Türk Kültürü ve Tarihine Giriş - Tarih

Ünite 1

Soru 1

Hangi Türk Sosyoloğu kültürü; bir milletin dini, ahlaki, hukuki, ilmi, bedii,lisanı, iktisadi, teknik hayatlarının ahenkli toplamıdır diye tanımlamıştır?

Ziya Gökalp

Bahattin Ögel

Koşay

Kafesoğlu

Cunbur

Açıklama:

3. sayfada anlatılıyor
Ziya Gökalp

Doğru Cevap: A

Soru 2

Milletlerarası ortak değer seviyesine yükselen anlayış, davranış ve yaşama vasıtaları bütününe ne ad verilir?

medeniyet

kültür

topluluk

idare

ortak değerler

Açıklama:

sayfa 3 te tarif ediliyor
medeniyet

Doğru Cevap: A

Soru 3

Türk, Nuh'un oğlunun ismidir. Tanrı, Nuh oğlu Türk'ün çocuklarına bu adı vermiştir diyen bilgin kimdir?

Kaşgarlı Mahmut

Ziya Gökalp

Bahattin Ögel

İmami

Kafesoğlu

Açıklama:

Sayfa 4 te anlatılıyor
Kaşgarlı Mahmut

Doğru Cevap: A

Soru 4

Türk milletinin hayatında ve Türk kültüründe hangi hayvanın ayrı bir yeri vardır?

Kurdun

Şahinin

Koyunun

Boğanın

Kartalın

Açıklama:

Sayfa 6 da anlatılmakta
Kurdun

Doğru Cevap: A

Soru 5

Börülüler ve Juan-Juanların kapışmaları neticesinde Bengü Kagan'ın torunlarından olan ......, 552 tarihinde muhteşem Kök Türk Devletini kurdu.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelecektir?

Bumın

Börü İçen

Bengü

Tabguç

Türk-Tölös beyi

Açıklama:

sayfa 8 de acıklanıyor
Bumın

Doğru Cevap: A

Soru 6

Türk kelimesini Türk devletinin resmi adı olarak ilk kullanan siyasi teşekkül Kök Türk Kağanlığıdır. Kök Türklerin dışında Türk adıyla tarihte kurulmuş ikinci devlet aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye Cumhuriyeti

Osmanlı İmparatorluğu

Azerbeycan

Türkmenistan

Kırgızıstan

Açıklama:

Sayfa 10 da anlatılmakta
Türkiye Cumhuriyeti

Doğru Cevap: A

Soru 7

Türkler özellikle iki bölgede büyük topluluklar meydana getirmişlerdir. Bunlardan birisi bugün Hazar Denizi'nin doğusundaki topraklar, yani tarihteki adıyla Türkistan'dır, diğeri aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'dir

Azerbeycan'dır

Japonya'dır

Mancurya'dır

Güney Avrupa'dır

Açıklama:

sayfa 12 de anlatılmakta
Türkiye'dır

Doğru Cevap: A

Soru 8

Türk dünyasına özellikle tarihi açıdan baktığımızda iki mühim dağ silsilesine tesadüf edilir ki birisi Altay'lardır, diğerinin adı nedir?

Tanrı Dağları

Ağrı Dağı

Alpler

Erciyas Dağı

Sündiken Dağı

Açıklama:

sayfa 14 te anlatılmakta
Tanrı Dağları

Doğru Cevap: A

Soru 9

Yazı sisteminin ortaya çıkışında düşünceyi ifade eden resim'e ne ad verilir?

İdeogram

piktogram

Tamga

Runik

Gothic

Açıklama:

sayfa 17 de anlatılmakta
İdeogram

Doğru Cevap: A

Soru 10

Türk milleti kendi alfabesi dışında aşağıdaki hangi alfabeyi kullanmamıştır?

Yunan

Çin

Sogd

Arap

Latin

Açıklama:

sayfa 22 de anlatılmakta
Yunan

Doğru Cevap: A

Soru 11

"Dîvânü Lügati’t Türk" adlı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Kaşgarlı Mahmud

Edip Ahmet Yükneki

Ahmet Yesevi

Bumin Kağan

Ebu Hayyan

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 12

"Kitabü’l-İdrak Li Lisânü’l-Etrak" adlı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Ahmet Yesevi

Edip Ahmet Yükneki

Ebu Hayyan

Kaşgarlı Mahmud

Bilge Kağan

Açıklama:

Bu asil milletin sözlüğünü yazan ve adını da
Divanü Lûgat-it-Türk veren Kaşgarlı Mahmud
bu muhteşem kavim için: “Türklerde güzellik, sevimlilik,
tatlılık, edep, büyükleri ağırlamak, sözünü
yerine getirmek, sadelik, öğünmemek, yiğitlik,
mertlik gibi sayısız iyilikler görülmektedir” derken;
onun dışında da pek çok Türk ve yabancı bu milletin
sözlüğünü yazmıştır. Bunların arasında; 14. asrın
ilk yarılarına ait Ebu Hayyan’ın “Kitabü’l-İdrak
Li Lisânü’l-Etrak”ını (Türklerin Dilini Anlama
Kitabı), yine 14. yüzyılın ilk çeyreklerinde kaleme
alındığı sanılan ve yazarı belli olmayan “Kitâb-ı
Mecmû-i Tercümân-ı Türkî ve Acemî ve Mugalî”
(Türkçe, Farsça ve Mogolca Çevirilerin Toplamının
Kitabı) adlı sözlüğü, 15. asrın ilk yarılarında Cemaleddin
Ebu Muhammed Abdullah et-Türki’nin
“Kitabü Bulgati’l-Müştak Fi Lugâti’t-Türk ve’l-
Kıfçak”ını (Türk ve Kıpçak Dilini Öğreten Kitap),
yine aynı vakitlerde yazılan, ama naşiri belli olmayan “Et-Tuhfetü’z-Zekiyye Fi’l-Lugâti’t-Türkiyye” (Türk Diline Temiz Bir Armağan) gibi eserleri sayabiliriz
(Soper, 1958; Gömeç, 2002c; Gömeç, 2015a; Gömeç, 2016b; Kapusuzoğlu, 2016; Kaşgarlı Mahmud,
1986). Eğer tarihte Türk diye bir millet bulunmasaydı, herhalde durup-dururken bu sözlükler yazılmaz ve
böyle bir zahmete de girişilmezdi.

Doğru Cevap: C

Soru 13

“Türklerin altın beşiği” terimi aşağıdakilerden hangisi için kullanılmıştır?

Tanrı Dağları

Altay Dağları

Maveraünnehir

Sır Derya

Hazar Denizi

Açıklama:

Türk dünyasına özellikle tarihi açıdan baktığımızda
iki mühim dağ silsilesine tesadüf edilir ki;
birisi Altaylar, diğeri de Tanrı Dağlarıdır. İkisi de
Türkler için bugün dahi kutlu mekânlardır. Bilindiği
üzere Altay ve çevresi Hakas, Tuva, Altay ve
hatta Kazak Türklerinin yaşadığı topraklardır. En
eski Türk izlerini buralarda görebiliriz. Altay Dağları
Türkleri besleyen, büyüten ana kucağı gibidir ve ona “Türklerin altın beşiği” derler. Hun-Türk destanlarında, Kök Türk efsanelerinde hep başrolde o vardır.
Türkler büyük bir bozguna uğrayınca sağ kalanlar bu dağa gelip, sığınmışlar; orada çoğaldıktan sonra tekrar
dünyanın efendisi olmuşlardır.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Türkle tarafından kutsal sayılan Issık Köl günümüzde hangi ülke sınırları içerisinde yer almaktadır?

Özbekistan

Çin

Moğolistan

Kırgızistan

Türkiye

Açıklama:

Balkaş Gölü’nün güneyinde, günümüz Kırgızistan
sınırları dâhilinde 6236 km² alanı kapsayan Issık
Köl bulunuyor. Dünyanın en güzel su birikintilerinden
olan Issık Köl de Türkler tarafından kutlu
sayılıyordu. İsminin anlamı a herhâlde “sıcak göl”
veya “kutlu göl” demektir.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Günümüz Saha Türkleri'nin inancına göre dünyanın tabanı olan göl aşağıdakilerden hangisidir?

Hazar Gölü

Issık Köl

Aral Gölü

Balkaş Gölü

Baykal Gölü

Açıklama:

İşte hayvancılığa müsait, farklı bir bozkır olan
Türk coğrafyasının en uzak köşesinde Baykal (Bay
Köl) Gölü yer almaktadır ki, adının anlamı da “büyük
göl” veya “derin göl” olsa gerek. Hatta bugünkü
Saha Türklerinin inancına göre, Baykal Gölü dünyanın
tabanıdır. Dünyada Baykal Gölü’nün içinde
yaşayan bir balık üzerinde durur.

Doğru Cevap: E

Soru 16

Kazakistan’daki Esik (Yesik/Eşik) Kurgan’da bulunan bir tabağın altındaki yirmi altı harften meydana gelen iki sıra cümle milattan önce kaçıncı yüzyıla tarihlendirilmiştir?

MÖ 5. yy

MÖ 4.yy

MÖ 3.yy

MÖ 2.yy

MÖ 1.yy

Açıklama:

Türk yazı dilinin ne zaman ve hangi şartlarda meydana geldiği hakkında kesin bir şey söylenememekle
beraber, son yıllara kadar Orkun Abideleriyle bu durum tarihlendirilmekteydi. Ancak Kazakistan’daki Esik
(Yesik/Eşik) Kurgan’da bulunan bir tabağın altındaki yirmi altı harften meydana gelen iki sıra cümlenin
zamanı M.Ö. 5. yüzyıla kadar götürülünce, Türk yazısının ve yazı dilinin çok daha eskilere dayandığı ortaya
çıkmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 17

İsminin anlamı “ortada, arada” demek olan, bir zamanla dünyanın en büyük gölleri arasında yer alan göl aşağıdakilerden hangisidir?

Baykal Gölü

Aral Gölü

Hazar Denizi

Issık Köl

Tuz gölü

Açıklama:

Yine bir zamanlar dünyanın
en büyük gölleri arasında yer alan
ve isminin anlamı “ortada, arada”
demek olan, 28.687 km²lik Aral Gölü de bir çevre felaketine maruz kalmıştır. Çarlık
ve Sovyet Rusya zamanında yüzlerce yıl uygulanan
yanlış tarım ve sulama politikaları yüzünden Aral
kurumaya yüz tutmuş, tuzluluk oranı artmış, adeta
etrafı çöle dönmüştür.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Dünyanın en büyük gölü olan ve Türklerin "Kuzgun, Baku, Derbent" gibi isimler de verdiği göl aşağıdakilerden hangisidir?

Balkaş Gölü

Baykal Gölü

Aral Gölü

Hazar Denizi

Issık Köl

Açıklama:

Türk Dünyası ve coğrafyasının önemli gölleri arasında da Hazar, Aral, Balkaş, Issık Köl ve Baykal sayılabilir.
Bunların başında gelen Hazar aynı zamanda dünyanın en büyük gölü olup, bu büyüklüğünden
dolayı deniz diye de anılır. Her ne kadar Batılılar ona Caspi diyorlarsa da Türkler buraya Hazar (Kasar)
adı ve damgasını vurdular. Türklerin Hazar’a ayrıca “Kuzgun, Baku, Derbent, Bulgar, Oguz, Harezm, İtil,
Horasan, Mazenderan, Abeskun (Ab-ı Sükun) Denizi” gibi isimler verdiklerine dair de atıflar vardır.

Doğru Cevap: D

Soru 19

Orkun Abideleri'nde adına "Yinçü Öğüz" denen nehir aşağıdakilerden hangisidir?

Sır Derya

Tuna Nehri

Maveraünnehir

Amu Derya

Dicle Nehri

Açıklama:

Mesela Sır Derya’nın ismi
tarihi belgelerimizden Kök Türk Yazıtlarında da
vardır. Orkun Kitabeleri diye de bilinen bu abidelerde
Sır Derya’ya “Yinçü Ögüz” denir.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Çin yıllıklarında isminin Wu-hu şeklinde geçtiği belirtilen nehir aşağıdakilerden hangisidir?

Sır Derya

Fırat Nehri

Ceyhun Irmağı

Amu Derya

İdil Nehri

Açıklama:

Çin yıllıklarında isminin Wu-hu şeklinde geçtiği
belirtilen Amu Derya sularının kaynağı ise Pamir Dağlarından eriyen buzullardır. Uzunluğu
aşağı-yukarı 2400 km’dir. Suların kabarık olduğu
zaman da buzulların erimesi ve nisan ayı sıralarıdır.
Amu Derya çevresine yerleşen halk, su
baskınlarının ulaşamadığı yüksek mekânları ikamet
için seçmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 21

Ziya Gökalp tarafından "Bir milletin dinî, ahlakî, hukukî, ilmî, bediî, lisanî, iktisadî, teknik hayatlarının ahenkli toplamı" olarak ifade edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyoloji

Antropoloji

Kültür

Gelenek

Örf ve Adet

Açıklama:

Kültür, umumiyetle “insanların yaşama tarzları ve hayatlarını sürdürürken ortaya koydukları maddi-manevi bütün anlayışlar” şeklinde tarif edilmeye çalışılır.
Türkiye’de en önde gelen ilim ve fikir adamı, ünlü Türk sosyologu Ziya Gökalp, “Kültürü; bir milletin dinî, ahlakî, hukukî, ilmî, bediî, lisanî, iktisadî, teknik hayatlarının toplamı olarak ifade etmektedir.
Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 22

“Tanrı yarlıgasın, Türk, Nuh’un oğlunun ismidir. Tanrı, Nuh oğlu Türk’ün çocuklarına bu adı vermiştir. Türk sözü, Nuh’un oğlunun ismi olunca tek bir kişiyi, oğullarının adı yerine kullanılınca çoğul, yani milleti bildirir”
Yukarıdaki ifadeler aşağıdaki hangi Türk düşünürüne aittir?

Kaşgarlı Mahmud

Yusuf Has Hacib

Dede Korkut

Biruni

Ahmet Yesevi

Açıklama:

Kaşgarlı Mahmud şöyle diyor: “Tanrı yarlıgasın, Türk, Nuh’un oğlunun ismidir. Tanrı, Nuh oğlu Türk’ün çocuklarına bu adı vermiştir. Türk sözü, Nuh’un oğlunun ismi olunca tek bir kişiyi, oğullarının adı yerine kullanılınca çoğul, yani milleti bildirir” diyor. Milleti bildirir” diyor. İşte Kaşgarlı Mahmud’un bu izahı, Kök Türk harfli kitabelerde Türk’ün hem tek hem de çift heceli yazılmasını belki de açıklamaktadır.
Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Çin’in kuzeyinde yaşayan pekçok yabancının da gelip kendisine sığınmasını sağlayan, unutulan Türk adını yeniden canlandırmayı ve Hun Devletini eski görkemli günlerine çıkarmayı hedefleyen Türk Büyüğü aşağıdakilerden hangisidir?

Kültigin

Metehan

Atilla

Bumin Kağan

Bengü Kağan

Açıklama:

Ordos’taki Kuzey Liang bölgesinde kendisine bir hâkimiyet kuran Bengü (Böngü) Kagan’ın halk içinde itibarlı bir yere sahip, çok çalışkan ve bilgili, gök olaylarıyla yakından ilgilenen, cesur, alçak gönüllü, planlı hareket eden, çevresine kolayca uyum sağlayan bir kişi olduğu söylenmektedir. Çok zekice politikalar yürüten bu Türk, Çin’in kuzeyinde yaşayan pekçok yabancının da gelip kendisine sığınmasını sağlıyordu. Unutulan Türk adını yeniden canlandırmayı ve Hun Devletini eski görkemli günlerine çıkarmayı hedeflemişti. Onunla Türk ismi geniş bir insan kitlesini ifade etmeye başladı ve kendisine Türk Bengü Kagan diyordu.
Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 24

Türk milletinin hayatında ve Türk kültüründe özellikle ayrı bir yeri olan ve hatta bazı destanlara göre soyun ondan türediğine inanılan hayvan aşağıdakilerden hangisidir?

Kurt

Aslan

Kartal

Ceylan

Açıklama:

Bengü’nün soyadı aynı zamanda Börü (A-shih-na/Aşina/Çina/ Çona) idi. Çünkü onlar kendilerinin kurttan türediğine inanıyorlardı.
Bu vesileyle şu mevzuyu da açıklamak gerekir ki; Türk milletinin hayatında ve Türk kültüründe kurdun ayrı bir yeri vardır. Her şeyden önce Türkler kendilerinin bir kurttan türediğine inanırlar. Elbette fiziki anlamda bir insanla hayvanın birleşmesi mümkün değildir. Buradaki bozkurt yiğitliği, cesareti, ailesini sahiplenmeyi temsil ederken herhâlde Türk-Mogol hikâyelerindeki gök maral da insanın güzelliği, namusu ve dayanıklılığını göstermektedir.
Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Türk kelimesini Türk devletinin resmi adı olarak ilk kullanan siyasi teşekkül aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük Hun İmparatorluğu

Uygur devleti

Kök Türk Kağanlığı

Avar Kağanlığı

Türkiye Cumhuriyeti

Açıklama:

Türk kelimesini Türk devletinin resmi adı olarak ilk kullanan siyasi teşekkül Kök Türk Kaganlığıdır. Kök Türklerin dışında, Türk adıyla tarihte kurulmuş ikinci devlet ise, Türkiye Cumhuriyeti’dir. Her iki yapıda da Türk milli kimliği en üst düzeyde tutulmuştur.
Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 26

Türk tarihi boyunca Türklerin büyük çoğunlukla göçleri söz konusu olmuştur. Aşağıdakilerden hangisi bu göçlerin sebeplerinden biri değildir?

Açlık

Kuraklık

Savaş

İç karışıklıklar

Din yayma faaliyetleri (Misyonerlik)

Açıklama:

Türklerin tarihine şöyle bir baktığımızda, onların yerlerinde pek sabit durmadıkları ve değişik coğrafyalarda hayat sürdükleri kolayca anlaşılır. Bununla birlikte, tarihteki hiçbir kavim sebepsiz yere vatanından ayrılmaz ve oturduğu toprakları bırakarak, başka ülkelere gitmez. Araştırmacıların belirttiğine göre, büyük çaplı yurt değiştirmeler için olağanüstü şartların doğması gerekir. Bu yüzden Türk göçlerini incelediğimizde, genellikle açlık ve kuraklık gibi tabiî felaketlerin yanısıra, kendi aralarında ve komşu kavimlerle yapılan savaşlar, onları vatanlarından ayrılmaya zorlamıştır.
Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 27

"Bunların bereketli toprakları ve sığınacak şehirleri yoktur. Onlar için her bölge ve yurt birdir. Bundan dolayı sahip ol- dukları ülkelerle yetinmedikleri bir yana, komşu devletleri ele geçirmekle de kanaat etmezler. Hiçbir sınır tanımazlar. Uzaklardaki halklarla savaşmaktan hoşlanırlar"
Türklerden bahsederken yukarıda yer alan ifadeleri kullanan ünlü düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Kaşgarlı Mahmud

Yusuf Has Hacib

İbn Rüşd

İbn Haldun

İbn-i Sina

Açıklama:

İbn Haldun, Türkler ve bazı kavimler hakkın- da bilgi verirken şöyle diyor: “Bunların bereketli toprakları ve sığınacak şehirleri yoktur. Onlar için her bölge ve yurt birdir. Bundan dolayı sahip oldukları ülkelerle yetinmedikleri bir yana, komşu devletleri ele geçirmekle de kanaat etmezler. Hiçbir sınır tanımazlar. Uzaklardaki halklarla savaşmaktan hoşlanırlar”.
Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Türk dünyasına özellikle tarihi açıdan baktığımızda iki önemli dağ silsilesinden bahsedilmektedir. Bu dağların isimleri aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Altay Dağları-Tanrı Dağları

Ural Dağları-Altay Dağları

Ural Dağları-Tanrı Dağları

Alp Dağları-Pamir Dağları

Alp Dağları-Altay Dağları

Açıklama:

Türk dünyasına özellikle tarihi açıdan baktığımızda iki mühim dağ silsilesine tesadüf edilir ki; birisi Altaylar, diğeri de Tanrı Dağlarıdır. İkisi de Türkler için bugün dahi kutlu mekânlardır.
Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Avrupalılar “Gothic” tarzı dedikleri bu uslûbu kendilerine mâl edip, Türk yazısını ise aşağıdaki kavramlardan hangisi ile betimlemişlerdir?

Germen

Grek

Runik

Kök

Türük

Açıklama:

Mevzubahis alfabenin “Runik/Runic” diye isimlendirilmesi, eski İskandinav yazılarını çağrıştırma- sından kaynaklanmaktadır ki, Runik sözü Baltık ve Germen halklarının dillerinde “sır, esrar, gizem” manalarına gelir. Her ne kadar Avrupalılar “Gothic” tarzı dedikleri bu uslûbu kendilerine mâl edip, Türk yazısına da “Runic”, yani “esrarlı oyma yazı” adını verseler de, Gotlarla ilişkilendirilen bu durumun ortaya çıkışında Türk tesirini yok sayamayız.
Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Farklı kültür çevrelerinin tesiriyle Türk şivelerinin ortaya çıkması üzerine bunlar ses ve morfoloji gibi hususiyetler bakımından tasnif edilmeye çalışılmıştır. Dilciler, Türk şive gruplarını coğrafi yönlere göre sıralamışlardır.
Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde bu gruplardan biri doğru olarak verilmiştir?

Güney-Batı Grubu- Türkistan bölgesi

Kuzey-Batı Grubu- İdil Havzası

Kuzey-Doğu Grubu- Azerbaycan, Irak

Kuzey-Doğu Grubu- Suriye, Kırım, Balkanlar

Kuzey-Batı Grubu- Güney ve Kuzey-doğu Sibirya

Açıklama:

Farklı kültür çevrelerinin tesiriyle Türk şivelerinin ortaya çıkması üzerine bunlar ses ve morfoloji gibi hususiyetler bakımından tasnif edilmeye çalışılmıştır. Dilciler, Türk şive gruplarını coğrafi yönlere göre şu şekilde sıralamaktadırlar:
Güney-batı Grubu: Türkiye, Kafkasya; Azerbaycan, Irak; Suriye, Kırım, Balkanlar
Güney-doğu Grubu: Türkistan bölgesi
Kuzey-batı Grubu: İdil Havzası
Kuzey-doğu Grubu: Güney ve Kuzey-doğu Sibirya
Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 31

I. Türk adının çeşitli anlamlara geldiği de söylenmektedir ki bunların içinde “miğfer,
terk edilmiş, olgunluk çağı, deniz kıyısında oturan adam, cezbetmek” vs. anlamları sayabiliriz.
II. Türk kelimesinin miğferle ilişkilendirilmesinin sebebi olarak Türk ve Mogollarda demircilerin aynı zamanda din
adamı olmalarına ve onların başlarına çelik miğfer giymelerine bağlanmakla birlikte, Börülülerin yaşadığı
yerlerin miğfere benzemesi de gösterilir.
III. kelimenin ilmi köken ve anlamı üzerinde duran âlimler umumiyetle Türk sözünü “türemek, töreli, güçlü-kuvvetli”
şeklinde anlamlandırıyorlar ki Milattan önceki çağlarda adlarına rastladığımız beş soylu Hun boyunun ileri gelenlerince ve yargıçlık yapanlar tarafından kullanılan bir unvan şeklinde karşımıza çıkmasına bağlı olarak, Türk isminin “töreli, yasalı, nizamlı” anlamlarına da gelmektedir.
IV. Bütün bunlar günümüz itibarıyla Türk isminin belirli bir topluluğa mahsus etnik bir isim olduğunu ortaya koymaktadır.
Türk ismine ilişkin verilenlerden hangileri doğrudur?

I-II-III

I-III-IV

I-II-IV

II-III-IV

I-II-III-IV

Açıklama:

Bütün bunlar günümüz itibarıyla Türk isminin
belirli bir topluluğa mahsus etnik bir ad değil, kendilerini aynı köken ve kültürde birleştiren insanlara
ait siyasi bir isim olduğunu ortaya koymaktadır.
Kök Türk Kaganlığının kuruluşundan itibaren
önce Börülü sülalesinin, daha sonra kaganlığa bağlı
kendi kendi özel isimleriyle anılan diğer Türklerin
ortak ismi olmuş, zamanla Türkçe konuşan ve Türk
soyu ile kültür dairesine mensup bütün toplulukları ifade etmek için millî ad seviyesine yükselmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Türklere ilişkin yazılan sözcük yazar eşlemesine ilişkin verilenlerden hangisi doğru değildir?

Divanü Lûgat-it-Türk Kaşgarlı Mahmud

Ebu Hayyan’ın “Kitabü’l-İdrak Li Lisânü’l-Etrak

Cemaleddin Ebu Muhammed Abdullah et-Türki’nin Kitabü Bulgati’l-Müştak Fi Lugâti’t-Türk ve’lKıfçak”

“Kitâb-ı Mecmû-i Tercümân-ı Türkî ve Acemî ve Mugalî -Kaşgarlı Mahmud

Naşiri belli olmayan “Et-Tuhfetü’z-Zekiyye Fi’l-Lugâti’t-Türkiyye

Açıklama:

Bu asil milletin sözlüğünü yazan ve adını da
Divanü Lûgat-it-Türk veren Kaşgarlı Mahmud
bu muhteşem kavim için: “Türklerde güzellik, sevimlilik, tatlılık, edep, büyükleri ağırlamak, sözünü yerine getirmek, sadelik, öğünmemek, yiğitlik,
mertlik gibi sayısız iyilikler görülmektedir” derken;
onun dışında da pek çok Türk ve yabancı bu milletin sözlüğünü yazmıştır. Bunların arasında; 14. asrın ilk yarılarına ait Ebu Hayyan’ın “Kitabü’l-İdrak
Li Lisânü’l-Etrak”ını (Türklerin Dilini Anlama
Kitabı), yine 14. yüzyılın ilk çeyreklerinde kaleme
alındığı sanılan ve yazarı belli olmayan “Kitâb-ı
Mecmû-i Tercümân-ı Türkî ve Acemî ve Mugalî”
(Türkçe, Farsça ve Mogolca Çevirilerin Toplamının
Kitabı) adlı sözlüğü, 15. asrın ilk yarılarında Cemaleddin Ebu Muhammed Abdullah et-Türki’nin
“Kitabü Bulgati’l-Müştak Fi Lugâti’t-Türk ve’lKıfçak”ını (Türk ve Kıpçak Dilini Öğreten Kitap),
yine aynı vakitlerde yazılan, ama naşiri belli olma-yan “Et-Tuhfetü’z-Zekiyye Fi’l-Lugâti’t-Türkiyye” (Türk Diline Temiz Bir Armağan) gibi eserleri sayabiliriz (Soper, 1958; Gömeç, 2002c; Gömeç, 2015a; Gömeç, 2016b; Kapusuzoğlu, 2016; Kaşgarlı Mahmud,
1986).

Doğru Cevap: D

Soru 33

Türklerce çok önceden bilinmesine rağmen, umumiyetle hangi zamanda Türkler için Türkiye yurt olmaya başlamıştır?

11. asırda

5. asırda

6. asırda

8. asırda

7. asırda

Açıklama:

Merkezi Asya’dan, Batı Avrupa’ya kadar uzanan
geniş bir yayılma sahasını hatırladığımızda, Türkler özellikle iki bölgede büyük topluluklar meydana getirmiştir. Bunlardan birisi, bugün Hazar
Denizi’nin doğusundaki topraklar, yani tarihteki
adıyla Türkistan’dır ki, Türkler Türkistan’da tarihlerinin başlangıcından beri mevcuttur ve bunun sınırlarına Mogolistan ile Çin’in kuzeyi de girer. Bir
diğeri de Türkiye’dir ve burası Türklerce çok önceden bilinmesine rağmen, umumiyetle 11. asırla
beraber yurt olmaya başlamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 34

“Önce yukarıda mavi gök [uzay], sonra aşağıda yağız yer [dünya] ve ardından ikisinin arasında insanoğlu yaratıldı. Tanrı onları yönetsin diye insanların üzerine atalarım Bumın ve İstemi Kagan’ı tahtta oturtmuştu. Ancak onlar ilk iş olarak Türk milletinin ülkesini ve töresini düzenlediler” İlk Türk kelimesinin geçtiği bu metin nerede yer almaktadır?

Yenisey Yazıtları

Sümer Tabletleri

Orhun Yazıtları

Mısır Piramitleri

Çin Arşivleri

Açıklama:

Soru kökünde yer alan ifade “Türk” kavramı ilk Orhun Yazıtlarında geçmektedir. Bu nedenle doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Kaşgarlı Mahmud’a göre hangi peygamberin oğlunun ismi Türk’tür?

Hz. Adem

Hz. Nuh

Hz. İbrahim

Hz. Musa

Hz. Muhammed

Açıklama:

Kaşgarlı Mahmud’da göre Nuh peygamberin oğullarından birini ismi Türk’tür. Bu nedenle doğru seçenek B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Kaşgarlı Mahmut tarafında yazılan ilk Türkçe sözlük olarak kabul edilen eserin adı nedir?

Kitabü’l-İdrak Li Lisânü’l-Etrak

Kitâb-ı Mecmû-i Tercümân-ı Türkî ve Acemî ve Mugalî

Kitabü Bulgati’l-Müştak Fi Lugâti’t-Türk ve’lKıfçak

Et-Tuhfetü’z-Zekiyye Fi’l-Lugâti’t-Türkiyye

Divanü Lûgat-it Türk

Açıklama:

Kaşgarlı Mahmut tarafında yazılan ilk Türkçe sözlük “Divanü Lûgat-it Türk”tür. Bu nedenle doğru seçenek E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 37

Çinlilerle savaşa giren Er Manas hangi Türk Cumhuriyetinin milli kahramanıdır?

Kazakistan

Kırgızistan

Özbekistan

Türkmenistan

Azerbaycan

Açıklama:

“Er Manas, Kırgızların Manas Destanında geçen milli bir kahramandır. Bu nedenle B seçeneği doğru doğru cevaptır.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Türk kelimesini, Türk devletinin resmi adı olarak ilk kullanan devlet hangisidir.

Hun Devleti

Kök Türk Devleti

Uygur Devleti

Karahanlı Devleti

Selçuklu Devleti

Açıklama:

Türk kelimesini Türk devletinin resmi adı olarak ilk kullanan siyasi teşekkül Kök Türk Kaganlığıdır. Bu nedenle doğru seçenek B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Tarihi Türk Coğrafyası incelendiğinde, aşağıdaki bölgelerden hangisinde Türk varlığından söz edilemez?

Tanrı Dağları

Sierra Dağları

Altay - Sayan Dağları

Kansu Toprakları

Güney Sibirya

Açıklama:

Sierra Dağları Amerika birleşik devletlerinde bulunmaktadır. Kaynakta Amerika’da bir Türk varlığından bahsedilmemektedir. Bu nedenle doğru seçenek B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 40

Tarihte ilk Türkiye adı hangi kaynaklarda ve kaçıncı yüzyılda geçmektedir?

Çin Kaynakları M.Ö. 8. Yüzyıl

Rus kaynakları M.S. 11. Yüzyıl

İtalyan kaynakları M.S. 9. Yüzyıl

Bizans kaynakları M.S. 6. Yüzyıl

Mısır kaynakları M.Ö. 4. yüzyıl

Açıklama:

Bunun yanı sıra Türkiye adı ilk defa 6. yüzyıla ait Bizans kaynaklarında Karadeniz’in kuzeyi, İç Asya ve Türkistan, 9-10. asırlarda İdil’den Orta Avrupa’ya kadarki bölge, 12-14. yüzyıllarda Anadolu, 13. asırda Mısır ve Suriye ile yine Türkistan için kullanılmıştır (Cahun, 1896; Kafesoğlu, 1953; El-Cahiz, 1967; Ecsedy, 1968; Turan, 1969; Lindner, 1981; İbn Haldun, 1989; Özcan, 2012; Hayton, 2015; Koç-Yıldırım, 2016; Gömeç, 2018c). Bu nedenle doğru seçenek D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 41

Aşağıdakilerinden hangisi Türk Dünyası ve coğrafyasının önemli ırmaklarından birisi değildir?

İrtiş

İdil

Aral

Sır Derya

Zembezi

Açıklama:

Zembezi nehri Orta Afrika’da bulunur. Türk Dünyası coğrafyasında değildir. Bu nedenle doğru seçenek E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 42

Aşağıdakilerinden hangisi Türk Dünyası ve coğrafyasının önemli dağlarından birisi değildir?

Alp Dağları

Tanrı Dağları

Altay Dağı

Karagay Dağları

Toroslar

Açıklama:

Alp Dağları Avrupada bulunamkatadır. Bu nedenle doğru seçenek A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Türkler aşağıdaki alfabelerden hangisini kullanmamıştır?

Kiril alfabesi

Kök Türk alfabesi

Fenike Alfabesi

Uygur alfabesi

Arap alfabesi

Açıklama:

Türkler Fenike alfabesini kullanmamıştır. Bu nedenle doğru seçenek C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

I. Türkler tarih boyunca değişik mekânlarda varlık göstermelerine rağmen, sağlıklı olarak hayatlarını geçirdikleri belirli bir
coğrafya kuşağı olduğu; en çok görüldükleri yerlerin ise genelde 32-56 derece kuzey enlemleri arasında olduğu söylenebilir.
II. Tarihi çağlarda Türk İli, Türkistan veya Turan Ülkesi diye anılan bu bölge hem eski, hem yeni dünyanın merkezi durumunda olup
bu hattın kuzeyi ve güneyi Türklerin yaşamalarına çok elverişlidir.
III. Türk ülkesinin doğusu ile batısı arasında küçük de olsa bazı farklılıklar gözlenmektedir ki, o da; doğudakiler konar-göçer hayvancılığı ekonomik hayatlarının temeli sayarlarken batıdakiler daha çok yerleşikliğe ve ticaretle ilgilenmiştir.
Tarihi Türk coğrafyasının genel özelliklerine ilişkin verilenlerden hangileri doğrudur?

I-II

Yalnız II

I-III

II-III

I-II-III

Açıklama:

TARİHİ TÜRK COĞRAFYASININ
ÖZELLİKLERİ
İnsanların yaşadıkları coğrafyadan etkilenmeleri kaçınılmazdır. Buna bağlı olarak iklim ve bitki
örtüsü gibi özelliklerin ırkların şekillenmesinde
bile tesirinin bulunduğunu pek çok ilim adamı ileri sürüyor. Bu tespit bir yana Türkler tarih boyunca
değişik mekânlarda varlık göstermelerine rağmen,
sağlıklı olarak hayatlarını geçirdikleri belirli bir
coğrafya kuşağı söz konusudur. Bu milletin tarihine
şöyle bir baktığımızda, en çok görüldükleri yerlerin
umumiyetle 32-56 derece kuzey enlemleri arasında
olduğunu anlıyoruz. Tarihi çağlarda Türk İli, Türkistan veya Turan Ülkesi diye anılan bu bölge hem
eski, hem yeni dünyanın merkezi durumunda olup
bu hattın kuzeyi ve güneyi Türklerin yaşamalarına
pek elverişli değildir.
Bu arada Türk ülkesinin doğusu ile batısı arasında küçük de olsa bazı farklılıklar gözlenmektedir
ki, o da; doğudakiler konar-göçer hayvancılığı ekonomik hayatlarının temeli sayarlarken batıdakiler
daha çok yerleşikliğe ve ticarete meyletmişlerdi

Doğru Cevap: C

Soru 45

I. Türklerin tarihine bakıldığında, onların yerlerinde pek sabit durmadıkları ve değişik coğrafyalarda hayat sürdükleri kolayca anlaşılır.
II. Türk göçlerini incelediğimizde, genellikle açlık ve kuraklık gibi tabiî felaketlerin yanısıra, kendi aralarında ve komşu kavimlerle
yapılan savaşlar, onları vatanlarından ayrılmaya zorlamıştır.
III. Doğudan batıya doğru olan göçlerin başlıca sebeplerinden birisi bu kavgalardır. Türklerin Çinliler, Mogollar ve diğer bazı
halklarla giriştikleri mücadelelerin bir kısmı kötü vb. sonuçlanınca, onlar da zaman zaman toplu göçlere başvuruyorlardı.
IV. Türklerin bu yer değiştirmeleri , göçleri çoğunlukla gelişi güzel gerçekleşmiştir.
Türklerin yer değiştirmelerine ilişkin verilenlerden hangileri doğrudur?

I-II-III

II-III-IV

I-II-IV

I-III-IV

I-II-III-IV

Açıklama:

Türklerin tarihine şöyle bir baktığımızda, onların yerlerinde pek sabit durmadıkları ve değişik
coğrafyalarda hayat sürdükleri kolayca anlaşılır.
Bununla birlikte, tarihteki hiçbir kavim sebepsiz
yere vatanından ayrılmaz ve oturduğu toprakları
bırakarak, başka ülkelere gitmez. Araştırmacıların belirttiğine göre, büyük çaplı yurt değiştirmeler için olağanüstü şartların doğması gerekir.
Bu yüzden Türk göçlerini incelediğimizde, genellikle açlık ve kuraklık gibi tabiî felaketlerin
yanısıra, kendi aralarında ve komşu kavimlerle
yapılan savaşlar, onları vatanlarından ayrılmaya
zorlamıştır. Mesela doğudan batıya doğru olan
göçlerin başlıca sebeplerinden birisi bu kavgalardır. Türklerin Çinliler, Mogollar ve diğer bazı
halklarla giriştikleri mücadelelerin bir kısmı kötü
sonuçlanınca, onlar da zaman zaman toplu göçlere başvuruyorlardı. Ama bu yer değiştirmeler
sanıldığı gibi gelişi güzel değil, umumiyetle batı
istikametinde ve belirli güzergâhlardan oluyordu

Doğru Cevap: A

Soru 46

Türk dünyasına özellikle tarihi açıdan baktığı "Türklerin altın beşiği" ifadesi aşağıdakilerden yerlerden hangisi için kullanılır?

Altay Dağları

Tuna nehri kıyısı

Karadeniz kıyıları

Azak denizi kıyıları

Ural nehri kıyıları

Açıklama:

Türk dünyasına özellikle tarihi açıdan baktığımızda iki mühim dağ silsilesine tesadüf edilir ki;
birisi Altaylar, diğeri de Tanrı Dağlarıdır. İkisi de
Türkler için bugün dahi kutlu mekânlardır. Bilindiği üzere Altay ve çevresi Hakas, Tuva, Altay ve
hatta Kazak Türklerinin yaşadığı topraklardır. En
eski Türk izlerini buralarda görebiliriz. Altay Dağları Türkleri besleyen, büyüten ana kucağı gibidir ve ona “Türklerin altın beşiği” derler. Hun-Türk destanlarında, Kök Türk efsanelerinde hep başrolde o vardır.
Türkler büyük bir bozguna uğrayınca sağ kalanlar bu dağa gelip, sığınmışlar; orada çoğaldıktan sonra tekrar
dünyanın efendisi olmuşlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Aşağıda verilenlerden hangileri Türk dünyası ve coğrafyasının önemli gölleri arasında yer almaz?

Baykal

Aral

Balkaş

Issık Köl

İdil

Açıklama:

Türk Dünyası ve coğrafyasının önemli gölleri arasında da Hazar, Aral, Balkaş, Issık Köl ve Baykal sayılabilir.

Doğru Cevap: E

Soru 48

I. İl
II. Yer-sub
III. Ab-ı Sükun
Eski Türkler vatan için verilen ifadelerden hangilerini kullanmaktadır?

Yalnız III

I-III

II-III

I-II

I-II-III

Açıklama:

Kök Türk Yazıtlarının “il tutsık yir Ötüken Yış
ermiş” dediği, umumiyetle karasal iklimin hüküm
sürdüğü bu coğrafya ise; bir ucu doğuda Togla
Nehrinden başlayıp, diğer ucu Altayların batısına
kadar uzanan geniş bir bölgedir (Gömeç, 2014a;
Gömeç, 2018c). Bununla birlikte eski Türkler vatan için “il” ve “yer-sub” terimlerini kullanmaktaydılar.

Doğru Cevap: D

Soru 49

I. Türk Alfabesi dediğimiz yazı Türkçedeki bütün sesleri göstermesi bakımından son derece ilginç olup, sessiz harflerin kalın, ince ve nötr
şekilleri söz konusudur.
II. Bu harfler Türkçenin ses uyumuna göre hazırlanmamıştır.
III. Bunun yanısıra Bilge ve Köl Tigin Yazıtlarında otuzsekiz harf karşımıza çıkarken, Avrasya coğrafyasındaki diğer kitabe ve mezar taşlarını da göz önünde bulundurduğumuzda bu sayı elli kadar olur.
IV. Kök Türk Kaganlığı çağında en son halini aldığı düşünülen bu yazı siteminde sekiz ünlü dört işaretle gösterildiği gibi, ık-kı (Q), iç-çi W), ok-uk-ko-ku (w), ök-ük-kö-kü (x) şeklinde yanına ünlü gelen sessiz harflerin mevcut olması bir tarafa nç (c), nt (j), ng (h), ny (f), lt (v), rt ( ) benzeri iki sessiz harfi belirten işaretlere de rastlanmaktadır.
Eski Türk diline ilişkin verilenlerden hangileri doğrudur?

I-II-III

II-III-IV

I-III-IV

I-II-IV

I-II-III-IV

Açıklama:

Türk Alfabesi dediğimiz bu yazı Türkçedeki bütün sesleri göstermesi bakımından son derece
ilginç olup, sessiz harflerin kalın, ince ve nötr
şekilleri söz konusudur. Bu harfler yine Türkçenin ses uyumuna göre hazırlanmıştır (Emre,
1943; Caferoğlu, 1946; Von Gabain, 1959; Giraud, 1960; Barthold, 1962; Kafesoğlu, 1965;
Nickel, 1978; Tekin, 1981; Barath, 1983; Kaplan, 1987; Erçin, 1988; Vasary, 1995; Ekrem,
1995; Aksoy, 2015). Bunun yanısıra Bilge ve
Köl Tigin Yazıtlarında otuzsekiz harf karşımıza
çıkarken, Avrasya coğrafyasındaki diğer kitabe
ve mezar taşlarını da göz önünde bulundurduğumuzda bu sayı elli kadar olur. Herhalde alfabe
Kök Türk Kaganlığı çağında en son halini aldı.
Bu yazı siteminde sekiz ünlü dört işaretle gösterildiği gibi, ık-kı (Q), iç-çi (W), ok-uk-ko-ku
(w), ök-ük-kö-kü (x) şeklinde yanına ünlü gelen
sessiz harflerin mevcut olması bir tarafa nç (c),
nt (j), ng (h), ny (f), lt (v), rt ( ) benzeri iki
sessiz harfi belirten işaretlere de rastlamaktayız

Doğru Cevap: C

Ünite 2

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisinde Türk sosyal hayatını ifade etmek için kullanılan terimlerden biri doğru ifade edilmiştir?

İl : aile

Urug: aileler birliği

Oguş : kabile

Bod: devlet

bodun: müstakil

Açıklama:

Urug :aileler birliği olarak ifade edilmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 2

Yalnızca bazı zorunlu durumlarda çok evliliğe rastlanırken, Türk töresine göre evin gerçek hanımı her zaman
ilk eş olmuştur. Kazak-Kırgız Türkleri tarafından ilk eşe verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Küdegü

Urug

Ot tigin

Oguş

Baybiçe

Açıklama:

Sadece bazı zaruri hâllerde çok evliliğe rastlanırdı. Ama Türk töresine göre evin gerçek hanımı ilk eştir ve diğer kadınlara “kuma” denirdi. Onların doğurduğu çocuklar bile törede birinci hanımın üzerine kayıtlıdır ve anne ismi sadece onun için kullanılır. Kazak-Kırgız Türkleri bu ilk hatuna Baybiçe derlerdi.

Doğru Cevap: E

Soru 3

Aşağıdaki ifadelerden hangisi Türk aile yapısı ile ilgili değildir?

Eski Yunan veya Slavlarda olduğu üzere, Türklerde baba ailenin tek hâkimi babadır.

Zamanı gelince büyük çocukların aileden ayrılma hakkı vardır.

Büyük toprak mülkiyetleri söz konusu değildir.

Eski Türk toplumunda ilk içtimai birlik olan “oguş”, yani aile bütün toplumun çekirdeğidir.

Konargöçer bir hayat biçimine sahiptirler.

Açıklama:

Eski Yunan veya Slavlarda olduğu üzere, Türklerde baba, ailenin tek hâkimi ve ailenin üyeleri onun kölesi değil idi.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi boy teşkilatı ile ilgili değildir?

Boylar belirli arazileri ve savaş zamanlarında muayyen sayıda asker çıkarabilen siyasi kuruluşlardır.

Bey kendinden çok kabilesinin hakkını gözetmelidir.

Eski Türk boylarının adları, onların siyasi veya sosyal özelliklerini de ortaya koyar.

Boy beylerine kam da denirdi.

Kabile yöneticisi durumundaki “beg” unvanını bütün Türk lehçelerinde görülür.

Açıklama:

Boy beylerinin dini vazifeleri yoktu. Bilindiği gibi eski Türk toplumunda bu işlere “kam” denilen din adamları bakıyorlardı.

Doğru Cevap: D

Soru 5

I. Askerî ve siyasi hadiselerin tesirindeki adlar (Uygur, Bulgar)
II. Hâl ve tavır bildirenler (Karluk, Kıpçak)
III. Kişi anlamında olanlar (Kun, Mageri)
IV. Büyük, ünlü, nimetli ve zengin anlamındakiler (Bayındır, Bayat, Eymür)
V. Kuvvet, sağlamlık, büyüklük, kahramanlık, cesaret, erdem ifade edenler (İgdir, Çepni)
Eski Türk boylarının adları, onların siyasi veya sosyal özelliklerini de ortaya koymaktadır. Buna göre yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri doğrudur?

II ve III

III, IV ve V

I ve V

I, II, IV, V

I, II, III, IV, V

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 6

I. Boy ve bodunların idarecileri ise bu devlet yapısını sistemli bir halde yönetmek yetkisini “kagan” denilen karizmatik ve Tanrı’dan gelen özellikleri olan kişiye teslim ederler.
II. Devlet kurulduktan sonra yasaları, yani adaleti hâkim kılmak düşüncesindeki Türk hakanı buna karşı çıkanlara karşı anlayışlı bir tavır sergilemekle yükümlüdür.
III. Kök Türk Yazıtlarına baktığımızda il, kendine has bir düzeni olan mefhumdur.
IV. Türk kaganı yalnızca hakimiyet kurduğu budunun yetkilisi kabul edilir.
V. Belli bir coğrafyanın üzerinde insanların teşkilatlanarak kurdukları bağımsız yapıya ise herkesin bildiği gibi devlet denmektedir.
Yukarıda verilen ifadelerden hangisi il-devlet yapısı ile ilişkilidir?

I ve III

I, III ve V

III, IV, V

I, IV

II, III, V

Açıklama:

O yüzden devlet kurulduktan sonra yasaları, yani adaleti hâkim kılmak düşüncesindeki Türk hakanı buna karşı çıkan zorbaların başını eğdirip, dizini çöktürmüştür.
Türk kaganı bütün yeryüzünün, yani insanlığın hükümdarıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 7

Aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

Toy veya kengeş denilen meclislerde alınan kararlar kanun hükmünde sayılıp, bağlayıcıdır

Törenin değişmeyen unsurları ise; “könilik” (adalet), “uzluk” (faydalılık), “tüzlük” (eşitlik), “kişilik” (cihanşümul insanlık düşüncesi) idi.

Türk milleti kanunlarını yazılı olarak saklamadıysa da asırlardan beri gelen töre hükümleri herkes tarafından bilinmekte ve kayıtsız şartsız uyulmaktadır.

İhanet, at çalma ve ırza tecavüz gibi suçlar için ağır cezalar uygulanmamaktaydı.

Devlet ve toplum hayatının direği durumundaki töreyi yaymak ve düzeltmek Türk kaganlarının en belli-başlı vazifelerinden birisidir.

Açıklama:

İhanet, at çalma ve ırza tecavüzün karşılığı ölümdü.

Doğru Cevap: D

Soru 8

I. Kendilerine Tanrı tarafından bahşedilmiş birtakım üstün özellikler verildiği düşünülür.
II. Ülkesinin törelerini, diğer bir deyişle kanunlarını da düzenlemeli ve yaymalıdır.
III. Kagan milletin iskânını ve sosyal teşkilatlanmasını sağlamalıdır.
IV. Her zaman tek başlarına kesin karar mercîidirler.
V. . Bağlı boy ve kavimlere yöneticiler atamalıdır.
Yukarıda kaganlar ile ilgili olarak verilen ifadelerden hangisi/hangileri doğrudur?

I ve II

II, III, IV, V

I, II, III, V

I, III, V

III, IV, V

Açıklama:

Her zaman tek başlarına kesin karar mercî değillerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Eski Türkçe'de "kün" neyi ifade etmektedir?

Halk

Adak

Sınır

Nişanlı

Töre

Açıklama:

Devlet dediğimiz siyasi kurumun aynı zamanda halkı da olmalıdır ve eski Türkçede buna “kün” denilmekteydi.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Eski Türkçede ülke sınırlarına ....... denildiği görülmektedir.
Yukarıdaki cümlede boşluk bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

Adaklı

Oguş

Kagan

Kün

Yaka

Açıklama:

Eski Türkçede ülke sınırlarına “yaka” dendiğini görüyoruz.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi Kök Türk Yazıtlarında aile anlamına gelen sözcüktür?

Oguş

Urug

Bod

Bodun

İl

Açıklama:

Oguş

Doğru Cevap: A

Soru 12

Türklerde halı ve kilimlerle ayrılan çocuk ve hayvanların girmediği barınağa verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Otag

Oguş

Urug

Bod

Bodun

Açıklama:

Otag

Doğru Cevap: A

Soru 13

8-9.yüzyıldan sonra ana olarak değişmiş olan anne anlamına gelen eski Türklerde kullanılan sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

Ög

Kang

Kalıng

Ongun

Tamga

Açıklama:

Ög

Doğru Cevap: A

Soru 14

Doğu Türklerince kullanılan "Urug" tabirinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Aşiret

Aile

Soy

Eş

Devlet

Açıklama:

Aşiret

Doğru Cevap: A

Soru 15

Eski Türklerde boylarda yaşayan yaşlılara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Aka

Beg

Kam

Kagan

Töz

Açıklama:

Aka

Doğru Cevap: A

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi kabilelerin savaş parolası anlamındadır?

Uran

Tamga

Aka

Ongon

Töz

Açıklama:

Uran

Doğru Cevap: A

Soru 17

İl-Devlet yapısı için aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?

Yönetici tanrısal özelliklere sahiptir.

İl-Devlet boy ve bodunlardan oluşur.

Yönetme yetkisi "Kagan"dadır.

Yönetici Çin İmparatorlarına "oğullarım" tabirini kullanır.

Türk devleti evrenseldir.

Açıklama:

Yönetici tanrısal özelliklere sahiptir.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi Türk sosyal yapısının bir özelliği değildir?

Bitki eker, hasadını yapar.

Çanak çömlek, tabak kaşık yapar.

Hayvan yetiştirir, ehlileştirir.

Çobanlık yeteneğine sahiptir

Askerlik kabiliyeti vardır.

Açıklama:

Bitki eker, hasadını yapar.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi konar-göçer topluluk özelliği değildir?

Herkese güvenir

Uyanıktır

Tedbirlidir

Malını canını kendisi korur

Yardımlaşmayı sever

Açıklama:

Herkese güvenir.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi konar-göçerlikle ilişkili değildir?

Toprağı işlemek

Sürekli çalışmak

Keşik sistemi

Dayanışma

Bağımsızlık

Açıklama:

Toprağı işlemek

Doğru Cevap: A

Soru 21

Kök Türk yazıtlarında Türk Sosyal hayatını ifade ederken ‘kabile’ için kullanılan kelime aşağıdakilerden hangisidir ?

Oguş

Urug

Bod

Bodun

İl

Açıklama:

Kök Türk Yazıtlarına baktığımızda ise, Türk sosyal hayatını ifade etmek için şu terimlere rastlıyoruz. Bunlar sırasıyla;

Oguş (aile)

Urug (aileler birliği)

Bod (boy, kabile)

Bodun (boylar birliği)

İl (müstakil topluluk, devlet)

Doğru Cevap: C

Soru 22

a-Geline üç defa eşik öptürülmesi
b-Üç defa başının ocağa vurdurulması
c-Ateşin üstünden atlanması
d-Ocaktaki küle ayak ile basılması
e-Evinde ocağın hep tütsün,bastığın topraklarda bayram olsun diye dua edilmesi
Yukarıda verilenlerden hangisi/hangileri Türklerde kadına ve aileye verilen önemi anlatır?

A,B

A,B,C

A,B,C,D

A,B,C,D,E,

B,C,D,E

Açıklama:

Bu durum bir yana kaldığımız yerden devam edecek olursak, daha sonra yeni geline üç defa eşik öptürülür ve ocağın kenarına götürülüp, “üç defa başını ocağa vur”, denilir, ateşin üstünden atlatılır, bazan etrafında döndürülür veya ocaktaki küle ayağıyla bastırılırdı. “Evinde ocağın hep tütsün, bastığın topraklarda bayram olsun” diye dua edilirdi. Merasim bitince, ailenin yaşlısı; “evimizde kalacak” derdi. Kadına bu şekilde sahiplenme ve onun ailenin devamında vazgeçilmez bir unsur olduğuna ancak Türklerde rastlanır.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Türk töresine göre evin gerçek hanımı olarak kabul edilen ilk eş için Kazak-Kırgız Türkleri ‘nin verdiği isim aşağıdakilerden hangisidir. ?

Baybiçe

Kelin

Küdegü

Kalıng

Urug

Açıklama:

Türk töresine göre evin gerçek hanımı ilk eştir ve diğer kadınlara “kuma” denirdi. Onların doğurduğu çocuklar bile törede birinci hanımın üzerine kayıtlıdır ve anne ismi sadece onun için kullanılır. Kazak-Kırgız Türkleri bu ilk hatuna Baybiçe derler

Doğru Cevap: A

Soru 24

A.Tek kadın uğurludur, çifti de kusurludur.
B.Türklerde yakın akraba evlilikleri dinen ve tıbben sakıncalı görülüyordu
C.Birinci eş razı olmadıkça erkek ikinci evliliğini yapamazdı.
D.Fakir ailelerin bile evlilik merasimleri birkaç gün devam ederdi.
E.Kocanın karısının rızasını almadan ikinci eş alması boşanma nedeni idi.
Yukarıdakilerden hangisi Türk Aile yapında görülen bir tutumdur?

A, B

A,B,C

A,B,C,D

A,B,C,D,E

B,C,D,E

Açıklama:

Yukarıda verilenlerin tümü Türk Aile yapında görülen tutum ve gelenekler idi.

Doğru Cevap: D

Soru 25

A.Türklerde kadın ne kötülüğün kaynağı ne de tabu idi.
B.İslamiyetle birlikte kadın haklarında bir daralma olmuştur.
C.Türk töresine göre evin gerçek hanımı ilk eştir
D.Türklerde exogamy denilen dışarıdan evlilikler söz konusu değildir.
E.Türk ailesinde oğulu yetiştirme babanın, kızı eğitme görevi ise kadınındır.
Yukarıdakilerden hangisi Türk Aile yapında görülen bir tutum değildir.

B,C

A,E

D,E

Açıklama:

Genelde sosyolojide iki evlenme türünden bahsedilir. Bunlardan biri exogamy (dışarıdan), diğeri de endogamydir (içeriden) ve Türklerde exogamy denilen dışarıdan evlilikler söz konusudur. Çünkü çok eski çağlardan beri Türklerde yakın akraba evlilikleri dinen ve tıbben sakıncalı görülüyordu.

Doğru Cevap: D

Soru 26

Bilhassa konargöçerliği uzun yıllar sürdüren Türk boyları için kabile, aşiret, aynı kandan olan insan topluluğu kavramlarını belirten ifade/kavram aşağıdakilerden hangisidir.

Urug

Bodun

Oguş

Uzluk

İl

Açıklama:

genellikle aileler birliği, akrabalar şeklinde yorumlanmaktadır. Bilhassa konargöçerliği uzun yıllar sürdüren Türk boyları için kabile, aşiret, aynı kandan olan insan topluluğu kavramlarını belirten “urug” en eski Türkçe çağından beri, bilhassa doğu Türklerince kullanılıyor.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Tüm Türkçe lehçelerinde görülen ve kabile yöneticisi anlamında kullanılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Kagan

Aka

Boy

Beg

Karluk

Açıklama:

Kabile yöneticisi durumundaki “beg” unvanını bütün Türk lehçelerinde görürüz

Doğru Cevap: D

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi kuvvet, sağlamlık, büyüklük, kahramanlık, cesaret, erdem ifade eden türk boylarından birisidir

Çepni

Bayat

Kırgız

Horasanlı

Eymür

Açıklama:

Kuvvet, sağlamlık, büyüklük, kahramanlık, cesaret, erdem ifade edenler (İgdir, Çepni)

Doğru Cevap: A

Soru 29

Tanrı tarafından Türk devletini yönetmek için atandığı varsayılan bütün yeryüzünün, yani insanlığın hükümdarı olarak kabul edilen kişiye ne ad verilir.

Bayındır

Bayat

Kagan

Eymür

Başkurt

Açıklama:

Tanrı tarafından Türk devletini yönetmek için atandığı varsayılan Türk kaganı bütün yeryüzünün, yani insanlığın hükümdarıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Eski Türkçede ve devlet hayatında kanun manasında kullanılan ifade aşağıdakilerden hangisidir. ?

Görenek

Nizam

Yasag

Törüg

Iduk

Açıklama:

Eski Türkçede ve devlet hayatında kanun manasına gelen bir de “yasag” (yasa) kelimesi mevcuttur.

Doğru Cevap: C

Soru 31

Eski Türk toplumunda ilk içtimai birlik olarak tanımlanan terim aşağıdakilerden hangisidir?

Oguş

Urug

Bod

Bodun

İl

Açıklama:

Eski Türk toplumunda ilk içtimai birlik olan “oguş”, yani aile bütün toplumun çekirdeği durumundadır ve bazı ünlü sosyologlar aileyi, aralarında gerçek veya uzlaşma şeklinde bir akrabalık bağı bulunan, ilişkileri soy-kabile etrafında yoğunlaşan ve kan yakınlığı esasına dayanan bir sosyal müessese olarak görürler.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Eski Türk toplumunda evlilik ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Eski Türklerde iki gencin evlenmesi oldukça kolaydır.

Aileler kendilerine katılacak gelin ve güveyin her şeyden evvel ekonomik durumuna bakarlardı.

Kızın delikanlıyı kabul edebilmesi için her açıdan kızdan daha kuvvetli ve becerikli olmalıydı.

Evliliğe ilk adımı atmak için kızın ailesi tarafından erkeğin istenmesi gerekmekteydi.

Evlenen erkeğe, kız tarafınca gütmek fiilinden geldiği iddia edilen ve çoban manasını taşıdığı söylenen “kelin” deniyordu.

Açıklama:

Kaynakları incelediğimizde, eski Türklerde iki gencin evlenmesi de o kadar kolay değildi. Yani sadece erkeğin kızı istemesi yetmemekteydi. Aileler kendilerine katılacak gelin ve güveyin her şeyden evvel soy ve sopunun temiz (arı/silik) olmasına bakarlardı. Gelin ve güveyin çalışkan, iyi huylu, namuslu ve elinin-ayağının da güzel olması önemliydi. Ayrıca delikanlı, her açıdan kızdan daha kuvvetli ve becerikli olmalıydı ki kız onu kabul etsin. Dede Korkut Destanlarının, “Kam Börü Beg-oglu Bamsı Beyrek” ile “Kanglı Koca-oglu Kan Turalı” hikâyeleri bunun en güzel misalleridir. Bunlarda birincisinde Bay Börü Beg’in oğlu Bamsı Beyrek ile beşik kertmesi olan Bay Biçen Beg’in kızı Banı Çiçek arasında yaşananlar, birbirleriyle yarışmaları, bazı hainlerin onları ayırmaları, sonunda evlenmeleri ve Türk kızlarının ne kadar namuslu oldukları anlatılır. İkincisinde ise Kanglı Koca ölmeden evvel oğlunu evlendirmek isteyince oğlu Kanturalı: “Baba madem beni evlendireceksin, bana layık kız nasıl olacak? Ben yerimden kalkmadan, o kalkmış olmalı. Ben atıma binmeden, o binmiş olmalı. Ben kafir ülkesine varmadan, o varmış bana baş getirmiş olmalı” diyerek Türk kızlarının yiğitlik ve becerilerine vurgu yapılır.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Eski Türk boylarının adları, onların siyasi veya sosyal özelliklerini de ortaya koyar. Buna göre, aşağıda verilen ad ve özellik eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

Askerî teşkilat ve unvanlarla alâkalı olanlar - Uygur, Bulgar

Askerî ve siyasi hadiselerin tesirindeki adlar - Çor, Yula/Boyla

Büyük, ünlü, nimetli ve zengin anlamındakiler - Bayındır, Bayat, Eymür

Kişi anlamında olanlar - Karluk, Kıpçak

Hâl ve tavır bildirenler - Kun, Mageri

Açıklama:

Eski Türk boylarının adları, onların siyasi veya sosyal özelliklerini de ortaya koyar. Bu adlar şöyle sınıflandırılmaktadır:

Askerî teşkilat ve unvanlarla alâkalı olanlar (Çor, Yula/Boyla)

Askerî ve siyasi hadiselerin tesirindeki adlar (Uygur, Bulgar)

Büyük, ünlü, nimetli ve zengin anlamındakiler (Bayındır, Bayat, Eymür)

Kişi anlamında olanlar (Kun, Mageri)

e. Hâl ve tavır bildirenler (Karluk, Kıpçak)
Eski Türk boylarının adları, onların siyasi veya sosyal özelliklerini de ortaya koyar. Bu adlar şöyle sınıflandırılmaktadır:

Askerî teşkilat ve unvanlarla alâkalı olanlar (Çor, Yula/Boyla)
Askerî ve siyasi hadiselerin tesirindeki adlar (Uygur, Bulgar)
Büyük, ünlü, nimetli ve zengin anlamındakiler (Bayındır, Bayat, Eymür)
Kişi anlamında olanlar (Kun, Mageri)

e. Hâl ve tavır bildirenler (Karluk, Kıpçak)

Doğru Cevap: C

Soru 34

Boy teşkilatı ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Kabile yöneticisi bodun unvanını alır.

Boy beylerinin dini vazifeleri son derece önemlidir.

Eski Türk toplumundaki din adamlarına âlim adı verilir.

Bey kendinden çok kabilesinin hakkını gözetmelidir.

Boy beyinin dışında ayrıcalıklı iki sınıf vardır.

Açıklama:

Bey kendinden çok kabilesinin hakkını gözetmelidir ve eski Türk düşüncesine göre; aşiret beyini baba, bey de tebasını oğul gibi severse itibarlı oluyordu. Yusuf Has Hacib, “dünyada iki tip saygın insan vardır: Biri âlim, diğeri de beydir”, diyor. Boy beylerinin dini vazifeleri yoktu. Bilindiği gibi eski Türk toplumunda bu işlere “kam” dediğimiz din adamları bakıyorlardı. Ancak zaman zaman istisnai durumlarla da karşılaşılmıştır. Çok ender de olsa bazı beyler özel günlerde bu işi yapıyorlardı. Aslında beyin ya da kaganın senede bir kez halkın önünde bütün toplumca kutsal sayılan bir mekânda kurban ayinine katılması, onun gerçek anlamda kam olduğu anlamına gelmez. Bu dini önderlik tamamen sembolik idi.

Doğru Cevap: D

Soru 35

Eski Türk sosyal hayatının mükemmelleşmiş şekli aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Oguş

Bodun

Urug

İl

Boy

Açıklama:

Hiçbir insan tek başına yaşayamaz. Böyle olunca kendi cinsinden canlılarla içtimai bir hayat kurmak zorundadır. Bu da beraberinde siyasi ve sosyal dayanışmayı getirir. Belli bir coğrafyanın üzerinde insanların teşkilatlanarak kurdukları bağımsız yapıya ise herkesin bildiği gibi devlet denmektedir. Dolayısı ile eski Türk sosyal hayatının mükemmelleşmiş şekli de “il”, yani devlettir.

Doğru Cevap: D

Soru 36

Kendisini bütün cihanın hâkimi şeklinde gören Türk hakanları, diğer ülke idarecilerine “……………” diyerek, onların derecelerinin kendinden daha aşağı olduğunu vurgulamıştır.
Yukarıda verilen boşluğa aşağıdaki terimlerden hangisi getirilmelidir?

Oğlum

Taspar

İl tutmak

Kagan

Börü

Açıklama:

Dolayısıyla kendisini bütün cihanın hâkimi şeklinde gören Türk hakanları, diğer ülke idarecilerine “oğlum” diyerek, onların derecelerinin kendinden daha aşağı olduğunu vurgulamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi kaganın vazifelerinden biri değildir?

Milletin iskânını sağlamak

Milletin sosyal teşkilatlanmasını sağlamak

Devletin idari kademesini belirlemek

Yabancıların iç işlerini tayin etmek

Boy ve kavimlere yöneticiler atamak

Açıklama:

Kök Türkçe kaynaklarda kaganın vazifeleri de dolaylı bir şekilde anlatılmaktadır. Kagan milletin iskânını ve sosyal teşkilatlanmasını sağlamalıdır. O, kendinden sonra devletin idari kademesinde yer alacak olanları da tayin etmelidir. Bağlı boy ve kavimlere yöneticiler atamalıdır. Zaten temel görevlerini layıkıyla yerine getirdikleri takdirde, yani vergilerini muntazaman ödeyip, Türk devletine karşı yabancılarla ittifak yapmazlarsa, bu halkların iç işlerine de fazla karışılmazdı. Ayrıca iyi bir kagan ülkesinin törelerini, diğer bir deyişle kanunlarını da düzenlemeli ve yaymalıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Eski Türk toplumlarında “Yasa” ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Türkler çevresinde yaşayan toplulukların bünyelerine uygun kanunlar çerçevesinde içtimai yapılarına yön vermişlerdir.

Türklerin sosyal hayatlarını düzenleyen ve yazıya aktarılmamış kanunlara “kün” adı verilmektedir.

“Yasag” kelimesi Eski Türkçede ve devlet hayatında kanun manasına gelmektedir.

Türk milleti kanunları, yazılı olarak saklanarak günümüze kadar ulaşmıştır.

Töre denilen meclislerde alınan kararlar kanun hükmünde sayılıp, bağlayıcıdır.

Açıklama:

İnsanlar, tarihte bir arada yaşamaya başladıklarından itibaren toplum içerisinde nasıl davranılacağı, hangi kaidelere uyulacağını birtakım kurallarla belirlemeye çalışmıştır. Dolayısıyla insanoğlunun yaradılışından beri belki değişmeyen bazı ilkeler söz konusu ise de, günümüzde pek çok şeye çağın ihtiyaçlarıyla birlikte farklı bir anlam yüklenmiştir. Geçmişte ve zamanımızda dünyanın bir üyesi olan Türkler de kendi millî bünyelerine uygun kanunlar çerçevesinde içtimai yapılarına yön vermişlerdir. İşte tarihteki Türklerin sosyal hayatlarını düzenleyen ve yazıya aktarılmamış bu kanunlara “töre” (törüg) dediklerini biliyoruz. Kelimenin elbette daha geniş bir anlamı vardır ve Kaşgarlı Mahmud bunu eserinin değişik yerlerinde düzen, nizam, görenek, adet yerine kullanır. Eski Türkçede ve devlet hayatında kanun manasına gelen bir de “yasag” (yasa) kelimesi mevcuttur. Her ne kadar bu terimi Mogolca ile ilişkilendirenler varsa da, buna katılmıyoruz. Çünkü biz yasag kelimesinin kökünün Türkçedeki “yasmak”, yani dağıtmak, yaymak, çözmek, sınırlamak fiiliyle alâkalı olabileceğini düşünmekteyiz. Mogolların Gizli Tarihi’nin kaleme alınmasından yüzlerce yıl evvel bile Türkler bu terimi biliyorlardı.

Doğru Cevap: C

Soru 39

Kök Türk yazıtlarında geçen ve Türk toplumundaki ilk içtimai birlik olan aileyi temsil eden terim aşağıdakilerden hangisidir?

Oguş

Urug

Bod

Bodun

İl

Açıklama:

AİLE YAPISI VE AİLE BİRLİĞİ
Eski Türk toplumunda ilk içtimai birlik olan “oguş”, yani aile bütün toplumun çekirdeği durumundadır.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Aşağıdaki efsanelerden hangisi eski Türklerin anaerkil bir toplum yapısına sahip olduğu savını desteklememektedir?

Türklerin dişi kurttan türemesi

Türklerin en eski atalarından birinin on tane karısının olması

Türklerde doğan çocukların aile ismini annelerinden almaları

Türklerde baş ve Türk hatundan doğan evladın tahtta oturabilmesi

Türklerde anaya saygı ve şefkatin üst düzeyde olması

Açıklama:

AİLE YAPISI VE AİLE BİRLİĞİ
Çin kaynaklarındaki Türklerin dişi kurttan türemeleri, en eski atalarından birinin on tane karısının olması ve doğan çocukların aile ismini annelerinden almaları gibi efsanevi izler ile baş ve Türk hatundan doğan evladın tahtta oturabilmesi durumları, Türklerde anaerkilliğin de söz konusu olabileceğini hatıra getirmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 41

Aşağıdaki adlardan hangisi eski Türklerde dede anlamına gelmektedir?

Ulug Ata

Ög

Tamga

Kang

Kam

Açıklama:

AİLE YAPISI VE AİLE BİRLİĞİ
Eski Türklerde torunların yetiştirilmesinde aile içinde büyük rolü olan dedeye Ulug Ata, bütk anneye Ulug Ana denirdi.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Eski Türklerde kabilenin sembolü durumundaki, genellikle kutlu sayılan herhangi bir hayvan şekline verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Ög

Kang

Ongun

Tamga

Töz

Açıklama:

BOY TEŞKİLATI VE BOYLAR BİRLİĞİ
Kabilelerin sembolleri durumundaki ongunlar umumiyetle kutlu sayılan herhangi bir hayvandır. Bununla birlikte Türkler ongun yerine “töz~tös” kelimesini kullanmışlardır ve bunlar küçük heykelciklerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 43

Çin kaynaklarında ve Türkçe belgelerde herhangi bir boy düzeni içerisinde olmayan ve siyasi bir teşekküle girmeyen Türkler için kullanılan tabir aşağıdakilerden hangisidir?

Bodun

Ongunlar

Urug

Tamgalar

Tölös

Açıklama:

BOY TEŞKİLATI VE BOYLAR BİRLİĞİ
Çin kaynakları ve Türkçe belgelerde herhangi bir boy düzeni içerisinde olmayan ve siyasi bir teşekküle girmeyen Türkler için Tölös tabirinin kullanıldığını biliyoruz; bu Tölösler Çin’den başlayarak Orta Avrupa’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada yaşıyorlardı. Bunların içerisinden zaman zaman üçü-beşi bir araya gelip kendi boy teşkilatlarını meydana getirince oklar oluyorlar ve genellikle de içlerinden öne çıkan bir ailenin veya kabilenin adını alıyorlardı.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Aşağıdaki adları verilmiş olan Türk Boy adlarından hangisinin ismi kuvvet, sağlamlık, büyüklük, kahramanlık, cesaret, erdem ifade etmektedir?

Çor

Çepni

Eymür

On Uygur

Başkurt

Açıklama:

BOY TEŞKİLATI VE BOYLAR BİRLİĞİ
Eski Türk boylarının adları, onların siyasi veya sosyal özelliklerini de ortaya koyar. Bu adlar şöyle sınıflandırılmaktadır:

Askerî teşkilat ve unvanlarla alâkalı olanlar (Çor, Yula/Boyla)
Askerî ve siyasi hadiselerin tesirindeki adlar (Uygur, Bulgar)
Büyük, ünlü, nimetli ve zengin anlamındakiler (Bayındır, Bayat, Eymür)
Kişi anlamında olanlar (Kun, Mageri)
Hâl ve tavır bildirenler (Karluk, Kıpçak)
Sayıya göre adlandırılanlar (On Uygur, To- kuz Oguz, Üç Karluk, Üç Kurıkan, Kırgız)
Kuvvet, sağlamlık, büyüklük, kahramanlık, cesaret, erdem ifade edenler (İgdir, Çepni)
Yetiştirdikleri hayvanlar veya bunların özelliklerine göre isim alanlar (Alayuntlu, Teke, Bugu)

ı. Adları bulundukları yerden kaynaklanan kabileler (Horasanlı, Kara Dağlı)
i. Yaşadıkları muhite ismini verenler (Çorumlu, Başkurt).

Doğru Cevap: B

Soru 45

Aşağıdaki adları verilmiş olan Türk Boy adlarından hangisinin ismi askeri teşkilat ve unvanlarla ilgilidir?

Bayındır

Yula

Kun

Karluk

Başkurt

Açıklama:

BOY TEŞKİLATI VE BOYLAR BİRLİĞİ
Eski Türk boylarının adları, onların siyasi veya sosyal özelliklerini de ortaya koyar. Bu adlar şöyle sınıflandırılmaktadır:

Askerî teşkilat ve unvanlarla alâkalı olanlar (Çor, Yula/Boyla)
Askerî ve siyasi hadiselerin tesirindeki adlar (Uygur, Bulgar)
Büyük, ünlü, nimetli ve zengin anlamındakiler (Bayındır, Bayat, Eymür)
Kişi anlamında olanlar (Kun, Mageri)
Hâl ve tavır bildirenler (Karluk, Kıpçak)
Sayıya göre adlandırılanlar (On Uygur, To- kuz Oguz, Üç Karluk, Üç Kurıkan, Kırgız)
Kuvvet, sağlamlık, büyüklük, kahramanlık, cesaret, erdem ifade edenler (İgdir, Çepni)
Yetiştirdikleri hayvanlar veya bunların özelliklerine göre isim alanlar (Alayuntlu, Teke, Bugu)

ı. Adları bulundukları yerden kaynaklanan kabileler (Horasanlı, Kara Dağlı)
i. Yaşadıkları muhite ismini verenler (Çorumlu, Başkurt).

Doğru Cevap: B

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi bilim adamlarınca ileri sürülen ve eski Türklerde il olmak için gereken şartlardan biri değildir?

Bağımsızlık

Ülke

Millet

Yasa

Maddi Varlık

Açıklama:

İL-DEVLET YAPISI
E şıkkında yer alan "Maddi Varlık" seçeneği eski Türklerde il olmak için gereken şartlar içinde bulunmamaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Aşağıdaki deyimlerden hangisi eski Türklerde "İl" kelimesi ile birlikte ülke, vatan anlamında kullanılmıştır?

Yir

Yaka

Iduk

Kengeş

Toy

Açıklama:

İL-DEVLET YAPISI
Yazıtlarda görülen “il” kelimesinin devlet ve ülke anlamları yanında, halk, topluluk gibi değişik anlamları da vardır. Bunun dışında Türkler “yir” ve “yir-sub” deyimini de “ülke, toprak parçası, vatan” anlamında kullanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi eski Türklerde ülke sınırı anlamında kullanılır?

Iduk

Keşik

Yaka

Yir

İl

Açıklama:

İL-DEVLET YAPISI
Eski Türkçede ülke sınırlarına “yaka” dendiğini görüyoruz. Belki de bugünkü Türkmenistan’ın batısında, yani Hazar kıyılarında, Mankışlak (Minkışlak/Binkışlak) çevrelerinde yaşayan Türklere “Yaka Türkmenleri” denmesi bu yüzden idi. Söz konusu hudutlar umumiyetle dağ, nehir, göl, orman vs. tabii işaretlerle belirlendiği gibi, bazı yerlerde ülke sınırlarının başlangıç noktalarına değişik ikaz unsurları da konabiliyordu.

Doğru Cevap: C

Ünite 3

Soru 1

Eski Türkçede kut kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisi veya hangileridir?
I-Devlet II-İkbâl III- Saadet IV-Ruh V-Baht

Hepsi

I-III

II-V

I-V

II-IV

Açıklama:

Eski Türkçede kut kelimesinin anlamı “devlet, ikbâl, saadet, ruh, baht” gibi anlamlara gelmektedir.
Türkçeye ait her şeyi yabancı bir menşede arayan bazı araştırmacılar, bu terimi de farklı dillere yamamak istiyorlarsa da kut sözü Türkçenin asli kelimelerindendir.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Kut gibi menşeî yabancı dillerde aranan Yarlık’ın anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
I-Emir II- Hüküm III- İrade IV- Ferman V- Lütûf

Hepsi

I-II

II-V

I-III

I-II-III

Açıklama:

Kut gibi menşeî yabancı dillerde aranan Yarlık’ın anlamı “emir, hüküm, irade, ferman, lütûf”tur
(Thomsen, 1912; Bang-Von Gabain, 1931; Kaşgarlı Mahmud, 1986; Arat, 1979).

Doğru Cevap: A

Soru 3

Zaman zaman Türk devlet anlayışını ve dinî inancını bilmeyenler tarafından, yöneticinin kendini Tanrı ile özdeşleştirmesi gibi yorumlanabilen deyim hangisidir?

Tengride bolmak

İdi Yarlıgı

Bilge ve alp olmak

Erdemli olmak

Tört bulung

Açıklama:

"Tengride bolmak” deyimi, zaman zaman Türk devlet anlayışını ve dinî inancını bilmeyenler tarafından, yöneticinin kendini Tanrı ile özdeşleştirmesi gibi yorumlanabilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Törüg nedir?

Kanun

Lütuf

Kısmet

Küç

Devlet

Açıklama:

Kanun anlamına gelen “törüg”, yani töreye sıkıca bağlılık ve kurulu düzenin bozulmamasına gayret
edilmesi, eski Türk düşüncesinde dikkat çeken bir husustur.

Doğru Cevap: A

Soru 5

Babur’un hatıratından öğrendiğimize göre, muhtemelen küçük beyler, büyüklerin önlerine gelirken ve huzurdan ayrılırken de kaç kez tazimde bulunuyorlardı?

9 kez

1 kez

20 kez

3 kez

50 kez

Açıklama:

Babur’un hatıratından öğrendiğimize göre, muhtemelen küçük beyler, büyüklerin önlerine gelirken ileri
dokuz defa, huzurdan ayrılırken de yine geri dokuz kez tazimde bulunuyorlardı.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Kök Türk ve Uygurlarda devletin başındaki kişi hangi unvanıyla anılmaktadır?

Kagan

Katıun

Şad

Tarkan

Yabgu

Açıklama:

Eski Türk devletinde yönetim gökten aşağıya doğru inen karizmatik ve hiyerarşik bir düzen içerisinde işlemekteydi. Buna bağlı olarak Kök Türk ve Uygurlarda devletin başındaki kişi “kagan” unvanıyla anılmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Eski zamanlarda Hakanı koruyan özel muhafız birliğine ne ad verilirdi?

Börüler

Süryaniler

Tarkan

Törüg

Yabgu

Açıklama:

Hakanı koruyan özel muhafız birliğine eski zamanlarda “Börüler” dendiği gibi, Oguz beylerinin de “çakır” diye anılan özel korucularının olduğundan söz edilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi kaganın özelliklerindendir?
I- Bilge olmak II- Erdemli olmak III-Kut sahibi olmak IV -Alp olmak V- Üluğ sahibi olmak

Hepsi

I-II

I-II-V

II-V

I-II-IV

Açıklama:

Kagan kut, yarlık, ülüg ve küç gibi Tanrısal mefhumlar ile bilgelik, alplık ve erdemlilik benzeri yaradılıştan kaynaklanan vasıflara sahip olmak yanında; milletin iskânını ve sosyal teşkilatlanmasını sağlamalıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi Eski Türklerde hükümetin tabii üyesidir?
I-Kagan II-Katun III- Şad IV-Yabgu

Hepsi

II-III

II-IV

I-IV

Açıklama:

Hiç şüphesiz kagan, katun, yabgu ve şadlar hükümetin tabi üyeleri idi. Kagan aynı zamanda hükümet
toplantılarına da başkanlık yapıyordu.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Kagan olmanın şartı olan "külüg" ne anlama gelmektedir?

Ünlü olmak

Güç sahibi olmak

Yiğit olmak

Erdemli olmak

Adil olmak

Açıklama:

Kagan olmanın bir başka şartı “külüg” yani ünlü olmaktır. Bilindiği üzere Kök Türk Kaganlığının kurucusu Bumın, Juan-juanları yenerek ün kazanmıştı.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Eski Türkçede “devlet, ikbâl, saadet, ruh, baht” gibi anlamlara gelen kelime aşağıdakilerden hangisidir?

Kagan

İl-teriş

Kut

Börü

Umay

Açıklama:

Eski Türkçede kut kelimesinin anlamı “devlet,
ikbâl, saadet, ruh, baht” gibi anlamlara gelmektedir.
kut kelimesi “devlet, ikbâl, saadet, ruh, baht” gibi anlamlara gelmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 12

Kök Türk Yazıtlarına baktığımızda, “kut” ve “kutluluk” Türk kaganlarına dolayısıyla hükümdar ailesine ve kişilere kim tarafından bağışlanmaktadır?

Tanrı

Umay Ana

Tigin

Katun

Aksakallı Meclisi

Açıklama:

. Kök Türk Yazıtlarına baktığımızda, “kut” ve “kutluluk” Türk kaganlarınadolayısıyla hükümdar ailesine ve kişilere Tanrı tarafından bağışlanmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Pay, kısmet, saadet, kader, nasip anlamını aşağıdaki kelimelerden hangisi karşılar?

Tengri

Ülüg

İl

Kut

Yabgu

Açıklama:

Tanrı yarlık verdiği için “ülüg” de bahşeder
ve bunun anlamı “pay, kısmet, saadet” (Clauson,
1956; Kaşgarlı Mahmud, 1986; Ögel, 1988) demektir. O yüzden ülüg sahibi, iktidara da egemen
olur. Irk Bitig adlı metinde görüldüğü üzere “ülügde ozmış” yani kısmetini yitirmiş insan sonradan
bunu tekrar kazanabilir. Yazıtlarda bu hususta şöyle
deniyor: “Herkes kendi ülügüne [kaderine] sahiptir”. Buna bağlı olarak, insan ülüg’ü ne kadar ise
o kadar yaşar ve kitabelerde bununla ilgili; “ülügü
[nasibi] bu kadar imiş herhalde” diye yazılıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Tanrı tarafından göreve atandığı varsayılan bir Türk kaganı kimin hükümdarıdır?

Bütün yeryüzünün, yani insanlığın hükümdarıdır.

Bütün Türk beyliklerinin

Bütün Oğuzların

Bütün Kök Türklerin

Bütün Müslümanların

Açıklama:

Tanrı tarafından bu göreve atandığı varsayılan Türk kaganı bütün yeryüzünün, yani insanlığın hükümdarıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Türk devlet yapısına göre bütün insanlığın idarecisi hakan en tepede bulunur ve bu unvan kolay kolay alınmayan kağanlığın birinci şartı nedir?

İyi bir savaşçı olmak

Yiğit olmak

Akıl sahibi olmak

Türk soyundan gelmek

Bilgili ve görgülü olmak

Açıklama:

Türk devlet yapısına göre bütün insanlığın idarecisi hakan en tepede bulunur ve bu unvan kolay
kolay alınmazdı. Herşeyden önce kaganlığın birinci şartı Türk soyundan gelmekti.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Alplik nedir?

Güçlülük

Yiğitlik

Bilgelik

Doğruluk

Haklılık

Açıklama:

; “bilge ve alp [yiğit]
kaganlarmış”; “kaganı alp [yiğit], danışmanı bilge imiş”, denmektedir. Bu itibarla hakanın bilgili
ve akıllı olması yanında cesur ve yiğitlik vasfının
da bulunması lazımdır.

Doğru Cevap: B

Soru 17

Kök Türkçe yazıtlarda karşımıza en çok çıkan kelimelerden biri aşağıdakilerden hangisidir?

Bilgelik

Alplik

Erdemlik

biliglig

tering bilge

Açıklama:

Kaganın aynı zaman da erdem sahibi olması
gerekmekteydi. Erdemsiz (faziletsiz, edebsiz) kişi
sadece kaganlık değil, hiçbir önemli işi yapamazdı.
Bu özellik ise idareciler ve toplumun bütün fertleri için geçerlidir
Erdemlik

Doğru Cevap: C

Soru 18

Kagan olmanın bir başka şartı “külüg” ne demek?

Akıllı

Cesur

Ünlü

Yürekli

Nazik

Açıklama:

Kagan olmanın bir başka şartı “külüg” yani
ünlü olmaktır. Bilindiği üzere Kök Türk Kaganlığının kurucusu Bumın, Juan-juanları yenerek ün
kazanmıştı. Bilge Kagan da, ta şadlığı sırasında birçok savaşa katılarak ünlendi.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi Hakanların görevlerinden değildir?

Milletin sosyal teşkilatlanmasını sağlamak.

Kendinden sonra devletin idari kademesinde yer alacak olanları
seçmek

Milletin iskânını sağlamak

Yasasız düzen vermek

Töreye uymayanı cezalandırmak

Açıklama:

Bilge Kagan halkının tabi olduğu kanunları, idaresi altına aldığı milletlere beyan ediyor ve bu hükümlere onların da uymasını istediğini “bu zamanda oturup bunca önemli yasayı [töre] dört
taraftaki halka yaydım”, sözleriyle belirtiyordu. O, aynı zamanda ihtiyaç hâsıl oldukça töre hükümlerini de yenilemişti, bu konuda kitabelerde; “devleti ve yasayı [töre] çok iyi kazandım” diyor.
Yasasız düzen vermek

Doğru Cevap: D

Soru 20

Katun devleti ne zaman yönetirdi?

Kagan öldüğü zaman

Veliaht küçük ise

Kagan hasta ise

Barış zamanı

Kagan savaşa giderse

Açıklama:

Kagan öldüğü zaman yerine geçecek çocuğu küçük ise, o vakit
katunun devleti oğlu adına yönettiğini de görüyoruz.
Çünkü gayet normal bir şekilde eski Türkler de çocuk
veya aklı başında olmayan kişilerin ülke yönetemeyeceklerini bildiklerinden, onlar belirli bir yaşa gelene
kadar bir naip veya naibe kontrolünde işleri yürütmüşlerdir.
Veliaht küçük ise

Doğru Cevap: B

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi "saltanat sahibi Tanrı" deyiminde “il sahibi, mülk sahibi” anlamına gelen bir kavramdır?

Kut

İllig Tengri

Kagan

Köl Tigin

Kök Türk

Açıklama:

“İllig Tengri” (saltanat sahibi Tanrı) deyiminde karşımıza çıkıyor. Buradaki “illig” kelimesi aynı zamanda “il sahibi, mülk sahibi” anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Türk devletinin esas amacı olan ve "dünyanın dört köşesi üzerinde Türklerin kutsal hâkimiyetini sağlamak ve her tarafa Türk adaletini yaymak" şeklinde açıklanan terim aşağıdakilerden hangisidir?

Kök Türk

Yağız yer

Tört bulung

Bilge kut

Tengri teg

Açıklama:

Türk devletinin esas amacı,“Tört bulung” yani dünyanın dört köşesi üzerinde Türklerin kutsal hâkimiyetini sağlamak ve “güneşin doğduğu yerden battığı
yere kadar” her tarafa Türk adaletini yaymaktır.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi “mallarınızı geri alıp, onları eksiksiz olarak size vermeden yerime oturmayacağım. Bulunamayan eşyanızı da hazinemden karşılayacağım" diyerek Antalya'yı zapt etmiştir?

Gazneli Mahmud

Sultan Gıyaseddin

Bilge Kagan

Köl İç Çor

İstemi Kagan

Açıklama:

Sultan Gıyaseddin “mallarınızı geri alıp, onları eksiksiz olarak size vermeden yerime oturmayacağım. Bulunamayan eşyanızı da hazinemden karşılayacağım" diyerek Antalya zapt etmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 24

Kaganlarla ilgili hangileri doğrudur?
I- Tanrının izni ve buyruğu ile tahta çıkarlar, II-Allah'ın onları cihan hakimi olmak için görevlendirdiği düşünülür, III- Savaşa katılmak zorunda değildirler, IV- Gösterişi ve şatafatı severler.

I ve IV

II ve IV

II ve III

I ve III

I ve II

Açıklama:

III ve IV doğru değildir, Kaganlar savaşırlar ve mütevazılığı tercih ederler.
I ve II

Doğru Cevap: E

Soru 25

"İdi Yarlığı" nın anlamı hangisidir?

Tanrı buyruğu

Kagan buyruğu

Mülk sahibi

Tanrısal adalet

Tanrının bağışlayıcılığı

Açıklama:

"İdi Yarlığı" tanrı buyruğu demektir.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Eski Türklerde "Kagan" ve "Katun" hangilerinin sembolü olarak görülmekteydi?

Güneş ve ay

Gök ve yer

Gök ve ırmak

Dağ ve orman

Yağmur ve ateş

Açıklama:

Kagan güneşin sembolü, Katun ise ayın sembolüdür.
Güneş ve ay

Doğru Cevap: A

Soru 27

Hangileri Kagan'ın görevleri arasındadır?
I-Milletin iskanı, II- sosyal teşkilatlanma, III-Yeni topraklar fethetmek, IV- Yasaları düzenlemek, V-Halka hesap vermek.

I ve III

II ve III

I, III ve V

I ve III

I, II ve IV.

Açıklama:

Yeni toprak fethetmek ve halka hesap vermek Kagan'ın görevleri arasında bulunmaz.
I, II ve IV

Doğru Cevap: E

Soru 28

"Şad"ın anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Kagan'ın danışmanı

Yüksek rütbeli komutan

Kagan'ın atadığı yönetici

Din görevlisi

Bilge kişi

Açıklama:

Hakanların bir başka görevi kendinden sonra devletin idari kademesinde yer alacak olanları da
seçmesidir. İl-teriş Kagan, Ötüken’de hâkimiyetini kurduktan sonra, kardeşi Kapgan’ı şad, İl Çor
Tigin’i de (To-si-fu’yu) yabgu atamıştı.
Yüksek rütbeli komutan

Doğru Cevap: B

Soru 29

Köktürklerde yazıtlarda en çok söz edilen özellik hangisidir?

Yiğitlik

Dürüstlük

Erdem

Cesaret

Bilgelik

Açıklama:

Erdem, Kök Türkçe yazıtlarda karşımıza en çok çıkan kelimelerden biridir. İslamiyetle birlikte
erdemin yerini edeb sözü almaktadır

Doğru Cevap: C

Soru 30

Hangisi Kagan olmanın şartları arasında yer almaz?

Türk soyundan gelmek

Bilge olmak

Alp olmak

Külüg (ünlü) olmak

Varlıklı olmak

Açıklama:

Varlıklı olmak kagan olmanın şartları arasında değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 31

Hangileri Alplığın maddi ve manevi göstergeleri arasındadır?
I- Korkusuz bir yürek, II-Kol gücü, III- Güvenilir, sadık bir eş, IV-İyi bir at, V- Özensiz ve kirli kıyafetler.

I, II ve III

II, III ve IV

I, II ve V

I, II ve IV

I, III ve IV

Açıklama:

Korkusuz yürek, kol gücü ve iyi bir at alpların maddi ve manevi özellikleri arasındadır, iyi bir eş ve bakımsız ve kirli kıyafetler bu özelliklerden değildir.
I, II ve IV

Doğru Cevap: D

Soru 32

Hangileri Katunların hakları arasındadır?
I- Savaşa katılmak, II-Ordu yönetmek, III- Yabancı ülkelere elçi göndermek, IV-Küçük yaştaki veliahta naibelik yapmak.

I ve II

I ve III

I ve IV

II ve IV

II ve III

Açıklama:

Savaşa katılmak ve küçük yaştaki bir veliahta naibelik yapmak Katunların hakları ve görevleri arasındadır.
I ve IV

Doğru Cevap: C

Soru 33

Katunların hakları ile ilgili hangileri doğrudur?
I- Töre ile katunluk makamına oturuyorlardı, II- Kagan ile birlikte yabancı elçileri kabul edebiliyorlardı, III- Kaganın eşlerinden doğan her çocuk veliaht olabiliyordu, IV- Sadece Kagan'ın ilk eşi nikahlı olabiliyordu.

I ve II

I ve III

III ve IV

II ve IV

I ve IV

Açıklama:

Sadece Kagan'ın Türk soyundan olan çocuklar veliaht oluyordu ve Kagan'ın birden fazla eşi nikahlı olabilirdi. III ve IV doğru değildir.
I ve II

Doğru Cevap: A

Soru 34

Türk tarihinde "alplık ve bilgelik" erdemlerinin ikinci sıraya düştüğü dönem aşağıdakilerden hangisidir?

Kök Türkler

Oğuzlar

Selçuklular

Uygur Türkleri

Büyük Selçuklular

Açıklama:

Türk tarihinde öyle bir dönem geliyor ki, özellikle ticaret, ilim ve edebiyat hayatına atılan Uygur Türkleriyle birlikte, alplık ve bilgelik ikinci sıraya düştü

Doğru Cevap: D

Soru 35

Eski zamanlarda Hakanı koruyan özel muhafız birliğine ne denirdi?

Çakır

Börüler

Katun

Börü Ken

Tug

Açıklama:

Hakanı koruyan özel muhafız birliğine eski zamanlarda “Börüler” denirdi.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Kök Türkler çağında yazılı bir töre kitabının bir tapınakta saklı olduğu yer aşağıdakilerden hangisidir?

Ötüken

Bezeklik

Kızıl

Orkun Vadisi

Semerkant

Açıklama:

Kök Türkler çağında yazılı bir töre kitabının Semerkant’ta bir tapınakta saklı olduğu belirtilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 37

Meşhur 1206 kurultayında hükümdarın birinci vazifesinin iyi yasalar yapmak olduğunu söyleyen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Tavka Han

Bilge Kagan

Çingiz Han

Köl Tigin

Bumın Kagan

Açıklama:

Meşhur 1206 kurultayında Çingiz Han; hükümdarın birinci vazifesinin iyi yasalar yapmak olduğunu söylemiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisinin anlamı "kanun" demektir?

Tug

Törüg

Börü

Katun

Ülüg

Açıklama:

“törüg” kanun anlamına gelir.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi hükümet toplantılarına başkanlık yapardı?

Yabgu

Katun

Kagan

Ülüg

Şad

Açıklama:

Kagan aynı zamanda hükümet toplantılarına da başkanlık yapıyordu.

Doğru Cevap: C

Ünite 4

Soru 1

Kök Türk harfli kitabelerde Türkler, batı anlamında hangi terimi kullanmaktadır?

İlgerü

Kurı

Kün ortasu

Tün ortasu

Kün togsık

Açıklama:

Türkler, batı anlamında “kün batsık” ve “kurı” terimlerini kullanılmaktaydılar ve bu yön “kisre” yani arka tarafı göstermektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 2

Eski Türklerde başbakan anlamına gelen deyim aşağıdakilerden hangisidir?

Yalavaç

Tamgacı

Öge Buyruk

Kagan

Şad

Açıklama:

Bilge Kagan 716 tarihinde tahtta çıktığında kendisine bağlılığını sunanlar arasında iç buyruklardan Sebig Köl İrkin adında birinin de olduğunu öğreniyoruz. Uygur dönemi yazıtlarından Terhin’de ise başbakan yerine “İç Buyruk Başı Inançu Baga Tarkan” unvanlı bir kişiden söz edilmektedir. Burada ismi anılan Inançu Baga Tarkan’ın, Bögü Kagan’dan sonra hükümdarlık tahtına oturan başbakan Tonga (Tun/Ton/Tong/Tokta) Baga Tarkan (779-789) olduğunu sanıyoruz. Suci Yazıtında, “Kırgız oğluyum. Boyla Kutlug Yargan’ım. Kutlug Baga Tarkan’ın başbakanıyım”, diye geçen cümledeki Boyla Kutlug Yargan da başbakandır. Dolayısı ile bu belgelerden eski Türklerde başbakan anlamına “İç Buyruk Başı” ve “Öge Buyruk” deyimlerinin kullanıldığı açığa çıkıyor.

Doğru Cevap: C

Soru 3

Eski Türk hükümetindeki adalet işlerine bakan buyruklara ne denmektedir?

Çapar

Yargan

Ulak

Tamgaçı

Körüg

Açıklama:

Hükümetin bir diğer üyesi ise adalet işlerine bakan buyruklardır. Bunun için görevlendirilenlere “yarguç” veya “yargan” denmekteydi.

Doğru Cevap: B

Soru 4

Kök Türk Yazıtlarında hazine memurlarına verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Sakışçı

Tudun

Ulug agıçı

Agıçı

Baskak

Açıklama:

Buyruklardan biri de maliye işlerine bakıyordu. Ülkenin bütün gelir-gideri, yapılacak her türlü harcamalar herhalde bu maliye bakanının denetiminde idi. Devlet hazinesine “agı” deniyordu, Kök Türk Yazıtlarında da bu terime rastlıyoruz. Hazine memurlarına “agıçı” adı verilip hazine ve maliyeden sorumlu kişi veya bakana da “ulug agıçı”, denmekte idi.

Doğru Cevap: D

Soru 5

Kitabelerde geçen “kara bodun” tabirinin tam karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Vezir

Tüccar

Din adamı

Halk

Vergi memurları

Açıklama:

Bütün bunlar eski Türk devletinin ne kadar mükemmel bir teşkilatlanma içerisinde olduğuna delaletdir. Burada açıkça devlet için halkın önemi vurgulanıyor. Bu vesileyle yine kitabelerde geçen “kara bodun” tabirinin tam karşılığının millet veya halk demek olduğunu belirtmek gerekir.

Doğru Cevap: D

Soru 6

Kök Türk Yazıtlarında ‘‘agı’’teriminin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Ateş kulesi

Yayla

Haberci

Devlet meclisi

Devlet hazinesi

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 7

Kök Türk Yazıtlarından Bilge Kagan Kitabesi ile Tunyukuk Yazıtı’nın I. Taşında “Boyla Baga Tarkan” unvanını taşıyan kişi aşağıdakilerden hangisi olabilir?

İl-teriş Kagan

Bilge Kagan

Tunyukuk

İstemi Yabgu

Alp Bilge Kagan

Açıklama:

Bakanlardan biri de devlet ve ülke birliğini meydana getiren kabilelerin düzen ve yerleşmesinden mesul idi. Çünkü yeri geldiğinde devlete kafa tutabilecek kadar bir gücü bünyelerinde barındıran bu boyların kontrol altında bulunmaları gerekmekteydi. Herhâlde bu işlerle ilgilenen bakanın unvanı “Boyla Baga” idi ve bilindiği gibi Türk tarihinde bu sanı taşıyan bir kişi vardır ki o da meşhur Tunyukuk’tur. Kök Türk Yazıtlarından Bilge Kagan Kitabesi ile Tunyukuk Yazıtı’nın I. Taşında “Boyla Baga Tarkan” unvanını taşıyan bir kişiyle karşılaşıyoruz. Buradaki şahsın bizatihi Tunyukuk’un kendisi olduğu sanılıyor (Gömeç, 2010). Muhtemelen Kök Türk Kaganlığı yeniden bir nizama sokulurken İl-teriş Kagan ona boy-kabile işlerini halletme görevini vermişti.

Doğru Cevap: C

Soru 8

Alp Bilge Kagan zamanında (808-821), Altın Köl II Yazıtında Tibet’e elçi giden şahsın adı aşağıdakilerden hangisidir?

Elçi Çor

Inançu Alp

Çabış Tun Tarkan

Tunyukuk

El Togan Tutuk

Açıklama:

Mesela Uyuk-Tarlak Yazıtında adı geçen “El Togan Tutuk’un Altı Bag Bodun’un elçisi” olduğu söylenmektedir. Çakulların ikinci yazıtı “Elçi Çor” adına dikilmiştir ve ayrıca Uybat VI Yazıtında da bir elçi kelimesine rastlıyoruz. 8. asrın ikinci yarısında (753-754), Uygurlardan Kara Türgişlere Çabış Tun Tarkan adında bir elçinin gittiğini, yine Uybat yazıtlarından öğrenmekteyiz. Alp Bilge Kagan zamanında (808-821), Tibet’e elçi giden şahsın adının Inançu Alp olduğu, Altın Köl II Yazıtında belirtilmektedir. Kısacası yabancı memleketlerden gelen elçi ve misafirler konusunda kagana yardımcı olan belki hacib gibi bir görevlinin bulunduğu, Hunlar çağından beri malûmdur, fakat bunların hangi unvanı taşıdıkları meçhuldür.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Kök (Ulu) Tengri inancının yerine, Türk sosyal hayatına tam ters olan bir dine kim zamanında girilmiştir?

Alp Bilge Kagan

Bögü Kagan

İl-teriş Kagan

İllig Kagan

Öge Kagan

Açıklama:

Tonga (Tun) Baga’dan sonra bu makama bir Kırgız’ın atanması yeni bir değişiklik gibi görünmektedir. Tabii ki bu olayın başka siyasi sebepleri de vardır. Özellikle Bögü Kagan’ın yanında bulunan Sogdlar, onu Çin’i işgal etmeye zorluyorlardı. Ama Çin gibi bir ülkeye sahip olmak o çağın şartlarında yararlı bir iş değildi. Hunlar zamanından beridir çeşitli defalar Türkler bu imkânı ellerine geçirmişlerdi, ancak Çin onların pekçok ihtiyacını karşılayan bir devlet olduğundan, hayatını devam ettirmesi de zaruri görülüyordu. Bögü Kagan zamanında birçok Uygur geleneği değişti. Çinlilerle ticarete girdiklerinden itibaren epey değerli şeye sahip oldukları gibi, gösterişe de alıştılar. Kagan kendini halktan ayırarak saraylarda oturmaya başladı. Kadınlar makyaj yapmaya, güzel giyinmeye özendiler. Bunlar elbette toplum içindeki milliyetçileri rahatsız ediyordu. Hatta o kadar ileri gidilmişti ki Kök (Ulu) Tengri inancının yerine, Türk sosyal hayatına tam ters olan bir dine girilmişti (Ögel, 1964; Ögel, 1971; Mackerras, 1972; Gömeç, 2015a; Gömeç, 2015b). İşte bütün bunlardan hoşlanmayan bir grup devletin istikbalini tehlikeli gördüğünden Bögü Kagan’ı tahttan uzaklaştırdılar. Sonuçta Tonga Baga Tarkan’a bu hadise sırasında yardım eden Kırgız beyi başbakanlık makamına da getirilerek ödüllendirilmiş olmalıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Kök Türkler çağında “kargu” terimi aşağıdakilerden hangisi için kullanılmaktadır?

Duman

Konak

Taht

Ateş kulesi

Açıklama:

Muhtemelen eski Türk hükümetindeki buyruklardan biri de ulaşım ve haberleşmeden mesul idi. Eski Türk ilinde geniş bir haberleşme ve posta ağı da mevcuttu. Ülkenin çeşitli köşelerinde ve özellikle de hudut boylarında Kök Türkler çağında “kargu” denilen ateş kuleleri vasıtasıyla, düşmanın hareketlerinin önceden haber verilmesi söz konusu olduğu gibi, buralarda bulunan vazifeliler aracılığıyla bir yerden, başka bir bölgeye de bilgiler çok kısa bir sürede ulaştırılıyordu. Sonraki Türk ve Mogol idareleri döneminde daha da geliştirilen bu sistemde, adı geçen menzil noktalarında görevli memurlar bazan yaya, bazan ulaşım vasıtası olarak atlar ve kuşlar ile duruma göre duman ve ışıktan da yararlanarak haberleri gerekli yerlere iletmekteydiler.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Eski Türkler dünyanın ve göklerin sahibi olarak kimi görmüşlerdir?

Peygamberi

Tanrıyı

Putları

Doğa üstü güçleri

Melekleri

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 12

Eski Türklerde “Tengri” kelimesi hangi anlama geliyordu?

sadece gökyüzü

sadece Allah

hem Allah hem gökyüzü

hem Allah hem Peygamber

hem Peygamber hem gökyüzü

Açıklama:

İşte bu sebepten “Tengri” kelimesi hem bizzat bütün alemi ve canlıları yaratan Allah’ı ifade ediyor hem de gökyüzü anlamına geliyordu.

Doğru Cevap: C

Soru 13

Eski Türk devlet düzeninde iktidar nasıl oluşuyordu?

çapraz bir yapılanması vardı

dikey bir yapılanması yoktu

yatay bir düzlemde seyrediyordu

gökten aşağı doğru iniyordu

yerden yukarı doğru çıkıyordu

Açıklama:

Yine yazılı belgeler çerçevesinde Türk devlet düzenini araştırdığımızda eski Türklerde iktidar gökten aşağıya doğru bir silsile halinde iniyordu.

Doğru Cevap: D

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi eski Türk düşünce ve inanç yapısına uygundur?

gök olmadan yer de var olabilir.

sadece gökyüzü yeterlidir.

sadece yeryüzü yeterlidir.

gök ve yer uyumu yoktur.

gök olmadan yer var olamaz.

Açıklama:

Eski Türk düşünce ve inancına göre bunlar bir düzen içinde olduğu gibi, birbirleriyle de kozmik bir şekilde bağlıydılar. Bu yüzden gök olmadan yer, yer olmadan göğün varlığı söz konusu değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 15

Aşağıdaki hangi renk Türkler tarafından daha kutlu görülmüştür?

mavi

kırmızı

beyaz

siyah

yeşil

Açıklama:

Türk düşüncesinde Tanrı’nın mekanı ulaşılamayacağına inanılan gökyüzüydü ve semanın rengi de gök (mavi) olduğundan bu renk Türkler tarafından diğerlerine nazaran daha kutlu görülmüş ve “doğu” için kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Aşağıdaki hangi renk Türkler tarafından “doğuyu” simgelemektedir?

mor

kırmızı

mavi

turuncu

pembe

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 17

Eski Türk kültüründe çadır ve evlerin kapıları nereye doğru açılırdı?

kuzeydoğuya

güneye

kuzeye

batıya

doğuya

Açıklama:

Buna binaen çadır ve evlerin kapılarının doğuya açılması, hükümdarın güneşle birlikte ayağa kalkıp, yeni günü karşılamasının arkasında herhalde başka sosyal hadiseler de vardı.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Tuva Türklerine göre ne yoksa hayat yoktur?

bulutlar

yıldızlar

güneş

yağmur

Açıklama:

Güneş her gün dünyayı aydınlatan, ısıtan, canlılara hayat veren bir nesne olduğu üzere, ay da göçerlerin gecelerini ışıtan, yollarını aydınlatan bir varlıktır ki, Tuva Türkleri “güneş yoksa hayat yoktur” der.

Doğru Cevap: D

Soru 19

Konar-göçerlerin hayat tarzında vazgeçilmez olan iki unsur nedir?

ay ve yıldırım

ay ve yıldızlar

ay ve güneş

güneş ve bulut

güneş ve yağmur

Açıklama:

Ay ve güneş bütün insanlar gibi, konar-göçerlerin hayat tarzında da vazgeçilmez iki unsurdur.

Doğru Cevap: C

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi Türklerin doğu yönü için kullandığı bir kelimedir?

kün ortasu

kisre

yırı

kün bastık

ilgerü, öngre, kün togsık

Açıklama:

Türklerde dört asli yön olduğunu ve görevlendirmelerin de buna uyularak yapıldığını biliyoruz. Doğu yönü için “ilgerü, öngre, kün togsık” denmiş ve doğu ön taraf kabul edilmiştir. Türkler, batı anlamında “kün batsık” ve “kurı” terimlerini kullanılmaktaydılar ve bu yön “kisre” yani arka tarafı göstermektedir. Eski Türkçede güney için “kün ortasu” ile “biri” deyimleri vardı. Kuzeye ise Türkler “tün ortasu” ve “yırı” diyorlardı.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Eski Türklerde devlet idaresinin esaslarının kaynaklarına baktığımızda; dünyanın ve göklerin sahibi olarak Tanrı’yı görmüşlerdir aşağıdakilerden hangisi Tanrı anlamında kullanılmıştır

Allah

Tengri

Kut

Börü

Kagan

Açıklama:

Eski Türklerde devlet idaresinin esaslarını belirlemek üzere incelediğimiz kaynaklara baktığımızda;
Türkler dünyanın ve göklerin sahibi olarak Tanrı’yı görmüşler ve bu yüzden idarî yapıda da buna göre bir
teşkilatlanmaya gitmişlerdir. İşte bu sebepten “Tengri” kelimesi hem bizzat bütün alemi ve canlıları yaratan
Allah’ı ifade ediyor hem de gökyüzü anlamına geliyordu.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Eski Türk inancına göre “üze kök tengri” ve “asra yagız yir” deyimleriyle ne anlatılmaktadır?

İktidarın gökten aşağıya indiğini

Bereketin gökten aşağıya indiğini

Ün gökten aşağıya iner

Cesaret gökten aşağıya iner

Nasip gökten aşağıya iner

Açıklama:

Türklerde iktidar gökten aşağıya doğru bir silsile halinde iniyordu. Bu da kitabelerde “üze kök tengri” ve “asra yagız yir” deyimleriyle anlatılmaktadır ki, bunların arasında da insan oğulları yer alıyordu.
İktidar

Doğru Cevap: A

Soru 23

Türk düşüncesinde Tanrı’nın mekanı neresiydi?

Denizler

Dağlar

Gökyüzü

Çayırlar

Vadiler

Açıklama:

Türk düşüncesinde Tanrı’nın mekanı ulaşılamayacağına inanılan gökyüzüydü v

Doğru Cevap: C

Soru 24

Eski Türk düşüncesinde hangi renk daha kutlu görülmüştür?

Sarı

Kırmızı

Mavi

Yeşil

Mor

Açıklama:

Türk düşüncesinde Tanrı’nın mekanı ulaşılamayacağına inanılan gökyüzüydü ve semanın rengi de gök
(mavi) olduğundan bu renk Türkler tarafından diğerlerine nazaran daha kutlu görülmüş ve “doğu” için kullanılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Eski Türklerde çadırların kapıları hangi yöne açılır?

Doğu

Batı

Kuzey

Güney

Güneybatı

Açıklama:

Türkler tarafından mavi diğerlerine nazaran daha kutlu görülmüş ve “doğu” için kullanılmıştır. Buna binaen çadır ve evlerin kapılarının doğuya açılması hükümdarın güneşle birlikte ayağa
kalkıp, yeni günü karşılamasının arkasında herhalde başka sosyal hadiseler de vardı.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Eski Türklerde doğunun rengi gök ilkbahar ise batının rengi aşağıdakilerden hangisidir?

Ak sonbahar

Kızıl yaz

Kara kış

kızıl sonbahar

ak kış

Açıklama:

Türkler tarafından doğunun rengi gök (ilkbahar), batı ak (sonbahar), kuzey kara (kış), güney kızıl (yaz) renk ile belirtilmekteydi.
Batı ak sonbahar

Doğru Cevap: A

Soru 27

Yönlere göre devletin merkezinde yer alan Kagan'ın rengi nedir?

Yeşil

Mor

Sarı

Turuncu

Pembe

Açıklama:

Türkler tarafından doğunun rengi gök (ilkbahar), batı ak (sonbahar), kuzey kara (kış), güney kızıl (yaz) renk ile belirtilmekteydi. Bu yönlere göre,kagan devletin merkezinde yer alıyordu ve buranın
rengi sarı veya altın rengiydi

Doğru Cevap: C

Soru 28

Eski Türklerde Tiginler kaça ayrılırdı?

Açıklama:

Türk devletinin doğusuna
ve batısına ise bir nevi şehzade demek olan tiginler gönderiliyordu. Hunlar çağından itibaren teşkilat yapısını incelediğimizde; doğuya atanan tigin veya diğer hanedan
üyesi daha yüksek mevkide olup, başlangıçta “Sol Türk
Bilge Tigin” unvanını taşıyordu ve bunlar devletin veliahtıydılar. Batıdakiler ise “Sağ Türk Bilge Tigin” diye anılırlardı.
2

Doğru Cevap: A

Soru 29

Türkler tarafından diğerlerine nazaran daha kutlu görülmüş ve “doğu” için kullanılmış olan renk aşağıdakilerden hangisidir?

Beyaz (ak)

Kırmızı (al)

Mavi (gök)

Yeşil

Siyah

Açıklama:

Türk düşüncesinde Tanrı’nın mekanı ulaşılamayacağına inanılan gökyüzüydü ve semanın rengi de gök (mavi) olduğundan bu renk Türkler tarafından diğerlerine nazaran daha kutlu görülmüş ve “doğu” için kullanılmıştır.
Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Eski Türk devletlerinde yönler ve renkler ile ilgili verilen aşağıdaki bilgilerden hangisi doğru bir bilgi değildir?

Eski Türkçede güney için “kün ortasu” ile “biri” deyimleri yer almaktaydı

Kuzeye “tün ortasu” ve “yırı” denmekteydi

Eski Türkler güneye dönerek de idari teşkilatlanmada bulunmuşlardı

Türkler tarafından doğunun rengi kızıl (yaz) olarak betimlenmekteydi

Türkler tarafından kuzey, kara (kış) olarak betimlenmekteydi

Açıklama:

Eski Türkçede güney için “kün ortasu” ile “biri” deyimleri vardı. Kuzeye ise Türkler “tün ortasu” ve “yırı” diyorlardı. Bunun dışında eski Türkler güneye dönerek de idari teşkilatlanmada bulunuyorlardı ki, bu duruma binaen sol yön doğu, sağ cenah da batı idi.
Türkler tarafından doğunun rengi gök (ilkbahar), batı ak (sonbahar), kuzey kara (kış), güney kızıl (yaz) renk ile belirtilmekteydi.
Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Eski Türk devletlerinde yönlere göre Kağan devletin merkezinden yer alırken, buranın rengi nasıl betimlenmektedir?

Gök (mavi)

Ak (beyaz)

Al (kırmızı)

Kara (siyah)

Sarı (altın)

Açıklama:

Türkler tarafından doğunun rengi gök (ilkbahar), batı ak (sonbahar), kuzey kara (kış), güney kızıl (yaz) renk ile belirtilmekteydi. Bu yönlere göre, kagan devletin merkezinde yer alıyordu ve buranın rengi sarı veya altın rengiydi. Bu özellikten hem içtimaî, hem de askerî teşkilatta faydalanılıyordu.
Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 32

Türk felsefesi ve düşünce dünyasında hangi renk ise güzelliğin, aşkın, mutluluğun, sevincin, sıcaklığın timsali olarak görülmüştür?

Ak (beyaz)

Kara (siyah)

Kızıl

Mavi

Yeşil

Açıklama:

Gök veya mavi renk güven, huzur, sonsuzluk, cömertlik, gökyüzü ve suyun enginliğini hatırlattığı gibi, insanın maddi olarak ulaşamayacağı Tanrı’yı da simgeler. Türk felsefesi ve düşünce dünyasında kızıl renk ise güzelliğin, aşkın, mutluluğun, sevincin, sıcaklık ve dolayısıyla ateş ile bazan güneşin, zenginlik ve saltanatın timsali, yeşil kadının kısırlığı, mor ağlama, sarı uğursuzluk ve ölüm timsali olarak görülmüştür.
Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

"Hunlar çağından itibaren teşkilat yapısını incelediğimizde; doğuya atanan tigin veya diğer hanedan üyesi daha yüksek mevkide olup, başlangıçta “................” unvanını taşıyordu ve bunlar devletin veliahtıydılar"
Yukarıda açıklaması verilen bilgiye göre boş bırakılan yere aşağıdaki kavranlardan hangisi gelmelidir?

Tört bulung

Tarduş Yabgu

Tölös Şad

Sol Türk Bilge Tigin

Sağ Türk Bilge Tigin

Açıklama:

Türk devletinin doğusuna ve batısına ise bir nevi şehzade demek olan tiginler gönderiliyordu. Hunlar çağından itibaren teşkilat yapısını incelediğimizde; doğuya atanan tigin veya diğer hanedan üyesi daha yüksek mevkide olup, başlangıçta “Sol Türk Bilge Tigin” unvanını taşıyordu ve bunlar devletin veliahtıydılar. Batıdakiler ise “Sağ Türk Bilge Tigin” diye anılırlardı. Bu kişi de veliahttan sonraki mevkinin sahibiydi. Kök Türk ve Uygur dönemine geldiğimizde ise onların yerini “Tarduş Yabgu” ve “Tölös Şad” unvanlı hanedan bireyleri almış ve bunda güneşin doğduğu taraf ile battığı yön esas olmuştur.
Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 34

Tarduşların üzerine gönderilen tiginler hangi unvanı almaktadırlar?

Kagan

Tigin

Şad

Han

Yabgu

Açıklama:

Tarduşların üzerine gönderilen tiginler yabgu unvanını alıyorlardı ve kaganlığın varisi durumundaydılar.
Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Eski Türk devletlerinde büyük iç karışıklıkların çıkmamış olması daha çok hangi durum ile açıklanabilir?

Otoriter yönetim uygulaması

Demokratik yönetim anlayışı

Merkeziyetçi yönetim sistemine sahip olunması

İç karışıklıkların önceden fark edilip bertaraf edilmesi

Diğer komşu ülkeler ile yakın ilişkiler kurulmuş olması

Açıklama:

Dolayısı ile Türk devleti hiçbir vakit ortak kabul etmemiştir. Böyle bir hâl vaki olduğu takdirde, ortaya çok büyük karışıklıkların çıktığına da şahitiz. Hepimiz biliyoruz ki, Kök Türk Kaganlığının kuruluşundan sonra Bumın kardeşi İstemi’yi ba- tıdaki On Okların başına gönderdi, fakat İstemi hiçbir zaman Ötüken’in merkezinden habersiz iş yapmadı. Kök Türk Kaganlığının yaşamış olduğu kargaşa sırasında batıda bazı Börülü (A-shihna/ Aşina/Çina/Çona) soylu beylerin kaganlık ilan etmelerinin tek sebebi doğuda otorite boşluğunun çıkmasındandır. Yoksa ne Kapgan zamanında ne de Bilge devrinde böyle bir şeye rastlıyoruz. Özellikle Türk devlet anlayışı üzerine yapılan araştırmalar göstermiştir ki Türklerde merkeziyetçi bir yönetim sistemi vardır.
Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 36

Eski Türkçede “bakan” anlamına geldiğini söylenebilecek kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Tigin

Buyruk

Şad

Tabgu

Tarduş

Açıklama:

Türkçede “bakan” anlamına geldiğini söyleyebileceğimiz bir “buyruk” sözü vardır.
Türklerde devletin başında kagan bulunurdu. Ancak devletin ve milletin geleceğine tek başına karar veremezdi. Kagan’ı denetleyen bir meclis ve hükümet mevcuttu. Hükümet bakanlardan oluşmaktaydı. Bakanlara buyruk deniliyordu.
Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 37

"Daha sonra kendilerine ......... de denilen bu kişileri bağımsız devletler gönderebilirdi. İşte bu yüzden Juan-juan hakanı Anaguey’e, Börülü önderi Bumın’ın bir elçi yollayarak kızını istemesi bir nev’i bağımsızlık göstergesi olarak görülmekteydi."
Yukarıda açıklaması verilen bilgiye göre boşlukla bırakılan yere aşağıdaki kavramlardan hangisi gelmelidir?

Buyruk

Şad

Tigin

Yabgu

Sefir

Açıklama:

Elbette daha sonraları kendilerine sefir de denilen bu kişileri bağımsız devletler gönderebilirdi. İşte bu yüzden Juan-juan hakanı Anaguey’e, Börülü önderi Bumın’ın bir elçi yollayarak kızını istemesi bir nev’i bağımsızlık göstergesi olduğu gibi; yedinci asrın başlarında On Ok beyi Tonga Yabgu’nun, devletin meşru kaganından habersizce Çin’e elçi gönderip, bir de prenses istemesi bağımsızlık ilanı şeklinde yorumlanmış, bunun üzerine İllig Kagan, Tonga (T’ong) Yabgu’ya; “görüyorum ki, T’angların bir prensesini almayı düşünüyorsun, ama onu götürmek için benim topraklarımdan geçmen lazım” diyerek yabguyu tehdit etmişti.
Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 38

Eski Türk devletlerinde bir nevi devletin yazışmalarını kaleme alan ve mühürleyen görevliler olan ve bu itibarla sadece dışişlerinde değil, her kademede kendilerinden yararlanılan devlet memurlarına ne ad verilmekteydi?

Sefir

Tamgacı

Buyruk

Yabgu

Kargu

Açıklama:

Metinlerde ayrıca “tamgaçı” denilen memurlara rastlanmaktadır. Herhâlde onlar bir nevi devletin yazışmalarını kaleme alan ve mühürleyen görevlilerdi. Bu itibarla sadece dışişlerinde değil, her kademede kendilerinden yararlanılmıştır. Mesela 6. yüzyılın 2. yarısında Kök Türk ülkesine gelen Zemarkhos’la birlikte Bizans imparatorluğuna giden heyetin başkanlığını Tamga Tarkan unvanlı bir kişi yaparken 7. asrın ilk yarılarında Tonga Yabgu’yu ziyaret eden Hsüan Tsang’ın yanına bir tamgaçı verilmişti. Yine meşhur Köl Tigin’in cenaze merasimine katılanların arasında “On Okların Türgiş kaganından Makaraç Tamgaçı ile Oguz Bilge Tamgaçı” unvanlarını taşıyan iki zatı görmekteyiz.
Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Mavi renk Türkler tarafından hangi yön için kullanılmıştır?

Doğu

Batı

Kuzey

Güney

Güneybatı

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 40

Kuzey yönünü eski Türkler aşağıdakilerden hangisi olarak adlandırıyorlardı?

biri

kisre

öngre

yırı

kurı

Açıklama:

Kuzeye ise Türkler “tün ortasu” ve “yırı” diyorlardı.

Doğru Cevap: D

Soru 41

Türk felsefesi ve düşünce dünyasında güzelliğin, aşkın, mutluluğun, sevincin, timsali olarak görülen renk aşağıdakilerden hangisidir?
yeşil kadının kısırlığı, mor ağlama, sarı uğursuzluk ve ölüm timsali (Freilitz-Rawlig, 2008; Balabekova, 2017) olarak görülmüştür.

yeşil

kızıl

mor

sarı

mavi

Açıklama:

Türk felsefesi ve düşünce dünyasında kızıl renk ise güzelliğin, aşkın, mutluluğun, sevincin, sıcaklık ve dolayısıyla ateş ile bazan güneşin, zenginlik ve saltanatın timsali, yeşil kadının kısırlığı, mor ağlama, sarı uğursuzluk ve ölüm timsali olarak görülmüştür.

Doğru Cevap: B

Soru 42

Kök Türk Kaganlığının kudretli hakanı Kapgan İni İl Kagan olarak atadığı aşağıdakilerden hangisidir?

Bilge

Kapgan

Tutuk

İllig

Bögü

Açıklama:

Kök Türk Kaganlığının kudretli hakanı Kapgan, yeğeni Bilge’yi Tarduş Şad tayin etmiş, oğlu Bögü’yü de (Fu-chü) İni İl Kagan atayarak, kendinden sonra kaganlık makamına aday olarak göstermişti.

Doğru Cevap: E

Soru 43

Bilge Kagan hangi tarihte tahtta çıkmıştır?

716

718

720

722

724

Açıklama:

Bilge Kagan 716 tarihinde tahtta çıktığında kendisine bağlılığını sunanlar arasında iç buyruklardan Sebig Köl İrkin adında birinin de olduğunu öğreniyoruz.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi Bilge Kagan'ın 734 tarihinde öldürülmesi hadisesine karışmıştır?

Sebig İrkin

Mo-yen Çor

Buyruk Çor

Tonga Baga

Fu-chü

Açıklama:

Bunun gibi Kök Türk kaynaklarında adına rastla- mamamıza rağmen Çince vesikalarda geçen Buyruk Çor’un 727 senesinde Bilge Kagan tarafından Çin’e yollanarak, Tibetlilerin bu ülkeye karşı faaliyetlerini haber vermekle görevlendirildiğini, ayrıca 734 tarihinde Bilge’nin öldürülmesi hadisesine karıştığını biliyoruz.

Doğru Cevap: C

Soru 45

Eski Türk hükümetinde kaç bakanın olduğu son yıllarda ele geçen kitabeler sayesinde kaç bakan bulunduğunu göstermektedir?

Açıklama:

Evvelce de belirttiğimiz üzere Türkçede “bakan” anlamına geldiğini söyleyebileceğimiz bir“buyruk” sözü vardır. Bu bir yana eski Türk hükümetinde yakın zamana kadar kaç bakanın olduğu sayısı meçhûldü. Bunu ancak Çin kaynaklarının yardımıyla öğrenebiliyorduk. Fakat son yıllarda ele geçen kitabeler hükümette dokuz bakanın bulunduğunu göstermektedir.
9

Doğru Cevap: C

Soru 46

Eski Türklerde “İç Buyruk Başı” ve “Öge Buyruk” deyimlerini ne anlama gelir?

başbakan anlamına

Elçi anlamında

Koruyucu anlamında

Devlet memuru

ulaşım ve haberleşme memuru anlamında

Açıklama:

Bilge Kagan 716 tarihinde tahtta çıktığında
kendisine bağlılığını sunanlar arasında iç buyruklardan Sebig Köl İrkin adında birinin de olduğunu
öğreniyoruz. Uygur dönemi yazıtlarından Terhin’de
ise başbakan yerine “İç Buyruk Başı Inançu Baga
Tarkan” unvanlı bir kişiden söz edilmektedir. Burada ismi anılan Inançu Baga Tarkan’ın, Bögü
Kagan’dan sonra hükümdarlık tahtına oturan başbakan Tonga (Tun/Ton/Tong/Tokta) Baga Tarkan
(779-789) olduğunu sanıyoruz. Suci Yazıtında,
“Kırgız oğluyum. Boyla Kutlug Yargan’ım. Kutlug
Baga Tarkan’ın başbakanıyım”, diye geçen cümledeki Boyla Kutlug Yargan da başbakandır. Dolayısı
ile bu belgelerden eski Türklerde başbakan anlamına “İç Buyruk Başı” ve “Öge Buyruk” deyimlerinin
kullanıldığı açığa çıkıyor.
Başbakan anlamında

Doğru Cevap: A

Soru 47

Aşağıdakilerden hangisinde adı geçen “El Togan Tutuk’un Altı Bag Bodun’un elçisi” olduğu söylenmektedir?

Terhin Yazıtında

Ongin Yazıtında

Uybat VI Yazıtında

Uyuk-Tarlak Yazıtında

Suci Yazıtında

Açıklama:

Uyuk-Tarlak Yazıtında adı geçen “El Togan Tutuk’un Altı Bag Bodun’un elçisi” olduğu söylenmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 48

“Elçi turna kuşu gibidir. Ülkeler arasında serbestçe öter. Ona yol açıktır” ifadesi aşağıdakilerden hangisinde kullanılmıştır?

Alp Er Tunga Destanı

Kutadgu Bilig

Irk Bitig

Oguz Kagan Destanı

Manas Destanı

Açıklama:

Manas Destanı’nda “elçi turna kuşu gibidir. Ülkeler arasında serbestçe öter. Ona yol açıktır” denir.

Doğru Cevap: E

Soru 49

6. yüzyılın 2. yarısında Kök Türk ülkesine gelen Zemarkhos’la birlikte Bizans imparatorluğuna giden heyetin başkanlığını yapan aşağıdakilerden hangisidir?

Hsüan Tsang

Tamga Tarkan

Makaraç Tamgaçı

Oguz Bilge Tamgaçı

Baga Tarkan

Açıklama:

6. yüzyılın 2. yarısında Kök Türk ülkesine gelen Zemarkhos’la birlikte Bizans imparatorluğuna giden heyetin başkanlığını Tamga Tarkan unvanlı bir kişi yaparken 7. asrın ilk yarılarında Tonga Yabgu’yu ziyaret eden Hsüan Tsang’ın yanına bir tamgaçı verilmişti.

Doğru Cevap: B

Soru 50

Kök Türk Devletinde hazine memurlarına ne denmekteydi?

silik

agıçı

sakışçı

tudun

baskak

Açıklama:

Devlet hazinesine “agı” deniyordu, Kök Türk Yazıtlarında da bu terime rastlıyoruz. Hazine memurlarına “agıçı” adı verilip hazine ve maliyeden sorumlu kişi veya bakana da “ulug agıçı”, denmek- te idi. Bunun dışında vergi ve hesap işleriyle uğraşanlar “sakışçı” “tudun”, “baskak” gibi isimlerle de anılmaktaydılar

Doğru Cevap: B

Ünite 5

Soru 1

Tunyukuk’un ifadelerinden de anlaşılan Türklerin Çin karşısında bilinen en eski devirdeki askeri stratejisi ne idi?

Turan taktiği

Kuşatma

Geri çekilme

Pusu

Saldırı

Açıklama:

Türk ordusunun ana yapısının oluşumu ve kurumsallaşmasını kavrayabilme
Bu garnizon bölgelerindeki konaklar seyyar olup saldırı anlarında öküz veya at arabalarıyla araç-gereçler başka yerlere taşınabildiğinden kolay kolay taarruzlara maruz kalınmıyordu. İşte bu yüzden meşhur devlet adamı Tunyukuk, Bilge Kagan’ın yerleşik hayata geçme ve buna binaen sabit ordu-kent merkezleri kurma gibi bir teşebbüsünün sakıncalarını; “atlı asker ve konar-göçer Türklerin kentleri savunmalarının zor olacağını, sayıları Çinlilerden daha az ise de güçlü zamanlarında yağma akınları yaptıklarını, zaafa düştüklerinde dağlara ve ormanlara çekildiklerini” (Ögel, 1984; Gömeç, 2016b) söyleyerek kaganı bu fikrinden vazgeçirmişti. Gerçekten de bu strateji o çağlarda önemli bir savunma anlayışıdır. Teslim veya tamamen yok olmaktan sakınmak için kaçmak veya geri çekilmek hiç de utanılacak bir durum değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 2

Bug-arık Katun ve Ak Katun gibi isimler ilk dönem Türk ordusuna dair ne ifade eder?

Savaş karşıtlığı

Kadın egemenliği

Orduda kadın

Esir kadınları

Ordudaki bozulma

Açıklama:

Türk ordusunun ana yapısının oluşumu ve kurumsallaşmasını kavrayabilme
Bunun yanı sıra Türk tarihine ait kaynaklardan öğrendiklerimize göre savaş ve ordu komutanlığı sadece erkeklerin işi değildi. Kadınlar da birliklere veyahut ordulara kumanda edebildikleri gibi, ihtiyaca binanen at üstünde okları, yayları ve kılıçları olduğu halde harplere katılıyorlardı. Mesela Sabar hükümdarı Balak’tan sonra çocukları küçük olduğundan görevini devralan eşi Bug-arık Katun savaşçılığı, idareciliği ve güzelliğiyle meşhur bir Türk kadınıdır. O, 100.000 kişilik Sabar askeri kuvvetine de komutanlık yapıyordu. Bizans imparatoru I. Justinianus (527-565) çeşitli gümüş vazolar ve diğer zengin hediyeler karşılığında 528’de Bug-arık ile anlaşmıştı. Kafkasya’daki Tölös-Ogur boylarından birinin başında, 576’larda Ak Katun adında bir kişinin olduğu söyleniyor. 626’larda Avarlar İstanbul’u kuşattıklarında ordunun içerisinde birçok da kadın asker vardı. Yine, Uygur birliğinin temellerini atan İl-teber Busar’ın (P’u-sa/Basar) annesi son derece otoriter ve törelere sadık bir kadındı. 743 senesinde Börü Ken (Mo-yen Çor/Genişleten/Yayan), Ozmış Tigin ile yapmış olduğu savaşta, katununu da esir almıştı.

Doğru Cevap: C

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi Türk ordusunun özellikleri arasında sayılamaz?

Kadınlar yer almaz

Ücretli değildir

Daimidir

Atlı birliklerden oluşur

Bir sanattır

Açıklama:

Türk ordusunun ana yapısının oluşumu ve kurumsallaşmasını kavrayabilme
Orduların temelini insan, teşkilat ve araç gerecin meydana getirmesi bir yana, araştırmacılar Türk ordusunun diğer kavimlerin askerî sisteminden farklı olan üç yönünü tespit etmiştir: 1- Türk ordusu ücretli değildir. 2- Türk ordusu daîmidir. 3- Türk ordusu temelde atlı birliklerden oluşur

Doğru Cevap: A

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Türk ordusunun kurumsallaşmasında etkili değildir?

Bozkırın zorlukları

Sosyal hayatları

Dini inanç

Sürek Avları

Sağlam yapıları

Açıklama:

Türk ordusunun ana yapısının oluşumu ve kurumsallaşmasını kavrayabilme
Eski Türklerde bütün erkekler doğuştan asker oldukları gibi, Türk ordusunun ve milletinin mücadeleye daima hazırlıklı bulunmasının nedenleri arasında; Orta Asya bozkırlarında yaşamanın güçlüğünün yanı sıra, onların sosyal hayatlarının tesiri de vardır. Belki bu yüzden kendilerine “ordu millet” denilen ve ekonomilerinin esası konargöçer hayvancılığa dayalı olan Türkler, zaten yılın yarısından fazlasını hayvanlarının peşinde, dağlarda ve yaylalarda geçirdiğinden, bünye olarak sağlam bir yapıya sahiptiler. Üstelik, yine senenin belirli aylarında zaman zaman bizzat kaganın başkanlığında, bazan da beylerin sevk ve idaresinde nev’i askeri tâlim özelliği taşıyan sürek avları düzenleniyordu ki bu da Türklerin savaşa ve harp manevralarına daima hazırlıklı ve eğitimli olmaları demekti. Kaşgarlı Mahmud, Divanü Lûgat-it-Türk’te “sıgır” kelimesini açıklarken buna değinmekte ve “Hanların halk ile beraber yaptığı sürgün avıdır. Öyle ki hanın adamları orman ve kırlara dağılır, yaban hayvanlarını önlerine katarak hanın olduğu mahale doğru sürerler.

Doğru Cevap: C

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi Türklerde ordudaki 24’lü sisteme dair değildir?

Süreklilik

Yapı

İnsan organizmasından ilham

Felsefeleri

İnanç

Açıklama:

Türk ordusunun ana yapısının oluşumu ve kurumsallaşmasını kavrayabilme
Hun dönemine ait Çin belgelerine baktığımızda, orduyu idare eden yirmi dört komutanın varlığından söz açılıyor. Bunların emri altında çeşitli rütbelere mensup askerler bulunuyordu. Bu konuyla alâkalı; Şikarî’de (16. yy) geçen Selçuklu sultanının yirmidört vezirinin olması gibi, Müneccimbaşı Ahmed Dede’nin (17. yy), 1473’teki Otlukbeli Savaşı sırasında Anadolu Beylerbeyi Davud Paşa’nın emri altında yirmidört sancak beyinin bulunduğunu bildirmesi, yine İbn Zünbül’ün (16. yy) Mercidabık Harbi esnasında Osmanlı ordusunun sancak sayısının yirmi dört olduğu yolundaki haberi de dikkate değerdir (Köprülü, 1938; Şikarî, 1946; Barthold, 2006). Demek ki yirmi dörtlü teşkilat hâlâ geçerliliğini sürdürmektedir ve bu da Türklerin hâkimiyet telakkisiyle alakalıdır.
Bu konuyu biraz açacak olursak; Hunlar çağından beridir, Türk devlet teşkilatında önemli bir yere sahip olan bu 24’lü düzen tesadüfi bir şekilde ortaya çıkmamıştır. Türkler devlet ve toplum yapılarını tıpkı bir insan vücuduna benzetmekteydiler. Tanrı tarafından mükemmel bir surette yaratılan insan organizması ve onun temelini meydana getiren iskeletler ile kaburga sistemi ne kadar sağlamsa, vücudun direnci de o kadar kuvvetlidir. İnsan kaburgasını incelediğimizde 24 kemiğin olduğunu görürüz. Göğüs kafesini teşkil eden bu kemiklerin on iki tanesi sağ, on ikisi de sol tarafta bulunur. Eski Türkler muhtemelen insan vücudundaki bu muhteşem oranlamayı göz önünde tutara, kabile ve devlet düzenini ona göre oluşturdular ve bunu da dünya egemenliği felsefesinin içerisine yerleştirdiler. Bu durumla ilgili bir başka ihtimal ise bilindiği üzere bir gün 24 saattir ve bunun 12’si gündüz, 12’si de gecedir. Dolayısıyla devlet de bir saat gibi işleyip zamanı öyle geçirmelidir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi bilinen orduya dair unvanlar bakımından ilk bilgiler arasında zikredilemez?

Sü

Tümen

Sü Başı

Çabışlık

Yalavaç

Açıklama:

Eski Türk ordusunda kullanılan askerî unvanları kavrayabilme
Kök Türkçe yazıtlarda ordu mefhumu “sü” terimiyle de karşılanmıştır ve abidelerde en çok geçen kelimelerden biri budur. Türk askeri teşkilatına dair ilk sistemli kayıtlar, Milattan önce 3. asra ait olup, bu ordu onlu düzene göre yapılanmıştı. Fakat bu, yukarıda da belirttiğimiz üzere, Türklerde daha evvel ordu olmadığı anlamına gelmemektedir. Kaynaklardan öğrendiğimiz kadarıyla söz konusu bu sistem Börü Tonga (veya Tokta/Mo-tun) Yabgu zamanında meydana getirilmişti. Ordunun sevk ve idaresi bugünkü genelkurmay başkanı yerindeki sü başıların elindeydi. Sü Başı terimine de ilk defa Türkçe belgelerde 8. yüzyılda rastlamaktayız. 710 yılındaki Türgiş seferi sırasında orduya Sü Başı İni İl Kagan komuta etmişti. Bilindiği üzere Uygurlar Türk devletinin başına geçmeden önce, Basmıl ve Karluklarla ittifak yapmışlar ve Börülüleri (A-shih-na) birlikte ortadan kaldırmaya çalışmışlardı. Bu müttefik ordunun idaresi Uygurların başbuğu Kutlug Bilge Köl Kagan’ın oğlu Börü Ken’in (Mo-yen Çor/belki Kun/Genişleten/Yayan) yönetimindeydi. Yani Uygur şadlarından Börü Ken de (Mo-yen Çor) sü başı idi. Bu durum bir tarafa sü başıdan sonra orduda en büyük rütbe, bizim kanaatimize göre Çabışlıktır (çavuş).
Eski Türk ordusunda en büyük askerî birlik “tümen” denilen on bin kişilik kuvvettir ve bunlar “tümen başı” denilen komutanların emrindeydi.

Doğru Cevap: E

Soru 7

Harbe girecek er atının kuyruğunu bağlar veya keserdi ki, buna eski Türkler “………” diyorlardı.
Yukarıdaki boşluğa hangisi gelmelidir?

Tullama

Çerileme

Çabışlık

Süleme

Yadag

Açıklama:

Eski Türk ordusunda kullanılan askerî unvanları kavrayabilme
Harbe girecek er atının kuyruğunu bağlar veya keserdi ki, buna eski Türkler “tullama” diyorlardı. Artık o kişi, vatan ve millet için kendini fedaya ve şehitliğe hazırlamış demektir.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Yizek ne manaya gelmektedir?

Ordu Gönderme

Öncü

Gözcü

Artçı

Asker

Açıklama:

Türk ordusunda kullanılan savaş araçlarını tanımlayabilme
Bundan başka Türkçe bir kelime olan ve herşeyle mücadeleyi ifade eden savaşla ilgili kullanılan birtakım deyimler de vardır ki, onların da birkısmını vermek istiyoruz: Tokımak, süngüşmek (savaşmak), uruşmak (vuruşmak), sülemek (ordu göndermek), atlıg (suvari), yadag (piyade), akınçı, sökmen, tapulgan (düşmana baskın yapan, yaran), yizek (ordunun önde giden bölüğü), karakol (bekçi, devriye), karagçı (ileri karakol), közdemçi, tüngek (bekçi/gözcü), yortug (herhalde yorumak/yürümek fiiliyle alâkalı olup, hakanın yanında bulunan koruma görevlilerinden), yelme eri (öncü, keşif kolu), içgirmek (itaata almak)

Doğru Cevap: B

Soru 9

- “Sağ ve sol tarafta altı ak çadır hazırlandı. Sağ yanda üzerinde altın bir tavuk bulunan kırk kulaç yüksekliğinde bir direk dikildi. Sol taraftaki direğin üstünde ise gümüş bir tavuk vardı. Büyük oğullar altın tavuğa, küçük oğullar gümüş tavuğa at üzerinde ok attılar.”, bilgisi aşağıdakilerden hangisi anlatılır?

Kabak

Toy

Savaş

Talim

Açıklama:

Türk ordusunda kullanılan savaş araçlarını tanımlayabilme
Oguz Kagan Destanı’nda, Irkıl Koca tarafından Oguz’un torunlarına unvan ve tamgaları verilirken düzenlenen törende: “Sağ ve sol tarafta altı ak çadır hazırlandı. Sağ yanda üzerinde altın bir tavuk bulunan kırk kulaç yüksekliğinde bir direk dikildi. Sol taraftaki direğin üstünde ise gümüş bir tavuk vardı. Büyük oğullar altın tavuğa, küçük oğullar gümüş tavuğa at üzerinde ok attılar.” deniyorken kaynaklarda eski Türklerin “Kabak Oyunu” da dedikleri bir eğlence ve yarışma şekli görüyoruz.

Doğru Cevap: A

Soru 10

“Yelme erlerinin” savaş tekniğinde görevi ne idi?

Pusu atmak

Pusuyu engellemek

Öncü olmak

Artçı olmak

Hakanı korumak

Açıklama:

Türk savaş tekniklerini değerlendirebilme
Bununla birlikte harp hâli ve seferberlik esnasında düşmanın pususuna (yaşlak) düşmemek için görevlendirilen “Yelme Erleri” vardı. Bunlar dört tarafa giderler, düşman topraklarına sızarlar, bazan yerli halktan, bazan da seyyah, din adamı, tüccar vs. yakalayıp, hasımlarının durumu hakkında istihbarat toplarlardı.

Doğru Cevap: B

Soru 11

Türklerin av hayvanlarını bir daire içine alma ile savaş esnasında kuşatma
ve düşmanı halka biçiminde sarmaya ne ad verilir?

Çergeleme

Sıgır

Yabgu

Konar-göçer

Tımar

Açıklama:

Türkler av hayvanlarını
bir daire içine alma işi ile savaş esnasında kuşatma
ve düşmanı halka biçiminde sarmaya “çergeleme” diyorlardı.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Harp, bütün Türkler için bir sanat hâlini almıştı.“Yiğitler yastıkta değil, şerefleri için savaşta ölürler.” sözü aşağıdaki destanlardan hangisinde yer almaktadır?

Manas Destanı

Oğuz Kaan Destanı

Yaratılış Destanı

Türeyiş Destanı

Bozkurt Destanı

Açıklama:

Özellikle harp, bütün Türkler için bir sanat
hâlini almıştı. Belki de buna bağlı olarak meşhur
Manas Destanı’nda: “Yiğitler yastıkta değil, şerefleri için savaşta ölürler.” denmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Kagan çocukları, kardeşleri ya da yeğenleri bu görevi alırdı.
Ordu-kentte ikamet etmek zorundalardı.
Giyimleri beyaz ya da kırmızı ağırlıklı olmaktaydı.

Yukarıda verilen özellikler hangi askeri unvana yöneliktir?

Çerig

Sü başı

Yezek

Alp

Açıklama:

Genellikle sü başılık görevlerine kagan çocukları, kardeşleri veya yeğenleri getirilmekteydi ve bunların
giyimleri de en azından beyaz ya da kırmızı ağırlıklı olup, diğer askerlerden biraz ayrılıyordu. Bunun dışında
sü başılar ordu-kentte yani ülkenin başşehrinde, hakanın yanında, esas ordunun bulunduğu yerde ikamet
etmek zorundaydılar.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Savaşta safları düzelten ve askerin kötü davranışlarını engelleyen, padişahın önünde yol açan, bekçi anlamına gelen rütbe aşağıdakilerden hangisidir?

Sü başı

Çabış

Çerig başı

Alp

Açıklama:

Bu durum bir tarafa sü başıdan sonra orduda
en büyük rütbe, bizim kanaatimize göre Çabışlıktır (çavuş). Bu görev ise savaşta safları düzelten ve
askerin kötü davranışlarını engelleyen, padişahın önünde yol açan, bekçi anlamlarına gelmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 15

Eski Türk ordusunda en büyük askerî birlik aşağıdakilerden hangisidir?

Tümen

Tabur

Kolordu

Çerig

Sü

Açıklama:

Eski Türk ordusunda en büyük askerî birlik
“tümen” denilen on bin kişilik kuvvettir ve bunlar
“tümen başı” denilen komutanların emrindeydi.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Harbe girecek erin atının kuyruğunu bağlaması veya kesmesine ne ad verilir?

Kollama

Çergeleme

Çergeşme

Tolama

Tullama

Açıklama:

Harbe girecek er atının kuyruğunu bağlar veya
keserdi ki, buna eski Türkler “tullama” diyorlardı.

Doğru Cevap: E

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi kaynaklarda geçen Türk savaş araç-gereçlerinden biri değildir?

Bükte

Kıngırak

Keş

Batrak

Cestus

Açıklama:

Kısaca kitabeler ve Divanü Lûgat-it-Türk gibi kaynaklarda geçen savaş araç ve gereçlerinden bazıları da şunlardır: At, ok, yay, kılıç, bükte, kıngırak (hançer, kama), keş,
kurman, sadak, okdan (okluk), kın (kılıç ve bıçak kabı),
kalkan, süngüg, kargı, cida, gönder (mızrak), çomak,
çokmar (bir nev’i topuz), batrak (ucuna bez bağlanan süngü), tug (birliklerine göre değişiyordu), ukruk (kement),
kargu (ateş kulesi), köbrüge (davul), yarık, cevşen (zırh),
yoşuk, tubulga (tulga/miğfer), küpe-yarık (vücudu kuşatan zırh).

Doğru Cevap: E

Soru 18

Türk savaş aletlerinde ucuna bez bağlanan süngü aşağıdakilerden hangisidir?

Köbrüge

Tubulga

Ukruk

Batrak

Kın

Açıklama:

batrak (ucuna bez bağlanan süngü)

Doğru Cevap: D

Soru 19

Türklerde savaş aletlerinde okların ucundaki demir parçaya ne denirdi?

Temren

Yülek

Tulga

Küpe

Çomak

Açıklama:

Okların ucundaki demir parçaya “temren”, bunu
yapan kişiye “temrençi”, arkasındaki tüye “yülek”
veya “yelek”, yaya sarılan sırmaya “toz” denmekteydi

Doğru Cevap: A

Soru 20

Türkler savaşa başlamadan evvel, esas kuvveti saklama ve yedek güç ayırmaya
büyük önem veriyorlardı. Tarihte bu Türk savaş taktiğine ne ad verilmektedir?

Keşif taktiği

Gece baskınları

Turan taktiği

Yıpratma taktiği

Yıldırım taktiği

Açıklama:

Türkler savaşa başlamadan
evvel, esas kuvveti saklama ve yedek güç ayırmaya
büyük önem veriyorlardı. Tarihte Türk savaş taktiği
“kurt kapanı, kaz ayağı” ve en çok bilinen şekliyle
“Turan taktiği” olarak anılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 21

Türkçenin asli kelimelerinden olan “ordu” sözü eski metinlerde hangi biçimde kullanılmaktadır?

Çerig

Sü başı

Ortu

Çabış

Yezek

Açıklama:

Türkçenin asli kelimelerinden olan “ordu” sözü ise eski metinlerde “ortu” biçiminde geçmekte olup anlamı bugün de kullandığımız şekliyle bir şeyin ortası, temel, merkez, başkent, ordugâh şeklindedir. Kelimeyi Türk tarihiyle alâkalı en eski Çince belgelerde “o-t’u” şeklinde, Mo-tun (Börü Tonga veya Tokta) Yabgu’nun Hunların doğu komşuları olan Tung-hularla yaptığı savaş sırasında görmekteyiz.

Doğru Cevap: C

Soru 22

"Teslim veya tamamen yok olmaktan sakınmak için kaçmak veya geri çekilmek hiç de utanılacak bir durum olmadığını" savunan kimdir?

Köl Tigin

Ozmış Tigin

Tung-hular

Kagan

Tunyukuk

Açıklama:

Tunyukuk, Bilge Kagan’ın yerleşik hayata geçme ve buna binaen sabit ordu-kent merkezleri kurma gibi bir teşebbüsünün sakıncalarını; “atlı asker ve konar-göçer Türklerin kentleri savunmalarının zor olacağını, sayıları Çinlilerden daha az ise de güçlü zamanlarında yağma akınları yaptıklarını, zaafa düştüklerinde dağlara ve ormanlara çekildiklerini” söyleyerek Kagan’ı bu fikrinden vazgeçirmişti. Gerçekten de bu strateji o çağlarda önemli bir savunma anlayışıdır. Teslim veya tamamen yok olmaktan sakınmak için kaçmak veya geri çekilmek hiç de utanılacak bir durum değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 23

Türkler hangi tarihten itibaren askerî birliklere sahipti?

M.Ö 1500

M.Ö 2000

M.Ö 2500

800

1000

Açıklama:

Türklerden haber veren en eski vesikalara baktığımızda, M.Ö. 2500’lerden itibaren askerî birliklere sahip olan Türklerin, bu güçleri sayesinde mütemadiyen Çin sınırlarına taarruzları söz konusudur. Eğer düzenli bir orduları bulunmasaydı, Çin imparatorluğu Türklere karşı M.Ö. 9. asırdan itibaren yapımına başlanan ve 16. yüzyılın ikinci yarısına kadar inşası süren Çin Seddi’ni meydana getirmek zorunda kalmazdı.

Doğru Cevap: C

Soru 24

Av hayvanlarını bir daire içine alma işi ile savaş esnasında kuşatma ve düşmanı halka biçiminde sarmaya Eski Türklerde ne ad verilmekteydi?

Şikarî

Çergeleme

Sıgır

Koltuklama

Ulca

Açıklama:

Türkler av hayvanlarını bir daire içine alma işi ile savaş esnasında kuşatma ve düşmanı halka biçiminde sarmaya “çergeleme” diyorlardı. Herhalde buna bağlı olarak Türkçede çadır manasına gelen çerge sözü, harp vaktinde hamam ve hastane çadırı için de kullanılmıştır. Bu sürek avları görüleceği üzere askerin planlı hareket etmesini öngören bir prova olduğu gibi, hayatında hiç gerçek savaş görmeyenler için de bir nev’i pratik ve spor faaliyeti idi.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Eski Türk Ordusunda giyimleri diğer askerlerden ayrılan ve Kagan çocuklarının, kardeşlerinin veya yeğenlerinin getirildiği görevler aşağıdakilerden hangisidir?

Çabış

Çerig başı

Yezek

Sü başı

Alp

Açıklama:

Genellikle sü başılık görevlerine Kagan çocukları, kardeşleri veya yeğenleri getirilmekteydi ve bunların giyimleri de en azından beyaz ya da kırmızı ağırlıklı olup, diğer askerlerden biraz ayrılıyordu. Bunun dışında sü başılar ordu-kentte yani ülkenin başşehrinde, hakanın yanında, esas ordunun bulunduğu yerde ikamet etmek zorundaydılar.

Doğru Cevap: D

Soru 26

Eski Türklerde ordunun önde giden bölüğüne ne ad verilirdi?

Tapulgan

Sökmen

Yizek

Tokımak

Sülemek

Açıklama:

Türkçe bir kelime olan ve her şeyle mücadeleyi ifade eden savaşla ilgili kullanılan birtakım deyimler de vardır ki, onların da bir kısmını vermek istiyoruz: Tokımak, süngüşmek (savaşmak), uruşmak (vuruşmak), sülemek (ordu göndermek), atlıg (suvari), yadag (piyade), akınçı, sökmen, tapulgan (düşmana baskın yapan, yaran), yizek (ordunun önde giden bölüğü).

Doğru Cevap: C

Soru 27

Türklerde kapının önüne at bağlamak neyin işareti olarak algılanmaktaydı?

Zenginlik

Ululuk

İyilikseverlik

Cennete yolculuk

Sıradışılık

Açıklama:

Türk’ün ömrünün günlerini toplasan, at üstünde geçen zamanı diğer günlerinden daha fazladır. Kapının önüne at bağlamak ululuk ve büyüklük işaretidir. Kendisi yemez, atına yedirir. Türk’e “dile benden ne dilersen” diye sorulsa, “at ile silah” der. Alışverişlerini at sırtında yaparlar, yerler, içerler. Mübalağasız onun boynuna sarılarak tatlı rüyalara dalıp uyurlar. At üstünde olmak, Türk’ü cennette ipekli yastıklar üzerinde yatmaktan daha çok mutlu eder.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Çinli bir vezirin tespitlerine göre Türkleri yenmek için ne yapılmalıdır?

Onlar atlarından indirilmeye zorlanmalıdır

Okların menzilinden uzak olunmalıdır

Siberler kazılmalıdır

Dikkatleri dağıtılmalıdır

Onlar düz ovaya çekilmelidir

Açıklama:

Özellikle Türklerin harp usûlleri de çok ilgi çekmiş, bu hususta geçmişte ve günümüzde birçok araştırma yapılmıştır. M.Ö. 140’larda Türk ordu sistemi hakkında bilgi veren Çinli bir vezirin tespitlerine göre Türk askerleri insanı şaşırtan bir çeviklikle hareket ediyorlardı. En yalçın dağları çok kısa bir sürede tırmanırlar ve inerlerdi. Selleri ve ırmakları elbiseleriyle yüzüp geçerler. Rüzgâra, yağmura ve susuzluğa dayanırlar. Her türlü arazide dinlenmeden zorlu yürüyüşler yaparlar. Onların tarihte ilk defa üzengiyi keşfedip ehlileştirdikleri atları en dar yarıklardan bile geçmeye alışıktır. Türkleri yenmek için düz ovaya çekilmeliler. Savaş arabaları olmadığı gibi, mızraklarının kısalığı ve zırhlarının da inceliği sebebiyle yakın dövüşe zorlanmalılar. Ayrıca onların harp taktiklerini bilen halklardan da yardımcı kuvvetler alınmalıydı

Doğru Cevap: E

Soru 29

Eski Türklerde delikli torbalar içerisine toprak doldurularak bunların atların arkasına bağlanıp hayvanların koşturulması suretiyle müthiş bir toz bulutu kaldırılmasının temel düşüncesi ne idi?

Erlerin sayısının çokmuş gibi gösterilmesi

Erlerin yüzlerinin görülmemesi

Karşı tarafın moralinin bozulması

Büyü yapıldığının karşı tarafça anlaşılması

Geleneksel olarak böyle yapılmasının zorunlu olması

Açıklama:

Tugrul Beg’e atfedilen bir hikâyede, delikli torbalar içerisine toprak doldurulmuş, bunlar atların arkasına bağlandıktan sonra hayvanlar koşturulmak suretiyle müthiş bir toz bulutu kalkmış ve düşmana Türk erlerinin sayısı sanki çokmuş gibi hissettirilmiştir. Bunun gibi geceleri ordu yerinde her askerin birkaç çıra yakması da kişi sayısının kalabalık gösterilmesine yönelik bir taktiktir.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Eski Türklerde “Yelme Erleri” nin görevleri ne idi?

Kagan’a muhafızlık yapmak

İstihbarat toplamak

Yurt dağılımlarını yapmak

Gece baskını yapmak

Düşmana pusu kurmak

Açıklama:

Harp hâli ve seferberlik esnasında düşmanın pususuna (yaşlak) düşmemek için görevlendirilen “Yelme Erleri” vardı. Bunlar dört tarafa giderler, düşman topraklarına sızarlar, bazen yerli halktan, bazen da seyyah, din adamı, tüccar vs. yakalayıp, hasımlarının durumu hakkında istihbarat toplarlardı.

Doğru Cevap: B

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi Eski Türk ordularının temel özelliklerinden değildir?

Türk ordusu ücretli değildir.

Türk ordusu daimidir.

Türk ordusu temelde atlı birliklerden oluşur.

Türk ordularında kadınlar birlikleri bulunur.

Türk ordusunda kadınlar yer almaz.

Açıklama:

4. yüzyıldan itibaren Türk orduları içinde kadın birlikleri bulunmaktadır.
Türk ordusunda kadınlar yer almaz.

Doğru Cevap: E

Soru 32

Eski Türk devletlerinin ordularında kışla geleneği ilk olarak hangi Türk devletinde başlar?

Hunlar

Gazneliler

Akkoyunlular

Selçuklular

Osmanlılar

Açıklama:

Türk ordusunun ana yapısı
Hunlar

Doğru Cevap: A

Soru 33

Eski Türklerde kışla sistemine uygun düzenli ordu aşağıdaki hangi dönemde başlar?

Hunlar

Uygurlar

Karluklar

Babürler

Avarlar

Açıklama:

Türk ordusunun ana yapısı
Hunlar

Doğru Cevap: A

Soru 34

Hun devletinde orduyu yöneten komutanların sayısı aşağıdakilerden hangisidir?

Açıklama:

Türk ordusunun ana yapısı
24

Doğru Cevap: A

Soru 35

Divani Lugat-it Türk'te bahsi geçen "çerig" kelimesi aşağıdaki hangi anlamda kullanılmıştır?

Tümen başı

Çavuş

Yiğit

Açıklama:

Türk ordusunun ana yapısı
Er

Doğru Cevap: A

Soru 36

Eski Türklerde "Bumin" ünvanı aşağıdakilerden hangisidir?

Yüzbin

Onbaşı

Binbaşı

Yirmidört

Oniki

Açıklama:

Eski Türk Ordusunda Askeri Ünvanlar
Yüzbin

Doğru Cevap: A

Soru 37

Savaşa giden erin atının kuyruğunu bağlaması veya kesmesine Türklerde ne denir?

Tullama

Dullama

Pullama

Tapkur

İdil

Açıklama:

Eski Türk ordusunda askeri ünvanlar
Tullama

Doğru Cevap: A

Soru 38

Eski Türklerde ailelerden tabur ve birlik meydana getirilmesi sistemine ne ad verilir?

Küren

Kalkan

Turag

Tapkur

Siper

Açıklama:

Türk savaş teknikleri
Küren

Doğru Cevap: A

Ünite 6

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Kök (Ulu) Tengri dini esaslarından değildir?

Yaratıcı Tanrıya İman

Ölüm sonrası hayata iman

Atalara tapınma

Kurbanlar kesme

Öbür dünya mükafatları

Açıklama:

Eski Türk dininin temel özelliklerini kavrayabilme
Türklerin dini diyebileceğimiz, ancak şimdiye kadar ismi hakkında bir belgeye rastlamadığımız, fakat kitabelerden yola çıkarak Kök (Ulu) Tengri inancı ya da dini olarak adlandırılan bu itikatın temelinde; her şeyin yaratıcısı bir Tanrı’ya ve ölümden sonra yeni bir hayatın başladığına iman, öbür dünyada yiğitlikler ve iyiliklerin mükâfatlandırılması, ölmüş atalara saygı, onlar ve Tanrı için kurbanlar kesilmesi ile mezar gibi hususlar yatmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 2

İslamiyet’teki gazi ve velinin eski Türk inancındaki karşılıkları nelerdir?

Alplık-Kamlar

Yiğitlik-Şamanlık

Kahramanlık-babalar

Alplık-Sihir

Erlik-Kamlar

Açıklama:

Eski Türk dininin temel özelliklerini kavrayabilme
Bu hususla birlikte eski Türk itikadıyla, düşüncesinde din ve millet uğruna savaşmak en önde gelen erdemlerden biri olduğundan, Türklerin geçmişlerinde bir “Alplık” ve daha sonraki çağlarda da “Alp Erenlik” müessesesi mevcuttu. Bu ise Müslümanlıktaki Gaziliğe benziyordu. Bunun dışında eski Türk inancının din adamlarının fonksiyonel yönleri, mesela kamların keramet göstermeleri, dertlere deva olmaları, günümüzde İslamiyetle özdeşleşen “veli” kültünün değişik bir tezahürü olsa gerek. Ancak Müslümanlıkla birlikte bu ölmüş atalara karşı duyulan aşırı saygının yerini Hz. Muhammed, Ehl-i Beyt, evliyalar, kutsal mekânlar ve emanetler almıştır (Ocak, 1984, Gömeç, 1992a; Yalgın, 1993; Erzurumlu, 2006), bunu da bilmekte fayda var.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Attila’nın (Ata İllig) Balkan seferindeki (442) dini sebep nedir?

Bölgeye kendi inancını kabul ettirme

Oradakileri kafir görme

Dinsizlik

Hun mezarlarının soyulması

Dini asabiyet

Açıklama:

Eski Türk dininin temel özelliklerini kavrayabilme
Aynı şekilde Attila’nın (Ata İllig) Balkan seferi de (442), Hun hükümdar ve beylerine ait mezarların Hrıstiyan papazlar tarafından soyulması yüzündendir. Kısacası devlet ve millet hayatındaki önemli kişilerin her şeyi mukaddestir ve korunması gerektiği inancı Türklerde daha sonraki çağlarda da sürdü.

Doğru Cevap: D

Soru 4

Soyka nedir?

Kurban türü

Dini giyisi

Tapınak

Mezar

Ölü elbisesi

Açıklama:

Eski Türk dininin temel özelliklerini kavrayabilme
Ama bunlar bazan muhtaç şahıslara da verilir ve mevtadan çıkan bu giysilere Türkler “soyka” derler.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Eski Türkler sevap ve günaha ne derlerdi?

Muyan ve yazuk

Muyan ve gezer

Soyka ve tulup

Sagrak ve yazuk

Kergek ve gezer

Açıklama:

Eski Türk dininin temel özelliklerini kavrayabilme
Dolayısı ile eski Türk inancında sevap ve günahın da karşılığı vardır ve sevap için onlar “muyan”, günah için “yazuk”, günahkâra ise “yazuklu” (veya yamanlu) diyorlardı

Doğru Cevap: A

Soru 6

Kök (Ulu) Tengri inancına ait terminolojide yükünmek nedir?

İbadet

Toy

Kurban

Adak

Yas

Açıklama:

Eski Türk dini ile ilgili temel kavramları ifade edebilme
Kök (Ulu) Tengri inancına ait terminolojide de bir nev’i ibadet anlamınagelen “yükünmek”, “tapınmak” ve “yinçgelenmek” gibi tabirler olduğuna göre, Türkler Tanrı’ya ibadet veya dilekte bulunup (ötünmek/ niyaz), dua (alkış) ederken belki tam secde (bükelmek) mahiyetinde olmasa da varlığına inandıkları Tanrı karşısında şöyle veya böyle eğilerek bir tür namaz ibadetlerini yerine getiriyorlardı.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Eski Türkler'e göre kut ve ülüg'ü kişinin liyakatsızlığı durumunda bunları geri alan kimdi?

Tanrı

Hükümdar

Halk

Meclis

Hatun

Açıklama:

Eski Türk dini ile ilgili temel kavramları ifade edebilme
Tanrı Kut’a (siyasi hâkimiyet yetkisi) ve Ülüg’e (kader-kısmet) layık olmayanların elinden de bunları almıştır

Doğru Cevap: A

Soru 8

Kirtinmek nedir?

Savaşmak

İnanmak

Yaratmak

Kutlamak

Yasaklamak

Açıklama:

Eski Türk dini ile ilgili temel kavramları ifade edebilme
Kaynaklarda gördüğümüz bütün bu yazılanlar Tanrı’nın eşi ve benzeri olmayan, insanlara yol gösteren, onların mevcudiyetlerine hükmeden bir Ulu Yaratıcı olduğunu ortaya koyar. Belki de Tanrı ve peygamberin varlığı ya da bunların olduğuna dair şehadet ve inanmak için eski Türklerin “kirtinmek” fiilini kullanmaları da sırf İslamiyetle zuhur etmiş bir şey olmasa gerekir. Bu semavi Tanrı inancının Şamanik düşüncelerle hiçbir alâkasının bulunmadığı açıkça görülüyor. Ne Şamanizm, ne de diğer Hak dinler Türk’ün bu milli dinine etki yapmış yani onu kendi gayelerine hizmet edecek şekle sokamamışlardır.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Eski Türk inancında Tanrının sıfatları arasında görülen ugan ne manaya gelir?

Yaratan

Nimetli

Sahip

Kudretli

Ebedi

Açıklama:

Eski Türk dini ile ilgili temel kavramları ifade edebilme
Bunun yanı sıra, özellikle Divanü Lûgat-it-Türk ve bazı eski sözlüklerde Tanrı’nın sıfatları arasında “Ugan” (kudretli), “Bayat” (nimetli), “Bir”, “İdi” (sahip), “Yaratgan” (yaratan), “Mengü” (ebedi), “Tiritken” (dirilten), “Türütken” (yoktan var eden) gibi yazılışları da görmekteyiz

Doğru Cevap: D

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi Kök (Ulu) Tengri inancına ait terminolojiye dâhil değildir?

Ülüşmek

Yükünmek

Alkış

Bükelmek

Ötünmek

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 11

Her yılın mayıs ayı ortalarında Kutlu Atalar Mezarlığında kurban kesen ve Tanrı’ya ilerideki günlerin bolluk ve bereket getirmesi için yakaran topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

Asya Hunları

Göktürkler

Moğollar

Wu-huanlar

Tung-hular

Açıklama:

Asya Hunları her yılın mayıs ayı ortalarında Kutlu Atalar Mezarlığında kurban keserlerdi ve burada çok şey borçlu oldukları atalarını andıkları gibi, Tanrı’ya da ilerideki günlerin bolluk ve bereket getirmesi için yakarırlardı.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Eski Türklerde kutsal anlamına gelen sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

Iduk

Kök

Sin

Alp

Bâb

Açıklama:

Yazılı ve sözlü kaynaklara baktığımızda eski Türklerin tabiatta bazı gizli kuvvetlerin varlığına inandıklarına dair birtakım bilgilere rastlamak mümkündür. Çünkü bunlar onlara göre kutsal (yani ıduk) idi. Tabiat güçleri ve varlıklarına itikat ile hürmet ise hemen hemen bütün halk dinlerinde mevcuttur

Doğru Cevap: A

Soru 13

Aşağıdaki topluluklardan hangisinin kutsal hayvanları domuz için yaptıkları törenlerde insan kurban ettikleri söylenmektedir?

Kuzey Avrupa

Kırgız

Kazak

Moğol

Hint- Avrupa

Açıklama:

Kuzey Avrupa topluluklarının kutsal hayvanları domuz için yaptıkları törenlerde insan kurban ettikleri söyleniyor. Eski Kıtanlar, savaş bittikten sonra düşmanlarından birini getirerek, ruhunu kurban olarak sunuyorlardı ve insan kurbanı esasen Sami kavimlerinde de ehemmiyet taşıyordu.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Hâlâ definin ardından mezarın etrafında dönme geleneğinin devam ettiği ülke aşağıdakilerden hangisidir?

Sibirya

Çin

Kazakistan

Kırgızistan

Moğolistan

Açıklama:

Sibirya’da hâlâ definin ardından mezarın etrafında dönme geleneğinin sürmesi ilginçtir. Belgeler ölünün gömülmesi esnasında da bunların tekrarlandığını ve bu kişi bir alp ise sağlığında öldürdüğü insanlar kadar kabrinin önüne balbal dikildiğini söyler.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Oğuz Kağan Destanı’nda Buğra Han vefat eden eşi Bayır Katun uğruna ne kadar süre yas tutmuştur?

3 yıl

2 yıl

1 yıl

6 ay

3 ay

Açıklama:

Kaynaklara baktığımızda yas töreni sadece erkeklere yapılmamaktadır. Bazı destan ve halk hikâyelerinde ölen kadınlar için eşlerinin yas tuttuklarına şahit oluyoruz. Mesela Oğuz Kağan Destanı’nda Buğra Han vefat eden eşi Bayır Katun uğruna üç yıl yas tutmuş idi.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Eski Türkler 'de yas için en sık kullanılan renk aşağıdakilerden hangisidir?

Siyah

Beyaz

Kırmızı

Mavi

Yeşil

Açıklama:

Zamana ve mekâna göre yas renkleri kara, ak yahut gök olsa da, herhâlde en çok kara idi, buna
Dede Korkut Hikâyelerinde sıkça rastlamaktayız. Kam Börü Beg-oglu Bamsı Beyrek Destanı’nda,
“güçlü Oguz beyleri Beyrek’ten ümit kesince akları çıkarıp kara giydiler. Kaza benzer kızı, gelini ak
çıkardı, kara giydi” ve “Ak otağı bırakıp kara otağa giren kızlar, ak çıkarıp kara giydiler” denmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Eski Türk dini hayatında cennetin karşıtı yani cehennem bilhassa Budist metinlerde sıkça
rastladığımız terim aşağıdakilerden hangisidir?

Tamu

Ükek

Korgan

Cokto

Yerçü

Açıklama:

Eski Türk dini hayatında cennetin karşıtı yani cehennem ise bilhassa Budist metinlerde sıkça
rastladığımız “tamu” idi. Bu terim İslamiyet'ten sonra da Türklerin dilinde yaşamaya devam etti.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Ölen hanedan üyelerinin eşlerinin ya da kadın akrabalarının saçlarını kestikleri söylenen dönem aşağıdakilerden hangisidir?

Selçuklu

Altay

Kırgız

Moğol

Kazak

Açıklama:

Başta Anadolu olmak üzere Türk Dünyasının değişik bölgelerinde eşini kaybeden kadınlar saçlarının ucunu keserler ki, bu da bir yas ve bir nevi tul alametidir. Mesela Selçuklu döneminden haber
veren kaynaklar, ölen hanedan üyelerinin eşlerinin ya da kadın akrabalarının saçlarını kestiklerini söyler.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Dini itikadın temeli olarak Kök (Ulu) Tengri’nin varlığı hangi yüzyıllara dayanmaktadır?

M.Ö. 12- 11. yüzyıl

M.Ö. 10 yüzyıl

M.Ö. 10- 9. yüzyıl

M.Ö. 8- 7. yüzyıl

M.Ö. 6- 5. yüzyıl

Açıklama:

Dini itikadın temeli olarak varlığının M.Ö. 12- 11. yüzyıla kadar indiğini sandığımız Kök (Ulu)
Tengri’nin, Asya Hunları arasında bile tek bir ulu yaratıcıyı temsil ettiği kayıtlıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Hangi asırdan itibaren değişik Türk boyları arasında Hristiyanlığın olduğu bilinmektedir?

6. asırdan itibaren

8. asırdan itibaren

10. asırdan itibaren

5. asırdan itibaren

3. asırdan itibaren

Açıklama:

Değişik Türk boyları arasında 6. asırdan itibaren Hristiyanlığın olduğunu biliyoruz.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi, eski Türklerin, özellikle devlete ve millete emeği geçmiş han durumundaki yöneticilerin kabirlerinin yanındaki özel davranış biçimleri arasında yer alır?

Kabir başında konuşmamaları

Kabre çiçek ekmeleri

Yayaların mezarın önünde eğilmeleri

Kabir ziyaretine özel giysiler giymeleri

Atla geçerken aşağıya inmemeleri

Açıklama:

Eski Türkler bütün ölmüş atalarına ve onların mezarlarına saygı göstermekle birlikte, özellikle devlete ve millete emeği geçmiş han durumundaki yöneticilerin kabirlerinin yanındayken büyük bir ihtimamda bulunuyorlardı. Yaya iseler mezarın önünde eğilirler, atlıysalar aşağı inerler ve oradan uzaklaşana kadar da atlarına binmezlerdi. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 22

Eski Türklerin öbür dünyaya, ölümden sonra ikinci bir hayatın varlığına olan inançlarının bir göstergesi, aşağıdakilerden hangisidir?

Ölünün kabrinin başına bir ağaç dikilmesi

Ölünün kabrinin yeri belli olmayacak şekilde gömülmesi

Ölünün cesedinin yakılması ve küllerinin suya atılması

Ölünün özel eşyaları ve altın, gümüş gibi değerli nesnelerle gömülmesi

Ölünün kabrinin yaşayan yakınlarının yakınlarında bir yerde olması

Açıklama:

Türkler öbür dünyaya, ölümden sonra ikinci bir hayatın varlığına yani bir tür ahirete (sakış künü) inanıyorlardı. O bakımdan ölüyle beraber bazı özel eşyaları ve altın, gümüş gibi değerli nesneler, bu kabirlere konuyordu. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Eski Türk harfli kitabeler üzerine yapılan araştırmalarda, “cennet” anlamında hangi terimin kullanıldığı tespit edilmiştir?

Uçmak

Ahiret

Ötelenmek

Tamu

Gitmek

Açıklama:

Eski Türk harfli kitabeler üzerine yapmış olduğumuz incelemelerde, altı yazıtta ölmek ve cennet yerine, “uçmak” terimiyle karşılaştık. Eski Türklerin “Cennet” anlamında kullandıkları “uçmak” teriminin varlığını onlar Anadolu’ya geldikten sonra da sürdürmüşlerdir. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Tarihî kaynaklara göre eski Türklerde en önemli kurban, hangi hayvandı?

Koyun

Keçi

İnek

Eşek

Açıklama:

Tarihî kaynaklardan öğrendiğimize göre eski Türklerde en önemli kurban, bozkırlı Türk’ün en çok kıymet verdiği hayvan at idi. Orta Asya’nın Türk bölgelerinde, özellikle Altaylardaki kurganlarda birçok at iskeleti bulunmuştur. Hatta çok ilginçtir ki bugünkü Kazak ve Kırgızların bazılarının Kurban Bayramında dahi atı kurban kestikleri söylenmektedir. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 25

Adamın atını süslemek

Üstünden çıkan elbiseyi bir ağaca giydirmek

Aşiretinin kadınlarının ağıt yakması

Ölünün yakılması

Yukarıdakilerden hangileri, bazı Türkmen-Oğuzların, genç yaşta vefat eden bir erkek için yaptıkları arasında yer alır?

1 ve 2

1, 2 ve 3

2 ve 4

2, 3 ve 4

3 ve 4

Açıklama:

Birtakım Türkmen-Oğuzlar genç yaşta vefat eden adamın atını süslerler, üstünden çıkan elbiseyi de bir ağaca giydirirler. Aşiretin kadınları bunların önüne geçip ağıt yakar. Bu feryatlarda daha çok ölen kişinin iyi yönleri ve kahramanlığı ya da iş bilirliği övülürdü. Doğru cevap B seçeneğidir, çünkü kaynakta ölünün yakıldığına ilişkin bir bilgi verilmemiştir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Eski Türklerde “tullama” terimi, neyi ifade ediyordu?

Ölen adamın eşyalarının ağaçlara giydirilmesini

Ölen adamın mezar taşına atının suretinin kazınmasını

Ölen adamın ardından yüzlerce hayvan kesilip ölü aşı yenmesini

Ölen adamım eline içinde kımız olan ağaçtan bir ayak verilmesini

Ölen adamın atının kuyruğunun kesilmesi ve bozkıra atılmasını

Açıklama:

Ölen adamın atının kuyruğu kesilerek, bozkıra atılırdı, eski Türkler buna “tullama” diyorlardı ve “dul kalmak” da bununla alakalıdır. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 27

Eski Türk inancında sevap ve günahın karşılığı, aşağıdakilerden hangisidir?

Yog ve korgan

Muyan ve ökünmek

Yir ve sub

Muyan ve yazuk

Korgan ve yazuk

Açıklama:

Eski Türk inancında sevap ve günahın da karşılığı vardır ve sevap için onlar “muyan”, günah için “yazuk”, günahkâra ise “yazuklu” (veya yamanlu) diyorlardı. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Kök (Ulu) Tengri itikadının ana esaslarını, aşağıdaki hangi kaynaktan yola çıkarak belirlemek mümkün olmuştur?

Binbir Gece Masalları

Terhin Yazıtı

Orkun Yazıtları

Chou Shu adlı Çin Yıllığı

Divanü Lûgat-it-Türk

Açıklama:

Kök (Ulu) Tengri itikadının esaslarını aşağı yukarı Orkun Yazıtlarından yola çıkarak belirlemek mümkündür. Bu kitabelerde kagan ve beyler, Türk milletine yaptığı yardımlardan dolayı Tanrı’yı büyük bir minnet ve teşekkürle anmaktadır. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 29

Onuncu yüzyılda bazı Türk boyları arasında dolaşan İbn Fazlan’ın tespitine göre, Oguzlar bedduada bulunurken, aşağıdaki kelimelerden hangisi kullanılıyordu?

Kargış

Ökünmek

Alkış

Yükünmek

Yazuk

Açıklama:

Onuncu yüzyılda bazı Türk boyları arasında dolaşan İbn Fazlan, Oguzların, herhangi birine bedduada bulunuyorlarken “kargış” kelimesini tercih ettiğini belirtmiştir. Bu sözcük Dede Korkut ve Yunus Emre gibi şahsiyetlerin dillerinde de mevcuttu. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi, Divanü Lûgat-it-Türk ve bazı eski sözlüklerde kullanılan Tanrı’nın sıfatları arasında yer almaz?

Ugan

Yir-sub

Bayat

Mengü

Türütgen

Açıklama:

Divanü Lûgat-it-Türk ve bazı eski sözlüklerde Tanrı’nın sıfatları arasında “Ugan” (kudretli), “Bayat” (nimetli), “Bir”, “İdi” (sahip), “Yaratgan” (yaratan), “Mengü” (ebedi), “Tiritken” (dirilten), “Türütken” (yoktan var eden) gibi yazılışları görmekteyiz.
Yir-sub, bu sıfatlardan biri değildir. Kök Türk yazıtlarında şimdiye kadar bir yanlış anlama neticesi olarak, “yer-su ruhları” şeklinde çevrilen “yir” ve “yir-sub” deyimi özellikle “ülke, toprak parçası” anlamında kullanılmıştır. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 31

“Öd Tengri" eski Türklerde ne anlama gelmektedir?

Ölümsüz Tanrı

Din

Şeytan

Ruh

Ahiret

Açıklama:

Hiç şüphesiz sadece her şeyin yaratıcısı
Tanrı’nın ebedi olduğunu da biliyorlardı. Bu yüzden zamanı yaşayan, ölümsüz Tanrı anlamında “Öd
Tengri” diyorlardı.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Eski Türklerde ölümün işareti aşağıdaki hayvanlardan hangisidir?

Baykuş

Kedi

Geyik

Saka

Açıklama:

Bu durum bir yana herhalde eski Türklerde
ölümün işareti baykuş (ükü/puku) idi ve eski Türk
kitabelerine baktığımızda ölmek yerine “adrılmak”
ile “kergek bolmak” (Hegaard, 1976; Mustafina,
1992; Klyaştornıy-Sultanov, 2003; Khomushku,
2009) fiiline de yer verildiğini görürüz.

Doğru Cevap: A

Soru 33

Eski Türkçede “ruh, can, öz” anlamınagelen bir “tin/ten” kelimesinin olduğundan haberdarız. Bu aynı zamanda “nefes” demekti. Tin ile beraber bir de “..............” adı verilen düşünce, yani aklın da varlığına inanıyorlardı.
Yukarıda verilen cümlede boşluğa hangi sözcük gelmelidir?

Tengri

Sakış

Alplık

Eçü-apa

Ahiret

Açıklama:

Ayrıca eski Türkçede “ruh, can, öz” anlamınagelen bir “tin/ten” kelimesinin olduğundan haberdarız.
Bu aynı zamanda “nefes” demekti. Tin ile beraber bir de “sakış” adı verilen düşünce, yani aklın da varlığına
inanıyorlardı

Doğru Cevap: B

Soru 34

Ölen adamın atının kuyruğu kesilerek, bozkıra atılmasına Eski Türklerde ne denirdi?

Tullama

Yoğ

Kongar

Çergez

Ükek

Açıklama:

bir yana ölen adamın atının kuyruğu kesilerek, bozkıra
atılırdı, eski Türkler buna “tullama” diyorlardı ve “dul kalmak” da bununla alakalıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 35

Türklerin yaşadığı pek çok yerde taş veya bir ağaç manken üzerine ölen kişinin elbise ve şapkası giydirilerek yapılan surete ne ad verilmektedir?

Korgan

Yog

Tul

Tulup

Tengri

Açıklama:

Bunun dışında ölen bir kişinin atının kuyruğunun
kesilmesi âdetine yakın zamanlara kadar Anadolu’da
da rastlanırken hâlâ Türklerin yaşadığı pek çok yerde
taş veya bir ağaç manken üzerine ölen kişinin elbise
ve şapkası giydirilerek yapılan surete “tul” dendiğini
görüyoruz.

Doğru Cevap: C

Soru 36

Türklerde mevtadan çıkan giysilere ne ad verilirdi?

Sakik

Tin

Tulup

Tul

Soyka

Açıklama:

Ama bunlar bazan muhtaç
şahıslara da verilir ve mevtadan çıkan bu giysilere
Türkler “soyka” derler

Doğru Cevap: E

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi Eski Türklerde herhangi birine bedduada bulunuyorlarken kullanılan sözcüktür?

Alkış

Tulup

Yoğ

Kargış

Tul

Açıklama:

Yine onlar tövbe ve dua yaparken
“ökünmek” ve “alkış” terimlerini kullanmışlar,
herhangi birine bedduada bulunuyorlarken de
“kargış” kelimesini tercih etmişlerdir

Doğru Cevap: D

Soru 38

Divanü Lûgat-it-Türk ve bazı eski sözlüklerde Tanrı sıfatlarından biri olan Ugan aşağıdakilerden hangisi ile açıklanmaktadır?

Kudretli

Nimetli

Sahip

Yaratan

Ebedi

Açıklama:

Divanü Lûgat-it-Türk ve bazı
eski sözlüklerde Tanrı’nın sıfatları arasında “Ugan”
(kudretli), “Bayat” (nimetli), “Bir”, “İdi” (sahip),
“Yaratgan” (yaratan), “Mengü” (ebedi), “Tiritken”
(dirilten), “Türütken” (yoktan var eden) gibi yazılışları da görmekteyiz

Doğru Cevap: A

Soru 39

Divanü Lûgat-it-Türk ve bazı eski sözlüklerde Tanrı’nın sıfatları arasında olan ebedi hangi sözcükle açıklanmaktadır?

Mengü

Ugan

Yaratgan

Tiritken

Türütken

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi Kök (Ulu) Tengri inancına ait terminolojide de bir nev’i
ibadet anlamına gelen sözcüklerden biridir?

Ükek

Töz

Yinçgelenme

Alkış

Sungar

Açıklama:

Türk dininde
Tanrı’ya oruç, namaz, dua, kurban, hac vs. şekilde bir ibadet vardır ancak bunların tam anlamıyla nasıl olduğunu bilmek mümkün değildir. Kök
(Ulu) Tengri inancına ait terminolojide de bir nev’i
ibadet anlamınagelen “yükünmek”, “tapınmak” ve
“yinçgelenmek” gibi tabirler olduğuna göre, Türkler Tanrı’ya ibadet veya dilekte bulunup (ötünmek/
niyaz), dua (alkış) ederken belki tam secde (bükelmek) mahiyetinde olmasa da varlığına inandıkları
Tanrı karşısında şöyle veya böyle eğilerek bir tür
namaz ibadetlerini yerine getiriyorlardı.

Doğru Cevap: C

Ünite 7

Soru 1

Türkmenler mevsimleri bölerdi. Aşağıdakilerden hangisi kış mevsiminin bölümlerinden birinin adıdır?

ülger

terazi

kuyruk

zemheri

buhur

Açıklama:

Türkmenler mevsimleri bahar: ilk bahar, orta bahar, son bahar; yaz: ülger, terazi, kuyruk, buhur; güz: ilk güz, orta güz, son güz; kış: kara kış, zemheri, zemheri yamacı biçiminde bölüyorlardı.
Bu açıklama doğrultusunda doğru cevap "d" şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 2

Aşağıdaki merkezlerden hangisi eski Türk kışlık merkezi konumundadır?

Noyon

İlmova

Kansu

İvolga

Derestu

Açıklama:

Ayrıntılarıyla anlattığımız bu kentlerin dışında; Çin’den başlayarak Orta Avrupa’ya kadar Hun ve onun devamı durumundaki Türklere ait yerleşim alanları söz konusudur ki, Baykal-Yenisey civarları ile bütün Mogolistan topraklarındaki İvolga, Derestu, Şeremko, İlmova, Noyon Ula, Boro Köl, Terelçi, Bayan Bulak, Mangaşın Küre, Tamır-Koşo bölgesindeki şehirleri, bunun dışında zaman zaman değindiğimiz üzere eski Türk kışlık merkezi konumundaki Ordos, Shan-si, Shen-si ve Kansu gibi yerlerdeki pek çok iskan noktasını, Kazakistan, Türkistan, Kafkasya, doğu ve Orta Avrupa’daki kent kalıntılarını sayabiliriz.
Açıklamaya göre doğru cevap "c" şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 3

Türklere göre bir gün kaç kısımdan oluşmaktaydı?

Açıklama:

Gün oniki kısım idi ve her parçasına çağ denmekteydi.
Açıklamaya göre doğru cevap "c" şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Türkler sütü ve peyniri kış için saklamak istediğinde kuruturlardı. Kurutulmuş süt ve peynire ne isim verilirdi?

kımran

sinçü

yügür

kuymak

kurut

Açıklama:

Süt, yağ, peynir ve yoğurt gibi yiyecekleri tercih ederken eski atalarımız hiç unlu mamül ve sebze yemiyorlardı da diyemeyiz. Sütü ve peyniri kurutmak suretiyle kış için saklıyorlardı ki, buna da “kurut” deniyordu.
Açıklamaya göre doğru cevap "e" şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Dedesi tarafından avladığı ilk hayvanın kanı ve yağı eline sürülen kimdir?

Kubilay Han

Çingiz Han

Oguz Kagan

Kuşladıçı Bilge

Börü Ken

Açıklama:

On bir yaşındayken Kubilay Han (1264-1294) ilk avını vurduğunda, dedesi Çingiz Han tarafından bu av hayvanının kanı ve yağı eline sürülmüştü.
Açıklamaya göre doğru cevap "a" şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi Kök Türkler zamanında madeni paraya verilen isimlerden biridir?

kamdu

yarmak

baskak

tudun

tiyin

Açıklama:

Kök Türkler çağında madeni paraya “yarmak” da denmiştir.
Açıklmaya göre doğru cevap "b" şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 7

Kök Türkçe metinlerde devlet hazinesine hangi ismi verildiği görülmektedir?

akışçı

tudun

agı

tiyin

yarmak

Açıklama:

Devlet hazinesini de “agı” diye adlandırıyorlardı, Kök Türkçe metinlerde de bu terimi görmekteyiz.
Açıklamaya göre doğru cevap "c" şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi eski Türklerin "don" diye sınıflandırdıkları giysiler arasında yer almamaktadır?

elbise

pantolon

gömlek

atlet

ceket

Açıklama:

Eski Türkler elbise, çamaşır ve ayağa giyilen pantolon türü eşyaya “don”, atlet, pijama nev’inden şeylere ise “iç ton” demişlerdir.
Açıklamaya göre doğru yanıt "d" şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 9

Eski Türklerde çadır yapan kişilere ne isim verilirdi?

kereküçü

çerge

çuvaç

otag

Açıklama:

Kerekü veyahut çadır yapan kişiler için de tarihi vesikalarda “kereküçü” denmekteydi.
Açıklamaya göre doğru cevap "b" şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi Uygur Türklerinin ziraat aletlerinin ham maddelerinden biridir?

kemik

arpa

nar

tunç

altın

Açıklama:

Tarihi kaynaklardan çıkan bilgilere göre arpa, buğday, fasulye ekimini yapan Uygur Türkleri ağaç, demir ve kemikten ziraat aletleri kullanıyorlardı.
Açıklamadan dolayı doğru cevap "a" şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi Eski Türk iktisadi hayatının temelini oluşturan ana sebepler arasında yer almaz?

Konar-göçer hayvancılık

Ziraat

Ticaret

Haraç gelirleri

Sağlık sistemi

Açıklama:

HAYVANCILIK, TİCARET, ZİRAAT
Türk iktisadi hayatının temelini yedi başlık altında toplayabiliriz: 1- Konar-göçer hayvancılık, 2- Ziraat, 3- Ticaret, 4- Avcılık, 5- Halktan alınan vergi, 6- Yağma akınları, 7- Haraç gelirleri

Doğru Cevap: E

Soru 12

".........; esasen iklim şartlarına bağlı olarak insanların yer değiştirmeleri ve konaklamalarıdır" cümlesindeki boşluğa gelebilecek en uygun ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Ticaret

Konargöçerlik

Hayvancılık

Göç

Agıçı

Açıklama:

Hayvancılık
Konargöçerlik; esasen iklim şartlarına bağlı olarak insanların yer değiştirmeleri ve konaklamalarıdır

Doğru Cevap: B

Soru 13

5. asrın başlarında Avrupa Hunlarının hangi hakanı, Bizans’ın Trakya valisi ile yaptığı konuşmayı atının üstünde gerçekleştirmiştir?

Köl Tigin

Bilge Kagan

Yılduz

Cengiz Han

Atilla

Açıklama:

Hayvancılık
5. asrın başlarında Avrupa Hunlarının hakanı Yılduz, Bizans’ın Trakya valisi ile yaptığı konuşmayı atının üstünde gerçekleştirmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Eski Türklerdeki bir inanca göre, hangi yılda doğanlar sürekli hareket eder, savaşır ve avlanırlar?

Ejderha

Köpek

Maymun

Kaplan

Açıklama:

Hayvancılık
Eski Türklerdeki bir inanca göre, at yılında doğanlar sürekli hareket eder, savaşır ve avlanırlar.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Eski Türklerde "ata" olarak kabul edilen kabul edilen hayvan aşağıdakilerden hangisidir?

Kurt

Kartal

Kotuz

Doğan

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 16

Eski Türklerde "Türk’ü yer yüzünde en hızlı biçimde hedefe götüren asil varlık" olarak kabul edilen hayvan aşağıdakilerden hangisidir?

Kartal

Kurt

Doğan

Geyik

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 17

779 yılında Çin imparatorluğunun Türklerle olan ticarette zarara uğraması üzerine kesme yolunda karar almaları, hangi Uygur kaganının bu ülkeyi fethetmesine sebep olmuştur?

Bilge Kagan

Köl Tigin

Börü Ken

Bögü

Kapgan Kagan

Açıklama:

Bir aralık 779’da Çin imparatorluğunun Türklerle olan bu ticarette zarara uğraması üzerine kesme yolunda karar almaları, Uygur kaganı Bögü’nün (759-779) bu ülkeyi fethetmesine sebep olacaktı.

Doğru Cevap: D

Soru 18

696 senesinde Kıtanların isyanında hangi Büyük Türk hükümdarı ayaklanmanın bastırılması için Çin imparatoriçesi Wu’ya yardım teklifinde bulunmuştur?

Bögü

Kapgan Kagan

Kubilay Han

Bilge Kagan

Köl Tigin

Açıklama:

Ziraat
696 senesinde Kıtanların isyanında Türklerin Çin’e yardım etmesi vesilesiyle görülür. Büyük Türk hükümdarı Kapgan
Kagan (691-716), ayaklanmanın bastırılması için imparatoriçe Wu’ya yardım teklifinde bulundu.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Türklerde 5. asırdaki hangi kanunlara göre, her altmış hane devlete iyi bir at, tahıl veya kumaş vermek zorundaydı?

Tabgaç

Tenge

Kamdu

Böz

Cebe

Açıklama:

Vergi Gelirleri
5. asırdaki Tabgaç kanunlarına göre, her altmış hane devlete iyi bir at, tahıl veya kumaş vermek zorundaydı ve bu suretle 25 milyon kişinin defterlere yazıldığı da söylenir.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Demir madeninin kullanımını dünya medeniyetine kimler tanıtmıştır?

Çinliler

Moğollar

Persler

Hintliler

Türkler

Açıklama:

Madencilik ve El Sanatları
Demir madeninin kullanımı da yine dünya medeniyetine Türklerin armağanıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi kısrak sütünün işlenmesiyle yapılan Türklerin en sevdiği içkidir?

Kımran

Boza

Ayran

Kömeç

Kımız

Açıklama:

Hayvancılık
Kısrak sütünün birtakım işlemlerinden sonra ortaya çıkan ve insan sağlığına pekçok faydaları olduğu iddia edilen ve Türkiye Yörüklerinde “yepinti/yapıntı” denilen kımız, geçmişte ve günümüzde bütün Türklerin en fazla sevdiği içkidir.

Doğru Cevap: E

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi, Türklerin üretip sattığı ürünlerden biri değildir?

Pirinç

Balmumu

Kürk

Deri

Kumaş

Açıklama:

Ticaret
Türkler genellikle komşu devletlere başta at ve canlı hayvanlarla, hayvan ürünleri satıyorlardı. Mesela Bizans ve Çin’den ipekli kumaş, takı malzemeleri, porselen türü kap-kacaklar, pirinç ve diğer hububat cinslerini alırlarken buna karşılık silah, at, deri, kürk ve hayvani gıdaları pazarlıyorlardı. Gerçi İdi-Kut (veya Turfan) Uygurları zamanında pamuklu kumaş (bez) ve çiçekli motiflerle bezenmiş elbiselerin imaline de başlayıp satmışlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Türk kültüründe çiftçilikle uğraşanlar kendilerine aşağıdakilerden hangisini söylemişlerdir?

Yogçı

Sü başı

Tiyin

Tarıgçı

Agıçı

Açıklama:

Ziraat
Çiftçilik ile uğraşanlar kendilerine tarıgçı, ekinçi veya sabançı diyorlardı. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 24

Türk kültüründe çadırları yapan kişilere ne isim verilmiştir?

Kereküçü

Çerge

Ütük

Tütsü

Saçak

Açıklama:

Türklerde Çadır ve Barınak Kültürü
Kerekü veyahut çadır yapan kişiler için de tarihi vesikalarda “kereküçü” denmekteydi.

Doğru Cevap: A

Soru 25

Türkler şehir, kale, saray anlamlarının karşılığı için genellikle hangi kelimeyi kullanmışlardır?

Yurt

Balık

Otağ

Konak

Kent

Açıklama:

Eski Türklerde Şehirleşme
Türkler şehir, kale, saray anlamları karşılığı için umumiyetle kökü balçıktan gelen “balık” kelimesini kullanıyorlardı. Yine “şehir, kale, ev, mezar” anlamıyla örtüşen ve “korumak, korunmak, gizlemek, saklanmak” vs. sözlerle alâkalı “kurgan” kelimesini de unutmamak gerekir. Hakanların yaşadığı şehir ve merkezler genellikle “ordu” terimiyle adlanırken diğerleri sıradan isimler alabiliyordu.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Türk kültüründe çadırların imalatı ve döşemesi hangi kumaş ile yapılırdı?

Pamuk

Pazen

Kadife

Keçe

Kenevir

Açıklama:

Giyim Kuşam
Çadır imalatında ve döşemesinde kullanmak üzere keçeler de hazırlıyorlardı ki, bu her yerde kullanılan bir madde değildir. Daha çok sert iklimin geçtiği bölgelerde giyim ve çadırların inşasında gerekli bir nesne olması itibarıyla imalatı da son derece önemlidir.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Türk kültüründe en çok öne çıkan üç hayvan aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?

Kurt, at, kartal

Kartal, at, deve

Koyun, kurt, şahin

At, koyun, geyik

At, deve, kartal

Açıklama:

Hayvancılık
Bütün Türklerde en başta gelen hayvanlar kurt, at ve kartaldır. Kurt zaten ata olarak kabul edilirken; at Türk’ü yer yüzünde en hızlı biçimde hedefe götüren asil varlıktır. Bazen güneşin doğduğu yerden battığı yere kadar hâkimiyeti temsil eden Hun, Bulgar gibi Türk devletleriyle, Selçuklulara da arma olan çift başlı kartal ise kartal ise ulaşılmazın sembolü ve göklerin efendisi olduğundan Türk için ayrı bir öneme sahiptir.

Doğru Cevap: A

Soru 28

Türklerin savaşlarda üstünlük sağlamasında etkili olan maden aşağıdakilerden hangisidir?

Gümüş

Altın

Demir

Elmas

Zümrüt

Açıklama:

Madencilik ve El Sanatları
Zamanlarına göre savaş tekniğini ve usullerini en iyi kullandıkları için dünyaya baş eğdirmişlerdi. Bu üstünlüğü sağlayan araçlardan biri demir idi. Demir madeninin kullanımı da yine dünya medeniyetine Türklerin armağanıdır. Demir işleyicilik, madencilikte son safha olarak görünmektedir. Demir madeninin kullanımı da yine dünya medeniyetine Türklerin armağanıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 29

Türklerin yazın konakladığı yerlere ne isim verilmektedir?

Yaylak

Ovalık

Kışlak

Güzlük

Köklev

Açıklama:

Hayvancılık
Mevsim durumlarına göre mekânlar farklı isimler yazlık (yaylak), kışlak (ovalık), güzlük (sonbaharlık) ve köklev (ilkbaharlık) şeklinde ayrılmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Türk kültüründe Kutadgu Bilig’e göre Temmuz ve Ağustos ayları hangi hayvan ismi ile anılmıştır?

Kuzu

Aslan

Oğlak

tavşan

Geyik

Açıklama:

Zaman Hesabı
Kutadgu Bilig de aylar şöyle sıralanıyor: Kuzu (mart-nisan), ut (nisan-mayıs), erentir (erentüz/mayıs-haziran), sançu (haziran-temmuz), arslan (temmuz-ağustos), bugday (ağustoseylül), ülgü (eylül-ekim), çadan (ekim-kasım), yay (kasım-aralık), oglak (aralık-ocak), könek (ocak-şubat),

Doğru Cevap: B

Soru 31

Kaşgarlı Mahmud'un eserinde erlerin adı ve yiyeceklerinin yazıldığı deftere ne denir?

Ay Bitiği

Atların Kağanı

At Terleyen

Kölük Defteri

Kulun Defteri

Açıklama:

Hayvancılık, Ticaret ve Ziraat
Ay Bitiği

Doğru Cevap: A

Soru 32

Eski Türklerde vergi ve hesap işleriyle uğraşanlara ne denir?

Sakışçı

Agı

Tabgaç

Kamdu

İdil

Açıklama:

Vergi gelirleri
Sakışçı

Doğru Cevap: A

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi Eski Türklerde "çadıra" verilen isimlerden biri değildir?

Otag

Kerekü

Topak ev

Kerim

Fatih

Açıklama:

Türklerde Çadır ve Barınak Kültürü
Fatih

Doğru Cevap: E

Soru 34

Eski Türklerde kurganlarda mezar sahibi ile birlikte gömülen hayvan aşağıdakilerden hangisidir?

Eşek

Fil

Koyun

Keçi

Açıklama:

Hayvancılık
At

Doğru Cevap: A

Soru 35

Eski Türklerde savaş ve avcılıktaki hünerleriyle öne çıkan kişilerin hangi yılda doğduğuna inanılırdı?

At yılı

Kuzu yılı

Deve yılı

Fare yılı

Akrep yılı

Açıklama:

Hayvancılık
At yılı

Doğru Cevap: A

Soru 36

Eski Türklerin atları, kıyafetleri, silahları v.b. eşyalarıyla gömüldüğü mezarlara ne denir?

Kurgan

Tümülüs

Piramit

Lahit

Kripta

Açıklama:

Hayvancılık
Altaylar ve Moğalistan'da bulunan mezar odalarında Türklerin atları, silahları, kıyafetleri gibi bir çok eşyalarıyla gömüldüğü bilinmektedir.
Kurgan

Doğru Cevap: A

Soru 37

Türkiye yörüklerinde "kımız" aşağıdaki hangi isimle bilinir?

Yapıntı

Kazı

Katık

Udıtma

Büken

Açıklama:

Hayvancılık
Yapıntı

Doğru Cevap: A

Soru 38

Uygurlarda alışverişlerde bir ödeme aracı olarak kullanılan nesne aşağıdakilerden hangisidir?

Bal

Buğday

Koyun eti

Demir

Kamdu

Açıklama:

Vergi gelirleri
Kamdu

Doğru Cevap: E

Soru 39

Erken tarihli Türk halısı aşağıdakilerden hangisidir?

Pazırık

Noyan Ula

Sarig el

Okunev

İran

Açıklama:

Madencilik ve El Sanatları
Pazırık

Doğru Cevap: A

Soru 40

Eski Türkler zamanı aşağıdaki hangi takvimle ölçerlerdi?

Oniki hayvanlı takvim

Güneş takvimi

Ay takvimi

Hicri takvim

Miladi takvim

Açıklama:

Zaman hesabı
Oniki hayvanlı takvim

Doğru Cevap: A

Soru 41

Bulundukları coğrafyalarda bol miktarda bulunan hangi maden Türklerin savaş sanatında üstün olmasını sağlamıştı?

Bakır

Kurşun

Demir

Altın

Kömür

Açıklama:

Demir madeni savaş sanatında üstün olmalarını sağlamıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 42

Türkler çadır/çatır için aşağıdaki tabirlerden hangisini kullanmaz?

Otag

Kerekü

Çuvaç

Bark

Kerim

Açıklama:

Bark ev kelimesini ifade etmek için kullanılır.

Doğru Cevap: D

Soru 43

Türkler şehir, kale, saray anlamları karşılığı için umumiyetle hangi kelimeyi kullanırlardı?

Balık

Koyun

Kartal

Horoz

Açıklama:

Türkler şehir, kale, saray anlamları karşılığı için umumiyetle kökü balçıktan gelen “balık” kelimesini kullanıyorlardı.

Doğru Cevap: B

Soru 44

Türkiye yörüklerinin evrenin ekseni olarak nitelendirdikleri aşağıdakilerden hangisidir?

Çadırın eşiği

Çadırın bacalığı

Çadırın orta direği

Çadırın etrafındaki püsküllü etekler

Çadırın kapısı

Açıklama:

Eski Türkler çadırın tepesindeki bu baca yerine “gök penceresi” veya “göğün gözü” dedikleri gibi, Türkiye Yörüklerinin bazılarında dumanın çıkması için bırakılan deliklere “tütsü gözü”, çadır direklerine “çağ”, çadırın etrafındaki püsküllü eteklere ise “saçak” dendiği kayıtlara
geçmiştir. Kendilerinin evleri olan bu nesnelerin en üst köşelerine “ug/ok”, yan taraflarına “eyegü/terim”, etrafının bağlandığı kuşağa da “kursak/kolan” denirdi. Ayrıca onlar, çadırın ortasındaki direği evrenin ekseni (kainatın mihveri), bacalığı da gökyüzünün yansıması olarak düşünüyorlardı.
Çadırın orta direği

Doğru Cevap: C

Soru 45

“Türkler yılların her birinde hikmet arar ve buna göre fal tutarlar” dedikten sonra şöyle devam ediyor: “Ud yılında savaş çok olur, takagu (tavuk) senesinde bolluktur, ama insanlar arasında karışıklık çıkar, lu yılında çok yağmur yağar, domuz kar ve soğukla geçer, vs” diyen büyük alim aşağıdakilerden hangisidir?

Kaşgarlı Mahmud

İbn Haldun

Dede Korkut

Emir Temur

Bilge Kagan

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 46

Eski Türkler hayvancılıkla beraber tarımı da önemli bir geçim vasıtası olarak görmeye başlayınca, ayların adını hem hayvancılık, hem de ziraatçılıkla alâkalı şekilde vermişlerdir. Buna göre Kuzu ayı aşağıdakilerden hangisine karşılık gelir?

Ocak

Mart

Mayıs

Temmuz

Eylül

Açıklama:

Eski Türkler hayvancılıkla beraber tarımı da önemli bir geçim vasıtası olarak görmeye başlayınca, bu kez de ayların adını hem hayvancılık, hem de ziraatçılıkla alâkalı şekilde vermişlerdir ki, bu gün bile Anadolu’nun pek çok yerinde ay isimleri Kuzu Ayı (mart), Yağmur Ayı (nisan), Çiçek Ayı (mayıs), Kiraz Ayı (haziran), Orak Ayı (temmuz), Çürük Ayı (ağustos), İlk Güz (eylül), Orta Güz veya Koç Ayı (ekim), Son Güz (kasım), Kara Kış (aralık), Orta Kara Kış Ayı (ocak), Gücük (şubat) diye anılır

Doğru Cevap: B

Soru 47

Göçebelerin ahlak, terbiye, mertlik ve insanlık gibi hususlarda yerleşiklerden daha yüksek olduğunu vurgulayan aşağıdakilerden hangisidir?

Kaşgarlı Mahmud

İbn Fazlan

Beck Wagner

İbn Haldun

Ebu Bekri Tihrani

Açıklama:

İbn Haldun göçebelerin ahlak, terbiye, mertlik ve insanlık gibi hususlarda yerleşiklerden daha yüksek olduğunu vurgular

Doğru Cevap: D

Soru 48

Dede Korkut Hikâyelerinde yer alan “Yaya erin ümidi olmaz.” atasözü Türkler için hangisinin önemine vurgu yapar?

Demir

Kotuz

Deve

Altın

Açıklama:

Dede Korkut Hikâyelerinde “At işler, er övünür.” ve
“Yaya erin ümidi olmaz.” atasözlerinde görmekteyiz. sözleri atın önemine vurgu yapar.

Doğru Cevap: B

Soru 49

Babur Şah’ı, “Semerkant kadar güzel bir kent dünyada az bulunur. Hiçbir düşman şiddet ve üstünlük ile bunu ele geçiremediği için aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Semizkent

Bağ-ı Dilgüşa

Nakş-ı Cihan

Belde-i Mahfuza

Kök Saray

Açıklama:

Belde-i Muhafaza olarak adlandırılır
Belde-i Mahfuza

Doğru Cevap: D

Soru 50

Eski Türkler bütün ticaret, hayvan ve sahip olunan malları aşağıdakilerden hangisiyle ifade etmişleridir?

tavar

agı

tudun

baskak

yarmak

Açıklama:

Eski Türkler bütün ticaret, hayvan ve sahip olunan malları tavar olarak adlandırır.

Doğru Cevap: A

Ünite 8

Soru 1

Amu Derya kıyılarında Sasani hükümdarı Firuz’u yenen, yabgu unvanını da taşıyan Türk hükümdarı hangi hanedana mensuptur?

Ak Hun-Avar Devleti

Kök Türk Kaganlığı

Asya Hunları

Uygur Kaganlığı

Kırgız Hanlığı

Açıklama:

Amu Derya kıyılarında Sasani hükümdarı Firuz’u yenen, yabgu unvanını da taşıyan hükümdar Ak Hun Avar-Devletine mensuptur.
Amu Derya kıyılarında Sasani hükümdarı Firuz’u yenen, yabgu unvanını da taşıyan Ak Hun kaganının adı, Bizanslı tarihçi Theophanes’te “Ephthalanos” şeklinde geçmektedir ve onlara bazan tarihi belgelerde Eftalitler denmesinin sebebi de bununla bağlantılıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Sasaniler ile ittifak yaparak Ak Hunları tarihten silen, Çin’de büyük bir Türk hayranlığı başlatan devlet hangisidir?

Kırgız Hanlığı

Kök Türk Kaganlığı

Asya Hunları

Büyük Hun Devleti

Avrupa Hunları

Açıklama:

Kök Türk Kaganlığı, Sasanilerle ittifak yapılarak Ak Hunlar tarihten silinmesine ve Türklerin tesiriyle Çin’de büyük bir Türk hayranlığının başlamasına neden olmuştur.
Kök Türk Kaganlığı, Sasanilerle ittifak yapılarak Ak Hunlar tarihten silindiler. Bu sırada Türklerin tesiriyle Çin’de büyük bir Türk hayranlığı başladı. Türkler gibi yaşamak, onlar gibi giyinmek modaları yaygınlaşırken Ak Hunların ortadan kalkmasından sonra Sasanilerin, Kök Türklerle imzaladıkları anlaşmaya uymamaları üzerine tarihte ilk defa Türkistan’dan Bizans’a vuku bulan elçilik hadisesi gerçekleşti (Cahun, 1896; Günaltay, 1339; Spuler, 1966; Shaban, 1971; Grignaschi, 1980; Gömeç, 2016b). Bu suretle Türkler ve Bizanslılar, Sasanilere karşı bir cephe meydana getirdiler.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Tarihte, tarihi Türk yurdu Ötüken’i ele geçiren devlet hangisidir?

Asya Hunları

Kök Türk Kaganlığı

Kırgız Hanlığı

Büyük Hun Devleti

Avrupa Hunları

Açıklama:

839’larda tarihî Türk yurdu Ötüken’i ele geçiren Kırgız Hanlığı'dır.
Kırgız Hanlığı, 839’larda kendi insiyatiflerinin dışında da olsa, birbirleriyle kavgaya tutuşan Uygur komutanlarının sayesinde tarihî Türk yurdu Ötüken’i ele geçirdiler.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi I. Theodosius’un öldüğü yılda yani 395 tarihinde, Türklerin Roma İmparatorluğu’nun sınırlarından geçerek ulaştıkları bölgelerden biri değildir?

Balkanlar

Trakya

Kafkasya

Elazığ

Antakya

Açıklama:

Türklerin bir kısmı Balkanlar ve Trakya’da faaliyet gösterirken, bir bölümü de Barsık ve Kursık adlı beylerin kumandasında Kafkasya’dan Anadolu’ya akıp, Erzurum, Karasu-Fırat vadilerinden, Malatya ve Çukurova’ya inip oradan Antakya’ya geçmişlerdir.
Türk-Hunlar ilk kez 391’lerde Roma topraklarına da açıktan açığa akınlar düzenlediler. Hunların, I. Theodosius’un öldüğü yılda yani 395 tarihinde iki kol hâlinde, ciddi anlamda Roma imparatorluğunun sınırları içerisinde atlarını koşturdukları görülür. Grek, Latin ve Süryani belgelerine baktığımızda, Türklerin bir kısmı Balkanlar ve Trakya’da faaliyet gösterirken, bir bölümü de Barsık ve Kursık adlı beylerin kumandasında Kafkasya’dan
Anadolu’ya akıp, Erzurum, Karasu-Fırat vadilerinden, Malatya ve Çukurova’ya inip oradan Antakya’ya geçmişlerdir.

Doğru Cevap: D

Soru 5

“Tanrı’nın Kırbacı” veya “Tanrı’nın Kılıcı” diye de anılan, bütün ömrü mücadeleyle geçen, cihan tarihinin en büyük hükümdarlarından sayılan kişi kimdir?

Kök Bilge

Kün-içen

Tonga Baga Tarkan

Yüten

Attila

Açıklama:

Tanrı tarafından gönderildiğine inanılan, “Tanrı’nın Kırbacı” veya “Tanrı’nın Kılıcı” diye de anılan, bütün ömrü mücadeleyle geçen, cihan tarihinin en büyük hükümdarlarından sayılan kişi Attila'dır.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Kafkasya ve Hazar Gölü çevresine hâkim olma meselesi yüzünden, 7 ve 8. asırlarda Hazarlıların verdiği büyük mücadele hangi millete karşı yaşanmıştır?

Araplar

Bulgarlar

İranlılar

Romalılar

Çinliler

Açıklama:

Kafkasya ve Hazar Gölü çevresine hâkim olma meselesi yüzünden, 7 ve 8. asırlarda özellikle Bizans, Arap ve Hazarlar arasında kıyasıya bir mücadelenin yaşandığı; Arap komutanların 653’lerde Türk-Hazarlar karşısında büyük bir mağlubiyete uğradıkları bilinmektedir. Dolayısıyla doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi Hazar Kaganlığı’nın içerisinde yaşayan inançlardan biri değildir?

Müslümanlık

Budistlik

Hristiyanlık

Yahudilik

Kök (Ulu) Tengri İnancı

Açıklama:

Bilindiği üzere Hazar Kaganlığının içerisinde Müslümanlık, Hristiyanlık, Yahudilik ve Kök
(Ulu) Tengri İnancı birlikte varlıklarını sürdürebiliyorlardı. O zamanki idareciler öyle bir sistem kurmuşlardı ki, bütün bu halkın dini işleri gayet iyi yürümekteydi. Kaganlıkta, devletin hukuki işlerine bakan yedi hâkimin (kadı) olduğundan söz ediliyor. Bir kadı Kök (Ulu) Tengri’ye inananlara (yahut da eski Türk dinine), geri kalan ikişer tanesi de diğer dinlerde olanlar için görevlendirilmişlerdi.
Dolayısıyla, Budistlik bu dönem için bahsi geçen dini inançlar arasında değildir.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Bulgarların ilk hükümdarı olarak sayılan kişi kimdir?

Pulat Temür

Toktamış

İlteber Almış

Omurtak (Omurtag)

İrkin (İrnek)

Açıklama:

Bulgarların ilk hükümdarı olarak sayılan İrkin (İrnek), Balkanlarda Bizans ve Gotlarla bir müddet savaştıktan sonra, bilinmeyen bir zamanda tarihten çekilmektedir.
Doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 9

I. Sır Derya bozkırlarındaki yurtlarında baskıya maruz kalmışlardır.
II. 860-890 tarihleri arasında İdil Nehri’nin batısına geçtikleri sanılmaktadır.
III. Hunlar ve Avarlar gibi, aynı sınırları takip ederek Doğu Avrupa ve Balkanlara ulaşmışlardır.
Yukarıda bahsedilen Türk Boyu aşağıdakilerden hangisidir?

Kuman-Kıpçaklar

Peçenekler

Oguzlar

Hazar Kaganlığı

Kırgız Hanlığı

Açıklama:

Peçenekler, Kök Türk Kaganlığının ardından Uygur Devletinin de yıkılması üzerine batıya doğru gerçekleşen büyük Türk göçü sebebiyle, Sır Derya bozkırlarındaki yurtlarında baskıya maruz kalmışlardır.
Hem doğu, hem de batı kaynaklarında 10. asırdan itibaren rastladığımız Peçenekler, Bizans belgelerine göre Hazarları en fazla sıkıntıya sokan halk olduğundan, Hazar hakanları tabileri durumundaki Oguzları (Uzlar) bunlara karşı kışkırtmaktaydılar. İşte bu yüzden onların 860-890 tarihleri arasında İdil Nehrinin batısına geçtikleri sanılmaktadır.
Batıya gelen Peçenek Türkleri tıpkı yüzlerce yıl önce Hunlar ve Avarlar hangi yolu
takip ettilerse, o şekilde Doğu Avrupa ve Balkanlara ulaşmışlardır.

Doğru Cevap: B

Soru 10

11. Yüzyılda Anadolu ve Suriye coğrafyasından gelerek İslamiyet’i kabul eden Türk boyu hangisidir?

Kuman-Kıpçaklar

Peçenekler

Hazar Kaganlığı

Oguzlar

Kırgızlar

Açıklama:

Oguz boyu, Karadeniz sahilleri ve Balkanlara yerleşmişlerdir. 11. yüzyılda Anadolu ve Suriye coğrafyasında gelerek İslamiyet’i kabul etmişlerdir.
Oguz boyu, Karadeniz sahilleri ve Balkanlara yerleşmişlerdir. 11. yüzyılda Anadolu ve Suriye coğrafyasında gelerek İslamiyet’i kabul etmişlerdir.
Dolayısıyla cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 11

Ötüken’deki Uygur hâkimiyeti sona erince onların yerine kimler geçmiştir?

Kök Türk Kaganlığı

Kırgız Hanlığı

Avar Kaganlığı

Hazar Kaganlığı

Bulgar Hanlıkları

Açıklama:

Kırgız Hanlığı: Bilindiği üzere Ötüken’deki Uygur hâkimiyeti sona erince onların yerine Kırgız Türkleri geçmişti.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi Doğu Avrupa'da kurulan Türk Devletlerinden biri değildir?

Avar Kaganlığı

Hazar Kaganlığı

Bulgar Hanlıkları

Avrupa Hunları

Uygur Kaganlığı

Açıklama:

Asya Hunları, Ak Hun-Avar Devleti, Kök Türk Kaganlığı, Uygur Kaganlığı ve Kırgız Hanlığı asyada konumlanan türk devletleridir.

Doğru Cevap: E

Soru 13

“Tanrı’nın Kırbacı” veya “Tanrı’nın Kılıcı” diye de anılan cihan tarihinin en büyük hükümdarlarından biri olarak kabul edilen Atilla hangi Türk devletinin hükümdarıdır?

Avrupa Hunları

Avrupa Avar Kaganlığı

Hazar Kaganlığı

Bulgar Hanlığı

Kırgız Hanlığı

Açıklama:

Neticede Hristiyan dünyasınca işledikleri günahların bedelini ödetmek üzere Tanrı tarafından gönderildiğine inanılan, “Tanrı’nın Kırbacı” veya “Tanrı’nın Kılıcı” diye de anılan, bütün ömrü mücadeleyle geçen, cihan tarihinin en büyük hükümdarlarından birisi ortadan kaldırıldı. Attila’nın (Ata İllig) sağladığı birlik ve üstünlük maalesef ondan sonra devam etmedi

Doğru Cevap: A

Soru 14

Bulgar hükümdâr ailesinin atası ve Bulgar Hanlıklarının ilk hükümdarı kimdir?

İrkin (İrnek)

Moncuk (Mundo)

Yıltuz Kagan

Attila da (Ata İllig)

Yula (Rua

Açıklama:

Neticede Bulgarların ilk hükümdarı olarak sayılan İrkin (İrnek), Balkanlarda Bizans ve Gotlarla bir müddet savaştıktan sonra, bilinmeyen bir zamanda tarihten çekiliyor.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Doğu Avrupa ve Balkanlarda Oğuzlar veya Anadolu Türkleri haricinde tutunabilen ve tarihteki adlarıyla günümüze kadar gelebilen bir Türk boyu olması itibarıyla önemli olan Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?

Hazar Kaganlığı

Bulgar Hanlıkları

Avrupa Avar Kaganlığı

Avrupa Hunları

Kırgız Hanlığı

Açıklama:

Bulgar Hanlıkları: Doğu Avrupa ve Balkanlarda Oguzlar veya Anadolu Türkleri haricinde tutunabilen ve tarihteki adlarıyla günümüze kadar gelebilen bir Türk boyu olması itibarıyla Bulgarlar önemlidir

Doğru Cevap: B

Soru 16

Uygur Kaganlığı 840 yılında hangi Türk boyunun saldırıları sonucu yıkılmıştır?

Ak Hunlar

Kök Türkler

Kırgızlar

Bulgarlar

Kafkaslar

Açıklama:

Uygur Kaganlığı 840 yılında Kırgızların saldırıları sonucu yıkılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 17

Uar-Hun boylarından olan ve Ak Hunların konar-göçer kesimini teşkil eden Türkler aşağıdakilerden hangisidir?

Avrupa Hunları

Avarlar

Hazar Kaganlığı

Bulgarlar

Kafkaslar

Açıklama:

Avarlar Uar-Hun boylarından Türk olup, Ak Hunların bu konar-göçer kesimini teşkil etmişlerdir

Doğru Cevap: B

Soru 18

Kafkasya ve Hazar Gölü çevresine hâkim olmak için 7 ve 8. asırlarda Bizans ve Araplarla mücadele eden, Doğu Avrupa’yı nüfuzları altına alan ; ancak 11. yüzyılda varlıkları sona eren Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?

Hazar Kaganlığı

Avrupa Avar Kaganlığı

Bulgar Hanlıkları

Avrupa Hunları

Uygurlar

Açıklama:

Hazar Kaganlığı önemli bir mevki olan Hazar-İdil sahasında ticaret yolları üzerinde kurulmuştur. Kafkasya ve Hazar Gölü çevresine hâkim olma gayesi sebebiyle 7 ve 8. asırlarda özellikle Bizans, Arap ve Hazarlar arasında mücadeleler yaşanmıştır. 7 ve 9. asırlar arasında gücünü artırıp, Doğu Avrupa’yı da nüfuzları altına almışlardır. Düzenli bir vergi sistemi kurmuşlardır. 8. veya 9. asırda Bulan Hakan çağında Museviliği kabul etmişlerdir. Aynı zamanda Müslümanlık, Hristiyanlık ve Kök Tengri İnancı birlikte varlıklarını sürdürmüştür. 11. yüzyılda varlıkları sona ermiştir

Doğru Cevap: A

Soru 19

Uygur Devletinin yıkılması üzerine batıya doğru gerçekleşen büyük Türk göçü sebebiyle, Sır Derya (Seyhun) bozkırlarındaki yurtlarında baskıya maruz kaldıkları için göç etmiş Türk boyu aşağıdakilerden hangisidir?

Peçenekler

Kıpçaklar

Oğuzlar

Uygurlar

Bulgarlar

Açıklama:

Peçenekler, Uygur Devletinin yıkılması üzerine batıya doğru gerçekleşen büyük Türk göçü sebebiyle, Sır Derya (Seyhun) bozkırlarındaki yurtlarında baskıya maruz kaldıkları için göç etmiş bir Türk boyudur.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Hiçbir zaman büyük bir devlet kuramayan, Rusların Karadeniz’e inmelerine engel olan ve ticarette etkin rol oynayan; ayrıca çeşitli Türk devletlerinin kuruluşunda ve yönetiminde etkin bir rol oynamış olan Türk boyu aşağıdakilerden hangisidir?

Peçenekler

Kıpçaklar

Oğuzlar

Uygurlar

Kafkaslar

Açıklama:

Kuman-Kıpçaklar Karadeniz’in kuzeyindeki bozkırlarda tarih boyunca önemli roller oynamış bir Türk boyudur. 924 yılında Kırgızların yıkılmasından sonra batıya giden Türk boyları içinde yer almışlardır. İdil bölgesine gelen Kıpçaklar; Peçenek ve Uzlardan boşalan yerlere yerleşmişlerdir. Ruslar, onları Polovtsı ismiyle anmıştır. İlk münasebetleri Ruslarla olan Kıpçaklar, Uzları takip ederek Tuna ve çevresine gelmişler Transilvanya-Macaristan topraklarına yerleşmişlerdir. Bizans’la zaman zaman dost zaman zaman müttefik olmuşlardır. En kudretli zamanları 1090-1110 yılları arasındadır. Ancak hiçbir zaman büyük bir devlet kuramamışlardır. Rusların Karadeniz’e inmelerine engel olmuşlar bu dönemde ticarette etkin rol oynamışlardır. Çeşitli Türk devletlerinin kuruluşunda ve yönetiminde etkin bir rol oynamışlardır.

Doğru Cevap: B

Soru 21

Çince belgelerde Türklerin ve dolayısıyla Hunların atalarının tarihi hangi yıllara kadar dayandırılmaktadır?

M.Ö. 4000'ler

M.Ö. 2400'ler

M.Ö. 1600'ler

M.Ö. 1000'ler

M.Ö. 500'ler

Açıklama:

Çince belgelerde Türklerin ve dolayısıyla Hunların atalarının tarihi M.Ö. 2400’lere kadar dayandırılıyor ve umumiyetle Türk tarihçilerinin büyük bir kısmı da mazideki en eski Türk devleti olarak şimdilik Hunları kabul ediyorlar.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Hun tarihinin en kudretli ve meşhur hakanı kimdir?

Tu-man

Börü Tonga Yabgu

Sol Türk

Bilge Tigin

İşik Şad

Açıklama:

Hun tarihinin en kudretli ve meşhur hakanı, Börü Tonga (veya Tokta/Mo-tun) Yabgu’dur.

Doğru Cevap: B

Soru 23

458 yılında Türk ordusunun desteğiyle Sasani tahtına çıkan hükümdarın ismi nedir?

Hürmüz

Kuşmihan

Yezgird

Firuz

Amu Derya

Açıklama:

Firuz 458 yılında Türk ordusunun desteğiyle Sasani tahtına çıkmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisinin devri Kök Türklerin altın çağıdır?

Tunyukuk

Köl Tigin

Kapgan Kagan

İl-teriş

Ata İllig

Açıklama:

Kapgan Kagan devri Kök Türklerin altın çağıdıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Uygur ismi Türkçe belgelerde ilk defa aşağıdakilerden hangisinde geçer?

Börü Yazıtı

Karluk Anıtı

Kök Türk Yazıtı

Tunyukuk Anıtı

Bilge Kagan Yazıtı

Açıklama:

Uygur ismi Türkçe belgelerde ilk defa 716 senesinde Uygurların, Kök Türk Kaganlığına başkaldırmaları sebebiyle Bilge Kagan Yazıtında geçer.

Doğru Cevap: E

Soru 26

Uygur Türkleri zamanında ekonominin temelini aşağıdakilerden hangisi oluşturmaktaydı?

Konargöçer hayvancılık

Ziraat

Ticaret

Balıkçılık

Çiftçilik

Açıklama:

Uygur Türkleri zamanında ekonominin temelini konargöçer hayvancılık oluşturmaktaydı.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Uygurların ilk hakanı kimdir?

Börü Ken

Tay Bilge Tutuk

Ata Sini

Kutlug Bilge Köl Kagan

Orkun Han

Açıklama:

Uygurların ilk hakanı Kutlug Bilge Köl Kagan'dır.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Türk-Hunlar ilk kez hangi tarihte Roma topraklarına açıktan açığa akınlar düzenlediler?

191

291

391

491

591

Açıklama:

Türk-Hunlar ilk kez 391'de Roma topraklarına açıktan açığa akınlar düzenlediler.

Doğru Cevap: C

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi Doğu Avrupa ve Balkanlarda Oguzlar veya Anadolu Türkleri haricinde tutunabilen ve tarihteki adlarıyla günümüze kadar gelebilen bir Türk boyudur?

Bulgarlar

Yunanlar

Macarlar

Sırplar

Ruslar

Açıklama:

Bulgarlar Doğu Avrupa ve Balkanlarda Oguzlar veya Anadolu Türkleri haricinde tutunabilen ve tarihteki adlarıyla günümüze kadar gelebilen bir Türk boyudur.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Hem doğu hem de batı kaynaklarında Peçenekler'e kaçıncı asırdan itibaren rastlanmaktadır?

10.

11.

Açıklama:

Hem doğu hem de batı kaynaklarında Peçenekler'e 10. asırdan itibaren rastlanmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Aşağıda verilenlerden hangileri Türklerin tarihi yurdunda kurulan devletler arasında yer almaz?

Ak Hun-Avar Devleti

Kök Türk Kaganlığı

Uygur Kaganlığı

Kırgız Hanlığı

Bulgar Hanlıkları

Açıklama:

TÜRKLERİN TARİHİ YURDUNDA
KURULAN TÜRK DEVLETLERİ
Bu bölümde Asya Hunları, Ak Hun-Avar Devleti, Kök Türk Kaganlığı, Uygur Kaganlığı ve Kırgız Hanlığı konuları ele alınmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 32

I. Karluk,
II. Basmıl,
III. Kırgız,
IV. Uygur
V. Peçenekler
Yukarıda verilen hangi Türk boylarının ittifakı sonucunda Hunlar teşekkül etmiştir?

I-II-III-IV

I-III-IV-V

II-III-IV-V

I-II-IV-V

I-II-III-IV-V

Açıklama:

Karluk, Basmıl, Türgiş, Kırgız, Oguz, Çik,
Çigil, Tarduş, Uygur gibi Türk boylarının ittifakı
neticesinde teşekkül eden Hunlar, kaynaklarda ilk
defa siyasi bir devlet biçiminde M.Ö. 318 tarihinde, Çin’in kuzeyindeki bazı yerel hanedanların, bu
sırada en kuvvetli Çin devleti olan Ch’inlere saldırmak amacıyla Hunları da yanlarına almak istemeleri sebebiyle yapılan bir andlaşma vesilesiyle geçerler (Moravcsik, 1952; Kafesoğlu, 1983; Franke,
1930; Ligeti, 1982).

Doğru Cevap: A

Soru 33

Hun tarihinin en önemli hakanlarından biri olan Börü Tonga (veya Tokta/Mo-tun) Yabgu Türk halkının idaresini aşağıda verilen zamanların hangisinde üstlenmiştir?

M.Ö. 203’te

M.Ö. 209’da

M.Ö. 318'de

M.Ö. 25'te

M.Ö. 2400’de

Açıklama:

Hun tarihinin en kudretli ve meşhur hakanı,
Börü Tonga (veya Tokta/Mo-tun) Yabgu’dur. Babası
Tu-man (belki Tümen?), kendinden sonra hükümdarlık için onu değil üvey kardeşini varis göstermiş
(Yıldırım, 2010; Gömeç, 2015a), Börü Tonga da
(Tokta/Mo-tun) emrindeki bir tümen kuvvet ile
harekete geçerek babasını devlet tarafından gerçekleştirilen bir sürek avında ortadan kaldırıp M.Ö.
209’da Türk halkının idaresini üstlenmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 34

Kök Türklerin altın çağı olarak ifade edildiği dönemde, Asya’nın tek hâkim gücü olan, bütün Türkleri tek bir bayrak altında toplayarak, Türk birliğini bir kez daha gerçekleştiren ve Kök Türklerin sınırları doğuda Çin Denizi’ne, batıda Kafkasya’ya, güneyde Tibet’e ve kuzeyde Sibirya’nın en uç bölgelerine kadar genişleten kağan (dönem) aşağıdakilerden hangisidir?

Kapgan Kagan devri

Kür Şad devri

Börü Kan devri

Bumın Kagan devri

İllig Kagan

Açıklama:

Kapgan Kagan devri Kök Türklerin altın çağıdır.
Asya’nın tek hâkim gücü olan Kapgan Kagan, bütün Türkleri tek bir bayrak altında toplayarak, Türk
birliğini bir kez daha gerçekleştirdi. Kök Türklerin
sınırları doğuda Çin Denizi’ne, batıda Kafkasya’ya,
güneyde Tibet’e ve kuzeyde Sibirya’nın en uç bölgelerine kadar genişledi.

Doğru Cevap: A

Soru 35

Aşağıda verilenlerden hangisi Uygur isminin Türkçe belgelerde ilk defa geçtiği tarihtir?

758'de

739'da

716'da

742’de

759'da

Açıklama:

Uygur ismi Türkçe belgelerde ilk defa 716 senesinde Uygurların, Kök Türk Kaganlığına baş
kaldırmaları sebebiyle Bilge Kagan Yazıtında geçer. Adın anlamı ve etimolojisi hakkında çeşitli
görüşler varsa da; umumiyetle “uyanlar, bir araya
gelenler, akrabalar, müttefikler” anlamını taşıdığı
kabul edilir.

Doğru Cevap: C

Soru 36

I. Kırgız taarruzu veya darbesi
II. Hayvancılıkla uğraşma
III. Hayat tarzındaki farklılık, yani konar-göçerlikten yerleşikliğe (yatukluk) adım atma
Verilenlerden hangileri Uygur hanedanlığının sona erme nedenleri arasında sayılabilir?

Yalnız II

I-II

II-III

I-III

I-II-III

Açıklama:

Uygurlar ise kendilerini üstün ve güçlü
kılan değerlerin farkına hiçbir vakit varamadıkları
gibi, Kök Türklerden kalan mirasın kıymetini de
bilemediler. Herşeyden önce konar-göçer hayatları onların en önemli ayrıcalıklarıydı. Ama Çin
usulünde yaşamaya ve yerleşikliğe başlayınca bu
avantajlarını yitirdiler. Dolayısıyla hayat tarzındaki
farklılık, yani konar-göçerlikten yerleşikliğe (yatukluk) adım atma, bu çöküşün nedenlerinden bir tanesidir.
Aslında her ne kadar Uygur Kaganlığı dönemi
840’lara kadar sürmüşse de, onların yozlaşma, çözülme ve yıkılmaya yüz tutmalarının işaretleri Bögü
Kagan’ın iktidarıyla beraber görülür. Uygur Kaganlığının yıkılışını da tek bir sebebe bağlamak doğru
değildir. Yani sadece Kırgızların saldırısıyla Uygur
hanedanlığı sona ermedi. Belki de Kırgız taarruzu veya darbesi en sonuncu nedendir.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Batı Tölös-Ogur gruplarından oldukları ve Avrupa Hun Devletinin çöküşü üzerine Attila’nın (Ata İllig) küçük oğlu İrkin’e (İrnek)
bağlı Türk ailelerinin Karadeniz’in kuzey-batı taraflarına gelerek, burada bir il oluşturduğu yolunda görüşler olan kabile ve devlet aşağıdakilerden hangisidir?

Avrupa Avar Kaganlığı

Avrupa Hunları

Peçenekler

Bulgar Hanlıkları

Kuman-Kıpçaklar

Açıklama:

Bulgarların kökeni hususunda umumi görüş,
onların Batı Tölös-Ogur gruplarından oldukları ve Avrupa Hun Devletinin çöküşü üzerine
Attila’nın (Ata İllig) küçük oğlu İrkin’e (İrnek)
bağlı Türk ailelerinin Karadeniz’in kuzey-batı
taraflarına gelerek, burada bir il oluşturduğu
yolundadır. Esasında Bulgar isminin anlamı da
bunu doğrulamaktadır (Howorth, 1882; Vasiliev, 1943; Feher, 1943; Ögel, 1971; Kafesoğlu,
1985; Klyaştornıy, 1985; Gömeç, 2004c; Gömeç, 2014c; Gömeç, 2015b). Ayrıca bir Rus
kroniğinde de, İrkin’in Bulgar hükümdâr ailesinin atası olarak gösterildiği söylenmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Kafkasya ve Hazar Gölü çevresine hâkim olma meselesi yüzünden, 7 ve 8. asırlarda özellikle Bizans ve Araplarla mücadele eden Türk kağanlığı aşağıdakilerden hangisidir?

Hazarlar

Avarlar

Bulgar Hanlıkları

Peçenekler

Oguzlar

Açıklama:

Hazar Kaganlığı
Bilhassa umumi Türk tarihinde göze çarpan
önemli bir Türk boyu da Hazarlardır ve 4-5. asırlarda Avrupa Hunlarının doğu kabilelerinin temelini onlar meydana getiriyordu. Daha sonraları
doğuda Kök Türk Devletinin kurulmasıyla beraber
bunların batısında, daha doğrusu Hazar-İdil sahasında bulunan Hazarlar kader birliği yapmışlardı.
Kaganlık güçlü olduğu müddetçe, özellikle Kök
Türklerin batı seferlerine katılarak, İran-Bizans
münasebetlerinde, Kök Türk Kaganlığının bir tabisi olarak mühim roller oynadılar.
Kafkasya ve Hazar Gölü çevresine hâkim olma
meselesi yüzünden, 7 ve 8. asırlarda özellikle Bizans, Arap ve Hazarlar arasında kıyasıya bir mücadelenin yaşandığı; Arap komutanların 653’lerde
Türk-Hazarlar karşısında büyük bir mağlubiyete
uğradıkları bilinmektedir. Bizans’ı kuşatmak ve
İslamiyet’i yaymak için hangi surette olursa-olsun,
bu toprakları ele geçirme düşüncesindeki Emevi
devleti 7. yüzyılın ikinci yarısından sonra taarruzlarının şiddetini artırmıştı

Doğru Cevap: A

Soru 39

9-10. yüzyıllara kadar ne bağımsız bir Türk devleti kurmayı deneyen ne de içinde bulundukları siyasi teşekküllere huzur veren ve bu manada birbirine benzeyen Türk boyları aşağıdakilerden hangisidir?

Oguzlar ve Kırgızlar

Uygurlar ve Peçenekler

Kuman-Kıpçaklar ve Kırgızlar

Oğuzlar ve Peçenekler

Bulgarlar ve Kırgızlar

Açıklama:

Türk camiasında Oguzlar ve Kırgızlar birbirlerine benzeyen ilginç kabilelerdir. Her iki Türk boyu
da 9-10. yüzyıllara kadar ne bağımsız bir Türk devleti kurmayı denemişler, ne de içinde bulundukları
siyasi teşekküllere huzur vermişlerdir. Tıpkı Kök
Türkler çağında olduğu gibi, Uygurlar zamanında
da Oguzların isyanı vardır

Doğru Cevap: A

Soru 40

I. On birinci asırla birlikte, kalabalık Türk kuvvetleri halinde Anadolu ve Suriye bölgelerine gelen Oğuzlar,
dünya tarihinde çok önemli gelişmelere sebep oldular.
II. Oğuzlara, ikiye ayrıldıktan sonra Karadeniz'e yönelenlere Türkmen denmeye de başlandı.
II. Tarihteki ilk büyük devletleri Selçukluları Kınık boyuna dayanarak kuran Oğuzlar, Selçuk soyunun zayıflamasında da etkili olduktan sonra Osmanlı hanedanlığı kanalıyla iktidarı Kayılara teslim ettiler ve altı yüz sene gibi uzun bir müddet Türk ve İslam âleminin önderliğini yaptıktan başka, dünyanın da en güçlü ülkelerinden biri olma unvanını kazandılar.
Oğuzlara ilişkin verilenlerden hangileri doğrudur?

Yalnız II

I-II

I-III

II-III

I-II-III

Açıklama:

On birinci asırla birlikte, kalabalık Türk kuvvetleri halinde Anadolu ve Suriye bölgelerine gelen Oguzlar,
dünya tarihinde çok önemli gelişmelere sebep oldular. Oguzlara, İslamiyet’i kabul ettikten sonra Türkmen
denmeye de başlandı. Tarihteki ilk büyük devletleri Selçukluları Kınık boyuna dayanarak kuran Oguzlar,
Selçuk soyunun zayıflamasında da etkili olduktan sonra Osmanlı hanedanlığı kanalıyla iktidarı Kayılara
teslim ettiler ve altı yüz sene gibi uzun bir müddet Türk ve İslam âleminin önderliğini yaptıktan başka,
dünyanın da en güçlü ülkelerinden biri olma unvanını kazandılar

Doğru Cevap: C

Türk Kültürü ve Tarihine Giriş - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Ünite 2

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler