Tanzimat Zihniyetinin Dönüşümü başlığı
19. yüzyılın basında geri kalmışlığın en önemli sebebinin teknolojiye dayandığı açıkça ortadadır. Osmanlı Devleti teknolojik geri kalmışlığın sebebini eğitim sisteminde fenden uzaklaşmakta görmektedir. Bu nedenle devlet, fen eğitimine önem veren Batılı eğitim kurumlarını art arda kurmaya başlamıştır.

İttihat ve Terakki Muhalefeti ve II. Meşrutiyetin İlanı konusu
1909 yılında Kanun-i Esasi’de yapılan değişiklikler genel itibariyle Padişahın yetkisini azaltmayı ve Meclis-i Mebusan’ın yetkisini arttırmayı amaçlayan değişikliklerdir. Ancak Sadrazamın atanması konusundaki yetki, önceden olduğu gibi 1909 değişikliklerinden sonra da Padişaha ait bir yetki olarak kalmaya devam etmiştir.

İttihat ve Terakki’nin Doğrudan İktidarı konusu
II. meşrutiyet dönemi aydınları, I. meşrutiyet dönemine nazaran daha halkın içinden gelen, küçük rütbeli subaylar, öğretmenler, doktorlar vb kişilerden oluşmaktadır. bu nedenle de daha az seçkincidir. bu dönemin aydınlarının toplumsal duyarlılıkları da daha baskındır.

I. Dünya Savaşı ve İttihat ve Terakki İktidarının Sonu

1. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti Trablusgarp Cephesinde savaşmamıştır. Bu cephe I. Dünya Savaşı’ndan önce İtalyanlarla çarpışmalara sahne olmuş, 1912 Uşi Antlaşmasıyla burası elden çıkmıştır.

Mondros Ateşkes Antlaşmasının Uygulanması ve Sevr Barış Antlaşması
Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası İngiltere Musul’u işgal etmiştir. diğer eşleştirmeler doğru değildir.

Antlaşmalara ve İşgallere Karşı Direnişler
Sivas Kongresinde geçici bir yönetim kurulması kararı alınmamıştır.

Büyük Millet Meclisi Hükümeti ve Milli Mücadele konusu
Soruda yer alan bilgiler, 23 Ağustos-13 Eylül 1921 tarihleri arasında gerçekleşen Sakarya Savaşı’nın siyasal sonuçlarıdır.

Birinci Mecliste İktidar-Muhalefet İlişkileri konusu
1921 yılında I. Mecliste, birinci ve ikinci grup olarak isimlendirilen iki ayrı grup ortaya çıkmıştır. Bu iki gurup arasındaki ilk keskin tartışmalar ve muhalefetin kesin olarak belirmeye başlamasını tetikleyen olay ise Sakarya Savaşı öncesinde Mustafa Kemal Paşa’ya verilmek istenen Başkomutanlık yetkileri olmuş konuyla ilgili önemli tartışmalar yaşanmıştır.

Başkomutanlık meydan savaşı ve Mudanya mütarekesi konusu
TBMM hükümeti Rusya ile imzaladığı Moskova Antlaşmasından kısa bir süre sonra, Sakarya Savaşını zaferle neticelendirmiş ve arkasından da Kafkas cumhuriyetleri olan Gürcistan, Azerbaycan ve Ermenistan ile Kars Antlaşmasını imzalamıştır. Doğru cevap E seçeneğidir.

Lozan Barış Antlaşması ve Türkiye Cumhuriyetinin Kuruluşu konusu
Lozan Konferansı’na gidilmeden önce 1 Kasım 1922’de saltanat kaldırılmış, Temmuz 1923’te Lozan Antlaşması’nın imzalanmasından birkaç ay sonra 13 Ekim 1923’te Ankara başkent olmuş, 29 Ekim 1923’te de Cumhuriyet ilan edilmiştir. Doğru seçenek C şıkkıdır.

Tanzimat dönemi, Osmanlı aydınının ve bürokratlarının Avrupa medeniyeti karşısında
geri kaldıklarını kabullendikleri bir dönemdir. Osmanlı’nın Batılılaşmacı aydını geri kalmışlığı aşmanın Avrupa medeniyetine dâhil olmaktan geçtiğine inanmaktaydı. Avrupa medeniyetine dâhil olmanın ise ilk görünen biçimi kıyafetlere ve adab-ı muaşerete yansımıştır. Bu kapsamda cevap adab-ı muaşeret kurallarıdır.

Osmanlı, öncelikle hukuksal sistemini Batılı hukuk müktesebatıyla uyumlaştırmaya çalışmıştır. Tanzimat Dönemi’nde vilayet sisteminden beledi sistemlerin düzenlenmesine, eğitim sisteminden maden işletmelerine, pasaport işlemlerinden arkeolojik varlıkların korunmasına kadar birçok konuda nizamnameler çıkarılmıştır. Diğer tarafan yabancı kanunlar çevrilerek medeni hayata uyum sağlanmaya çalışılmaktadır. 1850’de Fransız ticaret hukuku, 1858’de yine Fransız ceza hukuku, 1911’de İsviçre borçlar hukuku uluslararası sisteme entegrasyonun bir parçası olarak bazı değişiklerle birlikte uygulanmaya başlamıştır. Bu kapsamda borçlar kanunu-İsviçre eşleştirmesi doğru seçenektir.

Yeni Osmanlılar meşrutiyet, adalet, eşitlik, hürriyet, vatan, halk, anayasa ve parlamento kavramlarını Osmanlı’nın geleneksel dünyasıyla birlikte yoğurarak Cumhuriyet’e giden yolun taşlarını döşemiştir. BU kapsamda I, III ve IV maddelerinin yer aldığı şık doğru cevaptır.

II. Abdülhamit Dönemi modernleşme açısından özellikle ekonomik performansıyla öne
çıkmaktadır. Toplumsal gelişmenin Batılılaşma olarak görüldüğü düşünüldüğünde bu dönem, eğitim ve mali alanlardaki gelişimiyle modernleşme dönemi olarak görülmektedir. Bu kapsamda cevap ekonomik yönü iledir.

Adana bölgesinin Fransızlar tarafından işgal edileceği söylentileri üzerine Aralık
1918’de Kilikyalılar Cemiyeti kurulmuştur. Bölgenin çoğunluğunun Türk nüfusuna sahip
olduğunu kanıtlayarak işgalin önlenebileceği düşünülmekteydi. Bu nedenle cevap Klikyalılar Cemiyetidir.

4-11 Eylül arasında toplanan Sivas Kongresi’ne katılım beklenen kadar olmasa da genel bir temsile kâfi gelecek nitelikte çeşitlidir. Manda yönetiminin kesin dille reddedilmesinin yanında Meclis-i Mebusanın derhâl toplanması istenmektedir. Direniş örgütlenmesi tek çatı altında toplanarak Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti (ARMHC) adını almıştır. Bu kapsamda Cevap Sivas Kongresidir.

11 Ekim 1922’de TBMM hükûmeti ile İngiltere, Fransa ve İtalya arasında Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır. Antlaşmaya dâhil edilmeyen Yunanistan 14 Ekim’de kendiliğinden anlaşmayı tanıdığını ilan ederek gereklerini yerine getirmek
adına Doğu Trakya’yı boşaltmayı kabullenmiştir. Bu kapsamda cevap İngiltere (I) , Fransa (II) ve İtalya'dır (IV).

20 Kasım’da Lozan’da toplanan Barış Konferansı’na katılacak delegeleri hükûmet görevlendirmiştir. Delegelerden taviz verilmemesi istenen Ermenilere toprak verilmemesi ve kapitülasyonların tamamen kaldırılmasıdır. Diğer konular ise pazarlık edilebilecektir. Bu kapsamda cevap kapitülasyonlardır.

Sakarya Savası öncesindeki Başkomutanlık tartışmalarında, İkinci Grup Mustafa Kemal’in başkomutan olmasına karsı değillerdi ancak TBMM’de temsil edilen başkomutanlığa karsı “başkomutan vekili” olmasını doğru bulmaktaydılar. Ayrıca meclisin yetkilerinin askıya alınması ve tek bir kişiye verilmesine de karsıydılar. Bu nedenle cevap İkinci Grup’tur.

İstanbul’un işgali sonrasında Heyet-i Temsiliyye Reisi olarak Mustafa Kemal yayımladığı genelge ile hem işgali protesto etmiş hem de yeni meclisin yapılacak seçimlerden sonra Ankara’da toplanacağını belirtmiştir. Ankara’ya kaçabilen mebusların haklarının saklı olduğu da ayrıca teminat altına alınmıştır. Örneğin Ahrar Fırkası mensubu olan son Meclis-i Mebusanda yeni başkan seçilmiş olan Celaleddin Arif Bey Ankara’ya ulaşmış ve Adalet Bakanı olmuştur.Bu kapsamda Cevap Celaleddin Arif Bey’dir.

OSMANLI MODERNLEŞME DÖNEMİNİN BİRİKİMİ
Osmanlı Devleti’nin son dönem istikrarını sağlayan II. Abdülhamit ise Yeni Osmanlılara karşı kendi modern elitini oluşturmaya ve modernleşme projesini gerçekleştirmeye çalışmıştır. Avrupa’daki birçok erken dönem modernleşme projeleri gibi otoriter olan II. Abdülhamit Dönemi modernleşme adımları karşısında genç askerî ve sivil bürokratlardan oluşan Jön Türk ile İttihat ve Terakki muhalefeti doğmuştur. II. Meşrutiyet’in ilanını zorunlu kılan İttihat ve Terakki muhalefetinin iktidar yılları da ayrı bir başlık altında kısaca ele alınacaktır. Birinci Dünya Savaşı Osmanlı Devleti’nin sonunu hazırladı; Kurtuluş Savaşı da yeni bir devlet olarak Türkiye Cumhuriyeti’ni ortaya çıkardı. Doğru cevap E şıkkıdır.

Tanzimat Zihniyetinin Dönüşümü
Tanzimat dönemi, Osmanlı aydınının ve bürokratlarının Avrupa medeniyeti karşısında geri kaldıklarını kabullendikleri bir dönemdir. Osmanlı’nın Batılılaşmacı aydını geri kalmışlığı aşmanın Avrupa medeniyetine dâhil olmaktan geçtiğine inanmaktaydı. Avrupa medeniyetine dâhil olmanın ise ilk görünen biçimi kıyafetlere ve adab-ı muaşerete yansımıştır. II. Mahmut Dönemi’nden itibaren Osmanlı aydını ve bürokratları toplumun geleneksel kıyafetlerinden farklılaşarak “Avrupai” olarak giyinmeye başlamışlardır. Bir nevi “gardırop modernizmi” şeklinde görünen Batılılaşma eğilimi aslında adab-ı muaşerete de yansımış ve gündelik hayatı kapsamaya başlamıştır. Doğru cevap D şıkkıdır.

Tanzimat Zihniyetinin Dönüşümü
Tanzimat Döneminde Batılılaşma eğilimi adab-ı muaşerete de yansımış ve gündelik hayatı kapsamaya başlamıştır. Osmanlı ekâbirinin yabancılara verdiği davetlerde kadın ve erkeğin birlikteliği, sofra adabının masa adabına dönüşmesi, pantolon, ceket ve kravattan oluşan erkek şıklığından bahsedilmesi, kadınların yeni saç modellerine meyletmesi gündelik hayatta gözlemlenen dönüşümlerdir. Bu dönemin iyi kazanan esnafının başında Batılı kıyafetler dikiminde ustalaşan Rum ve Ermeni terziler gelmektedir. Doğru cevap C şıkkıdır.

Yeni Osmanlılar ve Siyasetin Toplumsallaşması
Tanzimat bürokratlarının kültürel taklitçiliği, toplumda yansımasını bulmamıştır. Bu nedenle daha alt düzey bürokratlardan gelen Yeni Osmanlı Hareketi, Tanzimatçıların yarattığı kültürel boşluğu, aralarında farklı düşünenler olsa da genel olarak İslamcı değerlerle doldurmayı amaçlamışlardır. Tanzimat’ın bürokratik kameralizmine karşı toplumsal hürriyeti öne çıkararak dönemin demokratik dilini Meşrutiyet ve parlamentarizm üzerinden tahkim etmişlerdir. Aslında aydınlanmacı ama aynı zamanda özgürlükçü bir siyasal dili, Osmanlı toplumsallığının geleneksel diliyle harmanlamaya çalışmaları Yeni Osmanlıları toplum için daha anlaşılır kılmaktadır. Yeni Osmanlılar, Tanzimatçılar gibi yukarıdan aşağı bir modernleşmeden değil, toplumsal değerlerle uyumlu bir modernleşmeden bahsetmektedir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Yeni Osmanlılar ve Siyasetin Toplumsallaşması
1876 yılında yürürlüğe giren Kanun-u Esasi; Türk siyasi hayatındaki ilk anayasadır. Padişah’ın egemenliğini kısıtlamış, hukukun üstünlüğünü kabul etmiş ve parlamentoyu kurumsal olarak inşa etmiştir. 1876 Anayasası “hasta adama” Avrupa’nın sunduğu bir hazır reçete değil, farklı önerilerin müzakere edildiği yaklaşık 40 kişilik bir komisyonun eseridir. Hatta Tersane Konferansı’nda toplanan ve Balkanlarda reform isteyen Avrupalılara karşı bir yanıt olarak doğmuştur. Osmanlı siyasetinin toplumsallaşması 1876 Kanun-u Esasisi ile taçlanmıştır.

II. Abdülhamit Dönemi ve Modernleşme
III. maddede verilen bilgi doğru değildir. Dış politika alanında Batılı siyasal güçlere yine Avrupalı diğer siyasal güçlerin yardımıyla direnilmeye çalışılmıştır. II. Abdülhamit Dönemi modernleşme açısından özellikle ekonomik performansıyla öne çıkmaktadır. Toplumsal gelişmenin Batılılaşma olarak görüldüğü düşünüldüğünde bu dönem, eğitim ve mali alanlardaki gelişimiyle modernleşme dönemi olarak görülmektedir. Öte yandan Batı’ya rağmen modernleşme çabaları geleneksel İslamcı değerlerle de desteklenmiştir. Kendinden önceki Tanzimatçıların ve Yeni Osmanlıların bütün birikimlerinin yansımalarını taşıyan bu dönemde, bir taraftan modernleşmeci hamlelerle II. Mahmut’un hayalleri gerçekleşmiş, diğer taraftan da İslamcılığa dayanan politikalarla topluma ideolojik bir ruh kazandırılmaya çalışılmıştır. Doğru cevap D şıkkıdır.

İttihat ve Terakki’nin Doğrudan İktidarı
İttihat ve Terakki Partisi iktidara Osmanlıcılık siyasetiyle gelmişti. Fakat II. Meşrutiyet sonrası Arnavut, Rum, Ermeni ve Arapların milliyetçi talepleriyle karşılaşmıştır. Özellikle Balkan Savaşı sonrası Partinin politikalarının ana niteliğini Türk milliyetçiliği oluşturmuştur. İttihat ve Terakki’nin iddiası bozgunları durdurmak, devleti ayağa kaldırmak ve ıslahatları yapmaktır. Doğru cevap D şıkkıdır.

İttihat ve Terakki’nin Doğrudan İktidarı
İttihat ve Terakki iktidarında, Anayasa değişiklikleriyle başlayan ıslahatlar Şer’iyye mahkemelerinin Adliye Nezaretine bağlanması, Şeyhülislamın kabineden çıkarılması, Aile Hukuku Kararnamesi gibi modern dünyaya uyum yasalarıyla devam etmiştir. Ekonomik alanda şehirlerin modern imarını devam ettirerek millî bankalar kurulmuştur. Doğru cevap E şıkkıdır.

İttihat ve Terakki’nin Doğrudan İktidarı
II. Meşrutiyet’in Siyasi Anlamı: I. Meşrutiyet’e göre daha az seçkinci, daha çok toplumsaldır. Türk modernleşme tarihinin ilk demokrasi deneyimidir çünkü padişah karşısında parlamento güçlendirilmiştir. Ancak İttihatçıların otoriter yönetimiyle demokratik anlamını yitirmiştir. Doğru cevap C şıkkıdır.

Antlaşmalara ve İşgallere Karşı Direnişler
Doğru cevap B şıkkıdır. Mondros Ateşkes Antlaşması’na ilk tepkiler Kars Millî İslam Şurası’ndan gelmiştir. Anlaşma uyarınca Kars, Ardahan ve Batum’dan çekilmek zorunda kalan Osmanlı Devleti’nin hâkimiyeti sona erince Şura, yerel bir hükûmet olarak kurulmuş ancak Nisan 1919’da bölgeyi işgal eden İngilizler tarafından dağıtılmıştır. Bir anayasaya ve orduya sahip olan hükûmetin üyeleri tutuklanarak Malta’ya sürülmüştür. Bölge 1920 Sonbaharı’nda Kazım Karabekir tarafından yeniden ele geçirilinceye kadar işgal altında kalmıştır.
Aralık 1918’de Fransızlar tarafından işgal edilen demir yolu hattına tepki olarak Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Heyeti Osmaniyesi kurulmuştur. Ocak 1919’da Yunanlılar bölgeye geldiğinde mücadele onlara karşı yönelmiştir. Heyet hem Osmanlı Mebusan Meclisine hem de daha sonra kurulan Büyük Millet Meclisine (BMM) üyeler seçerek Doğu Trakya’nın bağlılığını göstermiştir.
İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti de Aralık 1918’de ilk kurulan direniş teşkilatlarından biridir. İzmir’e demirleyen İtilaf devletlerine ait gemiler işgalin yakınlığının işareti sayılmış ve Yunan işgalinin başlayacağı İtalyan Dışişleri Bakanı Sforza tarafından teyit edilmişti. Cemiyet İzmir’in işgalinden bir gün önce İzmir Redd-i İlhak Heyet-i Milliyesi adını alarak işgale karşı protesto hareketlerinin yanında silahlı direnişe de başlamıştır.
İzmir işgali sonrasında bölgede Balıkesir’den Denizli’ye kadar geniş bir alanda Redd-i İlhak cemiyetleri kurulmaya başlamıştır. Özellikle Alaşehir, Balıkesir, Nazilli ve Denizli’de toplanan kongrelerle direniş örgütlenmeye çalışılmıştır.
Aralık 1918’de kurulan bir başka müdafaa-i hukuk cemiyeti de Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyetidir. Bölgenin Ermenilere verilecek olmasına karşı mücadele etmiştir. Ayrıca başta İzmir’in işgali olmak üzere protesto gösterileri düzenlemiştir. Cemiyetin en önemli faaliyeti ise Erzurum Kongresi’nin toplanmasına vesile olmasıdır.
Trabzon Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ise Şubat 1919’da kurulmuştur. Bir taraftan Ermeniler Karadeniz’e açılış kapısı olarak kuracakları devlet için Trabzon’u istemekte, diğer taraftan da bölgedeki Rumlar bağımsız bir devlet peşinde mücadele etmektedir. İzmir’in işgalinden sonra Trabzon Cemiyeti de Erzurum Kongresi’ne katılmaya karar vermiştir.
Adana bölgesinin Fransızlar tarafından işgal edileceği söylentileri üzerine Aralık 1918’de Kilikyalılar Cemiyeti kurulmuştur. Bölgenin çoğunluğunun Türk nüfusuna sahip olduğunu kanıtlayarak işgalin önlenebileceği düşünülmekteydi. Ayrıca İstanbul’da Milli Kongre Cemiyeti kurularak dünyada Türkler aleyhine yapılan olumsuz propagandalar önlenmeye çalışılmıştır. Diğer taraftan 1920 Baharı’nda ise Maraş, Antep ve Urfa’da Fransız işgaline karşı silahlı mücadele başlamıştır.
Osmanlı başkenti İstanbul’da ise Ateşkes Antlaşması uygulamaları Fatih, Üsküdar ve Kadıköy’de yapılan mitinglerle protesto edilmektedir. İzmir’in işgalinden sonra Türk Ocağı ve Karakol Cemiyeti tarafından düzenlenen ve her birine 150-200 bin kişinin katıldığının tahmin edildiği dört büyük gösteri yapılmıştır.
Direniş hareketlerinin en önemli ortak özelliği motivasyonlarını milliyetçilik duygusundan almalarıdır. İlk dönemlerde birbirlerinden bağımsız şekilde kendi bölgelerini korumaya çalışan hareketler, mücadelelerinin meşruiyetini güçlendirmek için de bölgenin bir Türk yurdu olduğunu kanıtlamaya çalışmıştır.
Anadolu’daki en güçlü direnişi ise Mayıs 1919’da Samsun’a gelen Mustafa Kemal örgütlemiştir. Savaş sonrası ordunun yeniden yapılandırılması çerçevesinde 9. Ordu (sonradan 3. Ordu) Komutanlığına atanan Mustafa Kemal bölgesindeki bütün askerî ve sivil erkâna emretme yetkisine sahiptir. Havza ve Amasya Genelgeleri aslında genel buyruklardır. Havza’da işgallere karşı tepki gösterilmesini emreden Mustafa Kemal, Amasya’da hükûmetin acziyetini belirterek direnişin temellerini atmış, dahası Erzurum ve Sivas’ta Kongreler toplanmasını istemiştir. Amasya genelgesi Anadolu’daki eş yetkili 2. Ordu Komutanı Mersinli Cemal Paşa’nın da onayı alınarak yayımlanmıştır.

Doğru cevap D şıkkıdır. Kitabınızın 3. Sayfasında “Tanzimat Zihniyetinin Dönüşümü” başlığı altında, Osmanlı aydını ve bürokratlarının toplumun geleneksel kıyafetlerinden farklılaşarak “Avrupai” olarak giyinmeye, Padişah II. Mahmut döneminden itibaren başladığı bilgisi verilmektedir.

Doğru cevap A şıkkıdır. Kitabınızın 4. Sayfasında “Tanzimat Zihniyetinin Dönüşümü” başlığı altında, Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane 1827 yılında kurulmuştur bilgisi verilmektedir.

Doğru cevap C şıkkıdır. Kitabınızın 4. Sayfasında “Tanzimat Zihniyetinin Dönüşümü” başlığında, Osmanlı coğrafyasında Sultani olarak isimlendirilen liselerin kurulduğundan söz edilmektedir.

Doğru cevap C şıkkıdır. Kitabınızın 5. sayfasında “Yeni Osmanlılar ve Siyasetin Toplumsallaşması” başlığı altında Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk Kanun-u Esasisi’nin 1876 yılında hazırlandığı bilgisi verilmektedir.

Doğru cevap A şıkkıdır. Kitabınızın 6. Sayfasında “İttihat ve Terakki Muhalefeti ve II. Meşrutiyet’in İlanı” alt başlığı altında Sırbistan’ın 1878 Berlin Kongresi’nde bağımsızlığının kabul edildiği bilgisi verilmektedir.

Doğru cevap D şıkkıdır. Kitabınızın 9. sayfasında “I. Dünya Savaşı ve İttihat ve Terakki İktidarının Sonu” alt başlığı altında, Fransız ve İngiliz diplomatlar tarafından imzalanan ve Rusya’nın da kabul ettiği Osmanlı Orta Doğu’sunun gizli paylaşım anlaşmasının Sykes-Picot Anlaşması olduğu bilgisi verilmektedir.

Doğru cevap E şıkkıdır. Kitabınızın 10.sayfasında “I. Dünya Savaşı ve İttihat ve Terakki İktidarının Sonu” alt başlığı altında Ruslarla yapılan Brest-Litovsk Antlaşması ile Kars, Ardahan ve Batum geri alınsa da 1921’deki Moskova Antlaşması’yla birlikte Batum’un Gürcistan’a bırakıldığı bilgisi verilmektedir.

Doğru cevap D şıkkıdır. Kitabınızın 15. sayfasında “BÜYÜK MİLLET MECLİSİ HÜKÛMETİ VE MİLLÎ MÜCADELE” başlığı altında, 23 Nisan 1920’de açılan BMM de 127 milletvekili bulunduğu bilgisi verilmektedir.

Doğru cevap D şıkkıdır. Kitabınızın 18. sayfasında “Başkomutanlık Meydan Savaşı ve Mudanya Ateşkes Antlaşması” başlığı altında Mudanya Antlaşmasının TBMM hükûmeti ile İngiltere, Fransa ve İtalya arasında imzalanmış olduğu bilgisi verilmektedir.

Doğru cevap C şıkkıdır. Kitabınızın 19.sayfasında “Lozan Barış Antlaşması ve Türkiye Cumhuriyeti’nin Kuruluşu” alt başlığında Lozan barış görüşmelerinin 20 Kasım 1922 de başladığı, Şubat başında görüşmelerin tıkandığı ve 22 Nisan 1923 tarihinde yeniden başladığı bilgisi verilmektedir.

Tanzimat Zihniyetinin Dönüşü başlığı altında
1865 yılında örgütlenen Yeni Osmanlılar meşrutiyet, adalet, eşitlik, hürriyet, vatan, halk, anayasa ve parlamento kavramlarını Osmanlı’nın geleneksel dünyasıyla birlikte yoğurarak Cumhuriyet’e giden yolun taşlarını döşemiştir. Çıkardıkları gazeteler iktidar tarafından kapatılmıştır. Avrupa’ya kaçan Yeni Osmanlılar, kendileri gibi muhalif olan Mustafa Fazıl Paşa tarafından korunmuş ve finanse edilmiştir.

İttihat ve Terakki Muhalefeti ve II. Meşrutiyet’in İlanı başlığı altında.
Paris’teki muhalif isim olan Ahmet Rıza Bey dönemin pozitivist sosyolojisinden oldukça etkilenmiş, “düzen ve ilerleme” kavramlarını düşüncesinin merkezine almıştır. Ahmet Rıza’ya göre Osmanlı için de en önemli sorun geri kalmışlıktır ve ilerlemeci bir anlayışla çözülecektir. Diğer taraftan dağılan Osmanlı toplumunun ihtiyacı olan “düzen” ancak “ittihad” yani birlikle sağlanacaktır. Yeniden birliğin tesis edilmesi ve ilerlemenin sağlanması için ise merkezî yönetimin güçlendirilmesi
gerekmektedir. Güçlü yönetimin en önemli unsuru ise “millî ekonominin” tesisinden geçmektedir. Panislamizm II. Abdülhamit yönetiminin politikası olmuştur. Doğru yanıt A seçeneğinde verilmiştir.

Antlaşmalara ve İşgallere Karşı Direnişler başlığı altında.
Aralık 1918’de Fransızlar tarafından işgal edilen demir yolu hattına tepki olarak Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Heyeti Osmaniyesi kurulmuştur. Ocak 1919’da Yunanlılar bölgeye geldiğinde mücadele onlara karşı yönelmiştir. Heyet hem Osmanlı Mebusan Meclisine hem de daha sonra kurulan Büyük Millet Meclisine (BMM) üyeler seçerek Doğu Trakya’nın bağlılığını göstermiştir. İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti de Aralık 1918’de ilk kurulan direniş teşkilatlarından biridir. Aralık 1918’de kurulan bir başka müdafaa-i hukuk cemiyeti de Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyetidir. Bölgenin Ermenilere verilecek olmasına karşı mücadele etmiştir. Adana bölgesinin Fransızlar tarafından işgal edileceği söylentileri üzerine Aralık
1918’de Kilikyalılar Cemiyeti kurulmuştur. Doğru yanıt B seçeneğinde verilmiştir.

Anadolu’da Siyasi İstikrarın Sağlanması ve İsyanlar başlığı altında.
TBMM öncesinde İstanbul Hükümetleri ve işgalci güçlerin işbirliği ile çıkarılan pek çok iç isyan Ethem tarafından bastırılmıştı. Ancak Haziran 1920'de başlayan Yunan ileri harekatı sonrasında TBMM Kuva-yı Milliye'nin Yunan ordusunun saldırılarını karşılama konusunda yetersiz kaldığını görerek düzenli bir ordu kurmak istemişti. Çerkes Ethem ise bu düşünceye karşı çıktı. Batı cephesinde yeni düzenli orduya geçiş çerçevesinde Refet Paşa ve İsmet Paşa’nın ordu komutanı olmasını da sindiremedi ve bir isyana kalkıştı. Aralık sonunda başlayan ve Ocak 1921 sonuna kadar süren bu isyan girişimi Yunan ordusu ile 6-10 Ocak'ta İnönü önlerine yapılan savaş sırasında gerçekleşmişti. Doğru yanıt C seçeneğinde verilmiştir.

Antlaşmalara ve İşgallere Karşı Direnişler balığı altında.
Mondros Ateşkes Antlaşması’na ilk tepkiler Kars Millî İslam Şurası’ndan gelmiştir. Anlaşma uyarınca Kars, Ardahan ve Batum’dan çekilmek zorunda kalan Osmanlı Devleti’nin hâkimiyeti sona erince Şura, yerel bir hükûmet olarak kurulmuş, hatta bir anayasa kabul ederek Türkiya Devleti vurgusu yapmıştır. Ancak Nisan 1919’da bölgeyi işgal eden İngilizler tarafından dağıtılmıştır. Bir anayasaya ve orduya sahip olan hükûmetin üyeleri tutuklanarak Malta’ya sürülmüştür. Bölge 1920 Sonbaharı’nda Kazım Karabekir tarafından yeniden ele geçirilinceye kadar işgal altında kalmıştır. Doğru yanıt D seçeneğinde verilmiştir.

Anadolu’da Siyasi İstikrarın Sağlanması ve İsyanlar başlığı altında.
Anadolu’da işgallere karşı oluşan Kuva-i Milliye, Sivas Kongresi sonrası meşruiyetini artırmıştı. İstanbul hükûmeti ve İtilaf devletleri tarafından desteklenen Ahmet Anzavur,
Ekim 1919’da Sivas Kongresi’ni etkisiz kılmak adına ilk isyanı gerçekleştirmiştir. Ali Rıza ve Salih Paşa kabinelerinin ard arda düşmesinden ve İstanbul'un işgalinden sonra yeniden hükümet kuran Damat Ferit döneminde Anzabur Şubat-Nisan 1920’de ikinci kez isyana yeltenmiş ve nihayet BMM kurulduktan sonra Mayıs 1920’de son isyanını gerçekleştirmiştir. Haziran 1920 Anzavur’un askerî güçlerinden biri olan Kuva-i İnzibatiye' nin de sonu olmuş ve TBMM Hükümetinin askeri güçleri tarafından ortadan kaldırılmıştır.

BÜYÜK MİLLET MECLİSİ HÜKÛMETİ VE MİLLÎ MÜCADELE başlığı altında.
1921 başında cephedeki en önemli gelişme Yunan ordusunun Anadolu’nun iç bölgelerini hedefleyerek harekete geçmesidir. Yunan kuvvetlerinin amacı Sevr Antlaşması ile kazanılan ayrıcalıkların BMM hükûmeti tarafından da kabul edilmesini sağlamaktır. Bunun için Ankara’yı ele geçirmekten başka çare görünmemektedir. Ocak 1921 başında ( 6 Ocak) İnegöl, Bozüyük ve İnönü arasındaki savunma hattına yapılan Yunan saldırısı geri püskürtülerek (10 Ocak) yeni kurulan elde edilen I. İnönü zaferi düzenli orduya moral kazandırılmıştır. Diğer taraftan İtilaf devletleri Sevr Barış Antlaşması’nı küçük tavizlerle artık TBMM olarak anılmaya başlanan Ankara hükûmetine kabul ettirebilmek için Londra’da bir konferans düzenlemiştir. Yunanların, İstanbul hükûmetinin ve TBMM hükûmetinin çağrıldığı konferanstan somut sonuçlar çıkmasa da TBMM ilk defa İtilaf devletlerince taraf olarak kabullenilmiştir. Şubat 1921’de yapılan Londra Konferansı sonrasında TBMM kendi davasını dünya kamuoyuna duyurma yeteneği kazanmıştır. Doğru yanıt E seçeneğinde verilmiştir.

BÜYÜK MİLLET MECLİSİ HÜKÛMETİ VE MİLLÎ MÜCADELE başlığı altında.
Sevr Antlaşması’yla özerklik kazanacak olan Kürdistan bölgesinde ise Mart başında Koçgiri Aşireti İsyanı başlamıştır. Koçgiri Aşireti Suşehri’nden Kangal’a kadar olan bölgede yaşamaktaydı. Bir nevi Sevr’de düşünülen Kürdistan’ın sınırındaydılar. Aynı tarihlerde İnönü bölgesine ikinci Yunan saldırısı gerçekleşmiştir. Mart’ın sonunda başlayan çatışmalar Nisan’ın başında Yunanlıların geri çekilmesi ile sonuçlanmıştır (1 Nisan 1921 II. İnönü Zaferi). Koçgiri İsyanı ise, TBMM tarafından Haziran’da tamamen bastırılmıştır. Doğru yanıt A seçeneğinde verilmiştir.

Başkomutanlık Meydan Savaşı ve Mudanya Ateşkes
Antlaşması başlığı altında.
TBMM Ordusu Sakarya'da büyük bir zafer kazanmıştır. Bu zaferden sonra önce Fransızlar İngilizlerin tüm direnişine karşın TBMM ile Ankara İtilafnamesini yaparak işgal ettiği topraklardan çekilmiştir. Bu anlaşma her ne kadar Hatay'ı manda idaresine bırakmışsa da Türkiye ile bağını da vurgulamış, üstelik Fransa müttefiki olan İngiltere'den kaparılmıştır. Ardından üç Kafkas devleti ile Kars Antlaşması imzalanmıştır. Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan bu antlaşma ile Moskova Antlaşmasını onaylamış böylece Misak-ı Milli'yi kabul ederken Sevr'i tanımadığını ortaya koymuştur. Ayrıca Sakarya Zaferi İngilizlerin de direncini kırmış, yapılan esir değişimi antlaşmasında karşılılıklılık ilkesini benimsemek zorunda kalmış, istista gözetmeksizin elindeki tüm Türk tutukluları serbest bırakmıştır. Moskova Antlaşması ise I. İnönü Zaferi'nin siyasal sonucudur. 16 Mart 1921'de imzalanmıştır. Bu nedenle doğru yanıt D seçeneğinde verilmiştir.

Lozan Barış Antlaşması ve Türkiye Cumhuriyeti’nin Kuruluşu başlığı altında.
4 Şubat 1923'te Lozan'da kesintiye uğrayan barış görüşmeleri üzerine heyet Türkiye'ye dönmüştür. Bu sırada İktisat Vekili olan Mahmut Esat (Bozkurt) bir iktisat kongresi düzenlenmesi düşüncesini Mustafa Kemal Paşa'ya sunmuş ve kabul edilmiştir. 17 Şubat'ta İzmir'de başlayan Türkiye İktisat Kongeresi'nin açış konuşmalarını Mustafa Kemal Paşa ile Mahmut Esat Bey yapmış, kongre 4 Mart'a kadar sürmüştür. Türkiye tam bağımsızlığın ekonomik bağımsızlığı da kapsadığı yolundaki kararlı tutumunu bu kongrede de ortaya koymuştur. ayrıca, yabancı ajansların Türkiye'nin Rusya'da olduğu gibi sosyalist bir ekonomi benimseyeceği, yabancı sermayeye izin vermeyeceği iddiaları ile Avrupalı sermaye çevrelerini etkilemeye dönük kara propagandalarının da önüne geçmeye çalışmış, benimsenecek ekonomik politikanın yabancı sermeyaye karşı olmadığı en yekkili ağızlardan vurgulanarak bu çevrelerin oyunları bozulmaya çalışılmıştır. Doğru yanıt A seçeneğinde verilmiştir.

Kanun-ı Esasi: Türk siyasi hayatındaki ilk anayasadır. Padişah’ın egemenliğini kısıtlamış, hukukun üstünlüğünü kabul etmiş ve parlamentoyu kurumsal olarak inşa etmiştir. Doğru yanıt “D” şıkkıdır.

Fuat Paşa Osmanlı Terakki ve İttihat Cemiyeti içerisinde yer almamıştır. Diğer kişiler ise kurucu üyelerdir. Doğru yanıt “B” şıkkıdır.

İttihat ve terakki partisi iktidara gelirken Osmanlıcılık siyaseti ile gelmiştir. Doğru yanıt “E” şıkkıdır.

İktidarı kaybetme korkusu İttihatçıları Ocak 1912’de erken seçim kararı aldırmaya yöneltmiştir. Seçim ortamındaki baskılardan dolayı “sopalı seçimler” olarak anılan 1912 seçimleri sonucunda İttihat ve Terakki Partisi ezici bir üstünlük sağlamıştır. Doğru yanıt “C” şıkkıdır.

23 Kasım 1914’te Cihad-ı Mukaddes ilan edilmiştir. 1914 yılının ilk cephesi Kafkasya’da kurulmuştur. Doğru yanıt “A” şıkkıdır.

Sykes-Picot Fransa ve İngiltere diplomatları tarafından imzalanan ve Rusya’nın da kabul ettiği Osmanlı Orta doğusunun gizli paylaşım antlaşmasıdır. Doğru yanıt “E” şıkkıdır.

Savaşın sonu belli olunca Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan önce 8 Ekim 1918’de İttihatçı hükûmet istifa etti. 1 Kasım’da parti kendi kendini feshetti ve yerine Teceddüt Partisi kuruldu. Doğru yanıt “B” şıkkıdır.

Sivas kongresinde Manda ve Himaye kesin olarak reddedilmiştir. Doğru yanıt “C” şıkkıdır.

Hepsi BMM Hükümetine isyan etmiştir. Amaçları siyasi ve askeri olarak güçlenememiş hükümeti yok etmektir. Doğru yanıt “D” şıkkıdır.

Moskova Antlaşması BMM hükümetinin Misak-ı Milli’den taviz verdiği ilk antlaşmadır. Doğru yanıt “C” şıkkıdır.

Avrupa’daki birçok erken dönem modernleşme projeleri gibi otoriter olan II. Abdülhamit Dönemi modernleşme adımları karşısında genç askerî ve sivil bürokratlardan oluşan Jön Türk ile İttihat ve Terakki muhalefeti doğmuştur.

II. Mahmut Dönemi’nden itibaren Osmanlı aydını ve bürokratları toplumun geleneksel kıyafetlerinden farklılaşarak “Avrupai” olarak giyinmeye başlamışlardır.

19. yüzyılın başında geri kalmışlığın en önemli sebebinin teknolojiye dayandığı açıkça ortadadır.

Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane 1827’de, Mekteb-i Harbiye 1835’te, Darül Muallimin 1847’de, Mekteb-i Mülkiye 1859’da, Mekteb-i Hukuk-ı Sultani 1874’te, Ziraat ve Baytar Mekteb-i Alisi 1891’de kurulmuştur. Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyun 1795'te (18.yy) kurulmuştur.

Çıkardıkları gazeteler iktidar tarafından zamanla kapatılsa da Avrupa’ya kaçan Yeni Osmanlılar, kendileri gibi muhalif olan Mustafa Fazıl Paşa tarafından korunmuş ve finanse edilmiştir.

II. Abdülhamit Dönemi’nin en belirgin modernleşmeci niteliği ise eğitim alanında ortaya çıkmıştır.

II. Abdülhamit’in büyük bir Avrupa devleti ile ilk ve son savaşı 1877-78’de Rusya’ya karşı olmuş ve bozgunla sonuçlanmıştı.

1902’de Prens Sabahattin öncülüğünde I. Jön Türk Kongresi Paris’te toplansa da II. Abdülhamit’i tahttan indirmek için yabancı ülkelerden yardım alma konusunda açıkça anlaşmazlığa düşmüştür.

İttihat ve Terakki 2. ve 3. Ordu’yu toparlayarak Hareket Ordusu adı altında İstanbul’a göndermiştir. İstanbul’da kontrolü yeniden tesis eden İttihat ve Terakki, II. Abdülhamit’i tahttan indirerek Selanik’e sürgüne göndermiştir.

İttihat ve Terakki Partisi iktidara Osmanlıcılık siyasetiyle gelmişti. Fakat II. Meşrutiyet sonrası Arnavut, Rum, Ermeni ve Arapların milliyetçi talepleriyle karşılaşmıştır.

19. yüzyılın başında geri kalmışlığın en önemli sebebinin teknolojiye dayandığı açıkça ortadadır. Osmanlı Devleti teknolojik geri kalmışlığın sebebini eğitim sisteminde fenden uzaklaşmakta görmektedir. Bu nedenle devlet, fen eğitimine önem veren Batılı eğitim kurumlarını art arda kurmaya başlamıştır. Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane 1827’de, Mekteb-i Harbiye 1835’te, Darül Muallimin 1847’de, Mekteb-i Mülkiye 1859’da, Mekteb-i Hukuk-ı Sultani 1874’te, Ziraat ve Baytar Mekteb-i Alisi 1891’de kurulmuştur. Diğer taraftan Osmanlı medreselerinde okutulan ders programları yüzyıl boyunca fennî konuları da içermeye başlamıştır.
Fenden uzaklaşmasına

Efkar-ı Umumiye: Osmanlı’da kamuoyu anlamında kullanılan bir kavramdır. Siyasal hayatın modernleşmesi toplumun siyasi konularda söz sahibi olmasını güçlendirmektedir. “Genelin Fikirleri” anlamını taşıyan Efkar-ı Umumiye kavramı da bu süreçte ortaya çıkmıştır.

Kanun-u esasi anayasası 1876 yılında çıkarılmıştır.

II. Meşrutiyet sonrası Arnavut, Rum, Ermeni ve Arapların milliyetçi talepleriyle karşılaşmıştır. Özellikle Balkan Savaşı sonrası Partinin politikalarının ana niteliğini Türk milliyetçiliği oluşturmuştur. İttihat ve Terakki’nin iddiası bozgunları durdurmak, devleti ayağa kaldırmak ve ıslahatları yapmaktır. Anayasa değişiklikleriyle başlayan ıslahatlar Şer’iyye mahkemelerinin Adliye Nezaretine bağlanması, Şeyhülislamın kabineden çıkarılması, Aile Hukuku Kararnamesi gibi modern dünyaya uyum yasalarıyla devam etmiştir. Ekonomik alanda şehirlerin modern imarını devam ettirerek millî bankalar kurulmuştur. Kanun-u Esasi anayasasının çıkarılması II. Meşrutiyetin ilanından öncedir.

Ekim 1912’de Balkan Savaşı başladığında Osmanlı Devleti, İtalya ile Uşi Antlaşması’nı imzalamıştır.

Sykes-Picot Antlaşması: Fransa ve İngiltere diplomatlar tarafından imzalanan ve Rusya’nın da kabul ettiği Osmanlı Orta doğu’sunun gizli paylaşım anlaşmasıdır. Rus sosyalist devrimi sonrasında Lenin tarafından kamuoyuna açıklanmıştır.

Sakarya Savaşı’nın Siyasi Sonuçları: Düzenli orduya geçişin haklılığını pekiştirmiştir. Fransa’yı Ankara hükûmeti ile anlaşmaya ikna etmiş ve Yunan ordusunun ilerleyişini durdurmuştur. Mustafa Kemal’in askerî ve siyasi iradesini rakipsiz kılmış ve meclis içindeki farklı düşünceleri ve muhalefeti açığa çıkarmıştır.
Sovyetler Birliği ile Moskova Antlaşmasının imzalanması ise Sakarya savaşının öncesine denk gelmektedir ve bu anlaşma ile ilk kez BMM hükûmeti Misak-ı Millî’den taviz vermek durumunda kalmıştır.
Sovyetler Birliği ile Moskova Antlaşması imzalanmıştır.

Eylül sonunda Çanakkale’de İngiliz kuvvetleriyle karşılaşıldığında ateşkes antlaşmasının zamanı gelmiştir. 11 Ekim 1922’de TBMM hükûmeti ile İngiltere, Fransa ve İtalya arasında Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır. Antlaşmaya dâhil edilmeyen Yunanistan 14 Ekim’de kendiliğinden anlaşmayı tanıdığını ilan ederek gereklerini yerine getirmek adına Doğu Trakya’yı boşaltmayı kabullenmiştir. Ayrıca Boğazlar ve İstanbul’daki İtilaf devletleri varlığı da bu antlaşmayla birlikte son bulmuştur. Savaş, işgal siyasetleri çöken Yunan ve İngiliz hükûmetlerinin sonu olmuştur.
İngiltere-Fransa-İtalya

Osmanlı devleti önce Kafkasya cephesinde olmak üzere Irak , Çanakkale ve Filistin cephesinde savaşmıştır.
Trablusgarb Cephesi

Sevr Barış Antlaşması 10 Ağustos 1920'de Osmanlı Devleti tarafından kabul edildi. Osmanlı topraklarının paylaşılmasından çalışma ve ekonomik hayata kadar 433 maddeden oluşan Antlaşma ile Osmanlı Devleti’nin varlığı sembolik hâle gelmekteydi.
Sevr Antlaşması

Avrupa medeniyetine dâhil olmanın ise ilk görünen biçimi kıyafetlere ve adab-ı muaşerete yansımıştır. II. Mahmut Dönemi’nden itibaren Osmanlı aydını ve bürokratları toplumun geleneksel kıyafetlerinden farklılaşarak “Avrupai” olarak giyinmeye başlamışlardır. Bir nevi “gardırop modernizmi” şeklinde görünen Batılılaşma eğilimi aslında adab-ı muaşerete de yansımış ve gündelik hayatı kapsamaya başlamıştır. Osmanlı ekâbirinin yabancılara verdiği davetlerde kadın ve erkeğin birlikteliği, sofra adabının masa adabına dönüşmesi, pantolon, ceket ve kravattan oluşan erkek şıklığından bahsedilmesi, kadınların yeni saç modellerine meyletmesi gündelik hayatta gözlemlenen dönüşümlerdir.
Maddi bir kültürel öge olarak ev ve ev içi yaşam da tıpkı kıyafetler gibi kültürel birikimi
yansıtmakta ve kültürel dönüşümü izlemekte önemli yer tutmaktadır. Sorunun doğru cevabı E seçeneğidir.

Batılı tarzda eğitim veren kurumları meşrulaştıran zihinsel dönüşüm Osmanlı’nın teknolojik geri kalmışlığı aşma çabasıdır. Zira artık güç ordudan değil, teknolojiden kaynaklanmaktadır.
1914’de Osmanlı coğrafyasında “Sultani” adı verilen liselerin sayısı 40’ı bulmuştu. Sorunun doğru cevabı A seçeneğidir.

1850’li yılların sonunda ise kendilerine “Yeni Osmanlılar” diyen alt düzey bürokrasi de siyasal oyuna dâhil olacaktır.
Tanzimat’ın muktedir paşaları olan Mustafa Reşit Paşa, Ali Paşa ve Fuat Paşa gibi bürokratlar artık kendilerini “Padişah’ın kulundan” ziyade “devletin adamı” olarak görmekteydi. Siyasal alanın tek aktörü Padişah olmaktan çıkmış ve üst düzey bürokrasi etkili olmaya başlamıştır. Sorunun doğru cevabı E seçeneğidir.

Kanun-u Esasi: Türk siyasi hayatındaki ilk anayasadır. Padişah’ın egemenliğini kısıtlamış, hukukun üstünlüğünü kabul etmiş ve parlamentoyu kurumsal olarak inşa etmiştir. Diğer seçeneklerin konuyla doğrudan ilgisi bulunmamaktadır.
Efkar-ı Umumiye: Osmanlı’da kamuoyu anlamında kullanılan bir kavramdır. Siyasal hayatın modernleşmesi toplumun siyasi konularda söz sahibi olmasını güçlendirmektedir. “Genelin Fikirleri” anlamını taşıyan Efkar-ı Umumiye kavramı da bu süreçte ortaya çıkmıştır. Sorunun doğru cevabı A seçeneğidir.

Mithat Paşa’nın etkili bir devlet adamı olması sonrasında ise fikirleri iktidar tarafından da benimsenmeye başlanmıştır. 1876 Kanun-u Esasisi’nin hazırlanmasında Yeni Osmanlıların fikirlerinden ve özellikle Namık Kemal’den yakın bir şekilde yararlanılmıştır.
Avrupa’ya kaçan Yeni Osmanlılar, kendileri gibi muhalif olan Mustafa Fazıl Paşa
tarafından korunmuş ve finanse edilmiştir. Sorunun doğru cevabı B seçeneğidir.

Dinî ve ahlaki değerlerle yüklü müfredatla amaçlanan Panİslamist bir politik toplumsal bütünlük olmuştur.
II. Abdülhamit Dönemi’nin en belirgin modernleşmeci niteliği ise eğitim alanında ortaya çıkmıştır. Özellikle ilk ve ortaokulların İstanbul dışında da yaygınlaştırılması kayda değer gelişmeler yaratmıştır. Sorunun doğru cevabı C seçeneğidir.

Diğer seçeneklerde verilen önermeler de kendi başına doğru olmakla birlikte, bağlama uygun değildir.
II. Abdülhamit ise Osmanlı için çok zorunlu olmadıkça savaştan uzak durarak geri kalanı kurtarma derdindeydi. Bir taraftan demir yolu ve kamu binaları ağırlıklı bayındırlık faaliyetlerine, diğer taraftan da eğitimin modernleşmesine ağırlık veren Padişah, Osmanlı’nın mali yapısını da güçlendirmeye çalışmıştır. Sorunun doğru cevabı E seçeneğidir.

II. Abdülhamit’e muhalefet etme konusunda birleşen muhalif üyeler onu nasıl iktidardan indirecekleri konusunda ve sonraki politikalarında anlaşamamaktadır.
Muhalefetin ilk kıvılcımını 1889’da bir araya gelerek Namık Kemal, Ziya Paşa ve İranlı yazar Ali Şefkati’nin eserlerini okumaya başlayan genç Askeri Tıbbiye öğrencileri ateşlemiştir. Başlarda İshak Sukuti, İbrahim Temo ve Abdullah Cevdet gibi sonradan tanınmış isimlere Doktor Nazım, Hüseyinzade Ali Bey ve Şerafettin Mağmumi gibi isimler de katılmıştır. O dönemde Pres Sabahattin henüz muhaliflerin arasında yoktur.

II. Abdülhamit’in tahttan olmasa da siyasetten çekildiği Temmuz 1908-Nisan 1909 arası Osmanlı siyasetinin en özgürlükçü dönemidir. Fakat bütün siyasal sistemler gibi hazır olunmayan ve iyi yürütülmeyen bir özgürlük ortamı siyasal istikrarı yok etmiştir.
Aralık 1908’de toplanan Meclis-i Mebusanda İttihat ve Terakki Partisi mensupları
ağırlıkta olsa da Prens Sabahattin’in Ahrar Fırkası da bulunmaktadır. Sorunun doğru cevabı B seçeneğidir.

Osmanlı’nın savaşa fiilen girişi ise Ekim 1914’te Yavuz ve Midilli adı verilen Alman kruvazörlerinin Odesa ve Sivastopol’deki bazı hedeeri bombalamasıyla gerçekleşmiştir. 23 Kasım 1914’te Cihad-ı Mukaddes ilan edilmiştir. 1914 yılının ilk cephesi Kafkasya’da kurulmuştur. Aralık 1914’te Osmanlı ordusu Sarıkamış hattında büyük kayıplar yaşamıştır.
Birinci Dünya Savaşının en önemli ganimeti artık parçalanma zamanı gelen Osmanlı Devleti'ydi. 1907’de Reval’deki İngiliz Kralı ile Rus Çarı’nın buluşmasından beri Osmanlı’nın paylaşılmasına dair gizli anlaşmalar 1916’daki Sykes-Picot Antlaşması ile neticelenmiştir. Sorunun doğru cevabı A seçeneğidir.

Kanun-u Esasi, Türk siyasi hayatındaki ilk anayasadır. Padişah’ın egemenliğini kısıtlamış, hukukun üstünlüğünü kabul etmiş ve parlamentoyu kurumsal olarak inşa etmiştir.

Gazi Ahmet Muhtar Paşa İttihat ve Terakki Partisi üyeleri arasında gösterilemez.

Sykes-Picot Antlaşması; Fransız ve İngiliz diplomatlar tarafından imzalanan ve Rusya’nın da kabul ettiği Osmanlı Ortadoğu’sunun gizli paylaşım anlaşmasıdır. Rus sosyalist devrimi sonrasında Lenin tarafından kamuoyuna açıklanmıştır.

İngiliz General Townshend komutasındaki İngiliz askerlerinin teslim olduğu Kut’ul Ammare Irak cephesinde gerçekleşmiştir.

Mondros Ateşkes Antlaşması 30 Ekim 1918 tarihinde İtilaf devletleriyle Limni Adası’nın Mondros Limanı’nda imzalanmıştır.

Mondros Ateşkes Antlaşması’na ilk tepkiler Kars Milli İslam Şûrası’ndan gelmiştir. Anlaşma uyarınca Kars, Ardahan ve Batum’dan çekilmek zorunda kalan Osmanlı Devleti’nin hâkimiyeti sona erince Şura, yerel bir hükûmet olarak kurulmuş ancak Nisan 1919’da bölgeyi işgal eden İngilizler tarafından dağıtılmıştır. Bir anayasaya ve orduya sahip olan hükûmetin üyeleri tutuklanarak Malta’ya sürülmüştür. Bölge 1920 sonbaharında Kazım Karabekir tarafından yeniden ele geçirilinceye kadar işgal altında kalmıştır.

Sivas Kongresi sonucunda; manda yönetimi kesin bir dille reddedilmiştir, Meclis-i Mebusan’ın derhal toplanması istenmiştir, Direniş örgütleri Anadolu ve Rumeli Müdafaa-ı Hukuk Cemiyeti adında tek çatı altında birleştirilmiştir ve Heyet-i Temsiliyye genişletilerek direnişin meşruiyeti güçlendirilmiştir. Misak-ı Milli ise son Osmanlı Mebusan Meclisi’nde kabul edilmiştir

Henüz I. Dünya Savaşı bitmeden Ocak 1918’de Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Willson genel olarak yenilen milletlerin kendi kaderini belirleme hakkından bahseden ilkeler ilan etmiştir.

Son Osmanlı Meclis-i Mebusan’ın aldığı Misak-ı Milli kararı İtilaf devletlerinde rahatsızlık yaratmıştı. 16 Mart 1920’de İstanbul’un işgal edilmesiyle birlikte Ankara’da TBMM’nin açılış sürecine girilmiştir.

Lozan konferansına ara verildiği sırada 17 Şubat’ta İzmir İktisat Kongresi’ni düzenlenmişti. İtilaf devletlerine yabancı yatırımlar ve özel girişim ağırlıklı ekonomik düzen konusunda sıcak mesajlar verilmiştir. 22 Nisan’da Konferans yeniden toplandığında İngiltere ekonomik konularda yumuşamış görünmektedir.

II. Mahmut döneminden itibaren Osmanlı aydını ve bürokratları toplumun geleneksel kıyafetlerinden farklılaşarak “Avrupai” olarak giyinmeye başlamışlardır. Buna göre doğru cevap B seçeneğidir.

Osmanlı Devleti adalet dairesi gereğince en önemli üretim kaynagı olan toprağın çiftçiler tarafından verimli işlenmesi, Osmanlı devletinin klasik dönem özelliklerinden birisidir. Buna göre doğru cevap C seçeneğidir.

Osmanlı Devletinde 1911 yılında İsviçre Borçlar Hukuku uluslararası sisteme entegrasyonun bir parçası olarak bazı değişikliklerle birlikte uygulanmaya başlanmıştır. Buna göre doğru cevap E seçeneğidir.

Kültürel taklitçilik tanzimat bürokratlarının eseri olmakla birlikte toplumda yansımasını bulmamıştır. A,C ve E seçenekleri her ne kadar etkili olsa da Yeni Osmanlıların fikirlerinin benimsenmesinin en önemli sebebi toplumsal değerlerle uyumlu bir modernleşmeden bahsetmeleridir. Yeni Osmanlılar meşrutiyet, adalet, eşitlik, hürriyet, vatan, halk, anayasa ve parlamento kavramlarını Osmanlı’nın geleneksel dünyasıyla birlikte yoğurarak Cumhuriyet’e giden yolun taşlarını döşemiştir. Buna göre doğru cevap D seçeneğidir.

II. Abdülhamit döneminin en önemli sorunu milliyetçilik duygularıyla beslenen ayrılıkçı toplumsal hareketlerdir. Diğer seçeneklerde verilen bilgiler doğru değildir. Modernleşme çabaları geleneksel İslamcı değerlerle desteklenmiştir. Abdülhamit, “ince ayarı” hedefleyen bir politikacı olarak öncelikle büyük devletlerle çatışmamaya çalışmıştır. İslamcılığa dayanan politikalarla topluma ideolojik bir ruh kazandırılmaya çalışılmıştır. Özellikle ilk ve ortaokulların İstanbul dışında da yaygınlaştırılması kayda değer gelişmeler yaratmıştır. Buna göre doğru cevap A seçeneğidir.

II. Abdülhamit'in, Sırbistan, Karadağ ve Romanya’nın bağımsızlıklarını kabul etmek zorunda kaldığı Berlin Kongresi 1878 yılında yapılmıştır. Buna göre doğru cevap B seçeneğidir.

Rus sosyalist devrimi sonrasında Lenin tarafından kamuoyuna açıklanan, Fransa ve İngiltere'de diplomatlar tarafından imzalanan ve Rusya’nın da kabul ettiği Osmanlı Orta doğu’sunun gizli paylaşım anlaşması, Sykes-Picot Antlaşmasıdır. Buna göre doğru cevap E seçeneğidir.

Ateşkes antlaşmasına rağmen Musul’un isgal edilmesi ve sonrasında İskenderun’da bulunan hattın Adana’nın
kuzeyine çekilmesinin istenmesi İngilizlere karsı güveni zedelemiştir. Buna göre doğru cevap D seçeneğidir.

Teşkilat-ı Esasiye Kanunu: 24 maddeden oluşan, Kanun-u Esasiye atıf yapan ve Meclis hükûmeti sistemini içeren kısa bir anayasadır. 1923 değişikleriyle kabine sistemi oluşturulmuştur. Ankara hükûmetinin meşruiyetini Padişah’a degil halka dayandırmaktadır. Basit çoğunlukla karar alınabilen yumuşak ve değişime açık bir anayasa olarak idari teşkilatı düzenlemektedir. Buna göre kabine sistemi çıktığı tarihte değil 1923 yılında yapılan değişikliklerle oluşturulmuştur. Dolayısıyla doğru cevap D seçeneğidir.

TBMM hükûmeti 1 Kasım 1922'de Saltanatı kaldırma kararını almıştır.

Tanzimat sonrasında Osmanlı toplumu ciddi bir batılılaşma hareketine girmiştir. Bu haretketin etkileri insanların kıyafetlerinden, eğitime, yasalardan düşünce tarzlarına kadar her noktada hissedilmişti.

Namık Kemal çıkardığı gazete yazıları ve kitaplar ile bu düşüncenin en önemli temsilcilerinden birisi olmuştu.

Kanun-u Esasi 1. Meşrutiyet’in ilanı sırasında 1876 yılında çıkarılmıştı.

İttihat ve Terakki Partisi iktidara Osmanlıcılık siyasetiyle gelmişti. Fakat II. Meşrutiyet sonrası Arnavut, Rum, Ermeni ve Arapların milliyetçi talepleriyle karşılaşmıştır. Özellikle Balkan Savası sonrası Partinin politikalarının ana niteliğini Türk milliyetçiliği oluşturmuştur.

Mayıs 1913’te Londra Antlaşması’nda Edirne’yi Bulgaristan’a bırakan Osmanlı Temmuz 1913’te Balkanlarda ortaya çıkan toprak paylaşma kavgasını iyi değerlendirmiş ve bu bölgeyi Eylül 1913’te imzaladığı İstanbul Antlaşması ile yeniden topraklarına katmıştı.

Tanzimat bürokratlarının kültürel taklitçiliği, toplumda yansımasını bulamadığından, daha alt düzey bürokratlardan gelen Yeni Osmanlı Hareketi, Tanzimatçıların yarattığı kültürel boşluğu genel olarak İslamcı değerlerle doldurmayı amaçlamışlardır. Toplumsal hürriyeti öne çıkararak dönemin demokratik dilini Meşrutiyet ve parlamentarizm üzerinden tahkim etmişlerdir. Aslında aydınlanmacı ama aynı zamanda özgürlükçü bir siyasal dili, Osmanlı toplumsallığının geleneksel diliyle harmanlamaya çalışmaları Yeni Osmanlıları toplum için daha anlaşılır kılmaktadır. Yeni Osmanlılar, Tanzimatçılar gibi yukarıdan aşağı bir modernleşmeden değil, toplumsal değerlerle uyumlu bir modernleşmeden bahsetmektedir.

Osmanlı’nın savaşa girmesinden sonra 1914 yılının ilk cephesi Kafkasya’da kurulmuştur. Aralık 1914’te Osmanlı ordusu Sarıkamış hattında büyük kayıplar yaşamıştır. Büyük kayıplara rağmen Ruslar sadece Van’a kadar ilerleyebilmiştir.

30 Ekim 1918’de İtilaf devletleriyle Limni Adası’nın Mondros Limanı’nda imzalanan antlaşma ile Osmanlı serbest geçişlere izin vermiş ve İtilaf donanması İstanbul’a demirlemiştir

Mondros Ateşkes Antlşaması (1918) sonrasında Fransa Antep'i, İtalya Antalya'yı, Yunanistan İzmir'i ve İngiltere Musul'u işgal etmiştir (s.11). Öte yandan Rusya Kars’ı 93 Harbi yani 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında işgal edilerek Berlin Antlaşması (1878) ile Kars, Rusya'da kalmıştır. Dolayısıyla doğru seçenek E'dir.

Adana bölgesinin Fransızlar tarafından işgal edileceği söylentileri üzerine Aralık 1918’de Kilikyalılar Cemiyeti kurulmuştur. Bölgenin çoğunluğunun Türk nüfusuna sahip olduğunu kanıtlayarak işgalin önlenebileceği düşünülmekteydi

Kuva-i Milliye ve düzenli ordu karşıtı birçok isyan çıkmıştır. Bunlara örnek olarak Düzce İsyanı, Çapanoğlu İsyanı, Çopur Musa İsyanı, Milli Aşireti İsyanı ve Çerkez Ethem İsyanı verilebilir

Kanun-u Esasi Türk siyasi hayatındaki ilk anayasadır. Padişah’ın egemenliğini kısıtlamış, hukukun üstünlüğünü kabul etmiş ve parlamentoyu kurumsal olarak inşa etmiştir.

II. Abdülhamit Dönemi’nin en belirgin modernleşmeci niteliği ise eğitim alanında ortaya çıkmıştır. Özellikle ilk ve ortaokulların İstanbul dışında da yaygınlaştırılması kayda değer gelişmeler yaratmıştır. Dinî ve ahlaki değerlerle yüklü müfredatla amaçlanan Pan-İslamist bir politik toplumsal bütünlük olmuştur. Dönemin son yıllarında İstanbul’da yaklaşık 2500 eğitim kurumunda 85.000 öğrenci okumaktaydı. Taşrada ise okul sayısı on bini aşmış ve öğrenci sayısı da beş yüz bini geçmişti. Eğitimin yaygınlaşma oranlarının büyüklüğü modernleşmenin en önemli göstergelerinden biri olmuştur.

İttihat ve Terakki Partisi iktidara Osmanlıcılık siyasetiyle gelmişti. Fakat II. Meşrutiyet sonrası Arnavut, Rum, Ermeni ve Arapların milliyetçi talepleriyle karşılaşmıştır. Özellikle Balkan Savaşı sonrası Partinin politikalarının ana niteliğini Türk milliyetçiliği oluşturmuştur. İttihat ve Terakki’nin iddiası bozgunları durdurmak, devleti ayağa kaldırmak ve ıslahatları yapmaktır. Anayasa değişiklikleriyle başlayan ıslahatlar Şer’iyye mahkemelerinin Adliye Nezaretine bağlanması, Şeyhülislamın kabineden çıkarılması, Aile Hukuku Kararnamesi gibi modern dünyaya uyum yasalarıyla devam etmiştir. Ekonomik alanda şehirlerin modern imarını devam ettirerek millî bankalar kurulmuştur.

Mondros Ateşkes Antlaşması’na ilk tepkiler Kars Millî İslam Şurası’ndan gelmiştir. Anlaş- ma uyarınca Kars, Ardahan ve Batum’dan çekilmek zorunda kalan Osmanlı Devleti’nin hâkimiyeti sona erince Şura, yerel bir hükûmet olarak kurulmuş ancak Nisan 1919’da bölgeyi işgal eden İngilizler tarafından dağıtılmıştır. Aralık 1918’de Fransızlar tarafından işgal edilen demir yolu hattına tepki olarak kurulan Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Heyeti Osmaniyesi, yine aynı yıl kurulan İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ve Adana bölgesinde ortaya çıkan Kilikyalılar Cemiyeti ile 1919 tarihli Trabzon Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Mondros Ateşkes Antlaşması sonrasında ortaya çıkan direniş teşkilatlarındandır.

İtilaf devletlerinin bölgede kurmak istedikleri Ermeni devletinin dedikodusu Mustafa Kemal’in bölge halkından destek almasını kolaylaştırmıştır. Haziran 1919’da Kars’ın işgali sonrası zaten Erzurum’da yaklaşan işgal tehlikesine karşı bir il kongresi toplanmış ve saldırılara karşı konulması kararı alınmıştı. 23 Temmuz-7 Ağustos 1919 arası Erzurum’da toplanan Kongre’de ise toplumsal fikir birliği bölgesel anlamda perçinlenmiştir. Askerî yetkilerinden azledilmiş olarak Kongre’ye, istifa eden Erzurum delegeleri yerine katılan Mustafa Kemal, Kongre’nin kararlarına damgasını vurmuştur. Bölgede bir manda idaresi reddedilmiş ve direniş kararı alınmıştır. İstanbul hükûmetinin baskı altında olduğu kabul edilerek yürütme organı olarak bir Heyet-i Temsiliyye seçilmiştir.

Anadolu’da siyasi istikrarın Büyük Millet Meclisi (BMM) çatısı altında sağlanmasında, isyanların bastırılmasının katkısı kadar önemli diğer konu da Doğu cephesindeki başarılar sonucunda Ermeni ve Gürcülerin tehditlerine son verilmesidir. Eylül-Aralık 1920 arasında süren çatışmalar sonunda Ermeniler barış istemek zorunda kalmış; yapılan Gümrü Antlaşması'yla Batum, Kars, Ağrı, Erzurum, Artvin ve Sarıkamış BMM hükûmetine bırakılmıştır. Diğer yandan Kızılordunun bölgeye hakimiyeti sonrası Mart 1921’de Batum’dan çekilmek zorunda kalınmıştır. 16 Mart 1921’de Moskova Antlaşması’yla silah ve para yardımı karşılığında Batum’un Sovyetler Birliği’ne bırakılması kabul edilmiştir. Karşılığında Sovyetler Birliği de Ermenistan ve Gürcistan sınırları hakkındaki daha önceki anlaşmaları kabul edecektir. Moskova Antlaşması, BMM hükûmetinin Misak-ı Millî’den taviz verdiği ilk antlaşmadır.

İstanbul’un işgali sonrasında Heyet-i Temsiliyye Reisi olarak Mustafa Kemal yayımladığı genelge ile hem işgali protesto etmiş hem de yeni meclisin yapılacak seçimlerden sonra Ankara’da toplanacağını belirtmiştir. Ankara’ya kaçabilen mebusların haklarının saklı olduğu da ayrıca teminat altına alınmıştır. Artık Anadolu’da BMM dışında egemen bir güç tanınmamaktadır. Yasama, yargı ve yürütme yetkileri tek elde Mecliste toplanmıştır. Hükûmet işleri meclisin içinden seçilen bir heyet tarafından yürütülecek ve meclis başkanı da hükûmetin başı sayılacaktır. Bir kurucu meclis olarak Padişah ve Halifeliğin geleceğini belirlemeyi işgal sonrasına ertelemiştir. BMM hükûmetinin ilk başarılı icraatı Anadolu’daki iç isyanlara son verip egemenliğini perçinlemesi olmuştur. 1920 sonunda artık İstanbul hükûmetinin Anadolu’da sözü geçmemektedir. Diğer önemli icraatı ise düşmanla mücadelenin düzenli ordu eliyle yürü- tülmesi için gerekli tedbirlerin alınmasıdır. Bu arada Çerkez Ethem gibi çete muharebelerinden yana olanlar ikna edilmiş veya tasfiye edilmiştir. 1921 başında cephede işler rayına girmişti. BMM kendi teşkilat yönetmeliğini elden geçirme fırsatı bularak 20 Ocak 1921’de "Teşkilat-ı Esasiye Kanunu" adı altında yeni anayasasını çıkarmıştır.

TBMM hükûmeti 1 Kasım 1922’de Saltanatı kaldırma kararını oy birliğiyle almıştır. Bu gelişme sonunda İstanbul hükûmeti istifa etmiş ve sadece Halife unvanını koruyan Padişah VI. Mehmet ülkeyi terk etmek zorunda kalmıştır. 20 Kasım’da ise Lozan’da toplanan Barış Konferansı’na katılacak delegeleri hükûmet görevlendirmiştir. Delegelerden taviz verilmemesi istenen Ermenilere toprak verilmemesi ve kapitülasyonların tamamen kaldırılmasıdır. Diğer konular ise pazarlık edilebilecektir.

Mustafa Kemal 1922 sonunda çıktığı yurt gezilerinden beri kendi grubu olan Birinci Grubun meşruiyetini yaygınlaştırmaya çalışmış; artık grubu disipline etmenin partileşmekten geçtiğini düşünmeye ve hatta Halk Fırkası ismini telaffuz etmeye başlamıştır. Hâlen oldukça etkili olan ve kontrol altına alınamayan İstanbul basını, fırkanın adının sosyalist çağrışımlarını tartışmaktadır. Mustafa Kemal ise fırkanın "halk" adını taşımasının sınıfsal iddialar taşımadığını düşünmektedir. Zaten ona göre memlekette sınıfsal farklılıklara delalet edecek bir farklılaşma da söz konusu değildir. Nitekim Lozan Barış Antlaşması’nın 24 Temmuz 1923’te kabulünden hemen sonra Eylül 1923’te Mustafa Kemal’in grubu Halk Fırkası adını alacak ve Cumhuriyet’in kurucu partisi olacaktır. Ekim’in başında da Ankara başkent olarak ilan edilecektir.