminde ikinci sınıf vatandaş muamelesi gören Rusya’nın Müslüman halklarının uğradıkları haksızlıkları ortadan kaldırmak için büyük bir fırsat doğdu. Doğru Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Ünite 4

Soru 1

Türkmenler arasında seyahat eden Mehmed Emin Efendi, Osmanlı padişahının ve Halifenin payitahtından gelmiş olduğu için büyük bir iltifatla karşılanmıştı. Gittiği her yerde- Gümüştepe, Ürgenç ve Hive’de- Türkmenlerin duygusal bir bağ ile Halifeye bağlı olduklarını görmüştü. Türkmenler ona savaşın nasıl gittiğini soruyor, Osmanlı askerinin muzafferiyeti için dua ediyorlardı. “Bizim asıl hükümdarımız, Peygamberimizin dahi vekili olan Âl-i Osman padişahı olduğunu bilir isek de ne fayda ki uzaklığımız mâni oluyor” diyorlardı.
Yukarıda anlatılanlar aşağıdaki olaylardan hangisi zamanında gerçekleşmiştir?

1876 Karadağ'ın Osmanlı Devleti'ne savaş ilanı

1877-78 Osmanlı-Rus savaşı

1881 Mısır'ın Birleşik Krallık tarafından işgali

1882 Tunus'un Fransızlar tarafından işgali

1885 Doğu Rumeli'nin Bulgaristan tarafından ilhakı

Açıklama:

1877-78 Osmanlı-Rus savaşı sırasında Türkmenler arasında seyahat eden Mehmed Emin Efendi (1854-1925), Osmanlı padişahının ve Halifenin payitahtından gelmiş olduğu için büyük bir iltifatla karşılanmıştı. Gittiği her yerde (Gümüştepe, Ürgenç ve Hive’de) Türkmenlerin duygusal bir bağ ile Halifeye bağlı olduklarını görmüştü. Türkmenler ona Rusya ile savaşın nasıl gittiğini soruyor, Osmanlı askerinin muzafferiyeti için dua ediyorlardı. “Bizim asıl hükümdarımız, Peygamberimizin dahi vekili olan Âl-i Osman padişahı olduğunu bilir isek de çi-faide [ne fayda] ki uzaklığımız mâni oluyor” diyorlardı. Plevne kahramanı Osman Paşa’nın Rusları perişan ettiği haberi onları sevince boğuyordu. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 2

Kırımlı fikir adamı İsmail Gaspıralı’nın yazarlığa başladığı şehir aşağıdakilerden hangisidir?

İstanbul

Bahçesaray

Petersburg

Paris

Moskova

Açıklama:

Rusya Müslümanları arasında milliyet fikrinin gelişmesi de aydınları Osmanlı ülkesine yöneltti. Pan-Slavist fikirlere tepki duyarak milli duyguları uyanan İsmail Gaspıralı, 1867 yılında Girit isyanı sırasında bir arkadaşıyla beraber Osmanlı Türklerine yardım etmek niyetiyle yola çıktıysa da Odesa’da durduruldu. 1871’de İstanbul’a gitmeyi ve orada Türk subayı veya memuru olmayı kurdu. Fakat iyi bir memur olabilmek için Fransızca öğrenmek gerektiğini düşünüyordu. Bu yüzden, önce Paris’e gitmeyi, orada bir müddet kalıp Fransızcayı adamakıllı öğrendikten sonra İstanbul’a gelmeyi tasarladı. 1872 senesi sonbaharında Paris’e gitti ve orada iki sene kaldı. 1874’te İstanbul’a geldi. Burada memuriyete girme girişimleri sonuçsuz kaldı. İsmail Bey İstanbul’da kaldığı bir yıl içinde Osmanlı matbuatını inceledi; İstanbul’u, Osmanlı Devleti’ni ve bunları idare edenleri gözlemledi. Gaspıralı’nın yazarlığı da İstanbul’da başladı. İstanbul’dan yazdığı yazılar Moskova ve Petersburg’un Rus gazetelerinde yayınlandı (Akçura 1928: 356). Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Osmanlı Türkleri içinde Rusya Müslümanlarını etkileyen ve Terbiyeli Çocuk adlı eserin de yazarı olan en önemli şahsiyet aşağıdakilerden hangisidir?

Mehmed Akif

Ahmed Midhat Efendi

Eşref Edib

İzmirli İsmail Hakkı

Cenab Şehabeddin

Açıklama:

Ahmed Midhat Efendi (1844-1912): Osmanlı Türkleri içinde Rusya Müslümanlarını etkileyen en önemli simadır. Onun eserleri sadece Rusyalı âlimler ve talebeler arasında değil, köylerdeki kadın ve kızlar arasında da yayıldı. Kuzey Türklerinin tanınmış yazarı Rızaeddin b. Fahreddin onun Terbiyeli Çocuk adlı eserinden esinlenerek Terbiyeli Bala (Kazan, 1908) adlı bir kitapçık yazdı. Tatarlardan Gılman Ahund ve Muhammed Şakir Ramiev onun eserlerini tavsiye etmekteydi. İstanbul’daki Tatar öğrenciler Ahmed Midhat Efendi ile daima temas halindeydi. Sade ve kolay anlaşılır bir Türkçeyle yazması, okuyucuyu sıkmayan, öğretici nitelikteki eserleri onu Rusya Türklerinin gözünde ilginç bir sima hâline getirdi. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Rusya Müslümanlarının aydınlanmaya daha fazla ihtiyaçları olduğunu düşünen ve bu yüzden 1905’te Akmescit’e giden idealist Osmanlı muallimlerindendir?

Ömer Sami

Süleyman Nazif

Hâlid Ziya

Ali Nusret Bey

Hamdullah Suphi

Açıklama:

Rusya’da Meşrutiyet döneminin başlamasıyla birlikte bazı idealist Osmanlı muallimlerinin Rusya’daki din kardeşlerine yöneldikleri görülmektedir. Bunlardan biri Ömer Sami [Arbatlı] (1881-1951) adında bir muallimdi. Rusya Müslümanlarının aydınlanmaya daha fazla ihtiyaçları olduğunu düşünen Ömer Sami, bir arkadaşıyla beraber 1905’te Akmescit’e gitti ve bu şehirde yeni açılan bir rüştiye mektebinde muallim oldu. Fakat çok geçmeden Kırım’daki durumun hiç de hayal ettikleri gibi olmadığını anladı. Daha önce öğütlendikleri için, mutaassıp mollaların tepkisini çekmemeye gayret ettiler; fesi çıkarıp sarıkla dolaştılar. Bu kıyafetlerle camilerde görünüp özellikle Kur’an okuma ve okutmada yerli mollalardan üstün olduklarını göstermeye çalıştılar. Bunun sonunda bazı mollaların sempatisini kazandılarsa da bazıları daima onların karşısında oldular; bu mollalar Osmanlı muallimlerini kendilerine rakip olarak gördüler. Doğru cevap A’dır.
90

Doğru Cevap: A

Soru 5

1911 yılı sonundan itibaren, Rusya ve Osmanlı Türkleri arasında bir kültür köprüsü oluşturan “Türk Yurdu” adındaki ilim ve kültür dergisini çıkarmaya başlayan fikir adamı aşağıdakilerden hangisidir?

Şihabüddin Mercanî

Troyskili Ahmed Taceddin

Abdürreşid İbrahim

Yusuf Akçura

Kazanlı Ayaz İshakî

Açıklama:

Akçura’nın en önemli girişimi Türk Yurdu adındaki ilim ve kültür dergisini çıkarmak oldu. 1911 yılı sonundan itibaren yayınlanmaya başlayan bu dergiyi ilk nüshasından itibaren bazı kısa aralar dışında 6 yıl boyunca yönetti. Dönemin en parlak aydınlarını bu dergide toplamayı başardı. Dergi, İdil boyunda ve Türkistan’da da okunuyordu. Derginin asıl amacı Türk kavimlerinin birbirini tanımaları için Türk dünyasının her tarafında olup bitenleri, Türk dünyasında gelişen fikir akımlarını ve Türk kavimlerinde doğan edebiyatı bütün Türk dünyasına duyurmaktı. Rusya ve Osmanlı Türkleri arasında bir kültür köprüsü oluşturan bu dergi Orenburglu Tatar zenginlerinden Mahmud Bay Hüseynov tarafından desteklendi. Türk birliği çizgisinde yürüyen dergide Rus kültürüne de saygın bir yer verilmekteydi. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 6

Çıkardığı gazete ve etrafına topladığı genç aydınlarla birlikte sosyalist ve aynı zamanda Tatar milli çıkarlarını savunan yönelişe öncülük eden edebiyatçı ve eylem adamı aşağıdakilerden hangisidir?

Fatih Kerimî

Troyskili Ahmed Taceddin

Kazanlı Ayaz İshakî

Abdürreşid İbrahim

Şihabüddin Mercanî

Açıklama:

Rusya’dan gelen Türk aydınları oldukça iyi bir donanımla geliyorlardı. Bu aydınların hemen hepsi halkçılık akımından ve inkılâpçı fikirlerden etkilenmişlerdi. Bunlar içinde, edebiyatçı ve eylem adamı olan Kazanlı Ayaz İshakî’nin (1878-1954) ayrı bir yeri vardır. Ayaz İshakî, 1900’lü yılların başından beri inkılâpçı bir oluşumun liderliğini yaptı. Çıkardığı gazete ve etrafına topladığı genç aydınlarla birlikte sosyalist ve aynı zamanda Tatar milli çıkarlarını savunan yönelişe öncülük etti. Onun asıl amacı, Çarlık döneminde sindirilmiş olan Tatar halkını sarsmak ve harekete geçirmekti. O zamanlar Rusya’da bunun için elverişli bir ortam mevcuttu. Grubuyla beraber Tatar siyasi hayatında önemli roller oynadıktan sonra baskı yıllarında hapis yattı, sürgüne gönderildi. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Kendisi gibi Rusya Müslümanlarından olanlarla beraber Teârüf-i Müslimîn adında bir dergi çıkaran tanınmış seyyah aşağıdakilerden hangisidir?

Kazanlı Halim Sabit

Kazanlı Ayaz İshakî

Sibiryalı Abdürreşid İbrahim

Troyskili Ahmed Taceddin

Fatih Kerimî

Açıklama:

1910 yılı başında, Rusya Müslümanlarının tanınmış seyyahlarından Sibiryalı Abdürreşid İbrahim İstanbul’a geldi. Gezip gördüğü yerler hakkında verdiği konferanslarla büyük ilgi topladı. Kendisi gibi Rusya Müslümanlarından olan Troyskili Ahmed Taceddin’le beraber Teârüf-i Müslimîn (1910-1911) adında bir dergi çıkardı. Bu, Tatarların Rusya dışında çıkardıkları ilk dergiydi. Derginin amacı, teârüf (tanıştırmak) idi; Müslüman toplulukları (özellikle Osmanlı ve Rusya Müslümanlarını) birbiriyle tanıştırmayı hedefliyordu. Dergi, Rusya ve Türkistan’ın değişik yerlerinde muhabirler görevlendirerek bunlar aracılığıyla alınan bilgileri yayınladı. Bu yolla Osmanlı kamuoyunu buralardaki gelişmelerden haberdar etmeye çalıştı. Yazar kadrosunun çoğunu Rusya kökenli aydınların oluşturduğu dergide kadın meselesi ve eğitim reformu gibi konular önemli bir yer tutmaktaydı. Dergide Troysk (Troitsk), Kazan, Akmescit, Kazakistan, Orenburg, Sibirya, Buhara, Hive ve Çin Türkistanı gibi yerlerden haberler ve mektuplar da yer almaktaydı. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 8

İstanbul Mülkiye Mektebi mezunu olan ve “İstanbul Mektubları” adıyla kitaplaştırdığı izlenimleri ile Türk aydınlarının ve toplumunun felaket yıllarındaki ruh halini çok iyi bir şekilde yansıtan Rusyalı Türk aydın aşağıdakilerden hangisidir?

Sibiryalı Abdürreşid İbrahim

Kazanlı Ayaz İshakî

Troyskili Ahmed Taceddin

Fatih Kerimî

Şihabüddin Mercanî

Açıklama:

Tatar aydınları içinde Meşrutiyet dönemi İstanbul’unu en iyi gözlemleyen kişi Fatih Kerimî’dir (1870-1937). 1892-97 yılları arasında İstanbul’da Mülkiye Mektebinde okuyan Kerimî, 1912 yılı sonunda, Bulgarlar’ın Çatalca’ya kadar geldikleri bir zamanda, yeniden İstanbul’a geldi. İstanbul’da kaldığı 4 ay boyunca dönemin aydınlarıyla görüştü. İstanbul Mektubları adıyla kitaplaştırdığı izlenimleri, Türk aydınlarının ve toplumunun felaket yıllarındaki ruh halini çok iyi bir şekilde yansıtmaktadır. Eserin hemen her yerinde Rusya Tatarları ile Osmanlı Türklerinin kültür seviyeleri, psikolojileri ve aydınları karşılaştırılmaktadır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi Yusuf Akçura’nın Osmanlı eğitim sistemine getirdiği eleştirilerden biri değildir?

Osmanlıların eğitim konusunda yazdıkları ve çabaları yetersizdi.

Osmanlıların medreseleri ihmal etmelerini bir hata idi.

Osmanlı okullarının çoğu skolastik tarzın etkisi altındaydı.

İdeal eksikliği, Osmanlı okullarındaki en önemli noksanlardan biriydi.

Osmanlı okullarında demokratik bir eğitim sistemi yoktu.

Açıklama:

Osmanlı eğitim sistemine en esaslısı eleştirileri yönelten kişi Yusuf Akçura oldu. Onun eleştirilerini dört noktada toplamak mümkündür:

Osmanlıların eğitim konusunda yazdıkları ve çabaları yetersizdi.
Osmanlıların medreseleri ihmal etmelerini bir hata idi.
Osmanlı okullarının çoğu skolastik tarzın etkisi altındaydı.
Osmanlı okullarındaki en önemli noksanlardan biri de ideal eksikliğiydi.

Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 10

Birinci Dünya Savaşı sonrası Türkiye’nin, Türk dünyası ve Türk Birliği hakkındaki tutumu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

1923’te kurulan Türkiye Cumhuriyeti, Türk birliği siyasetinden uzak durdu.

Türk dünyasına ilgi duyan aydınlardan birçoğu Malta’ya sürgün edildiler.

Türkçülük İttihatçılığın bir devamı olarak algılanmaya başlandı.

Türk birliği gibi konuları serbestçe tartışma ortamı kalmadı.

Rusya ve Türkiye Türkleri arasındaki ilişkiler sıkılaştırıldı.

Açıklama:

Birinci Dünya Savaşından sonra İstanbul, hızla Türk dünyasının cazibe merkezi olma özelliğini kaybetti. Savaşın yenilgiyle bitmesi ve İttihat ve Terakkinin dağılmasıyla Türkçü aydınlar sıkıntılı bir döneme girdiler. Türk dünyasına ilgi duyan aydınlardan birçoğu Malta’ya sürgün edildiler. Ülkenin içinde bulunduğu durumdan sorumlu tutuldular. 1923’te kurulan Türkiye Cumhuriyeti Türk birliği siyasetinden uzak durmaya özen gösterdi. Atatürk’ün izlediği milli siyaset, Türkiye sınırları içinde, kendi gücüne dayanarak, milletin ve ülkenin bayındırlığı için çalışmaktı. Türkiye’de şekillenen yeni ortamda Türkçülük İttihatçılığın bir devamı olarak algılanmaya başlandı. Türk birliği gibi konuları serbestçe tartışma ortamı kalmadı. 1925 yılı gazetelerinde sıklıkla Türk-Sovyet yakınlaşmasından söz edilmekte, Sovyetler hakkında olumlu yazılar yayınlanmaktaydı. Moskova’ya gidip dönen yazar ve sanatçılar izlenimlerini yazarak Türkiye’nin Ruslardan neler öğrenebileceklerini yazmaktaydılar. Böyle bir dostluk havası içinde Sovyetleri rahatsız edebilecek her türlü yayın ve faaliyetler kısıtlandı. 1920’li yılların ortalarından itibaren Türkiye’deki Türkistanlı ve Azerbaycanlı liderler çeşitli zorluklar ve engellemelerle karşılaştılar. Rusyalı Türk göçmenlerin faaliyetleri kısıtlandı, çıkardıkları dergiler zararlı yayınlar oldukları gerekçesiyle kapatıldı. Rusya ve Türkiye Türkleri arasındaki ilişkiler durma noktasına geldi. Bu durum, Sovyet döneminin sonuna kadar devam etti. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Tatarların Rusya dışında çıkardıkları ilk dergi kim tarafından çıkarılmıştır?

Sibiryalı Abdürreşid İbrahim

Ayaz İshaki

Musa Celil

Mollanur Vahidov

Kerim Tinçurin

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 12

Pan-Slavist fikirlere tepki duyarak milli duyguları uyanan İsmail Gaspıralı, hangi tarihte bir arkadaşıyla beraber Osmanlı Türklerine yardım etmek niyetiyle yola çıktıysa da, Odessa’da durduruldu?

1867

1868

1869

1870

1871

Açıklama:

Pan-Slavist fikirlere tepki duyarak milli duyguları uyanan İsmail Gaspıralı, 1867 yılında Girit isyanı sırasında bir arkadaşıyla beraber Osmanlı Türklerine yardım etmek niyetiyle yola çıktıysa da, Odessa’da durduruldu.Doğru cevap ''A'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Osmanlı Türkleri içinde Rusya Müslümanlarını etkileyen en önemli sima kimdir?

Ubeydullah Bubî

Haris Feyzi

Ahmed Midhat Efendi

İsmail Gaspıralı

Mehmed Emin Efendi

Açıklama:

Osmanlı Türkleri içinde Rusya Müslümanlarını etkileyen en önemli simadır.Doğru cevap ''C'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Rusya Müslümanlarında “din adamları” veya “ulema” sınıfı anlamında kullanılan genel tanımlamaya ne ad verilir?

Hoca

Muallim

Öğretman

Molla

Asker

Açıklama:

Mollalar, Rusya Müslümanlarında “din adamları” veya “ulema” sınıfı anlamında kullanılan genel bir tanımlamaydı.Doğru cevap ''D'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Rusya Eğitim Bakanlığına bağlanan rüştiyeler hangi yılda tamamen kapatıldı ve Osmanlı muallimleri tutuklanıp sınır dışı edildi?

1890

1900

1910

1920

1930

Açıklama:

Rüştiyeler 1910 yılında tamamen kapatıldı; Osmanlı muallimleri tutuklanıp sınır dışı edildi.Doğru cevap ''C'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Rusya’da hangi yılın ortasından itibaren ortaya çıkan baskı döneminde Rusyalı
Türk aydınlarının faaliyetleri kısıtlandı?

1907

1908

1909

1910

1911

Açıklama:

Rusya’da 1907 yılı ortasından itibaren ortaya çıkan baskı döneminde Rusyalı Türk aydınlarının faaliyetleri kısıtlandı.

Doğru Cevap: A

Soru 17

İstanbul’a gelip yerleşen Rusyalı aydınlar içinde en tanınmışı kimdir?

Yusuf Akçura

Şihabüddin Mercanî

Kayyum Nâsırî

Abdulhakim Hilmi

Yakup Kemalî

Açıklama:

İstanbul’a gelip yerleşen Rusyalı aydınlar içinde en tanınmışı Yusuf Akçura’dır.Doğru cevap ''A'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 18

1905-1907 yılları arasında Rusya’daki hürriyet ortamında Rusya Müslümanlarının siyasi ve kültürel örgütlenmelerinde büyük katkılar sağlayan ve “Rusya Müslümanları İttifakı” adlı siyasi oluşumun ortaya çıkmasında rol oynayan kişi kimdir?

Haris Feyzi

Yusuf Akçura

Ubeydullah Bubî

Fatih Kerimî

Fatıyh Kerimi

Açıklama:

1905-1907 yılları arasında Rusya’daki hürriyet ortamında Rusya Müslümanlarının siyasi ve kültürel örgütlenmelerinde büyük katkılar sağlayan Y. Akçura, “Rusya Müslümanları İttifakı” adlı siyasi oluşumun ortaya çıkmasında başat bir rol oynadı.Doğru cevap ''B'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 19

1900’lü yılların başından beri inkılâpçı bir oluşumun liderliğini yapan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Kazanlı Ayaz İshakî

Mahmud Bay Hüseynov

Yusuf Akçura

Cafer Seydahmet

Abdulhakim Hilmi

Açıklama:

Ayaz İshakî, 1900’lü yılların başından beri inkılâpçı bir oluşumun liderliğini yaptı.Doğru cevap ''A'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Kendisi gibi Rusya Müslümanlarından olan Troyskili Ahmed Taceddin’le beraber Teârüf-i Müslimîn (1910-1911) adında bir dergi çıkaran Rusya müslümanı kimdir?

Ayaz İshakî

Rukiye Yunusova

Yusuf Akçura

Fatih Kerimî

Sibiryalı Abdürreşid İbrahim

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 21

1914’te İstanbul’a geldi ve izlenimlerini “Seyahat Hâtıraları” adlı uzun yazı dizisi halinde yayınlayan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Mahmud Hoca Behbudî

Ümmügülsüm Kemalova

Rukiye Yunusova

Yusuf Akçura

Fatih Kerimî

Açıklama:

Semerkand’da müftü Mahmud Hoca Behbudî (1874-1919), 1914’te İstanbul’a geldi ve izlenimlerini “Seyahat Hâtıraları” adlı uzun yazı dizisi halinde yayınladı.Doğru cevap ''A'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Osmanlı aydınlarının imparatorluk dışındaki Türkleri keşfetmeleri hangi dönemde olmuştur?

XVIII. yy

XVIII. yüzyılın ikinci yarısı

XIX. yy

XIX. yüzyılın ikinci yarısı

XX. yy

Açıklama:

Osmanlı aydınlarının imparatorluk dışındaki Türkleri keşfetmeleri XIX. yüzyılın ikinci yarısında oldu.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi XIX. yüzyılın sonunda Osmanlı'nın doğudaki Türklere karşı yaklaşımını yansıtan gelişmelerden değildir?

Milli ve ırki bağlar ön plana çıktı

Türkoloji araştırmalarının ortaya çıkması ile Türk aydınları arasındaki soy birliği
bilinç gelişti

Türk aydınları asıl vatanlarının Orta Asya olduğundan ve oradaki soydaşlarının varlığından haberdar oldu

Rusların Türkistan’da ilerlemeleri karşısında Osmanlı basınında Türkistan hakkında çıkan yazılar milli bilinci arttırdı

Osmanlı varlıklarından geç haberdar oldukları doğu Türklerine karşı temkinli bir politika yürüttü

Açıklama:

Osmanlı aydınlarının imparatorluk dışındaki Türkleri keşfetmeleri XIX. yüzyılın ikinci yarısında oldu. 1860’lı ve 1870’li yılların sonunda, Türkistan’da Rus ve Çin işgalleri sırasında, Osmanlı aydınlarının dikkatleri doğudaki kardeşleri üzerine yöneldi. Bu ilgi ve yakınlık hissi daha ziyade din temelindeydi. Fakat giderek milli ve ırki bağlar da ön plana çıktı. Rusların Türkistan’da ilerlemeleri karşısında Osmanlı basınında Türkistan hakkında çıkan yazılar bu ilgiyi arttırdı. Avrupa’da
Türkoloji araştırmalarının ortaya çıkması ise Türk aydınları arasındaki soy birliği
bilincinin gelişmesini sağladı. Türk aydınları asıl vatanlarının Orta Asya olduğundan ve oradaki soydaşlarının varlığından haberdar oldular.

Doğru Cevap: E

Soru 24

Osmanlı Türkleri içinde Rusya Müslümanlarını etkileyen en önemli kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Ahmed Midhat Efendi

Mehmed Emin Efendi

Süleyman Hüsnü Paşa

Şemseddin Sami

Şihabüddin Mercanî

Açıklama:

Ahmed Midhat Efendi (1844-1912): Osmanlı Türkleri içinde Rusya Müslümanlarını etkileyen en önemli simadır.

Doğru Cevap: A

Soru 25

Rusya Müslümanlarında “din adamları” veya “ulema” sınıfı anlamında kullanılan sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

Hacı

Molla

Hoca

Dindar

Müellim

Açıklama:

Molla: Rusya Müslümanlarında “din adamları” veya “ulema” sınıfı anlamında kullanılan genel bir tanımdır.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı muallimlerinin Rusya'ya gittiklerinde eğitim alanında karşılaştıkları gelişmelerden değildir?

Rus okullarının düzenli ve tertipli oluşu

Rus okullarının temiz oluşu

Okula giden nüfusun fazla oluşu

Öğrencilerin sokak ve caddelerde serbest, her türlü kaygıdan arınmış ve
mutlu bir şekilde hayat sürmeleri

Rus okullarında öğrencilere baskı uygulanması

Açıklama:

Osmanlı muallimleri Rusya'ya gittiklerinde onları asıl şaşırtan şey Rus okullarında gördüğü nizam ve intizamdı; Halil Sami, Rus okullarının binalarının güzelliğine ve temizliğine hayran kaldı. Öğrencilerin sokak ve caddelerde serbest, her türlü kaygıdan arınmış ve mutlu bir şekilde hayat sürmekte olduklarını gördü. Her sabah Astrahan’ın muntazam caddelerindeki kaldırımlarda akın akın okullarına giden Rus çocuklarını görerek hüzünlendi. “Bedbaht vatanıma böyle mesut ve bahtiyar günleri görmek nasip olabilecek mi?” diyordu.

Doğru Cevap: E

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi Servet-i Fünun akımının temsilcilerinden değildir?

Hüseyin Cahid

Hâlid Ziya

Nazım Hikmet

Tevfik Fikret

Cenab Şehabeddin

Açıklama:

Hüseyin Cahid, Hâlid Ziya, Tevfik Fikret ve Cenab Şehabeddin gibi sanatçılar Servet-i Fünun akımının en tanınmış temsilcileridir. Ortaya koydukları edebi eserlerde konuşma dilinden uzaklaştıkları, Arapça ve Farsça kelime ve tamlamalara gereğinden fazla yer verdikleri görülmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Sibiryalı Abdürreşid İbrahim'in Troyskili Ahmed Taceddin’le beraber Tatarların Rusya dışında çıkardıkları ilk dergi aşağıdakilerden hangisidir?

Teârüf-i Müslimîn

Türk Yurdu

Servet-i Fünûn

İslam Dünyası

Sebilürreşad

Açıklama:

Sibiryalı Abdürreşid İbrahim kendisi gibi Rusya Müslümanlarından olan Troyskili Ahmed Taceddin’le beraber Teârüf-i Müslimîn (1910-1911) adında bir dergi çıkardı. Bu, Tatarların Rusya dışında çıkardıkları ilk dergiydi. Derginin amacı, teârüf (tanıştırmak) idi; Müslüman toplulukları (özellikle Osmanlı ve Rusya Müslümanlarını) birbiriyle tanıştırmayı hedefliyordu.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Tatar aydınları içinde Meşrutiyet dönemi İstanbul’unu en iyi gözlemleyerek İstanbul Mektubları adıyla kitaplaştırdığı izlenimleri, Türk
aydınlarının ve toplumunun felaket yıllarındaki ruh halini çok iyi bir şekilde yansıtan aydın aşağıdakilerden hangisidir?

Yusuf Akçura

Fatih Kerimî

Mehmed Emin

Kazanlı Halim Sabit

Şeyh Süleyman Efendi

Açıklama:

Tatar aydınları içinde Meşrutiyet dönemi İstanbul’unu en iyi gözlemleyen kişi Fatih Kerimî’dir (1870-1937). İstanbul Mektubları adıyla kitaplaştırdığı izlenimleri, Türk aydınlarının ve toplumunun felaket yıllarındaki ruh halini çok iyi bir şekilde yansıtmaktadır. Eserin hemen her yerinde Rusya Tatarları ile Osmanlı Türklerinin kültür seviyeleri, psikolojileri ve aydınları karşılaştırılmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 30

İsmail Gaspıralı’nın Osmanlı mekteplerinde uyguladığı kolay okuma metodu aşağıdakilerden hangisidir?

Biçem

Skolastik usul

Usûl-i cedid

Yapısalcılık

Türsel

Açıklama:

İsmail Gaspıralı’nın mekteplerde uyguladığı kolay okuma metodu olan Usûl-i cedid, tedricî ve savtî idi. Kolaylığı da bu iki özelliğinden geliyordu. Tedricîden maksat, çocuklara önce üç harf vermek, sonra birer harf ilave ederek devam etmekti. Savtî (fonetik) demekten maksat ise harfleri değil sesleri öğretmekti.

Doğru Cevap: C

Soru 31

Osmanlı ve Rusya Türkleri arasındaki ilişkiler hangi dönemde bozulmaya başlamıştır?

Osmanlı-Rus Savaşı

II. Dünya Savaşı

Balkan Savaşı

I. Dünya Savaşı

Osmanlı-Yunan Savaşı

Açıklama:

I. Dünya Savaşının başlamasıyla Osmanlı ve Rusya Türkleri arasındaki ilişkiler sıkıntılı bir döneme girdi. İki devlet arasında yayınların gidip gelmesi kesildi. Rusya’daki Müslüman basını katı bir sansüre uğruyor, Osmanlı Devleti hakkında en ufak bir olumlu haber bile verilemiyordu. Rus parlamentosunda Türk-karşıtı fikirler dile getiriliyordu. Bu durum Rusya Müslümanlarını rahatsız etmekle beraber, bunu yazılı veya sözlü ifade etmeleri mümkün olamıyordu. Savaş, Rusya Müslümanlarını oldukça zor bir duruma sokmuştu: Bir tarafta tebaası oldukları Rusya Devleti, diğer yanda dindaşları ve soydaşları olan Osmanlı Türkleri bulunuyordu. Müslüman vekillerin ılımlı istekleri bile Rusların tutucu ve milliyetçi kesimini kuşkulandırıyor, Pan-Türkist olarak suçlanmalarına yol açabiliyordu.

Doğru Cevap: D

Soru 32

Rusya'da Müslüman din âlimleri (diğer adıyla “ruhanîler”) üç derecede sınıflandırılmaktaydı.Aşağıdakilerden hangisi orta dereceye bir örnektir?

Nâib

İmam

Müderris

Müftü

Müezzin

Açıklama:

Rusya Müslümanlarında “din adamları” veya “ulema” sınıfı anlamında kullanılan genel bir tanımlamaydı. Müslüman din âlimleri (diğer adıyla “ruhanîler”) üç derecede sınıflandırılmaktaydı. En üst derecede müftü, kadı, nâib ve âli medreselerin müderrisleri yer almaktaydı. Orta derecede âhund, müderris ve hatib; alt derecede ise imam ve müezzin bulunmaktaydı. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Türkçülük akımının önde gelen düşünür ve tarihçisi olan Yusuf Akçura'nın birçok hususta üstadı olarak kabul ettiği düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Necib Asım Bey

Şihabüddin Mercanî

Veled Çelebi Efendi

İsmail Gaspıralı

Kayyum Nâsırî

Açıklama:

Yusuf Akçura, Bahçesaray’da ziyaret ettiği İsmail Gaspıralı’dan çok etkilendi ve onu birçok hususta üstadı olarak kabul etti. doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 34

Asıl amacı, Çarlık döneminde sindirilmiş olan Tatar halkını sarsmak ve harekete geçirmek olan 1878-1954 yılları arasında yaşamış edebiyatçı ve gazeteci kimdir?

Troyskili Ahmed Taceddin

Kazanlı Ayaz İshakî’

Sibiryalı Abdürreşid İbrahim

Yusuf Akçura

Fatih Kerimî

Açıklama:

Kazanlı Ayaz İshakî’nin asıl amacı, Çarlık döneminde sindirilmiş olan Tatar halkını sarsmak ve harekete geçirmekti. O zamanlar Rusya’da bunun için elverişli bir ortam mevcuttu. Grubuyla beraber Tatar siyasi hayatında önemli roller oynadıktan sonra baskı yıllarında hapis yattı, sürgüne gönderildi. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 35

Mehmed Akif, Eşref Edib ve İzmirli İsmail Hakkı ile yakın dostluk kuran ve 1913 yılı başında "İslam Dünyası" adında yeni bir dergi çıkaran düşünür kimdir?

Halim Sabit

Ayaz İshakî

Abdürreşid İbrahim

Fatih Kerimî

Ahmed Taceddin

Açıklama:

Abdürreşid İbrahim, cesur, maceracı, samimi ve mücadeleci kişiliğiyle birçok İstanbullu aydının gönlünü kazandı. Mehmed Akif, Eşref Edib ve İzmirli İsmail Hakkı ile yakın dostluk kurdu. 1913 yılı başında İslam Dünyası adında yeni bir dergi çıkardı.

Doğru Cevap: C

Soru 36

"İstanbul Mektubları" adıyla kitaplaştırdığı izlenimleriyle, Türk aydınlarının ve toplumunun felaket yıllarındaki ruh halini çok iyi bir şekilde yansıtan yazar ve gazeteci kimdir?

Fatih Kerimî

Abdürreşid İbrahim

Ahmed Taceddin

Şihabüddin Mercanî

Süleyman Nazi

Açıklama:

Fatih Kerimî; İstanbul Mektubları adıyla kitaplaştırdığı izlenimleri, Türk aydınlarının ve toplumunun felaket yıllarındaki ruh halini çok iyi bir şekilde yansıtmaktadır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 37

1914’te yayınlanmaya başlanan ve İslam açısından kadınların özgürlüklerini savunma cesaretini gösteren dinî reform taraftarı "İslam Mecmuası" kim tarafından çıkarılmıştır?

Fatih Kerimî

Kazanlı Ayaz İshaki

Sibiryalı Abdürreşid İbrahim

Kazanlı Halim Sabit

Troyskili Ahmed Taceddin

Açıklama:

1914’te yayınlanmaya başlanan dinî reform taraftarı İslam Mecmuası aynı doğrultuda yayınlar yapmaya başladı. Dergi, kuzeyin ıslahçı ulemasından kadı Rızaeddin b. Fahreddin ve Musa Cârullah’ın eserlerine dayanarak, İslam açısından kadınların özgürlüklerini savunma cesaretini gösterdi. Bu dergiyi çıkaran Kazanlı Halim Sabit ilim tahsil etmek niyetiyle İstanbul’a gelip daha sonra burada yerleşip kalan Tatar aydınlardandır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Osmanlı eğitim sistemine en acı eleştirileri yazan Sibiryalı seyyah aşağıdakilerden hangisidir?

Ayaz İshakî

Kayyum Nâsırî

Abdürreşid İbrahim

Şihabüddin Mercanî

Abdurrauf Fıtrat

Açıklama:

Osmanlı eğitim sistemine en acı eleştirileri yazan Sibiryalı seyyah Abdürreşid İbrahim idi. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 39

Kırım'da eğitim veren rüştiye mektepleri hangi yıl tamamen kapatılmıştır?

1910

1911

1912

1913

1914

Açıklama:

Bir süre daha güçlüklerle ve baskı altında eğitime devam eden rüştiyeler 1910 yılında tamamen kapatıldı; Osmanlı muallimleri tutuklanıp sınır dışı edildi (Arbatlı 1964: 25). Rus arşivinden çıkan jurnaller, rüştiyelerin kapatılmasında muhafazakâr mollaların da payı olduğunu ortaya çıkardı. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Yusuf Akçura'nın en önemli girişimi ................ adındaki ilim ve kültür dergisini çıkarmak oldu. Verilen ifadede bahsi geçen dergi aşağıdakilerden hangisidir?

İslam Mecmuası

Türk Yurdu

Teârüf-i Müslimîn

Türkçülük Dergisi

Türk Derneği

Açıklama:

Akçura’nın en önemli girişimi Türk Yurdu adındaki ilim ve kültür dergisini çıkarmak oldu. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

Türk Yurdu dergisinin kuruluşunda ve Türk Ocağı’nın kurucuları arasında yer alan, Tercüman-ı Hakikat gazetesinin başyazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Fatih Kerimî

Halim Sabit

Şeyh Süleyman Efendi

Hüseyinzâde Ali Bey

Ağaoğlu Ahmed

Açıklama:

Ağaoğlu Ahmed, Türk Yurdu dergisinin kuruluşunda görev aldı, Türk Ocağı’nın kurucuları arasında yer aldı. 1912’de Ahmed Midhat Efendi vefat ettikten sonra, Tercüman-ı Hakikat gazetesinin başyazarı oldu. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 42

Kurucuları arasında Yusuf Akçura'nın da yer aldığı, Türk milliyetçiliği esasına dayanan ilk kuruluş olan derneğin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Türk Derneği

Turan Derneği

Türkiye Derneği

Osmanlı Derneği

İstanbul Derneği

Açıklama:

Akçura’nın İstanbul’daki asıl faaliyetleri bundan sonra başladı. Okul yıllarından tanıdığı bazı Türkçülerle (Necib Asım Bey ile Veled Çelebi Efendi) birlikte sadece kültürel faaliyetler yürütecek bir dernek (Türk Derneği) kurdu. Bu dernek, Türk milliyetçiliği esasına dayanan ilk kuruluştu. Türk kavimlerinin ilmî çalışmalarını ve durumunu öğrenmeyi ve öğretmeyi amaçlıyordu. Derneğe Türk olmayan Türkiyatçılar da dâhil oldu. Türk Derneği adlı çıkardıkları dergi 7 sayı sonra Akçura’nın İstanbul’dan ayrılmasıyla kapandı. Doğru Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Türk toplulukları arasında birlik oluşturmak gerektiğini ve bunu İslam birliği (Pan-İslamizm) idealinin tamamlayıcı bir parçası olarak gören II. Meşrutiyet sonrasında Rusya'dan gelen Türk yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Ziya Gökalp

Ahmet Hamdi Tanpınar

Sibiryalı Abdürreşid İbrahim

Ahmet Reşit Rey

Nazım Hikmet Ran

Açıklama:

Abdürreşid İbrahim’in de Rusya’daki halkçılık akımından etkilenmiş olduğu açıktır. Oldukça sade bir Türkçe ile yazmaya özen gösteren Abdürreşid İbrahim, Türk toplulukları arasında birlik oluşturmak gerektiği fikrindeydi. Bunu İslam birliği (Pan-İslamizm) idealinin tamamlayıcı bir parçası olarak görüyordu. Doğru Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi II. Meşrutiyet ile beraber Rusya'dan gelen Türk aydınlardan birisidir?

Ziya Gökalp

Kazanlı Ayaz İshakî

Hüseyinzâde Ali Bey

Süleyman Efendi

Ahmed Efendi

Açıklama:

Yusuf Akçura, Kazanlı Ayaz İshakî, Sibiryalı Abdürreşid İbrahim, Troyskili Ahmed Taceddin II. Meşrutiyet ile Rusya'dan gelen Türk aydınlardır. Doğru Cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 45

Tatar aydınları içinde Meşrutiyet dönemi İstanbul’unu en iyi gözlemleyen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Troyskili Ahmed Taceddin

Sibiryalı Abdürreşid İbrahim

Kazanlı Ayaz İshakî

Yusuf Akçura

Fatih Kerimî

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 46

"1914’te yayınlanmaya başlanan dinî reform taraftarı İslam Mecmuası kuzeyin ıslahçı ulemasından kadı Rızaeddin b. Fahreddin ve Musa Cârullah’ın eserlerine dayanarak, İslam açısından kadınların özgürlüklerini savunma cesaretini gösterdi". İslam Mecmuası adlı bu dergiyi aşağıdaki kişilerden hangisi çıkarmıştır?

Kazanlı Halim Sabit

Sibiryalı Abdürreşid İbrahim

Kazanlı Ayaz İshakî

Yusuf Akçura

Troyskili Ahmed Taceddin

Açıklama:

Kuzey Türklerindeki dinî ıslahat konusundaki fikirleri İstanbul üzerinde etkili oldu. Hindistan, Mısır, Kazan ve Orenburg gibi merkezlere kıyasla yarım asır gecikmeyle de olsa, dinî ıslahat fikirleri sonunda Hilafet makamında da ortaya çıktı. 1914’te yayınlanmaya başlanan dinî reform taraftarı İslam Mecmuası aynı doğrultuda yayınlar yapmaya başladı. Dergi, kuzeyin ıslahçı ulemasından kadı Rızaeddin b. Fahreddin ve Musa Cârullah’ın eserlerine dayanarak, İslam açısından kadınların özgürlüklerini savunma cesaretini gösterdi. Bu dergiyi çıkaran Kazanlı Halim Sabit ilim tahsil etmek niyetiyle İstanbul’a gelip daha sonra burada yerleşip kalan Tatar aydınlardandır. Doğru Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 47

İstanbul, Türk Dünyasının cazibe merkezi olma özelliğini ne zaman kaybetmeye başlamıştır?

I. Dünya Savaşından Sonra

II. Dünya Savaşından Sonra

1950'li Yılların Başlarında

1800'lü Yılların Başlarında

1700'lü Yılların Başlarında

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 48

Yusuf Akçura kimdir?

İstanbul’a gelip yerleşen Rusyalı aydın

Kazak Aydın

Selçuklu Hükümdarı

Osmanlı Hükümdarı

Rus Hanı

Açıklama:

Yusuf Akçura İstanbul’a gelip yerleşen Rusyalı aydınlar içinde en tanınmışı Yusuf Akçura’dır (1876-1935). 1883 yılında, daha çocukken annesiyle beraber İstanbul’a göç eden Y. Akçura, Koca Mustafa Paşa Askeri Rüştiyesinde okudu. Kazan yurduna hayranlık duymakla birlikte, Akçura küçük yaştan itibaren bir İstanbullu olarak yetişti. Onun alışkanlıklarında ve karakterinde Osmanlı Türkünün özellikleri vardı. Doğru Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Kazanlı Ayaz İshakî kimdir?

Selçuklu Beyi

Osmanlı Kadısı

Rusya’dan gelen Türk aydın

Kazak Hanı

Rus Hanedan Üyesi

Açıklama:

Kazanlı Ayaz İshakî Rusya’dan gelen Türk aydınları oldukça iyi bir donanımla geliyorlardı. Bu aydınların hemen hepsi halkçılık akımından ve inkılâpçı fikirlerden etkilenmişlerdi. Bunlar içinde, edebiyatçı ve eylem adamı olan Kazanlı Ayaz İshakî’nin (1878-1954) ayrı bir yeri vardır. Ayaz İshakî, 1900’lü yılların başından beri inkılâpçı bir oluşumun liderliğini yaptı. Doğru Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 50

Tatarların Rusya dışında çıkardıkları ilk dergi kim tarafından yayımlanmıştır?

Musa Carullah

Kerim Tinçurin

Abdullah Aliş

Mollanur Vahidov

Abdürreşid İbrahim

Açıklama:

Sibiryalı Abdürreşid İbrahim 1910 yılı başında, Rusya Müslümanlarının tanınmış seyyahlarından Sibiryalı Abdürreşid İbrahim İstanbul’a geldi. Gezip gördüğü yerler hakkında verdiği konferanslarla büyük ilgi topladı. Kendisi gibi Rusya Müslümanlarından olan Troyskili Ahmed Taceddin’le beraber Teârüf-i Müslimîn (1910-1911) adında bir dergi çıkardı. Bu, Tatarların Rusya dışında çıkardıkları ilk dergiydi. Derginin amacı, teârüf (tanıştırmak) idi. Doğru Cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 51

Troyskili Ahmed Taceddin kimdir?

Ural Taraflarından Gelen Bir Tatar aydını

Osmanlı Saray Soylusu

Selçuklu Hanedan Üyesi

Özbek Hanı

Kazak Hanı

Açıklama:

Hakkında fazla bir şey bilinmeyen Troyskili Ahmed Taceddin’in Ural taraflarından gelen bir Tatar aydını olduğu anlaşılmaktadır. Ne zaman ve ne vesileyle İstanbul’a geldiği bilinmemekle birlikte, 1910’lu yıllarda Türk basınında çıkan yazılarından Rusya Türkleri hakkında derin bir bilgiye sahip olduğu açıktır. Abdürreşid İbrahim gibi o da önce İslam birliği, sonra buna bağlı olarak Türk birliği taraftarıydı. “Bizleri yekdiğerimize rabt eden cinsiyet [ırk bağı] değil İslamiyettir” diyordu. Ona göre, sosyal ve milli hayatı muhafaza eden, Türk, Tatar, Başkurt ve Mişer gibi toplulukların hepsini bir babanın çocukları yapan İslamiyet idi. Doğru Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 52

19. yüzyılda Rusya Türkleri ile Osmanlılar arasında ortaya çıkan soydaşlık duygusu, alaka ve sempati esas olarak aşağıdakilerden hangi unsurun etkisiyle gelişmiştir?

Ortak dini benzerlikler

Ekonomik çıkarlar

Hukuki düzenlemeler

Rus çarlık yönetimi

Eğitim alanındaki gelişmeler

Açıklama:

1860’lı ve 1870’li yılların sonunda, Türkistan’da Rus ve Çin işgalleri sırasında, Osmanlı aydınlarının dikkatleri doğudaki kardeşleri üzerine yöneldi. Bu ilgi ve yakınlık hissi daha ziyade din temelindeydi. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Aşağıdaki gelişmelerden hangisi Rusya Müslümanları arasında, Osmanlıya yönelmenin ana nedenlerinden biri olarak görülmektedir?

Osmanlının müreffeh bir ülke olarak düşünülmesi

Pan-Slavist fikirlerine tepki duyulması

Ulema sınıfının yönlendirmeleri

Modernleşme istekleri

Fransız İhtilalinin etkisi

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 54

“Rusya Müslümanları İttifakı” adlı siyasi oluşumun ortaya çıkmasında başat bir rol oynayan ve Türk Yurdu adındaki ilim ve kültür dergisini çıkaran ünlü Türk aydını aşağıdakilerden hangisidir?

İsmail Gaspıralı

Kayyum Nâsırî

Zeki Velidi Togan

Fuad Köprülü

Yusuf Akçura

Açıklama:

Yusuf Akçura, “Rusya Müslümanları İttifakı” adlı siyasi oluşumun ortaya çıkmasında başat bir rol oynadı. Akçura’nın en önemli girişimi Türk Yurdu adındaki ilim ve kültür dergisini çıkarmak oldu. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi Rusya Müslümanlarının tanınmış seyyahlarından ve Tatarların Rusya dışında çıkardıkları ilk dergi olan Teârüf-i Müslimîn adındaki dergiyi çıkaran aydındır?

Tevfik Fikret

Ayaz İshakî

Fatih Kerimî

Sibiryalı Abdürreşid İbrahim

Şihabüddin Mercanî

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 56

İslam Mecmuası adlı dergiyi çıkaran, İstanbul’da eğitim gören ve Darulfünun’da dersler veren ünlü Tatar aydın aşağıdakilerden hangisidir?

Şihabüddin Mercanî

Musa Cârullah

Kazanlı Halim Sabit

Fatih Kerimî

Kazanlı Ayaz İshakî

Açıklama:

İslam Mecmuası adlı dergiyi çıkaran Kazanlı Halim Sabit ilim tahsil etmek niyetiyle İstanbul’a gelip daha sonra burada yerleşip kalan Tatar aydınlardandır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 57

Türk Yurdu dergisinin ve Türk Ocağı’nın kurucuları arasında yer alan ve Tercüman-ı Hakikat gazetesinin başyazarı olan Türk aydını aşağıdakilerden hangisidir?

Hüseyinzâde Ali Bey

Abdürreşid İbrahim

Yusuf Akçura

Troyskili Ahmed Taceddin

Ağaoğlu Ahmed

Açıklama:

Türk Yurdu dergisinin kuruluşunda görev aldı, Türk Ocağı’nın kurucuları arasında yer aldı. 1912’de Ahmed Midhat Efendi vefat ettikten sonra, Tercüman-ı Hakikat gazetesinin başyazarı oldu. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 58

İsmail Gaspıralı’nın mekteplerde uyguladığı kolay okuma metodu aşağıdakilerden hangisidir?

Usûl-i cedid

Nizam-ı cedid

Skolastik metot

Dini metot

İrad-i cedid

Açıklama:

İsmail Gaspıralı’nın mekteplerde uyguladığı kolay okuma metodu olan Usûl-i cedid, tedricî ve savtî idi. Kolaylığı da bu iki özelliğinden geliyordu. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 59

Yusuf Akçura’ya göre Osmanlı okullarının çoğunda görülen öğrenme, düşünme ve öğretme tarzında daima kitaplara, üstatlara ve otoritelere dayanmak ve onların buldukları doğrular dairesinde sınırlı ve bağlı kalmak düşüncesi aşağıdaki hangisidir?

Liberal

Oligarşik

Skolastik

Analitik

Eleştirel

Açıklama:

Osmanlı okullarının çoğu skolastik tarzın etkisi altındaydı. Akçura’ya göre İslam dünyasındaki ilimler ve düşünce sistemi, mektep ve medreselerdeki eğitim usûlü hep skolastiğe dayanıyordu. Hatta skolastik gitgide bir tür kutsallık kazanmıştı. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 60

1920’lerden Sovyetlerin Türk Kavimlerini ayrıştırmaya yönelik ilk girişimi aşağıdakilerden hangisidir?

Basın-yayın yasağının getirilmesi

Alfabenin değiştirilmesi

Dini özgürlüklerin kısıtlanması

Böl-parçala-yönet politikasının izlenmesi

Kadın haklarının sınırlanması

Açıklama:

1920’lerin ortalarına doğru Sovyet yönetimi Türk kavimlerini ayrıştırma siyasetine girişti. Bunun ilk adımı, reform edilmiş Arap alfabesinin kullanılmaya başlamasıydı. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisi Bolşevik siyasetinin Rusya Türklerine karşı başvurdukları uygulamalar arasında yer almaz?

Milli okulları ve medreselerin kapatılması

Tatar Tüccar sınıfını ve milli sermayeyi bitirme çabası

Aydınların oluşturduğu Türk milli birliğini ortadan kaldırma girişimleri

Matbaa ve gazetelere yasakların getirilmesi

Türkiye ile Rusyalı Türkleri yakınlaştırmaya yönelik adımların atılması

Açıklama:

Sovyetler asıl amacına erişti: Hem Türkiye ile olan kültürel ayrışma sağlandı, hem de Sovyetlerdeki Türk topluluklarının kendi aralarında anlaşmaları güçleşti. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Ünite 5

Soru 1

Kürekçay Antlaşması ile hangi hanlık Rusya kontrolüne geçmiştir?

Karabağ Hanlığı

Gence Hanlığı

Şirvan Hanlığı

Bakü Hanlığı

Talış Hanlığı

Açıklama:

14 Mayıs 1805’de Sisianov ile İbrahim Halil Han arasında Karabağ Hanlığı’nın Rusya’nın hakimiyetini kabul ettiğini belirten Kürekçay Antlaşmasını imzalandı. Ancak zamanla bu anlaşma ile Karabağ Hanlığı’nın topraklarının bütünlüğünün korunması amacıyla, Han ve ailesinin ve varislerinin Hanlığın üzerindeki hakimiyetlerinin üstünlüğü için Çarlık Rusyasının verdiği taahhüdün geçersiz olduğu anlaşıldı.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Bakü'nün XIX. yüzyılda metropol haline gelmesinin temel nedeni nedir?

Bölgede petrol sanayisinin gelişmesi

Bakü'nün Rus hükümdarlığına girmesi

Hazar ticaretinin artması

Bölgede pamuk ekiminin başlaması

Amerikan yatırımcıların bölgeye gelmesi

Açıklama:

Petrol sanayisinin gelişmesi, Bakü’nün bir metropol haline gelmesine de sebep olmuştu. XIX. yüzyılın ortalarında Apşeron Yarımadası’nda küçük bir liman olan Bakü, 1870’lerde Çarlık Rusyasının en yüksek oranda nüfus artışı gösteren şehri haline gelmişti.

Doğru Cevap: A

Soru 3

I- Tagiyev
II- Muhtarov
III- Asadullayev
Yukarıda isimleri verilen ailelerden hangisi ya da hangileri Azerbaycan'ın ilk milli burjuvazileri arasında kabul edilmektedirler?

I, II, III

I, II

I, III

II, III

Yalnız I

Açıklama:

Petrol patlaması daha önceden Bakü civarında petrol kuyusu, rafineleri veya toprak sahibi olanların hızla zenginleşmesine sebep
olmuştu. Tagiyev, Nagiyev, Asadullayev, Muhtarov, Sultanov ve bunların aileleri bu şekilde zengin oldu. Bunlar aynı zamanda Azerbaycan’ın ilk milli burjuvazileri olarak kabul edilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 4

I- Mehmet Ali Mirza Kazım
II- Abbas Kuliağa Bakühanov
III- İsmail Gaspıralı
Yukarıda verilen isimlerden hangisi ya da hangileri Azerbaycan'da ilk milli uyanış hareketini başlatanlar arasındadırlar?

I, II

I, II, III

I, III

II, III

Yalnız III

Açıklama:

Azerbaycan’da ilk milli uyanış hareketini başlatan Mehmet Ali Mirza Kazım Bey, Abbas Kuliağa Bakühanov oldu. Bu aydınlar tarafından temelleri atılan ve geniş toplum kitleleri tarafından desteklenen aydınlanma düşüncesi, XIX. yüzyılın sonlarına doğru milli bilincin oluşma sürecine önemli katkıda bulunmuştu. İsmail Gaspıralı ise Kırım'daki milli uyanış hareketinin önemli isimlerindendir.

Doğru Cevap: A

Soru 5

Bakü hanlarından II. Mirza Mehmet Han’ın oğlu Abbas Kuliağa Bakühanov tarafından kaleme alınan ve Şirvan ve Dağıstan tarihini ele alan eser hangisidir?

Gülistan-ı İrem

Derbent-name

Şahname

Kelile ve Dimne

Babürname

Açıklama:

Azerbaycan milli uyanış devrinin önemli şahsiyetlerden biri olan, Bakü hanlarından II. Mirza Mehmet Han’ın oğlu Abbas Kuliağa Bakühanov (1794-1846) tarafından kaleme alınan Gülistan-ı İrem’in özel bir yeri vardır. Şirvan ve Dağıstan’ın umumi tarihini yazdığı bu Farsça eser (1841), Azerbaycan tarihi açısından önemli bir kaynak niteliğine sahiptir. Abbaskulu Ağa, bu eserini Rus Çarı’na da sunmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Reşid Bey ve Saadet Hanım isimli realist eseri yazan Azerbaycanlı yazar kimdir?

İsmail Bey Kutkaşınlı

Kasım Bey Zakir

Mirza Fethali Ahundov

Mirza Kazım Bey

Hacı Zeynelabidin Tagiyev

Açıklama:

Realist edebiyatın diğer bir temsilcisi İsmail Bey Kutkaşınlı’dır. Reşid Bey ve Saadet Hanım eserinde halkın yaşamı ve gelenekler aksettirilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Mirza lakabı Azerbaycan'da hangi mesleği yapanlara verilmekteydi?

Öğretmen

Doktor

Asker

Hakim

Kaymakam

Açıklama:

İlköğretim okullarında öğretmen ihtiyacını karşılamak için, “Darülmuallim Mektepleri” açılmış ve buradan mezun olanlar, ilköğretim okullarında öğretmenlik görevine tayin edilerek, gösterdikleri müspet hizmet karşılığında halk ve aile birliği muhitinde “Mirza” adını almışlardır. Azerbaycan eğitim tarihinde Mirzaların, yani yerli öğretmenler sınıfının özel bir yeri vardır. Halktan yetişme bu aydın tabakası, yalnız öğretimle meşgul olmamış, geniş halk kitlesinin sosyal ve kültür kalkınmasının, bir nevi yönlendiricileri olmuşlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Azerbaycan'da yayınlanan ilk Türkçe gazete hangisidir?

Ekinci

Tercüman

Tan

Ural

Kafkasya

Açıklama:

Azerbaycan basını bir yerde Hasan Melikzade Zerdabi’nin (1842-1907) adıyla paraleldir. Zerdabi ilk sayısı 1875 tarihinde çıkan Ekinci gazetesiyle Azerbaycan’da ilk Türkçe gazeteyi neşretmeye muvaffak oldu.

Doğru Cevap: A

Soru 9

“Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak” şeklinde siyasi milliyetçiliğe geçişte en önemli eylem sloganını formüle eden Azerbaycanlı düşünce adamı kimdir?

Ali Bey Hüseyinzade

Mehmet Ağa Şahtahtinski

Necef Bey Vezirov

Hasan Sabri Ayvazov

Mehdi Bey Hacınski

Açıklama:

XIX. yüzyılın başlarında ortaya çıkan kültürel hareketlilik çabaları aynı yüzyılın sonlarına doğru şekil ve biçim kazanarak Batı, Osmanlı ve Rusya ile ilişkilere bağlı olarak kültürel bir milliyetçilik hareketine dönüştü. Ali Bey Hüseyinzade’nin “Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak” şeklinde formüle ettiği görüşler kültürel milliyetçilikten siyasi milliyetçiliğe geçişte en önemli eylem sloganı oldu.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Avrupalı eleştirmenlerin “Doğunun Molyeri”, Rusların “Doğunun Gogolü” diye isimlendirdikleri Azerbaycanlı yazar kimdir?

Mirza Fethali Ahundov

Mir Mehdi Hazani

Rızakulu Bey Mirza Cemaloğlu

Ahmet Bey Cevanşir

Celil Mehmed Kulizade

Açıklama:

Bu dönemde edebi tenkit konusunda ilk adımlar Mirza Fethali Ahundov tarafından atıldı. Azerbaycan halkı ideoloji yönünden de, felsefi ve siyasi fikir yönünden de kendi aydınlarını yetiştirecek seviyeye ulaşmıştı. Bu aydınlardan biri M. F. Ahundov’du. Avrupalı eleştirmenlerin “Doğunun Molyeri”, Rusların “Doğunun Gogolü” dedikleri Ahundov, İslam dünyasının ilk dramaturgudur. Ortaçağ görüşlerini eleştiren eserlerini, halk dilinde yazmaya özen gösteren Ahundov’un komedileri Rusça ve Farsçadan başka Avrupa dillerine de çevrilmiştir. 1905 yılına kadar olan edebiyat onun etkisi altında gelişti. Ahundov’un dünyası bütün kökleriyle milli zemine bağlıydı. Doğu halklarının felsefi mirası ile kendi devrinin felsefî fikrine vukufu tamdı.

Doğru Cevap: A

Soru 11

General M. A. Matyuşkin komutasındaki Rus orduları hangi tarihte Bakü’yü ele geçirdi?

26 Temmuz 1723

26 Temmuz 1724

26 Temmuz 1725

26 Temmuz 1726

26 Temmuz 1727

Açıklama:

26 Temmuz 1723’de General M. A. Matyuşkin komutasındaki Rus orduları Bakü’yü ele geçirdi.Doğru cevap ''A'' şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

1820’lerde tasfiye edilen hanlıkların yerine kurulan Rus vilayetleri kim tarafından yönetiliyordu?

Çar tarafından

“naçalnik” denilen askeri kumandanlar tarafından

Valiler tarafından

Yerel yöneticiler tarafından

Generaller tarafından

Açıklama:

1820’lerde tasfiye edilen hanlıkların yerine Rus vilayetleri kuruldu: Bakü, Derbend, Şeki, Karabağ, Şirvan ve Talış. Bunların her biri, “naçalnik” denilen askeri kumandanlar tarafından yönetiliyordu.Doğru cevap ‘’B’’ şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 13

1870’lerde Çarlık Rusyasının en yüksek oranda nüfus artışı gösteren şehri hangisidir?

Şeki

Şirvan

Bakü

Gence

Karabağ

Açıklama:

XIX. yüzyılın ortalarında Apşeron Yarımadası’nda küçük bir liman olan Bakü, 1870’lerde Çarlık Rusyasının en yüksek oranda nüfus artışı gösteren şehri haline gelmişti.Doğru cevap ‘’C’’ şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Azerbaycan da Tagiyev, Nagiyev, Asadullayev, Muhtarov, Sultanov ve bunların aileleri hangi şekilde zengin olmuştur?

Sanayi

Tarım

Maden

Petrol

Turizm

Açıklama:

Petrol patlaması daha önceden Bakü civarında petrol kuyusu, rafineleri veya toprak sahibi olanların hızla zenginleşmesine sebep olmuştu. Tagiyev, Nagiyev, Asadullayev, Muhtarov, Sultanov ve bunların aileleri bu şekilde zengin oldu.Doğru cevap ‘’D’’ şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Bakü’ye gelen ilk yabancı petrol sanayicisi hangi ülkeden gelmişti?

İsveç

İsviçre

Fransa

Almanya

İtalya

Açıklama:

Nobeller, Bakü’ye gelen ilk yabancı petrol sanayicisiydi. Aslen Isveçli olan bu sülalenin başında Emmanuel Nobel vardı.Doğru cevap ‘’A’’ şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Ruslar, Cengiz Han’dan başlayarak Moğollarla Türkleri ne olarak adlandırmışlardır?

Müslüman

Osmanlı

Türk

Orta Asyalı

Tatar

Açıklama:

Ruslar, Cengiz Han’dan başlayarak Moğollarla Türklere Tatar adını verdikleri gibi Altın Orda Devleti’nin halkını da Tatar olarak adlandırdılar.Doğru cevap ‘’E’’ şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 17

Azerbaycan’da ilk milli uyanış hareketini başlatan kimlerdir?

Mirza Fethali Ahundov Hasan Melikzade Zerdabi

Mirza Fethali Ahundov, Seyid Azim Şirvani

Mehmet Ali Mirza Kazım Bey, Abbas Kuliağa Bakühanov

Abbas Kuliağa Bakühanov,Seyid Azim Şirvani ve Hasan Melikzade Zerdabi

Mirza Fethali Ahundov, Abbas Kuliağa Bakühanov

Açıklama:

Azerbaycan’da ilk milli uyanış hareketini başlatan Mehmet Ali Mirza Kazım Bey, Abbas Kuliağa Bakühanov oldu.Doğru cevap ‘’C’’ şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 18

(1802-1870) tarihlerinde hangi şahsiyetin müşterek Türk dili yaratılması tezini ortaya atmasıyla “ilk Azerbaycan Türk milliyetçisi” olarak görülmesi anlamına gelmektedir.

Mirza Adıgüzel Bey

Mirza Kazım Bey

Mirza Cemal

Kerim Ağa Fateh

Seyid Abdül Hamid

Açıklama:

Mirza Kazım Bey’in bu devirde müşterek Türk dili yaratılması tezini ortaya atması onu “ilk Azerbaycan Türk milliyetçisi” olarak görülmesi anlamına gelmektedir.Doğru cevap ‘’B’’ şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 19

XIX. yüzyılın ilk yarısında Azerbaycan edebiyatı hangi akımların etkisi altındaydı?

Romantik ve realist

Aşık edebiyatı ve lirik

Romantik ve lirik

Lirik ve realist

Lirik ve geleneksel

Açıklama:

XIX. yüzyılın ilk yarısında Azerbaycan edebiyatı romantik ve realist olmak üzere iki akımın etkisi altındaydı. Doğru cevap ‘’A’’ şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 20

XIX. yüzyılın ikinci yarısında tahminen kaç adet mektep ve medrese vardı?

500-700

300-500

150-200

50-100

500-600

Açıklama:

XIX. yüzyılın ikinci yarısında eğitim daha önceki yıllarda olduğu gibi mektep ve medreseler vasıtasıyla yürütülüyordu. Bu devirde tahminen 500-700 kadar mektep ve medrese vardı.Doğru cevap ‘’A’’ şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Hangi antlaşma Azerbaycan’ı kuzey ve güney olmak üzere ikiye bölünmüştür?

Türkmençay Antlaşması

Kürekçay Antlaşması

Gülistan Antlaşması

Ankara Antlaşması

Kasr-ı Şirin Antlaşması

Açıklama:

1827’de General Paskeviç kumandasındaki Rus ordusu Tebriz, Marağa, Urmiye ve Erdebil’i işgal etti. 10 Şubat 1828’de Tebriz’in güneyindeki Türkmençay mevkiinde Azerbaycan’ı kuzey ve güney olmak üzere ikiye bölen Türkmençay Antlaşması imzalandı. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 22

1820’lerde tasfiye edilen hanlıkların yerine Rus vilayetleri kuruldu: Bakü, Derbend, Şeki, Karabağ, Şirvan ve Talış. Bunların her biri, ________ denilen askerî kumandanlar tarafından yönetiliyordu.
Yukarıdaki boşluğa hangisi gelmelidir?

mahal

uçastek

naçalnik

uyezd

gubernatörlük

Açıklama:

“mahaller”, “uçastek”, “uyezdler” ve “gubernatörlük” terimleri idari yapı isimlendirmeleridir. Askerî kumandalığın adı ise “naçalnik”tir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Aşağıdakilerin hangisi Azerbaycan halkının, eğitim ve kültür seviyesini yükseltmek, milli basın ve milli dilin en yüksek seviyede olmasını sağlamak için mücadele eden Azerbaycan aydınlarından biri değildir?

Abbas Kuliağa Bakihanov

Mirza Fethali Ahundov

Seyid Azim Şirvani

Hasan Melikzade Zerdabi

İsmail Bey Gaspıralı

Açıklama:

Kafkasya ve Azerbaycan tarihine ait yazılan eserlerle yazarlar, milletin geçmişini tanımasını ve millet olduğunu hatırlamasını sağlamak istediler. Abbas Kuliağa Bakihanov (Bakühanov), Mirza Fethali Ahundov, Seyid Azim Şirvani ve Hasan Melikzade Zerdabi gibi aydınların yapmak istedikleri halkın eğitim ve kültür seviyesini yükseltmek, milli basın ve milli dilin en yüksek seviyede olmasını sağlayarak onu başka dillerin tesirinden kurtarmaktı. İsmail Bey Gaspıralı Kırım kökenli bir aydındır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi Azerbaycan’da ilk milli uyanış hareketini başlatan Mehmet Ali Mirza Kazım Bey, Abbas Kuliağa Bakühanov gibi aydınların etkisinde kaldığı düşünce sistemlerinden biri değildir?

hürriyetçi düşünceler

milliyetçilik ideali

kapitalist prensipler

halkçılık prensipleri

ihtilalci Dekabristler

Açıklama:

Rus istilasından sonra Rusça öğrenen ve bu dilin yardımı ile Batı düşüncesi ile temasa geçen bu ilk aydın kuşağının üzerinde Fransız İhtilalinden sonra Avrupa’da oluşmuş bulunan hürriyetçi düşüncelerin, milliyetçi idealinin, halkçılık prensiplerinin ve Rusya’daki ihtilalci Dekabristlerin büyük ölçüde tesiri vardır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Hangi aydın fikri hayatının en büyük hadiselerinden birini teşkil eden “alfabe” meselesini gündeme taşımıştır?

Mehmet Emin Resulzade

Mirza Fethali Ahundov

Ahmed Agayev

Ali Merdan Topçubaşı

Ahmed Kemal

Açıklama:

Mirza Fethali Ahundov 1857 yılından itibaren, fikri hayatının en büyük hadiselerinden birini teşkil eden “alfabe” meselesini gündeme taşıdı. Herkesin güçlük çekmeden kendi anadilinde okuyabilmesi için önce, uzun dönem Azerbaycan topraklarında kullanılmakta olan ve kanaatince okunması ve yazılması çok zor olan Arap harflerinin ıslah edilmesini önermiş, daha sonra tamamen Latin harflerine geçişi savunmuştur. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 26

1887’den itibaren Bakü’de yeni Avrupa tarzında açılmaya başlanan mekteplerin halk arasındaki ismi nedir?

muallim mektepleri

medrese

usul-i cedit mektepleri

mülkiye rüşdiyeleri

mahalle mektepleri

Açıklama:

1887’den itibaren Bakü’de yeni Avrupa tarzında mektepler açılmaya başlandı. Bunlar halk arasında usul-i cedit mektepleri olarak adlandırılıyordu. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 27

Kafkasya ve Azerbaycan’da usul-i cedit ile eğitim yapan ilk mektep 1890’da hangi şehirde açılmıştır?

Bakü

Ordubad

Şuşa

Gence

Nahçevan

Açıklama:

Kafkasya ve Azerbaycan’da usul-i cedit ile eğitim yapan ilk mektep 1890’da Ordubad’da Mehmet Sıtkı Seferoğlu tarafından açılmıştır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Azerbaycan’ın en önemli bestecisidir. İlk eseri olan Leyla ile Mecnun’u 1907’de yazmıştır. 1920’de Azerbaycan milli marşını bestelemiştir. Şeyh Senan, Rüstem ve Suhrap, Şah Abbas, Kerem ve Aslı gibi operalar onun tarafından yazmıştır.
Yukarıda kısa biyografisi verilen Azerbaycanlı aydın hangisidir?

Hacı Zeynelabidin Tagiyev

Abbas Kuliağa Bakühanov

Ali Bey Hüseyinzade

Üzeyir Bey Hacıbeyov

Sultan Mecid Ganizade

Açıklama:

Üzeyir Bey Hacıbeyov (1885-1948) Azerbaycan’ın en önemli bestecisidir. Karabağ’da doğmuş, ilk ve orta öğrenimini doğduğu yerde yaptıktan sonra Tiflis’te Gori Öğretmen Okuluna (seminarya) girmiş ve 1904’de buradan mezun olmuştur. Bu okulda iken keman çalışmalarını ilerletmiş, pratik ve teorik dersler almıştır. İlk eseri olan Leyla ile Mecnun’u 1907’de yazmıştır. Üzeyir Hacıbeyov Azerbaycan’ın istiklali için mücadele edenlerle birlikte çalışmış, 1920’de Azerbaycan milli marşını bestelemiştir. Bu arada Hayat, İrşad, Terakki, Hakikat gibi gazetelerde yazıları çıkmıştır. Şeyh Senan, Rüstem ve Suhrap, Şah Abbas, Kerem ve Aslı gibi opera ile son yıllarda Türkiye’de de şöhret bulan Arşın Mal Alan gibi operetler onun tarafından yazmıştır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Bir yardım cemiyeti (Hayır Cemiyeti) kurulması fikri ilk defa 1870’li yıllarda kim tarafından ortaya atılmıştır?

Hasan Bey Zerdabi

Neriman Necefoğlu Nerimanov

Mehmet Emin Resulzade

Sultan Mecid Ganizade

Seyid Azim Şirvani

Açıklama:

Bir yardım cemiyeti (Hayır Cemiyeti) kurulması fikri ilk defa 1870’li yıllarda Hasan Bey Zerdabi tarafından ortaya atılmıştır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Bu yayın organı, 1883’de Kırım’ın Bahçesaray şehrinde İsmail Bey Gaspıralı tarafından yayımlanmaya başlamıştır. Azerbaycan aydınlarından bazılarını fikri bakımdan etkilemiştir. Bu yayın, Rusya’da yaşayan Türklerin bir anlamda gayr-i resmi organı hâline gelmiştir. Bu yayının esas hareket alanını “dilde, fikirde, işte birlik” şiarı teşkil etmekteydi.
Yukarıda bahsedilen yayın organı hangisidir?

Tercüman gazetesi

İrşad dergisi

Debistan dergisi

Terakki gazetesi

İttifak gazetesi

Açıklama:

Geçen yüzyılın sonlarında Azerbaycan aydınlarından bazıları 1883’de Kırım’ın Bahçesaray şehrinde yayınlanan Tercüman gazetesinden de etkilenmişlerdi. Gazete Rusya’da yaşayan Türklerin bir anlamda gayr-i resmi organı hâline geldi. Gaspıralı, Türk halklarının birleşmesinden bahsederken bunun siyasi faaliyetle birlikte, ruh, dil ve kültür yönlerinden olması gerektiğini de belirtiyordu. Bunun için “dilde, fikirde, işte birlik” şiarı onun esas hareket alanını teşkil etmekteydi. Bu amaçla çok geniş bir coğrafyaya yayılan gazete bütün Türk halklarının anlayabileceği tek bir dilin yaratılması için çalıştı. Bu dilin esasını ise Osmanlıca meydana getirmekteydi.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Petro'nun askerî-stratejik yönden yeni topraklar ele geçirmenin teminatı olarak gördüğü yer aşağıdakilerden hangisidir?

Hazar Denizi

Issık Gölü

Ermenistan

Gürcistan

Kazakistan

Açıklama:

Büyük Petro’nun (1672-1725) sıcak denizlere inme politikası dahilinde Kafkasya ve Azerbaycan ile Hazar Denizi de yakından ilgilendirmekteydi. Çünkü bu bölgeler Rusya sanayini dünya pazarları seviyesine yükseltecek bir maden niteliği taşıyordu. Ayrıca buraların fethi diğer bölgelerin de ele geçirilmesini kolaylaştıracaktı. Petro, Hazar Denizi’ne özel bir önem vermekte ve burayı askerî-stratejik yönden yeni topraklar ele geçirmenin teminatı olarak görmekteydi.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Rus orduları Bakü’yü kaç yılında ele geçirdi?

10 Mart 1796

26 Temmuz 1723

14 Mayıs 1805

12 Ekim 1813

10 Şubat 1828

Açıklama:

26 Temmuz 1723’de General M. A. Matyuşkin komutasındaki Rus orduları Bakü’yü ele geçirdi. Bundan sonra Rusya, Kafkasya’nın ele geçirilmesi yönündeki ilgisini sürekli canlı tuttu.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Erivan ve Nahçivan hanlıkları dışında Aras Nehri’nin kuzeyinde bulunan hanlıkların (Bakü, Şirvan, Şeki, Gence, Karabağ, Lenkeran, Kuba, Derbend) Rusya’ya katıldığını bildiren antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

Kürekçay Antlaşması

Türkmençay Antlaşması

Gülistan Antlaşması

Talış Antlaşması

Tebriz Antlaşması

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 34

1828’de imzalanan, Azerbaycan’ı kuzey ve güney olmak üzere ikiye bölen antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

Kürekçay

Gülistan

Balaken

Karabağ

Türkmençay

Açıklama:

12 Ekim 1813’de Karabağ’ın Gülistan Köyü’nde Gülistan Antlaşması imzalandı. Buna göre, Erivan ve Nahçivan hanlıkları dışında Aras Nehri’nin kuzeyinde bulunan hanlıkların (Bakü, Şirvan, Şeki, Gence, Karabağ, Lenkeran, Kuba, Derbend) Rusya’ya katıldığı bildirildi. 1826’da İran ordusu Azerbaycan’ın kuzeydeki topraklarına girdi. 1827’de General Paskeviç kumandasındaki Rus ordusu Tebriz, Marağa, Urmiye ve Erdebil’i işgal etti. 10 Şubat 1828’de Tebriz’in güneyindeki Türkmençay mevkiinde Azerbaycan’ı kuzey ve güney olmak üzere ikiye bölen Türkmençay Antlaşması imzalandı. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi Rusya’nın, Azerbaycan’ı hakimiyeti altına aldıktan sonra izlediği politikalardan biri değildir?

Rusça’nın zorunlu hale getirilmesi.

Osmanlı ile temasın yasaklanması.

Resmi yazışmalarda Tatarca kullanılması.

Sınır boyunca Hristiyan köyleri kurulması.

Muhacerat Müdürlüklerinin kurulması.

Açıklama:

Çarlık Rusyası Azerbaycan’ı hakimiyeti altına aldıktan sonra milli kimliklere karşı bir siyaset yürütüldü. Rusçanın hâkim dil olmasının ötesinde tamamını Azerbaycan Türklerinin oluşturduğu bölgelerdeki mahkemelere tayin edilen tercümanlar vasıtasıyla Rusça zorunlu hale geldi. Çarlık Rusyasının Azerbaycan Türklerine karşı diğer bir uygulaması, sınır boylarında bilhassa İran ve Osmanlı Devleti ile temasını yasaklamaktı. Onun için buralara Ermeni, Alman ve Rusya’dan Hahol ve Malakan gibi adlarla anılan göçmen köylülerinin yerleştirilmesi sağlandı. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 36

Azerbaycan’da ilk milli uyanış hareketini kim başlatmıştır?

Kerim Ağa Fateh

Seyid Abdül Hamid

Abbas Kuliağa Bakühanov

Mirza Adıgüzel

Mirza Fethali Ahundov

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi Azerbaycan tarihini anlatan önemli bir kaynak eserdir?

Reşid Bey ve Saadet Hanım

Gülistan-ı İrem

İlk Kedem

Zenbur ve Rehber

Derbent-name

Açıklama:

Mirza Adıgüzel Bey, Mirza Cemal, Kerim Ağa Fateh, Seyid Abdül Hamid gibi şahsiyetler, yazdıkları tarih kitaplarıyla öne çıktılar. Hanlıklar devrinin tarihine hasredilen bu yazarların eserlerden farklı olarak Azerbaycan milli uyanış devrinin önemli şahsiyetlerden biri olan, Bakü hanlarından II. Mirza Mehmet Han’ın oğlu Abbas Kuliağa Bakühanov tarafından kaleme alınan Gülistan-ı İrem’in özel bir yeri vardır. Şirvan ve Dağıstan’ın umumi tarihini yazdığı bu Farsça eser, Azerbaycan tarihi açısından önemli bir kaynak niteliğine sahiptir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Usul-i cedit mektepleri olarak adlandırılan okulların özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Avrupa tarzında eğitim vermeleri.

Sadece Rusça kullanılması.

Öğretmenlerinin Rus olması.

Dini eğitim verilmesi.

Kız öğrencilere eğitim vermeleri.

Açıklama:

1887’den itibaren Bakü’de yeni Avrupa tarzında mektepler açılmaya başlandı. Bunlar halk arasında usul-i cedit mektepleri olarak adlandırılıyordu. İlk teşebbüs aynı yıl Tiflis’de Aleksandr Enstitüsü’nü bitirip Bakü’ye dönen Sultan Mecid Ganizade ve Habib Bey Mahmudbeyov tarafından ileri sürülmüştü. Okulda ana dili ve Farsça ile birlikte Rusça da vardı. Bunun için de mektep “Russko-Tatarskaya Şkola” (Rus-Tatar Mektebi) olarak adlandırıldı. Haftada birkaç saat Türkçe dersleri veriliyordu. Kısa zaman içerisinde Azerbaycan’da kurulan Rus-Tatar okullarının sayısı bir hayli arttı. 1890’lı yıllara gelindiğinde Bakü, Elizavetpol ve Şamahı şehirlerinde birçok Rus-Tatar okulları açılmış bulunuyordu. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi Hristiyan kızlar için açılan okullardan biridir?

Terbiye

Gori Seminaryası

Aleksandriyevski Kız Mektebi

Marinski

Darülmuallim Mektebi

Açıklama:

Hıristiyan kızlar için Marinski ve Kutsal Nina adında iki mektep daha açıldı. 1892’de belediye idaresi şaraphanelerin, şarap satan dükkânların dinî yapıların (cami, kilise ve mektep binalarından) 130 metre uzakta olması hakkında bir kanun çıkarttı. Şehirde Cemiyet-i Hayriye’nin birkaç mektebi mevcuttu. Belediye idaresi ile karşı karşıya bulunan Kutsal Nina Kız Mektebini, Rus Cemiyet-i Hayriyesi açtı. Bu mektepte kızlara orta eğitimle beraber çağdaş ilimler ve kültür dersleri de verilmekteydi. Azerbaycan’da toplam olarak 7 Mariya kız mektebi vardı ve buradaki 1827 kız öğrencinin 37’sini Azerbaycanlı kızlar teşkil ediyordu. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Tatar Haberleri gazetesi ilk kez hangi yıl yayınlanmaya başlamıştır?

1814

1832

1881

1907

1920

Açıklama:

Azerbaycan’ın sosyal ve kültürel hayatında en mühim olaylardan birini basında yaşanan gelişmeler oluşturmaktadır. 1832’de Tiflis’te Tatar Haberleri gazetesi yayınlanmaya başladı. Tiflisskiye Vedomosti (Tiflis Haberleri) gazetesine ek olarak neşredilen bu gazetede esasen resmi belgeler yayınlanıyordu. 1840’lı yılların başında Tiflis’te Zakafkasskiy Vestnik (Kafkasya Ötesi Belleteni) gazetesine Azerbaycan Türkçesinde bir sayfa ilave edildi ve burada resmi belgeler basılmaya başlandı. 1850’in sonlarında ise Şamahı’da iki küçük matbaa faaliyet göstermekteydi. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

Abdülhamid dönemini eleştiren şiirleri yüzünden tutuklanarak Selanik’e sürgüne yollanan Azerbaycanlı şair kimdir?

Abdullah Şaik

Mehemmed Hadi

Abbas Sıhhat

Ali Bey Hüseyinzade

Ahmed Bey Agayev

Açıklama:

Füyuzat ve Şelale gibi dergilere yazdığı şiirlerle iştirak eden şair Mehemmed Hadi vatan ve hürriyet temalı şiirleriyle tanındı. Heşterhan’dan döndükten sonra Bakü’de yine Füyuzat mecmuasının redaktörlerinden biri olarak çalıştı ve Taze Hayat, İttifak, Terakki gazetelerinin sayfalarında coşkulu vatan, millet şiirleri kaleme almıştı. 1911-1914 yılları arasında İstanbul’a gelerek burada yayınlanan Tanin, Servet-i Fünun gazetelerinde çalıştı. II. Abdülhamid dönemini eleştiren şiirleri yüzünden tutuklanarak Selanik’e sürgüne yollandı. I. Dünya Savaşı başladığında Bakü’ye dönerek buradaki Müslüman alayı ile birlikte muharebeye gitti. Doğru cevap B’dır.

Doğru Cevap: B

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi Neriman Nerimanov kütüphanesini diğerlerinden ayıran özelliklerinden biri değildir?

Çağdaş eğitimcilerin çalışmalarının bulunması.

Katalogların meydana getirilmesi.

Çocuk edebiyatı şubesinin kurulması.

Türk yazarların eserlerinin çevirilerinin bulunması.

Kitapların çeşitliliği.

Açıklama:

XIX. Yüzyılın sonlarında şehirlerde 10’dan fazla kütüphane ve kıraathane mevcuttu. Bunların en mükemmeli ve görkemlisi Neriman Nerimanov’un Nisan 1894’de kurduğu kütüphaneydi. Kitapların çeşitliliği ve zenginliği, çağdaş eğitimcilerin çalışmaları, katalogların meydana getirilmesi, çocuk edebiyatı şubesinin kurulması, kütüphanenin maddi ihtiyaçlarının ödenmesi için tedbirler alınması gibi üstünlükleriyle fark ediliyordu. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 43

Milli tiyatronun gelişmesi için çalışan ve bu amaçla kendi tiyatro gruplarını kuran cemiyet aşağıdakilerden hangisidir?

Safa

Necat

Hidayet

Neşr-i Maarif

Saadet

Açıklama:

1910’da kurulan “Safa” cemiyeti de eğitim ve kültüre ağırlık vermişti. Bilhassa milli tiyatronun gelişmesi için çalışmakta ve bu amaçla kendi tiyatro gruplarını yaratmaktaydılar. Aydınlar Safa cemiyetine de destek veriyorlardı. Oynadıkları oyunlarda “Necat” Cemiyeti’nin aktörlerini de davet etmekteydiler. Samed Mensur, Dadaş Bünyatzade, Mehmed Emin Resulzade, Aliabbas Müznib Hüseyin Arablinski, A. M. Şerifzade, Cihangir Zeynelov vb. cemiyetin faaliyetlerine yakından iştirak etmekteydi. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi 1820'den sonra Azerbaycan'da kurulan hanlıklardan değildir?

Derbend

Şeki

Talış

Karabağ

Sumgayıt

Açıklama:

Azerbaycan'da 1820’lerde tasfiye edilen hanlıkların yerine Rus vilayetleri kuruldu: Bakü, Derbend, Şeki, Karabağ, Şirvan ve Talış.

Doğru Cevap: E

Soru 45

XIX. yüzyılda Azerbaycan'da yerel yönetim ve hukuk dili aşağıdakilerden hangisidir?

Azerice

Türkçe

Latince

Farsça

Rusça

Açıklama:

1820'lerde Farsça, Azerbaycan'ın yerel yönetim ve hukuk dili olarak kalmaya devam etmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi XIX. yüzyılın sonlarına doğru Azerbaycan ekonomisinde yaşanan gelişmelerden değildir?

Bakü ve civarında petrol rafineleri kuruldu

Eyaletlerde ticaret gelişti tren ve buharlı gemi ulaşımı kullanılmaya başlandı

Petrolün doğru işlenmemesi sonucu ekonomide zayıflama görüldü

Petrol boru hattı ve demir yolları çekildi

Şehirler ve vilayetler arasında ticari ilişkiler arttı

Açıklama:

XIX. yüzyılın ortalarına kadar süren uzun bir duraklamanın ardından, 1859 yılında Bakü ve civarında petrol rafinelerinin kurulmasının bir neticesi olarak çıkarılan ve işlenen petrolün beklenmedik bir oranda artması, ekonomide önemli gelişmelere yol açtı. Coğrafi olarak sınırlı bir alanda kalmakla birlikte, bu artışın dalgalar halinde yayılan etkileri kökten dönüşüme sebep oldu. On binlerce tarım dışı işçiye iş imkanı sağlamanın yanı sıra, emek göçü gibi ekonomik modernleşme belirtilerinin oluşması, eyaletlerde ticaretin gelişmesi tren ve buharlı gemi ulaşımının kullanılmaya başlaması, petrol boru hattının ve demir yollarının çekilmesi, bu gelişmenin bir sonucuydu. XIX. yüzyılın ikinci yarısında Azerbaycan’da ticaret ve sanayinin gelişmesiyle şehirler ve vilayetler arasında ticari ilişkilerin artması, Bakü başta olmak üzere şehirlerin büyümesi ve şehirlerde Azerbaycan halkının ticaret ve sanayi hayatına aktif olarak katılmaları, halkın birbiriyle çok sıkı sosyal ve kültürel münasebetlerde bulunmalarını sağlamış ve bu durum Azerbaycan edebi dilinin teşekkülünde önemli bir rol oynamıştı.

Doğru Cevap: C

Soru 47

Azerbaycan’da ilk milli uyanış hareketini başlatan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Mehmet Ali Mirza Kazım Bey

Mirza Fethali Ahundov

Seyid Azim Şirvani

Hasan Melikzade Zerdabi

Hacı Zeynelabidin Tagiyev

Açıklama:

Azerbaycan’da ilk milli uyanış hareketini başlatan Mehmet Ali Mirza Kazım
Bey, Abbas Kuliağa Bakühanov oldu. Bu aydınlar tarafından temelleri atılan ve geniş toplum kitleleri tarafından desteklenen aydınlanma düşüncesi, XIX. yüzyılın
sonlarına doğru milli bilincin oluşma sürecine önemli katkıda bulunmuştu.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Abbas Kuliağa Bakühanov tarafından kaleme alınarak Azerbaycan tarihi açısından önemli bir kaynak niteliği taşıyan, Şirvan ve Dağıstan hakkında coğrafya ve etnografya bilgisinin yer aldığı, bölgede yaşayan halkların kavmi durumları, dilleri, din ve mezhepleri ana hatlarıyla anlatıldığı eser aşağıdakilerden hangisidir?

Derbent-name

Gülistan-ı İrem

Reşid Bey ve Saadet Hanım

Uşag Çeşmeyi

Yeni Mekteb

Açıklama:

Bakü hanlarından II. Mirza Mehmet Han’ın oğlu Abbas Kuliağa Bakühanov (1794-1846) tarafından kaleme alınan Gülistan-ı İrem’in özel bir yeri vardır. Şirvan ve Dağıstan’ın umumi tarihini yazdığı bu Farsça eser (1841), Azerbaycan tarihi açısından önemli bir kaynak niteliğine sahiptir. Abbaskulu Ağa, bu eserini Rus Çarı’na da sunmuştur. Bu sırada Çar’a eseri hakkında yazdığı mektupta, vatanının ve mensup olduğu ülkenin tarihini yazmak için kendisini mecbur hissetmesinden dolayı bu eserini kaleme aldığını belirtmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi Mirza Fethali Ahundov'un gerçekleştirdiği milli kültürel faaliyetlerden değildir?

İlk defa olarak sosyal yazıları halkın anlayacağı dilde yani Türkçe yazmıştır

Konusunu milli hayattan aldığı modern piyeslerini Türk dilinde yazmıştır

Herkesin güçlük çekmeden kendi anadilinde okuyabilmesi için Latin harflerine geçişi savunmuştur

Azerbaycan Türkçesinde Batı edebi üslubunu yansıtır tarzda oyunlar yazmıştır

Azerbaycan topraklarında kullanılmakta olan Arap harflerinin kullanılması konusunda faaliyetler gerçekleştirmiştir

Açıklama:

Ahundov, 1857 yılından itibaren, fikri hayatının en büyük hadiselerinden birini teşkil eden “alfabe” meselesini gündeme taşıdı. Herkesin güçlük çekmeden kendi anadilinde okuyabilmesi için önce, uzun dönem Azerbaycan topraklarında kullanılmakta olan ve kanaatince okunması ve yazılması çok zor olan Arap harflerinin ıslah edilmesini önermiş, daha sonra tamamen Latin harflerine geçişi savunmuştu.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Çarlık döneminde Ruslar tarafından Elizavetpol adının verildiği Azerbaycan şehrinin günümüzdeki adı aşağıdakilerden hangisidir?

Bakü

Gence

Sumgayıt

Şeki

Talış

Açıklama:

Gence şehrinin adı Rus İmparatorluğu döneminde Çar'ın hanımına izafeten Ruslar tarafından Elizavetpol olarak değiştirilmiş, 1920 - 1935 arasında Gence, 1935 - 1991 arasında Kirovabad olarak adlandırılmış, şehir 1989'da tekrar asıl ismine kavuşmuştur.
Çarlık döneminde Elizavetpol adının verildiği Azerbaycan şehrinin günümüzdeki adı Gence'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 51

General M. A. Matyuşkin komutasındaki Rus orduları Bakü’yü ne zaman ele geçirdi?

26 Temmuz 1723’de

12 Ekim 1744’de

14 Mayıs 1785’de

23 Şubat 1816’de

21 Haziran 1847’de

Açıklama:

26 Temmuz 1723’de General M. A. Matyuşkin komutasındaki Rus orduları Bakü’yü ele geçirdi.

Doğru Cevap: A

Soru 52

1820’lerde tasfiye edilen hanlıkların yerine Rus vilayetleri kuruldu: Bakü, Derbend, Şeki, Karabağ, Şirvan ve Talış. Bu vilayetleri yönetilen askeri kumandanlara ne ad veriliyordu?

Uyezdler

Uçastek

Naçalnik

Guberna

Oblast

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 53

Bakü ve civarında petrol rafineleri hangi yılda kuruldu?

1846

1859

1864

1873

1886

Açıklama:

1859 yılında Bakü ve civarında petrol rafinelerinin kurulmasının bir neticesi olarak çıkarılan ve işlenen petrolün beklenmedik bir oranda artması, ekonomide önemli gelişmelere yol açtı.

Doğru Cevap: B

Soru 54

Bakü’ye gelen ilk yabancı petrol sanayicisi aşağıdakilerden hangisidir?

Handorf

Rockefeller

Rothschild

Nobel

Bodenstedt

Açıklama:

Nobeller, Bakü’ye gelen ilk yabancı petrol sanayicisiydi.

Doğru Cevap: D

Soru 55

Derbent-name adlı eseri ile XIX. yüzyılda ilk olarak Azerbaycan ve Kafkasya tarihi üzerine eğilmiş olan ve Güney Azerbaycan’ın Reşt kentinde doğmuş şarkiyatçı aşağıdakilerden hangisidir?

Mirza Mehmet Bey

Kerim Ağa Fateh

Mirza Adıgüzel Bey

Mirza Cemal Bey

Mirza Kazım Bey

Açıklama:

Güney Azerbaycan’ın Reşt kentinde doğmuş şarkiyatçı Mirza Kazım Bey (1802-1870) Derbent-name adlı eseri ile XIX. yüzyılda ilk olarak Azerbaycan ve Kafkasya tarihi üzerine eğilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 56

Hangi yıldan itibaren Bakü’de yeni Avrupa tarzında mektepler açılmaya başlandı?

1843

1850

1865

1887

1890

Açıklama:

1887’den itibaren Bakü’de yeni Avrupa tarzında mektepler açılmaya başlandı.

Doğru Cevap: D

Soru 57

Karabağ’da doğmuş, ilk ve orta öğrenimini doğduğu yerde yaptıktan sonra Tiflis’te Gori Öğretmen Okuluna girmiş ve 1904’de buradan mezun olmuş olan Azerbaycan’ın önemli bestecisi aşağıdakilerden hangisidir?

Hüseyin Efendi Gayıbov

Üzeyir Bey Hacıbeyov

Hacı Zeynelabidin Tagiyev

Abbas Kuliağa Bakühanov

Kasım Bey Zakir

Açıklama:

Üzeyir Bey Hacıbeyov (1885-1948): Azerbaycan’ın en önemli bestecisidir. Karabağ’da doğmuş, ilk ve orta öğrenimini doğduğu yerde yaptıktan sonra Tiflis’te Gori Öğretmen Okuluna (seminarya) girmiş ve 1904’de buradan mezun olmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Zerdabi'nin ilk sayısı 1875 tarihinde çıkan, Azerbaycan’daki ilk Türkçe gazetesi aşağıdakilerden hangisidir?

Tiflis Haberleri

Kafkasya Ötesi

Ekinci

Kaspi

Keşkül

Açıklama:

Zerdabi ilk sayısı 1875 tarihinde çıkan Ekinci gazetesiyle Azerbaycan’da ilk Türkçe gazeteyi neşretmeye muvaffak oldu.

Doğru Cevap: C

Soru 59

1905 İhtilaline kadar yayınlanan gazetelerden biri olan ve 30 Mart 1903’den itibaren Tiflis’de Şark-i Rus gazetesi kim tarafından çıkarılmaya başlanmıştır?

Mehmet Ağa Şahtahtinski

Ali Merdan Topçubaşov

Feridun Bey Köçerli

Ahund Molla Elekber

Mehdi Bey Hacınski

Açıklama:

1905 İhtilaline kadar yayınlanan gazetelerden biri de 30 Mart 1903’den itibaren Tiflis’de Mehmet Ağa Şahtahtinski tarafından çıkarılmaya başlanan Şark-i Rus gazetesiydi.

Doğru Cevap: A

Soru 60

1906’da kurulan bir eğitim ve kültür cemiyeti olan Necat Cemiyetin adını da veren kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Necef Bey Vezirov

İmran Kasımov

Neriman Nerimanov

Üzeyir Hacıbeyov

İsa Bey Aşurbeyov

Açıklama:

“Necat” Cemiyeti de 1906’da kurulan bir eğitim ve kültür cemiyeti idi. Cemiyetin üyeleri arasında dönemin en önemli aydınları bulunmaktaydı. Cemiyetin en faal üyelerinden birisi İmran Kasımov’du. O, aynı zamanda cemiyete “Necat” adını da veren kişiydi.

Doğru Cevap: B

Ünite 6

Soru 1

Kazaklarda kabilelerin başında bulunan kişiye ne ad verilirdi?

Adat

Dest-i Kıpçak

Biy

Bey

Kozak

Açıklama:

Kazaklar Deşt-i Kıpçak göçebelerinin siyasi ve toplumsal yapısını sürdürmüşlerdir. Her cüzün başında sultanlar ve kabile liderleri tarafından seçilen hanlar vardır. Kabilelerin ve onların alt bölümlerinin başında biy bulunur.

Doğru Cevap: C

Soru 2

Kazakistan Tarihi'ne mal olmuş topraklarda, hangi yüzyıllar arasında Moğol Hakimiyeti hüküm sürmüştür?

11. ve 12. yüzyıllar

12. ve 13. yüzyıllar

13. ve 14. yüzyıllar

14. ve 15. yüzyıllar

15. ve 16. yüzyıllar

Açıklama:

Moğol hâkimiyeti döneminde (XIII. ve XIV. yüzyıllar) bölgenin büyük kısmı Çağatay ulusunun bir parçasıydı. Bölgenin batısı ve kuzeyi Cuci ulusu, doğu ve güneyi ise Çağatay ulusunun bir parçasıydı.

Doğru Cevap: C

Soru 3

Aşağıdaki olaylardan hangisi sonucunda Özbek-Kazaklar sadece Kazak olarak tanınır hale gelmiştir?

Sınıf farklılığının ortaya çıkması sonucu Özbeklerin halkı, Kazakların seçilmişleri temsil etmesiyle.

Ekonomik farklılıkların toplum yaşamından ayrışmalara yol açmasıyla.

Dönemin Rus Devleti'nin saldırıları sonucu ülkenin ikiye bölünmesiyle ve Özbek kolunun dağılmasıyla.

Özbek-Kazakların kendi içlerinde Müslümanlığı seçenlerle Budistliği seçenler şeklinde ayrışmasıyla.

Deşt-i Kıpçak’ı terk edenlerle kalanlar arasındaki siyasi ve hanedan farklılıklarının etnik farklılığa dönüşmesiyle.

Açıklama:

Kısa zamanda Deşt-i Kıpçak’ı terk edenlerle kalanlar arasındaki siyasi ve hanedan farklılıkları etnik farklılığa dönüştü ve Özbek-Kazaklar sadece Kazak olarak tanınır hale geldi.

Doğru Cevap: E

Soru 4

Kazak kabilelerinin ayrıştığı üç 'cüz'ün isimleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Ulu - Ala - Elim

Ulu - Orta - Kişi

Kazak - Kozak - Kırgız

Kozak - Dest - Yuğ

Biy - Ulu - Oğul

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 5

Kazaklar hangi yıllar arasında Rus hakimiyetine girmiştir?

1630 - 1690

1634 - 1789

1731 - 1740

1734 - 1839

1801 - 1884

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 6

Tatarların Ruslara göre Kazaklara kıyasla tercih edilebilir olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Kazaklar Müslüman, Tatarlar ise Putperestti.

Tatarlar ticaretten anlayan ve milli değerleri daha az olan bir milletti.

Kazaklar güvenilmez ve savaş seven bir topluluktu.

Kazaklar gereğinden fazla medeni bir topluluktu.

Tatarlar Ruslara karşı sadakatini kanıtlamış ve uzun süreli ilişkiye sahipti.

Açıklama:

Bu amaç için en uygun araç da Çarlığa sadakatlerini kanıtlamış olan, İslamiyete bağlılıkları yüzünden ve Ruslarla daha uzun süredir ilişkide oldukları için daha medeni olan Tatarlardı.

Doğru Cevap: E

Soru 7

Ruslar Kazakları hangi adla anıyorlardı?

Kozak

Kırgız

Türkmen

Özbek

Tatar

Açıklama:

Buna göre Orta Cüz ve daha sonra Ulu Cüzün bir kısmını kapsayan İrtiş’in sağ yakasındaki Sibirya Kırgızları (Ruslar Kazaklara “Kırgız” diyordu) bölgesi “iç bölgeler” ve İrtiş’in güneyindeki “dış bölgeler”e bölünecek, her bölgenin başında bölgedeki sultanların seçeceği ve Rus yetkililerce onaylanacak bir “büyük sultan” bulunacaktı.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Aşağıdakilerden kavramlardan hangisi Kazak aristokrasisinin Rus asiller sınıfına dâhil edilmemesinin nedeni olarak gösterilebilir?

İnorodtsı

Biy

Yedi Yargı

Kozak

Çarlık

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 9

XVIII. yüzyıl sonunda II. Katerina'nın Tatar din adamları aracılığıyla, Kazak Bozkırı'nda İslamiyetin etkisini artırmaya çalışmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

İslam dinine sempati duyması ve gizli bir Müslüman olması,

Kazak topraklarına tekrar saldırmak için bir bahane arıyor olması,

İslam ahlakı gereği herkesin daha iyi çalışacağına inanıyor olması,

Dindarlaşmış göçebelerin daha uysal ve yönetilebilir olacağına inanması,

Kazakları, Tatarların dinsiz olmadığı konusunda ikna etmeye çalışması

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 10

İlk Kazak Deyimleri Sözlüğü'nü hazırlayan kişi kimdir?

Mendiyar Bekçurin

Çokan Velihanov

Ibıray Altınsarin

Abay Kunanbayev

Ahmed Baytursın

Açıklama:

İlk Kazak deyimleri sözlüğünü hazırlayan da bir Tatar tercüman ve kâtip Mendiyar Bekçurin’dir.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Rus Çarlığında Slav olmayan tebaayı tanımlamak için kullanılan yasal kavram aşağıdakilerden hangisidir ?

İnorodtsı

Şala kazak

Kazak

Kırgız

Cungar

Açıklama:

İnorodtsı (tekil inorodets): Rus Çarlığında Slav olmayan tebaayı tanımlamak için
kullanılan yasal kavramdır.Kelime anlamı “farklı soy/ millet” olan sözcük “yabancı” olarak da çevrilir. Ancak son karşılık yanıltıcı olabilir, zira sözcük genellikle Sibirya, Orta Asya ve Rus Uzak Doğusunun yerli halkları için kullanılır. Başlangıçta bazı Çarlık
kanunlarının kendilerine uygun olmadığı düşünülen halkların geleneksel yaşam tarzlarını koruma kaygısını da içeren özel bir yönetim ve yasal bir düzenleme olarak tasarlanmıştır. Ancak zamanla medeniyetsiz, kültürsüz anlamında küçültücü biçimde kullanılmıştır. Askeri hizmet muafiyeti, otlakların korunması, dinî ve idari özyönetim gibi uygulamalar başlangıçta özel yönetim içinde değerlendirilmişti.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Kasım Han’ın peşpeşe hüküm süren üç oğlu döneminde (1518-38) hanın otoritesinde zayıflamayla birlikte Kazak kabileleri hangi isimle üç ana gruba ayrılmıştır ?

Ulu Cüz-Küçük Cüz- Kişi Cüz

Ulu Cüz-Orta Cüz- Kişi Cüz

Küçük Cüz-Orta Cüz- Kişi Cüz

Ulu Cüz-Orta Cüz- Büyük Cüz

Ulu Cüz-Büyük Cüz- Kişi Cüz

Açıklama:

Kasım Han’ın peşpeşe hüküm süren üç oğlu döneminde (1518-38) hanın otoritesinde zayıflamayla birlikte Kazak kabilelerinin cüz adı verilen üç ana gruba
(ulu, orta, kişi) bölünmesi süreci de başlamıştır.
Rus kaynaklarında cüzler hakkında bilgiye ilk defa XVIII. yüzyılın ilk yarısında rastlanır. Bunlara göre cüzler Deşt-i Kıpçak’ın farklı bölgelerinde bulunmaktadır. Doğudan batıya doğru bunlar şöyle sıralanır: bugünkü güneydoğu
Kazakistan’da Tanrı Dağlarının kuzeyinde Ulu Cüz, Aral Denizinin doğusundaki
bozkırda Orta Cüz ve Aral Deniziyle Ural Irmağı arasında Kişi [Küçük] Cüz.
Her cüzde hanın otoritesi sultanlar hatta bey ve batırların iktidarıyla gölgelenirdi.
İlkesel olarak hanlar önemli sayıda silahlı atlıya kumanda ederdi ama gerçekte bey
ve batırların sadakatine bağlıydılar.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Kırılgan Kazak siyasi yapısını bir arada tutmak amacıyla benimsenen savunma ve ceza amaçlı ilkeler bütünü aşağıdakilerden hangisidir ?

beş yargı

altı yargı

yedi yargı

sekiz yargı

dokuz yargı

Açıklama:

Yedi Yargı savunma ve ceza amaçlı ilkeler bütünüdür ve kırılgan Kazak siyasi yapısını bir arada tutmak amacıyla benimsenmiştir. İlk maddesi adil cezalandırma ilkesini ilan eder ve en önemlisi de kısastır. Ne yazık ki Yedi Yargının Kazakça veya başka Türk dillerinde yazılı bir metne dayanan orijinali yoktur. Bu ilkeler hakkındaki bilgiler Rus bilim adamlarının XIX. yüzyıl başındaki çalışmalarına dayanmaktadır

Doğru Cevap: C

Soru 14

Yedi Yargı savunma ve ceza amaçlı ilkeler bütünüdür ve kırılgan Kazak siyasi yapısını bir arada tutmak amacıyla benimsenen yedi yargının ilk maddesi hangi ilke üzerinde durur ?

Adli cezalandırma ilkesi

Savunma ilkesi

Adil çalışma ilkesi

Adil üretim ilkesi

Adli görevlendirme ilkesi

Açıklama:

Tavke olarak bilinen
Tevekkül Muhammed Han’ın (1680-1718) üç cüzü birleştirmesi sonucunda hücumlar durduruldu, 1711-12’de Cungar topraklarına karşı saldırıda bulunuldu.
Tavke Han’ın başarısı savaşla sınırlı değildi, adat denen geleneksel Kazak hukuk
sistemiyle İslami kuralların karışımından oluşan ve Jeti Jargı (Yedi Yargı) denen
bir kanun hazırlattı.
Yedi Yargı savunma ve ceza amaçlı ilkeler bütünüdür ve kırılgan Kazak siyasi yapısını
bir arada tutmak amacıyla benimsenmiştir. İlk maddesi adil cezalandırma ilkesini
ilan eder ve en önemlisi de kısastır. Ne yazık ki Yedi Yargının Kazakça veya başka
Türk dillerinde yazılı bir metne dayanan orijinali yoktur. Bu ilkeler hakkındaki bilgiler Rus bilim adamlarının XIX. yüzyıl başındaki çalışmalarına dayanmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Kazakistana gelen ilk grup göçmenler aşağıdakilerden hangisidir ?

Kalmuklar

Kozaklar

Tevkelevler

Cungarlar

Oyratlar

Açıklama:

Rusya İmparatorluğunun doğu sınırı Astrahan’dan başlayarak Orenburg’dan geçiyor ve Omsk ve Sibirya yönünde uzanıyordu. Rus hâkimiyetine 1731-1740 yılları arasında giren Kazaklar daha güney ve doğudaki Rus siyasi ve ticari çıkarlarına engel oluşturuyordu. Kazakların uçsuz bucaksız bozkırda yer değiştirmeye dayanan göçebe hayatı, savunulan sabit sınırlarının ve daimi ordularının olmaması topraklarının ele geçirilmesini kolaylaştırıyordu. Kazakistan’a gelen ilk grup göçmenler olan Kozaklar, Kazak bozkırında askeri kaleler kurdular ve çevresindeki toprakları işgal ettiler. 1730’larda ilk 14 kale Yayık nehri boyunda belirdi ve Yayık Askeri Hattını oluşturdu. Bunların kurulmasında Müslüman cemaatlerin de önemli rolü olmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 16

II. Katerina’nın step bölgesini kontrol altına almak ve Kazakları yerleşik hayata geçirmek adına aldığı kararlarla bu bölgede camiler, okullar açtırması kaçıncı yüzyıla denk gelmektedir ?

XVI

XVII

XVIII

XIX

Açıklama:

Çarlığın Kazak bozkırındaki din politikası çelişkiliydi. XVIII. yüzyıl sonunda
II. Katerina Tatar din adamları aracılığıyla İslamiyetin etkisini artırmaya çalıştı;
zira dindarlaşmış göçebelerin daha uysal ve yönetilebilir olacağına inanmıştı. II.
Katerina’nın step bölgesini kontrol altına almak ve Kazakları yerleşik hayata geçirmek için XVIII. yüzyıl sonunda aldığı kararlarla bu bölgede camiler, okullar
açıldı.

Doğru Cevap: C

Soru 17

Görevi icabı Kazaklar arasında dolaşırken Kazak folkloruna ait bilgileri toplayıp yayınlayan ve Avrupa medeniyetinin hararetli bir savunucusu olup Rusları o medeniyetin taşıyıcısı olarak gören Kazak aydını aşağıdakilerden hangisidir ?

Ibıray (İbrahim) Altınsarin

Abay Kunanbayev

Çokan Velihanov

Mirjakıp Durlaturi

Şahkerim Kudayberdioğlu

Açıklama:

Rus muhitinde yetişen aydınların tipik örneği Kazak Çokan Velihanov’dur (1835-
1865). O, göçebe Türklerin Avrupa medeniyetiyle temasa geçmesi sonucu ortaya
çıkan dehanın müthiş bir numunesidir. Velihanov’un fikrî oluşumu, Rus liberalleri ve Rus-Alman Doğubilimcileri muhitinde gelişti. 1853’te Omsk’taki askerî okulu bitirdikten sonra Sibirya kıtasında görev aldı. Görevi icabı Kazaklar arasında
dolaşırken Kazak folkloruna ait bilgileri topladı ve yayınladı. Velihanov Avrupa
medeniyetinin hararetli bir savunucusu olup Rusları o medeniyetin taşıyıcısı olarak
gördü. Kazakları din adamlarının (mollaların) etkisinden kurtarıp medeniyetin kucağına atmak için samimiyetle çalıştı, fakat hayatının son yıllarında hayal kırıklığına uğradı.

Doğru Cevap: C

Soru 18

"XIX. yüzyılın ikinci yarısında bu yabancılaşmış aydın grubu ile geniş halk kitlesi
arasındaki kopukluk, daha ılımlı bir aydın grubu tarafından giderilmeye başlandı."
Batı ve Kazak kültürlerini sentez etmeye çalışan bu aydın grubun en tipik örneği aşağıdakilerden hangisidir ?

Ibıray (İbrahim) Altınsarin

Abay Kunanbayev

Çokan Velihanov

Abay Kunanbayoğlu

Şahkerim Kudayberdioğlu

Açıklama:

XIX. yüzyılın ikinci yarısında bu yabancılaşmış aydın grubu ile geniş halk kitlesi
arasındaki kopukluk, daha ılımlı bir aydın grubu tarafından giderilmeye başlandı. Batı ve Kazak kültürlerini sentez etmeye çalışan bu grubun en tipik örneği
Ibıray Altınsarin’dir (1841-1887). Rus-Kazak öğretmen okulunu bitiren Altınsarin iyi bir pedagog olarak yetişti ve Kazakları aydınlatmayı kendine görev bildi.

Doğru Cevap: A

Soru 19

İlk Kazakça-Rusça (Rusça-Kazakça bölümüyle birlikte) sözlük kaç yılında yayımlanmıştır ?

1881

1882

1883

1884

1885

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 20

Kazak milli kimlik ve bilincinin oluşmasında etkisi olan en önemli eser Mircakip Dulatov'un şiirlerinden oluşan Uyan Kazak! adlı eser kaç yılında yayımlanmıştır ?

1908

1909

1910

1911

1912

Açıklama:

1909’da Kazak milli kimlik ve bilincinin oluşmasında etkisi olan en önemli eser
yayımlandı: Mircakip Dulatov’un şiirlerden oluşan Uyan Kazak! adlı eseri Kazakları bozkıra artan Rus göçü ve göçebe kültürü ve ekonomisi üzerindeki etkisine
karşı çıkmaya, karşı çıkabilmek için de Kazakları birleşmeye çağırıyordu. 1911’de
ise Kazakistan gazetesi çıkmaya başladı. Gazetenin redaktörlerinden Ömer Karaşi
(Karaşev, 1872-1920) Bökey Ordası’ndan fakir bir ailenin oğludur. Önce bir Tatar
medresesinde okumuş, daha sonra İstanbul’a gitmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 21

Kazak Hanlığının kurucularından olup ilk önce gücü elinde toplayan aşağıdakilerden hangisidir?

Kerey

Janıbek

Burunduk Han

Kasım Han

Ebulhayr Han

Açıklama:

Kerey ve Janıbek, Kazak Hanlığının kurucuları olarak bilinir ancak ilk önce gücü elinde toplayan Kerey olmuş, bir süre Janıbek de han olarak kabul edilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Kazak hanlığı batıda Yayık (Ural) ve İdil (Volga) nehrine kadar aşağıdakilerin hangisinin hükümdarlığında genişledi?

Burunduk Han

Kasım Han

Tavke Han

Hak Nazar

Janıbek

Açıklama:

Özbekler, Janıbek’in oğlu Kasım Han yönetimindeki Kazaklar tarafından yenilgiye uğratıldı. Bu zafer sonrasında iktidar Burunduk’tan Kasım’a geçti. Onun döneminde hanlık Mangıtları da denetim altına alarak batıda Yayık (Ural) ve İdil (Volga) nehrine kadar genişledi.

Doğru Cevap: B

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi Kazak kabilelerinin cüz adı verilen üç ana grubunu ifade etmektedir?

Baş, gövde, ayak

Kuzey, orta, güney

Ulu, orta, kişi

Han, bey, er

Öz, kozak, kıpçak

Açıklama:

Kasım Han’ın peşpeşe hüküm süren üç oğlu döneminde (1518-38) hanın otoritesinde zayıflamayla birlikte Kazak kabilelerinin cüz adı verilen üç ana gruba (ulu, orta, kişi) bölünmesi süreci de başlamıştır. Rus kaynaklarında cüzler hakkında bilgiye ilk defa XVIII. yüzyılın ilk yarısında rastlanır. Bunlara göre cüzler Deşt-i Kıpçak’ın farklı bölgelerinde bulunmaktadır. Doğudan batıya doğru bunlar şöyle sıralanır: bugünkü güneydoğu Kazakistan’da Tanrı Dağlarının kuzeyinde Ulu Cüz, Aral Denizinin doğusundaki bozkırda Orta Cüz ve Aral Deniziyle Ural Irmağı arasında Kişi [Küçük] Cüz.

Doğru Cevap: C

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi geleneksel Kazak hukuk sistemiyle İslami kuralların karışımından oluşan ve Jeti Jargı (Yedi Yargı) denen bir kanun hazırlatmıştır?

Ebulhayr

Tavke Han

Tahir Han

Kayıp Han

Kasım Han

Açıklama:

Tavke Han adat denen geleneksel Kazak hukuk sistemiyle İslami kuralların karışımından oluşan ve Jeti Jargı (Yedi Yargı) denen bir kanun hazırlattı.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Kazaklar Rus hâkimiyetine hangi yıllar arasında girmiştir?

1663-1666

1689-1691

1705-1710

1717-1727

1731-1740

Açıklama:

Rus hâkimiyetine 1731-1740 yılları arasında giren Kazaklar daha güney ve doğudaki Rus siyasi ve ticari çıkarlarına engel oluşturuyordu. Kazakların uçsuz bucaksız bozkırda yer değiştirmeye dayanan göçebe hayatı, savunulan sabit sınırlarının ve daimi ordularının olmaması topraklarının ele geçirilmesini kolaylaştırıyordu.

Doğru Cevap: E

Soru 26

Kazakların kaybettikleri topraklarını geri almak amacıyla 1773-74 yıllarında katıldıkları ayaklanma aşağıdakilerden hangisidir?

Sultan Kenesarı ayaklanması

Sultan Karatay ayaklanması

Sultan Arın Gazi ayaklanması

Pugaçev ayaklanması

Speranskiy ayaklanması

Açıklama:

Kazak göçerler Rus tahkimatları yüzünden en iyi otlaklarının bazılarından mahrum kaldılar. Orta ve Kişi cüzlerin hanları doğrudan Rus yönetimi tarafından atanıyordu. Ulu Cüz ise Taşkent’e bağlıydı. Kazaklar kaybettikleri topraklarını geri almak amacıyla Pugaçev ayaklanmasına (1773-74) katıldılar. 1783-1797 yılları arasındaki Kişi Cüzdeki bir dizi Kazak ayaklanmasından sonra Rusya Kazak hanlarının hâlâ sahip olabildikleri özerkliği sonlandırmaya karar verdi. Sonuçta 1822’de Orta Cüz, 1824’de Kişi Cüz ve 1848’de de Ulu Cüzde hanlık kurumu resmen kaldırdı.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi Rus Çarlığında Slav olmayan tebaayı tanımlamak için kullanılan yasal kavramdır?

İnorodtsı

Tatar

Orenburg

Sart

Kırgız

Açıklama:

İnorodtsı (tekil inorodets) Rus Çarlığında Slav olmayan tebaayı tanımlamak için kullanılan yasal kavramdır. Kelime anlamı “farklı soy/ millet” olan sözcük “yabancı” olarak da çevrilir.

Doğru Cevap: A

Soru 28

Kazakça yayımlanan ilk kitap olan Seyfulmelik (Kazan, 1807) aşağıdakilerden hangisi hakkındaydı?

Tanrıya ibadet biçimleri

Savaş teknikleri

Geleneksel bir destan

Kazak dilinin tarihçesi

Gençlere nasihatlar

Açıklama:

Kazakça yayımlanan ilk kitap geleneksel bir destana dayanan Seyfulmelik adlı kitaptı.

Doğru Cevap: C

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi Zor Zaman Şairleri olarak bilinen İslami eğilimli Kazak aydınlarından birisi değildir?

Şortanbay Kanayulı

Dulat Babatayulı

Murat Mönkeulı

Ebubekir Kerderi

Çokan Velihanov

Açıklama:

Çarlığın din politikası İslamiyetin Kazak toplumundaki geleneksel rolünü değiştirmedi: Kazaklar ne dindar Müslüman ne de Hıristiyan oldular. Ama bu politika iki tür Kazak aydın grubunun oluşmasına yol açtı. Zor Zaman şairleri olarak bilinen İslami eğilimli Kazak aydınları ve seküler Rusya’ya yakın aydınlar. İlk grubun temsilcileri Şortanbay Kanayulı (1818-1881), Dulat Babatayulı (1802-1871), Murat Mönkeulı (1843-1906) ve Ebubekir Kerderi (1858-1903) Rus kolonizasyonunu suçluyor, göçebe geçmişi idealize ediyor ve Kazakların tek kurtuluşu olarak İslam dinini görüyorlardı. Seküler aydınlar grubunun önemli temsilcileri Çokan Velihanov, Ibıray Altınsarin ve Abay Kunanbayev’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi Mircakip Dulatov’un 1909’da Kazak milli kimlik ve bilincinin oluşmasında etkisi olan önemli eseridir?

İşim Dalası

Ülfet

Abay Yolu

Uyan Kazak

Aykap

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 31

13. ve 14. yüzyıllarda Moğol hakimiyeti döneminde Kazakistan toprakları genel olarak hangi Moğol devletinin hakimiyetinde kalmıştır?

Çağatay

İlhanlılar

Kubilay

Timur

Altın Orda

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 32

I- Ulu Cüz
II- Orta Cüz
III- Kişi Cüz
Yukarıda verilen seçeneklerden hangileri Kazakların cüzlerindendir?

I, II, III

Yalnız I

Yalnız II

I, II

I, III

Açıklama:

Cüz özel bir yönetim şekli olmakla beraber Ulu, Orta ve Kişi olarak üçe ayrılırdı.

Doğru Cevap: A

Soru 33

Kazan ve Astrahan Hanlıklarını ele geçiren Rus çarı kimdir?

IV. Ivan

I. Feodor

IV. Vasili

I. Katherina

I. Michael

Açıklama:

Çar IV. İvan 1552’de Kazan Hanlığını, 1556’da Astrahan Hanlığını ele geçirdi. 1582-98 arasında Sibir hanlığının sona erdirilmesinden sonra Moskova kuzeyden de Kazakların komşusu oldu.

Doğru Cevap: A

Soru 34

18. Yüzyılda Rusya'nın dışında Kazak topraklarında kısmen de olsa hükümdarlık kuran devlet hangisidir?

Çin

Japonya

Afganistan

Osmanlı

Hindistan

Açıklama:

18. yüzyılda ortaya çıkan Cungar tehdidinin ortadan kalkması Çin’in saldırılarıyla gerçekleşmiştir. Bu savaşta önce tarafsız kalmayı seçen Orta Cüz hanı Ablay Han, durum netleşince Çin imparatoruna bağlılığını bildirdi. Ablay Han 1771’de hem Çin’e hem Rusya’ya sadakat yemini ettiğinden iki devlet tarafından da han olarak tanındı ama gerçekte bağımsız kaldı. Cungarların ortadan kalkmasıyla Çin, Balkaş Gölü ve Kazak bozkırlarına kadar olan bölgeyi hâkimiyeti altına aldı.

Doğru Cevap: A

Soru 35

Son Kazak hanlık kurumu Rusya tarafından hangi yılda ortadan kaldırılmıştır?

1848

1824

1822

1845

1837

Açıklama:

Rusya Kazak hanlarının hâlâ sahip olabildikleri özerkliği sonlandırmaya karar verdi. Sonuçta 1822’de Orta Cüz, 1824’de Kişi Cüz ve 1848’de de Ulu Cüzde hanlık kurumu resmen kaldırdı.

Doğru Cevap: A

Soru 36

I- Kazak bozkırlarının dört eyalete ayrılması.
II- Kazak topraklarının Rusya devletinin malı sayılması.
III- Sultan makamının ortadan kaldırılması.
Verilen seçeneklerden hangisi ya da hangileri 1868'de çıkan Bozkır Bölgesi İdaresi yasasının sonuçlarındandır?

I, II, III

Yalnız I

Yalnız II

I, II

I, III

Açıklama:

Ruslar Kazakların yaşadığı bölgelerin hepsini işgal ettikten sonra 1868’de Bozkır Bölgesi İdari Kanunları çıkarıldı. Kazak toprakları Kazaklara ortak kullanım için verilmiş devlet malı olarak gösterildi ve tüm Kazak toprakları Rusya devletinin malı sayıldı. Rus yönetiminin kendi hanlarını atama çabası sonuçsuz kaldı, Rusların atadığı hanlar ya tamamen yok sayıldı veya örgütlü direnişle karşılaştı. Bunun sonucunda sultan makamı da ortadan kaldırıldı. Kazak bozkırı eski kabile sınırlarını dikkate almadan dört eyalete (oblast) ayrıldı: Turgay, Akmolinsk (Akmola), Semipalatinsk (Semey) ve Semireçye.

Doğru Cevap: A

Soru 37

I- Kazak adi suçluları için geleneksel Kazak hukuku.
II- Rus ve Kazak siyasi suçluları için askeri mahkemeler.
III- Kazaklar, Ruslar ve ikisi arasındaki suçlar için Çarlık mahkemeleri
Verilen seçeneklerden hangisi ya da hangileri 1868 düzenlemeleri sonrasında Kazak topraklarında ortaya çıkan yargı uygulamalarındandır?

I, II, III

Yalnız I

Yalnız II

I, II

I, III

Açıklama:

1868 düzenlemeleri Kazak topraklarına üç çeşit yargı uygulaması getirdi: 1. Kazak adi suçluları için geleneksel Kazak hukuku. 2. Rus ve Kazak siyasi suçluları için askeri mahkemeler. 3. Kazaklar, Ruslar ve ikisi arasındaki suçlar için Çarlık mahkemeleri. Geleneksel Kazak mahkemesinin kararını kabul etmeyen Kazaklar Çarlık mahkemesine başvurabiliyordu.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Rus köylülerin Kazak topraklarına göçü hangi yıl başlamıştır?

1860

1862

1864

1866

1868

Açıklama:

Rus köylülerin Kazak topraklarına göçü 1860’larda başladı. Bu göç hükümet tarafından başarılı bir kolonizasyonun en önemli temeli ve Rusya’nın kendi tarım problemini çözmenin yolu olarak görülüyordu. Kazak bozkırına Rus ve Ukraynalı köylülerin yerleştirilmesi toprak dağılımını da etkiledi. 1861’de Rus hükümeti “Kırgız bozkırına köylü nüfus yerleştirilmesiyle ilgili geçici kanun”u çıkardı, buna göre her çiftçi belli büyüklükte toprak alıyor, genellikle de en iyi otlak alanlar Rus köylülere veriliyordu. Ayrıca Ruslar bozkırda askeri Kozak kaleleri kuruyor ve bunların etrafındaki birkaç kilometrelik bir kuşağa yerli halk giremiyordu.

Doğru Cevap: A

Soru 39

1868 düzenlemelerine kadar Kazak Müslümanları hangi müftülüğe bağlıydılar?

Orenburg

Astrahan

Moskova

Petersburg

Kazan

Açıklama:

1868’de Kazak topraklarının idaresinde yapılan değişiklikler çerçevesinde Kazakların Orenburg’daki Müslüman Dini İdaresi’ne bağlılıklarına son verilerek mollaların görevine de son verildi.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Rusların kurduğu matbaalar tarafından Kazakça yayınlanan ilk kitap hangisidir?

Seyfulmelik

Şahname

Baburname

Babürname

Kutadgu Bilig

Açıklama:

Çar Pavel’in (1796-1801) emriyle 1800’de Kazan, Astrahan, Taşkent, Omsk, Ufa, Orenburg ve Semipalatinsk’de Rusya Müslümanları için matbaalar açıldı. Kazakça yayımlanan ilk kitap geleneksel bir destana dayanan Seyfulmelik (Kazan, 1807) adlı kitaptı. Sonraki 54 yılda ise ancak dört eser daha yayımlanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi Bronz Çağında Kazak topraklarında yerleşim yapmış kültürün adıdır?

Andronovo

Frigler

Romalılar

Urartu

Hitit

Açıklama:

Kazakistan toprakları çok geniş olduğu için tarih öncesi dönemde bu topraklarda tek bir kültür hâkim olmamıştır. Bronz Çağında (MÖ 2. binyıl) Andronovo kültürü adı verilen insan yerleşimleri Kazakistan’ın büyük kısmında arkeologlar tarafından tespit edilmiştir. Sonrasında ise İskitler adıyla tanınan ve sanat tarihi açısından büyük bir öneme sahip ‘hayvan sanatı’nı üreten göçebeler Kazakistan bozkırında hâkim olmuştur. Doğru Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Kazak Bölgesi ve Kazak halkının oluşumu hangi yüzyılda gerçekleşmiştir?

11. Yüzyıl

12. Yüzyıl

13. Yüzyıl

14. Yüzyıl

15. Yüzyıl

Açıklama:

Çağlar boyunca bugünkü Kazakistan topraklarının farklı bölgeleri farklı imparatorluklar içinde yer almıştır. Kazaklar, çeşitli dönemlerde bu bozkırlarda göçebe olarak yaşayan Türk soylu toplulukların kalıntılarının birleşmesi ve ayrıca çeşitli Sibirya kavimleri ile bazı Moğol boylarının bu birliğe katılması neticesinde, yaklaşık olarak XV. yüzyılda oluşmuştur. Doğru Cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 43

Bağımsız Kazak Hanlığının başlangıç dönemi aşağıdaki isimlerden hangisi ile başlatılmıştır?

Ali Han

Kasım Han

Ertuğrul Gazi

Osman Bey

Yavuz Bey

Açıklama:

Kasım Han dönemi bağımsız bir Kazak hanlığının başlangıcı olarak görülür. Onun döneminde Kazak etkisi bugünkü güneydoğu Kazakistan’dan Ural Dağlarına uzanıyordu. Doğru Cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 44

Kazak Bölgesinde Rus yönetimi hangi tarihler arasında kurulmuştur?

1910-1975

1100-1300

1730-1860

1200-1275

1500-1650

Açıklama:

Kazak Bölgesinde Rus Yönetiminin Kurulması 1730lar ile 1860 tarihleri arasındadır. Doğru Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi Kazak Bölgesindeki Rus yayılımına baş kaldıran ve 10 yıldan daha fazla mücadele eden kişinin adıdır?

Sultan İlhan

Sultan Abdullah

Sultan Han

Sultan Kenesarı

Sultan Böke

Açıklama:

Rus denetiminin sıkılaşması üzerine yeni idari sisteme muhalefet eden Kazaklar, Ruslara ve onları destekleyen Kazaklara karşı zaman zaman ayaklandılar: Kişi Cüzde Sultan Karatay (1805-1816) ve Sultan Arın Gazi (1815-1821), Orta Cüzde Sultan Kenesarı (1837-47) ayaklanmaları bunlara örnek olarak verilebilir. Özellikle Ablay Han’ın torunlarından Kenesarı on yıldan uzun bir süre Rus yerleşimlerine ve iktidarını tanımayan Kazak obalarına baskınlar yaptı. Rusların saldırıları karşısında Semireçye’ye, oradan da Kırgız topraklarına gitmek zorunda kaldı ve buradaki savaşta öldürüldü. Bundan sonra Kazaklar artık tamamen Rus hâkimiyeti altına girmişti. Doğru Cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 46

Rus köylülerin Kazak topraklarına göçü hangi tarihte başlamıştır?

1900'lerin başı

1920'lerin başı

1930'ların başı

1940'ların başı

1860'lar

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 47

18. yüzyılın sonunda Rus kraliçesi II. Katerina'nın Kazak Bölgesinde Müslümanlık dinini desteklemesi ve bölgede camiilerin, okulların açılmasını desteklemesinin sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

Dindarlaşmış göçebelerin daha uysal ve yönetilebilir olacağına inanmış olması.

II. Katerina'nın müslüman olması

II. Katerina'nın müslümanlığa duyduğu sempati

Rusya'nın yönetimi altındaki halklara tanıdığı özgürlük ve demokrasi

Rusya'nın yürüttüğü tarım politikası

Açıklama:

XVIII. yüzyıl sonunda II. Katerina Tatar din adamları aracılığıyla İslamiyetin etkisini artırmaya çalıştı; zira dindarlaşmış göçebelerin daha uysal ve yönetilebilir olacağına inanmıştı. II. Katerina’nın step bölgesini kontrol altına almak ve Kazakları yerleşik hayata geçirmek için XVIII. yüzyıl sonunda aldığı kararlarla bu bölgede camiler, okullar açıldı. Doğru Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi Kazak aydınlarından birisidir?

İslam Kerimov

Şavkat Mirziyoyev

Çokan Velihanov

Kurbankulu Berdimuhammedov

Özbek Han

Açıklama:

Çokan Velihanov, Ibıray (İbrahim) Altınsarin, Abay Kunanbayev Kazak aydınları arasındadır. Doğru Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 49

1905 Rus Devriminin Kazaklar için önemi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak ifade edilmiştir?

Otonomluklarını kazanmışlardır.

Özerklik kazanmışlardır.

Resmi Dinlerini kabul ettirmişlerdir.

Kazaklara ekonomik ve dinî konuların tartışıldığı toplantılar yapma imkânı tanıdı.

Kazaklar bağımsızlıklarını ilan ettiler.

Açıklama:

1905 Rus Devrimiyle ilan edilen özgürlükler Kazaklara ekonomik ve dinî konuların tartışıldığı toplantılar yapma imkânı tanıdı. Bu toplantılarda üç eğilim ortaya çıktı: Türkistanlı ve Tatar mollaların başı çektiği dinî-siyasi çizgi, yerli aydınların temsil ettiği Batıcı liberal çizgi ve küçük bir grubun yöneldiği sosyalist çizgi. Kısa zamanda bu eğilimler netleşti ve ilk siyasi oluşumlara zemin hazırladı. Doğru Cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 50

İlk Kazakça-Rusça sözlük hangi tarihte basılmıştır?

1299

1939

1883

1900

1910

Açıklama:

İlk Kazakça-Rusça (Rusça-Kazakça bölümüyle birlikte) sözlük 1883’de Taşkent’te İşmuhammed Bukin tarafından yayımlandı. Sözlük değiştirilmiş Kiril alfabesiyle hazırlanmış olmasına rağmen Kazakça kelimeler Arap harfleriyle de basıldı. Yerel dillerdeki yayınlar Çarlık yönetimi tarafında sıkı bir şekilde denetlendiği için Altınsarin’ın Kazakça gazete yayımlama istekleri reddedilmiştir. Doğru Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Ünite 7

Soru 1

Türkistan'a İslamiyet kaçıncı yüzyılda gelmiştir?

VI. yy

VII. yy

VIII. yy

IX. yy

X. yy

Açıklama:

Araplar Türkistan'a VIII. yüzyılda İslamiyet’i getirdiler.

Doğru Cevap: C

Soru 2

XIII.-XVII. yüzyıla ait kaynaklarda, Deşt-i Kıpçak’ın doğu kısmında yaşayan göçebe Türk kabileleridir. XVI. yüzyılda Maveraünnehr bölgesine göçen bu kabilelere genel olarak verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Özbekler

Kazaklar

Uygurlar

Türkmenler

Kırgızlar

Açıklama:

Özbekler, XIII.-XVII. yüzyıla ait kaynaklarda, Deşt-i Kıpçak’ın doğu kısmında yaşayan göçebe Türk kabileleridir. XVI. yüzyılda Maveraünnehr bölgesine göçetmişlerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Büyük Petro (1689-1725), Buhara ve Hive hanlıklarındaki karışıklıklardan yararlanarak buraları kendisine tâbi kılmak ve Orta Asya yoluyla Rus ticaretini Hindistan’a açmak istiyordu. 1717 yılında düzenlenen Rus seferi başarısızlıkla sonuçlandı; buraya gelen Rus askerî gücü neredeyse tamamen ortadan kaldırıldı. Bu seferin düzenlendiği yer neresidir?

Deşt-i Kıpçak

Hive

Ural

Sibir

Buhara

Açıklama:

Bu sefer Hive üzerine düzenlenmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 4

1860’lı yılların başında Rusya’nın Orta Asya’ya olan ilgisi arttı. Rus yayılmasının ilk hedefi neresi olmuştur?

Hokand Hanlığı

Alimkul

Buhara

Ura-Tübe

Semerkand

Açıklama:

1860’lı yılların başında Rusya’nın Orta Asya’ya olan ilgisi arttı. Rus yayılmasının ilk hedefi Hokand Hanlığı olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 5

1884’te hangi şehrin düşmesiyle Türkistan tamamen Ruslar tarafından işgal edilmiş oldu?

Semerkand

Buhara

Merv

Taşkent

Aşkabad

Açıklama:

Merv şehrinin düşmesiyle Ruslar Türkistan'a tamamen hakim oldular.

Doğru Cevap: C

Soru 6

I. Sır Derya
II. Fergana
III. Semireçye
1867’de başşehri Taşkent olan bir Türkistan Genel Valiliği kuruldu. Böylelikte, tarihte ilk kez olarak Türkistan adını taşıyan bir siyasi birim oluşturulmuş oldu. Bu bölge yukarıdaki bölgelerden hangisini hakimiyeti altında tutmaktaydı?

Yalnız I

I ve II

II ve III

I ve III

Hepsi

Açıklama:

Bütün seçenekler bahsedilen bölgenin hakimiyeti altındaydı.

Doğru Cevap: E

Soru 7

I. Modern gelişmelere açık bir kimseydi.
II. Birkaç defa Rusya’ya seyahat etti.
III. Buhara’da yeni usul mektepler açılmasına karşı çıktı.
IV. Hicaz demiryolunun yapımına, Petersburg Camisinin inşasına yardımda bulundu.
Emir Abdulahad ile ilgili yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

Yalnız I

I ve II

I ve III

I, II ve IV

Hepsi

Açıklama:

Emir Abdulahad Buhara’da yeni usul mektepler açılmasına karşı çıkmamıştır. Diğer seçenekler doğrudur.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Türkistan’ın yerleşik ahalisi içinde Ruslarla en çok ilişkide bulunanlar kimlerdi?

Tüccarlar

Din adamları

Çiftçiler

Askerler

Yöneticiler

Açıklama:

Türkistan’ın yerleşik ahalisi içinde Ruslarla en çok ilişkide bulunanlar tüccar kesimiydi.

Doğru Cevap: A

Soru 9

Rus Ortodoks misyonerlerinin (mesela İlminski’nin) burada misyoner faaliyetleri yürütme girişimlerini engellyen ve “Biz Orta Asya için Avrupa medeniyeti istiyoruz, Rus Ortodoksluğu
değil” diyen Türkistan Genel Valisi kimdir?

Emir Abdulahad

Emir Muzaffer

General von Kaufman

Emir Nasrullah

Büyük Petro

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 10

1922 yılı başında Düşenbe şehrini ele geçiren Türk paşası kimdir?

Talat Paşa

Enver Paşa

Cemal Paşa

Lakay İbrahim

Ali Fuat Paşa

Açıklama:

1922 yılı başında Düşenbe şehri Enver Paşa tarafından ele geçirilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 11

Kök-Türklerin batı kanadı, Maveraünnehr’de ne zaman hâkimiyet kurdu.

V. yüzyılın ilk yarısında

VI. yüzyılın ikinci yarısında

VIII. yüzyılın ortalarında

IV. yüzyılın ilk yarısında

IX. ve X. yüzyıllarda

Açıklama:

VI. yüzyılın ikinci yarısında, Kök-Türklerin batı kanadı, Maveraünnehr’de hâkimiyet kurdu.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Buhara’daki Şeybanî Devleti hangi yılda sona ermiştir?

1552

1556

1569

1598

1687

Açıklama:

Buhara’daki Şeybanî Devleti 1598’de, Hive’deki ise 1687’de sona erdiğinde, siyasi parçalanmaya ek olarak iktisadi ve kültürel çöküş de kendini gösterdi.

Doğru Cevap: D

Soru 13

Issık Göl’den Sırderya nehrine kadar olan Kazak-Kırgız bozkırları tamamen Rusların eline ne zaman geçti?

XVIII. yüzyılın ilk yarısında

XVIII. yüzyılın ortalarında

XVIII. yüzyılın ikinci yarısında

XIX. yüzyılın ilk yarısında

XIX. yüzyılın ortalarında

Açıklama:

XIX. yüzyılın ortalarında Issık Göl’den Sırderya nehrine kadar olan Kazak-Kırgız bozkırları tamamen Rusların eline geçti.

Doğru Cevap: E

Soru 14

Rusya, Hokand Hanlığını ne zaman tamamen ortadan kaldırdı?

1876

1877

1879

1881

1884

Açıklama:

Rusya, Hokand’da çıkan karışıklıkları bahane ederek şehri işgal etti ve 1876’da hanlığı tamamen ortadan kaldırdı.

Doğru Cevap: A

Soru 15

1884’te hangi şehrin düşmesiyle Türkistan tamamen Ruslar tarafından işgal edilmiş oldu?

Aşkabad

Hive

Merv

Göktepe

Kızıl Avrat

Açıklama:

1884’te Merv’in düşmesiyle Türkistan tamamen Ruslar tarafından işgal edilmiş oldu.

Doğru Cevap: C

Soru 16

1868’de kuzey Türkistan (Kazakistan) bozkırları yeniden düzenlendi ve üç yeni bölge (oblast) oluşturuldu. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biridir?

Mangıt

Kagan

Mangışlak

Krasnovodsk

Turgay

Açıklama:

1868’de kuzey Türkistan (Kazakistan) bozkırları yeniden düzenlendi. Uralsk, Turgay, Akmolinsk adlı üç yeni bölge (oblast) oluşturuldu.

Doğru Cevap: E

Soru 17

Rusça bilen, Rus yayınlarını takip eden, oryantalistlerle ve ilim adamlarıyla temasta olan, usûl-i cedit mektepleri açtıran ve bunlar için Tatar muallimler getirten Hive hanı aşağıdakilerden hangisidir?

İsfendiyar Han

Muhammed Rahim Han

Abdülahad Han

Muzaffer Han

Hüdayar Han

Açıklama:

Hive hanlarından İsfendiyar Han (1910-1918), Rusça bilen, Rus yayınlarını takip eden, oryantalistlerle ve ilim adamlarıyla temasta olan biriydi; usûl-i cedit mektepleri açtırdı ve bunlar için Tatar muallimler getirtti.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Türkistan’daki çağdaşlaşmanın ve kültürel değişimin en önemli unsurlarından olan yayın faaliyetlerine baktığımızda, buradaki ilk matbaanın nerede ve ne zaman açıldığı görülmektedir?

1894’te Semerkand’da

1883’de Buhara’da

1876’da Hive’de

1868’de Taşkent’te

1854’te Endican’da

Açıklama:

Türkistan’daki çağdaşlaşmanın ve kültürel değişimin en önemli unsurlarından olan yayın faaliyetlerine baktığımızda, buradaki ilk matbaanın 1868’de Taşkent’te kurulduğunu, ilk özel matbaanın ise 1877’de yine Taşkent şehrinde açıldığını görüyoruz.

Doğru Cevap: D

Soru 19

Rus milliyetçisi bilim adamı olan ve 1851-61 yıllarında Orenburg sınır komisyonu başkanlığını yürüten aşağıdakilerden hangisidir?

Yadrintzev

Grigorev

Nalivkin

Ostroumov

Çernayev

Açıklama:

V. V. Grigorev: Rus milliyetçisi bilim adamı. 1851-61 yıllarında Orenburg sınır komisyonu başkanlığını yürüttü.

Doğru Cevap: B

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi Buhara medreselerine en köklü eleştiriyi getiren kişilerdendir?

Kermine

Bigi

Kursavî

İşan

Medalî

Açıklama:

Buhara medreselerine en köklü eleştiriyi getiren kişiler, Tatar din âlimleri Ebunnasr Kursavî ve Şihabüddin Mercânî oldular.

Doğru Cevap: C

Soru 21

XIV. ve XIX. asırlar arasında Orta Asya’da hakim olan Farsça etkisindeki Türk lehçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Çağatayca

SoğdçaFar

Farsça

Arapça

Türkçe

Açıklama:

XIV. ve XIX. asırlar arasında Orta Asya’da Farsça etkisindeki bir Türk lehçesi (Çağatayca) hâkim oldu.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi XVI. yüzyılda Türkistan tarihinin akışını olumsuz yönde değiştiren gelişmelerden birisidir?

Rusya'nın Türkistan'a yayılması

Kazakların bozkırlara göç etmesi

Deniz ticaret yollarının keşfedilmesi

İran ve Türkistan'ın tek bir çatı altında birleşmesi

Moğol istilası

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi Türkistan tarihinin dönüm noktalarından sayılan gelişmelerdendir?

İran'ın Şiileşmesi

Rus'ların istilası

Moğol istilası

Kazaklar arasındaki iç çatışmalar

Özbeklerin Maveraünnehr’e yönelmesidir.

Açıklama:

Türkistan tarihinin dönüm noktalarından biri, Özbeklerin Maveraünnehr’e
yönelmesidir.

Doğru Cevap: E

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi Güney Türkistan’da 50 yıl devam eden Çarlık yönetiminin olumlu yanlarından biri değildir?

Şehir hayatının gelişmesi

Demiryollarının döşenmesi

Avrupa teknolojisinin girmesi

Buhara Hanlığı taassup ocağına dönüştü

Modern kurumların oluşturulması

Açıklama:

Güney Türkistan’da 50
yıl devam eden Çarlık
yönetiminin olumlu yanları
şu şekilde sıralanabilir:
Türkistan’a Avrupa
teknolojisinin girmesi;
demiryolları döşenmesi
sayesinde ülkenin
soyutlanmışlıktan kurtulması;
modern kurumların
oluşturulması; şehir hayatının
gelişmesi.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Rusya'da Türk dilinde çıkan ilk gazete hangi tarihtedir?

1905

1917

1832

1880

1884

Açıklama:

Rusya’da Türk dilinde çıkan
ilk gazete, 1832’de Tiflis’te
çıkmaya başlayan Rus gazetesi
Tifliskie Vedemosti’nin Azeri
Türkçesiyle olan kısmıydı.

Doğru Cevap: C

Soru 26

Yerel matbaacılar tarafından kurulan ilk taş basma matbaası 1894’te nerede kurulmuştur?

Semerkand

Buhara

Endican

Taşkent

Nemengan

Açıklama:

Yerel matbaacılar tarafından kurulan ilk taş basma matbaalar sırasıyla 1894’te
Semerkand’da, 1901’de Buhara’da, 1904’te Endican’da, 1906’te eski Taşkent’te ve
1909’da Nemengan şehrinde açıldı.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Türkistan’da Sovyet rejimine karşı 1918’de başlayıp 1930’ların başlarına kadar devam eden isyan ve direniş hareketinin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Dükçü İşan

Basmacılık

Fergana

Kolhoz

Medali

Açıklama:

Türkistan’da Sovyet rejimine karşı 1918’de başlayıp 1930’ların başlarına kadar devam eden isyan ve direniş hareketidir.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Portekizlilerin Çin'den Hindistan'a ve Avrupa'ya ulaşan deniz yolunu keşfetmeleri
Avrupa mallarının istilası
İran'ın Şiileşmesi

Yukarıdakilerden hangisi Türkistan'ın XVI. yüzyılda iktisadi ve kültürel açıdan gerilemesinin sebepleri arasında gösterilebilir?

Yalnız I

Yalnız II

II ve III

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

XVI. yüzyılda Türkistan tarihinin akışını değiştiren gelişmeler oldu. Bunlardan en önemlisi Portekizlilerin Çin’den Hindistan’a ve Avrupa’ya uzanan deniz yollarını keşfetmeleriydi; keşifler Orta Asya’yı stratejik ve ticari öneminden yoksun bıraktı.
Avrupa mallarının istilası, Türkistan’ın bütün hayatını alt üst etti.
XVI. yüzyıldaki bir diğer olumsuz gelişme ise, İran’ın Şiileşmesiydi; bu durum Türkistanlıların Ortadoğu’daki Sünni İslam dünyası ile alakalarını engelledi ve dolayısıyla Türkistan’ın daha da soyutlanmasına yol açtı.

Doğru Cevap: E

Soru 29

XIX. yüzyılda Orta Asya'da Usûl-i kadîm denilen geleneksel eğitimin en önemli özelliği, talebenin hangi yeteneğini geliştirmesindeydi?

Mantık

Kelam

Hikmet

Arapça

Münazara

Açıklama:

Usûl-i kadîm denilen geleneksel eğitimin en önemli özelliği, talebenin münâzara
(tartışma) yeteneğini geliştirmesindeydi.

Doğru Cevap: E

Soru 30

XIV ve XV. yüzyıllarda Don ve Dinyeper nehirleri dolaylarında ortaya çıkan, Ruslar gibi Hıristiyan olan ve savaşçılığıyla tanınan ve Osmanlılara karşı yapılan savaşlarda, Sibirya ve Türkistan’a karşı gönderilen Rus ordularında görev alan topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

Kamıklar

Oyratlar

Mangıtlar

Kozaklar

Nogaylar

Açıklama:

Kozaklar (Rusçası: Kazaçi): Rus Kazakları veya Kosaklar olarak da bilinmektedirler. Türk topluluğu olan Kazaklarla alakaları yoktur. Kozaklar, XIV ve XV. yüzyıllarda Don ve Dinyeper nehirleri dolaylarında ortaya çıkan, Ruslar gibi Hıristiyan olan ve savaşçılığıyla tanınan bir topluluktur. Osmanlılara karşı yapılan savaşlarda, Sibirya ve Türkistan’a karşı gönderilen Rus ordularında görev aldılar.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Türkistan'lıların mücadelesine dahil olmak isteyen, İşan Sultan adlı Basmacı lideriyle beraber 200 Tacik Basmacıyla Düşenbe’deki Rusları kuşatan kimdir?

Zeki Velidi

Lakay İbrahim

Enver Paşa

Deletmend Bek

Hacı Sami Bey

Açıklama:

Enver Paşa, İşan Sultan adlı Basmacı lideriyle beraber 200 Tacik Basmacıyla Düşenbe’deki
Rusları kuşattı. Burada ve başka yerlerde yaptığı girişimler başarılı oldu.

Doğru Cevap: C

Soru 32

Basmacı isyanının zirveye ulaştığı yıllarda (1920-22) Bolşevikler Türkistan’da nasıl bir siyaset izlediler?

Politik

Yumuşak

Eşitlikçi

İçten pazarlıklı

Çok Sert

Açıklama:

Basmacı isyanının zirveye ulaştığı yıllarda (1920-22) Bolşevikler Türkistan’da daha yumuşak bir siyaset izlediler.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Timuriler
Moğol İmparatorluğu
Eyyübiler

Yukarıdakilerden hangisi Türkistan'da hakimiyet kurmuştur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

II ve III

Açıklama:

Timur’un ortaya çıkmasıyla Orta Asya yeniden merkezî bir konuma geldi. XIV. yüzyılın sonu ve XV. yüzyıl, Türkistan için parlak bir dönem oldu. Timur ve ardıllarının yönetimi sırasında İran ve Türkistan tek bir siyasi çatı altında birleşti.
Moğol istilasının ilk dönemleri Türkler açısından bir yıkım oldu; Harezm dev-leti, Anadolu Selçukluları, Kıpçaklar ve Bulgarlar birer birer Moğollara yenik düş-tüler. Fakat, Moğol hâkimiyeti Türklere bazı fırsatlar da sundu. Türkler, Moğol devletinin idarî işlerinde ve dış ilişkilerinde görevler aldılar. Uygur Türkleri daha ilk dönemde Moğollarla ilişki kurdular ve devletin bürokratik işlerini üstlendiler.

Doğru Cevap: D

Soru 34

1860’lı yılların başında Rusya’nın Orta Asya’ya olan ilgisinin artamasında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Sanayi ürünleri için yabancı pazarlara duyulan ihtiyaç

Rus ticari yayılmasının doğuya yönelmesi

İngilizlerin Afganistan’daki varlığı

Kafkasya’da İmam Şamil isyanının bastırılmış olması

Hive’ye karşı düzenlenen Rus seferi başarısızlıkla sonuçlanması

Açıklama:

1717 yılında Hive’ye karşı düzenlenen Rus seferi başarısızlıkla sonuçlandı; buraya gelen Rus askerî gücü neredeyse tamamen ortadan kaldırıldı. Bu olaydan sonra Pet-ro, Türkistan’a doğrudan müdahale etmek yerine barışçı yollarla Hindistan’a doğru bir ticaret yolu açma ve Türkistanlılarla ticari ilişkiler geliştirme yoluna yöneldi.
Rusya, Kazak bozkırlarını kendi topraklarına katarken, Orta Asya hanlıklarıy-la karşı karşıya geldi. Rusya’nın genişlemesi için yeni nedenler ortaya çıktı. XIX. yüzyılın ikinci çeyreğinde sanayisi hızla gelişen Rusya, sanayi ürünleri için yabancı pazarlara ihtiyaç duydu. Bu ürünler Avrupa’dakilerle rekabet edecek durumda değildi; dolayısıyla Rus ticari yayılması doğuya yöneldi (Bregel 1996: 200). İngilizlerin Afganistan’daki varlığı da Rusları bu bölgeye doğru girişimde bulunmak konusunda sabırsız duruma getirdi. Kafkasya’da İmam Şamil isyanının bastırılmış olması Rus ordusunu serbest bıraktı; bu gücü Orta Asya’da kullanma imkânı doğdu.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Kendisine sınırsız yetkiler verilen ve Taşkent'teki çevresi tarafından 'Yarım Padişah' olarak adlandırılan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Buhara Emiri Muzaffer

Buhara Emiri Abdülahad

General Von Kaufman

General M. G. Çernayev

Hive hanı Muhammed Rahim Han

Açıklama:

Hokand ve Buhara hanlıklarından alınan topaklar üzerinde kurulan Türkistan Genel Valiliği’nin başına getirilen General Von Kaufman’a Petersburg tarafından sınırsız yetkiler verildi; savaş açabilir, barış yapabilir, anlaşmalar imzalayabilirdi. Bu yetkilerinden dolayı Taşkent’teki çevresi ona “Yarım Padişah” lakabını takmıştı.

Doğru Cevap: C

Soru 36

Aşağıdakilerin hangisinin düşmesi ile Türkistan tamamen Ruslar tarafından işgal edilmiştir?

Merv

Hive

Harezm

Buhara

Hokand

Açıklama:

1884’te Merv’in düşmesiyle Türkistan tamamen Ruslar tarafından işgal edilmiş oldu.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Tarihte ilk kez Türkistan adını taşıyan bir siyasi birim oluşturulması hangi tarihte gerçekleşmiştir?

1860

1867

1885

1898

1911

Açıklama:

1867’de, Sır Derya, Fergana ve Semireçye bölgelerinden oluşan ve başşehri Taşkent olan bir Türkistan Genel Valiliği kuruldu. Böylelikte, tarihte ilk kez ola-rak Türkistan adını taşıyan bir siyasi birim oluşturulmuş oldu.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi Rusya'da Türk dilinde çıkan ilk gazetedir?

Türkistan Vilayetinin Geziti

Tifliskie Vedemosti

Ekinci

Tercüman

Şark-ı Rus

Açıklama:

Rusya’da Türk dilinde çıkan ilk gazete, 1832’de Tiflis’te çıkmaya başlayan Rus gazetesi Tifliskie Vedemosti’nin Azeri Türkçesiyle olan kısmıydı. İkinci gazete, 1870’te Taşkent’te yayınlanan olan Türkistan Vilayetinin Geziti oldu. Müslümanlar tarafından çıkarılan ilk gazete Kafkasyalı Hasan Melikov Zerdabi tarafından 1875’te Bakü’da çıkarılan Ekinci idi. Rusya Müslümanlarının en önemli gazetesi ise 1883’te Kırım’ın Bahçesaray şehrinde çıkarılan Tercüman oldu. Bunları Tiflis’te Azeri Türkçesiyle çıkarılan Ziya (1879), Ziya-i Kafkasiya (1880), Keşkül (1884), Şark-i Rus (1903); Omsk’ta Kazakça olarak yayınlananDala Vilayetinin Geziti (1899) ve Petersburg’da Kazan Türkçesiyle yayınlanan Nur (1904) gazeteleri izledi.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Dükçü İşan ayaklanması
1916 isyanı
Basmacılık hareketi

Yukarıdakilerden hangisi Türkistan'da çıkan ayaklanmalar arasında yer alır?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

1885’te Fergana’da Derviş Han Töre isyanı, 1891’de Nemengan’da çıkan isyan, 1892’de Taşkent’teki kolera vakası sırasında ortaya çıkan ayaklanmalar bu türdendi. Bunların en önemlisi ise 1898’de Fergane’de çıkan Dükçü İşan isyanıydı.
1916 Yılı İsyanı
1916’da Türkistanlıların askere alınmak istenmesi meselesinden dolayı isyanlar patlak verdi.
Rus yönetimine karşı Türkistan’da ortaya çıkan en büyük direniş, Basmacı isyanıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 40

Rus yönetimine karşı Türkistan’da ortaya çıkan en büyük direniş aşağıdakilerden hangisidir?

Basmacı isyanı

1916 yılı isyanı

Dükçü İşan isyanı

Derviş Han Töre isyanı

Taşkent'teki kolera sonrası çıkan ayaklanmalar

Açıklama:

Rus yönetimine karşı Türkistan’da ortaya çıkan en büyük direniş, Basmacı isyanıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi Kuşan Hanedanı zamanında Türkistan'da yaşanan gelişmelerden biridir?

İpek Yolu, dış dünya ile barışçı ilişkiler kurulmasını sağlamıştır.

Kök-Türklerin batı kanadı, Maveraünnehr’de hâkimiyet kurmuştur.

Araplar bölgeye İslamiyet’i getirmişlerdir.

Samanîlerin hâkimiyet kurmasıyla bölge yeniden İranî kökenlilerin idaresine geçmiştir.

Samanî başkenti olan Buhara, fikrî, dinî ve ticari canlanmanın merkezi hâline gelmiştir.

Açıklama:

Tarihî açıdan bakıldığında Türkistan, Çin, Hindistan, İran, Orta Doğu, Akdeniz ve Avrupa medeniyetleri arasında merkezî konumdaydı. Bu medeniyetler arasındaki iletişimi sağladığı gibi, Ortaçağın önemli bir zaman diliminde kendi oluşturduğu medeni merkezleriyle öne çıktı. Maveraünnehr bölgesi, her dönemde göçebelerden ziyade yerleşik halkların vatanı oldu ve bu özelliğiyle Orta Asya’nın diğer yerlerinden ayrıldı. En eski devirlerde bölge, Baktria, Harezm ve Sogdiana da dahil olmak üzere eski Pers devletlerinin bir parçası oldu. Kuşan hanedanı zamanında (I.-III. yüzyıllar) Budizm inancı bölgede kök saldı. İpek Yolu, dış dünya ile barışçı ilişkiler kurulmasını sağladı; zengin bir şehir kültürünün doğmasına neden oldu. Kuşan devletinin çökmesiyle, bölge bir süre için İranlı Sâsânîlerin eline geçti.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Moğol istilasının ilk dönemleri Türkler açısından bir yıkım olduğu gibi Türk topluluklarının kaynaşmasına yol açtı; bunun sonucunda Türk dilleri Orta Asya’ya kök saldı. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Timur'un ortaya çıkmasıyla yaşanan gelişmelerden biri değildir?

Timur, başşehir olarak seçtiği Buhara’yı bayındır bir hâle getirdi.

Orta Asya yeniden merkezî bir konuma geldi.

Timur ve ardıllarının yönetimi sırasında İran ve Türkistan tek bir siyasi çatı altında birleşti.

İmar işlerinde büyük gelişmeler oldu; sulama kanalları ve büyük binalar inşa edildi.

XIV. yüzyılın sonu ve XV. yüzyıl, Türkistan için parlak bir dönem oldu.

Açıklama:

Moğol istilası aynı zamanda çeşitli Türk topluluklarının kaynaşmasına yol açtı; bunun sonucunda Türk dilleri Orta Asya’ya kök saldı. Timur’un ortaya çıkmasıyla Orta Asya yeniden merkezî bir konuma geldi. XIV. yüzyılın sonu ve XV. yüzyıl, Türkistan için parlak bir dönem oldu. Timur ve ardıllarının yönetimi sırasında İran ve Türkistan tek bir siyasi çatı altında birleşti. İmar işlerinde büyük gelişmeler oldu; sulama kanalları ve büyük binalar inşa edildi. İyi bir savaşçı olduğu kadar güzel sanatların da hâmisi olan Timur, başşehir olarak seçtiği Semerkand’ı bayındır bir hâle getirdi, birçok âlim ve sanatkârı payitahtına getirdi. Timur döneminde Türk dili de çok gelişti; Türkçe pek çok eser veren Ali Şir Nevaî, kendisinden önceki bütün şairleri gölgede bıraktı. Herat ve Semerkand şehirlerinde imar işleri Timur’dan sonra da devam etti. Timur’un torunu Uluğ Bey Semerkand’da pek çok eser bıraktı; yaptırdığı rasathanede önemli ilmî faaliyetler gerçekleştirildi.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Türkistan'ın tamamen Ruslar tarafından işgal edilmesi hangi tarihte ve hangi olayla gerçekleşmiştir?

1873'de Hive şehrinin düşürülmesiyle

1884'de Merv şehrinin düşürülmesiyle

1881'de Göktepe'nin ele geçirilmesiyle

1854'de Almatı nehri üzerinde Vernoye Kalesi'ni inşa etmeleriyle

1847'de Sır Derya ağzında Raim Kalesi'ni inşa etmeleriyle

Açıklama:

1881 yılında Göktepe’ye karşı yeniden saldırıya geçerek güçlükle de olsa burayı ele geçirdiler. 15 bin kadar Teke Türkmeni öldürüldü. Bundan kısa bir süre sonra Ruslar Aşkabad şehrini de zapt ettiler. 1884’te Merv’in düşmesiyle Türkistan tamamen Ruslar tarafından işgal edilmiş oldu.

Doğru Cevap: B

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi Rusların Türkistan'ı ele geçirdiği sırada ve hemen sonrasında yaşanan gelişmelerden biri değildir?

İngiltere Rus ilerlemesine karşı fiilî bir girişimde bulunmadı.

Ruslar güney Türkistan'ı ele geçirirken Türkmenler tarafından herhangi bir direnişle karşılaşmadı.

Hanlıklar birbiriyle olan mücadelelerinden dolayı zayıf düşmüşlerdi.

Hanlıkların askerî durumunun da sanıldığı gibi güçlü olmadığı ortaya çıktı.

Buhara Emiri Muzaffer, ülkesini savunma konusunda cesaretli ve inançlı bir tavır ortaya koyamadı.

Açıklama:

Türkistan Hive, Buhara ile olan kısa bir sınır komşuluğunun dışında tamamen Rus İmparatorluğu ile kuşatılmış oldu. Buhara Hanlığı büyük oranda Rus topraklarıyla sarıldı. Bu yarı bağımsız ve adacıklar halindeki iki hanlığın dışındaki bütün Türkistan toprakları doğrudan Rus egemenliği altına girdi. Türkmenlerin gösterdiği çetin direnişlerin dışında, Rusya güney Türkistan’ı ele geçirirken büyük bir zorlukla karşılaşmadı. Düşünüldüğünün aksine, İngiltere Rus ilerlemesine karşı fiilî bir girişimde bulunmadı. Hanlıklar birbiriyle olan mücadelelerinden dolayı zayıf düşmüşlerdi. Rus yayılmasına karşı ortak bir tutum almak yerine, birinin istilaya uğramasını diğeri bir fırsat gibi gördü. Hanlıkların askerî durumunun da sanıldığı gibi güçlü olmadığı ortaya çıktı. Türkistan ordularının donanımı ve organizasyonu gayet zayıftı; Rusların modern silahları ve askeri teşkilatı karşısında etkisiz kaldı. Bunlardan başka, özellikle Buhara Emiri Muzaffer, ülkesini savunma konusunda cesaretli ve inançlı bir tavır ortaya koyamadı. Bütün bunlar yüzünden, 20 yıl gibi kısa bir zamanda güney Türkistan tamamen Rus egemenliği altına girdi.

Doğru Cevap: B

Soru 45

Tarihte ilk kez olarak Türkistan adını taşıyan bir siyasi birim hangi yılda oluşturulmuştur?

1860

1863

1865

1867

1869

Açıklama:

Ruslar tarafından ele geçirilen topraklardaki idari yapılanma Taşkent’in işgalinden hemen sonra netleşmeye başladı. İşgali izleyen 33 yıl içinde bölgede birçok idari değişiklikler yapıldı. 1867’de, Sır Derya, Fergana ve Semireçye bölgelerinden oluşan ve başşehri Taşkent olan bir Türkistan Genel Valiliği kuruldu. Böylelikte, tarihte ilk kez olarak Türkistan adını taşıyan bir siyasi birim oluşturulmuş oldu.

Doğru Cevap: D

Soru 46

1880'lerde yeni bir dönemin habercisi olan ve Ruslar tarafından yapılan demiryolu hatlarının ilki aşağıdakilerden hangisidir?

Orenburg hattı

Sır Derya hattı

Krasnovodsk hattı

Nijni Novgorad hattı

Çarcuy hattı

Açıklama:

1880’li yıllarda Orta Asya’da inşa edilen demiryolları bölgede yeni bir dönemin habercisiydi. Demiryollarının döşenmesine şimdiki Türkmenistan’dan başlandı ve ilk olarak Krasnovodsk (Kızılsu) hattı inşa edildi. 1886’da bu hat Amuderya kıyısına getirildi, 1898’de ise Taşkent’e kadar uzatıldı. 1900-1905 yılları arasında kuzeyden güneye Taşkent-Orenburg hattı inşa edildi.

Doğru Cevap: C

Soru 47

Kafkasyalı Hasan Melikov Zerdabi tarafından 1875’te Bakü'de çıkarılan ilk Müslüman gazetesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkistan Vilayetinin Geziti

Tercüman

Ekinci

Ziya-i Kafkasiya

Keşkül

Açıklama:

Rusya’da Türk dilinde çıkan ilk gazete, 1832’de Tiflis’te çıkmaya başlayan Rus gazetesi Tifliskie Vedemosti’nin Azeri Türkçesiyle olan kısmıydı. İkinci gazete, 1870’te Taşkent’te yayınlanan olan Türkistan Vilayetinin Geziti oldu. Müslümanlar tarafından çıkarılan ilk gazete Kafkasyalı Hasan Melikov Zerdabi tarafından 1875’te Bakü’da çıkarılan Ekinci idi. Rusya Müslümanlarının en önemli gazetesi ise 1883’te Kırım’ın Bahçesaray şehrinde çıkarılan Tercüman oldu. Bunları Tiflis’te Azeri Türkçesiyle çıkarılan Ziya (1879), Ziya-i Kafkasiya (1880), Keşkül (1884), Şark-i Rus (1903); Omsk’ta Kazakça olarak yayınlanan Dala Vilayetinin Geziti (1899) ve Petersburg’da Kazan Türkçesiyle yayınlanan Nur (1904) gazeteleri izledi. 1905 Rus Devriminin getirdiği basın özgürlüğü sayesinde gazete yayınında hızlı bir artış oldu. 1905-1917 yılları arasında Rusya Müslümanlarının yayınladıkları 159 süreli yayının 62’si Kazan Tatar, 61’i Azeri, 17’si Özbek, 8’i Kazak, 6’sı Kırım Tatar ve 2’si Türkmen Türkçelerinde idi.

Doğru Cevap: C

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi 1916’da Türkistanlıların askere alınmak istenmesi meselesinden dolayı çıkan isyanların sonuçlarından biridir?

Eşgüdümden yoksun olması ve diğer bölgelerdekilerle beraber hareket edilememesi yüzünden isyan başarısızlıkla sonuçlandı.

Şeyh ve müritlerinden çoğu yakalanarak yargılandılar; şeyh de içinde olmak üzere birçoğu idam cezasına, bazıları ise kürek cezasına çarptırıldılar.

Yönetim, ibret oluşturması için bölge ahalisini cezalandırarak çok sayıda köylü öldürdü.

Devlet tarafından silahlandırılan Yedisu bölgesinin Rus yerleşimcileri Kazak ve Kırgızlara karşı 1917 yılına kadar acımasız saldırılar yaptılar.

İsyana merkezlik eden köy tamamen yıkıldı ve buraya Rus göçmenler yerleştirildi.

Açıklama:

1916’da Türkistanlıların askere alınmak istenmesi meselesinden dolayı isyanlar patlak verdi. O zamana kadar Türkistanlılar askere alınmıyorlardı. Çarlık yetkilileri bunu her vesileyle dile getiriyor, askere alınmamalarını bir ayrıcalıkmış gibi sunuyorlardı. Temmuz ayında hükûmet, Türkistanlıların geri hizmetlerde çalıştırılmak üzere askere alınacağını duyurdu. Kazak aydınları halkı bu emre itaat etmeye çağırdı ise de, şehirlerden uzakta yaşayan Kazak ve Kırgızlar bu emre uymayarak isyan ettiler. İsyan önce Yedisu Kırgızları bölgesinde ortaya çıktı. İsyancılar Pişpek, Tokmak ve Karakul şehirlerini ele geçirip birçok Rus göçmenini öldürdüler. Daha sonra bu isyana Semerkand Özbekleri, Karakalpaklar, Türkmenler ve Kazaklar da katıldı. Semerkand vilayetine bağlı Cizak’ta ayaklanan Özbekler Rus memurlarını öldürdüler. Alman-Avusturya cephesindeki mağlubiyetleri sırasında çıkan bu isyan, hükûmeti son derece endişelendirdi. Türkistan isyanını bastırmak üzere demokrat ve liberal görüşleriyle tanınan General Kuropatkin Türkistan valisi olarak görevlendirildi. İsyan dört ay içinde çok sert biçimde bastırıldı. Devlet tarafından silahlandırılan Yedisu bölgesinin Rus yerleşimcileri Kazak ve Kırgızlara karşı acımasız saldırılar yaptılar. Bu saldırılar 1917 Şubatına kadar devam etti.

Doğru Cevap: D

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi XX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren, yüzyıllardan beri İslam dünyasında tartışılmaz bir yeri olan Buhara medreselerine en köklü eleştiriyi getiren Tatar din âlimlerinden biridir?

Musa Carullah

Rızaeddin b. Fahreddin

Mahmud Bulgari

Alimcân Bârûdî

Ebunnasr Kursavî

Açıklama:

Medreselerdeki eğitim sisteminin eleştirilmesi XIX. yüzyılın ikinci yarısında, Kazan uleması arasında ortaya çıktı. Yüzyıllardan beri İslam dünyasında tartışılmaz bir yeri olan Buhara medreselerine en köklü eleştiriyi getiren kişiler, Tatar din âlimleri Ebunnasr Kursavî ve Şihabüddin Mercânî oldular.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Türkistan'da ilk Rus-yerli okulu nerede ve hangi tarihte açılmıştır?

1885'de Buhara'da

1886'da Semerkant'ta

1883'de Hive'de

1887'de Andican'da

1884'de Taşkent'te

Açıklama:

Eğitim, bölgenin Rusya’ya eklemlenmesinde önemli bir rol oynayabilir, aynı zamanda kültürel dönüşüm için güçlü bir araç olarak hizmet edebilirdi. Fakat bu alanda çok az bir ilerleme kaydedildi. 1884’te Taşkent’te yerel halkın çocukları için bir Rus-yerli okulu açıldı. Zengin bir Özbeğin evinde açılan bu okula 39 Özbek çocuğu kaydedildi. 1885’te üç okul, 1886’da ise on dört okul daha açıldı.

Doğru Cevap: E

Ünite 8

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Türkistan uyanışına etki eden faktörlerden birisi değildir?

Usûl-i cedit mekteplerinin etkileri

Türkistan yerel basınının gelişmesi

Buharalı ve Türkistanlı Ceditçilerin faaliyetleri

Kurtuluş Savaşının kazanılmış olması

1917 ihtilallerinin tesirleri

Açıklama:

Türkistan’daki uyanışa etki eden unsurlar dört ana başlıkta incelenebilir:
1) Usûl-i cedit mekteplerinin etkileri,
2) Türkistan yerel basınının gelişmesi,
3) Buharalı ve Türkistanlı Ceditçilerin faaliyetleri,
4) 1917 ihtilallerinin tesirleri.
Türkiye'de gerçekleşen Kurtuluş Savaşı daha geç bir tarihte vuku bulmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi Tatar kadınlarının Türkistanlı kadınlara destek olmak için 1913-1918 yılları arasında çıkardıkları dergidir?

Tercüman

Süyüm Büke

Türkistan Vilayetinin Geziti

Terakkî: Orta Aziyanın Ömürgüzarlığ

Hurşid

Açıklama:

Kadın hakları konusunda da Tatar kadınları Türkistanlı kardeşlerine öncülük ettiler. Kazan’da 1913-18 yılları arasında çıkan Süyüm Bike dergisi sayfalarında Türkistan kadınlarının durumu ve Tatar kadınlarının bu durumu değiştirmek için yaptıkları faaliyetler anlatılmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Buhara'da Usûl-i Cedit Mektepleri'ni açmak için önderlik eden ve aynı zamanda Tercüman gazetesini de çıkartan Ceditçi isim aşağıdakilerden hangisidir?

İsmail Gaspıralı

Kerimov

Müftü Abdurrezzak

İsmail Abidî

Nalivkin

Açıklama:

İsmail Gaspıralı, Kırım’da tanışma fırsatı bulduğu Buhara Emiri Abdülahad’ın desteğini kazanarak Buhara’da yeni usulde mektepler açmaya çalıştı. Gaspıralı’nın Buhara’da usûl-i cedit mektepleri açmak konusunda yaptığı girişimler somut bir netice vermedi; aradan 5 ay geçmesine rağmen bir sonuç alınamadı. Türkistan’a gazetecilik tesirleri Kırım, Kazan, Azerbaycan ve İstanbul’dan geldi. Gaspıralı tarafından çıkarılan Tercüman gazetesinin Türkistan’da büyük tesirleri görüldü.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Türkistan'ın modernleşme faaliyetlerinin başladığı ve bir merkez niteliğindeki şehir aşağıdakilerden hangisidir?

Kagan

Taşkent

Semerkand

Buhara

Merv

Açıklama:

İlk gazeteler hep Taşkent’te çıktı. Bu şehir Türkistan Genel Valiliğinin merkezi olduğu gibi, kültürel faaliyetlerinin de odağıydı. Şehrin yeni kısmında Rus kültürü ve medeni tesirleri derhal göze çarpmaktaydı. Taşkent, Türkistan modernleşmesinin de merkezi
oldu. Buradaki Müslümanlar görece bir serbestliğe sahiptiler; Türkistanlıların modern tarzdaki okulları, gazeteleri ve siyasi faaliyetleri hep burada başladı.

Doğru Cevap: B

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi 1905 yılına kadar Türkistan'da çıkan tek gazetedir?

Terakkî: Orta Aziyanın Ömürgüzarlığı

Tercüman

Türkistan Vilayetinin Geziti

Hurşid

Şöhret

Açıklama:

Türkistan’da 1905 yılına kadar Türkçe olarak sadece bir gazete çıkıyordu, o da valiliğin çıkardığı Türkistan Vilayetinin Geziti idi. Mahmud Hoca Behbudî ve başka Ceditçiler bu gazetede takma adlarla yazılar yayınladılar.

Doğru Cevap: C

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi Orta Asya'da ilahiyat konularının tartışıldığı tek yayın organı olan ve 1915-1918 yılları arasında Molla Abdurrahman Salihov tarafından çıkartılan dergidir?

Buhara-yı Şerif

Turan

Golos Türkistana

Sadâ-i Fergane

el-Islah

Açıklama:

1915 yılı Ocak ayında Molla Abdurrahman Salihov, Taşkent’te el-Islah adında bir dergi çıkardı. Ulema tarafından çıkarılan bu dergi 1918 yılına kadar devam etti. Bu derginin en önemli özelliği, Orta Asya’da ilahiyat konularını tartışan tek yayın organı olmasıydı.

Doğru Cevap: E

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi Türkistan'ın yerli aydınlarıyla işbirliği yapan inkılapçı sosyalist Rusların çıkardığı gazetedir?

Golos Türkistana

Semerkand

Ayine

Sadâ-i Fergane

Tirik Söz

Açıklama:

Türkistan’ın yerli aydınlarıyla inkılâpçı sosyalist Ruslar arasında bir işbirliği vardı. İnkılâpçı sosyalistlerden Vadim Çaykin adlı bir Rus, 1913’te Endican’da Rusça Golos Türkistana [Türkistan’ın Sesi] adında bir gazete yayınladı. Gazetede pamuk ekimi konusunda yerlilerin şikâyetleri dile getirildi. Çaykin, Ubeydullah Hoca, Zeki Velidi ve Münevver Karî, bu gazetenin bir de Türkçesini çıkardılar ve burada Türkistan Müslümanlarının Ruslarla eşit haklara sahip olması ve modern eğitimin gerekliliği gibi konuları işlediler.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Buhara ulemasından olan ve ilk Ceditçiler içinde yer alan siyasi, kültürel çok sayıda faaliyette bulunan ve Buhara Emiri'nin valisi tarafından yalanarak öldürülen isim aşağıdakilerden hangisidir?

İsmail Gaspıralı

Mahmud Hoca Behbûdî

Münevver Karî

Abdurrauf Fıtrat

Abdullah Kadiri

Açıklama:

Türkistan’daki Ceditçilik hareketinin önemli liderlerinden biri olan Mahmud Hoca Behbûdî,Buhara uleması arasında temayüz eden Behbudî, Müftülük makamına kadar yükseldiyse de bu görevde uzun süre kalamadı. Behbudî, misyoner Ostroumov’un Rus kültürünün etkisinde bir “Sart edebiyatı” yaratma girişimlerine karşı, Türkistanlıların kendi değerleri üstünde yükselen bir edebiyat oluşturmaya çalıştı. Ülkenin silahlı güçler sayesinde özgürleşeceğini düşünen Behbudî, Basmacılara destek verdi. Devrimin ilk yıllarında Türkistan’ın özerk bir yönetime kavuşması yönünde aktif faaliyetlerde bulunan Behbudî, Taşkent’te toplanan Ülke Kongresinde Zeki Velidî ile beraber federasyon fikrine destek verdi.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi Cedit edebiyatının önemli isimlerinden olan Çağatay Gürünü (Çağatay Sohneti) isimli bir dernek kurmuş ve 1920'de kurulan Buhara Halk Cumhuriyeti'nde önemli görevler almış edebiyatçıdır?

Mahmud Hoca Behbûdî

Münevver Karî

Abdurrauf Fıtrat

İsmail Gaspıralı

Hamza Hakimzade Niyazi

Açıklama:

Cedit edebiyatının diğer önemli şahsiyeti olan Abdurrauf Fıtrat, 1917’de Emirin Ceditçilere karşı takibât başlatması üzerine Fıtrat, Semerkand’a kaçtı. Burada bir arkadaşıyla birlikte Hürriyet adında bir gazete çıkardı. 1919’da bazı genç aydınlarla birlikte “Çağatay Gürünü” (Çağatay Sohbeti) adlı bir edebi dernek kurdu. Fıtrat, 1920’de kurulan Buhara Halk Cumhuriyetinde önemli görevler üstlendi; Eğitim Bakanı olduğu dönemde kültür alanındaki programını hayata geçirmek için gerekli kadroları yetiştirmeyi hedefledi. Fıtrat’ın en tanınmış eseri Münazara’dır. Bu eserde o zamanki Buhara’nın durumunu ortaya koydu; âhundluk ve müderrislik gibi ilmî makamların liyakat esasına göre değil, dalkavuklukla elde edildiğini, ulemanın asıl gelirini rüşvet alarak
sağladığını, fakat bunun nasıl “yasal” kılıflara büründüğünü ve aslında suç olan rüşvetin paylaşılarak nasıl organize hâle geldiğini göstermeye çalıştı.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi İkinci Kuşak Ceditçilerden değildir?

Hamza Hakimzade Niyazi

Abdullah Kadiri

Çolpan

Feyzullah Hocaev

Abdurrauf Fıtrat

Açıklama:

Feyzullah Hocaev,Çolpan, Abdullah Kadiri ve Hamza Hakimzade Niyazi İkinci Kuşak Ceditçilerdendir ancak Abdurrauf Fıtrat ilk Ceditçilerdendir.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi Türkistan’daki modernleşme dinamikleri içerisinde, uyanışa etki eden unsurlardan birisi değildir?

Nizâmülmülk'ün etkileri

Usûl-i cedit mekteplerinin etkileri.

Türkistan yerel basınının gelişmesi.

Buharalı ve Türkistanlı Ceditçilerin faaliyetleri.

1917 ihtilallerinin tesirleri

Açıklama:

Türkistan’daki uyanışa etki eden unsurlar dört ana başlıkta incelenebilir:
1) Usûl-i cedit mekteplerinin etkileri.
2) Türkistan yerel basınının gelişmesi.
3) Buharalı ve Türkistanlı Ceditçilerin faaliyetleri.
4) 1917 ihtilallerinin tesirleri.
Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Çarlık yönetimi, 1911 yılında Müslüman okullarındaki öğretmenlerin öğrencilerle aynı milliyetten olması şartını getirildi. Bu şartın getirilme nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Özbek, Kazak ve Tacik çocuklarının Tatar öğretmenler tarafından eğitilmesini sağlamak amaçlandı.

Özbek, Kazak ve Tacik çocuklarının Tatar öğretmenler tarafından eğitilmesinin önü alınmak istendi.

Müslümanlığa verdiği değerin daha iyi anlaşılmasını istedi.

Aynı inanca sahip öğretmen ve öğrencinin daha iyi ilişki kurduğu tespit edildi.

Özbek, Kazak ve Tacik çocuklarının ailelerinin bu yöndeki talepleri dikkate alınmıştır.

Açıklama:

1911 yılında ise Müslüman okullarındaki öğretmenlerin öğrencilerle aynı milliyetten olması şartını getirildi. Bu yolla Özbek, Kazak ve Tacik çocuklarının Tatar öğretmenler tarafından eğitilmesinin önü alınmak istendi. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Gaspıralı, Buhara’da hemen herkes Türk dilini bildiği için, alfabenin bu dille öğretilmesinin uygun olacağını savunmasına rağmen Şeyhülislamın ısrar etmesi üzerine rıza göstermek zorunda olduğu eğitim dili nedir?

Türk Dili

Arap Dili

Fars Dili

Latin Dili

Grek Dili

Açıklama:

Gaspıralı, Buhara’da hemen herkes Türk dilini bildiği için, alfabenin bu dille öğretilmesinin uygun olacağını anlattı. Zaten, Semerkand’da açılmasını sağladığı usûl-i cedit mektebi de Türk dilinde eğitim vermekteydi. Fakat Kadı şeyhülislamın Fars dilinde ısrar etmesi üzerine (yeter ki yeni mektepler açılsın diye olmalı) bu isteğe rıza gösterdi. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Müftü İkram Efendi müftülük görevini bırakarak şehri terk etmek zorunda kalmasının sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

Kazan Tatarlarını şehirden kovmak istemesi

Diğer müftülerle samimi bir ilişki kurmuş olması

Emir'in isteklerini yerine getirmemesi

Yeni okulların faydasını cesaretle savunması

Yolsuzluklara bulaşmış olması

Açıklama:

Buhara’nın mutaassıp uleması yeni okullara karşı büyük bir direniş gösterdi.
1909’da bu tartışmalar şiddetlendi. Buhara’nın nüfuzlu ulemasından Gıyas Mahdum ve Müftü Abdurrezzak, fetvalar vererek usûl-i cedidin haram olduğunu ilan
ettiler. Ulema içinde sadece Damla İkram Efendi, yeni okulların faydasını cesaretle savunuyordu. Mutaassıp ulema, diğer müftüleri de bir araya toplayarak Damla
İkram Efendi’nin karşısında bir saf oluşturdu. İş bununla da kalmadı. Gıyas Mahdum: “Eğer usûl-i cedide Buhara’da icra olunursa şu beyaz sakalımı Müfti İkram’ın
kanıyla boyamak bana ahd olsun” diye yemin etti. Ceditçi-Kadimci kavgasının ilk
büyük çatışmalarından biri bu idi. Müftü İkram Efendi müftülük görevini bırakarak şehri terk etmek zorunda kaldı (Taceddin 1909: 190). Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Gaspıralı tarafından çıkarılan gazetenin adı nedir?

Havadis

Cedit-i Haber

Ahvali Efgan

Gündoğar

Tercüman

Açıklama:

Gaspıralı tarafından çıkarılan Tercüman gazetesinin Türkistan’da büyük tesirleri görüldü.Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi Ceditçiler için gazetenin önemli işlevlerinden birisi değildir?

Ulemanın bilgi üzerindeki tekeline katkı sağlıyordu.

Gazetenin toplum ve kültür hayatını geliştireceğine inanıyorlardı.

Gazeteyi bir ilerilik aracı ve alameti olarak görüyorlardı.

Gazetelerin topluma manevi liderler olarak hizmet ettiklerini düşünüyorlardı.

Yenilikçi aydınlar basın yoluyla halka hitap etme imkânını elde ediyordu.

Açıklama:

Ceditçiler için gazetenin ayrı bir önemi vardı. Onlar gazeteyi bir ilerilik aracı ve alameti olarak görüyorlar, gazetenin toplum ve kültür hayatını geliştireceğine inanıyorlardı. Ceditçi ulemadan Mahmud Hoca Behbudî, gazetelerin topluma manevi liderler olarak hizmet ettiklerini düşünüyordu. Gerçekten de gazetelerin önemli işlevleri oldu. Ulemanın bilgi üzerindeki tekeli kırıldı (Khalid 1994: 195). Yenilikçi aydınlar basın yoluyla halka hitap etme imkânını elde ettiler. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Meşrutiyetin ilanından hemen sonra yayınlanan Sırât-ı Müstakim’de ele alınan siyasi ve sosyal reformların Türkistanlı aydınların ilgisini çekmesinin sebebi nedir?

Siyasi ve sosyal reformların mümkün olmadığın açıklanması.

Siyasi ve sosyal reformların ayet ve hadislere dayanılarak açıklanması.

Sosyal reformların toplumun sosyolojik yapısını bozacağının belirtilmesi.

Siyasi reformların kaosa sebep olacağının delillerle anlatılması.

Karşı devrimin usul ve esaslarına yer veriyor olması.

Açıklama:

Meşrutiyetin ilanından hemen sonra yayınlanan Sırât-ı Müstakim’de ele alınan siyasi ve sosyal reformlar, ayet ve hadislere dayanılarak açıklandığından Türkistanlı aydınların ilgisini çekiyordu (Aynî 1963: 184). Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 18

İttihat ve Terakkinin örgütlenme tarzındaki gizlilikten etkilenen Buharalı genç aydınlar kendi ülkelerinde benzeri bir yapılanmaya gittiler ve Aralık 1910’da Buhara’da gizli bir dernek kurdular. Bu derneğin adı nedir?

Terbiye-i Bedeniye

Terbiye-i İslamiye

Terbiye-i Etfal

Terbiye-i İrade

Terbiye-i Nefs

Açıklama:

İttihat ve Terakkinin örgütlenme tarzındaki gizlilikten etkilenen Buharalı genç aydınlar kendi ülkelerinde benzeri bir yapılanmaya gittiler ve Aralık 1910’da Buhara’da “Terbiye-i Etfal” (Çocukların Eğitilmesi) adında gizli bir dernek kurdular. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Rusya’daki Bolşevik hükûmetinin tavsiyesiyle Türkistan Özerk Sovyet Cumhuriyeti kaç yılında kurulmuştur?

1910

1912

1914

1918

1922

Açıklama:

Rusya’daki Bolşevik hükûmetinin tavsiyesiyle Mayıs 1918’de Türkistan Özerk Sovyet Cumhuriyeti kuruldu. Bu cumhuriyet Rusya Federasyonu’na bağlı olacaktı. Adında “Türkistan” bulunmakla birlikte, yönetim Rusların elindeydi. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Sovyetlerin Buhara’nın yeni statüsünü tanıdığı ve bağımsızlığını onayladığı, para basma gibi haklar tanıdığı antlaşma kaç yılında imzalanmıştır?

1917

1918

1919

1920

1921

Açıklama:

4 Mart 1921’de Sovyet Rusya ile Buhara Cumhuriyeti arasında bir antlaşma
yapıldı. Buna göre Sovyetler Buhara’nın yeni statüsünü tanıdı ve bağımsızlığını
onayladı; Buhara Cumhuriyeti para basma hakkına sahip olacak, ancak askeri güç
Rusların elinde olacaktı. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Türkistan'daki ilk gazeteler hep hangi şehirde çıktı?

Buhara

Semerkand

Taşkent

Hive

Hokand

Açıklama:

Türkistan’daki Tatarlar, o zaman Türkîce denilen Orta Asya Türkçesinde gazeteler yayınladılar. Onları Özbeklerin kendi çıkardıkları gazete ve dergiler takip etti. İlk gazeteler hep Taşkent’te çıktı.

Doğru Cevap: C

Soru 22

Orta Aziyanın Ömürgüzarlığı adındaki gazeteyi çıkardı?

İvan Geyer

Mahmud Hoca Behbudî

Münevver Karî

İsmail Abidî

Nalivkin

Açıklama:

Türkistanlı bir Rus olan İvan Geyer, bu yılın sonunda gazete iznini aldı ve Taşkent’te Terakkî: Orta Aziyanın Ömürgüzarlığı adında bir gazete çıkardı.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Buhara’da çıkan ilk gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Terakkî

Buharayı Şerif

Hurşid

Tüccâr

Turan

Açıklama:

Dört yıllık bir aradan sonra, Mart 1912’de Kagan’daki bir matbaada Buharayı Şerif adında Farsça bir gazete yayınlandı. Bu, aynı zamanda Buhara’da çıkan ilk gazeteydi.

Doğru Cevap: B

Soru 24

Türkistanlıların ülke yönetiminde etkili duruma gelmesi için mücadele eden gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Sadâ-i Fergane

Sırât-ı Müstakim

Uluğ Türkistan

Şûrâ-yı İslam

Kineş

Açıklama:

Uluğ Türkistan gazetesi, Türkistanlıların ülke yönetiminde etkili duruma gelmesi için mücadele etti.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi Türkistan'ın Modernleşmesine etki eden etnik unsurlardan birisidir?

Tatar Tesiri

Özbek Tesiri

Rus Tesiri

Türkiye Tesiri

Kazak Tesiri

Açıklama:

Türkistan modernleşmesinde Tatarların tartışılmaz bir yeri vardır. Bilindiği gibi, XIX. yüzyılın sonuna kadar Buhara medreseleri Tatar gençleri için bir bilgi kaynağı oldu. Bu tarihten sonra ise Rusyalı Tatarlar Türkistanlı dindaşlarını aydınlatma görevini üstlendiler. Doğru Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi Türkistan'ın çağdaşlaşmasına katkı sağlayan Usûl-i Cedit Mektepleri'nin açıldığı yerlerden birisidir?

Kiev

Kazan

Buhara

Samara

Petersburg

Açıklama:

Buhara’da usûl-i cedit okulları başlangıçta Tatar çocukları için açıldı. 1902’de Kerimov adında Tatar bir öğretmen, Kagan’da Tatar çocukları için bir usûl-i cedit mektebi açtı. Fakat okul açıldıktan birkaç ay sonra, maddi destek yokluğu ve tutucu çevrelerin baskısı sonucunda kapanmak zorunda kaldı. Doğru Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi İlk Kuşak Ceditçiler arasındadır?

İsmail Gaspıralı

Mahmud Hoca Behbûdî

Hoca Ahmet Taşralı

Zeki Velidi

Abidcan Mahmudov

Açıklama:

İlk Kuşak Ceditçiler: Mahmud Hoca Behbûdî, Münevver Karî, Abdurrauf Fıtrat'dır. Doğru Cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi İlk Kuşak Ceditçiler arasındadır?

Münevver Karî

Ali Galip

Hoca Muhlis

İsmail Abidî

Hoca Mahmud

Açıklama:

İlk Kuşak Ceditçiler: Mahmud Hoca Behbûdî, Münevver Karî, Abdurrauf Fıtrat'dır. Doğru Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi İkinci Kuşak Ceditçiler arasındadır?

Hoca Ahmet Rıfat

Mahmud Hoca Behbûdî

Münevver Karî

Abdurrauf Fıtrat

Hamza Hakimzade Niyazi

Açıklama:

Genç kuşak Ceditçiler, öncekilere kıyasla daha yüzeysel bir medrese eğitimi almış, tahsillerinin ilerleyen kısmını Rus okullarında yapmışlardır. Sosyal ve siyasi görüşleri daha radikaldi. Yeni kuşağın I. Dünya Savaşı yıllarından itibaren seslerini duyurdukları görülmektedir. Fakat özellikle 1920’lerde ve 30’larda gelişen yeni Özbek edebiyatında ve kültür hayatında etkili oldular. Bunlardan Hamza Hakimzade Niyazi (1889-1929), zengin bir aileden geliyordu. İlk tahsilini Hokand’da aldıktan sonra Rus okulunda okuyarak Rusça öğrendi. Yeni usulde mektepler açtı ve bu okullar için ders kitapları yazdı. Reformcu ve inkılâpçı görüşler içeren piyeslerin yanında ilk Özbek romanını yazdı. Doğru Cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi ilk Özbek romanını yazan kişinin adıdır?

Hamza Hakimzade Niyazi

Abdullah Kadiri

Abdurrauf Fıtrat

Münevver Karî

Mahmud Hoca Behbûdî

Açıklama:

Hamza Hakimzade Niyazi ilk Özbek Romanını yazan Kinci Kuşak Ceditçidir. Doğru Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi İkinci Kuşak Ceditçiler arasında yer alır?

Abdurrauf Fıtrat

Abdullah Kadiri

Münevver Karî

Mahmud Hoca Behbûdî

Zeki Velidî

Açıklama:

Yazdığı çok sayıdaki eserler ve romanlarıyla tanınan Abdullah Kadiri (mahlası: Culkunbay, 1894-1938) ilk tahsilini geleneksel okullarda tamamladıktan sonra, 1908-10 yıllarında Rus-Yerli Okulunda okudu. 1913’te ilk şiirlerini kaleme aldı; kendi toplumunun geri kalmasından duyduğu rahatsızlığı dile getirdi. Ceditçilerin gazete ve dergilerinde hikâyeler yayınladı. Doğru Cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi Ceditçi aydınların kurduğu muhtariyetlerden biridir?

Kazan Cumhuriyeti

Özbek Cumhuriyeti

Hokand'da Türkistan Cumhuriyeti

Kırım Hanlığı

Özbek Hanlığı

Açıklama:

1917 Ekiminde Moskova’da Bolşeviklerin yönetimi ele geçirdiği günlerde, Uralların güneyinde Kozak Generali Dutov liderliğindeki komünist karşıtı ayaklanma, Orta Asya ile Rusya arasındaki alakayı kesti. Dolayısıyla, Rusya’da iç savaş olurken, Türkistan’da bir yönetim boşluğu oluştu. Bu ayın sonunda Taşkent’te Bolşevikler yönetimi ele geçirdi. Bundan bir ay kadar sonra, Hokand’da toplanan Ceditçi aydınlar, Türkistan’ın özerkliğini ilan ettiler. Hükûmet merkezini geçici olarak Hokand olarak belirlediler. Türkistanlıların haklarını savunan inkılapçı sosyalist Vadim Çaykin ile Buhara Yahudilerinden Salomon Hetzfeld bu hükümeti desteklediler. Bu devlet, Rus Devrimi tarafından ortaya konan esaslara dayalı olarak, Rusya Federasyonu içinde özerk bir statüde olacaktı. Müslümanlar dışındaki azınlıkların hakları korunacaktı. Böylece bölgede iki ayrı yönetim ortaya çıkmış oldu. Bunlardan biri Taşkent’teki Rus Bolşeviklerinin kurmuş olduğu Türkistan Sovyet hükûmeti, diğeri Ceditçi aydınların Hokand’da kurdukları Türkistan Muhtariyeti idi. Doğru Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi 1917 ihtilalleri sonrasında kurulan yönetimlerden birisidir?

Buhara Halk Cumhuriyeti

Soçi Özerk Bölgesi

Kırım Özerk Bölgesi

Moskova Hanlığı

Riyad Hanlığı

Açıklama:

1917 İhtilalleri Sonrasında; Özerk Türkistan Hareketi, Hokand’da Türkistan Muhtariyeti, Buhara Halk Cumhuriyeti, Harezm Halk Cumhuriyeti kurulmuştur. Doğru Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi 1917 ihtilalleri sonrasında kurulan yönetimlerden birisidir?

Harezm Halk Cumhuriyeti

Kırım Hanlığı

Özbek Hanlığı

Kazan Hanlığı

Moğol Hanlığı

Açıklama:

1917 İhtilalleri Sonrasında; Özerk Türkistan Hareketi, Hokand’da Türkistan Muhtariyeti, Buhara Halk Cumhuriyeti, Harezm Halk Cumhuriyeti kurulmuştur. Doğru Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi Temmuz 1914’te İstanbul’u ve Edirne’yi ziyaret ettikten sonra gezi izlenimlerini yayınladı?

Müftü Mahmud Hoca Behbudî

Münevver Kari

Abdurrauf Fıtrat

Osman Hoca

Ahmed Midhat Efendi

Açıklama:

Semerkandlı Müftü Mahmud Hoca Behbudî, Temmuz 1914’te İstanbul’u ve Edirne’yi ziyaret ettikten sonra gezi izlenimlerini yayınladı.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Türkistan Ceditçilerinin ortak özelliği nedir?

Medrese eğitimi almış olmaları

Muhafazakar olmaları

Yaşlı ve ılımlı olmaları

Genç ve mevcut gidişten rahatsız olmaları

Sosyalist olmaları

Açıklama:

Türkistan Ceditçilerinin birçok ortak paydalarıTürkistan Ceditçilerinin birçok ortak paydaları olsa da, onların fikirlerinde bazı farklılıklar mevcuttu; Muhafazakâr Ceditçiler olduğu gibi, ılımlı veya sosyalist fikirlere yatkınlık duyanlar da vardı. Ayrıca, onların her biri ayrı ayrı fikrî serüvenlere sahiptiler; hayatlarının değişik dönemlerinde milliyetçi veya sosyalist eğilimlere yöneldikleri bilinmektedir. En bariz özellikleri genç olmaları ve mevcut gidişten rahatsızlık duymalarıydı.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Pederküş isimli tiyatro eseri kime aittir?

Hamza Hakimzade Niyazi

Abdullah Kadiri

Abdurrauf FıtratAbdullah Kadiri

Münevver Karî

Mahmud Hoca Behbudî

Açıklama:

Behbudî, Pederküş (Semerkand, 1913) adlı Özbekçe ilk tiyatro eserini kaleme aldı. Eserde, zengin bir babanın okumayan oğlunun kötü yollara düşmesini ve sonunda babasının canına kıymasını işledi. 1914’te sahnelenen ve çok meşhur olan bu eser, diğer genç yazarlara da esin kaynağı oldu.

Doğru Cevap: E

Soru 38

Semerkand’a kaçıp bir arkadaşıyla birlikte Hürriyet adında bir gazete çıkaran kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Münevver Karî

Feyzullah Hocaev

Abdullah Kadiri

Abdurrauf Fıtrat

Hamza Hakimzade Niyazi

Açıklama:

1917’de Emirin Ceditçilere karşı takibât başlatması üzerine Fıtrat, Semerkand’a kaçtı. Burada bir arkadaşıyla birlikte Hürriyet adında bir gazete çıkardı.

Doğru Cevap: D

Soru 39

Reformcu ve inkılâpçı görüşler içeren piyeslerin yanında ilk Özbek romanını yazan kişi kimdir?

Hamza Hakimzade Niyazi

Abdullah Kadiri

Abdurrauf Fıtrat

Münevver Karî

Mahmud Hoca Behbûdî

Açıklama:

Hamza Hakimzade Niyazi (1889-1929), zengin bir aileden geliyordu. İlk tahsilini Hokand’da aldıktan sonra Rus okulunda okuyarak Rusça öğrendi. Yeni usulde mektepler açtı ve bu okullar için ders kitapları yazdı. Reformcu ve inkılâpçı görüşler içeren piyeslerin yanında ilk Özbek romanını yazdı (Hitchins 2008: 340).

Doğru Cevap: A

Soru 40

Türkistan özerk hükûmeti nerede kurulmuştur?

Pişpek

Semerkand

Hokand

Taşkent

Buhara

Açıklama:

Hokand’da kurulan Türkistan özerk hükûmeti, birkaç aylık bir ömrü olmasına rağmen, Türkistanlıların milli özerklik hareketi için bir örnek oluşturdu

Doğru Cevap: C

Soru 41

Türkistan’daki uyanışa etki eden unsurlar dört ana başlıkta incelenebilir. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biri değildir?

Usûl-i cedit mekteplerinin etkileri

Türkistan yerel basınının gelişmesi

Buharalı ve Türkistanlı Ceditçilerin faaliyetleri

İstanbul’dan yayılan hürriyet fikirleri

1917 ihtilallerinin tesirleri

Açıklama:

Türkistan’daki uyanışa etki eden unsurlar dört ana başlıkta incelenebilir: Usûl-i cedit mekteplerinin etkileri, Türkistan yerel basınının gelişmesi, Buharalı ve Türkistanlı Ceditçilerin faaliyetleri, 1917 ihtilallerinin tesirleri.

Doğru Cevap: D

Soru 42

Kazan’da 1913-18 yılları arasında çıkan ve sayfalarında Türkistan kadınlarının durumu ve Tatar kadınlarının bu durumu değiştirmek için yaptıkları faaliyetlerin anlatıldığı dergi aşağıdakilerden hangisidir?

Süyüm Bike

Sart

Tercüman

Azamat

Usûl-i Cedit

Açıklama:

Kazan’da 1913-18 yılları arasında çıkan Süyüm Bike dergisi sayfalarında Türkistan kadınlarının durumu ve Tatar kadınlarının bu durumu değiştirmek için yaptıkları faaliyetler anlatılmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Diğer adı Yeni Buhara olan ve Buhara’nın 15 kilometre yakınındaki tren istasyonunda Ruslar tarafından oluşturulan kasaba aşağıdakilerden hangisidir?

Kelan

Kagan

Gaspıra

Taşkent

Hokand

Açıklama:

Kagan (diğer adı Yeni Buhara) Buhara’nın 15 kilometre yakınındaki tren istasyonunda Ruslar tarafından oluşturulan bir kasabadır.

Doğru Cevap: B

Soru 44

Aşağıdakilerden hangi Türkistan Vilayetinden Duma'ya vekil gönderilmemiştir?

Semerkand

Hokand

Türkmenistan

Sır Derya vilayeti

Buhara

Açıklama:

Türkistan Vilayetinden (Semerkand, Hokand, Türkmenistan, Sır Derya vilayeti, Taşkent ve Fergane’den) 6 vekil Duma’ya gönderildi.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Münevver Karî'nin Eylül 1906’daçıkardığı ve Türkistan’da kültürel reformlar yapılması gerektiğini anlatan yazılar yazdığı Türkçe gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Tüccâr

Şöhret

Hurşid

Terakkî

Tercüman

Açıklama:

Münevver Karî, Eylül 1906’da Hurşid adında Türkçe bir gazete çıkararak Türkistan’da kültürel reformlar yapılması gerektiğini anlatan yazılar yazdı.

Doğru Cevap: C

Soru 46

1913 Nisanında Mahmud Hoca Behbudî tarafından çıkarılan gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Âyine

Turan

Buhara-yı Şerif

Semerkand

Sadâ-i Türkistan

Açıklama:

1913 Nisanında Mahmud Hoca Behbudî tarafından Semerkand adlı bir gazete çıkarıldı.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Osmanlıların basılmış eserlerini Türkistan’a ulaştıran ve İstanbul’un Türkistan üzerindeki tesirini arttıran Kızılsu-Semerkand demiryolu hangi yılda yapılmıştır?

1906

1900

1894

1888

1882

Açıklama:

1888’de Kızılsu-Semerkand demiryolunun yapılmasından sonra İstanbul’un Türkistan üzerindeki tesiri arttı; Osmanlıların basılmış eserleri Türkistan’a ulaştı

Doğru Cevap: D

Soru 48

M. Karî'nin çıkardığı gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Tercüman

Pederküş

Hurşid

Hürriyet

Münazara

Açıklama:

M. Karî, gazetecilikte de başarılı adımlar attı. Yeni fikirleri halka anlatmak için gazete önemli bir araçtı. Gazete yayınlamak için yaptığı başvuru reddedildiyse de, daha sonra bu engeli aşarak Hurşid adlı gazeteyi çıkardı.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Fıtrat'ın usûl-i cedit mekteplerinin ulemanın gözünde nasıl göründüğünü de güzel bir şekilde yansıttığı eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Münâzara

Seyyah-ı Hind

Bahtsız Küyav

Cuvanbaz

Ötken Künler

Açıklama:

Fıtrat, Münâzara adlı eserinde usûl-i cedit mekteplerinin ulemanın gözünde nasıl göründüğünü de güzel bir şekilde yansıttı.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Zeki Velidî’nin önderlik ettiği Türkistanlı temsilciler, bu kararlarını hangi tarihler arasında Moskova’da toplanan Bütün Rusya Müslümanları I. Kongresinde de ortaya koydular?

26-28 Şubat 1917

6-8 Mart 1917

4-8 Nisan 1917

1-11 Mayıs 1917

7-15 Haziran 1917

Açıklama:

Zeki Velidî’nin önderlik ettiği Türkistanlı temsilciler, bu kararlarını 1-11 Mayıs (1917) arasında Moskova’da toplanan Bütün Rusya Müslümanları I. Kongresinde de ortaya koydular.

Doğru Cevap: D

Xıx. Yüzyıl Türk Dünyası - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Ünite 2

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler