Türk Basın Tarihi - Tarih | Açık Öğretim Portal

I ve IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

İbrahim Müteferrika’nın terekesinden elde edilen bilgiler onun entelektüel düzeyinin yüksekliğine işaret eder. Müteferrika’nın yaşadığı yıllarda evinde kitap olan kişiler şu sosyal tabakalara mensuptur:

Efendi ve molla unvanı taşıyan ulema
Asker ve idareciler
Bürokratlar
Esnaf
Mesleği belli olmayan kişiler

Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 19

I. Karadeniz Haritası
II. Gazavat Der Diyar-ı Bosna
III. Gramaire Turque
IV. İran Haritası
Yukarıdakilerden hangileri 1729-1742 yılları arasında Müteferrika Matbaası’nda basılan haritalara ilişkindir?

Yalnız I

I ve II

II ve III

I ve IV

I, II ve IV

Açıklama:

Müteferrika Matbaası’nda 1729-1742 yılları arasında basılan haritalar şunlardır: Marmara Haritası, Karadeniz Haritası ve İran Haritası. Gazavat Der Diyar-ı Bosna ve Gramaire Turgue ise Müteferrika Matbaası’nda 1729-1742 yılları arasında basılan kitaplardır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Jale Baysal 1729-1875 yılları arasındaki matbaacılık faaliyetlerini kaç safhaya ayırır?

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 28

Müteferrika matbaasında basılan ilk eser hangisidir?

Vankulu Lügati

Mesnevi

Fuzuli Divanı

Tuhfe-i Vehbi

Marifetname

Açıklama:

Vankulu Lügati

Doğru Cevap: A

Soru 29

Yabancı dillerden Türkçeye en fazla hangi dilden çeviri yapılmıştır?

Filamanca

İbranice

Yunanca

Lehce

Fransızca

Açıklama:

Fransızca

Doğru Cevap: E

Soru 30

Hanja yazı karaterlerini aşağıdakilerden hangisi kullanmıştır?

Çin

Rusya

İnka

Japonya

Aborjin

Açıklama:

Çinlilerin standart bir alfabeleri yoktu. Bu yüzden otuz binden farzla değişik karakter (ideogram) kullanıyorlardı. Hanja adı verilen bu karakterleri okumak ve yazmak oldukça zordu.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Çin baskısıyla yapılmış en eski kitap aşağıdakilerden hangisidir?

Elmas Satura

B42

Halka Doğruları Öğreten Ses

Halk İçin Bir Yazı

Hanja

Açıklama:

Çin baskısıyla yapılmış en eski kitap 868 yılında basılan Diamond Stura (Elmas Stura) adlı dua kitabıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Dünya tarihi üzerine yapılan araştırmalar, insanlık tarihinin üç önemli gelişme sayesinde değiştiğinden ve yeni evrelere girdiğinden bahseder. Bunlardan biri ................, diğeri ............... ve bir diğeri de ....................nın bulunmasıdır.
Yukarıdaki boşlukları aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlar?

pusula / barut / matbaa

yazı / barut / ateş

pusula / kağıt / yazı

tekerlek / kağıt / seramik

kağıt / tekerlek / ateş

Açıklama:

Dünya tarihi üzerine yapılan araştırmalar, insanlık tarihinin üç önemli gelişme sayesinde değiştiğinden ve yeni evrelere girdiğinden bahseder. Bunlardan biri pusulanın, diğeri barutun ve bir diğeri de matbaanın bulunmasıdır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 33

XIX. yüzyılda Avrupa'da aşağıdakilerden hangisine “bütün sanatların koruyucusu” ünvanı verilmiştir?

Matbaa

Tasarımcı

Sahaf

Kraliyet

Parşömen

Açıklama:

Basım sistemindeki gelişmeler, yazıcıları önce olumsuz etkilediyse de uzun vadede farklı bir anlayışın doğmasına sebep oldu. Matbaacılar harflerin el yazısında olduğu gibi güzel görünebilmesi için yazıcılardan yararlandılar. Ayrıca bazı yazıcılar matbaanın sunduğu olanaklardan yararlanıp hem matbu, hem elyazması kısımları olan kitaplar ürettiler. Basılmış kitaplara el yazması görünümü veren özel ciltler yaptırarak değerini artırma yoluna gittiler. Bu dönemlerde matbaaya “bütün sanatların koruyucusu” unvanı verilmesi, Avrupa’da bu işe duyulan saygının bir kanıtıdır.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

İlahi yasanın sözcüklerini ve kutsal azizlerin sözlerini yazmalıdırlar.
Kopya ettikleri eserlere kendi yorumlarını katmalıdırlar.
Noktalama işaretlerini doğru yerde kullanmalıdırlar.

Yukarıdakilerden hangisi/hangileri yazıcılar okulu prensipleri arasında yer alır?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

I ve III

Açıklama:

Yazıcılar; ilahi yasanın sözcüklerini ve kutsal azizlerin sözlerini yazmalıdırlar ve noktalama işaretlerini doğru yerde kullanmalıdırlar.

Doğru Cevap: E

Soru 62

Çin baskısıyla yapılmış en eski kitap kaç yılında basılmıştır?

863

868

870

876

880

Açıklama:

Çin baskısıyla yapılmış en eski kitap 868 yılında basılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 63

Çinliler tarafından kullanılan ideogramlara ne ad verilir?

Miniskül

Majiskül

Hanja

Matris

Müstensih

Açıklama:

Çinliler tarafından kullanılan ideogramlara Hanja adı verilir.

Doğru Cevap: C

Soru 64

Hangil alfabesi kullanılarak basılan ilk eser aşağıdakilerden hangisidir?

Diamond Stura

Hunmin Congim

Mazarin İncili

Court Traite Contre Les Juifs

Risale-i İslâmiye

Açıklama:

Hangil alfabesi kullanılarak basılan ilk eser Hunmin Congim'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 65

Matbaanın bulunmasıyla birlikte kilisenin de etkisiyle hangisinde az sayıda kitap basılmıştır?

Almanya

Fransa

İtalya

İngiltere

İspanya

Açıklama:

Matbaanın bulunmasıyla birlikte kilisenin de etkisiyle İngiltere'de az sayıda kitap basılmıştır

Doğru Cevap: D

Aşağıdaki alfabelerden hangisi 15. yüzyılda Kore'de "halk için bir yazı" olması maksadıyla üretilmiştir?

Çin

Han'gil

Çivi yazısı

Sanskritçe

Urduca

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 70

Aşağıdaki hangisi ilk ağaç harfleri bulan ve Çinlilerden daha kaliteli kağıtlara gravürlü baskılar yapan Türk topluluğudur?

Göktürkler

Moğollar

Selçuklular

Uygurlar

Babürlüler

Açıklama:

Çinlilerin baskı uygulamasını geliştiren ve müteharrik (hareketli) harflerle basım işini gerçekleştirenler ise Uygur Türkleri olur. 1902-1907 yılları arasında yapılan alan araştırmalarında, Turfan bölgesinde, Uygur Türkçesine ait sert ağaçtan yapılmış yüzlerce harf bulunur. Ağaç harflerin dünya matbaa tarihinde kullanılan en eski harfler olduğu bilinmektedir. Bunun yanı sıra Çinlilerin kullandığı kâğıtların daha kaba ve kalın, buna mukabil Uygur Türklerinin kullandığı kâğıtlarınsa daha ince ve kaliteli olduğu tespit edilir. Uygurların ayrıca baskı işinde minyatürlere ve tezhibe yer vermesi onların bu alandaki hünerlerinin ileri
derecede olduğunu gösterir. Uygurlar matbaayı daha çok kutsal saydıkları metinleri çoğaltmakta kullandılar. Sonraki yüz yıllarda Doğu Avrupa ve Kuzey
Afrika’ya göç ederken basım aletlerini de yanlarında götürdüler.

Doğru Cevap: D

Soru 71

Avrupa'da 1530 yılında ilk Kur'an metinleri hangi şehirde basılıp dağıtılmıştır?

Roma

Paris

Londra

Valencia

Venedik

Açıklama:

Kur’an metinleri 1530 yılında Venedik’te basılıp dağıtılmaya başlandı. Asıl amaç düşman olarak görülen Müslümanların kutsal kitaplarını tanımak ve onlara karşı daha etkili tedbirleri almaktı.

Doğru Cevap: E

Soru 72

İbrahim Müteferrika matbaa çalışmalarına hangi yüzyılda başlar?

15. yüzyıl

16. yüzyıl

17. yüzyıl

18. yüzyıl

19. yüzyıl

Açıklama:

Osmanlı’nın aslî unsurunu oluşturan Türkler matbaaya ancak 1700’lü yıllarda ulaşabildi. İlk olarak 1727 yılında İbrahim Müteferrika’nın girişimiyle matbaa kurulmaya başlandı ve iki sene sonra faaliyete geçti. Bu tarihten günümüze kadar geçen 287 yıllık süreç Türk basın-yayın tarihinin gelişimini kapsar. Bu gelişim içinde matbaacılık, kitap, gazete ve dergi basımı öne çıkan faaliyetler arasında yer alır.

Doğru Cevap: D

Soru 73

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı'da bir kitabı ya da evrağı el yazısı marifetiyle aynen kopya eden kişilere verilen addır?

Hattat

Müstensih

Devatçı

Divitçi

Yazmacı

Açıklama:

Bir kitabı veya belgeyi el yazısı yoluyla aynen kopya eden, çoğaltan kişilere Osmanlı'da müstensih denilirdi. Matbaanın Osmanlı'ya geç gelmesinde müstensih ve hattatların rolü büyüktür.

Doğru Cevap: B

Soru 74

İbrahim Müteferrika'nın başına getirildiği Osmanlı'nın ilk matbaa için kağıt üreten fabrikası nerede kurulmuştur?

İstanbul

Bursa

Yalova

İzmit

İznik

Açıklama:

Osmanlı ülkesinde kâğıt 1453 yılından beri Beykoz, Kâğıthane ve Bursa’da üretilmekteydi. Ancak bunlar matbaadan ziyade müstensihler tarafından kullanılmak için üretilen özelliklere sahipti. Matbaada kullanılabilecek kâğıtlar daha çok yurt dışından ithal edilmekteydi. Bu da basılan kitap veya dokümanın pahalı satılmasına sebep olmaktaydı. Bu güçlüğü ortadan kaldırmak için 1741 yıllında, yine İbrahim Müteferrika’nın girişimleri ile Yalova’da Yalakâbad Kağıthanesi kurulur. Polonya’dan getirilen üç kâğıt ustası burada çalıştırılır. 10-15 yıl faaliyetini sürdüren bu imalathanenin emirliğine, 70 yaşını aşmasına
rağmen, 1744 yılında İbrahim Müteferrika tayin edilir. Müteferrika Matbaası’nda hazırlanan kitaplar ve diğer çalışmalar burada üretilen kâğıtlara basılır.

Doğru Cevap: C

Soru 75

İbrahim Müteferrika matbaasında basılan ilk Türkçe kitap aşağıdakilerden hangisidir?

Er-Risalâletü’l- Müsemmâ bi-Vesiletü’t Tıbâ

Vankulu Lügati

Tarihü’l- Hindi’l-Garbî

Tuhfetü'l-Kibâr fî Esfâri'l-Bihâr

Risale-i İslâmiye

Açıklama:

Matbaada kullanılacak baskı makineleri ve yazı kalıpları yurt dışından getirtilir. Bu gelişmeden haberdar olan hattat loncasının tepkilerini hafifletmek için kurulacak matbaada dini kitap basılmayacağı konusunda güvence verilir. 1727 yılında İbrahim Müteferrika’nın Sultan Selim Han Camii yanındaki Mismarî Şüca Mahallesi’nde bulunan evinin altında ilk matbaa teşkilatı kurulmaya başlanır. Muhtemelen sarayla ilgili diğer görevlerle uğraştığı için kuruluş çalışmaları bir hayli zaman alır. İki yıl sonra, 1729 yılında Cevherî tarafından hazırlanmış, Vanî Mehmet Efrendi’nin Türkçeye çevirdiği Vankulu Lügati, İbrahim Müteferrika Matbaası’nda basılan ilk Türkçe kitap olarak yayın dünyasındaki yerini alır.

Doğru Cevap: B

Soru 76

Aşağıdakilerden hangisi İbrahim Müteferrika matbaasında basılan kitaplardan birisi değildir?

İbret

Diyojen

Hadika

Hayal

Ceride-i Havadis

Açıklama:

Ali Kararname birkaç yıl içinde etkisini gösterir ve kapatılan yayınların sayısı artar. Bunlardan bir kısmı şöyledir:

İbret

Diyojen

Ibretnüma-yı Alem

Letaif-i Asar

Hadika

İbret

Hülasa-ı Efkar

Şark

Hayal

Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 29

Aşağıdaki ifadeler hangi gazeteyle ilgili bilgileri kapsamaktadır?
I. William Churchill tarafından çıkarılmıştır.
II. 31 Temmuz 1840 tarihinde çıkmaya başlamıştır.
III. On günde bir yayımlanmaktadır.
IV. Yarı resmi nitelikte olan gazetedir.

Takvim-i Vekayi

Vekayi-i Mısriyye

Ceride-i Havadis

Tasvir-i Efkar

Tercüman-ı Ahval

Açıklama:

William Churchill, kendisne tanınan imtiyaza dayanarak 31 Temmuz 1840 tarihinde Ceride-i Havadis adlı gazeteyi çıkarmaya başlar. On günde bir yayımlanan yarı resmi nitelikte olan gazete, özellikle ticari konularla ilgilenmesi ve dilinin sadeliği yönüyle dikkat çekicidir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 30

I. Ruhsatsız matbaa açmak yasaktır.
II. Ruhsatlı matbaalarda devlet aleyhine yapılan yayınlar toplatılır.
III. Ruhsatsız matbaa açıp kitap veya evrak basanların matbaaları kapatılır ve 50 Mecidiye altın ceza olarak alınır.
IV. Ahlakı veya güvenliği bozacak yayınlar yapan gazetecilere hapis cezası verilir.
Yukarıdakilerden hangisi 1858 tarihli Ceza Kanunu’nun basın-yayını ilgilendiren 137 ve 138. maddelerine ilişkindir?

Yalnız I

I ve II

II ve III

I, II ve III

I, II, III ve IV

Açıklama:

1858 tarihli Ceza Kanunu’nun basın-yayını ilgilendiren 137 ve 138. maddeleri özetle şöyledir:

Ruhsatsız matbaa açmak yasaktır.

Ruhsatsız matbaa açıp kitap veya evrak basanların matbaaları kapatılır ve 50 Mecidiye altın ceza olarak alınır.

Ruhsatlı matbaalarda devlet aleyhine yapılan yayınlar toplatılır.

Bu tür yayınları yapan matbaalar geçici veya sürekli olarak kapatılır. 10-50 Mecidiye altın arasında ceza alınır.

Ahlakı veya güvenliği bozacak yayınlar yapan gazetecilere hapis cezası verilecektir.

Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 31

Tanzimat Dönemi’nde çıkarılan ilk resmi gazetelerin yazarları kimlerdir?

Katipler

Bürokratlar

Medrese hocaları

Siyasetçiler

Saray mensupları

Açıklama:

Medrese hocaları

Doğru Cevap: C

Soru 32

Osmanlı basınını düzenleyen ilk Matbaa Nizamnâmesi hangi yıl yayımlanmıştır?

1832

1840

1857

1869

1881

Açıklama:

1857

Doğru Cevap: C

Soru 33

Roma İmparatoru Julius Sezar döneminde çıkarıldığı bilinen günlük gazetenin adı nedir?

Acta Diurna

Acta Senatus

Acta Publica

Acta Roma

Acta Atina

Açıklama:

Acta Diurna

Doğru Cevap: A

Soru 34

Şinasi Avrupa’ya gittikten sonra Tasvir-i Eâr gazetesinin idaresini kim üstlenir?

Namık Kemal

Âli Suavi

Mustafa Fâzıl Paşa

Ziya Paşa

Âli Paşa

Açıklama:

Namık Kemal

Doğru Cevap: A

Soru 35

İlk özel Türkçe gazeteleri çıkaran İbrahim Şinasi, Avrupa’ya ne eğitimi almak için gitmiştir?

Kamu yönetimi

Ekonomi

Edebiyat

Gazetecilik

Siyaset

Açıklama:

Ekonomi

Doğru Cevap: B

Soru 36

Namık Kemal, Tasvir’deki yazıları nedeniyle nerede vali muavini olarak görevlendirilir?

Erzurum

Midilli

Tekirdağ

Edirne

Kastamonu

Açıklama:

Erzurum

Doğru Cevap: A

Soru 37

Yeni Osmanlılar Cemiyeti’ni parasal açıdan destekleyen kimdir?

Mustafa Nedim Paşa

Âli Paşa

Sultan Abdülaziz

Mustafa Fâzıl Paşa

Sultan Abdülhamid

Açıklama:

Mustafa Fâzıl Paşa

Doğru Cevap: D

Soru 38

Âli Suavi’nin ölümüne neden olan olay hangisidir?

Celâli Ayaklanmaları

Vakay-ı Hayriye

Çırağan Vak’ası

Yeniçeri İsyanı

Patrona İsyanı

Açıklama:

Çırağan Vak’ası

Doğru Cevap: C

Soru 39

İlk süreli mizah yayını Diyojen’i çıkaran Teodor Kasap en son hangi görevde çalışmıştır?

Resmi Gazete Müdürü

Matbuat Müdürü

Mektupçu

Mabeyinci

Yıldız Sarayı Kütüphanecisi

Açıklama:

Yıldız Sarayı Kütüphanecisi

Doğru Cevap: E

Soru 40

Anadolu’da çıkarılan ilk Türkçe gazete hangisidir?

Devir

Tuna

Hüdevendigâr

İbret

Envâr-ı Şarkiyye

Açıklama:

1867 yılında Erzurum’da Envâr-ı Şarkiyye adlı gazete çıkarılmaya başlanır. Bu gazete aynı zamanda Anadolu’da yayımlanan ilk Türkçe gazetedir.

Doğru Cevap: E

Osmanlı devletinde yayınlanan Vekâyi-i Mısriyye adlı gazete hangi iki dilde yayın yapmıştır?

Türkçe-Arapça

Farsça-Arapça

Türkçe-Farsça

Türkçe-Rumca

Türkçe-Fransızca

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 55

Osmanlı Devletinde 1821 yılında çıkarılan Le Spectateur Oriental gazetesi hangi şehirde yayın yapar?

İzmir

Eskişehir

İstanbul

Ankara

Adana

Açıklama:

İzmir’de Alexandre Blacque (Blak Bey: 1797-1837) tarafından 1821 yılında çıkarılan Le Spectateur Oriental, Fransız politikalarını eleştiren ve Türklerin haklılığını savunan yazılar yazar.

Doğru Cevap: A

Soru 56

1831 yılında Le Moniteur Ottoman gazetesi aşağıdakilerden hangisi anlamında kullanılmıştır?

Osmanlı Aynası

Osmanlı Postası

Osmanlı Havadis

Osmanlı'da Bugün

Osmanlı Haberleri

Açıklama:

II. Mahmud, Blak Bey’i İstanbul’a çağırarak ondan resmî bir gazete çıkarmasını istedi. Le Moniteur Ottoman (Osmanlı Aynası) gazetesi 1831 yılında çıkarılmaya başlandı. Osmanlı çıkarlarını savunan bir anlayışla yayın yapan gazetede, daha sonraları Takvim-i Vekâyi’deki yazıların Fransızca çevirileri de yayımlandı.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 57

Osmanlı Devletinde yayınlanan Takvim-i Vekâyi aşağıdakilerden hangisinin öncüsü sayılmaktadır?

Resmi Gazete

Resmi Dergi

Resmi Bülten

Resmi Tüzük

Resmi Matbuat

Açıklama:

Günümüzde halen devlet yayını olarak çıkarılan Resmi Gazete'nin atası sayılan Takvim-i Vekayi içerik olarak beyannamelerin, kanunların ve yönetmeliklerin bolca yayımlandığı resmi bir bülten görünümündedir.

Doğru Cevap: A

Osmanlı Türkçesi ile çıkarılan ilk gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Vekâyi-i Mısriyye

Takvim-i Vekâyi

Ceride-i Hâvadis

Curnalü'l-Irâk

Ceride-i Osmaniye

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 85

Osmanlı Devletinde 1750 yılında bir yabancının “Avrupa’nın Siyasal ve Tarihi Olaylarının Haberleri” adlı bir gazete çıkarma isteği niçin reddedilir?

Sultanın otoritesini sarsabileceği düşüncesiyle

Ahali arasında fitne yayabileceği düşüncesiyle

Batının bir icadı olduğu için

Hattatların işsiz kalacağı düşüncesiyle

Gazeteyi alıp okuyacak yeterli sayıda okur-yazar olmadığından dolayı

Açıklama:

1750 yılında bir yabancının “Avrupa’nın Siyasal ve Tarihi Olaylarının Haberleri” adlı bir gazete çıkarma isteği, sultanın otoritesini sarsabileceği düşüncesiyle reddedilir.

Doğru Cevap: A

Soru 86

Osmanlı Ülkesinde çıkarılan ilk gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Gazette Françise de Constantinopol

Bulletin de Nouvelles

Takvim-i Vekâyi

Vekâyi-i Mısriyye

Courier de L’Egypte

Açıklama:

Osmanlı ülkesinde ilk gazeteyi 1795 yılında Fransız büyükelçiliği çıkarır. Bulletin de Nouvelles adıyla on beş günde bir çıkarılan gazete, Fransız çıkarlarını koruyan anlayışla yayın yapar.

Doğru Cevap: B

Soru 87

Takvim-i Vekâyi ilk olarak ne zaman yayımlanmaya başlanmıştır?

2 Aralık 1828

1 Kasım 1831

3 Aralık 1833

1 Temmuz 1831

2 Aralık 1832

Açıklama:

1 Kasım 1831 tarihinde, Türk gazeteciliğinin ilk örneği olan Takvim-i Vekâyi , resmî kanalla yayımlanmaya başlanmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 88

31 Temmuz 1840 tarihinde William Churchill tarafından çıkarılan gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Ceride-i Havadis

Takvim-i Vekâyi

Cerideyi Resmiye

Tercüman-ı Ahval

Mizan

Açıklama:

William Churchill, 12 Mayıs 1836 tarihinde hapisten çıkarılır. Kendisine yağ ihracatı ve gazete çıkarma dâhil birtakım imtiyazlar verilir. Churchill, kendisine verilen imtiyaza dayanarak 31 Temmuz 1840 tarihinde Ceride-i Havadis adlı gazeteyi çıkarmaya başlar.

Doğru Cevap: A

Soru 89

Sadrazam Âli Paşa döneminde hazırlanan ve Âli Kararname diye adlandırılan 17 Mart ................. tarihli düzenleme ile basına daha sıkı bir denetim getirilir.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

1857

1864

1867

1868

1869

Açıklama:

Sadrazam Âli Paşa döneminde hazırlanan ve Âli Kararname diye adlandırılan 17 Mart 1867 tarihli düzenleme ile basına daha sıkı bir denetim getirilir.

Doğru Cevap: C

Tanzimat Dönemi’nin yenilikçi padişahı II. Mahmud ve onun gibi yenilik taraftarı
devlet adamlarının 1831 yılında Blak Bey’i İstanbul’a çağırarak ondan Osmanlı çıkarlarını savunan bir anlayışla yayın yapan hangi resmî gazeteyi çıkarmasını istemiştir?

Le Moniteur Ottoman (Osmanlı Aynası)

Le Spectateur Oriental

Courier de L’Egypte (Mısır Habercisi)

Vekâyi-i Mısriyye

Courrier de Smyrne

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 97

Basının gücünü ve önemini iyi kavrayan ..............’un asıl amacı, basın yolu ile kamuoyuna yenilikleri tanıtmak ve taşra ile merkez yönetimi arasındaki iletişim kopukluğunu giderebilmektir. Görünenin ardında yatan bir başka niyet ise basın yolu ile toplumu kontrol altında tutabilmektir. Bu ndenle devletin ilk resmî gazetesi olan ....................’nin yayımlanması emrini verir. Yukarıdaki boşluklara hangisi gelmelidir?

Churchill- Ceride-i Havadis

II. Abdülhamid- Muhbir gazetesi

II. Mahmud-Takvim-i Vekâyi

II. Murad-Hülasa-ı Efkâr

I. Mahmut-Vekâyi -i Mısriyye

Açıklama:

Sultan II. Mahmud, Mısır valisi Mehmed Âli Paşa’nın Vekâyi-i Mısriyye’sinden esinlenerek
devletin ilk resmî gazetesi olan Takvim-i Vekâyi’nin yayımlanması emrini verir. Hatta isim seçimini de kendisi yapar. Böylece 1 Kasım 1831 tarihinde, Türk gazeteciliğinin ilk örneği, resmî kanalla yayımlanmaya başlar. Devletin resmi görüşünü halka ve aydınlara duyurmayı amaç edinen gazete, imparatorluğu oluşturan farklı dildeki ulusları da gözeterek; Arapça, Bulgarca, Ermenice, Farsça, Fransızca, Rumca yayın yapar. Doğal olarak bu dillerdeki nüsha sayıları azdır ve kesintili çıkarılır.
II. Mahmud-Takvim-i Vekâyi

Doğru Cevap: C

Soru 98

Aşağıdaki gazetecilerden hangisi Mısırlı Mustafa Fâzıl Paşa’nın maddi desteğini alarak yurt dışına çıkan ve ileride Yeni Osmanlı basınını canlandırmaya çalışacak olanlardan birisi değildir?

Mustafa Fazıl Paşa

Ali Suavi

Ziya Paşa

Falih Rıfkı Atay

Namık Kemal

Açıklama:

Bu Nizamnâmeye rağmen basın-yayın dünyasındaki hızlı değişmeler, özel ve muhalif
yayınların artması, bilhassa yurt dışında faaliyet gösteren muhalif basınının etkinliği
yeni düzenlemeler yapılmasını gerektirir. Sadrazam Âli Paşa döneminde hazırlanan ve
Âli Kararname diye adlandırılan 17 Mart 1867 tarihli düzenleme ile basına daha sıkı bir
denetim getirilir. Gittikçe siyasallaşan ve kontrolden çıkan basını susturmaya yönelik bu
kararnameye dayanılarak Muhbir gazetesi kapatılır, Âli Suavi Kastamonu’ya sürülür. Yine,
muhalif kanadın ağır toplarından Namık Kemal ve Ziya Paşa memuriyetle Anadolu’ya
gönderilir. Bu üç gazeteci bir müddet sonra Mısırlı Mustafa Fâzıl Paşa’nın maddi desteğini
alarak yurt dışına çıkar ve ilerde ayrıntılı olarak göreceğimiz Yeni Osmanlı basını canlanmaya başlar. Âli Kararname birkaç yıl içinde etkisini gösterir ve kapatılan yayınların sayısı artar.
Falih Rıfkı Atay

Doğru Cevap: D

Soru 99

1852 tarihinde, III. Napolyon döneminde yürürlüğe giren Fransız Basın Kanunu örnek alınarak yeni bir Nizamnâme hazırlanır. Aşağıdakilerden hangisi 1864 yılında uygulamaya giren Matbuat Nizamnâmesi'nin hükümlerinden birisi değildir?

Gazete sahibi veya müdürleri çıkacak her sayının bir nüshasını imzalı olarak Matbuat
Müdürlüğü’ne, taşrada olanlar ise vilayete vermelidirler.

• Gazetelerde devletin güvenliğini ve emniyetini bozan, padişaha ve ailesine, nazırlara,
hükümete, dost devletlerin yöneticilerine ve hükümetleri aleyhine yayın yapılması
yasaktır.

Aleyhde yayın yapan türde yayın yapan gazeteler bir ay süre ile kapatılacaktır.

Gazete çıkaracaklardan Osmanlı tebaasından olanlar Maarif Nezareti’ne, yabancı
tebaadan olanlar Hariciye Nezareti’ne başvurmalıdırlar.

Yapılan inceleme sonucu uygun görülenlere ruhsat Sadrazam tarafından verilir.

Açıklama:

Bu Nizamnâmenin uygulanmaya başlamasıyla bazı matbaaların kapatıldığı, bazı yayınlara
el konulduğu ve yayıncıların sürgüne gönderildiği görülür. 1860’lı yıllarda hızlı
bir gelişim sürecine giren basın için bu Nizamnâmenin yetersiz kalacağı aşikârdır. Bu nedenle
1852 tarihinde, III. Napolyon döneminde yürürlüğe giren Fransız Basın Kanunu
örnek alınarak yeni bir Nizamnâme hazırlanır. 1864 yılında uygulamaya giren Matbuat
Nizamnâmesi kısaca şu hükümleri içeri:
• Gazete çıkaracaklardan Osmanlı tebaasından olanlar Maarif Nezareti’ne, yabancı
tebaadan olanlar Hariciye Nezareti’ne başvurmalıdırlar.
• Yapılan inceleme sonucu uygun görülenlere ruhsat Matbuat Müdürlüğü’nce verilir.
• Gazete sahibi veya müdürleri çıkacak her sayının bir nüshasını imzalı olarak Matbuat
Müdürlüğü’ne, taşrada olanlar ise vilayete vermelidirler.
• Gazetelerde devletin güvenliğini ve emniyetini bozan, padişaha ve ailesine, nazırlara,
hükümete, dost devletlerin yöneticilerine ve h
Yapılan inceleme sonucu uygun görülenlere ruhsat Sadrazam tarafından verilir.

Doğru Cevap: E

Soru 100

Namık Kemal 1865 yılında, daha sonra Yeni Osmanlılar adını alacak olan cemiyete girer. 1867-1870 yılları arasında Avrupa’da yaşayan N. Kemal, burada arkadaşları ile birlikte ............... gazetesini çıkarır. Yukarıda boş bırakılan yere hangisi gelmelidir?

Hukuk-ı Umumiye

Serbesti

İkdam

Sada-yı Millet

Yukarıda verilen gazetelerden hangileri İttihat ve Terakki muhalifliğiyle bilinir?

1 ve 2

3 ve 4

1, 2 ve 4

1, 2 ve 3

2, 3 ve 4

Açıklama:

Hukuki Umumiye, Serbestî (1908) ve Sadâ-yı Millet (1909) İttihat ve Terakki muhalifliğiyle bilinen gazetelerdir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 24

Ağustos 1908’de yayımlanmaya başlayan, Tevfik Fikret, Hüseyin Cahit Yalçın ve Hüseyin Kâzım Kadri tarafından çıkarılan gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Tanin

İkdam

Donanma

Yeni Mecmua

Genç Kalemler

Açıklama:

Ağustos 1908’de yayımlanmaya başlayan, Tevfik Fikret, Hüseyin Cahit Yalçın ve Hüseyin Kâzım Kadri tarafından çıkarılan gazete Tanin’dir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 25

Tanin

Rumeli

Volkan

Osmanlı

Yukarıda verilen gazetelerden hangileri İttihat ve Terakki görüşünü savunur?

1 ve 2

3 ve 4

1, 2 ve 3

1, 2 ve 4

2, 3 ve 4

Açıklama:

II. Meşrutiyet Dönemi basınını İttihatçı ve İtilafçı olmak üzere iki gruba ayırabiliriz. Başta Tanin olmak üzere Yeni Tasvir-i Efkâr, Hukuk-ı Umûmiye, Şûrâ-yı Ümmet, Rumeli, Silah vb. gazeteler yayınlarında İttihatçı görüşü savunur. Buna karşılık Osmanlı, Serbestî, Murat Bey’in Mizan’ı, Ali Kemal’in öncülüğündeki İkdam, Derviş Vahdeti’nin Volkan’ı ve Beyânü’l-Hak gazeteleri, İtilafçı görüşte olmasalar da muhalif görüşte yayınlarını sürdürürler. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Avrupa’da cereyan eden milliyetçilik düşüncesini engellemek amacıyla ortaya atılan fikir akımı aşağıdakilerden hangisidir?

Batıcılık

Türkçülük

Osmanlıcılık

İslamcılık

Dayanışmacılık

Açıklama:

Temelleri II. Mahmut Dönemi’ne dayanan Osmanlıcılık fikri, Avrupa’da cereyan eden milliyetçilik düşüncesini engellemek amacıyla ortaya atılır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi İslamcı Edebiyatın en önemli yayın organlarından olan, İlk 182 sayısı “Sırat-ı Müstakîm” adı ile yayımlanan dergi aşağıdakilerden hangisidir?

Beyanü’l Hak

Sebilü’r-Reşad

Cihân-ı İslam

Cerîde-i İlmiye

Cerîde-i Sufiye

Açıklama:

Sebilü’r-Reşad İslamcı Edebiyatın en önemli yayın organlarından olan, İlk 182 sayısı “Sırat-ı Müstakîm” adı ile yayımlanan dergidir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Dr. Abdullah Cevdet’in kurduğu "Batılılaşma" anlayışı hakim olan dergi önce Cenevre ve Kahire’de, daha sonraki yıllarda İstanbul’da yayımlanmış ve 1932 yılına kadar varlığını sürdürmüştür.
Yukarıda verilen bilgiler hangi dergiyi tanımlar?

Mizan

Rumeli

İçtihad

Beyânü’l-Hak

Hukuk-ı Umûmiye

Açıklama:

Batıcı dergiler arasında en tanınmışlardan biri hiç şüphesiz İçtihad’dır. Dr. Abdullah Cevdet’in kurduğu dergi önce Cenevre ve Kahire’de, daha sonraki yıllarda İstanbul’da yayımlanır. 1932 yılına kadar varlığını sürdüren dergide, radikal bir “Batılılaşma” anlayışı hâkimdir. Batıcılar, Arap harflerinin değiştirilmesi, geleneğin sorgulanması, kadınlara geniş haklar tanınması, uluslararası değerlerin benimsenmesi gibi konularda oldukça cesur görüşler ileri sürerler. Dergi, hemen her sayısında edebî yazılara ve şiirlere yer vererek görüşlerini bu kanalla yaymaya çalışır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 29

Kalem
Şakacı
Kartal
Ezop
Cem

Yukarıda verilenlerden hangileri II. Meşrutiyet döneminde yayınlanmış mizah yayınlarındandır?

1, 2 ve 3

2, 4 ve 5

1, 2, 3 ve 4

2, 3, 4 ve 5

1, 2, 3, 4 ve 5

Açıklama:

Kalem (1908), Şakacı (1908), Davul (1908), Hoca Nasreddin (1908), Kartal (1909), Ezop (1909), Cem (1910), Tokmak (1910) vb. yayınlar dönemin dikkat çeken mizah yayınlarından bazılarıdır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 30

Aşağıda verilen isimlerden hangisi ‘Türk Karikatürünün Babası’ olarak tanımlanır?

Cemil Cem

Refik Halid

Hamdullah Suphi

İbrahim Alaaddin

Osman Cemal

Açıklama:

Cemil Cem ‘Türk Karikatürünün Babası’ olarak bilinir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 31

14 Eylül 1919 tarihinde Sivas’ta Millî Mücadele hareketini kamuoyuna duyurmak için çıkarılan gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Minber

Albayrak

Şark Yıldızı

Hukuk-ı Beşer

İrade-i Milliye

Açıklama:

14 Eylül 1919 tarihinde Sivas’ta Millî Mücadele hareketini kamuoyuna duyurmak için çıkarılan gazete İrade-i Milliye’dir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 32

II. Meşrutiyet’in ilanıyla Anadolu’da kaç tane yeni gazete ve dergi yayın hayatına başlamıştır?

Açıklama:

II. Meşrutiyet’in ilanıyla Anadolu’da 39 yeni gazete ve dergi yayın hayatına başlamıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi II. Meşrutiyet dönemine ait değildir?

Musavver Akl

Musavver Cellât

Musavver Emel

Musavver Edeb

Musavver Şeref

Açıklama:

Kitabınızın 96. sayfası okunduğunda doğru cevabın E seçeneği olduğu görülecektir.

Doğru Cevap: E

Soru 34

Tevfik Fikret, Hüseyin Cahit Yalçın ve Hüseyin Kâzım Kadri tarafından çıkarılan gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Tanin

Serbesti

Sadâ-yı Millet

Sırât-ı Müstakîm

Hukûk-ı Umûmiyye

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 35

Aşağıdaki gazetelerden hangisi İttihatçı değildir?

Volkan

Tasvir-i Efkâr

Şûrâ-yı Ümmet

Rumeli

Silah

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 36

Volkan ve Beyânü’l-Hak gazeteleri aşağıdakilerden hangisi tarafından çıkarılmıştır?

Derviş Vahdeti

Ali Kemal

Murat Bey

Prens Sabahattin

Ziya Paşa

Açıklama:

Volkan ve Beyânü’l-Hak gazeteleri Derviş Vahdeti tarafından çıkarılmıştır.

Doğru Cevap: A

İttihat ve Terakki’nin yarı resmi yayın organı sayılan gazete aşağıdakilerden hangisidir?

İkdam

Sabah

Tercümân-ı Hakîkat

Yeni Gazete

Tanin

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi İttihat ve Terakki muhalifliğiyle bilinen gazetelerden biridir?

Tanin

İkdam

Yeni Gazete

Servet-i Fünun

Hukûk-ı Umûmiyye

Açıklama:

II. Meşrutiyet Dönemi’nde İkdam, Sabah ve Tercümân-ı Hakîkat yeni gelişen yayın hayatına uyum sağlayan yayın organlarıdır. Tanin ve Yeni Gazete 1908 yılında yayın hayatına başlar. Servet-i Fünûn bu yıllarda bir süreliğine günlük çıkarılır. İttihat ve Terakki muhalifliğiyle bilinen Hukûk-ı Umûmiyye (1908), Serbestî (1908), Sadâ-yı Millet (1909) gibi gazeteler yayımlanır. Beyânü’l-hak (1908), Sırât-ı Müstakîm (1908), Resimli Kitab (1908), Şehbâl (1909), Cerîde-i Sûfiyye (1910), Genç Kalemler (1911), Donanma (1914) ve Yeni Mecmua (1917) dönemin tanınmış dergileri arasında yer alır.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi İttihatçı görüşü savunan gazeteler arasında gösterilemez?

Tanin

Yeni Tasvir-i Efkâr

Hukuk-ı Umûmiye

Şûrâ-yı Ümmet

İkdam

Açıklama:

II. Meşrutiyet Dönemi basınını İttihatçı ve İtilafçı olmak üzere iki gruba ayırabiliriz.
Başta Tanin olmak üzere Yeni Tasvir-i Efkâr, Hukuk-ı Umûmiye, Şûrâ-yı Ümmet, Rumeli, Silah vb. gazeteler yayınlarında İttihatçı görüşü savunur. Buna karşılık Osmanlı, Serbestî, Murat Bey’in Mizan’ı, Ali Kemal’in öncülüğündeki İkdam, Derviş Vahdeti’nin Volkan’ı ve Beyânü’l-Hak gazeteleri, İtilafçı görüşte olmasalar da muhalif görüşte yayınlarını sürdürürler.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Aşağıda yer alan II. Meşrutiyet döneminde yayınlanan gazetelerden hangisi İttihat ve Terakki'ye muhalefet eden gazetelerden birisi değildir?

Osmanlı

Serbestî

Mizan

Rumeli

İkdam

Açıklama:

Osmanlı, Serbestî, Murat Bey’in Mizan’ı, Ali Kemal’in öncülüğündeki İkdam, Derviş Vahdeti’nin Volkan’ı ve Beyânü’l-Hak gazeteleri İttihat ve Terakki'ye muhalefet eden gazetelerdir. Rumeli ise İttihat ve Terakki yanlısı bir gazetedir.

Doğru Cevap: D

Soru 47

II. Meşrutiyet’in ilanından sonraki on ay içinde ülkenin tümünde yayın imtiyaz hakkı elde eden 726 yayın organı kapsamında en fazla kullanılan yayın dili aşağıdakilerden hangisidir?

Almanca

İngilizce

Türkçe

Rumca

Arapça

Açıklama:

II. Meşrutiyet’in ilanından sonraki on ay içinde ülkenin tümünde toplam 726 yayın organı imtiyaz hakkı alır. Bu 726 yayın organının yayın dillerine göre dağılımı şöyledir:
36 salt Fransızca, 20 Türkçe-Fransızca, 36 (Biri Fransızca olmak üzere) 3-4 dilli, 67 salt Arapça, 41 Türkçe-Arapça, 109 Rumca, 16 Türkçe-Rumca, 6 Farsça, vb. toplamda 1908-1914 yılları arasında yayımlanan 399 adet Arapça süreli yayın bulunmaktadır.

Doğru Cevap: D

Aşağıdakilerden hangisi etkileri günümüze kadar süren, II. Meşrutiyet yıllarında daha da belirginleşen özellikle Aydınlanma Dönemi ve Fransız İhtilâli ile başlayan fikir hareketlerinden biri değildir?

Gelenekçilik

Batıcılık

İslamcılık

Türkçülük

Osmanlıcılık

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 58

Temelleri II. Mahmut Dönemi’ne dayanan Osmanlıcılık fikri, Avrupa’da cereyan eden ........................... düşüncesini engellemek amacıyla ortaya atılır. Çünkü Osmanlı Devleti çok sayıda ulusu bünyesinde barındırmaktadır. Boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

Milliyetçilik

Devletçilik

Ulusçuluk

Bireycilik

Merkeziyetçilik

Açıklama:

Temelleri II. Mahmut Dönemi’ne dayanan Osmanlıcılık fikri, Avrupa’da cereyan eden milliyetçilik düşüncesini engellemek amacıyla ortaya atılır. Çünkü Osmanlı Devleti çok sayıda ulusu bünyesinde barındırmaktadır. 1865’te Yeni Osmanlılar
Cemiyeti’nin kurulması ile siyasî ve hukuki bir zemine oturan Osmanlıcılık akımı, ülkede siyasî ve ekonomik bütünlüğün sağlanabilmesi için din ve soy farkı gözetmeden bütün Osmanlı teb’asını Osmanlıcılık fikri etrafında toplamayı hedefler.

Doğru Cevap: A

Soru 59

II. Meşrutiyet döneminde İslamcı yayınlar arasında öne çıkan, Sebilü’r-Reşad: İlk 182 sayısı “Sırat-ı Müstakîm” adı ile yayımlanan dergi ahlakî, dinî, edebî, ilmî ve siyasî konuları ele alır. İslamcı hareketin en önemli yayın organıdır. Derginin başyazarı Mehmet Akif (Ersoy)’tir. İlk sayısındaki giriş yazısında derginin çıkarılma sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

İslam’a hizmet etmek

Siyasi olayları aktarmak

Devletin resmi yayını olmak

Ahlaki kuralları halka aktarmak

Edebi eserleri sevdirmek

Açıklama:

Mahfil ve İslam Mecmuası gibi dergiler de yine İslamcı görüşü yaymaya çalışır. İslamcı yayınlar arasında öne çıkan süreli
yayınları şöyle sıralamak mümkündür: Sebilü’r-Reşad: İlk 182 sayısı “Sırat-ı Müstakîm” adı ile yayımlanan dergi ahlakî,
dinî, edebî, ilmî ve siyasî konuları ele alır. İslamcı hareketin en önemli yayın organıdır. İlk sayısı 14 Ağustos 1908’de yayımlanır. Ebu’l-Ula Zeynelabidin ile Eşref Edip (Fergan) tarafından kurulan derginin başyazarı Mehmet Aki(Ersoy)’tir. İlk sayısındaki giriş yazısında derginin çıkarılma sebebi “İslam’a hizmet etmek” ve “İslam aleyhine yapılan saldırılara cevap vermek” şeklinde gösterilir. Haftalık olarak yayımlanır. “İttihad-ı İslam” görüşünü benimseyen dergide, dönemin önde gelen İslamcı yazarlarından Babanzade Ahmet Naim, Bursalı Mehmet Tahir, Manastırlı İsmail Hakkı, Mehmet Akif (Ersoy), Mithat Cemal (Kuntay) ve Şeyhülislam Musa Kâzım gibi isimler yer alır.
İslam’a hizmet etmek ve İslam aleyhine yapılan saldırılara cevap vermek

Doğru Cevap: A

Soru 60

Türk basınında yayımlanan ilk kadın dergisi, 1869 yılında Terakki gazetesinin 48 sayı çıkardığı hangi ekidir?

Terakki-i Muhadderat

Âlem-i Nisvan

Kadın Duyguu

Kadınlar Âlemi

Seyyâle

Açıklama:

Dergide kadın eğitimi üzerine yazılar geniş yer alır. Kadınların dergiye gönderdiği mektuplara yer verilir. Batı dünyasında kadının yeri ve kadın hareketleri üzerine yazılmış makalelerin çevirileri de dergide yayımlanır. II. Meşrutiyet Dönemi’ne gelindiğinde ise basında kadınlarla ilgili yayınların oldukça fazla olduğu görülür. Âlem-i Nisvan (1906-1910), Kadın Duygusu (1913), Kadınlar Âlemi (1914), Seyyâle (1914), Genç Kadın (1918) gibi kadın yayınları mevcuttur. Söz konusu süreli yayınlarda erkeklerin bayan adı kullanarak yazılarını yayımladıkları da bilinmektedir.
Terakki-i Muhadderat

Doğru Cevap: A

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisi II. Meşrutiyet Dönemi’nde mizah içerikli süreli yayınların çıktığı yerlerden değildir?

Samsun

İzmir

Kastamonu

Kahire

Selanik

Açıklama:

Daha sonraki yıllarda mizah yayımlarının hedef tahtasına
İttihat ve Terakki yöneticileri ile onun yönetim anlayışı oturur. İttihatçıların devlet idaresindeki yetersizlikleri ve uyguladıkları yanlış politikalar, mizah yayınlarının temel malzemesini oluşturur. Bu yıllarda çıkarılan 93 adet mizah içerikli süreli yayının başta İstanbul olmak üzere birkaç şehirde yoğunlaştığı görülür.
Samsun

Doğru Cevap: A

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisi, II. Meşrutiyet dönemi basını içinde İttihatçı görüşü savunan gazeteler arasında gösterilemez?

Tanin

Mizan

Hukuk-i Umumiye

Tasvir-i Efkar

Silah

Açıklama:

II. Meşrutiyet Dönemi basınını İttihatçı ve İtilafçı olmak üzere iki gruba ayırabiliriz.
Başta Tanin olmak üzere Yeni Tasvir-i Efkâr, Hukuk-ı Umûmiye, Şûrâ-yı Ümmet, Rumeli, Silah vb. gazeteler yayınlarında İttihatçı görüşü savunur. Buna karşılık Osmanlı, Serbestî, Murat Bey’in Mizan’ı, Ali Kemal’in öncülüğündeki İkdam, Derviş Vahdeti’nin Volkan’ı ve Beyânü’l-Hak gazeteleri, İtilafçı görüşte olmasalar da muhalif görüşte yayınlarını sürdürürler.
(KOLOGLU 1992: 57).

Doğru Cevap: B

Soru 63

II. Meşrutiyet döneminde yayınlanan gazetelerden hangisi itilafçı görüşü savunan gazetelerden birisi değildir?

Serbesti

Osmanlı

Mizan

Rumeli

İkdam

Açıklama:

II. Meşrutiyet Dönemi basınını İttihatçı ve İtilafçı olmak üzere iki gruba ayırabiliriz.
Başta Tanin olmak üzere Yeni Tasvir-i Efkâr, Hukuk-ı Umûmiye, Şûrâ-yı Ümmet, Rumeli, Silah vb. gazeteler yayınlarında İttihatçı görüşü savunur. Buna karşılık Osmanlı, Serbestî, Murat Bey’in Mizan’ı, Ali Kemal’in öncülüğündeki İkdam, Derviş Vahdeti’nin Volkan’ı ve Beyânü’l-Hak gazeteleri, İtilafçı görüşte olmasalar da muhalif görüşte yayınlarını sürdürürler.

Doğru Cevap: D

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve Şeyh Sait İsyanı'nın yarattığı tehlikelerin ve olağanüstü şartların ortaya koyduğu engelleri önlemek amacıyla çıkarılan Takrir-i Sükun Kanunu kaç tarihinde yürürlüğe girmiştir?

4 Mart 1925

1 Kasım 1926

29 Ekim 1927

20 Nisan 1928

21 Ekim 1929

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 10

Meclis 1 Kasım 1928'de yeni harflere dair kanunla Arap harfleri yerine Latin alfabesini kabul etmiştir. Yeni harflerin kabulüyle:I - Batı Dünyası ile yakınlaşma yolunda önemli bir adım atılmıştırII - Çağdaşlaşmada önemli bir engel olan yazı sorunu çözümlenmiştirIII - Okuma - yazma oranı sürekli artmıştır. ilgili olarak yukarıdaki yargılardan hangisi ya da hangileri doğrudur?

Yalnız I ve II

Yalnız II

Yalnız III

Yalnız II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Arap harflerinin terk edilip Latin harflerinin Türkçeye uyarlanması sadece bir yazı değişikliği değil bir uygarlık ve kimlik değişikliğidir. Bu çerçevede, ulusal bir seferberlik havasında 1929’da kurulan Millet Mektepleri vasıtasıyla yaygınlaştırılmaya çalışılan yeni alfabe, geniş halk kesimlerinin okur yazar hale getirilmesinin yanı sıra yeni kurulan siyasi, toplumsal düzenin değerleriyle donanmış yeni insanın da yaratılmasını hedeflemektedir. Sonuç olarak yeni alfabe cumhuriyetin kurucularının milli kimlik inşası ve medenileşme projelerinin en önemli unsurlarından birisidir.

Doğru Cevap: E

Soru 11

1919 yılının Mayıs’ı ile 1938 yılı sonları arasında Türkiye sınırları içinde toplam kaç gazete yayımlandı?

592

308

183

176

164

Açıklama:

1919 yılının Mayıs’ı ile 1938 yılı sonları arasında Türkiye sınırları içinde toplam 592 gazete yayımlandığı tespit edilmiştir

Doğru Cevap: A

Soru 12

1919 yılında yayına başlayıp 1938 yılına kadar kısa süreli ara vermelerine rağmen yayımlanan iki gazete hangileridir?

Yeni Gün ve Anadolu’da Yeni Gün

Akşam ve Müdafaa

Akşam ve Karagöz

Müdafaa ve Karagöz

Yeni Gün ve Akşam

Açıklama:

1919 yılında yayına başlayıp 1938 yılına kadar kısa süreli ara vermelerine rağmen yayımlanan iki gazeteden biri Akşam ve diğeri ise Karagöz’dür.

Doğru Cevap: C

Soru 13

Anadolu Ajansı hangi tarihte kurulmuştur?

18 Mart 1918

16 Kasım 1919

6 Nisan 1920

27 Aralık 1930

5 Mayıs 1938

Açıklama:

Anadolu Ajansı 6 Nisan 1920’de kurulmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 14

1908 yılında Eşref Edip ve Mehmet Akif tarafından çıkarılan İslâmcı düşünceyi destekleyen derginin adı nedir?

Sebilürreşad

Tanin

Vakit

İkdam

Zaman

Açıklama:

1908 yılında Eşref Edip ve Mehmet Akif tarafından çıkarılan İslâmcı düşünceyi destekleyen derginin adı Sebilürreşad’tır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

“Eğer bir şeyin gerçeğini öğrenmek istiyorsan aksi haberleri gazetelerden oku.” anlamına gelen:
Bilmek istersen eğer sıhhatin bir şeyin
Vak’anın aksini evrâk-ı havâdiste oku!...
Beyiti kime aittir?

Mehmet Akif

Şair Eşref

Ahmet Haşim

Yunus Nadi

Ziya Gökalp

Açıklama:

Doğru Cevap: B

3 Ocak 1920 tarihli Alemdar gazetesinde “Aydede” imzasıyla “Lenin Yerine Grinin” başlıklı yazısında Mustafa Kemal’i İttihat ve Terakki liderlerine benzetip : “Gazetelerde okuduk. Moskova’daki yeni Sovyet Meclisi Lenin’in yerine Grinin’i başkan seçmiş!.. Lenin gitmiş yerine, Grinin gelmiş... Bizde de Cemal’in yerine Kemal geldi.” Şeklinde bir yazı yazan Milli Mücadele karşıtı yazar kimdir?

Refi Cevat Ulunay

Refik Halit Karay

Mehmet Refet

Miralay Ali Sami

Yusuf Ziya Ortaç

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi harf devriminin basın üzerineki etkilerinden birisi değildir?

Basının uzun sürecek bir duraklama devresine girmesi

Sınırlı sayıdaki okuyucu kitlesinin ortadan kalkması

Matbaaların yeni harfler bulmakta zorlanması

Gazetelerin maddi zorluk yaşaması

Batıda gelişen baskı teknolojisine intibakta zorluk çekilmesi

Açıklama:

Harf Devrimi ile basın-yayın sektöründe büyük yeniliklerin yaşandığı görülür. Çünkü Batı’da gelişen baskı teknolojisine eski dönemlerde hurufat farklılığından dolayı kolay intibak yapılamaz. Yeni harflerin kullanılmasıyla birlikte basın sektörü daha hızlı bir şekilde büyümeye ve gelişmeye başlar.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Halka yeni harfleri tanıtmak için açılan okulların adı nedir?

Halkevi Okulları

Millet Mektepleri

Hamidiye Okulları

Mahalle Mektebi

Millî Mücadele Okulları

Açıklama:

Yine bazı gazeteler, yeni yazıyı halka sevdirmek ve öğretmek için yoğun faaliyete girişir. Millet Mektepleri’nin açılması ve yurt çapında başlatılan okuma-yazma seferberliği kısa zamanda etkisini gösterir. Bu faaliyetler sonunda yeni ve daha etkili bir okur kitlesi ortaya çıkar. Bu durgunluk döneminde halka ilân edilmesi gereken bilgiler Ajans Haberleri adı verilen ve özel idare tarafından yayımlanan tek sayfa kâğıtlarla duyurulur.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Doğu Anadolu’da çıkan isyan üzerine ilân edilen, basını denetleyen kanun hangisidir?

Basın Ceza Kanunu

Sansür ve Denetim Kanunu

Mücadele-i Milliye Kanunu

Takrir-i Sükûn Kanunu

Matbuat Kanunu

Açıklama:

Bu yıllarda Doğu Anadolu’da başlayan Şeyh Sait İsyanı bahane edilerek 4 Mart 1925 tarihinde “Takrir-i Sükûn Kanunu” çıkarılır. Hükûmet böylece basını ve muhalefeti kısıtlama yoluna gider. İkinci kez kurulan İstiklâl Mahkemeleri ile gazeteciler üzerinde büyük bir baskı uygulanır. Hapse atılanlar ve sürgüne gönderilenler olur

Doğru Cevap: D

Mustafa Kemal “fikir babası” olarak hangi yazarı gösterir?

Ahmet Haşim

Halide Edip

Ziya Osman

Namık Kemal

Ziya Gökalp

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 27

Çıkardığı Yeni Gün gazetesiyle mücadeleyi destekleyen gazeteci kimdir?

Falih Rıfkı

Yunus Nadi

Yakup Kadri

Mehmet Akif

Ahmet Mithat

Açıklama:

Bunun gibi Yeni Gün gazetesiyle mücadeleyi destekleyen Yunus Nadi, işgalci İngilizlerin baskısından kurtulmak için gazetesini Ankara’ya taşımak zorunda kalır. Millî Mücadele süresince, gazetenin logosu altına “Yunanistan yıkılmalıdır!” sloganını yayımlayan Yunus Nadi, başından itibaren bu hareketin yanında yer alır.

Doğru Cevap: B

1919 yılının Mayıs’ı ile 1938 yılı sonları arasında Türkiye sınırları içinde toplam kaç gazete yayımlanmıştır?

592

136

344

623

Açıklama:

Toplam 592 gazete yayımlanmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 44

Yunus Nadi (Abalıoğlu)’nin çıkardığı, 7 Mayıs 1924 tarihinde yayına başlayıp günümüze kadar yayını devam eden süreli yayın aşağıdakilerden hangisidir?

Akşam

Sabah

Cumhuriyet

Hürriyet

Milliyet

Açıklama:

Yunus Nadi (Abalıoğlu)’nin İstanbul’da başlayıp daha sonra Ankara’da çıkardığı Yeni Gün (1918-1920), Anadolu’da Yeni Gün (1920-1924) dışında, 7 Mayıs 1924 tarihinde yayına başlayıp günümüze kadar yayını devam eden tek süreli yayın Cumhuriyet gazetesidir.

Doğru Cevap: C

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi 1919-1938 yılları arasında basınla profesyonel olarak ilgilenen ve bu sektörden para kazanan girişimciler dışında gazete ve dergi çıkaran gruplardan biri değildir?

halkevleri

sendikalar

siyasî partiler

üniversiteler

hastaneler

Açıklama:

hastaneler

Doğru Cevap: E

Soru 46

Tarihteki ilk haber ajansı olarak Charles-Louis Havas tarafından kurulan Havas Ajansı kaç yılında kurulmuştur?

1602

1713

1919

1832

1598

Açıklama:

Tarihteki ilk haber ajansı, Charles-Louis Havas tarafından kurulan Havas Ajansı’dır. 1832 yılında Fransız ilâncılık şirketi olarak kurulur.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Özellikle Anadolu’yu ve Kurtuluş Savaşı’nın izlerini romanlarında ustaca işlemeyi başaran; ancak Türkçeyi kullanmadaki başarısızlığı ve hayallerindeki yapmacıklığın eserlerini olumsuz şekilde etkilediği değerlendirilen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Ziya GÖKALP

Mehmet Âkif ERSOY

Halide Edip ADIVAR

Falih Rıfkı ATAY

Aka GÜNDÜZ

Açıklama:

Halide Edip ADIVAR

Doğru Cevap: C

Soru 48

Siyasî nedenlerle Anadolu’nun farklı şehirlerinde sürgün hayatı yaşayan, İstanbul’a döndükten sonra gazetesini yeniden çıkarmaya başlayan; ancak Kurtuluş Savaşı’nın gereksizliğini savunduğu için savaş sonrası Yüzellilikler arasında yurtdışına sürülen yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Falih Rıfkı ATAY

Refi Cevat ULUNAY

Aka GÜNDÜZ

Ali KEMAL

Refik Halit KARAY

Açıklama:

Refi Cevat ULUNAY'dır.

Doğru Cevap: B

Soru 49

Aşağıdaki yazarlardan hangisi II. Meşrutiyet’in ardından harf devrimini destekleyen grupta yer alır?

Ali Seydi

Cenap Şehabettin

Avram Galanti

İbrahim Necmi

Halit Ziya

Açıklama:

İbrahim Necmi'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 50

1924 tarihinde yayına başlayıp günümüze kadar yayın hayatına devam eden gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Akşam

Milliyet

Ahenk

Cumhuriyet

Karagöz

Açıklama:

1919-1938 yılları arasında gazetelerin çıkış süreleri, bir başka söyleyişle ömürleri konusunda elde çok net bilgi bulunmamaktadır. Ancak, İstanbul gazetelerinin % 47’sinin, taşra gazetelerinin ise % 36’sının beş yıldan daha az ömre sahip oldukları görülmektedir. 1919 yılında yayına başlayıp 1938 yılına kadar kısa süreli ara vermelerine rağmen yayımlanan iki gazeteden biri Akşam, diğeri ise Karagöz’dür. Yunus Nadi (Abalıoğlu)’nin İstanbul’da başlayıp daha sonra Ankara’da çıkardığı Yeni Gün (1918-1920), Anadolu’da Yeni Gün (1920-1924) dışında 7 Mayıs 1924 tarihinde yayına başlayıp günümüze kadar devam eden tek süreli yayın Cumhuriyet gazetesidir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi 1919-1938 yılları arasında basınla profesyonel olarak ilgilenen girişimciler dışında gazete çıkaranlardan biri değildir?

Belediyeler

Halkevleri

Sendikalar

Dernekler

Barolar

Açıklama:

Bu yıllarda basınla profesyonel olarak ilgilenen ve bu sektörden para kazanan girişimciler dışında gazete ve dergi çıkaranları şöyle gruplandırabiliriz: Resmî kurumlar: (valilik, halkevleri, il müdürlükleri), baro ve sendikalar, siyasî partiler, üniversite ve okullar, vakıf ve derneklerdir. Genellikle az sayfalı çıkan gazeteler tek renk olarak tipo baskı tekniğiyle basılır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 52

İlk haber ajansını aşağıdaki ülkelerden hangisi kurmuştur?

ABD

Rusya

Fransa

Almanya

İngiltere

Açıklama:

Matbaa kurmada, gazete çıkarmada geç kalan Türkler, maalesef haber ajansı oluşturmada da çok geç kalırlar. Oysa Batı’da kuruluş dönemleri çok eskiye dayanan ve dünya çapında etkinlikleri olan haber ajansları vardır. Tarihteki ilk haber ajansı, Charles-Louis Havas tarafından kurulan Havas Ajansı’dır. 1832 yılında Fransız ilâncılık şirketi olarak kurulur, 1835 yılında haber ajansına dönüşür. Yine 1846 yılında Amerika’da kurulan Associated Press (AP) aynı şekilde dünyanın en büyük ve en eski ajansları arasında yer alır. 1851 yılında Julius Reuter (1816-1899) tarafından kurulan İngiliz Reuter Haber Ajansı da en önemli ajanslar arasında bulunmaktadır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi Milli Mücadeleyi destekleyen gazetelerden biridir?

Alemdar

İstanbul

Tan

Vakit

Ferda

Açıklama:

Millî Mücadele Dönemi’nde İstanbul basını ağırlıklı olarak iki gruba ayrılmış şekilde karşımıza çıkar. İlk grupta yer alanlar, ulusal hareketi destekleyen ve onu savunan gazetelerdir. Bunlar arasında İleri, Yeni Gün, Akşam ve Vakit gazeteleri ilk sırada yer alır. Bu gazetelerde Anadolu ile ilgili haberler ilk sayfalarda yayımlanır. Bu ulusalcı görüşün karşısında olan gazete ve gazeciler de vardır. Özellikle İstanbul’da faaliyet gösteren Peyam-ı Sabah, Alemdar ve İstanbul gazeteleri Millî Mücadele karşıtı yayınlar yapar. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi Milli Mücadeleye destek veren yazarlar arasında yer almaz?

Refik Halit Karay

Falih Rıfkı Atay

Ziya Gökalp

Mehmet Akif Ersoy

Aka Gündüz

Açıklama:

Millî Mücadele’yi destekleyen ve desteklemeyen basın mensupları, İstanbul ve Anadolu’da çıkan süreli yayınlarla görüş ve düşüncelerini kamuoyu ile paylaşırlar. Milli Mücadeleye destek veren yazarlar; Ziya Gökalp, Mehmet Akif Ersoy, Halide Edip Adıvar, Falih Rıfkı Atay ve Aka Gündüz’dür. Hareketi desteklemeyen yazarlar ise; Ali Kemal, Refik Halit Karay ve Refi Cevat Ulunay’dır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 55

Milli Mücadele ruhunu halka anlatmak için gittiği şehirlerde camide vaaz veren yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Halide Edip Adıvar

Refi Cevat Ulunay

Refik Halit Karay

Ziya Gökalp

Mehmet Akif Ersoy

Açıklama:

Kendine özgü şiir anlayışı ile dikkati çeken ve edebiyatımızın ekol şahsiyetlerinden biri olan Mehmet Akif, İslâmcı düşünceleri ile tanınır. I. Dünya Savaşı’nın Osmanlı Devleti aleyhinde sonuçlanması, ağır mütareke şartları, yurdun parça parça işgal edilmesi, Âkif ’i Anadolu’da başlayan Millî Mücadele’ye katılmaya zorlar. Kendi isteğiyle gittiği Balıkesir, Kastamonu, Ankara, Konya ve Burdur’da cami kürsülerinden yaptığı vaazlar, halkta derin tesirler uyandırır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 56

Refik Halit Karay’ın çıkardığı ünlü mizah dergisi aşağıdakilerden hangisidir?

Babacan

Aydede

Hakikat

Vahdet

Güleryüz

Açıklama:

Refik Halid, Peyam-ı Sabah’tan aldığı para geçimine yetmediği için yeni bir gazete çıkarmak ister. Ancak yeni gazetelerin çıkarılması sansür dairesi tarafından yasak edildiğinden izin almakta zorlukla karşılaşır. Galatasaray Lisesi Müdürü Monsieur Feuillet’in yardımıyla bu engeli aşar ve ünlü mizah dergisi Aydede, 2 Ocak 1922’den, 9 Kasım 1922’ye kadar 90 sayı çıkar. Aydede sahibi Refik Halid’i daha ilk ayda geçim sıkıntısından kurtaracak kadar tutunur. Padişah bile gazetenin okuyucuları arasındadır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 57

"Yüzellilikler” adıyla anılan grup kimlerden oluşmaktaydı?

Yasaklanan konularda yazan yazarlar

Milli Mücadeleye karşı olan gazeteciler

Jön Türkler’e katılan siyasiler

Gizli yayın yapan gazeteciler

Cumhuriyetin ilanını eleştirenler

Açıklama:

Zaferle sonuçlanan Millî Mücadele hareketini takiben ülkede yeni bir dönem başlar. Cumhuriyet’in ilânından 23 gün önce İstanbul’a giren Türk ordusu büyük bir sevinçle karşılanır (6 Ekim 1923). Bu sevinç, bir gün sonrasının basınında coşkulu bir şekilde yer bulur. TBMM İcra Vekilleri Heyeti aynı gün bir karar alarak, basında uygulanan sansürü kaldırır. Böylece, basın 1912 yılından beri süren sıkı sansür uygulamasından kurtulur. Bunun ardından basında bir temizlik hareketi başlatılır. Millî Mücadele sırasında, bu harekete karşı tavır alan gazeteciler yurtdışına gönderilirler. Yukarıda değinildiği gibi “Yüzellilikler” diye anılan bu grup mensupları davaya ihanetle suçlanır ve bir süre yurtdışında yaşamak zorunda bırakılırlar. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Aşağıdakilerden hangisi Harf Devrimi sonrası basında gerçekleşen duraklamanın sebeplerinden biri değildir?

Latin alfabesi bilen dizgicilerin olmaması.

Gazetelerin satış yapamaması.

Elde kalan eski harfli kitapların satılamaması.

Yeni matbaa makinelerinin ülkede bulunmaması

Okur-yazar sayısının az olması.

Açıklama:

Cumhuriyet’in coşkusuyla ilk yıllarda gelişen basın, 1 Kasım 1928 tarihinde ilân edilen Harf Devrimi’yle birlikte uzun sürecek bir duraklama devresine girer. Her şeyden önce, sınırlı sayıda olan okuyucu kitlesi ortadan kalkar. Matbaalar yeni harfler bulmakta zorlanırlar. Her iki alfabeyi yarı yarıya kullanan gazeteler Arap harflerinin kullanımının yasaklanması ile birlikte, tamamen Latin alfabesine döner. Bu olumsuz durumu ortadan kaldırmaya çalışan yönetim, bazı büyük gazeteleri maddî olarak destekler. Girdikleri dar boğazdan kurtarmak için bazı gazetelere hükümet tarafından üç yıl süreyle prim verilir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 59

Arap harfli Türkçe eser sayısı ile Harf Devriminden sonra yayımlanan eser sayısı arasındaki büyük fark aşağıdakilerden hangisini kanıtlamaktadır?

Latin harflerini öğrenmenin çok kolay olduğunu.

Devletin basın kuruluşlarına önem verdiğini.

Türk Aydınlanmasının Harf Devriminden sonra yaşandığını.

Yeni teknolojilere ulaşmanın kolaylaştığını.

Okullarda sadece Latin harflerle basılan kitapların kullanıldığını

Açıklama:

Matbaanın Türkler tarafından kullanılmaya başlandığı 1729’dan, Harf Devrimi’nin yapıldığı 1928’e kadar geçen 200 yılda yayımlanan Arap harfli Türkçe eser sayısı toplam 30- 40 bin arasıdır. Oysa 1928-2003 arasında geçen 75 yılda yayımlanan Latin Harfli Türkçe eser sayısı 400.000’dir. Aradaki bu muazzam fark, basın-yayın alanındaki gelişme yanında, bilim ve kültür hayatındaki gelişmeye de işaret etmektedir. Alfabe değişiminden birkaç yıl sonra gerek İstanbul’da gerekse Anadolu’nun farklı yörelerinde yeni süreli yayınlar çıkarılır. Özellikle eğitimcilerin önderliğinde çıkarılan okul dergileri Cumhuriyet ideallerini ve Atatürk devrimlerini tanıtmakta büyük rol oynar. Harf Devrimi’nin ardından yapılan dilde sadeleşme hareketleri ve tercüme faaliyetleri düşünce hayatımızı olumlu şekilde etkiler. Gerçek anlamda Türk Aydınlanması’nın Harf Devrimi’nden sonra yaşandığını söylemek, bu nedenlerden dolayı fazla abartılı olmayacaktır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 60

19 Haziran 1919 tarihinde İzmir’de çıkarılan hangi gazete işgal kuvvetlerinin gönderdiği Yunan Askerî Bildirileri’ni yayımlayarak Kuva-yı Millîyecileri “haydut çetesi” olarak göstermiştir?

Ahenk

Anadolu’da Yeni Gün

Akşam

Karagöz

Payitaht gazetesi

Açıklama:

İzmir basını gibi İstanbul basını da işgal kuvvetlerinin sıkı denetimi altında varlığını sürdürmeye çalışır. Haberlerin karartılması, yayımlanmaması ve kamuoyunun olan bitenden hebardar edilmesi sansür yoluyla engellenir. O kadar ki İstanbul’da çıkan Payitaht gazetesi 1919’da başlayan ulusal bağımsızlık mücadelesiyle ilgili haberleri ancak iki yıl sonra vermeye başlar. Dolayısıyla geçen iki yıl zarfında bu hareket yok sayılır ve üstü örtülmeye çalışılır.
Ahenk gazetesi

Doğru Cevap: A

Soru 61

1919 yılının Mayıs’ı ile 1938 yılı sonları arasında Türkiye sınırları içinde toplam kaç gazete yayımlandığı tespit edilmiştir?

592

580

495

550

500

Açıklama:

Bu gazetelerin % 52’si (308 adet) yani yarıdan fazlası Arap harfleriyle, % 31’i ise (183) yeni harflerle yayımlanır. 1928 yılında gerçekleşen harf değişikliğine ayak uyduran gazete sayısı 70 (% 12) civarındadır. Bu değişime ayak uyduramayan yayınlar kapanmak zorunda kalırlar (KOCABAŞOĞLU 1981: 97). Bu yayınların belli başlı şehirlerde yoğunlaştığı görülmektedir.
592

Doğru Cevap: A

Soru 62

7
Mayıs 1924 tarihinde yayına başlayıp günümüze kadar devam eden tek süreli yayın aşağıdakilerden hangisidir?

Cumhuriyet

Akşam

Karagöz

Yeni Gün

Anadolu'da Yeni Gün

Açıklama:

Gazetelerin çıkış süreleri, bir başka söyleyişle ömürleri konusunda elde çok net bilgi bulunmamaktadır. Ancak, İstanbul gazetelerinin % 47’sinin, taşra gazetelerinin ise %
36’sının beş yıldan daha az ömre sahip oldukları görülmektedir. 1919 yılında yayına başlayıp 1938 yılına kadar kısa süreli ara vermelerine rağmen yayımlanan iki gazeteden biri Akşam, diğeri ise Karagöz’dür.
Cumhuriyet

Doğru Cevap: A

Soru 63

Milli mücadele döneminde gazetelerin haber kaynakları, Anadolu Ajansı (1920) kuruluncaya kadar hangileriydi?

Dış haber ajansları ve yabancı basın.

Basınla profesyonel olarak ilgilenen ve bu sektörden para kazanan girişimciler

Resmî kurumlar.

Siyasî partiler, üniversite ve okullar.

Baro ve sendikalar.

Açıklama:

Bunun yanı sıra birbirlerinden aldıkları haberleri birkaç gün aradan sonra yayımlayanlar çoğunluktadır. Ayrıca “Aldığımız bir varaka-
Tablo 5.1 1919-1938 yılları arasında çıkan gazetelerin illere göre
dağılımı. 5. Ünite -Millî Mücadele Dönemi ve Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Basın (1919-1928) 123 ya (yazıya) göre” veya “Mesmûumuz olduğuna göre” (işittiğimize göre) diye kulaktan dolma edindikleri haberleri yayımlarlar
Dış haber ajansları ve yabancı basın

Doğru Cevap: A

Soru 64

Mustafa Kemal kamuoyunu aydınlatmak için yalnızca gazete çıkarmanın yeterli olmayacağını gayet iyi bilmektedir. Bu amaçla talimat vererek, 6 Nisan 1920 tarihinde Anadolu Ajansı’nın kurulmasını sağlar.
Aşağıdakilerden hangisi bu ajansın amaçlarındandan birisi değildir?

Halkın rahatça anlayabileceği yeni bir “gazeteci lisanı” ortaya çıkarmak.

Milletin bölünmezliğine tehdit oluşturan olumsuz seslere karşı tedbirler almak.

Kurtuluş Savaşı ile ilgili en doğru bilgileri halka hızlı bir şekilde
iletmektir.

Halkın mücadeleyi sürekli bir şekilde desteklemesi ve ümitsizliğe düşmemesini sağlamak.

Ülke ve millet birliğini tehlikeye düşürücü kışkırtmalara karşı basın sahasında tedbirler almak.

Açıklama:

Ajansın iki temel amacı vardır. Bunlardan biri ülke ve millet birliğini tehlikeye düşürücü kışkırtmalara karşı basın sahasında tedbirler almaktır. Diğeri ise Kurtuluş Savaşı ile ilgili en doğru bilgileri halka hızlı bir şekilde iletmektir. Böylece halkın mücadeleyi sürekli bir şekilde desteklemesi ve ümitsizliğe
düşmemesi sağlanmış olacaktır. Nitekim bu düşüncenin çok yerinde olduğu kısa zamanda anlaşılır. Ajans tarafından
derlenen haberler bilhassa İstanbul basını tarafından yoğun olarak kullanılır. O yıllarda henüz iletişim ve posta hizmetleri yeterli değildir. Bu nedenle Anadolu’dan gelen ajans haberleri, yolcu taşıyan kayıkçılar vasıtasıyla İstanbul’a getirilir. Dönemin gazetecileri bu haberlere ulaşabilmek için Boğaz’da, Haliç ve Yemiş İskelesi’nde beklemek zorunda kalırlar. Hatta zaman zaman birbirleri ile kıyasıya rekabete girerek, bülten kapma yarışında öne çıkmaya çalışırlar.
Halkın rahatça anlayabileceği yeni bir “gazeteci lisanı” ortaya çıkarmak.

Doğru Cevap: A

Soru 65

Millî Mücadele Dönemi’nde İstanbul basını ağırlıklı olarak iki gruba ayrılmış şekilde karşımıza çıkmaktadır. İlk grupta yer alanlar, ulusal hareketi destekleyen ve onu savunan gazetelerdir. Ulusalcı görüşün karşısında olan gazete ve gazeciler de Millî Mücadele karşıtı yayınlar yapar.
Aşağıdakilerden hangisi Milli mücadele karşıtı yayın yapan gazetelerdendir?

Peyam-ı Sabah

İleri

Yeni Gün

Vakit

Akşam

Açıklama:

İlk grupta yer alanlar, ulusal hareketi destekleyen ve onu savunan gazetelerdir. Bunlar arasında İleri, Yeni Gün, Akşam ve Vakit gazeteleri ilk sırada yer alır. Bu gazetelerde Anadolu ile ilgili haberler ilk sayfalarda yayımlanır. Özellikle, Mustafa Kemal’in halka duyurmak istediği haberleri yayımlayan İleri gazetesi, Millî Mücadele’nin İstanbul’daki sözcüsü konumundadır. Bu ulusalcı görüşün karşısında olan gazete ve gazeciler de vardır. Özellikle İstanbul’da faaliyet gösteren Peyam-ı Sabah, Alemdar ve İstanbul gazeteleri Millî Mücadele karşıtı yayınlar yapar. Anadolu’daki mücadeleyi boş bir hayal olarak gören bu gazetecilere göre Millî Mücadeleciler “serseri ve başı bozuk çeteler” dir. Örneğin Alemdar gazetesi, Millî Mücadeleyi destekleyen basına çatarak, bir zamanlar Rumeli’de yayımlanan Türkçü basınla bir karşılaştırma yapar. Ona göre, bu tür hareketler Rumeli’ye bir fayda getirmediği gibi Anadolu’ya da getirmeyecektir.

Doğru Cevap: A

Soru 66

Aşağıdaki savaşlardan hangisinden sonra işgal kuvvetleri ve İstanbul Hükümeti kontrolü altında bulunan basın Anadolu Hareketi hakkında olumlu haber yapabilmeye başlamıştır?

I. İnönü Savaşı

II. İnönü Savaşı

Kütahya-Eskişehir Muharebeleri

Sakarya Meydan Muharebesi

Büyük Taarruz

Açıklama:

Özellikle Sakarya Zaferi’nden sonra padişah ve İstanbul Hükumeti, Millî Mücadele’nin başarıya ulaşacağını görünce basına karşı sert tutumlarını yumuşatma yoluna giderler. Bu tarihten sonra savaş cepheleri, millî kuvvetler, Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Mustafa Kemal’le ilgili haberler konusunda basında bilgi çıkmasına göz yumulur. Mustafa Kemal’in fotoğrafları 1921 yılından sonra basında yer almaya başlar. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Mustafa Kemal kamuoyunu aydınlatmak için yalnızca gazete çıkarmanın yeterli olmayacağını gayet iyi bilmektedir. Bu amaçla talimat vererek, Anadolu Ajansı’nın kurulmasını sağlar. Anadolu Ajansı hangi yılda kurulmuştur?

1915

1920

1925

1930

1935

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 96

I. Londra
II. Paris
III. Berlin
IV. Viyana
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Anadolu Ajansı'nın faaliyet gösterdiği yerlerdendir?

Yalnız I

I ve II

II ve III

I, II ve III

Hepsi

Açıklama:

Bütün seçenekler Anadolu Ajansı'nın faaliyet gösterdiği şehirlerdendir

Doğru Cevap: E

İstanbul’da çıkan Payitaht gazetesi 1919’da başlayan ulusal bağımsızlık mücadelesiyle ilgili haberleri ancak kaç yıl sonra verebilmiştir?

Açıklama:

İstanbul’da çıkan Payitaht gazetesi 1919’da başlayan ulusal bağımsızlık mücadelesiyle ilgili haberleri ancak iki yıl sonra vermeye başlar. Dolayısıyla geçen iki yıl zarfında bu hareket yok sayılır ve üstü örtülmeye çalışılır.

Doğru Cevap: B

Soru 101

Mustafa Kemal’in fotoğrafları basında kaç yılından sonra yer almaya başlar?

1919

1920

1921

1922

1923

Açıklama:

Mustafa Kemal’in âsi olduğuna dair fetvayı yayımlarken karşıt içerikli fetvayı yayımlamazlar. Özellikle Sakarya Zaferi’nden sonra padişah ve İstanbul Hükumeti, Millî Mücadele’nin başarıya ulaşacağını görünce basına karşı sert tutumlarını yumuşatma yoluna giderler. Bu tarihten sonra savaş cepheleri, millî kuvvetler, Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Mustafa Kemal’le ilgili haberler konusunda basında bilgi çıkmasına göz yumulur. Mustafa Kemal’in fotoğrafları 1921 yılından sonra basında yer almaya başlar. Örneğin, Dergâh’ta 20 Eylül 1921 tarihinden itibaren “Mustafa Kemal Paşa’nın Fotoğrafları” başlığı altında yazılar yayımlanır. Onunla yapılan söyleşiler basında sık sık yer almaya başlar.

Doğru Cevap: C

Soru 102

Yapılan bir araştırmada 1919 yılının Mayıs’ı ile 1938 yılı sonları arasında Türkiye sınırları içinde toplam 592 gazete yayımlandığı tespit edilir. Bu gazetelerin yüzde kaçı yeni harflerle yayımlanmıştır?

%20

%28

%31

%42

%52

Açıklama:

Yapılan bir araştırmada 1919 yılının Mayıs’ı ile 1938 yılı sonları arasında Türkiye sınırları
içinde toplam 592 gazete yayımlandığı tespit edilir. Bu gazetelerin % 52’si (308 adet) yani yarıdan fazlası Arap harfleriyle, % 31’i ise (183) yeni harflerle yayımlanır.

Doğru Cevap: C

Soru 103

1919-1938 yılları arasında çıkan gazetelerin illere göre dağılımı en alındığında aşağıdaki illerden hangisinde daha fazla gazete çıkarılmıştır?

İzmir

Ankara

Adana

Bursa

Trabzon

Açıklama:

1919-1938 yılları arasında çıkan gazetelerin illere göre dağılımına bakıldığında İzmir'de diğer illerden daha fazla gazete çıkarılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 104

7 Mayıs 1924 tarihinde yayına başlayıp günümüze kadar devam eden tek süreli yayın hangi gazetedir?

Akşam

Karagöz

Cumhuriyet

Anadolu'da Yeni Gün

Hürriyet

Açıklama:

Mayıs 1924 tarihinde yayına başlayıp günümüze kadar devam eden tek süreli yayın Cumhuriyet gazetesidir.

Doğru Cevap: C

Soru 105

Tarihteki ilk haber ajansı kim tarafından kurulmuştur?

Ted Turner

Henry Jarvis Raymond

George Jones

François Pinault

Charles-Louis Havas

Açıklama:

Tarihteki ilk haber ajansı, Charles-Louis Havas tarafından kurulan Havas Ajansı’dır. 1832 yılında Fransız lâncılık şirketi olarak kurulur, 1835 yılında haber ajansına dönüşür.

Doğru Cevap: E

1971 muhtırasından sonra başlatılan "Balyoz Harekatı" ile gazetelere kaç kez kapatma cezası uygulanmıştır?

Açıklama:

Olumsuzluklarla dolu bu dönemde İstanbul’da toplanan Uluslararası Gazeteciler Federasyonu’nun (FIJ) toplantılarında basın özgürlüğünün kısıtlanmasıyla ilgili önemli kararlar alınır. Türk basınının içinde bulunduğu sıkıntılı duruma dikkat çeken kongre üyeleri, bu konuya ilişkin üzüntülerini dile getirirler. Bu kararlar yönetimi fazla etkilemez. Gazeteciler gibi çok sayıda aydın da 142. maddeye muhalefet suçundan mahkûm edilir.
1971 muhtırasından sonra başlatılan "Balyoz Harekatı" ile gazetelere 39 kez kapatma cezası uygulanmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 8

İstanbul ve Ankara basınının Doğu pazarına ulaşma girişimleri hangi yıllarda artmış ve doğu pazarının keşfi gerçekleşmiştir?

1950'ler

1960'lar

1970'ler

1980'ler

1990'lar

Açıklama:

Ulaşımdaki yetersizlikler nedeniyle gününde gelemeyen İstanbul gazeteleri, birkaç gün sonra bile olsa, Anadolu’daki okurun eline geçmeye başlar. Özellikle muhafazakâr içeriği nedeni ile Tercüman gazetesi başta olmak üzere, diğer İstanbul gazeteleri büyük miktarda satışlar gerçekleştirir. Bir noktada bu, yerel basının okunma oranını azaltır. Ancak, İstanbul basınının yerel haberlere pek yer vermemesi, Anadolu basınının yine hayatta kalmasını sağar.
1970’li yıllar, bütün karışıklıklara rağmen, İstanbul ve Ankara basınının Doğu’ya ulaşma yollarını artırmasına ve bir noktada Doğu pazarını keşfetmesine de sahne olur.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Savaş yılları hariç, II. Meşrutiyet Dönemi’nde süreli yayınların büyük çoğunluğunun ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Çok sayfalı olmaları

Renkli ve resimli olmaları

Mizaha ağırlık vermeleri

Muhalif olmaları

Tirajlarının yüksek olması

Açıklama:

Yayınların renkli ve resimli olması okurları da etkiler. Yayın organlarının okur sayısı kısa sürede artar. Bu sebeple o yılların hemen hemen bütün süreli yayınlarının üzerinde “musavver” veya “resimli” ifadeleri
bulunmaktadır.
Savaş yılları hariç, II. Meşrutiyet Dönemi’nde süreli yayınların büyük çoğunluğunun ortak özelliği renkli ve resimli olmalarıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi ülkenin kötüye gidişini engellemek isteyen aydınların, bu duruma son vermek için sarıldıkları ideolojilerden birisi değildir?

Osmanlıcılık

Mandacılık

İslamcılık

Batıcılık

Türkçülük

Açıklama:

Etkileri günümüze kadar süren fikir akımları II. Meşrutiyet yıllarında daha da belirginleşir.
Özellikle Aydınlanma Dönemi ve Fransız İhtilâli ile başlayan fikir hareketleri,
Osmanlı içindeki azınlıklar arasında milliyetçilik fikrinin uyanmasına sebep
olur. Ülkenin kötüye gidişini engellemek isteyen aydınlar, bu duruma son vermek
için çeşitli ideolojilere sarılırlar. Bunlar sırasıyla Osmanlıcılık, İslamcılık, Batıcılık, Türkçülük, Dayanışmacılık ve Sosyalizm’dir.
Ülkenin kötüye gidişini engellemek isteyen aydınlar, bu duruma son vermek için çeşitli ideolojilere sarılırlar. Bunlar sırasıyla Osmanlıcılık, İslamcılık, Batıcılık, Türkçülük, Dayanışmacılık ve Sosyalizm’dir. Mandacılık kavramının konuyla ilgili yoktur.

Doğru Cevap: B

Soru 11

İlk 182 sayısı “Sırat-ı Müstakîm” adı ile yayımlanan Sebilü’r-Reşad dergisi hangi akımın en önemli yayın organıdır?

Osmanlıcılık

Türkçülük

Sosyalizm

İslamcılık

Batıcılık

Açıklama:

Aralarında bu fikrin edebî mimarlarından sayılan Mehmet Akif (Ersoy)’in de bulunduğu çok sayıda yazar, yalnızca Osmanlı coğrafyasındaki olaylara değil, bütün İslam âlemiyle ilgili gelişmelere yazılarında yer
verir. Akif’in Kur’an’daki ayetleri şiirsel bir dille işlemesi okurların gözünden kaçmaz. Bunun
yanında Mahfil ve İslam Mecmuası gibi dergiler de yine İslamcı görüşü yaymaya çalışır.
Sırât-ı Müstakîm, Abdülhamid’e başkaldıran ilk İslamcı yayınlar arasında yerini alır.

Doğru Cevap: D

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi II. Meşrutiyet’te Batıcılık akımının başlıca savunucuları arasında yer almaz?

Abdullah Cevdet

Tevfik Fikret

Mehmet Akif

Ahmet Rıza

Celal Nuri

Açıklama:

II. Meşrutiyet’te Batıcılık akımının başlıca savunucuları arasında Abdullah Cevdet, Ahmet Rıza, Celal Nuri, Kılıçzâde Hakkı, Tevfik Fikret, Mustafa Asım, Mahmut Sadık sayılabilir. Bu yazarlara göre Osmanlı’nın gerilemesi Batı uygarlığından kopuk kalmasından kaynaklanmaktadır.
Mehmet Akif II. Meşrutiyet’te Batıcılık akımının başlıca savunucuları arasında yer almaz.

Doğru Cevap: C

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi II. Meşrutiyet Dönemi’nde muhalif yazıları sebebiyle suikast sonucu öldürülen gazetecilerden birisi değildir?

Hasan Fehmi

Hüseyin Hilmi

Zeki bey

Ahmet Samim

Hasan Tahsin

Açıklama:

Sosyalizm hareketinin öncüsü sayılan Osmanlı Sosyalist Fırkası, İstanbul’da büyük yankı uyandıran ilk solcu gazetesini yayımlamaya başlar. Hüseyin Hilmi tarafından 26 Şubat 1910’da yayımlanmaya başlayan İştirak
gazetesi haftalık yayın yapar. İştirak’te maddeci düşünce ve Darwinist fikirlere sıkça yer verilir.
Hüseyin Hilmi suikast sonucu öldürülen gazeteciler arasında bulunmamaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 14

II. Meşrutiyet döneminde kadın haklarını savunan ve kadınların yazılarının yayınlandığı gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Terakki

Serbesti

Volkan

Mizan

İştirak

Açıklama:

Türk basın›ında yayımlanan ilk kadın dergisi, 1869 yılında Terakki gazetesinin 48 say› çıkardığı Terakki-i Muhadderat ekidir. Dergide kadın eğitimi üzerine yazılar geniş yer alır. Kadınların dergiye gönderdiği mektuplara yer verilir. Batı dünyasında kadının yeri ve kadın hareketleri üzerine yazılmış makalelerin çevirileri de dergide yayımlanır.
II. Meşrutiyet döneminde kadın haklarını savunan ve kadınların yazılarının yayınlandığı gazete Terakki gazetesidir.

Doğru Cevap: A

Soru 15

II. Meşrutiyet döneminde yayınlanan mizah içerikli sürekli yayınların İstanbul'dan sonra en çok çıkarıldığı şehir aşağıdakilerden hangisidir?

Giresun

İzmir

Selanik

Kastamonu

Kahire

Açıklama:

II. Meşrutiyet döneminde yayınlanan mizah içerikli gazete ve dergilerin toplamı 93'tür. Bunların 82 adedi İstanbul'da, 7 adedi İzmir'de, Giresun, Selanik, Kastamonu ve Kahire'de ise birer adedi yayınlanmaktadır.
İstanbul'da 82 mizah içerikli yayın yapılırken ikinci sırada 7 yayınla İzmir yer almıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 16

Milli Mücadele'nin önderi Mustafa Kemal'in henüz Harbiye öğrencisi iken arkadaşı Ali Fethi ile birlikte çıkardığı gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Makber

Minber

Minder

Mihver

Minval

Açıklama:

Mondros Mütarekesi’nden birkaç gün sonra çıkarılan bu gazetede ülkenin içinde
bulunduğu perişan durum gözler önüne serilir ve milleti uyandırmak amaçlanır.
Çok güç şartlar ve kıt maddi olanaklarla çıkarılan gazetede İttihat ve Terakki’ye yapılan haksız saldırılar önlenmeye çalışılır. Ayrıca gazetede Ali Fethi Bey’in kurduğu Osmanlı Hürriyet Perver Avam Fırkası’nı destekleyici yayınlar yapılır. Tek yaprak, iki sayfa olarak düzenlenen gazetede baş makalelerin büyük bir kısmı bizzat Mustafa Kemal tarafından yazılır.
Millî Mücadele’nin önderi Mustafa Kemal, henüz Harbiye’de öğrenci iken basının ilerde oynayacağı rolün önemini kavrayan biridir. Bu amaçla, arkadaşı Ali Fethi [Okyar] ile birlikte okulda Minber adlı gazeteyi çıkarmaya başlar (1 Kasım 1918).

Doğru Cevap: B

Soru 17

Mustafa Kemal'in başlattığı Milli Mücadele'ye destek veren Anadolu basınının önemli gazetelerinden Albayrak gazetesi hangi şehirde yayınlanmaktadır?

Erzurum

Balıkesir

Sivas

Konya

Kastamonu

Açıklama:

Erzurum’da ç›kar›lan Albayrak gazetesi, logosunda “Vilayet-i Şarkiyye Ermenistan
olamaz!” sözüyle birlikte, şu dizeleri jenerik olarak yayınlar:
Vatan tubasından mukaddes bir dal,
Şarki Anadolu İslam ocağı.
Ellere verilmez canan kucağı,
Adana, Urfa’yı unutmak muhal;
Hatırdan çıkar mı Maraş illeri?..
Albayrak gazetesi Erzurum'da yayınlanmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Millî Mücadele Dönemi ve Cumhuriyet’in ilk yıllarından günümüze kadar devam eden tek süreli yayın olan Cumhuriyet gazetesi kaç tarihinde yayımlanmaya başlamıştır?

21 Ekim 1920

19 Haziran 1921

6 Nisan 1922

20 Eylül 1923

7 Mayıs 1924

Açıklama:

7 Mayıs 1924 tarihinde yayına başlayıp günümüze kadar devam eden tek süreli yayın Cumhuriyet gazetesidir.

Doğru Cevap: E

Soru 19

Mustafa Kemal’in talimatıyla, Kurtuluş Savaşı ile ilgili en doğru bilgileri halka hızlı bir şekilde iletmek ve ülke ile millet birliğini tehlikeye düşürücü kışkırtmalara karşı basın sahasında da tedbirler almak maksadıyla açılan ilk basın ajansı hangisidir?

Doğan

Havas

İhlas

Anadolu

Hakimiyet-i Milliye

Açıklama:

Mustafa Kemal kamuoyunu aydınlatmak için yalnızca gazete çıkarmanın yeterli olmayacağını gayet iyi bilmekteydi. Bu amaçla talimat vererek, 6 Nisan 1920 tarihinde Anadolu Ajansı’nın kurulmasını sağladı. Ajansın iki temel amacı vardır. Bunlardan biri ülke ve millet birliğini tehlikeye düşürücü kışkırtmalara karşı basın sahasında tedbirler almaktır. Diğeri ise Kurtuluş Savaşı ile ilgili en doğru bilgileri halka hızlı bir şekilde iletmektir. Böylece halkın mücadeleyi sürekli bir şekilde desteklemesi ve ümitsizliğe düşmemesini sağlanmış olacaktır.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi Millî Mücadele Dönemi’nde ulusal hareketi destekleyen ve onu savunan gazetelerden biri değildir?

İleri

Alemdar

Yeni Gün

Vakit

Akşam

Açıklama:

Ulusal hareketi destekleyen ve onu savunan gazeteler arasında İleri, Yeni Gün, Akşam ve Vakit gazeteleri ilk sırada yer alır. Bu gazetelerde Anadolu ile ilgili haberler ilk sayfalarda yayımlanır. Özellikle, Mustafa Kemal’in halka duyurmak istediği haberleri yayımlayan İleri gazetesi, Millî Mücadele’nin İstanbul’daki sözcüsü konumundadır.

Doğru Cevap: B

Soru 21

Mustafa Kemal’in fikirlerimin babası dediği, Türkçülük hareketinin önemli teorisyenlerinden olup fikirleri ile Cumhuriyet rejiminin güçlenmesine katkı sağlayan yazar ve düşünce adamı aşağıdakilerden hangisidir?

Mehmet Akif Ersoy

Ziya Gökalp

Refik Halit Karay

Ali Kemal

Mehmet Fuat Köprülü

Açıklama:

Türkçülük hareketinin önemli teorisyenlerinden olup fikirleri ile Cumhuriyet rejiminin güçlenmesine katkı sağlayan Ziya Gökalp, Millî Mücadele’nin önemli destekçilerinden biridir. O kadar ki Mustafa Kemal bir konuşmasında: “Benim ruh ve bedenimin babası Ali Rıza Bey, heyecanlarımın babası Namık Kemal, fikirlerimin babası Ziya Gökalp’tir.” dediği bilinmektir.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi Milli Mücadele’yi desteklemeyen yazarlar arasında yer alır?

Ali Kemal

Halide Edip Adıvar

Falih Rıfkı Atay

Aka Gündüz

Ziya Gökalp

Açıklama:

Ali Kemal (1867-1922) Türk basın ve edebiyatında aykırı görüşleri ile tanınan aydınlardandır. Çıkardığı Peyam-ı Sabah gazetesinde Millî Mücadele hareketini şiddetle eleştirmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Millî Mücadele karşıtı yazıları ile tanınan ve 1912 yılında Alemdar gazetesini çıkaran yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Ali Kemal

Refik Halit KARAY

Refi Cevat ULUNAY

Ziya GÖKALP

Aka GÜNDÜZ

Açıklama:

Millî Mücadele karşıtı yazıları ile tanınan Refi Cevat ULUNAY, Galatasaray Lisesi’ni bitirir. Çeşitli gazetelerde çalışmaya başlar. 1912 yılında Alemdar gazetesini çıkarır. Siyasî nedenlerle Anadolu’nun farklı şehirlerinde sürgün hayatı yaşar. ULUNAY, Milli Mücadele karşıtı görüşleri ile tanınmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 24

1 Kasım 1928’de yapılan Harf İnkılabı’nın

I. Okur yazar oranını yükseltmesi
II. Ulusal kültürün gelişmesi
III. Kitap, dergi ve gazete basımının artması
gelişmelerinden hangilerine yol açtığı savunulabilir?

Yalnız I

I ve II

II ve III

I, II ve III.

I, ve III

Açıklama:

Harf Devrimi ile okuma yazma kolaylaştığı için okur yazar oranı yükselmiş, kitap, dergi ve gazete basımı artmış ve ulusal kültür gelişmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi, yeni Türk alfabesinin kabul edilmesinin sebeplerinden biri değildir?

Arap alfabesinin Türk dilinin yapısına uymaması

Konuşma dili ile yazı dili arasında fark olması

Batı ile ekonomik ilişkileri geliştirme amacının güdülmesi

Okuma - yazma oranının arttırılmak istenmesi

Bilimsel gelişmelerin yakından izlenmek istenmesi

Açıklama:

Osmanlı Dönemi'nden beri Arapça eğitim alan insanlar, Arap harflerinin zorluğu nedeniyle eğitim alanında çok zorluklar yaşamıştır. Bu nedenle de her zaman okuma yazma bilenlerin oranı düşük kalmıştır. Bir ülkenin gelişmişlik seviyesini en iyi eğitim seviyesine bakarak anlayacağına inanan Atatürk, harf devrimini gerçekleştirmiştir. Bu devrimle amaçladığı, ülkenin okuma yazma oranını yükseltmek, insanları eğitim alanına yeniden kazandırmak ve ülkenin uygarlık seviyesini eğitim ile yükseltmektir. 1928 senesinde harf inkılabının gelmesi ile, sadece çağdaş uygarlık seviyesi değil milli kültürün ve milli değerlerin korunabilmesi de amaçlanmıştır. Bir milletin ancak kendi diliyle kendi kültürünü koruyabileceğine inanan Atatürk, harf devrimiyle bu düşüncesini güçlendirmiştir. Okuma ve yazmanın kolaylaştırılması ile, Türkiye'de yaşayan herkes düşüncelerini daha net ortaya koyabilmenin ve düşünce özgürlüğünün değerini daha iyi anlamıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 26

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve Şeyh Sait isyanının yarattığı tehlikelerin ve olağanüstü şartların ortaya koyduğu engelleri önlemek amacıyla, 4 Mart 1925 tarihinde yürürlüğe giren kanun aşağıdakilerden hangisidir?

Hiyanet-i Vataniye Kanunu

Takrir-i Sükûn Kanunu

Tevhid-i Tedrisat Kanunu

Kabotaj Kanunu

Şapka Kanunu

Açıklama:

Doğu Anadolu’da başlayan şeyh Sait İsyanı bahane edilerek 4 Mart 1925 tarihinde “Takrir-i Sükûn Kanunu” çıkarılır. Hükûmet böylece basını ve muhalefeti kısıtlama yoluna gider. İkinci kez kurulan İstiklâl Mahkemeleri ile gazeteciler üzerinde büyük bir baskı uygulanır. Hapse atılanlar ve sürgüne gönderilenler olur. Yine bu kanunun uygulamaya konulması ile Terakki Perver Cumhuriyet Fırkası kapatılır. Kanunun çıkarılmasının görünürde irtica ve isyanı engelleme gibi iki sebebi vardır. Asıl amaç ise basın ve muhalefeti susturup tepki çekecek devrimleri gerçekleştirebilmektir. Nitekim duruşmalar devam ederken diğer İstanbul gazetelerinden de kapatılanlar ve kovuşturmaya uğrayanlar olur. Bu kanun ile Türk basını uzun süren bir suskunluk devresine girer.

Doğru Cevap: B

Soru 27

Halka yeni harfleri tanıtmak için açılan okulların adı nedir?

Hamidiye Mektepleri

Mahalle Mektebi

Halkevleri

Köy Enstitüleri

Millet Mektepleri

Açıklama:

1 Kasım 1928'de, yeni Türk harflerinin kabulüne ilişkin kanun, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edildi. Kanunun kabul edilmesinden sonra geniş halk kitlelerine okuma yazma öğretmek üzere "Millet Mektepleri" açıldı.

Doğru Cevap: E

II.Dünya Savaşı atmosferinde basın kanununda yapılan değişikliklerle Ulus gazetesi hariç diğer gazete sayfa sayıları kaç sayfa olarak dondurulmuştur?

Açıklama:

Ulus gazetesi hariç, diğer gazetelerin sayfa sayısı altı olarak dondurulmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi II. Dünya Savaşı ortamında çıkan radikal milliyetçi dergilerdendir?

Adımlar

Yürüyüş

Yeni Edebiyat

Yurt ve Dünya

Çınaraltı

Açıklama:

II. Dünya Savaşı ortamı içinde çok sayıda milliyetçi dergi yayın hayatına atılır. Bunlar arasında Bozkurt, Gök-Börü, Çınaraltı, Ergenekon, Orhun gibi radikal milliyetçi dergiler yanında Millet, Türk Yurdu, Çığır gibi milliyetçi yayınları saymak mümkündür. Bunların
karşısında ise Yurt ve Dünya, Adımlar, Yürüyüş, Yeni Edebiyat gibi sol görüşlü dergiler yer almaktadır.

Doğru Cevap: E

I. Yeni SabahII. GerçekIII. TaninIV. UlusYukarıdakilerden hangilerinin yayın hayatına 1946 seçimlerinden hemen sonra Celal Bayar'ın seçimle ilgili demecini yayınladığı için son verilmiştir?

I ve II

II ve III

I ve III

II ve IV

III,IV

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 46

TRT kuruluş kanunu hangi yılda kabul edilmiştir?

1957

1959

1961

1963

1965

Açıklama:

TRT kuruluş kanunu 24 Aralık 1963 tarihinde kabul edilmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Hürriyet gazetesi ortaklarından Haldun Simavi, Hürriyet'ten ayrılarak aşağıdaki yayınlardan hangisini çıkarmaya başlamıştır?

Günaydın

Tercüman

Milliyet

Cumhuriyet

Ulus

Açıklama:

Sektörün bir numarası olan Hürriyet gazetesi ortakları Simavi kardeşler birbirinden ayrılırlar. Hürriyet’i Erol Simavi’ye bırakan Haldun Simavi, Günaydın gazetesini çıkarmaya başlar.

Doğru Cevap: A

Soru 48

50. maddesine göre memleketin genel siyasetine dokunacak yayınlar bakanlar kurulu kararı ile kapatılacağı ve sahipleri kapatılma süresince başka bir isim altında gazete çıkaramayacağı Matbuat Kanunu kaç yılında çıkarılmıştır?

1931

1943

1954

1962

1975

Açıklama:

1931

Doğru Cevap: A

Soru 49

26-29 Mayıs 1935 tarihlerinde “Basın Kurultayı” yapıldığı dönemde Türk basınında gündelik gazete sayısı kaçtır?

Açıklama:

Nadir Nadi-Cumhuriyet gazetesi
Hüseyin Cahit Yalçın-Yeni Sabah gazetesi
Selim Ragıp Emeç-Son Posta gazetesi

Yukarıda verilen yazar- gazete eşleştirmelerinden hangisi II. Dünya Savaşı yıllarında faaliyet göstermiştir?

Yalnız I

Yalnız III

II ve III

I ve II

I, II ve III

Açıklama:

Nadir Nadi, bir takım ticari bağlantıları nedeniyle, Avrupa’daki Alman realitesinin kabul edilmesini Cumhuriyet sütunlarında yayımlar (30 Temmuz 1940). Böylece, Türkiye’nin bir an önce safını belirleyip Almanların yanında savaşta yer almasını imâ eder. Buna karşın, Hüseyin Cahit Yalçın, Yeni Sabah gazetesinin 31 Temmuz tarihli nüshasında, Nadir Nadi’yi eleştirerek, “Almanya’yı galip zannedenler dalâlet içindedir!” diyerek tepkisini gösterir. Bu konu iki gazeteci arasında süren polemiğin de başlangıcı olur. Araya giren Selim Ragıp Emeç de Son Posta gazetesinde Nadir Nadi’yi destekler ve Alman realitesini kabul etmenin yerinde olacağını savunur.

Doğru Cevap: E

Soru 76

Aşağıdakilerden hangisi II. Dünya Savaşı sırasında yayın hayatına atılan dergilerden biri değildir?

Bozkurt

Çığır

Son Posta

Adımlar

Yeni Edebiyat

Açıklama:

Bu dönemde yayın hayatına atılan dergiler arasında Bozkurt, Gök-Börü, Çınaraltı, Ergenekon, Orhun gibi radikal milliyetçi dergiler yanında Millet, Türk Yurdu, Çığır gibi milliyetçi yayınları saymak mümkündür. Bunların karşısında ise Yurt ve Dünya, Adımlar, Yürüyüş, Yeni Edebiyat gibi sol görüşlü dergiler yer almaktadır. Son Posta ise bir dergi değil o dönemde yayınlanan bir gazetedir.

Doğru Cevap: C

Soru 77

Meclis denetiminin anayasanın ruhuna uygun yapılması ön gören ve “Dörtlü Takrir” adı altında sunulan istekler aşağıdaki bireylerden hangisi tarafından yazılmamıştır?

Celal Bayar

Adnan Menderes

İsmet İnönü

Fuat Köprülü

Refik Koraltan

Açıklama:

Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan, İsmet İnönü’ye bir takrir verirler. “Dörtlü Takrir” olarak bilinen bu isteklerde, meclis denetiminin anayasanın ruhuna uygun yapılması ön görülmektedir. Ayrıca, vatandaşların siyasal hak ve özgürlüklerinin genişletilmesi üzerinde durulmaktadır. Bu hususları içeren takrir İnönü tarafından reddedilir.

Doğru Cevap: C

Soru 78

Zekeriya Sertel’in yayımladığı “Zincirli Hürriyet” başlıklı yazıda basın özgürlüğünün eleştirildiği dergi aşağıdakilerden hangisidir?

Görüşler

Gök-Börü

Çınaraltı

Ergenekon

Orhun

Açıklama:

Görüşler adıyla çıkarılacak bu derginin ilk sayısı 1 Aralık 1945’te yayımlanır. Kapağında, Celal Bayar, T. Rüştü Aras, Fuat Köprülü, Adnan Menderes, Cami Baykurt ve Sabiha Sertel’in fotoğrafları vardır. Bunlar “mecmuamıza yazı yardımlarını vaadedenler” başlığı altında okurlara duyurulur. Tan gazetesinden daha sert bir muhalefet çizgisi izleyen dergi kısa zamanda geniş bir okur kitlesi bulur. İkinci sayıda Zekeriya Sertel’in yayımladığı “Zincirli Hürriyet” başlıklı yazıda basın özgürlüğü eleştirilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 79

Çok partili dönemde, seçimlerin ertesi günü Celal Bayar 'ın basına "seçim işlerine fesat karıştırıldığını ve seçime halkın iradesinin yansıtılmadığını" söylemesinin ardından, bu demecin yayınlanması sonucunda kapatılan gazetelerden biri aşağıdakilerden hangisidir?

Yeni Edebiyat

Adımlar

Görüşler

Tan

Yeni Sabah

Açıklama:

Seçimlerin ertesi günü basına demeç veren Celal Bayar, seçim işlerine fesat karıştırıldığını ve seçime halkın iradesinin yansıtılmadığını söyler. Bu demeci yayınlayan Yeni Sabah ve Gerçek gazeteleri kapatılır. Söz konusu demeci yayımlayan Tanin gazetesine ise hiç dokunulmaz.

Doğru Cevap: E

Soru 80

Cumhuriyet Dönemi basını konusunda araştırma yapan bir araştırmacının yaşayacağı en büyük zorluk aşağıdakilerden hangisi olabilir?

O dönemde yeteri kadar yayıncı olmaması

Bu dönem basınının sistematik bir envanterinin bulunmaması

İçerik özellikleri hakkında yeteri kadar bilgi olmaması

Dönemde yayıncılık adına yeteri kadar yabancı kaynak olmaması

Dönemin basın için elverişsiz olması

Açıklama:

Cumhuriyet Dönemi basını konusunda bu araştırmada ayrıntılı bir inceleme yapmak,
hem yer darlığı, hem de bazı engeller yüzünden mümkün değildir. Her şeyden önce, bu
dönem basınının sistematik bir envanterinin bulunmaması en önemli engeldir. Hangi yıllarda, kaç süreli yayın çıktığı, bunların çıkış yeri ve çıkaranlar, yayın politikaları, yayın türleri, içerik özellikleri vs. gibi bilgiler henüz tam anlamıyla mevcut değildir. Bu nedenle, dönemin basını üzerine nicelik yönünden bir değerlendirme yapmak, şu an için mümkün görülmemektedir. Doğru yanıt B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 81

''memleketin genel siyasetine dokunacak yayınlar bakanlar kurulu kararı ile kapatılacak ve sahipleri kapatılma süresince başka bir isim altında gazete çıkaramayacaktır.'' Matbuat kanunun 50. maddesi kaç yılında yürürlüğe girmiştir?

1928

1929

1930

1931

1932

Açıklama:

Mecliste bulunan ve üçü de gazeteci
kökenli olan F. Ahmet Aykaç, A. İhsan Tokgöz ve A. Süreyya Ağaoğlu bir gensoru verirler. Gensorunun konusu basındaki suistimallerdir. Buna göre bazı gazeteler tehlikeli bir yol izlemekte ve vatandaşı zehirlemektedir. Bir an önce bu zararlı yayınlara dur denilmelidir. Nitekim birkaç gün içinde bu gensoru görüşülür ve meclis 25 Temmuz 1931 tarihinde yeni Matbuat Kanunu’nu kabul eder. Bu kanunun 50. maddesine göre memleketin genel siyasetine dokunacak yayınlar bakanlar kurulu kararı ile kapatılacak ve sahipleri kapatılma süresince başka bir isim altında gazete çıkaramayacaktır. Oldukça katı sınırlamalar getiren bu kanun, uzun yıllar gazetecilerin korkulu rüyası haline gelir. Doğru yanıt D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 82

BasınYayın Genel Müdürlüğü tarafından sunulan bir anket döneme ait bilgileri bizlere ulaştırmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu ankette elde edilen verilerden biri değildir?

Gazetelerin ebatları büyüktür ve sayfa sayıları çoktur.

Günlük gazeteler, halkın konuştuğu dili kullanmalıdır.

Basın halkın sorunlarıyla ilgilenmelidir.

Okumayı özendirecek yayınlar yapılmalı, dergi kapaklarına kadın resimleri yerine millî abide ve görkemli binaların resimleri konulmalıdır.

Cinayet ve aile faciaları manşetten verilmelidir.

Açıklama:

Okurların İstekleri şeklinde sıralanan ve delegelere dağıtılan bu
ankete göre gazeteler pahalı satılmaktadır. Gazetelerin ebatları büyüktür ve sayfa sayıları çoktur. Günlük gazeteler, halkın konuştuğu dili kullanmalıdır. Gazetelerde faydalı yazılar yer almalı, romanlar ve tefrikalar haddinden fazla uzun olmamalıdır. Basın halkın sorunlarıyla ilgilenmelidir. Gazeteler kazanç kapısı olarak görülmemeli ve çıkarlara hizmet etmemelidir. Okumayı özendirecek yayınlar yapılmalı, dergi kapaklarına kadın resimleri yerine millî abide ve görkemli binaların resimleri konulmalıdır. Cinayet ve aile faciaları manşetten verilmemeli, açık-saçık resimler yayımlanmamalıdır. Taşrada gazeteler kaymakamlar ve öğretmenler tarafından halka okutulmalıdır. Toplam 23 sorudan oluşan bu anket, halkın basından isteklerinin “aydınlanma” yönünde yoğunlaştığını göstermektedir. Doğru yanıt E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 83

Sıkıyönetim komutanı Korgeneral Nurettin Aknoz tarafından getirilen basın yasakları aşağıdakilerden hangisi sonrasında yürürlüğe girmiştir?

Tan olayı

6-7 Eylül olayları

27 Mayıs darbesi

Sağ-Sol ayrışması

1950 seçimi

Açıklama:

Basındaki tedirginlik sosyal hayatta da devam etmekte, DP’yi iç ve dış politikada zorlu
günler beklemektedir. Kıbrıs sorunu Londra’da görüşülecek ve bir karara bağlanacaktır.
İşte bu günler öncesinde, gazetelerde Selanik’te bulunan Atatürk’ün evine ve Türk konsolosluğuna bomba atıldığı haberleri yayımlanır. Bunu protesto etmek için DP tarafından başlatılan gösteride olaylar çıkar. 6 Eylül 1955 günü başlayıp, 7 Eylül sabahına kadar süren gösterilerde İstanbul ve İzmir başta olmak üzere, ülkenin farklı yerlerindeki azınlıklara ait dükkanlar ve kiliseler tahrip edilir. Saatler süren bu trajik olaylar ancak ordunun yardımıyla sıkıyönetim ilân edilerek durdurulabilir. Sıkıyönetim komutanı Korgeneral Nurettin Aknoz, 10 Eylül’de yaptığı bir basın toplantısında, o güne kadar benzeri görülmemiş basın yasaklarını uygulamaya sokar. Doğru yanıt B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 84

İsmet İnönü’nün “Çetin bir imtihan!” başlıklı yazısını yayımladığı için süresiz olarak kapatılan gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Vatan

Zafer

Hürriyet

Tercüman

Ulus

Açıklama:

Bütün kısıtlamalara rağmen muhalefet etkinliğini korumaya çalışmaktadır. 19 Eylül 1955 tarihinde, Ulus gazetesinde İsmet İnönü’nün “Çetin bir imtihan!” başlıklı yazısı yayımlanır. Bu yazıda, meclisin toplanması, hükümetin olaylar hakkında vekillere bilgi vermesi ve meclis denetiminin harekete geçirilmesi istenmektedir. Ertesi gün, yani 20 Eylül’de, bu yazı sebebiyle Ulus gazetesinin basılması ve dağıtılması süresiz olarak yasaklanır. Doğru yanıt E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 85

Lotarya furyasını başlatan ve okurlarına tahviller vermek için bir milyon liralık kupon dağıtan gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Akşam

Tercüman

Hürriyet

Milliyet

Vatan

Açıklama:

Önceki dönemde basına konulan kısıtlamaların kaldırılması olumlu bir girişimdir.
Basın İlân Kurumu bağımsız bir statüye kavuşturulur. Böylece gazetelerin ilân ve reklam pastasından daha geniş ölçüde yararlanması sağlanır. Bu yıl içinde Türk basınında önemli bir değişim daha yaşanır. Basında önemli bir tiraja sahip olan Hürriyet, Ağustos ayı içinde lotarya furyasını başlatır. “Hürriyet İstikrazı” adı altında okurlarına tahviller vermek için bir milyon liralık kuponlar dağıtır. Hürriyet’in başlattığı bu uygulamaya kısa zaman içinde Akşam gazetesi de katılır. Doğru yanıt C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 86

Hürriyet ve demokrasinin Türkiye’de “belli başlı zümre tasallutlarının maskesinden başka bir şey” olmadığını iddiâ eden İslamcı dergi aşağıdakilerden hangisidir?

Düşünen Adam

Sebilürreşad

Büyük Doğu

Yeni Asya

Yön

Açıklama:

Necip Fazıl’ın yayımladığı siyasal İslamcı Büyük Doğu, hürriyet ve demokrasinin Türkiye’de “belli başlı zümre tasallutlarının maskesinden başka bir şey” olmadığını iddiâ etmektedir. Buna karşı yapılmış en masum hareket de doğal olarak “istibdat” olarak algılanmaktadır. Doğru yanıt C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 87

İsrail Başkonsolosu Efraim Elrom’un öldürülmesi üzerine 11 ilde
sıkıyönetim ilân edilir. Birkaç gün sonra da 1402 sayılı sıkıyönetim kanunu yürürlüğe girer. Sıkıyönetim komutanlarına oldukça geniş yetkiler veren bu kanunla; parti, dernek, sendika kapatma, mektup ve haberleşmeyi sansür etme, basın ve yayını denetleme yetkileri tanınır ve bu olaylar sonunda .........harekatı başlatılır.Boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Balyoz

Kapan

Yıldırım

Şimşek

Fırtına

Açıklama:

Muhtıranın ilanından kısa zaman sonra dönemin ünlü solcu militanları Deniz Gezmiş ve Yusuf Arslan, Şarkışla civarında yakalanır. Ancak bu etkili takip bile anarşinin
azalmasına yol açmaz. İsrail Başkonsolosu Efraim Elrom’un öldürülmesi üzerine 11 ilde
sıkıyönetim ilân edilir (25 Nisan). Birkaç gün sonra da 1402 sayılı sıkıyönetim kanunu yürürlüğe girer. Sıkıyönetim komutanlarına oldukça geniş yetkiler veren bu kanunla; parti, dernek, sendika kapatma, mektup ve haberleşmeyi sansür etme, basın ve yayını denetleme yetkileri tanınır. Sıkıyönetim çerçevesinde ünlü “Balyoz Harekatı” başlatılır ve çok sayıda gazeteci-yazar tutuklanarak hapse gönderilir. Doğru yanıt A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 88

1930’lu yıllarda ulusal basında yayımlanan gazetelerin yarıdan fazlası; magazinlerin ve kitapların %70’i İstanbul’da üretilmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bunun bir sonucu değildir?

Bölgeler arası okur-yazar oranının dengesizliği

İstanbul gazetelerinin satış oranı, yerel gazetelerin üçte biri kadardır.

İstanbul’da basılan gazete bir gün sonra Ankara’ ulaşmaktadır.

Uzak illerde gazete basımının artmasına sebep olmuştur.

Süreli yayınlar abonelere posta yoluyla yollanmıştır.

Açıklama:

1930’lu yıllarda ulusal basında yayımlanan gazetelerin yarıdan fazlası; magazinlerin ve kitapların %70’i İstanbul’da üretilmektedir. Bölgeler arasındaki okur-yazar oranındaki dengesizliği basının gelişimini doğrudan engellemektedir. Samsun ve Diyarbakır gibi uzak şehirlerde İstanbul gazetelerinin satış oranı, yerel gazetelerin üçte biri kadardı. İstanbul’da çıkan sabah Ankara’ya, üçüncü günün akşamı Samsun’a; üçüncü günün gece yarısı Diyarbakır’a ulaştırılmaktaydı. Süreli yayınlar Ankara dışındaki abonelerine posta yolu ile gönderilir.

Doğru Cevap: D

Soru 89

Aşağıdakilerden hangisi 1920 - 1938 yılları arasında, farklı dönemlerde TBMM’ye vekil olarak giren gazetecilerin sayısındaki artışın gazetelere yansımasını gösterir?

Basının serbestleşmesini

Muhalif tarafın potansiyel suçlu değerlendirilmesini

Hükümetten daha çok haber alınmasını

Gazetelerin çoğalmasını

Gazetecilerin haklarının korunmasını

Açıklama:

1920 - 1938 yılları arasında, farklı dönemlerde TBMM’ye vekil olarak giren gazetecilerin sayısı 40’a ulaşır. Doğal olarak bunlar iktidar yanlısı yayın yapan gazetecilerden oluşmaktadır. Bu aynı zamanda basın-siyaset arasındaki bugün de var olan ilişkinin köklerini göstermesi bakımından önemlidir. İktidar kendi tarafını tutan basını yüceltirken, muhalif tarafı fişleyerek potansiyel bir suçlu gibi değerlendirmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 90

1 Şubat 1979 tarihinde Türk basın camiasını yasa boğan suikast sonucu öldürülen gazetici ve Milliyet gazetesi genel yayın yönetmeni kimdir?

Uğur Mumcu

Abdi İpekçi

Ahmet Taner Kışlalı

Ümit Kaftancıoğlu

Adem Yavuz

Açıklama:

1 Şubat 1979 tarihinde Türk basınında acılı bir gün yaşanır. Milliyet gazetesi genel
yayın yönetmeni gazeteci Abdi İpekçi evine giderken, silahlı saldırganlar tarafından öldürülür. Bu hadiseyi demokrasi düşmanlarının işlediğini belirten Ecevit, “Cinayeti işleyenler cumhuriyete karşı suikast işlediler.” diye niteler. Türkiye’de çoğulcu demokrasinin yer almasını, laiklik, millî iradenin üstünlüğü, düşünce özgürlüğü ve eğitim birliğini savunan İpekçi’nin ölümü basın camiasını yasa boğar. Doğru yanıt B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 91

I. Dünya Savaşı tehlikesinden kurtulmak için yönetimde kontrolü ön plana çıkaran hükümet demokratik açılımları engeller ve basın normal gelişimini sürdüremez. Aşağıdakilerden hangisini bu kontrolün sonuçlarından biri değildir?

Basın kanunu değiştirilir.

Milli duyguları inciten yayınlar yasaklanır.

Kağıt yokluğundan gazetelerin sayfaları sınırlandırılır.

Basın birliği kurulur.

Ülkede olağanüstü hal ilan edilir.

Açıklama:

I. Dünya Savaşı tehlikesinden kurtulmak için yönetimde kontrolü ön plana çıkaran hükümet demokratik açılımları engeller ve basın normal gelişimini sürdüremez. Basın kanunu değiştirilir. Milli duyguları inciten yayınlar yasaklanır. Kağıt yokluğu gerekçe gösterilerek gazetelerin sayfaları sınırlandırılır. Ülkede olağanüstü hal ilan edilir. Yiyecek maddelerinin alımı sınırlanır.

Doğru Cevap: D

Aşağıdakilerden hangisi 1 Şubat 1979 tarihinde yaşanan Türk basının acı bir günü olarak anılan olaydır?

Hergün gazetesinin taranması

Abdi İpekçi cinayeti

İstanbul Üniversitesinin süresiz kapatılması

Gazete kapatma cezaları 39 kez uygulanır

Gazeteciler 142. Maddeye muhalefetten tutuklanır

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 100

26-29 Mayıs 1935 tarihlerinde gerçekleştirilen “Basın Kurultayı” ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

Kurultayda basın ve yönetim arasındaki işbirliğinin artırılması konusu ele alınmıştır.

Gazetecilik mesleğinin sorunları, ele alınmıştır.

Kurultay yalnızca bir gün sürmüştür.

Gazetecilerin eğitimi ve ilerlemesi üzerinde görüşler tartışılmıştır.

Basın Birliği oluşturmak ve faaliyetleri artırmak için çeşitli komisyonlar kurulmuştur.

Açıklama:

26-29 Mayıs 1935 tarihlerinde gerçekleştirilen “Basın Kurultayı” üç gün sürmüştür. Cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Türkiye'de 1983 yılında ideolojik toplantılar yaptığı ve halkı sınıflara ayırmaya çalıştıkları gerekçesi ile yöneticileri yargılanan sendika aşağıdakilerden hangisidir?

Basın İş Sendikası

Türkiye Yazarlar Sendikası

Türkiye Basın ve Yayın İşçileri Sendikası

Türkiye Haber İş Sendikası

Türkiye Gazeteciler Sendikası

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 15

12 Eylül döneminde, silahlı çatışmalarda önemli rol oynayan silah kaçakçılarından 12 kişi
aşağıdakilerden hangi isimli operasyon ile gözaltına alınır?

Babalar

Yeraltı

Silah

Mafya

Para

Açıklama:

Ayrıca silahlı çatışmalarda önemli rol oynayan silah kaçakçılarından 12 kişi “Babalar” operasyonu ile gözaltına alınır.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi, "Bir Yeni Cumhuriyet İçin" adlı kitabında komünizm propogandası yaptığı gerekçesiyle sekiz yıl hapisle cezalandırılmıştır?

Süleyman Demirel

Bülent Ecevit

Yalçın Küçük

Alparslan Türkeş

Muhsin Yazıcıoğlu

Açıklama:

Yalçın Küçük, Bir Yeni Cumhuriyet İçin adlı kitabında komünizm propogandası yaptığı gerekçesiyle sekiz yıl hapisle cezalandırılır.

Doğru Cevap: C

Soru 17

1986 yılı ortalarında, Başbakan Turgut Özal ve siyasi yasaklı Süleyman Demirel arasında GAP’ın sahiplenilmesi konusunda bir polemik yaşanır. Bu dönemde Özal'ın muhalefet için kullandığı niteleme aşağıdakilerden hangisidir?

Hain muhalefet

Haçlı ittifakı

Şer partileri

Sol muhalefet

Aşağıdakilerden hangisi Ahmet Altan'ın müstehcen olduğu için yakılan eseridir?

Oğlak Dönencesi

Nasıl Bir Demokrasi İstiyoruz?

Sudaki İz

İvan İvanoviç Var mıydı?

Bir Yeni Cumhuriyet

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 27

"Hasbahçe'de Sonbahar" başlıklı yazı dizisini aşağıdaki gazetelerden hangisi yayımlamıştır?

Sabah

Hürriyet

Milliyet

Cumhuriyet

Tercüman

Açıklama:

Sabah gazetesi “Hasbahçe’de Sonbahar” başlıklı bir yazı dizisi başlatır. Doğru cevap "A" seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 28

7 Mayıs 1990’da test yayınına başlayan ilk özel televizyon kanalı aşağıdakilerden hangisidir?

ATV

Show TV

Star 1 TV

Fox TV

Fil TV

Açıklama:

TRT, ülke çapında yayın yapma yetkisinin kendisinde olduğunu belirterek, özel
radyo ve televizyonlara karşı olduğunu açıklar. 7 Mayıs 1990’da test yayınına başlayan Star 1 TV’nin, Cumhurbaşkanı Özal’ın desteğini alması, TRT’nin yayın tekelinin kırılmasında etkili olur. Doğru cevap "C" seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

1980'li yıllarda gazete kağıdı temininin güç olmasının sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

Yüksek döviz kurları

Artan siyasi ve toplumsal baskılar

Kağıt üretimi yapan SEKA'nın greve gitmesi

Kağıt üretiminin durdurulması

Mahkemelerce konulan yasaklar

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 42

12 Eylül 1980'de yapılan askeri darbenin başında kim vardı?

Sedat Celasun

Kenan Evren

Necip Torumtay

Nurettin Ersin

Doğan Güreş

Açıklama:

12 Eylül 1980'de radyo ve televizyonlarda ihtilâl lideri konumunda olan Genelkurmay Başkanı Kenan Evren’in konuşmaları duyulmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 43

“Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Yasası” ne amaçla çıkarılmıştır?

Çizgi romanların basım ve yayınını engellemek

Mizah dergilerinin basım ve yayınını engellemek

Erotik yayınların basım ve yayınını engellemek

TV yayınlarının çocuk içeriklerinin belirlenmesi ve denetlenmesi

Radyo yayınlarının çocuk içeriklerinin belirlenmesi ve denetlenmesi

Açıklama:

Yalnız siyasi yayınlar değil, muzır sayılan Playboy ve Playmen gibi erotik dergiler hakkında da davalar açılır. Bu tür yayınları engellemek için “Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Yasası” mecliste görüşülerek kabul edilir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Kıbrıslı iş adamı Asil Nadir'in Veb Ofset grubuna bağlı altısı yerel, sekizi günlük ve biri haftalık ulusal yayınların bütün haklarını satın alması hangi tartışmaya yol açar?

Basın kuruluşlarının yaşadığı ekonomik sıkıtılar

Basında yeni yüzlerin ve sermayelerin devreye girmesi

Basın kuruluşlarının ticari değerlerinin artması

Basında tekelleşme ve holdingleşme

Basın organlarının önemi

Açıklama:

Kıbrıslı iş adamı Asil Nadir, Veb Ofset grubuna bağlı altısı yerel, sekizi günlük ve biri haftalık ulusal yayınların bütün haklarını satın alır. Basında yaşanan bu değişim, özellikle Asil Nadir’in kimliği ön plana çıkarılarak eleştiri konusu yapılır. İşadamının basın yoluyla siyasi ve ekonomik çıkar elde edeceği savunulur. Dikkat çekici yatırımlarla basın alanına giren Asil Nadir, 18 Ocak 1989’da ansiklopedi ve dergiler yayımlayan Gelişim Yayınlarını, ardından Güneş gazetesini çıkaran Güçlü Yayıncılığı satın alır. Böylece bir anda ulusal çapta yayın yapan üç gazetenin sahibi olur. Nadir’in bu tasarrufu basında tekelleşme ve holdingleşme konusunu da yeniden tartışmaya açar.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Ekim 1989'da Kenan Evren'den sonra 8. cumhurbaşkanı olarak göreve başlayan kimdir?

Ahmet Necdet sezer

Mesut Yılmaz

Tansu Çiller

Süleyman Demirel

Turgut Özal

Açıklama:

Ekim 1989'da ülke siyaseti cumhurbaşkanı seçimlerine kilitlenir. Özal’ın adaylığına karşı çıkan muhalefet meclisi boykot eder. Ancak, Başbakan Turgut Özal, üçüncü turda 263 oy alarak seçilir ve 8. cumhurbaşkanı olarak göreve başlar.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'deki ilk özel televizyon kanalı olmuştur?

Magic Box

Star TV

Show TV

Kanal 6 TV

Fox Tv

Açıklama:

Ülkemizde ilk özel televizyon Magic Box’ın Avrupa merkezli uydular kullanarak deneme yayınlarına başlaması, diğer girişimcileri de harekete geçirir.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Gazeteciler tarafından “Sansür ve Sürgün Kararnamesi” olarak değerlendirilen 424 sayılı kararname gereğince 30 Haziran 1990’da hangi dergiler süresiz kapatılmıştır?

İnsan ve Toplum

2000’e Doğru ve Halk Gerçeği

Demokrasi ve Yeni Türkiye

Gelecek ve Yeni Işık

Evvel zaman ve Her Yaştan

Açıklama:

Uzun yıllardan beri uygulanmayan, ancak gazeteciler tarafından “Sansür ve Sürgün Kararnamesi” olarak değerlendirilen 424 sayılı kararname gereğince 30 Haziran 1990’da 2000’e Doğru ve Halk Gerçeği adlı dergiler süresiz kapatılır.

Doğru Cevap: B

1990’lı yıllarda özellikle çağdaş Atatürkçü düşünceyi ve laikliği savunan aydınlara karşı başlayan saldırıların ilk örneğinin yaşandığı 30 Ocak 1990’da öldürülen hukuk profesörü kimdir?

Bahriye Üçok

Çetin Emeç

Muammer Aksoy

Burhan Felek

Erol Simavi

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 61

1980 darbesi ile hangi derginin yazı işleri müdürü 7.5 yıla mahkum edilmiştir?

Partizan

Bakış

İtibar

Diriliş

Hayat

Açıklama:

1980 darbesi ile Partizan dergisi yazı işleri müdürü 7.5 yıla mahkûm edilmiştir. Doğru cevap, A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 62

80'li yıllarda komünizm propagandası yaptığı iddiasıyla Yalçın Küçük'ün 8 yıl hapisle cezalandırılmasına neden olan kitabının ismi nedir?

Çıkış

Hasta despot

Fitne

Bir Yeni Cumhuriyet İçin

Devlet ve Hürriyet

Açıklama:

Yalçın Küçük, Bir Yeni Cumhuriyet İçin adlı kitabında komünizm propagandası yaptığı gerekçesiyle sekiz yıl hapisle cezalandırılmıştır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 63

Hangi gazetenin reklamlarında Demirel'e yer vermesi nedeniyle reklamlar TRT'de yayınlanmamıştır?

Hürriyet

Cumhuriyet

Milliyet

Tercüman

Son Havadis

Açıklama:

Son Havadis gazetesinin reklamlarında Demirel’e yer verilmesi nedeniyle reklamlar TRT’de yayınlanmamıştır. Doğru cevap, E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 64

Aşağıdaki gazetelerden hangisi Özal tarafından "Babıâli’nin Pravdası" olarak nitelendirilmiştir?

Milliyet

Cumhuriyet

Hürriyet

Tercüman

Günaydın

Açıklama:

Özal, Cumhuriyet gazetesini “Babıâli’nin Pravdası” olarak nitelendirmiştir. Doğru cevap, B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 65

Aşağıdakilerden hangisi ilk özel televizyon kanalıdır?

Kanal D

Star TV

ATV

Magic Box

Kanal 6

Açıklama:

Magic Box, ilk özel televizyon kanalıdır. Doğru cevap, D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 66

Aşağıdaki olaylardan hangisi yazarlar, gazeteciler ve sanatçıların İstanbul’da “Düşünceye Özgürlük” adıyla bir protesto yürüyüşü düzenlemesine neden olmuştur?

Dergileri kapatılan Ilıcak Matbaası’na on gün kapatma cezası verilmesi

Türkiye Gazeteciler Sendikası ile Türkiye Gazete Sahipleri Sendikası arasında uyuşmazlık ortaya çıkması

Gazeteci Çetin Emeç’in öldürülmesi

TRT, özel radyo ve televizyonlara karşı olduğunu açıklaması

Milliyet gazetesinde çalışanlar için grev kararı alması

Açıklama:

Dergileri kapatılan Ilıcak Matbaası’na on gün kapatma cezası verilmesi yazarlar, gazeteciler ve sanatçıların İstanbul’da “Düşünceye Özgürlük” adıyla bir protesto yürüyüşü düzenlemesine neden olmuştur. Doğru cevap, A'^dır.

Doğru Cevap: A

Soru 67

Körfez Savaşını hangi kanal canlı yayınlamıştır?

ABC

CNN

HBO

FOX

BBC

Açıklama:

Körfez Savaşı, CNN kanalından canlı yayınlanmıştır. Doğru cevap, B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 68

1994 yılında Hürriyet Holding'in hangi şirket tarafından satın alınması basın sektörünün holdingleşmesi bakımından önemli bir gelişme olmuştur?

Demirören Medya Grubu

Doğuş Yayın Grubu

Doğan Şirketler Grubu

Çukurova Holding

İhlas Holding

Açıklama:

1994 yılında Hürriyet Holding'in Doğan Şirketler Grubu tarafından satın alınması basın sektörünün holdingleşmesi bakımından önemli bir gelişme olmuştur. Doğru cevap, C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 69

BİRYAY dağıtım kuruluşu 90'larda basın özgürlüğünün tartışıldığı dönemde hangi gazeteyi dağıtmama kararı almıştır?

Sabah

Hürriyet

Akşam

Milliyet

Cumhuriyet

Açıklama:

BİRYAY dağıtım kuruluşu Akşam gazetesini dağıtmama kararı almıştır. Doğru cevap, C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 70

1990'lı yıllarda basın sektöründe çok sesliliğin sona ermesine neden olan durum hangisidir?

Hükümetin baskıcı tutumu

TRT'nin diğer kanallar üzerindeki etkisi

Holdinglerin basın sektörünü ele geçirme teşebbüsü

Ekonomik krizin derinleşmesi

Siyasi çekişmeler

Açıklama:

Holdinglerin basın sektörünü ele geçirme teşebbüsü ardından ülkede çok seslilik adeta felce uğramıştır. Doğru cevap, C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 71

Bülent Ecevit'in 21 Şubat 1981’de birkaç arkadaşıyla birlikte çıkarmaya başladığı derginin adı nedir?

Arayış

Halkın Dostları

Yeni Dergi

Tarla

Papirüs

Açıklama:

Bülent Ecevit, bu sıkıntılı ortam içinde de sesini duyurabilmenin yollarını aramaktadır. 21 Şubat 1981’de birkaç arkadaşıyla birlikte Arayış adlı bir dergi çıkarmaya başlar.

Doğru Cevap: A

Soru 72

30 Ocak 1990

15 Şubat 1990

30 Şubat 1990

30 Mart 1990

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 77

Cumhurbaşkanı Özal’ın desteğini almasıyla, TRT’nin yayın tekelinin kırılmasında etkili olan televizyon kanalı aşağıdakilerden hangisidir?

Star1

Tele on

Show TV

Kanal 6

HBB

Açıklama:

7 Mayıs 1990’da test yayınına başlayan Star 1 TV’nin, Cumhurbaşkanı Özal’ın desteğini alması, TRT’nin yayın tekelinin kırılmasında etkili olur.

Doğru Cevap: A

Soru 78

“Ansiklopedi Savaşları” diye adlandırılan rekabetin başlatıcısı hangi gazetedir?

Milliyet

Hürriyet

Sabah

Tan

Günaydın

Açıklama:

Bu dönemde basın organları arasında sıkı bir rekabet ortaya çıkar. “Ansiklopedi Savaşları” diye adlandırılan bu rekabetin başlatıcısı Sabah gazetesi olur. Okurlarına kupon karşılığı Meydan Larousse vereceğini vadeden gazetenin tirajı bir anda 500 binden, 1 milyon 250 bine ulaşır.

Doğru Cevap: C

Soru 79

28 Haziran 1994’te Doğan Şirketler Grubu sahibi Aydın Doğan tarafından %50'si satın alınan holding aşağıdakilerden hangisidir?

Milliyet Holding

Hürriyet Holding

Sabah Holding

Anadolu Ajansı

Tan Holding

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Hürriyet

Tercüman

Güneş

Sabah

Cumhuriyet

Açıklama:

Bu yıllar arasında Anadolu’daki basın hayatını etkileyen birtakım gelişmeler yaşanır. Merkezi İstanbul ve Ankara’da bulunan birkaç ulusal basın kuruluşu Anadolu’da yayıncılık faaliyetlerine başlarlar. Örneğin, 28
Nisan 1984 tarihinde Hürriyet gazetesi Doğu Anadolu’da satılacak gazetelerin baskısı için Erzurum’da bir basım tesisi faaliyete geçirir. Kısa zaman sonra ise Güneş ve Hürriyet gazeteleri burada basılmaya başlanır. Bundan iki yıl sonra, 10 Ekim 1986’da Tercüman; gazetesi benzer bir teşebbüse girişir. Burada basılan gazetelerin birkaç sayfası Doğu Anadolu kaynaklı haberlere ayrılır. Ancak bölgenin satış kotasının düşük oluşu ve geliştirmeye yönelik girişimlerin azlığı nedeniyle, birkaç yıl sonra Hürriyet
ve Tercüman gazeteleri buradaki tesislerini kapatmak zorunda kalırlar.

Doğru Cevap: A

Soru 107

1990’lı yıllar özellikle çağdaş Atatürkçü düşünceyi ve laikliği savunan aydınlara karşı saldırılarla başlar. Bu süreçte 30 Ocak 1990’da ilk öldürülen hukuk profesörü aydın kim olmuştur?

Muammer Aksoy

Çetin Emeç

Uğur Mumcu

Abdi İpekçi

Ahmet Taner Kışlalı

Açıklama:

Cumhurbaşkanlığına seçilen Turgut Özal’ın siyasi geçmişi ve yapmayı düşündüğü birtakım yenilikler, tutucu basında olduğu kadar, ilerici olarak kabul edilen basında da tepkilerle karşılanır. Basın bilhassa, onun bürokratik kanun ve kuralları fazla dikkate almamasını eleştirip, ailesi ile ilgili bir takım olumsuzluklara ağırlık vererek onu halkın gözünde yıpratmaya çalışır. Özal da buna karşı boş durmayarak “üç buçuk paralık basın” diyerek muhaliflerine karşı açık cephe alır. 1990’lı yıllar özellikle çağdaş Atatürkçü düşünceyi ve laikliği savunan aydınlara karşı saldırılarla başlar. Bunun ilk örneği 30 Ocak 1990’da yaşanır ve hukuk profesörü Muammer Aksoy öldürülür. Bu cinayeti birkaç ay sonra gazeteci Çetin Emeç’in öldürülmesi takip eder (8 Mart). Aydınların hunharca öldürülmesi kamuoyunda büyük infial yaratır. Cinayetlerin uluslararası ilişkilere sahip organize bir terör hareketi olduğu iddia edilir.

Doğru Cevap: A

Soru 108

1991 yılında ekonomik kriz ortamında Asil Nadir ve sahip olduğu basın sektöründe büyük bir çöküş yaşanması ve arkasından gazete sahibi Kemal Ilıcak’ın teklifiyle ılımlı ortam sağlanmasına neden olan olay aşağıdakilerden hangisidir?

Çöl Fırtınası Askeri Harekatı

TGS yi etkisiz kılan parçalanma hareketi

Aydın Doğan'ın lokavt kararı

Gazetelerde çalışanların işine son verilmesi

Yazarlar, gazeteciler ve sanatçıların İstanbul’da “Düşünceye Özgürlük” adıyla bir protesto yürüyüşü yapmaları

Açıklama:

ABD, Irak’ı Kuveyt’ten çıkarmak için askerî hazırlıklarını tamamlar. 17 Ocak 1991’de “Çöl Fırtınası” adı verilen askerî harekat başlar. Körfez’de konuşlanan uçak gemileri ve İncirlik’ten kalkan savaş uçakları Irak’ın askerî noktalarını şiddetli bombardımana tutar. Televizyonların büyük ilgi gösterdiği savaş, özellikle CNN tarafından canlı yayınlarla bütün dünyaya anında gösterilir. Saddam’ın tehditlerine aldırmayan Amerika ve müttefikleri üstün silah güçleri ile kısa zamanda başarılı olur. Irak, 28 Şubat 1991’de ateşkes anlaşması imzalayarak Kuveyt’ten çekilmeye karar verir. Ancak bu olaydan en fazla etkilenen ülke Türkiye olur. Dolar bir anda 2.900 liradan 3.710 liraya çıkar. Ülkenin savaştan doğan zararının 5 milyar dolar olduğu açıklanır. Bu ekonomik kriz ortamında Asil Nadir hakkında İngiltere’de açılan dava nedeniyle, sahip olduğu basın sektöründe büyük bir çöküş yaşanır. 9 Mart 1991’de Günaydın gazetesinden 350, Güneş gazetesinden 530, Gelişim Yayınlarından 100 kişinin işine son verilir.
Tercüma
Çöl Fırtınası Askeri Harekatı

Doğru Cevap: A

Soru 109

1993 yılı içerisinde yeni kurulmuş olmasına rağmen kısa zamanda geniş
kitleleri kendine bağlayan radyoların susturulması büyük tepki çeker. İnsanlar arabalarının antenlerine siyah kordelalar bağlayarak durumu protesto ederler. Bu dönemde ekonomik kriz nedeniyle popülaritesini kaybeden .......................... bile, “Radyomu isterim.” diye başlatılan kampanyayı destekler.
Yukarıdaki boşluğa hangisi gelmelidir?

Tansu Çiller

Süleyman Demirel

Mesut Yılmaz

Turgut Özal

Necmettin Erbakan

Açıklama:

Uluslararası Gazeteciler Federasyonu (FIJ) tarafından da şiddetle kınanan
Uğur Mumcu katliamı, laikliği savunan aydınlara karşı yapılmış kanlı bir saldırı olarak değerlendirilir. Bu yıl içinde yaşanan bir başka gelişme de özel radyo ve televizyonları etkiler. Valilikler, Ulaştırma Bakanlığı’na başvurarak özel radyo ve televizyon kanallarının kapatılmasını isterler. Bakanlık bir genelge yayımlayarak yurt içinde yayın yapan özel radyoların kapatılmasını önerir. Bunun üzerine radyo sahipleri ve çalışanlar ortak bir tepki göstermeye ve haklarını aramaya başlarlar. 1 Şubat 1993’te yayımlanan genelge valiliklere gönderilir ve radyolar birkaç ay içinde kapatılır. Yeni kurulmuş olmasına rağmen kısa zamanda geniş kitleleri kendine bağlayan radyoların susturulması büyük tepki çeker. İnsanlar arabalarının antenlerine siyah kordelalar bağlayarak durumu protesto ederler. Hatta, ekonomik kriz nedeniyle popülaritesini kaybeden Tansu Çiller bile, “Radyomu isterim.” diye başlatılan kampanyayı destekler.

Doğru Cevap: A

Soru 110

Uzun süreden beri sürüncemede kalan Özel Radyo ve Televizyon Kanunu, 13 Nisan 1994’te meclis genel kurulunda görüşülerek kabul edilir. Aşağıdakilerden hangisi bu yasada yer almamıştır?

Aşağıdakilerden hangisi 1950’de yürürlüğe giren Basın Kanunu'nun maddelerinden biri değildir?

Hukuki ve mali sorumluluk yazı işleri müdürlerine bırakılmıştır.

Basın davaları özel mahkemelerde görülecektir.

Cevap hakkı ile ilgili basından yana tavır alınmıştır.

Kötü şöhretli kişilerin gazetecilik yapma yasağı kaldırılmıştır.

Gazete ve dergi çıkarmak için hükümetin iznine gerek yoktur.

Açıklama:

Temmuz 1950 tarihli Basın Kanunu, 1931 tarihli eski yasayı yürürlükten kaldırarak liberal bir yaklaşım getirir. Yeni Basın Kanunu’nun başlıca özellikleri şunlardır:

Gazete ve dergi çıkartmak için hükümetin izin ve ruhsat vermesine gerek kalmamıştır, bir bildiri vermek yeterlidir.

“Kötü şöhretli” kişilerin gazetecilik yapmasını yasaklayan yoruma açık eski hükümler kaldırılmıştır.

Basın davaları özel basın mahkemelerinde görülecek, böylece gazeteciler yıllar süren davalardan kurtulmuş olacaktır.

Cevap hakkı yeniden düzenlenmiş ve hakkın kullanılmasında basından yana tavır alınmıştır.

Ceza sorumluluğu gazete sahipleri yerine yazar ve yazı işleri müdürleri üzerine bırakılmış, gazete sahipleri sadece hukuki ve mali sorumluluk üstlenmiştir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 4

İstanbul Gazeteciler Sendikası hangi yıl kurulmuştur?

1931

1948

1952

1960

1965

Açıklama:

1952 Haziran’ında kabul edilen bir yasa ile gazetecilerin çalışma koşulları düzenlenir. Bu yasa uyarınca gazete çalışanları sendika kurabilme, sosyal güvenlik, iş sözleşmesi, kıdem tazminatı, ücretli izin gibi haklara sahip olmuştur. Gazeteciler aynı yıl, daha sonra Türkiye Gazeteciler Sendikası’na dönüşecek olan İstanbul Gazeteciler Sendikası’nı kurmuştur. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 5

İlk televizyon yayını hangi üniversite tarafından gerçekleştirilmiştir?

Anadolu Üniversitesi

Ortadoğu Teknik Üniversitesi

Marmara Üniversitesi

İstanbul Teknik Üniversitesi

Boğaziçi Üniversitesi

Açıklama:

Televizyon, TRT ile yaygınlaşmış olsa da Türkiye televizyon yayınları ile 1950’lerde tanışmıştır. İstanbul Teknik Üniversitesi’nin elektronik kürsüsü televizyon alanında öğrencilerini eğitmek için 1952 yılında haftada bir gün yayın yapan bir istasyon kurmuştur. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 6

1979 yılında öldürülen Milliyet gazetesi yayın yönetmeni kimdir?

Erol Simavi

Safa Kılıçoğlu

Hasan Polatkan

Abdi İpekçi

Çetin Emeç

Açıklama:

1974 petrol kriziyle dünyada patlak veren ekonomik bunalım Türkiye’yi derinden etkilemiş, enflasyon ve devalüasyon artmış, ülke döviz darboğazına girmiştir. Siyasi ve ekonomik bunalımlar, anarşi ve terörü yükseltmiş, sağ-sol çatışmaları kanlı eylemlere dönüşmüş ve siyasi cinayetler adeta sıradan olaylar haline gelmiştir. Bu süreçte ne yazık ki gazeteciler de terörün hedefine girmişler ve gazeteci cinayetleri işlenmiştir. 1980’lere uzanan ve 12 Eylül 1980’de askeri darbe ile sonuçlanacak olan bu yıllarda, gazeteci cinayetlerinin en çok etki uyandıranı, Milliyet gazetesi genel yayın yönetmeni Abdi İpekçi’nin 1979 yılında öldürülmesi olmuştur. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 7

Sadece Türkiye’nin değil, dünyanın da en çok satan dergileri arasına adını yazdıran mizah dergisi aşağıdakilerden hangisidir?

Akbaba

Çarşaf

Gırgır

Dolmuş

Taş-Karikatür

Açıklama:

Türk dergiciliğinde 1970’lere asıl damgayı vuran 1972 yılında Oğuz Aral’ın yönetiminde yayıma başlayan mizah dergisi Gırgır’dır. Gırgır ulaştığı müthiş tirajlarla yalnızca Türkiye’nin değil dünyanın da en çok satan mizah dergileri arasında yer almıştır. Bu başarının izinden çok sayıda takipçi yürür, 1975’de Fırt, 1976’da Çarşaf, 1977’de Mikrop yayımlanır. Gırgır ekolü sonraki dönemlerde ve günümüzde de etkisini sürdürmüş, pek çok karikatürist ve mizah yazarı yetiştirdiği gibi mizah dergiciliği alanının ülkemizde her daim verimli ve etkin kalmasını sağlamıştır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 8

TRT’nin yayın politikasını belirlemek ve yayınlarını denetlemek üzere kurulan Radyo Televizyon Yüksek Kurulu ne zaman faaliyete geçmiştir?

1971

1983

1988

1992

1996

Açıklama:

1982 Anayasası sonrasına rastlayan yeni bir yasa da 359 sayılı eski TRT yasası yerine getirilen 2954 sayılı “Türkiye Radyo Televizyon Kanunu”dur. Bu yasanın en önemli unsuru, TRT’nin yayın politikasını belirlemek ve yayınlarını denetlemek üzere yeni bir organı, Radyo Televizyon Yüksek Kurulu’nu oluşturmasıdır. Yasa uyarınca kurulun üyelerinin seçimi Cumhurbaşkanlığı ve Milli Güvenlik Kurulu’na bırakıldığından, bu düzenlemenin TRT’yi siyaseten daha çok baskı altına alacağı düşünülmüştür. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi bayram gazetesi geleneğini yıkarak kendi gazetesini yayınlamaya devam etmiştir?

Tercüman

Güneş

Milliyet

Hürriyet

Sabah

Açıklama:

1952 tarihli Basın Mesleği Kanunu dini bayramlarda gazete yayımlanmasını yasaklamıştı. Kanuna göre bayramlarda gazete yayımını gazeteci dernekleri yapabiliyordu. 1992 yılının Kurban Bayramı’nda Sabah gazetesi yayınını sürdüreceğini açıklamış ve öyle de yapmıştır. Eski tarihli yasada öngörülen para cezası o günün koşullarında komik bir rakama tekabül etmektedir ve Sabah bu cezayı önemsemeyerek, dahası köklü bir gazetecilik geleneğini hiçe sayarak, bayramda gazetesini yayımlamıştır. Bu eylem büyük tartışma yaratmış, diğer gazete gruplarının ortak bildiriyle protestosuna, Gazeteciler Cemiyeti’nin müthiş tepkisine ve Sabah gazetesi sahibi ve yöneticilerini üyelikten ihraç etmesine neden olmuştur. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 10

1988 yılında “Karton Savaşları” adı verilen bir rekabete katılan gazeteler okuyucularına kupon karşılığında ne dağıtmışlardır?

Karton maketler

Ansiklopedi

Apartman dairesi

Uçak

Bilgisayar

Açıklama:

1980’lerin ortalarında özellikle üç büyük gazete, Milliyet, Hürriyet ve Sabah arasında her türden ürün ve hizmeti promosyon olarak sunmak konusunda rekabet baş göstermiştir. Milliyet, çekilişle beyaz eşyadan traktör, otobüs, daire vermeye varan promosyonlar geliştirdiği 1984-85 yıllarından sonra 1988 yılında kupon biriktiren bütün okurlara kitap-ansiklopedi türü kültür hizmeti sunmaya yönelmiştir. Aynı yıl karton ev maketlerinin verildiği bir kampanya ile Milliyet tirajını 1 milyona ulaştırmıştır. O güne değin yaz tatili, apartman dairesi, otomobil, müzik seti vb. promosyonlar vererek rekabet eden Hürriyet ve Sabah gazeteleri de bu başarıya ayak uydurarak karton evler promosyonuna girişmiş, böylece “karton savaşları” adı takılan bir mücadele yaşanmıştır. 1989’da promosyon mücadelesi iyice kızışmış, Günaydın, Güneş, Tercüman gibi gazetelerin de katılımıyla mücadele alanı büyümüştür. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu hangi kanunla kurulmuştur?

5187 Sayılı Basın Kanunu

Basın Mesleği Kanunu

4226 Sayılı Yasa

24 Ocak Kararları

6112 Sayılı Yeni Yasa

Açıklama:

Türkiye’de radyo ve televizyon yayınlarını düzenleyen yasalar çeşitli değişikliklere uğradıktan sonra, 2011 yılı Şubat ayında kanunlaşan yeni yasa ile son halini almıştır. 6112 sayılı yeni yasanın 1. maddesi amacını “radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerinin düzenlenmesi ve denetlenmesi, ifade ve haber alma özgürlüğünün sağlanması, medya hizmet sağlayıcılarının idarî, malî ve teknik yapıları ve yükümlülükleri ile Radyo ve Televizyon Üst Kurulunun kuruluşu, teşkilâtı, görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esasları belirlemektir” biçiminde açıklar. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye Gazeteciler Cemiyeti'nin ilk başkanıdır?

Turgay Olcayto

Burhan Felek

Cevat Fehmi Başkut

Nezih Demirkent

Sedat Simavi

Açıklama:

Türkiye Gazeteciler Cemiyeti’nin ilk başkanı Sedat Simavi’dir. Burhan Felek, Cevat Fehmi Başkut, Nezih Demirkent, Necmi Tanyolaç, Nail Güreli, Orhan
Erinç cemiyetin başkanlığında bulunmuş gazetecilerdir. Başkanlığı halen Turgay Olcayto yürütmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 13

İstanbul Özel Gazetecilik Okulu hangi tarihte açılmıştır?

1947

1948

1949

1950

1951

Açıklama:

1948’de açılan ve orta öğretim düzeyinde eğitim veren İstanbul Özel Gazetecilik Okulu ile İstanbul Üniversitesi’ne bağlı Gazetecilik Enstitüsü Türkiye’deki iletişim eğitiminin tohumlarını atmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 14

1931 tarihli eski yasayı yürürlükten kaldırarak liberal bir yaklaşım Basın Kanunu hangi tarihte yürürlüğe girmiştir?

Temmuz 1950

Aralık 1950

Temmuz 1951

Aralık 1951

Mayıs 1952

Açıklama:

Temmuz 1950 tarihli Basın Kanunu, 1931 tarihli eski yasayı yürürlükten kaldırarak liberal bir yaklaşım getirir.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi Temmuz 1950'de yürürlüğe giren Yeni Basın Kanunu’nun başlıca özelliklerinden biri değildir?

Gazete ve dergi çıkartmak için hükümetin izin ve ruhsat vermesine gerek kalmamıştır, bir bildiri vermek yeterlidir.

Basın davaları özel basın mahkemelerinde görülecek, böylece gazeteciler yıllar süren davalardan kurtulmuş olacaktır.

Ceza sorumluluğu gazete sahipleri yerine yazar ve yazı işleri müdürleri üzerine
bırakılmış, gazete sahipleri sadece hukuki ve mali sorumluluk üstlenmiştir.

“Kötü şöhretli” kişilerin gazetecilik yapmasını yasaklayan yoruma açık eski hükümler desteklenmiştir.

Cevap hakkı yeniden düzenlenmiş ve hakkın kullanılmasında basından yana tavır
alınmıştır.

Açıklama:

Temmuz 1950 tarihli Basın Kanunu, 1931 tarihli eski yasayı yürürlükten kaldırarak liberal bir yaklaşım getirir. Yeni Basın Kanunu’nun başlıca özellikleri şunlardır:
• Gazete ve dergi çıkartmak için hükümetin izin ve ruhsat vermesine gerek kalmamıştır, bir bildiri vermek yeterlidir.
• “Kötü şöhretli” kişilerin gazetecilik yapmasını yasaklayan yoruma açık eski hükümler kaldırılmıştır.
• Basın davaları özel basın mahkemelerinde görülecek, böylece gazeteciler yıllar süren davalardan kurtulmuş olacaktır.
• Cevap hakkı yeniden düzenlenmiş ve hakkın kullanılmasında basından yana tavır alınmıştır.
• Ceza sorumluluğu gazete sahipleri yerine yazar ve yazı işleri müdürleri üzerine
bırakılmış, gazete sahipleri sadece hukuki ve mali sorumluluk üstlenmiştir.

Doğru Cevap: D

Oğuz Aral’ın yönetiminde yayıma başlayan mizah dergisi Gırgır hangi yıl yayıma başlamıştır?

1977

1976

1975

1972

1970

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 20

Soruşturmacı gazeteciliğin Türkiye'de sembolü olmuş gazeteci Uğur Mumcu suikasti hangi yılda gerçekleşmiştir?

1990

1991

1992

1993

1994

Açıklama:

Soruşturmacı gazeteciliğin Türkiye’deki sembol ismi olmuş Uğur Mumcu’nun 1993’de katledilmesi ve bu cinayetin de hala aydınlatılamamış olması, basın tarihindeki kara sayfalardan biridir. (Bkz. Tellan 2009a, 2009b)

Doğru Cevap: D

Soru 21

Satın alınan gazete yahut dergide yayımlanan kuponları biriktiren okurlar arasında yapılan bir çekilişle kazananlara armağan verilmesi yöntemine basında ne ad verilmiştir?

Lotaryacılık

Dağıtım

Hediyecilik

Promosyon

Tiraj

Açıklama:

Satın alınan gazete yahut dergide yayımlanan kuponları biriktiren okurlar arasında yapılan bir çekilişle kazananlara armağan verilmesi yöntemine basında
“lotaryacılık”, “kuponculuk” veya “piyangoculuk” isimleri takılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi basın hayatı ile ilgili olarak 1945-1950 döneminde yaşanan gelişmelerden değildir?

Sedat Simavi’nin Hürriyet gazetesini çıkarmaya başlaması

Renkli fotoğraf kullanımının yaygınlaşması

Gazeteciler Cemiyeti’nin kurulması

Modern baskı makinelerine geçilmesi

Gazetelerin ofset baskı teknolojisiyle basılması

Açıklama:

1945-1950 ortamının basın hayatı üzerindeki etkileri de hızla ortaya çıkmış, gazete ve dergiler nicelik ve nitelik bakımından yükselişe geçmiştir. İrili ufaklı çok sayıda yeni gazete ve derginin yayıma başlaması, gazetelerin sayfa sayısının artması matbaa teknolojisinin yenilenerek elektrikle çalışan, saatte 30-40 bin arasında baskı yapabilen modern baskı makinelerine geçilmesi, renkli fotoğraf kullanımının yaygınlaşması gibi gelişmelerle birlikte bazı gazetelerin günlük baskı sayıları ilk kez 70-80 binlere ulaşmıştır. Bu gelişme 1950’lerde de sürecek, gazete-dergi sayı ve tirajları artmaya devam edecektir. Yeni çıkan gazeteler bakımından basındaki en önemli hamle, Sedat Simavi’nin 1948’de Hürriyet gazetesini çıkarmaya başlamasıdır Çok partili geçiş döneminin basın açısından bir diğer önemli gelişmesi de Hürriyet’in sahibi Sedat Simavi’nin girişimleriyle 1946 yılında Gazeteciler Cemiyeti’nin kurulması olmuştur.
Veb Ofset 1968’de Günaydın gazetesini yayımlamaya başlar. İzmir’de yayımlanan büyük bölgesel gazete Yeni Asır, Günaydın’ı takip ederek ofsete geçer. 1970’lerin başlarında Tercüman, Hürriyet ve Milliyet de ofsete geçer ve giderek bütün gazeteler ofset basılmaya başlar (Altun, 2006; Kabacalı, 2000).

Doğru Cevap: E

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi Matbuat Kanunu’nun 50. Maddesinde yapılan değişikliğin, basın düzenlemeleri üzerindeki önemini vurgulamaktadır?

Muhalif gazete yayıncılığının olanaklı hale gelmesi

Gazetecilik Cemiyeti’nin faaliyetlerini meşrulaştırması

TRT’nin devlet tekeline alınması

Hükümetin dilediğinde gazete kapatamayacak olması

Birçok gazete ve derginin yayımlanması

Açıklama:

1931 tarihli Matbuat Kanunu’nun “ülkenin genel politikasına aykırı yayımlarından dolayı gazete ve dergileri kapatmayı” hükme bağlayan ünlü 50. maddesi, savaş sonuna kadar basın özgürlüğünün önündeki en önemli engel olarak varlığını sürdürmüştür. 1945-1950 arasındaki çok partili dönemde, muhalefetin yükselişi, demokratikleşme ve özgürleşme, basın düzenlemeleri üzerindeki etkisini derhal göstermiştir. Örneğin, 1946 seçiminden hemen önce, muhalefetin de büyük desteğiyle, yukarıda sözü edilen 50. madde değiştirilerek hükümetin dilediği zaman gazete kapatmasının önüne geçilmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi 1961 Anayasası’ndaki basın-yayın alanını ilgilendiren özelliklerden değildir?

Basının özgür olması ve sansür edilememesi

Basın hakkına karşı ön izin ve mali teminat zorunluluğunun konulamaması

Radyo ve televizyon istasyonlarının idaresinin tarafsızlık esasına göre yapılması

Dergi kapatma, toplatma, yayın yasağı koymanın yasalarla düzenlenmesi

İtibara, şöhrete veya servete zarar verecek yayın yapılamaması

Açıklama:

Basının özgür olduğu ve sansür edilemeyeceği; basın hakkına karşı ön izin ve mali teminat zorunluluğunun konulamayacağı; gazete ve dergi kapatma, toplatma, yayın yasağı koyma gibi işlemlerin ancak Anayasa’nın temel ilkeleri çerçevesinde çıkarılan yasalarla düzenlenebileceği, 1961 Anayasası’nın basın konusundaki başlıca yaklaşımlarıdır. 1961 Anayasası’nın basın-yayın alanını ilgilendiren bir başka özelliği de radyo ve televizyon yayınları için getirmiş olduğu düzenlemedir. Anayasa’nın 121. maddesi radyo ve televizyon istasyonlarının idaresinin özerk kamu tüzel kişiliği halinde kanunla düzenleneceğini ve tarafsızlık esasına göre yapılacağını belirtmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi kalıp üzerindeki yükseklik farklarından yararlanmayan, düz yüzeyli kalıplarla kaliteli baskı olanağı veren bir basım tekniğidir?

Litografi baskı

Ofset baskı

Monotipi baskı

Şablon baskı

Çukur baskı

Açıklama:

Ofset baskı, kalıp üzerindeki yükseklik farklarından yararlanmayan, düz yüzeyli kalıplarla kaliteli baskı olanağı veren bir basım tekniğidir. 1904 yılında Amerikalı Ira W. Rubel tarafından bulunmuştur. Günümüz basım sanayinde, bilgisayardaki görüntüyü doğrudan kalıba aktaran teknolojilerle birleşmiş olarak yaygın biçimde kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Bol fotoğraf ve resimli, büyük puntolu ve az haberli, basit anlatımlı, ciddi bir içeriği olmayan, dedikodu, sosyete ve şöhretlerin yaşantıları, cinayet, cinsellik, yemek, fal gibi unsurları öne çıkaran, okuyucusunu eğlendirmeye ve vakit geçirmeye yönelik bir gazetecilik tarzı olarak ifade edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Bulvar Gazeteciliği

Besleme Basın

Kitle Gazeteciliği

Fikir Gazeteciliği

Ekonomi Gazeteciliği

Açıklama:

Bulvar veya magazin gazeteciliği: Bol fotoğraf ve resimli, büyük puntolu ve az haberli, basit anlatımlı, ciddi bir içeriği olmayan, dedikodu, sosyete ve şöhretlerin yaşantıları, cinayet, cinsellik, yemek, fal gibi unsurları öne çıkaran, okuyucusunu eğlendirmeye ve vakit geçirmeye yönelik bir gazetecilik tarzıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi GAMEDA şirketini kuran gazetelerden değildir?

Tercüman

Milliyet

Cumhuriyet

Hürriyet

Dünya

Açıklama:

Türkiye gibi büyük ve zorlu bir coğrafyaya etkin dağıtım yapmak, Türk basınının en önemli sorunlarından biri olduğu gibi, ciddi başarılarından da bir tanesidir. Gazetelerin kitleselleştiği 1950’ler ve 1960’larda gazetelerin İstanbul dışında Ankara ve İzmir gibi merkezlerin yanı sıra Adana, Erzurum, Trabzon gibi illerde de matbaa kurup basım yaptığını görmekteyiz. 1959 yılında ise, Tercüman, Milliyet, Cumhuriyet, Yeni Sabah ve Dünya gazeteleri ile Tifdruk Matbaacılık birleşerek GAMEDA dağıtım şirketini kurar. 1962 yılında da Hürriyet, Hür Dağıtım’ı kurar.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi 1950’lerde sektöre dışarıdan giren yeni gazete sahiplerinden biridir?

Malik Yolaç

Sedat Simavi

Ali Naci karacan

Haldun Simavi

Erol Simavi

Açıklama:

Gazetecilik giderek kâr vadeden bir işkolu haline gelince, başka işkollarında faal olan sermayedarlar da bu sektöre girmeye başlamıştır. Oysaki 1950’lere kadar gazete sahipleri hep geleneksel olarak gazetecilik ve yazarlık mesleğiyle uğraşan kişi ve ailelerdir. 1950’lerde sektöre dışarıdan giren yeni gazete sahiplerinin belirgin iki örneği Yeni Sabah’ı satın alan tüccar Safa Kılıçoğlu ve Akşam’ı satın alan armatör Malik Yolaç’tır.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi, kendisi de suikasta kurban giden ve yaşadığı süre boyunca pek çok gazeteci cinayetini gündemde tutarak soruşturmacı gazeteciliğin Türkiye’deki sembol ismi olmuş gazetecidir?

Abdi İpekçi

Hrant Dink

Uğur Mumcu

Metin Göktepe

Çetin Emeç

Açıklama:

Aralarında Abdi İpekçi cinayeti de olan pek çok dosyayı gündemde tutarak soruşturmacı gazeteciliğin Türkiye’deki sembol ismi olmuş Uğur Mumcu’nun 1993’de katledilmesi ve bu cinayetin de hala aydınlatılamamış olması, basın tarihindeki kara sayfalardan biridir.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Gazetecilik üslupları dikkate alındığında aşağıda yapılan eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Bulvar Gazetesi - Günaydın

Fikir Gazetesi - Milliyet

Fikir Gazetesi - Tercüman

Fikir Gazetesi - Cumhuriyet

Fikir gazetesi- Tan

Açıklama:

Milliyet’in başlıca özelliği popüler kitle gazetesi özellikleri ile fikir gazetesinin özelliklerini bir arada sergileyebilmesidir. Bu tür gazeteler arasında sayılabilecek Hürriyet, bulvar gazetesi niteliği daha ağır basan Günaydın, fikir gazetesi niteliği ağır basan Tercüman ve Cumhuriyet diğer önde gelen gazetelerdir. Yeni Asır da bir bölge gazetesi olarak ciddi tirajlara ulaşmıştır.
Ancak bulvar gazetelerinin simge ismi, hatta yakaladığı satış rakamlarına bakılacak olursa doruk noktası, Tan gazetesidir.

Doğru Cevap: E

Soru 31

“promosyon yasası” olarak bilinen, 1997 yılında yürürlüğe giren tüketicinin korunması ile ilgili 4226 sayılı yasa gazeteleri hangi tür promosyon ile sınırlandırmaktadır?

Çocuk oyuncakları

Kültür ürünleri

Beyaz eşya

Kültür turları

Parasal promosyon

Açıklama:

Nihayet, bu çılgın ve yıkıcı savaşın sakıncalarının ayırdına toplumda ve devlet katında varılınca, “promosyon yasası” olarak bilinen tüketicinin korunması ile ilgili 4226 sayılı yasa 1997 yılında yürürlüğe konmuştur.
Bu yasa, promosyonları yalnızca kültürel ürünlerle (ansiklopedi, kitap vb.) sınırlamıştır

Doğru Cevap: B

Soru 32

Yurt içinde yayın izni alamadığı için yurt dışında yayına başlayan ilk özel televizyon kanalı hangisidir?

Kanal D

ATV

Show TV

Magic Box

Star TV

Açıklama:

Magic Box

Doğru Cevap: D

Soru 33

1983 yılında yaptıkları ideolojik yayınlar sebebiyle hapsedilmek istenen gazeteci ve yazarlar hangi kuruluşun üyeleridir?
Çözüm: D

Türkiye Gazeteciler ve Yazarlar Birliği

İstanbul Gazetciler Cemiyeti

Türkiye Yazarlar Birliği

Türkiye Yazarlar Sendikası

Uluslararası Gazeteciler Örgütü

Açıklama:

Türkiye Yazarlar Sendikası

Doğru Cevap: D

Soru 34

1980’li yıllarda mahkemeler tarafından toplatılmasına karar verilen yayınlar ne yapılır?

Yurt dışına satılır

Yakılır

SEKA’ya

Saklanır gönderilir

Hamurlaştırılır)

Açıklama:

SEKA’ya

Doğru Cevap: C

Soru 35

Türkiye’de yaptığı büyük çaplı basın yatırımlarıyla tanınan Kıbrıslı işadamı kimdir?

Limasollu Naci

Asil Nadir

Rauf Denktaş

Derviş Eroğlu

Kâzım Küçük

Açıklama:

Asil Nadir

Doğru Cevap: B

Soru 36

Televizyon dünyasında en etkili propaganda modeli olarak kabul edilen ünlü ABD dizisi hangisidir?

Umutsuz Ev Kadınları

Mavi Ay

Kaçak

Dallas

Görevimiz Tehlike

Açıklama:

Dallas

Doğru Cevap: D

Soru 37

1993 yılı başlarında arabasına bomba konularak öldürülen gazeteci kimdir?

Taner Kışlalı

Abdi İpekçi

Uğur Mumcu

Çetin Emeç

Tarık Dursun

Açıklama:

Uğur Mumcu

Doğru Cevap: C

Soru 38

Yurt dışındaki astronomik mal varlığıyla basına konu olan ve eleştirilen ünlü siyasetçi kimdir?

Necmeddin Erbakan

Turgut Özal

Tansu Çiller

Süleyman Demirel

Bülent Ecevit

Açıklama:

Tansu Çiller

Doğru Cevap: C

Soru 39

1993 yılında gazete kâğıdının % 95 oranında zamlanmasına sebep olan ekonomik karar hangisidir?

5 Nisan Kararları

Devalüasyon Kararları

İstikraz Kararı

Ekonomik Düzenlemeler

Çiller Paketi

Açıklama:

5 Nisan Kararları

Doğru Cevap: A

Soru 40

Basın İlân Kurumu’ndan daha fala para almak için çıkarılan uydurma gazetelere ne ad verilir?

Havuz Madyası

Naylon Gazete

Aile Gazetesi

Besleme Basın

Yandaş Medya

Açıklama:

Naylon Gazete

Doğru Cevap: B

Soru 41

Türkiye'de 1949'da yayınlanmaya başlayan, az fotoğraflı ve geniş yorumlu sayfalarıyla Batı tarzı fikir gazetelerinin bir örneğini oluşturan gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Hürriyet

Milliyet

Ulus

Yeni İstanbul

Zafer

Açıklama:

Hürriyet modern baskı teknolojilerini ilk uygulamaya koyan, bilindik yazar-fikir gazetesi kalıplarını kırarak bol fotoğraflı, kısa ve anlaşılır yazı ve yorumlara yer veren, böylelikle geniş okur kitlelerini hedefleyen bir gazetedir. Ali Naci Karacan’ın 1950’de çıkarmaya başladığı Milliyet dönemin bir başka önemli yeni gazetesidir. Ankara’da 1949’da yayımlanmaya başlayan Zafer, CHP’nin Ulus’u karşısında DP’nin yayın organı olur. 1949’da yayıma başlayan Yeni İstanbul ise Hürriyet’in tersine az fotoğraflı ve geniş yorumlu sayfalarıyla Batı tarzı fikir gazetelerinin bir örneğini verir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi 1950 tarihli Basın Kanunu'nda yer almış hükümlerinden biri değildir?

Gazete ve dergi çıkartmak için hükümetin izin ve ruhsat vermesine gerek kalmamış, bir bildiri vermek yeterli olmuştur.

“Kötü şöhretli” kişilerin gazetecilik yapmasını yasaklayan yoruma açık eski hükümler
kaldırılmıştır.

Resmi makamlar, kişiler veya örgütler aleyhine tahrik edici nitelikte yayın yapmak gibi yeni suçlar kanunda yer almıştır.

Cevap hakkı yeniden düzenlenmiş ve hakkın kullanılmasında basından yana tavır alınmıştır.

Ceza sorumluluğu gazete sahipleri yerine yazar ve yazı işleri müdürleri üzerine bırakılmış, gazete sahipleri sadece hukuki ve mali sorumluluk üstlenmiştir.

Açıklama:

Temmuz 1950 tarihli Basın Kanunu, 1931 tarihli eski yasayı yürürlükten kaldırarak liberal bir yaklaşım getirir. Yeni Basın Kanunu’nun başlıca özellikleri şunlardır: (1) Gazete ve dergi çıkartmak için hükümetin izin ve ruhsat vermesine gerek kalmamıştır, bir bildiri vermek yeterlidir. (2) “Kötü şöhretli” kişilerin gazetecilik yapmasını yasaklayan yoruma açık eski hükümler kaldırılmıştır. (3) Basın davaları özel basın mahkemelerinde görülecek, böylece gazeteciler yıllar süren davalardan kurtulmuş olacaktır. (4) Cevap hakkı yeniden düzenlenmiş ve hakkın kullanılmasında basından yana tavır alınmıştır. (5) Ceza sorumluluğu gazete sahipleri yerine yazar ve yazı işleri müdürleri üzerine bırakılmış, gazete sahipleri sadece hukuki ve mali sorumluluk üstlenmiştir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi Demokrat Parti dönemindeki basının özelliklerinden biri değildir?

Eski seçkinci basının yerini kitlesel basın almaya başlamıştır.

Yasa ile gazetecilerin çalışma koşulları düzenlenmiştir.

Gazete çalışanları sendika kurabilme hakkına sahip olmuştur.

Basın toplumun alt kesimlerine ulaşmaya başlamıştır.

Gazetelerin okuyucu sayılarında ve tirajlarında düşüş yaşanmıştır.

Açıklama:

1950 seçimleriyle DP’nin hükümete gelişinin ardından basın ile siyasal iktidar arasında ilk yıllarda tam bir balayı dönemi yaşanmıştır. Basına özgürlük vaadiyle iktidara yürüyen ve basından büyük destek gören DP, gerçekten de hükümet olur olmaz yeni bir basın yasası çıkararak gazete ve gazetecilerin özledikleri düzenlemeyi yapar. Temmuz 1950 tarihli Basın Kanunu, 1931 tarihli eski yasayı yürürlükten kaldırarak liberal bir yaklaşım getirir. 1952 Haziran’ında kabul edilen bir başka yasa ile de gazetecilerin çalışma koşulları düzenlenir. Bu yasa uyarınca gazete çalışanları sendika kurabilme, sosyal güvenlik, iş sözleşmesi, kıdem tazminatı, ücretli izin gibi haklara sahip olmuştur. Ancak bu balayı havası, yerini, hükümet etmenin gerektirdiği bir dizi sorunla karşılaştıkça basından olumsuz eleştiriler almaya başlayan, böylelikle basını denetim ve baskı altında tutmayı tekrar gündeme alan bir iktidar yaklaşımına bırakır. Bütün bu olumsuzluklara rağmen DP iktidarı döneminde basındaki gelişim sürmüştür. Basın toplumun alt kesimlerine ulaşmaya ve eski seçkinci basının yerini kitlesel basın almaya başlamıştır. Toplam süreli yayın tirajı 1955’de 1 milyonu aşmış, 1946’da bin kişiden beşi gazete okurken, 1955’de nüfusun artmasına rağmen bu oran binde 28’e çıkmıştır. Hürriyet, Yeni Sabah ve Milliyet gibi gazeteleri 1950’lerin ikinci yarısında günlük baskılarını yüz binin üzerine taşımışlardır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi 1961 Anayasası'nın basın konusundaki başlıca yaklaşımlarından biri değildir?

Yayın yasağı koyma gibi işlemlerin Anayasa’nın temel ilkeleri çerçevesinde çıkarılan yasalarla düzenlenebileceği

Basının özgür olduğu ve sansür edilemeyeceği

Basın hakkına karşı ön izin ve mali teminat zorunluluğunun konulamayacağı

Resmi ilanların dağıtımının ancak devlet eliyle gerçekleştirilebileceği

Gazete ve dergi kapatma gibi işlemlerin Anayasa’nın temel ilkeleri çerçevesinde çıkarılan yasalarla düzenlenebileceği

Açıklama:

Basın özgürlüğüne yönelik geçmişin tek boyutlu kısıtlamalarını kaldırmaya yönelik güvenceler 1961 Anayasası’nda yer bulmuştur. Basının özgür olduğu ve sansür edilemeyeceği; basın hakkına karşı ön izin ve mali teminat zorunluluğunun konulamayacağı; gazete ve dergi kapatma, toplatma, yayın yasağı koyma gibi işlemlerin ancak Anayasa’nın temel ilkeleri çerçevesinde çıkarılan yasalarla düzenlenebileceği, 1961 Anayasası’nın basın konusundaki başlıca yaklaşımlarıdır.
DP döneminde çıkarılan olumlu yasalardan olan basın çalışanlarının haklarını düzenleyen yasa daha da geliştirilmiş, gazetecilerin sosyal hakları, ücret, tazminat, ikramiye gibi olanakları arttırılmıştır. Bir başka yasayla da resmi ilânların dağıtımını düzenleyecek bağımsız bir Basın İlân Kurumu oluşturulmuştur. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 45

1968 yılında yayınlanmaya başlayan "Günaydın" gazetesi hangi gazetecilik tarzını Türkiye'de yerleşikleştirmiştir?

Edebi gazetecilik

Muhalif gazetecilik

Bulvar gazeteciliği

Kokulu gazete

Siyasi gazetecilik

Açıklama:

1968 yılında Haldun Simavi Veb Ofset grubunu alarak Hürriyet’ten ayrılır ve gazeteyi kardeşi Erol Simavi’ye bırakır. Veb Ofset 1968’de Günaydın gazetesini yayımlamaya başlar. Günaydın renkli ve magazinel yüzü, sansasyonel haberciliğiyle Hürriyet’ten sonra yeni bir çığır açmış," bulvar gazeteciliği" denilen tarzı Türkiye’de yerleşikleştirmiştir. Bu tarza o dönemde “boyalı basın” yakıştırması da yapılmıştır. Ancak Günaydın’ın siyasi haberlere yer verdiği, muhalif bir tavır geliştirdiği de görülür. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi 1960’larda holdingleşen gazetelerden biridir?

Yeni Sabah

Hürriyet

Akşam

Tercüman

Yeni Asır

Açıklama:

1950’lere kadar gazete sahipleri hep geleneksel olarak gazetecilik ve yazarlık mesleğiyle uğraşan kişi ve ailelerdir. 1950’lerde sektöre dışarıdan giren yeni gazete sahiplerinin belirgin iki örneği Yeni Sabah’ı satın alan tüccar Safa Kılıçoğlu ve Akşam’ı satın alan armatör Malik Yolaç’tır. 1960’dan sonra ise gazetelerin büyük iş ve sermaye çevreleriyle bağlantısı giderek artmış ve Tercüman, Yeni Asır, Son Havadis gazeteleri bunlar tarafından satın veya kontrol altına alınmıştır. Gazetelerin piyasa şartlarına ve ekonomik gelişmelere uyum sağlamasının bir başka yolu da kökten gazeteci patronların, kendi alanları dışına çıkarak yatırımlar yapması ve gazetelerini başka işkolları ile ilişkilendirerek holdingleşmeye başlamasıdır. Bunun da en önemli örneği Erol Simavi ve Haldun Simavi’nin yönetimi altındaki Hürriyet ve Günaydın gazetelerinin holdingleşmesidir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 47

Yukarıda yer alan Türk Ceza Kanunu'nun maddelerinden hangisi ya da hangileri 1970'lerde düşünce ve ifade özgürlüğü konusunda Türkiye’nin uluslararası normlara uymamasına ve pek çok gazeteci, yazar ve düşünürün yargılanmasına neden olmuştur?

Yalnız I

Yalnız III

I ve IV

II, III ve IV

I, II, IV ve V

Açıklama:

Türk Ceza Kanunu’nda yer alan ünlü 141, 142 ve 163. maddeler özellikle 1970’lerde, ileriki yıllarda da basın özgürlüğü üzerinde ciddi tehdit oluşturmuş ve pek çok gazeteci bu maddelere karşıtlıktan hüküm giymiştir. Türk Ceza Kanunu’nun; 141, 142 ve 163. maddelerinin ilk ikisi “sosyal bir sınıfın diğer sosyal sınıflar üzerinde egemenlik kurma veya onu ortadan kaldırmaya yönelik cemiyet kurma veya bu yönde propaganda yapma”yı suç kabul ederek esasen komünizm propagandasını yasaklamaktaydı ve bu temelde, sol düşüncenin basın-yayın organlarında radikal biçimde ifadesi mahkumiyetlere neden olmaktaydı. 163. madde ise “laikliğe aykırı olarak, devlet düzenini dini esaslara uydurmak amacıyla cemiyet kurma veya bunlara üye olma”yı engellemekteydi. Bu madde gereğince de İslami akımların yahut radikal sağ düşüncenin basın-yayın organlarında ifade bulması denetim altına alınıyordu. Düşünce ve ifade özgürlüğü konusunda Türkiye’nin uluslararası normlara uymamasına ve pek çok gazeteci, yazar ve düşünürün yargılanmasına neden olmuş söz konusu maddeler, 1991 yılında yapılan yasa değişikliği ile kaldırılmıştır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 48

Türk Basın tarihindeki Bayram Gazetesi geleneğini yıkan gazete aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

Milliyet

Hürriyet

Tercüman

Güneş

Sabah

Açıklama:

1952 tarihli Basın Mesleği Kanunu dini bayramlarda gazete yayımlanmasını yasaklamıştı. Kanuna göre bayramlarda gazete yayımını gazeteci dernekleri yapabiliyordu. Bayram Gazetesi adı altında yayımlanan gazetede, bütün gazetelerden ünlü gazeteciler birkaç gün yazılarını yayımlıyor ve günlük haberler de bu gazete aracılığıyla veriliyordu. Uygulamada, Gazeteciler Cemiyeti’nin Bayram Gazetesi, bayram günleri bütün Türkiye’de satılan tek gazete özelliğini taşımaktaydı. Kanunun amacı, hem aralıksız çalışma gerektiren meslekte gazete emekçilerinin birkaç gün tatil yapmasını sağlamak, hem de cemiyete gelir kazandırarak bunu basın çalışanlarına sosyal yardımlar biçiminde yansıtmaktı. 1992 yılının Kurban Bayramı’nda Sabah gazetesi yayınını sürdüreceğini açıklamış ve öyle de yapmıştır. Eski tarihli yasada öngörülen para cezası o günün koşullarında komik bir rakama tekabül etmektedir ve Sabah bu cezayı önemsemeyerek, dahası köklü bir gazetecilik geleneğini hiçe sayarak, bayramda gazetesini yayımlamıştır. Bu eylem büyük tartışma yaratmış, diğer gazete gruplarının ortak bildiriyle protestosuna, Gazeteciler Cemiyeti’nin müthiş tepkisine ve Sabah gazetesi sahibi ve yöneticilerini üyelikten ihraç etmesine neden olmuştur. Ancak siyaseten destek bulamayan tepkiler sonuçsuz kalmış ve bir sonraki bayramda bütün gazeteler yayımını sürdürüp Sabah’ın yıktığı bir geleneğin üzerinden geçmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 49

Türkiye'de "promosyon yasası" olarak bilinen tüketicinin korunması ile ilgili 4226 sayılı yasa ne zaman yürürlüğe konmuştur?

1993 yılında

1994 yılında

1995 yılında

1996 yılında

1997 yılında

Açıklama:

1995’de promosyon çılgınlığı devam etmekte, gazeteler okurlarına mutfak eşyasından bilgisayara, mücevherden sigortaya envai çeşit eşya ve hizmeti sunmaktadır. İnsanlar gazeteleri artık okumak için değil armağanlar için almakta, aynı gazeteden birkaç tanesini kupon kesmek için satın alıp kalanı çöpe atmaktadır. Bu tür bir gazete okurluğu ve bu tür bir gazetecilik, belki tirajları tepe noktasına çıkartmıştır ama kuşkusuz gazetecilik mesleği ve etiğine ciddi tahribat getirmiştir. Bu çılgın ve yıkıcı savaşın sakıncalarının ayırdına toplumda ve devlet katında varılınca, “promosyon yasası” olarak bilinen tüketicinin korunması ile ilgili 4226 sayılı yasa 1997 yılında yürürlüğe konmuştur. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Sorumlu müdür

Editör

Genel yayın yönetmeni

İmtiyaz sahibi

5187 sayılı yeni Basın Kanunu'na göre süreli yayınlarda eser sahibinin belli olmaması, yayım sırasında ceza ehliyetine sahip bulunmaması, yurt dışında bulunması gibi durumlarda yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri sorumlu tutulur?

Yalnız I

Yalnız IV

I ve III

I-II-III

II-III-IV

Açıklama:

Daha önce pek çok kez değişikliğe uğrayan ve elli yılı aşkın bir geçmişi olan basın kanunu tamamen değiştirilerek 2004 Haziran’ında, 5187 sayılı yeni Basın Kanunu halinde yürürlüğe girmiştir. Kanun'un 11. maddesi basının cezai sorumluluklarını açıklarken “Süreli yayınlar ve süresiz yayınlar yoluyla işlenen suçlardan eser sahibi sorumludur.” ifadesiyle “Süreli veya süresiz yayının içeriğini oluşturan yazıyı veya haberi yazanı, çevireni veya resmi ya da karikatürü yapanı” işaret eder, ancak “süreli yayınlarda eser sahibinin belli olmaması veya yayım sırasında ceza ehliyetine sahip bulunmaması ya da yurt dışında bulunması” gibi hallerde “sorumlu müdür ve yayın yönetmeni, genel yayın yönetmeni, editör” vb. sorumlu tutulur. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 51

Türkiye'de radyo yayınları, özel bir kuruluş olan Türk Telsiz Telefon Anonim Şirketi tarafından ne zaman başlatılmıştır?

1925 yılında

1926 yılında

1927 yılında

1928 yılında

1929 yılında

Açıklama:

Türkiye’de radyo yayınları, 1927 yılında bir özel kuruluş olan Türk Telsiz Telefon Anonim Şirketi tarafından başlatılmış, 1937 yılında devlet tekeline alınmış ve 1964 yılında TRT’nin kurulmasına kadar devlet radyosu olarak işletilmiştir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 52

Basın özgürlüğünün önündeki en önemli engel olan Matbuat Kanunu'nun 50. maddesi ne zaman değiştirilmiştir?

1930 yılında

1931 yılında

1935 yılında

1946 yılında

1948 yılında

Açıklama:

1931 tarihli Matbuat Kanunu’nun “ülkenin genel politikasına aykırı yayımlarından dolayı gazete ve dergileri kapatmayı” hükme bağlayan ünlü 50. maddesi, savaş sonuna kadar basın özgürlüğünün önündeki en önemli engel olarak varlığını sürdürmüştür. 1946 seçiminden hemen önce, muhalefetin de büyük desteğiyle, sözü edilen 50. madde değiştirilerek hükümetin dilediği zaman gazete kapatmasının önüne geçilmiştir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 53

Türkiye Gazeteciler Cemiyeti’nin ilk başkanı kimdir?

Necmi Tanyolaç

Nezih Demirkent

Cevat Fehmi Başkut

Burhan Felek

Sedat Simavi

Açıklama:

Türkiye Gazeteciler Cemiyeti’nin ilk başkanı Sedat Simavi’dir. Burhan Felek, Cevat
Fehmi Başkut, Nezih Demirkent, Necmi Tanyolaç, Nail Güreli, Orhan Erinç cemiyetin başkanlığında bulunmuş gazetecilerdir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Türk dergiciliğinde 1970’lere damgasını vuran dergi aşağıdakilerden hangisidir?

Fırt

Çarşaf

Mikrop

Elele

Gırgır

Açıklama:

Doğru Cevap: E

1952 yılında kurulan daha sonradan Türkiye Gazeteciler Sendikası’na dönüşecek olan sendika hangi isimle kurulmuştur?

İstanbul Gazeteciler Sendikası

Ankara Gazeteciler Sendikası

İzmir Gazeteciler Sendikası

Adana Gazeteciler Sendikası

Bursa Gazeteciler Sendikası

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 64

TRT Türkiye çapında Televizyon yayınlarına hangi yıl başlamıştır?

1970

1968

1952

1950

1960

Açıklama:

TRT tarafından 1968 yılında Ankara’da önce deneme yayınları biçiminde başlayan televizyon yayınları giderek diğer bölgelere de ulaşmış ve 1970’li yıllarda bütün ülkeye yayılmış ve popülerleşmiştir.

Doğru Cevap: A

1972 yılında Oğuz Aral tarafından yayınlanmaya başlayan mizah dergisi hangisidir?

Gırgır

Leman

Fırt

Çarşaf

Mikrop

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 70

Aşağıdaki gazetelerden hangisi 80'lerde yayın hayatına başlamıştır?

Güneş

Tercüman

Türkiye

Günaydın

Milli Gazete

Açıklama:

Milliyet, Hürriyet, Cumhuriyet, Günaydın, Tercüman, Türkiye, Dünya, Milli Gazete gibi “eski”den gelen ama bir kısmı sahip değiştiren gazeteler yanında bu süreçte yayım hayatına giren başlıca gazeteler Güneş, Bulvar, Tan ve Sabah’dır. Yeni nesil içinde Güneş liberal kimliği ve fikir gazetesine yakın duruşuyla çok uzun ömürlü olmamakla birlikte ileriki yıllarda Yeni Yüzyıl ve Radikal gibi benzer nitelikteki gazetelere yol açmıştır.

Doğru Cevap: A

Magazin gazeteciliği

Polis-Adliye gazeteciliği

Kültür-sanat gazeteciliği

Renkli gazetecilik

Yeni gazetecilik

Açıklama:

Günaydın renkli ve magazinel yüzü, sansasyonel haberciliğiyle Hürriyet’ten sonra yeni bir çığır açmış, bulvar gazeteciliği denilen tarzı Türkiye’de yerleşikleştirmiştir. Bu tarza o dönemde “boyalı basın” yakıştırması da yapılmıştır. Ancak Günaydın’ın siyasi haberlere yer verdiği, muhalif bir tavır geliştirdiği de görülür. Gazete kısa sürede 350 bin tiraja erişir.1960’larda Cumhuriyet’in tirajı 160 bin, Akşam’ınki 150 bin, Milliyet’inki 200 bin dolayındadır. Muhafazakar çevrelerin gazetesi olarak nitelenen Tercüman 300 bin üzerinde, Hürriyet ise ortalama 600 bin baskı yapmaktadır. Hürriyet, Erol ve Haldun Simavi kardeşler birbirinden ayrılmadan önceki dönemde günlük 1 milyon baskıyla 1960’ların rekorunu da kırmıştır.
Bulvar veya magazin gazeteciliği, bol fotoğraf ve resimli, büyük puntolu ve az haberli, basit anlatımlı, ciddi bir içeriği olmayan, dedikodu, sosyete ve şöhretlerin yaşantıları, cinayet, cinsellik, yemek, fal gibi unsurları öne çıkaran, okuyucusunu eğlendirmeye ve vakit geçirmeye yönelik gazetecilik tarzıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 90

Aşağıdakilerden hangisiyle 1980'li yıllarda Türkiye’nin neo-liberal politikaları benimsemesi ve yerleştirmeye başlaması, uluslararası finansal sistemle entegrasyon ve küreselleşmeye eklemlenme hareketinin temelleri atılmıştır?

24 Ocak 1980 Ekonomik Kararları

25 Ekim 1981 Ekonomik Programı

12 Mart 1982 Ekonomik Planı

27 Mayıs 1983 Mali Disiplin Planı

5 Nisan 1984 Hükümet Kararları

Açıklama:

Türkiye’nin 1980’li yıllarına, hatta günümüze gelinceye değin geçen sürece damga vuranolay kuşkusuz 12 Eylül 1980’de ordunun yönetime bir kez daha el koyması ve demokrasinin kesintiye uğramasıdır. Ancak 12 Eylül askeri müdahalesi ülkenin siyasal ve sosyal yaşamında bir kırılma noktası olduğu kadar, ekonomik yaşamda da onun hemen öncesinde uygulamaya konmuş 24 Ocak 1980 ekonomik programı çok ciddi bir dönemeci oluşturmaktadır. 24 Ocak kararları, Türkiye’nin neo-liberal politikaları benimsemesi ve yerleştirmeye başlaması, uluslararası finansal sistemle entegrasyon ve küreselleşmeye eklemlenme hareketinin temellerini atmıştır. Dolayısıyla, 12 Eylül rejiminin basın-yayın organları için çizdiği yasal çerçeve ve yarattığı siyasal atmosfer dışında, belki daha önemlisi 1980’lerle beraber büyük bir dönüşüm geçirmeye başlayan Türkiye ekonomisinin ve buna bağlı sosyo- kültürel yapının, basın-yayın alanında dayattığı yeniden yapılanmanın ele alınmasıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 91

Gazeteciler Cemiyeti hangi tarihte kurulmuştur?

Uydu yayınlarına geçilmesi

Ticari hale gelmesi

Devlet tekelinin kalkması

Medyanın reklamlara açılması

Görsel araçlar olmaya yönelmesi

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 13

Kapitalizm

Neo Liberalizm

Küreselleşme

Emperyalizm

Sosyalizm

Açıklama:

Neo-Liberalizm: Ekonomide devlet müdahalesinin azaltılıp piyasaların serbestleştirilmesini, ticaretin önündeki engellerin kaldırılmasını, özelleştirmeleri ve her alanda özel girişimciliği savunan ekonomik politikalar. doğru cevap B dir.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Neo-liberal politikalar, dönemin iktidarı ve onun lideri olan aşağıdaki liderlerden hangisi tarafından yürürlüğe konmuştur?

Süleyman Demirel

Mesut Yılmaz

Bülent Ecevit

Turgut Özal

Tansu Çiller

Açıklama:

Neo-liberal politikalar, dönemin iktidarı ve onun lideri Turgut Özal tarafından yürürlüğe konmuştu. doğru cevap D dir.

Doğru Cevap: D

1990 yılı aşağıdaki hangi sebepten dolayı medya alanında kırılma noktası olarak görülür?

Türkiye’de ilk özel radyo ve televizyon istasyonları açılmıştır.

Sinema ülkemizde tanınır hale gelmiştir.

Gazete ve dergiler arasında rekabet artmıştır.

TRT kurulmuştur.

Devlet radyoya daha çok yatırım yapmıştır.

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 22

Avrupa'da radyo ve televizyon ne zaman devlet tekelinden çıkıp özelleşmeye başlamıştır?

1960'larda

1970'lerde

1980'lerde

1990'larda

2000'lerde

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 23

Yurtdışından uydu ile Türkiye'de yayın yapan ilk özel televizyon istasyonunun sahipleri aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Cem Uzan ve Erol Aksoy

Erol Aksoy ve Turgut Özal

Ahmet Özal ve Aydın Doğan

Ayhan Şahenk ve Aydın Doğan

Cem Uzan ve Ahmet Özal

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 24

I. Hızın artması
II. Görsel kalitenin artması
III. Dizgi ve düzeltme evrelerinin ortaya çıkması
IV. Gazetecilerin sahaya-sokağa inme şansının artması
Yukarıda verilenlerden hangileri masaüstü yayımcılığın özelliklerindendir?

I ve II

I ve III

II ve IV

I, III ve IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

Basında bilgisayarlaşma, bütün bir basım endüstrisini dönüştürücü etkisini gazete ve dergiler üzerinde de göstererek; dizgi, düzeltme, pikaj, kamera ve montaj gibi geleneksel gazetecilikte önemli yer tutan pek çok evreyi ortadan kaldırmıştır. Gazetenin hazırlanması sürecinde kazanılan hız ve görsel kalite, televizyonla rekabet bakımından son derece önemlidir. Ancak, doğasında araştırma-soruşturma, sahaya-sokağa inme, insanı-toplumu “koklama” olan gazetecilik mesleğinin, bilgisayar karşısında ve “masa üstü”nden yapılabilir hale gelmesi bu doğa ile bir parça tezat teşkil etmektedir. Bu nedenle doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Neo-Liberalizm

Liberalizm

Mikro-elektronik

Kapitalizm

Sosyalizm

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 32

Türkiye’de ilk özel radyo ve televizyon istasyonları hangi tarihte açılmıştır?

1960

1970

1980

1990

2000

Açıklama:

Türkiye’de ilk özel radyo ve televizyon istasyonları 1990'da açılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 33

Mikro-elektroniğe dayalı enformasyon sektörünün yükselişi hangi yıllarda başlamıştır?

1980

1970

1960

1950

1940

Açıklama:

Mikro-elektroniğe dayalı enformasyon sektörünün yükselişi 1970’lerde başlamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 34

1990'da Türkiye'ye yurtdışından uydu aracılığıyla yapılan özel yayın istasyonunun sahipleri aşağıdakilerden hangisidir?

Erol Aksoy-Ahmet Özal

Erol Aksoy-Cem Uzan

Ahmet Özal-Cem Uzan

Aydın Doğan-Erol Aksoy

Aydın Doğan-Cem Uzan

Açıklama:

1990 yılında ilk özel televizyon yayını yurtdışından uydu aracılığıyla Türkiye’ye yapılmaya başladı. Bu televizyon istasyonunun sahipleri işadamı Cem Uzan ve Ahmet Özal’dı.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Türkiye'deki özel radyo ve televizyon denetleme kurulu aşağıdakilerden hangisidir?

Özel Radyo ve Televizyon Denetleme Kurulu

Yayın Etik Kurulu

Yayın Kurulu

Özel Televizyon İnceleme Kurumu

Radyo Televizyon Üst Kurulu

Açıklama:

1994 yılında çıkartılan “Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun” özel radyo ve televizyon istasyonları için bir düzenleme getirdi ve denetleme kurulu olarak Radyo Televizyon Üst Kurulu (RTÜK)’ü kurdu.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Arapça okuma anlamına gelen sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

Kıraat

Yayım

Yayın

Basım

Baskı

Açıklama:

Kıraat: Arapça okuma anlamına gelir. Çay kahve içilerek gazete, dergi, kitap okunan mekanlara ise kıraathane denir. Günümüzde kıraathaneler kahvehane olarak isimlendiriliyor ve bu mekanlarda vakit, okumak yerine daha çok oyun oynamakla geçiriliyor.

Doğru Cevap: A

Soru 37

'Güç birliği' anlamına gelen sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

Enerji

Sinerji

Medya

Basın

Yayın

Açıklama:

Sinerji: Kısaca “güç birliği” anlamını taşımaktadır. Medyada sinerji, bir kuruluşun çatısı altındaki farklı medya organlarının ortak hareket etmesi sonucu toplam verimin ve gücün artması sonucunu verir.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Doğan Yayın Holding’in bünyesinde bulunan gazetelerden değildir?

Radikal

Posta

Hürriyet

Cumhuriyet

Radikal

Açıklama:

Cumhuriyet gazetesi Doğan Yayın Holding’in bünyesinde değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi medya holdingleri tarafından gerçekleştirilen medya girişimleri ve yoğunlaşmaların holdingler açısından önem ve nedenlerinden değildir?

Medya sinerjisi ve ölçek ekonomileri prensiplerinden yararlanarak ulusal ve uluslararası piyasalarda etkin olmak; gelişen, büyüyen ve çeşitlenen bir alan olarak medya sektöründe var olmak.

Holdingin medya dışı sektörlerdeki girişim ve işlerini desteklemek ve sürdürmek
amacıyla medyanın gücünden yararlanmak; kendi medyasından halkla ilişkiler,
reklam ve pazarlama desteği almak.

Ekonomik ve siyasal anlamda rekabete dahil olmamak, rakiplerle eşit seviyede medya sektöründe yer almak

Medya gücünü siyaset ve bürokrasi ile ilişkilerini düzenlemek amacıyla kullanıp
kurumsal çıkarları korumak; siyasal çevrelerde itibar/nüfuz kazanmak yahut baskı unsuru olmak.

Kamuoyu oluşturmak ve kitleleri etkilemek/yönlendirmek yoluyla toplumsal denetim mekanizmaları kurmak.

Açıklama:

'Gerek ekonomik gerekse siyasal anlamda rekabet dışında kalmamak, rakipleri takip etmek veya aşmak için medya sektöründe yer almak' holdingler açısından önem arz etmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi gazete ve gazeteciler açısından internetin sunduğu olanaklardan değildir?

Haberin ulaştırılmasındaki hız/anındalık ve sürekli güncelleme olanağı

Okurun habere zaman ve mekan sınırlaması olmadan, her zaman her yerde ulaşabilmesi olanağı

Yazı dışında ses-grafik-görüntü dosyalarının bir arada kullanılabildiği multimedya
olanağı

Dosyaların saklanabilir olması nedeniyle geniş bir arşivden okurun ve gazetecinin
kolayca erişim ve yararlanma olanağı

Haberin, tek bir kaynaktan yararlanarak verilmesi olanağı

Açıklama:

İnternet aracılığıyla Haber, verilen link ve yönlendirmelerle, farklı kaynaklardan yararlanarak zenginleştirilir ve arka plan bilgileriyle desteklenir.

Doğru Cevap: E

Soru 41

Reklamla ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğru değildir?

Ürün ve hizmetlerinin tanıtımı için ayrılan paraya “reklam bütçesi” denir.

Reklam verenlerin reklam harcamalarının toplamı “reklam pastası”nı oluşturur.

Reklamlardan devlete ayrılan pay için “pastanın dilimi” benzetmesi yapılır.

Reklam verenin harcaması, reklamcı ve medyanın geliridir.

Yıllık reklam harcamalarının artışı medya için iyi bir haberdir.

Açıklama:

"Reklamlardan devlete ayrılan pay için “pastanın dilimi” benzetmesi yapılır." bilgisi doğru değildir. Her bir medyanın o pastadan alacağı gelir payını pastanın dilimi olarak görmek sektörde sıklıkla kullanılan bir benzetmedir.

Doğru Cevap: C

Soru 42

İlk özel televizyon yayınının yurtdışından uydu aracılığıyla Türkiye’ye yapılmaya başladığı tarih aşağıdakilerden hangisidir?

1980

1990

1992

1996

2000

Açıklama:

İlk özel televizyon yayınının yurtdışından uydu aracılığıyla Türkiye’ye yapılmaya başladığı tarih 1990'dır.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi günümüzde yazılı basının durumunu değerlendirmek için kullanılabilecek başlıklardan biri değildir?

Küresel gelişmeler

Ekonomik durum

Medya sektörü ve onun gelirleri

Basının televizyon ve internet ile rekabeti

Basının gelir içindeki payı

Açıklama:

"Basının gelir içindeki payı"günümüzde yazılı basının durumunu değerlendirmek için kullanılabilecek başlıklardan biri değildir

Doğru Cevap: E

Soru 44

l. Satış gelirleri
ll. Devlet katkısı
lll. Siyasi partilerin katkısı
lV. Reklam-ilan gelirleri
V. Şirketlerin bağışları
Gazete ve dergiler gelirlerini iki temel kaynaktan sağlar. Bu gelirler yukarıdakilerden hangileridir?

l ve lV

ll ve lll

l, lll ve V

lll ve lV

ll, lV ve V

Açıklama:

Gazete ve dergiler gelirlerini iki temel kaynaktan sağlar. Bu gelirler; Satış gelirleri ve Reklam-ilan gelirleridir.

Doğru Cevap: A

Soru 45

l. Beyaz alanların azalması
ll. Başlıkların büyümesi
lll. Metinlerin, köşe yazılarının kısaltılması
lV. Puntoların büyümesi
V. Satır aralarının daralması
Yukarıdakilerden hangileri gazetenin daha kolay okunmasını sağlamaya yönelik uygulamalardır?

l, ll ve lll

ll, lll ve lV

l, lll ve V

lll, lV ve V

ll, lV ve V

Açıklama:

Başlıkların büyümesi, Metinlerin, köşe yazılarının kısaltılması ve Puntoların büyümesi gazetenin daha kolay okunmasını sağlamaya yönelik uygulamalardır.

Doğru Cevap: B

Soru 46

Aşağıdakilerden hangileri “Spor Gazeteciliği” ile ilgili eleştirilerden değildir?

Sporun futbollaştığı ve futbol medyasının seviye kaybettiği

Fanatizme varan taraftarlık ve tarafgirlik

Futbol sayfalarında medyatik kişilerin yer alması

Spor gazetelerinin birer futbol ve taraftar gazetesi niteliği taşıması

Görsel kalite yetersizliğiyle tiraj kaybetmiş olması

Açıklama:

Görsel kalite yetersizliğiyle tiraj kaybetmek,“Spor Gazeteciliği” ile ilgili eleştirilerden değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 47

“Dünyada gazeteciliğin ve gazete yayımcılığının durumu konusunda araştırma yapıp raporlar sunan çeşitli örgütler bulunmaktadır. Bunlar arasında Dünya Gazeteler ve Yayımcılar Birliğinin her yıl çıkarttığı “…………….” başlıklı rapor tüm dünyada sektörün içinde bulunduğu yapısal durumu sergilemesi açısından önemlidir.” Yukarıdaki paragrafta boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

Uluslararası Basın

Dünya Basın Özgürlüğü

Dünya Basın Trendleri

Basında Tiraj

Basında Etkileşim

Açıklama:

“Dünyada gazeteciliğin ve gazete yayımcılığının durumu konusunda araştırma yapıp raporlar sunan çeşitli örgütler bulunmaktadır. Bunlar arasında Dünya Gazeteler ve Yayımcılar Birliği ‘nin her yıl çıkarttığı “Dünya Basın Trendleri ” başlıklı rapor tüm dünyada sektörün içinde bulunduğu yapısal durumu sergilemesi açısından önemlidir.”

Doğru Cevap: C

Soru 48

Türkiye’de çok okunmalarına rağmen reklam almayan dergiler hangi dergilerdir?

Mizah dergileri

Cemiyet hayatı dergileri

Kadın ve moda dergileri

Teknoloji ve internet dergileri

Sağlık ve spor dergileri

Açıklama:

Türkiye’de çok okunmalarına rağmen reklam almayan dergiler "Mizah Dergileri"dir.

Doğru Cevap: A

Soru 49

l. yurttaş gazeteciliği
ll. evrensel gazetecilik
lll. etkileşimli gazetecilik
lV.serbest gazetecilik
V. katılımcı gazetecilik
Yukarıdakilerden hangileri “İnternette gazeteler ve gazetecilik”te karşımıza çıkan kavram ve uygulamalardandır?

l, ll ve lll

ll ve lll

l, lll ve V

lll, lV ve V

lV ve V

Açıklama:

Yurttaş gazeteciliği, etkileşimli gazetecilik ve katılımcı gazetecilik; “İnternette gazeteler ve gazetecilik”te karşımıza çıkan kavram ve uygulamalardandır.

Doğru Cevap: C

Soru 50

Aşağıdakilerden hangisi gazete ve gazeteciler açısından internetin sunduğu olanaklardan biri değildir?

Haberin ulaştırılmasındaki hız/anındalık ve sürekli güncelleme olanağı

Okurun habere her zaman her yerde ulaşabilmesi olanağı

Yazı dışında ses-grafik-görüntünün bir arada kullanılabilme olanağı

Klasik gazeteciliğin geleneksel özelliklerini güçlendirme olanağı

Okurla etkileşim, okurun yönlendirme ve taleplerinden yararlanma olanağı

Açıklama:

İnternet; klasik gazeteciliğin geleneksel özelliklerini güçlendirmez aksine geleneksel sınırlamalarını yok etmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 51

Türkiye'de televizyonun ilk denemeleri hangi yılda yapılmıştır?

1940'lı yıllar

1950'li yıllar

1960'lı yıllar

1970'li yıllar

1980'li yıllar

Açıklama:

Televizyon ise ilk denemeleri 1950’lerde yapıldıktan sonra, 1970’lerde TRT çatısı altında yaygınlaşmıştı. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de basının medyaya dönüşmesinin nedenleri arasında yer almaz?

Kitle iletişim araçlarının ticarileşmesi

Neo-liberal politikalar

Basının mülkiyet yapısının değişmesi

Görsel bir kültürün baskın ve yerleşik hale gelmesi

Gazete sayısının azalması

Açıklama:

1990’larda yaşanan değişim, bu kitle iletişim araçlarının tamamen ticari hale gelmesi, önceden devlet tekelinde olan radyo ve televizyonun yayıncılığının özel şirketler tarafından yapılmaya başlaması, radyo ve televizyonun böylelikle alabildiğine reklamlara açılması, görsel bir kültürün baskın ve yerleşik hale gelmesi, diğer kitle iletişim araçlarının televizyonla rekabet edebilmek için yazılı araç olma özelliğinden görsel araçlar olmaya yönelmesi ve kitle iletişim araçlarının hem belirli sahiplik yapıları altında toplanarak, hem de birbirine benzeyip içerik olarak aynılaşmak suretiyle “medyalaşma”sı biçiminde özetlenebilir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de 1992 yılında kurulan özel televizyonlardan biridir?

CNN Türk

Fox TV

Show TV

NTV

TGRT

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi günümüz gazetelerinin tasarım bakımından sahip olduğu özellikler arasında yer almaz?

Sütun uygulaması ortadan kalkmıştır

Her sayfa birbirinden bağımsız ve farklıdır

İlk sayfada büyük görseller kullanılmaktadır

Metinlerin puntoları büyümüştür

Haber metinleri uzamıştır

Açıklama:

Günümüzün gazetelerinde tasarım bakımından baskın özelliklerinden biri, ilk sayfaların büyük puntolu ve kısa sözcüklerle yazılan başlıklardan, kısa spotlardan ve büyük görsellerden oluşmasıdır. Sütun uygulaması kısmen ortadan kalkmış, her haber ve yazı kendi özgün çerçeve ve boyutları içinde tasarlanmıştır. Her sayfa birbirinden bağımsız ve farklıdır. Sayfalarda beyaz alanların oranı artmış, geçmişte sayfanın her santimetrekaresi doldurulurken şimdi metinlerin, görsellerin birbirinden net biçimde ayrılması aralarındaki boşluklar büyütülerek sağlanmıştır. Metinlerin puntoları büyümüştür. Beyaz alanların artışı, başlıkların büyümesi, metinlerin, köşe yazılarının kısaltılması, adeta hap gibi yutulur hale getirilmesi, puntoların büyümesi, satır aralarının açılması gibi uygulamalar sonuçta gazetenin daha kolay okunmasını sağlamaya yöneliktir. Kuşkusuz bütün bu çaba bir taraftan da gazetenin daha kısa sürede okunması içindir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Rakipleri takip etmek veya aşmak için medya sektöründe yer almak
Toplumsal denetim mekanizmaları kurmak
Holdingin medya dışı sektörlerdeki girişim ve işlerini desteklemek

Yukarıdakilerden hangisi/hangileri medya holdinglerinin medya girişimlerinin ve yoğunlaşmalarının holdingler açısından önem ve nedenleri arasında yer alır?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

I, II, III

Açıklama:

Rakipleri takip etmek veya aşmak için medya sektöründe yer almak, Toplumsal denetim mekanizmaları kurmak, Holdingin medya dışı sektörlerdeki girişim ve işlerini desteklemek için medya holdinglerinin medya girişimlerinin ve yoğunlaşmalarının holdingler açısından önem ve nedenleri arasında yer alır.

Doğru Cevap: E

Soru 67

Hangisi Doğuş grubuna ait televizyon kanallarından biri değildir?

Star TV

CNN-Türk

NTV

CNBC-E

Kral TV

Açıklama:

CNN-Türk Doğuş grubuna ait televizyon kanallarından biri değildir.

Doğru Cevap: B

Soru 68

Hangisi Ciner gruba ait bir radyo kanalıdır?

Radyo Romantik

Radyo Turkuaz

TGRT FM

Bloomberg HT Radyo

Radyo Eksen

Açıklama:

Bloomberg HT Radyo Ciner gruba ait bir radyo kanalıdır

Doğru Cevap: D

Soru 69

Aşağıdakilerden hangisinde gazete okur-yazarlık oranı en fazladır?

Japonya

ABD

İngiltere

Almanya

Fransa

Açıklama:

Japonya'da gazete okur-yazarlık oranı en fazladır.

Doğru Cevap: A

Soru 70

En çok okunan dergi türü hangisidir?

Gezi

Tarih

Yemek

Dekorasyon

İş dünyası

Açıklama:

En çok iş dünyası ve ekonomi dergileri okunmaktadır

Doğru Cevap: E

Soru 71

Aşağıdakilerden hangisi devletin müdahalesini azaltıp özel teşebbüsleri destekleyen ve yeni küresel düzenin merkezine medyayı koyan ekonomi-politik yapılardan ekonomi-politik yapıdır?

Sosyalizm

Neo-Liberalizm

Fordizm

Merkantializm

Anarşizm

Açıklama:

Ekonomide devlet müdahalesinin azaltılıp piyasaların serbestleştirilmesini,
ticaretin önündeki engellerin kaldırılmasını, özelleştirmeleri ve her alanda özel girişimciliği savunan ekonomik politikalara Neo-Liberal politikalar denilir. Dünyada ve bilhassa Avrupa’da yeni-sağ yahut neo-liberal politikaların egemenliği bu tür bir tüketim toplumunun inşasını öngörmekte ve başta televizyon olmak üzere medyayı yeni küresel ekonomik düzenin merkezine yerleştirmekteydi.

Doğru Cevap: B

Soru 72

Aşağıdakilerden hangisi televizyon aygıtının küresel ekonomik çark içindeki işlevlerinden birisi değildir?

Para karşılığı alınan bir meta olması

DVD çalar ve oyun konsolu gibi aygıtların merkezi olması

Eleştirel yaklaşımın öğrenileceği bir aygıt olması

Üzerinden alışveriş yapılabilen bir aygıt olması

Tüketime dayalı ideolojinin dağıtıcısı olması

Açıklama:

Sektör, küresel ekonomik çarkın döndürülmesinde başat bir rolü üstlenmekteydi çünkü elektronik ürünler yalnızca satın alınıp evlerin bir köşesine konulmakla kalmıyordu. Örneğin televizyon gibi bir aygıtı düşündüğümüzde, onun:
• para verip satın aldığımız bir ürün,
• televizyon aracılığıyla kullandığımız DVD çalar, uydu alıcısı, oyun konsolu vb. gibi birçok aygıtı satın alıp tüketmemiz için bir merkezi ürün,
• üzerinden televizyon haricinde radyo, internet, tele-alışveriş, etkileşimli televizyon vb. hizmetlerini alıp tüketebileceğimiz bir merkezi ekran,
• ve bu ekrandan, reklamlar, diziler, haberler ve benzeri programlarla iletilen hayat tarzı ve tüketim dürtüsünün yaygınlaştırıldığı bir kültür-ideoloji dağıtıcısı.

Doğru Cevap: C

Soru 73

TRT hangi yıl tümüyle renkli yayına geçmiştir?

1980

1982

1984

1987

1988

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 74

Aşağıdaki tarihlerden hangisi TRT'nin ikinci kanalını da kurarak çok kanallı yayına geçtiği yıldır?

1980

1982

1984

1986

1988

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 75

Aşağıdaki tarihlerden hangisi Türkiye'de ilk özel televizyonun yayına başladığı yıldır?

1984

1987

1990

1192

1994

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 76

Aşağıdakilerden hangisi özel televizyonların düzenlenmesi üzerine "Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun"un çıkartıldığı yıldır?

1990

1991

1994

1996

1999

Açıklama:

Yerel radyo ve televizyon istasyonlarının sayısı da çığ gibi büyüdü. Bu yıllarda henüz özel radyo ve televizyonlara izin veren bir yasal düzenleme yapılmamıştı; 1990 başından beri süren yayınlar illegal olarak yapılmaktaydı. 1994 yılında çıkartılan “Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun” özel radyo ve televizyon istasyonları için bir düzenleme getirdi ve denetleme kurulu olarak Radyo Televizyon Üst Kurulu (RTÜK)’ü kurdu.

Doğru Cevap: C

Kitle iletişim araçlarını kiralamak

Satılan ürünün yanında uydu alıcıları, oyun konsolları gibi yan ürünleri de tükettirmek

İnternet, tele-alışveriş, etkileşimli teknlojik hizmetleri tükettirecek merkezi araçlar pazarlamak

Satın alınan ürünlerdeki reklam, dizi ve haberlerle iletilen hayat tarzları ve tüketim dürtüsünün verildiği kültür ideolojisi aktarmak

Para verip satın alınan ürünler yaratmak

Açıklama:

Avrupa’da televizyon ve radyo, aynen Türkiye’de olduğu gibi 1980’lere kadar devlet tekeli altında yönetiliyor, özel istasyonlara ve rekabete izin verilmiyordu. 1980’lerde Avrupa ülkeleri birer birer bu tekeli kaldırdılar ve radyo ve televizyon yayınlarını özelleştirdiler. Asıl amaç, yukarıda sözü edilen ekonomik ve siyasal gelişmelere ayak uydurmaktı. 1989’da Berlin Duvarı’nın yıkılışı ile sembolleşen sosyalizmin çöküşü, dağılan SSCB’yi ve Doğu Avrupa Bloku’nu da yeni küresel sistemin içine çekti. Bu bağlamda televizyon her anlamda ve her boyutuyla küresel bir önem kazandı.
Kitle iletişim araçlarını kiralamak

Doğru Cevap: A

Soru 85

1980’lerin bir başka sosyal fenomeni, renkli televizyon cihazları ile birleşip, televizyon izlemeye alternatif olan ama sonuçta televizyon başında tüketilen zamanı arttıran yeni bir seyir alışkanlığı yaratan teknoloji aşağıdakilerden hangisidir?

Video kayıt ve gösterim cihazları

Radyo alıcıları

Televizyon antenleri

Kaset çalarlar

Çağrı cihazları

Açıklama:

1984’te ise tamamen renkli yayına geçmişti. 1986’da ikinci, 1989’da üçüncü televizyon kanalı yayına başlamıştı. TRT uydu üzerinden yayın yapmaya başlamış, ayrıca ulusal radyo istasyonlarının sayısını da dörde çıkarmıştı (Cankaya, 2003). TRT’nin elindeki verici istasyonları bir yasayla PTT’ye devredilmiş, gelecek yıllarda bu vericilerden özel televizyonların yararlanmasına
zemin hazırlanmıştı. Ayrıca, TRT dışından özel yapımcı şirketlerin TRT’ye program hazırlayıp satması için de yasal düzenleme yapılmıştı (Kejanlıoğlu, 2004). 1980’lerin bir başka sosyal fenomeni ise halkın video ile tanışmasıydı. Evlerde kullanılmaya başlanan
video kayıt ve gösterim cihazları (VCR), renkli televizyon cihazları ile birleşip, televizyon izlemeye alternatif olan ama sonuçta televizyon başında tüketilen zamanı arttıran yeni bir seyir alışkanlığı yarattı.

Doğru Cevap: A

Soru 86

Aşağıdakilerden hangisi 1980’lerin sonunda görsel-işitsel medyanın yazılı-basılı medya karşısındaki etkinliğini arttıran unsurlardan birisi değildir?

İnsanların daha çok gazete almaya yönelmesi

Büyük kentlerdeki kablolu televizyon yayınlarının başlaması

Çanak anten kullanımı yoluyla insanların yurt dışından televizyon yayınlarını izleyebilmesi

Bazı belediyelerin çanaklarla aldığı yabancı yayınları şehirlere dağıtması

TRT yayınları dışındaki alternatiflerin çoğaması

Açıklama:

TRT, televizyonda önce kısmî olarak, 1984’te ise tamamen renkli yayına geçmişti. 1986’da ikinci, 1989’da üçüncü televizyon kanalı yayına başlamıştı. TRT uydu üzerinden yayın yapmaya başlamış, ayrıca ulusal radyo istasyonlarının sayısını da dörde çıkarmıştı (Cankaya, 2003). TRT’nin elindeki verici istasyonları bir yasayla
PTT’ye devredilmiş, gelecek yıllarda bu vericilerden özel televizyonların yararlanmasına zemin hazırlanmıştı. Ayrıca, TRT dışından özel yapımcı şirketlerin TRT’ye program hazırlayıp satması için de yasal düzenleme yapılmıştı (Kejanlıoğlu, 2004). 1980’lerin bir başka sosyal fenomeni ise halkın video ile tanışmasıydı. Evlerde kullanılmaya başlanan video kayıt ve gösterim cihazları (VCR), renkli televizyon cihazları ile birleşip, televizyon izlemeye alternatif olan ama sonuçta televizyon başında tüketilen zamanı arttıran yeni bir seyir alışkanlığı yarattı. 1980’lerin sonunda büyük kentlerde kablolu televizyon yayınlarının başlaması, çanak anten kullanımı yoluyla insanların yurt dışından<
İnsanların daha çok gazete almaya yönelmesi

Doğru Cevap: A

Soru 87

Bir ülkede yıllık ................................. artışı medya için iyi bir haberdir, düşüş kriz doğurur. Yıllık .................................. ise ülkedeki genel ekonomik durum, gelir ve harcama düzeyleri ve küresel göstergelere bağlıdır. Ekonominin kötüye gittiği yahut küresel bir krizin yaşandığı durumlarda ................................ derhal düştüğü ve medyanın bundan her bakımdan olumsuz etkilendiği gözlemlenir.
Yukarıda boş bırakılan yere hangisi gelmelidir?

Reklam harcamaları

İşçi istihdamı

Yönetim harcamaları

Özel giderler

Gelir vergisi

Açıklama:

Reklam gelirlerinin toplamını bir pasta, her bir medyanın o pastadan alacağı gelir payını ise pastanın dilimi olarak görmek sektörde sıklıkla kullanılan bir benzetmedir. Pasta ve pasta dilimi metaforu şöyle izah edilebilir: Bir ülkede kendi ürün ve hizmetlerinin tanıtım
ve reklamını yapmak isteyen şirketler, kurumlar, örgütler vb. bu iş için her sene belli bir para ayırır. Buna o reklam verenin reklam bütçesi, yaptığı harcamaya da reklam harcaması denir. Ülke çapında bütün reklam verenlerin sene içinde yaptığı reklam harcamalarının toplamı reklam pastasını oluşturur. Toplam reklam harcaması, reklamların yapımından yayınına geçen süreçte hizmet veren reklam ajansları, reklam yapımevleri ve kitle iletişim araçları yani medya arasında paylaşılmış olur. Yani reklam verenin harcaması, reklamcı ve medyanın geliridir. Pastadan reklamcı ve medyanın aldığı pay, onun için yaşamsal önemde bir “dilim” anlamına gelir.

Doğru Cevap: A

Soru 88

1990 yılında ilk özel televizyon yayını yurtdışından uydu aracılığıyla Türkiye’ye yapılmaya başladı. 1992 yılından itibaren birçok özel televizyon ve radyo istasyonu açılmaya başladı. Sayıları çığ gibi büyüdü.
Özel radyo ve televizyonlara izin veren yasal düzenleme ve üst kurul (RTÜK) hangi tarihte hayata geçirimiştir?

1994 yılında

1992

1995

1990

1923

Açıklama:

1990 yılında ilk özel televizyon yayını yurtdışından uydu aracılığıyla Türkiye’ye yapılmaya başladı. Bu televizyon istasyonunun sahipleri işadamı Cem Uzan ve Ahmet Özal’dı. Daha sonra ortaklık bozuldu ve Ahmet Özal 1992’de Kanal 6’yı kurdu. 1992 yılından itibaren
birçok özel televizyon ve radyo istasyonu açılmaya başladı. Uzan grubunun ikinci televizyonu Teleon, Erol Aksoy’a ait Show TV, Has grubunun HBB televizyonu 1992’de, Türkiye gazetesinin televizyonu, Aksoy’un şifreli televizyon girişimi Cine 5, Doğan ve Doğuş holdinglerin ortaklığındaki Kanal D, Sabah grubuna ait ATV, yayına başladı (Çaplı ve Dündar, 1996). Yerel radyo ve televizyon istasyonlarının sayısı da çığ gibi büyüdü. Bu yıllarda henüz özel radyo ve televizyonlara izin veren bir yasal düzenleme yapılmamıştı; 1990 başından beri süren yayınlar illegal olarak yapılmaktaydı. 1994 yılında çıkartılan “Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun” özel radyo ve televizyon
istasyonları için bir düzenleme getirdi ve denetleme

Doğru Cevap: A

Soru 89

Aşağıdakilerden hangisi gazete ve dergilerin ayakta kalmasının mümkün olması için gereken özellikler içerisinde yer alamaz?

Medya dünyasındaki ahlaki çöküntünün artması

Satış gelirleri

İlan ve reklam gelirleri

Gazete ve dergi sayfa sayılarının artışı

Yazı, haber, makale vb. gibi içerikler zenginliği

Açıklama:

Gazete ve dergiler gelirlerini iki temel kaynaktan sağlar: Satış ve reklam-ilan gelirleri. Sadece günlük satış geliri ile gazete veya dergilerin ayakta kalması mümkün olmadığından, bu kuruluşlar sayfalarında yayımladıkları ilan ve reklamları olabildiğince artırmak
ister. Geçmişten bugüne gazete ve dergi sayfa sayılarının sürekli bir artış göstermesinin başlıca sebebi reklam ve ilan gelirlerini artırma çabasıdır. Başka bir deyişle reklama daha çok yer açabilmek için sayfa sayıları artmıştır. Gazetelerin içeriği yazı (haber, makale vb.), görsel (fotoğraf, grafik, karikatür, başlıklar vb.) ve reklam-ilân olmak üzere üçe ayrılacak olursa, günümüz gazetelerinde bunların her birinin kabaca üçte bir oranında yer tuttuğu görülmektedir. Öyleyse, sayfa sayısı arttıkça günlük gazetenin içine yerleştirilmesi gereken yazı ve görselin miktarı da artmaktadır. Gazete içeriğini oluşturan konulardaki çeşitlenme bu açıdan dikkat çekicidir.
Medyanın seyirleşmek yerine bilgilendirmesi

Doğru Cevap: A

Soru 90

Basında ...................., bütün bir basım endüstrisini dönüştürücü etkisini gazete ve dergiler üzerinde de göstererek; dizgi, düzeltme, pikaj, kamera ve montaj gibi geleneksel gazetecilikte önemli yer tutan pek çok evreyi ortadan kaldırmıştır.
Aşağıdaki metinde boş bırakılan yere hangisinin gelmesi uygun olur?

Bilgisayarlaşma

Tekelleşme

Tek seslilik

Ticarileşme

Tiraj kaygıları

Açıklama:

Basında bilgisayarlaşma, bütün bir basım endüstrisini dönüştürücü etkisini gazete ve dergiler üzerinde de göstererek; dizgi, düzeltme, pikaj, kamera ve montaj gibi geleneksel gazetecilikte önemli yer tutan pek çok evreyi ortadan kaldırmıştır. Gazete ve dergiler artık
bilgisayar başında, klavye ve fare kullanılarak hazırlanmaya başlamış, bu süreç eskiye oranla daha zahmetsiz, kısa sürede ve kaliteli biçimde gerçekleşmiştir. Sayfa tasarımını ve gazetenin oluşumunu bilgisayara ve onun başındaki operatörlere bırakan bu değişiklik masaüstü yayımcılık olarak adlandırılmıştır. Gazetenin hazırlanması sürecinde kazanılan hız ve görsel kalite, televizyonla rekabet bakımından son derece önemlidir. Aynı hız ve kalite gazetelerin baskı işlemlerinin de bilgisayar kullanılarak yapılması sayesinde baskı ve dağıtıma da yansımıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 91

Aşağıdakilerden hangisi 2000'li yıllarda Türkiye'de faaliyet gösteren medya gruplarından biri değildir?

Veb Ofset grubu

Demirören grubu

Albayrak grubu

Ciner grubu

İhlas grubu

Açıklama:

1968 yılında Haldun Simavi Veb Ofset grubunu alarak Hürriyet'ten ayrılır ve gazeteyi kardeşi Erol Simavi'ye bırakır. Veb Ofset 1968'de Günaydın gazetesini yayımlamaya başlar... 1980'lerin sonuna doğru Asil Nadir, Haldun Simavi'ye ait Veb Ofset'i satın almıştır.

Doğru Cevap: A

Türk Basın Tarihi - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler