Tarihi Coğrafya - Tarih | Açık Öğretim Portal

Ünite 1

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi doğal ortam ile insanlar arasındaki etkileşimi inceleyen bilim dalıdır?

Sosyoloji

Coğrafya

Etnoloji

Tarih

Sanat Tarihi

Açıklama:

İnsan-doğal ortam etkileşimini araştırma odağına alan mekan temelli coğrafya, sahip olduğu bazı prensiplerle diğer bilimlerden ayrılmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi İslam coğrafyasında bulunan/etkili olan bir okul adıdır?

Belh

Suriye

Küfe

Şam

Anadolu

Açıklama:

Yunan coğrafyacılarından sonra, bu sahada ileri giden ve birçok eser telif edenler, İslam coğrafyacıları olmuştur. VIII. yüzyılda, yani İslam coğrafyasının temellerinin atıldığı Abbasiler döneminden itibaren sürdürülen çalışmalarla, IX. yüzyılın ortalarında Irak’ta “tasviri coğrafya” okulu, X. yüzyılda da Orta Asya’da Belh’de ise Belhi tarafından kurulan “bölgesel coğrafya” okulu ortaya çıktı.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Paleocoğrafya ismindeki “paleo” hangi anlama gelmektedir?

Demoda

Moda

Çağdaş

Yeni

Eski

Açıklama:

Buradan hareketle ele alınan bahisteki paleo, kelime olarak “eski/geçmiş” anlamındadır ve bu haliyle paleocoğrafya, “eski/geçmiş coğrafya” anlamına gelmektedir. Yani, yine “geçmişe ait coğrafya” karşılığında kullanılan tarihi coğrafya ile aynı görünmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 4

Tarih disiplini tanımında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

Araştırma

Çağdaş veri

Yıl/zaman

Yer/mekan

Geçmişe ait belgeler

Açıklama:

Birinci tanım isim olarak gün, ay ve yıl, yani takvim anlamına gelirken; ikinci tanımda burada verilen tarih disiplini tarif edilmiştir. Bilindiği üzere, İngilizce’de tarih disiplini (history) ile zaman anlamına gelen tarih (time) kesin olarak birbirinden ayrılmışken, bunlar dilimizde aynı kelimelerle ifade edildiği için bazen karışıklıklara yol açabilmektedir. Dolayısıyla burada, bir bilim dalı olarak, history şeklinde bahsi geçerken tarih disiplini denilecek, ama zaman olarak, time şeklinde bahsedilirken zaman veya geçmiş ibaresi kullanılacaktır.

Doğru Cevap: B

Soru 5

Coğrafyanın temel ilkelerinden dağılış, aşağıdakilerden hangisinde uygulanamaz?

Yatayda

Verevde

Dikeyde

Mekanda

Zamanda

Açıklama:

Mekanı, yani doğal ortam ile insan etkileşimini coğrafi araştırmanın merkezine alan günümüz coğrafya zihniyetindeki dağılışı uygulamak için, yatay ve dikey -ayrıca bazı durumlarda zamanda- dağılışın yapılması gereklidir.

Doğru Cevap: B

Soru 6

Paleocoğrafyanın hangi döneme kadar araştırdığı kabul edilmektedir?

İlkçağ’a kadar

Ortaçağ’a kadar

Holosen’e kadar

Yontma Taş Çağı’na kadar

Yazının icadına kadar

Açıklama:

Paleocoğrafya, aşağıda da görüleceği gibi, ana hatlarıyla; jeolojik zamanlardaki fiziki coğrafya araştırmaları olarak tanımlanabilir. Yani paleocoğrafyanın, insansız zaman dilimlerindeki fiziki coğrafya unsurlarının (kıtalar, topografya, sular, bitkiler vb.) oluşumu ve gelişimini araştırdığı belirtilmekte, hatta bazen bahsi geçen zaman dilimi Holosen’e kadar götürülmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi haritaların özelliklerinden biri değildir?

Yoğun bilgi içerir

Gerçeklik hakkında bilimsel bir soyutlamadır

Mekanı temsil eder

Dağılış ilkesinin uygulanmasını sağlar

Nedensellik ilkesinin uygulanmasını sağlarlar

Açıklama:

Bunun ötesinde bir benzerliğin sağlanabilmesi için, bu haritaların nesneler üzerine çizilmesi, zihinden dışsallaştırılması gerekir. Böyle bir dışsallaştırma, insanlığın gelişiminin ilk aşamalarından beri ancak simgesel işaretlerle yapılabilir. Zihin haritalarının dışsallaştırılması, bilgileri başkalarıyla bölüşülür
hale getirir, insanların davranışlarının bir kısmını anlaşılır kılar.

Doğru Cevap: E

Soru 8

Coğrafya, aşağıdaki dönemlerden hangisinde bilimsel ilkeler kazanarak disiplin haline dönüşmüştür?

1750-1900

800-1000

950-1100

1000-1200

1950-2000

Açıklama:

Batıda XV-XVI. yüzyıllarda büyük bir gelişme ve genişleme devresi yaşayan coğrafya, böylece modern coğrafyanın kurulduğu, sonra “Aydınlanma Çağı” adı verilen XVIII. yüzyıla iyi bir hazırlık yapmıştır. Aslında çok eski bir geçmişe sahip olan coğrafya, Avrupa’da “klasik dönem” adı verilen yaklaşık 1750-1900 yılları arasındaki 150 yıl içinde özellikle Kant, Humboldt, Ritter, Peschel ve Ratzel’in çalışmalarıyla bilimsel kimliğini kazanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi ‘çağdaş coğrafya’daki önemli kavramlar/konular arasında yer almaz?

Harita

Dağılış

Geçmiş

Mekan

İnsan

Açıklama:

Tarihi coğrafya, Dünya’da XVIII. yüzyıl başlarında ortaya çıkmasına rağmen, bu alanın ülkemize girişi bir müddet gecikmelidir. Biraz da Türkiye’de coğrafya disiplininin içinde bulunduğu sorunlar nedeniyle tarihi coğrafya, bugün bile iyi anlaşılmış ve bilinen bir saha olmamakla birlikte, tıpkı tarihi sosyolojinin sosyoloji içinde kalması gibi tarihi coğrafya da coğrafyanın içerisindedir. Tarih ile coğrafya disiplinlerinin ara kesitinde kaldığı için kaynaklar, yöntemler ve fikirler açısından interdisipliner nitelikte olan tarihi coğrafya kısaca “geçmişin coğrafyası” olarak bilinir ve her şeyi ile çağdaş coğrafyanın geçmişteki uygulamasıdır. Bu yüzden tarihi coğrafyayı iyi anlamak için öncelikle coğrafyanın iyi bilinmesi gereklidir.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Coğrafya disiplininin isim babası aşağıdakilerden hangisidir?

Eratosthenes

Strabon

Platon

Herodothos

Ptolemaios

Açıklama:

Eratosthenes’in, dünyanın yuvarlaklığına inandığı ve hatta şaşırtan bir kesinlikle dünyanın çevresini (250.000 stadium, bir stadium 158 m olduğuna göre 39.816 km olarak) hesapladığını biliyoruz. Hatta Eratosthenes, aynı zamanda kitabında “dünyanın-yeryüzünün tasviri anlamında -coğrafya- sözcüğünü başlık olarak kullanan ilk kişi”, yani coğrafyanın isim babasıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Tarihi coğrafya, Dünya’da hangi yüzyılın başlarında ortaya çıkmıştır?

XVI. yüzyıl başlarında

XVII. yüzyıl başlarında

XVIII. yüzyıl başlarında

XIX. yüzyıl başlarında

XX. yüzyıl başlarında

Açıklama:

Tarihi coğrafya, Dünya’da XVIII. yüzyıl başlarında
ortaya çıkmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 12

İngilizce “historical geography” kelimesinin çevirisinden dilimize geçmiş olan ve Dünya’da XVIII. yüzyıl başlarında ortaya çıkmış olan ''Tarihi Coğrafya'' ülkemize ilk defa ne zaman girmiştir?

XIX. yüzyıl sonlarında

XIX. yüzyıl ortalarında

XIX. yüzyıl başlarında

XX. yüzyıl ortalarında

XX. yüzyıl başlarında

Açıklama:

Tarihi coğrafya, Dünya’da XVIII. yüzyıl başlarında ortaya çıkmış, İngilizce “historical geography” kelimesinin çevirisinden dilimize geçmiş ve ülkemize de ilk defa XIX. yüzyıl sonlarında girmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Tarihi coğrafya'yı, “coğrafi faktörlerin tarih ilmine etkilerini inceleyen bilim dalı” şeklinde tanımlayan tarihçi aşağıdakilerden hangisidir?

R. Şeşen

E. Memiş

O. Turan

A. Kırmızı

B. İplikçioğlu

Açıklama:

İlkçağ tarihçisi E.Memiş tarafından hazırlanan bir kitapta tarihi coğrafya, “coğrafi faktörlerin tarih ilmine etkilerini inceleyen bilim dalı” şeklinde tanımlanmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Coğrafyada herhangi bir dağılışı oluşturan eleman ya da kalıpların türlerinin saptanması ve ona bağlı olarak açıklanmasında en önemli unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Ölçek

Topografya

Harita

Yükselti

Çözünürlük

Açıklama:

Coğrafyada herhangi bir dağılışı oluşturan eleman ya da kalıpların türlerinin saptanması ve ona bağlı olarak açıklanmasında “ölçek” en önemli unsurdur.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi, ''geçmişe akıp gitme, bir nesne üzerinde sürenin geçmesi, eskime, karışma'' anlamlarına gelir?

Tarih

Süreç

İlerleme

Zaman

Geçmiş

Açıklama:

Kelime olarak zaman, “(Arapça zeman) geçmişe akıp gitme, bir nesne üzerinde sürenin geçmesi, eskime, karışma” anlamlarına gelmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi, Coğrafya disiplini için temel nitelikte olan ve dolayısıyla tarihi coğrafyanın anlaşılmasını önemli derecede kolaylaştıran kavramlardan birisi değildir?

Zaman

Geçmiş

Konum

Harita

Yükselti

Açıklama:

İlgili kitabın 5. ve 6. sayfası okunduğunda doğru cevabın E seçeneği olduğu görülecektir.

Doğru Cevap: E

Soru 17

Ülkemizde ilk arkeolojik kazılar hangi yılda yapılmıştır?

1856

1865

1871

1877

1891

Açıklama:

Ülkemizde ilk arkeolojik kazılar 1871 yılında Troia/Truva’daki kazılar ile başlatılır.

Doğru Cevap: C

Soru 18

Bugünkü bilgilerimize göre insanlar ilk standart aletleri ne zaman yapmaya başlamışlardır?

3 milyon yıl önce

2,5 milyon yıl önce

2 milyon yıl önce

1,5 milyon yıl önce

1 milyon yıl önce

Açıklama:

Bugünkü bilgilerimizle insanlar ilk standart aletleri 2,5 milyon yıl önce yapmaya başlamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Bilim tarihi araştırmalarında dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan biri, “üstünde çalışılacak ilim dalının muhtevasını bilmek zorunluluğudur” diyen tarihçimiz kimdir?

Semavi Eyice

Halil İnalcık

Fuat Sezgin

Kemal Karpat

Şerif Mardin

Açıklama:

Fuat Sezgin’in de belirttiği üzere, bilim tarihi araştırmalarında dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan biri, “üstünde çalışılacak ilim dalının muhtevasını bilmek zorunluluğudur” (Fazlıoğlu, 2004: 366). Yani üzerinde çalışılan bilimi bilmeden, bilim tarihçiliği yapılamaz veya yapılsa da eksik ve yanlışlardan kurtulmak mümkün olmaz.

Doğru Cevap: C

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi ilk harita yapımcısı ve matematiki coğrafyanın kurucusu
kabul edilmektedir?

Miletli Anaksimander

Miletli Thales

Miletli Hekataios

Eratosthenes

Miletli İsidoros

Açıklama:

Eski Yunan devrinin seçkin bilim adamlarından Miletli Anaksimander (MÖ. 611-547) ilk harita yapımcısı ve matematiki coğrafyanın kurucusu kabul edilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Son yıllarda üzerine yapılan araştırma ve tartışmaların arttığı disiplinler arası bir araştırma sahası olan tarihi coğrafya Dünya'da ilk defa hangi yüzyılda ortaya çıkmıştır?

XVIII. yüzyıl

XVII. yüzyıl

XVI. yüzyıl

XV. yüzyıl

XIV. yüzyıl

Açıklama:

Özellikle son yıllarda üzerine yapılan araştırma ve tartışmaların arttığı disiplinler arası bir araştırma sahası olan tarihi coğrafya, Türkiye’de hızla daha geniş çevrelerde duyulmaya ve ilgi çekmeye başlamıştır. Halbuki tarihi coğrafya, Dünya’da XVIII. yüzyıl başlarında ortaya çıkmış, İngilizce “historical geography” kelimesinin çevirisinden dilimize geçmiş ve ülkemize de ilk defa XIX. yüzyıl sonlarında girmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Doğal ve beşeri unsurların harita düzlemine aktarılması sırasında kullanılan küçültme oranı aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Kartografik ölçek

Metodolojik ölçek

Mekansal ölçek

İzdüşüm ölçek

Topoğrafik ölçek

Açıklama:

Kartografik ölçek, doğal ve beşeri unsurların harita düzlemine aktarılması sırasında kullanılan küçültme oranıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi üretim-tüketim ilişkilerini ve bunların
sonuçlarını ortaya koymaktadır?

Beşeri coğrafya

İktisadi coğrafya

Demografi

Epigrafi

Fiziki coğrafya

Açıklama:

Bütün tarihi olayların bir mekanda cereyan ettikleri düşünüldüğünde, tarih-coğrafya ilişkisinin ne denli iç içe olduğu anlaşılır. Coğrafya bilimi de bir dizi alt disiplinler geliştirmiştir ve hepsi de tarihin yorumlanmasına yeni kapılar açmaktadır. Beşeri coğrafya ve demografi bilgisi, insanlığın dağılımını ele alırken; iktisadi coğrafya da üretim-tüketim ilişkilerini ve bunların sonuçlarını ortaya koymaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 24

Ülkemizdeki ilk arkeolojik kazılar nerede başlatılmıştır?

Çatalhöyük

Truva

Alacahöyük

Side

Göbeklitepe

Açıklama:

Ülkemizde ilk arkeolojik kazılar 1871 yılında Troia/Truva’daki kazılar ile başlatılır.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Yunanca yerin tasviri/yazımı anlamında kullanılan coğrafya kelimesi Türkeçe'ye ilk defa hangi yüzyılda girmiştir?

XIII. yüzyıl

XIV. yüzyıl

XV. yüzyıl

XVI. yüzyıl

XVII. yüzyıl

Açıklama:

Yunanca yerin tasviri/yazımı anlamında kullanılan coğrafya kelimesi, bu haliyle İslam literatüründe ilk defa XII. yüzyılda Muhammed b. Ebu Bekir ez-Zühri ve XIII. yüzyılda İbn Said el Mağribi gibi Arap müellifler tarafından “cuğrafiya” şeklinde Arapçalaştırılarak kullanılmıştır. Türkçe’ye ise muhtemelen ilk defa Fatih’in Batlamyus’un coğrafya isimli eserini aynı isimle çevirttirmesi ile XV. yüzyılda girmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 26

Yerleşilen ve bilinen dünyanın bir tasvirini yaparak; dünyada yaşayan halkların adlarını sayıp, geleneklerini betimleyerek, coğrafî görüşlerden biri olan “bölgesel coğrafya” fikrini ortaya atan isim aşağıdakilerden hangisidir?

Platon

Aristotales

Herodothos

Farabi

Biruni

Açıklama:

Tarih biliminin isim babası olan Herodothos (MÖ. 485-425), sadece tarihte değil, coğrafya biliminde de ileri bir seviyede idi. Heredothos, o dönemde yerleşilen ve bilinen dünyanın bir tasvirini yaparak; dünyada yaşayan halkların adlarını sayıp, geleneklerini betimleyerek, coğrafî görüşlerden biri olan “bölgesel coğrafya” fikrini ortaya attı.

Doğru Cevap: C

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi Yunan ve Romalı coğrafyacıların ilgilendiği temel sorunlardan biri değildir?

Batlamyus’un korografi olarak adlandırdığı, yerlerin ayrıntılı topoğrafik tasviri ve tarihi.

Yer’in boyutlarının ölçülmesi

Yer’in boyutlarının haritalarının yapımı

Denizaşırı toprakların matematik konumunun çıkarılması

İnsan ve çevre arasındaki ilişkiye yönelik olarak çevrenin insanı etkilediği; buna karşın insanın çevresini çok sınırlı biçimde değiştirebildiğine ilişkin felsefi ilgi.

Açıklama:

Yunan ve Romalı coğrafyacılar özellikle üç temel sorunla ilgilenmişlerdir:
1-Batlamyus’un korografi olarak adlandırdığı, yerlerin ayrıntılı topoğrafik tasviri ve tarihi.
2-Yer’in boyutlarının ölçülmesi ve harita yapımı.
3-İnsan ve çevre arasındaki ilişkiye yönelik olarak çevrenin insanı etkilediği; buna karşın insanın çevresini çok sınırlı biçimde değiştirebildiğine ilişkin felsefi ilgi. Bu ilginin altında, Yer’in, bir tür tanrısallık tarafından tasarlanmış bir düzen ve amaç taşıdığı inancı bulunmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 28

İslam dünyasında, yetmiş kadar bilgini bir Dünya haritası
yapmak ve bir dünya coğrafyası yazmakla vazifelendirerek ilk haritayı çizdiren kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Muâviye

Halife Harun Reşid

Halife II. Velid

Halife Memun

Ebû Müslim

Açıklama:

Müslümanlar Yunanlılar’ın dünya haritasını IX. yüzyılın ilk çeyreğinde tanıdılar. Bu tasavvura göre Hint Okyanusu ve muhtemelen Atlas Okyanusu kapalı göller idiler. Bu tasavvurdan ve Arapça’ya aktarılan Batlamyus coğrafyasının çevrilmesinden sonra Halife Memun yetmiş kadar bilgini bir Dünya haritası yapmak ve bir dünya coğrafyası yazmakla vazifelendirdi. Sonraki dönemlerde o harita kaybolduysa da, Sezgin 1983 yılında İstanbul kütüphanelerine ulaşan tek nüshasını buldu. Bu, büyük kısmı ölçülen enlem ve boylam derecelerine dayanan ilk haritaydı. Bahsedilen haritayla başlayan gelişme XVII. yüzyılın sonuna kadar devam edecekti ve gelişmenin son yüzyıllarında Osmanlılar’ın katkısı büyük olmuştu.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Günümüzdeki coğrafi ve jeolojik olguların geçmişe yönelik yorumlanması aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanır?

Jeodezi

Tarihi coğrafya

Coğrafya tarihi

Beşeri coğrafya

Paleocoğrafya

Açıklama:

Paleocoğrafya, günümüzdeki coğrafi ve jeolojik olguların geçmişe yönelik yorumlanmasına dayanır; bu yorumlarla ulaşılan sonuçlardan hareketle, o yörenin incelenen jeolojik geçmişteki coğrafi özelliklerinin haritası hazırlanır.

Doğru Cevap: E

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi Paleocoğrafya haritalarında bulunmaz?

Geçmişteki kara ve deniz dağılımı

Fosil, bitki ve hayvan topluluklarının yerleşimi

Fosil, bitki ve hayvan topluluklarının dağılımı

Başlıca mevsim kuşakları

Geçmişteki nüfusun ekonomik dağılımı

Açıklama:

Paleocoğrafya haritaları, yalnızca incelenen geçmişteki kara ve deniz dağılımını gösterecek kadar basit olabilir. Ama fosil, bitki ve hayvan topluluklarının yerleşimini ve dağılımını; tortullaşma ortamlarını (örneğin deltalar, resifler, çöller, derin
deniz havzaları); yükselme, aşınma ya da alçalma ve çökelme bölgelerini; başlıca mevsim kuşaklarını gösteren karmaşık ve ayrıntılı haritalar da vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 31

Coğrafyada herhangi bir dağılışı oluşturan eleman ya da kalıpların türlerinin saptanması ve ona bağlı olarak açıklanmasında en önemli unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Harita

Ölçek

Metod

Jeoloji

Mekan

Açıklama:

Coğrafyada herhangi bir dağılışı oluşturan elemanya da kalıpların türlerinin saptanması ve ona bağlı olarak açıklanmasında “ölçek” en önemli unsurdur.

Doğru Cevap: B

Soru 32

İnsanoğlunun yaşadığı veya ilgilendiği alanın tamamında/bir kısmında yer alan fiziksel detayların, bu detaylarla ilgili bilgilerin veya bu alanda meydana gelen olgularla ilgili bilgilerin yer aldığı tanım aşağıdakilerden hangisidir?

Harita

Konum

Zaman

Geçmiş

Coğrafya

Açıklama:

Harita “insanoğlunun yaşadığı veya ilgilendiği alanın tamamında/bir kısmında yer alan fiziksel detayların, bu detaylarla ilgili
bilgilerin veya bu alanda meydana gelen olgularla ilgili bilgilerin, genellikle düz bir yüzey üzerinde, belli bir ölçekte gösterimidir”

Doğru Cevap: A

Soru 33

Olayların seyrinden, maddenin ve eşyanın geçmişinden ve mevcut durumundan bahseden her yazı ve her hikayeye ne ad verilmektedir?

Zaman

Sosyoloji

Sanat tarihi

Etnoloji

Tarih

Açıklama:

“olayların seyrinden, maddenin ve eşyanın geçmişinden ve mevcut durumundan bahseden her yazı ve her hikaye”ye tarih adı verilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 34

Ülkemizde ilk arkeolojik kazılar 1871 yılında nerede başlatılır?

Tilkitepe

Çatalhöyük

Truva

Alacahöyük

Macunçay

Açıklama:

Ülkemizde ilk arkeolojik kazılar 1871 yılında Troia/Truva’daki kazılar ile başlatılır.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Tarih biliminin isim babası aşağıdakilerden hangisidir?

Eratosthenes

Strabon

Ptolemaios

Herodotos

Platon

Açıklama:

Tarih biliminin isim babası olan Herodotos (MÖ. 485-425), sadece tarihte değil, coğrafya biliminde de ileri bir seviyede idi.

Doğru Cevap: D

Soru 36

AnaBritannica’da “yeryüzünün belirli bir bölgesinin, jeolojik geçmişin belirli bir zamanındaki coğrafyasının belirlenmesini konu edinen bilim dalı” aşağıdakilerden hangisidir?

Etnoloji

Paleocoğrafya

Tarih

Sanat tarihi

Harita

Açıklama:

AnaBritannica’da paleocoğrafya, “yeryüzünün belirli bir bölgesinin, jeolojik geçmişin belirli bir zamanındaki coğrafyasının belirlenmesini konu edinen bilim dalı” şeklinde tanımlanmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 37

Modern coğrafya hangi yılda ortaya çıkmıştır?

1900

1750

1800

1920

1874

Açıklama:

1874’te Almanya ve onu takiben diğer Avrupa ülkeleri ve ABD üniversitelerinde coğrafya bölümlerinin açılmasıyla ilişkilendirilebilecek “modern coğrafya”nın ortaya çıkışı takip eder.

Doğru Cevap: E

Soru 38

1954 yılında yeni bir interdisipliner sosyal bilim dalı veya çalışma alanı olan “bölge bilim” savunucusu aşağıdakilerden hangidir?

W. Isard

S. Naylor

McNeill

Barrows

Platon

Açıklama:

Aynı şekilde, 1954 yılında W. Isard tarafından resmen ortaya konan, yeni bir interdisipliner sosyal bilim dalı veya çalışma alanı olan “bölge bilim” de benzer şartlarda ortaya çıkmış görünmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 39

Dünyanın şekli ve boyutları hakkında doğru fikirleri olan Biruni, “ufuk derinliği” kavramından yola çıkarak Dünya’nın çevresini kaç km olarak hesaplamıştır?

41.250

42.125

41.300

41.297

40.000

Açıklama:

Dünyanın şekli ve boyutları hakkında doğru fikirleri olan Biruni, “ufuk derinliği” kavramından yola çıkarak Dünya’nın çevresini 41.297 (bugün 40.000 kabul edilir) km olarak hesaplamıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Çevresel özelliklerin insanlar üzerinde etkisi olduğunu fakat belirleyici olamayacağını ileri süren görüş aşağıdakilerden hangisidir?

Deternizm

Marxist

Posibilizm

Ampirizm

Kritisizm

Açıklama:

Possibilizm/ olasıcılık ise, çevresel özelliklerin insanlar üzerinde etkisi olduğunu fakat belirleyici olamayacağını ileri süren görüştür.

Doğru Cevap: C

Soru 41

Tarihi Coğrafya bilimi ülkemize ilk defa nasıl girmiştir?

Batılı kaynaklardan çeviri yoluyla eser hazırlayanların katkısıyla

Orta Asya Türk düşünürlerin çalışmasıyla

Anadolu'da yaşayan yabancı bilim insanlarının çalışmalarıyla

Eski metinlerin Türk bilim insanları tarafından çevrilmesi ile

Arkeolojik kazılar yolu ile

Açıklama:

Tarihi coğrafyanın bu dönemde ülkemize girişi, büyük oranlarda batılı kaynaklardan çeviri yoluyla eser hazırlayanların katkısıyla olmuştur. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Tarihi Coğrafyanın doğru algılanması için gerekli ön şartlardan biri aşağıdakilerden hangisidir?

Eski çalışmaların sorgulanması

Bilimsel sistematikteki yerinin belirlenmesi

Sistematik bir bilim olduğunun kabul edilmesi

Araştırma yapılması

İncelemelerde bulunulması

Açıklama:

Tarihi coğrafyanın doğru algılanması için gerekli ön şartlardan biri, bilimsel sistematikteki yerinin belirlenmesidir. Böylece, öncelikle tarihi coğrafyanın ne olduğu/ne olmadığı ve kimlerin tarihi coğrafyacı olduğu/olmadığı tespit edilirse, zaten geriye fazla sorun kalmayacaktır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Tarihi Coğrafyayı “coğrafi faktörlerin tarih ilmine etkilerini inceleyen bilim dalı” şeklinde tanımlayan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

E.Memiş

O. Bingöl

V. Sevin

A. Müfid Mansel

E. Akurgal

Açıklama:

İlkçağ tarihçisi E.Memiş (1990: 5) tarafından hazırlanan bir kitapta tarihi coğrafya, “coğrafi faktörlerin tarih ilmine etkilerini inceleyen bilim dalı” şeklinde tanımlanmaktadır ki, bu tanım aslında “XX. yüzyıl başlarında tarihsel olaylar üzerinde coğrafyanın etkisini araştıran” tarihi coğrafya akımına karşılık gelmektedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Yeryüzünün tamamının/bir bölümünün, belli bir ölçeğe göre küçültülmüş ve az çok yalınlaştırılmış olarak kağıt üzerine aktarılmış izdüşümü aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

Coğrafya

Plan

Harita

Tarihi Coğrafya

Dokümantasyon

Açıklama:

Harita, yeryüzünün tamamının/bir bölümünün, belli bir ölçeğe göre küçültülmüş ve az çok yalınlaştırılmış olarak kağıt üzerine aktarılmış izdüşümüdür. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 45

“İnsanoğlunun yaşadığı veya ilgilendiği alanın tamamında/bir kısmında yer alan fiziksel detayların, bu detaylarla ilgili bilgilerin veya bu alanda meydana gelen olgularla ilgili bilgilerin, genellikle düz bir yüzey üzerinde, belli bir ölçekte gösterimidir” şeklinde tanımlanan terim aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Harita

Coğrafya

Tarihi Coğrafya

Planlama

Plan

Açıklama:

Bir kaynakta “insanoğlunun yaşadığı veya ilgilendiği alanın tamamında/bir kısmında yer alan fiziksel detayların, bu detaylarla ilgili bilgilerin veya bu alanda meydana gelen olgularla ilgili bilgilerin, genellikle düz bir yüzey üzerinde, belli bir ölçekte gösterimidir” şeklinde tanımlanan harita, esasen yeryüzünün seçilmiş bir tarafını temsil eden grafiklerdir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Yeryüzünün seçilmiş bir tarafını temsil eden grafiklere ne ad verilir?

Bölüm

Tarihsel Topoğrafya

Topoğrafya

Harita

Enlem

Açıklama:

Harita, esasen yeryüzünün seçilmiş bir tarafını temsil eden grafiklerdir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 47

İnsanın geçmişini, geride bıraktığı maddi kültür belgelerine dayanarak inceleyen bilim dalı olup bu belgeler, uygarlık tarihinin başlangıcından, yani insanoğlunun ilk aleti yaptığı andan bu güne kadar, kendi gereksinmeleri için kullandığı nesnelerin tümüne ne ad verilir?

Coğrafya

Tarihi Coğrafya

Arkeoloji

Topoğrafya

Harita

Açıklama:

Arkeoloji, insanın geçmişini, geride bıraktığı maddi kültür belgelerine dayanarak inceleyen bilim dalı olup bu belgeler, uygarlık tarihinin başlangıcından, yani insanoğlunun ilk aleti yaptığı andan bu güne kadar, kendi gereksinmeleri için kullandığı nesnelerin tümüdür. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 48

Yunanca kökenli “archaios” ve “logos” kelimelerinden türeyen, (sözcük anlamı: eskinin bilimi), insanlık tarihine ait her türlü uygarlık ve kültür izini (maddi kalıntıyı) kendi bilimsel ilkeleri ve yöntemleriyle araştıran, çeşitli alt bilim alanlarının katkısıyla analiz eden, yorumlayan bir bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Harita

Coğrafya

Antropoloji

Arkeoloji

Tarihi Coğrafya

Açıklama:

Yunanca kökenli “archaios” ve “logos” kelimelerinden türeyen arkeoloji (sözcük anlamı: eskinin bilimi), insanlık tarihine ait her türlü uygarlık ve kültür izini (maddi kalıntıyı) kendi bilimsel ilkeleri ve yöntemleriyle araştıran, çeşitli alt bilim alanlarının katkısıyla analiz eden, yorumlayan bir bilim dalıdır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 49

Ülkemizde ilk arkeolojik kazılar 1871 yılında aşağıdakilerden hangisinde başlatılmıştır?

Side

Perge

Aspendos

Seleukia

Troia (Truva)

Açıklama:

Ülkemizde ilk arkeolojik kazılar 1871 yılında Troia/Truva’daki kazılar ile başlatılır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 50

“İnsanın yeryüzüne ayak basmadan önceki jeolojik devirlerde doğal ortamda meydana gelen faaliyetleri ve değişimleri inceleyen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Coğrafya

Topoğrafya

Tarihi Coğrafya

Paleocoğrafya

Harita

Açıklama:

A.Özçağlar, “Coğrafyaya Giriş” isimli kitabında paleocoğrafyayı (2003: 19) şöyle tanımlamıştır: “İnsanın yeryüzüne ayak basmadan önceki jeolojik devirlerde doğal ortamda meydana gelen faaliyetleri ve değişimleri inceleyen bilim dalı. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 51

Tarihi coğrafya Dünya’da ilk kez hangi yüzyılda ortaya çıkmıştır?

16. yüzyıl

17. yüzyıl

18. yüzyıl

19. yüzyıl

20. yüzyıl

Açıklama:

Tarihi coğrafya Dünya’da XVIII. yüzyıl başlarında ortaya çıkmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 52

Tarihi coğrafya hangi yüzyılda ilk kez ülkemize girmiştir?

16. yüzyıl

17. yüzyıl

18. yüzyıl

19. yüzyıl

20. yüzyıl

Açıklama:

Tarihi coğrafya Dünya'da 18. yüzyılın başlarında ortaya çıkmış, fakat ülkemize -yüz elli yıldan biraz fazla gecikmeyle- ilk defa XIX. yüzyıl sonlarına doğru girmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 53

Coğrafi çalışmalarda dağılış kaç şekilde verilir?

Açıklama:

Coğrafi çalışmalarda dağılış genellikle üç şekilde verilir: Yatay (alansal), dikey ve zamanda dağılış.

Doğru Cevap: B

Soru 54

İnsan ve doğal ortamın karşılıklı etkileşimini araştıran ve bunu yaparken de özellikle dağılış ilkesini uygulayan bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Coğrafya

Jeoloji

Sosyoloji

Etnografya

Tarih

Açıklama:

Coğrafya ‘insan ve doğal ortamın karşılıklı etkileşimini araştıran ve bunu yaparken de özellikle dağılış ilkesini uygulayan’ bir bilimdir.

Doğru Cevap: A

Soru 55

I. Konum

II. Yer

III. Mekan

IV. Tarih

V. Bölge

Yukarıda verilenlerden hangileri coğrafyanın temel kavramlarındandır?

I-III-IV-V

I-II-IV-V

II-III-IV-V

III-IV-V

I-II-III-V

Açıklama:

Coğrafya disiplini için temel nitelikte olan bazı kavramların başlıcaları; konum, mekan, yer, bölge, harita ve değişimdir.

Doğru Cevap: E

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi "İçinde yaşayanlar tarafından algılanan ve değerlendirilen düzlem veya ufuk" olarak tanımlanan kavramdır?

Konum

Yer

Mekan

Harita

Bölge

Açıklama:

Mekan, içinde yaşayanlar tarafından algılanan ve değerlendirilen düzlemdir, ufuktur. Bir başka ifade ile mekan, insanın bütün faaliyetlerinin gerçekleştirildiği , tüm deneyimlerinin yaşandığı yerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 57

Coğrafya Tarihi’nin tanımı aşağıdakilerden hangisidir?

Geçmişten bize ulaşan, günümüzde ortaya çıkan, tenkitçi ve yorumcu bir anlayışla incelenen kanıtlardır.

Coğrafya biliminin nerede, nasıl ve ne zaman doğduğunu ve doğuşundan bugüne kadar nasıl bir gelişim süreci izlediğini araştıran bilim dalıdır.

Zaman içinde insanların ilmidir.

Olayların seyrinden, maddenin ve eşyanın geçmişinden ve mevcut durumundan bahseden her yazı ve her hikayedir.

İnsanların zaman ve mekan çerçevesinde meydana getirdikleri evrimlerini ve bunların toplumsal bir varlığın bireyleri ve toplulukları sıfatıyla yaptıkları fiillerdir.

Açıklama:

Coğrafya biliminin nerede, nasıl ve ne zaman doğduğunu ve doğuşundan bugüne kadar nasıl bir gelişim sürecini izlediğini araştıran bilim dalına ‘coğrafya tarihi’ denilmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 58

MÖ. 63-MS. 21 tarihleri arasında yaşayan ve o dönemin bilinen dünyasını gezerek ‘tasvirci’ bir yaklaşımla gördüklerini kaydeden ünlü coğrafyacı kimdir?

Tyrus’lu Marinos

Hipokratus

Herodothos

Amasyalı Strabon

Ptolemaios

Açıklama:

Amasyalı Strabon (MÖ. 63-MS. 21), dönemin bilinen dünyasını gezerek ‘tasvirci’ bir yaklaşımla gördüklerini kaydetmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 59

‘Geographike Hyphegesis/Coğrafya Kılavuzu’ adlı kitap kimin eseridir?

Tyrus’lu Marinos

Hipokratus

Herodothos

Amasyalı Strabon

Ptolemaios

Açıklama:

"Geographike Hyphegesis/Coğrafya Kılavuzu" adlı kitabın yazarı Ptolemaios'tur. Ptolemaios (MS. II. yüzyıl), (İslam literatüründe Batlamyus), uzun süre temel coğrafya eseri kabul edilen ‘Geographike Hyphegesis/Coğrafya Kılavuzu’ adlı kitabında; Dünya’nın tasviri yanında harita yapımı üzerinde de yoğunlaşmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 60

Günümüzdeki coğrafi ve jeolojik olguların geçmişe yönelik yorumlanmasına dayanan araştırma aşağıdakilerden hangisidir?

Tarihi Coğrafya

Tasviri Coğrafya

Paleocoğrafya

Bölgesel Coğrafya

Matematiki Coğrafya

Açıklama:

Paleocoğrafya, günümüzdeki coğrafi ve jeolojik olguların geçmişe yönelik yorumlanmasına dayanır.

Doğru Cevap: C

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisi coğrafya disiplini için temel nitelikte olan kavramlardan biri değildir?

Mekan

Yer

Bölge

Harita

Nedensellik

Açıklama:

Coğrafya disiplini için temel nitelikte olan bazı kavramları açıklamakta büyük fayda bulunmaktadır. Bunların başlıcaları konum, mekan, yer, bölge, harita ve değişimdir. Coğrafyayı diğer bilimlerden ayıran, onlardan farklı bir bilim yapan ilkeleri bulunmaktadır ki, bunlar kesinlikle nedensellik veya kıyaslama değildir. Doğru yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 62

Seçilen bazı ölçütler açısından belirlenen alan olarak ya da mekansal özellikler açısından bir alanı sınıflama ve sınırlandırma şeklinde tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Bölge

Yer

Konum

Mekan

Çevre

Açıklama:

Coğrafi olayın bütünsel açıdan anlaşılmasını sağlamak için coğrafya çalışmalarında olayları incelerken amaca göre mekansal sınıflandırmalar yapılır. Buna göre bölge, seçilen bazı ölçütler açısından belirlenen alan olarak ya da mekansal özellikler açısından bir alanı sınıflama ve sınırlandırma şeklinde tanımlanabilir. Sınıflandırılan ve sınırlandırılan alanlar benzer ve farklılıkların ortaya konulmasında ve mekanın daha kolay anlaşılmasına yardımcı olur. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 63

Yeryüzünün tamamının ya da bir bölümünün, belli bir ölçeğe göre küçültülmüş ve az çok yalınlaştırılmış olarak kağıt üzerine aktarılmış izdüşüm olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Değişim

Harita

Mekan

Bölge

Yer

Açıklama:

Harita, yeryüzünün tamamının ya da bir bölümünün, belli bir ölçeğe göre küçültülmüş ve az çok yalınlaştırılmış olarak kağıt üzerine aktarılmış izdüşümdür. Mekanı temsil etme yöntemi olan ve mekan üzerindeki unsurları görselleştirme aracı olarak kullanılan harita, dağılış ilkesinin uygulanması bakımından coğrafyanın sıkça kullandığı tekniklerden biridir. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 64

Coğrafya biliminin nerede, nasıl ve ne zaman doğduğunu ve doğuşundan bugüne kadar nasıl bir gelişim sürecini izlediğini araştıran bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Bilim tarihi

Tarihi coğrafya

Coğrafya tarihi

Arkeoloji

Antropoloji

Açıklama:

Belki araştırma eksikliğinden belki de başka nedenlerden olacak, ülkemizde coğrafya tarihi konusu birçok kişi tarafından eskiden beri tarihi coğrafya ile karıştırılmış ve birçok defa onun yerine kullanılmıştır. Oysaki aşağıda da görüleceği üzere tarihi coğrafya ile coğrafya tarihi birbiriyle alakalı, ama kesinlikle farklı konulardır. Kaldı ki coğrafya tarihi, tarih/bilim tarihi içerisinde iken, tarihi coğrafya, coğrafya biliminin içerisinde yer almaktadır. Nitekim coğrafya biliminin nerede, nasıl ve ne zaman doğduğunu ve doğuşundan bugüne kadar nasıl bir gelişim sürecini izlediğini araştran bilim dalına ‘coğrafya tarihi’ denilmektedir. Doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 65

'Bölgesel coğrafya' fikrini ortaya atan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Thales

Marinos

Herodothos

Hipokratus

Ptolemaios

Açıklama:

Herodothos (MÖ. 485-425), sadece tarih biliminde değil, coğrafya biliminde de ileri bir seviyede idi. Heredothos, o dönemde yerleşilen ve bilinen dünyanın bir tasvirini yaparak; dünyada yaşayan halkların adlarını sayıp, geleneklerini betimleyerek, coğrafî görüşlerden biri olan ‘bölgesel coğrafya’ fikrini ortaya attı. Doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 66

Dünyanın yuvarlaklığına inanan ve 'matematiki coğrafya' fikrini ileri süren düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Herodothos

Eratosthenes

Platon

Hipokratus

Marinos

Açıklama:

Eratosthenes (MÖ. 275-195); güneş, güneş sistemi, gezegenler, yıldızlar, dünyanın şekli, hareketleri, boyutları ve dünya üzerindeki yerlerin konumunu belirleyerek haritacılığa zemin hazırlayan ‘matematiki coğrafya’ görüşünü ileri sürüldü. Eratosthenes’in, dünyanın yuvarlaklığına inandığını ve hatta şaşırtan bir kesinlikle dünyanın çevresini (250.000 stadium, bir stadium 158 m olduğuna göre 39.816 km olarak) hesapladığını biliyoruz. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 67

Coğrafya teriminin dilimize girmesi hangi Osmanlı padişahı eliyle olmuştur?

II. Murat

Yıldırım Beyazıt

Kanuni Sultan Süleyman

Fatih Sultan Mehmet

Yavuz Sultan Selim

Açıklama:

Coğrafya teriminin dilimize girmesi, Osmanlı döneminde bizzat Fatih eliyle gerçekleşmiştir. Onun İstanbul'u fethetmesinden sonra Bizans kütüphanelerinde bulunan birçok eseri çevirttiği bilinmektedir. Fatih, Trabzonlu G. Amirutzes (ö. 1475) ve oğlu Mehmed’den Batlamyus’un ‘Geographike Hyphegesis’ adlı eserini Arapça’ya çevirttirip (Tercüme-i Coğrafya-ı Batlamyus adyla), onun haritalarından da faydalanarak yeni bir dünya haritası çizmesini istemiştir. Böylece bu eser ile Helenistik bilim mirasının etkileri de Osmanlı coğrafyasına kazandırılmıştır. Dolayısıyla Osmanlılar ilk defa doğrudan klasik İslam coğrafya eserleri dışına çıkarken, ayrıca bu sayede ‘coğrafya’ adı ilk defa Osmanlı bilim literatürüne girmiştir. Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 68

1920'lerden sonra çevreci determinizmin yerini alan hakim görüş aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyal Darwinizm

Nicel devrim

Çevresel devrim

Possibilizm (olasıcılık)

Eleştirel coğrafya

Açıklama:

Coğrafya algısındaki hakim çevreci determinizm, 1920’lerden itibaren yerini “possibilizm”e bırakmıştır. Possibilizm (olasıcılık) çevreci determinizmin kesin yargılarını terk ederek doğal özelliklerin insan faaliyetleri üzerinde bütüncül bir belirleyici etkisi olamayacağını öne sürmüştür. Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 69

"Jeolojik zamanlardaki fiziki coğrafya araştırmaları" şeklinde tanımlanabilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Sömürgeci coğrafya

Modern coğrafya

Çevreci determinizm

Eleşltirel coğrafya

Paleocoğrafya

Açıklama:

Paleocoğrafya, çeşitli kaynaklarda coğrafyanın veya jeolojinin bir alt dalı olarak kabul edilmekte
olup bakış açısına göre tarihi coğrafya ile yakın hatta bazen karıştırılan bir konudur. Paleocoğrafya, genel hatlarıyla; jeolojik zamanlardaki fiziki coğrafya araştırmaları şeklinde tanımlanabilir. Doğru yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 70

Paleocoğrafyanın araştırdığı dönem aşağıdakilerden hangisidir?

Halosen öncesi dönem

Halosen sonrası dönem

Modern dönem

Klasik dönem

Keşifler çağı

Açıklama:

Bir canlı kalıntısının fosil olarak kabul edilebilmesi için, günümüz coğrafi şartlarından farklı bir dönemde yaşamış olması gerektiği bilinen bir gerçektir. Bu da genellikle Holosen dönem öncesi yani günümüzden 10.000 ve MÖ. 8.000 yılı öncesine karşılık gelmektedir. Bu tarihin aşağı yukarı Neolitik dönem başlangıcına da karşılık gelmesi, durumu biraz daha kuvvetlendirmektedir. Dolayısıyla paleocoğrafyanın araştırdığı dönemin Holosen öncesi dönem olduğunu kabul etmek doğru bir yaklaşım olacaktır. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 71

I.Nedensellik II.Kıyaslama III.Dağılış Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri coğrafya’yı diğer bilim dallarından ayırmaktadır?

Yalnız I

Yalnız III

I-II

II-III

I-II-III

Açıklama:

Nedensellik ve kıyaslama, coğrafya dışındaki diğer bilim dallarında da sıklıkla kullanılan ilkelerdir. Dağılış ilkesi ise coğrafyaya özgüdür

Doğru Cevap: B

Soru 72

I. Yatay (alansal)
II.Dikey
III.Zamansal
Yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri coğrafi çalışmalardaki dağılış şekilleri içerisinde yer alır?

Yalnız I

Yalnız III

I-II

II-III

I-II-III

Açıklama:

Coğrafi çalışmalarda dağılış üç şekilde verilir. Bunlar; yatay, dikey ve zamansal dağılıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 73

İlk harita yapımcısı ve matematik coğrafyanın kurucusu olarak da bilinen Eski Yunan devrinin bilim adamı aşağıdakilerden hangisidir?

Herodothos

Anaksimander

Hipokratus

Platon

Batlamyus

Açıklama:

Anaksimander, İlk harita yapımcısı ve matematik coğrafyanın kurucusu olarak bilinmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 74

Kitabında “dünyanın-yeryüzünün tasviri anlamında “coğrafya” sözcüğünü kullanan” ve coğrafyanın isim babası olarak da tanınan bilim adamı aşağıdakilerden hangisidir?

Eratosthenes

Anaksimander

Hipokratus

Platon

Batlamyus

Açıklama:

Eratosthenes , “coğrafya” sözcüğünü kullanan” ve coğrafyanın isim babası olarak da tanınan bilim adamıdır

Doğru Cevap: A

Soru 75

Modern fiziki coğrafyanın kurucusu ve yeni dünya karalarında uzun seyahatler yapan bilim adamı aşağıdakilerden hangisidir?

Alexander von Humboldt

Carl Ritter

Platon

Davis

Kant

Açıklama:

Modern fiziki coğrafyanın kurucusu Alexander von Humboldt olarak kabul edilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 76

Modern beşeri coğrafyanın kurucusu ve Die Erdkunde isimli kitabı bulunan bilim adamı aşağıdakilerden hangisidir?

Alexander von Humboldt

Carl Ritter

Platon

Davis

Kant

Açıklama:

Modern beşeri coğrafyanın kurucusu Carl Ritter olarak kabul edilmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 77

“İçinde yaşayanlar tarafından algılanan ve değerlendirilen düzlem” veya “insanın bütün faaliyetlerinin gerçekleştirildiği, tüm deneyimlerinin yaşandığı yer” olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Çevre

Mekan

Konum

Yer

Bölge

Açıklama:

Mekan, içinde yaşayanlar tarafından algılanan ve değerlendirilen düzlem veya insanın bütün faaliyetlerinin gerçekleştirildiği, tüm deneyimlerinin yaşandığı yer olarak tanımlanır. İnsanın yerde, yerin derinliğinde ve uzaya doğru tüm çevresini üç boyutlu olarak kaplayan mekan, çevreden daha kapsamlı bir kavramdır.

Doğru Cevap: B

Soru 78

“Sahip olduğu karakteristik özellikler bakımından çevresinden farklılık gösteren alanların gruplanmasıyla oluşan alandır” olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Çevre

Mekan

Konum

Yer

Bölge

Açıklama:

Bölge, sahip olduğu karakteristik özellikler bakımından çevresinden farklılık gösteren alanların gruplanmasıyla oluşan alan olarak tanımlanmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 79

“Ufuk derinliği” kavramından yola çıkarak Dünya’nın çevresini 41.297 km olarak hesaplayan bilim adamı aşağıdakilerden hangisidir?

Biruni

Thales

Batlamyus

Pisagor

Hipokratus

Açıklama:

Dünyanın şekli ve boyutları hakkında doğru fikirleri olan Biruni "ufuk derinliği" kavramından yola çıkarak Dünya'nın çevresini 41.297(bugün 40.000 kabul edilir) km olarak hesaplamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 80

I. Konu II.Coğrafi beceriler III. Dünya’ya bakış açısı Yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri Souza’ya göre coğrafyanın birbirinden ayrılamayan ve birbiri ile ilişkili olan unsurları oluşturmaktadır?

Yalnız I

Yalnız III

I-II

II-III

I-II-III

Açıklama:

Souza’ya göre coğrafyanın birbirinden ayrılamayan ve birbiri ile ilişkili olan üç unsurdan oluşmaktadır. Bu unsurlar; konu, coğrafi beceriler ve dünyaya bakış açısı yani perspektiftir.

Doğru Cevap: E

Soru 81

Tarihi çoğrafya İngilizce hangi kelimenin çevirisidir?

History geography

Historical geography

Historical geographical

Geographical history

Geography history

Açıklama:

Tarihi coğrafya, İngilizce “historical geography” kelimesinin çevirisinden dilimize geçmiştir.”Historical “sıfat tamlaması görevi yaparak coğrafya kelimesini tanımlar.

Doğru Cevap: B

Soru 82

Tarihi coğrafya ülkemize ilk defa hangi yüzyılda girmiştir?

XIX

XVIII

XVII

XVI

Açıklama:

Tarihi coğrafya Dünya’da XVIII. Yüzyıl başlarında ortaya çıkmış, fakat ülkemize - yüz elli yıldan biraz fazla gecikmeyle-ilk defa XIX. yüzyıl sonlarına doğru girmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 83

Coğrafyayı diğer bilimlerden ayıran temel prensibi nedir?

Nedensellik

Kıyaslama

Etkileşim

Dağılış

Doğallık

Açıklama:

Coğrafyayı diğer bilimlerden ayıran ilkeleri bulunmaktadır. Bunlar kesinlikle nedensellik veya kıyaslama değildir. Coğrafyanın ayırıcı temel prensibi bunlar değil dağılıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 84

Coğrafi beceriler aşağıdakilerden hangisini içermez?

Coğrafi standartlar

Coğrafi soru sorma

Coğrafi bilgi elde etme

Coğrafi bilgiyi organize etme

Coğrafi soruları cevaplamak

Açıklama:

Coğrafi standartlar, coğrafi olarak eğitilmiş bir insan ortaya çıkarmayı hedefler. Coğrafi becerilerin içeriği değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 85

Coğrafyada herhangi bir dağılışı oluşturan eleman ya da kalıpların türlerinin saptanması ‘ve de ona bağlı olarak açıklanmasında en önemli unsur nedir?

Konu

Dağılış

Zaman

Perspektif

Ölçek

Açıklama:

Seçeneklerden “dağılış” coğrafyayı diğer bilimlerden ayırıcı bir prensiptir. “Konu” ve “perspektif” ise coğrafyanın üç unsurundan ikisidir.

Doğru Cevap: E

Soru 86

Aşağıdakilerden hangisi haritanın sağladığı yararlardan bir tanesi değildir?

Haritalar sayesinde bölgesel araştırmalarda durum tespiti yapılarak eksiklikler ortaya çıkarılabilir.

Konu ile ilgili bütün detay harita üzerine aktarılabilir.

Haritalar, çok miktarda bilgiyi yoğun olarak içerdiklerinden, çalışılan konuya açıklık getirilebilinir.

Araştırmacıları yeni mekan ve konularda çalışma yapmaya yöneltir.

Araştırmacılara zaman kazandıran bir kaynaktır.

Açıklama:

Haritalar vasıtasıyla konu ile ilgili bütün detay aktarılamaz, bundan dolayı her zaman genellemeler yapılmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 87

İlk harita yapımcısı ve matematiki coğrafyanın kurucusu aşağıdaki isimlerden hangisidir?

Miletli Thales

Miletli Anaksimander

Miletli Hekataios

Platon

Eratosthenes

Açıklama:

Eski Yunan devrinin seçkin bilim adamlarından Miletli Anaksimander (MÖ.611-547) ilk harita yapımcısı ve matematiki coğrafyanın kurucusu kabul edilmektedir. Eratosthenes, coğrafyanın isim babasıdır. Miletli Hekataios bir dünya haritası çizmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 88

Aşağıdaki ifadelerden hatalı olan hangisidir?

Her bilimin tarihi olduğu gibi, coğrafyanın da bir tarihi vardır.

Coğrafyanın tarihi bilim tarihidir.

Coğrafya tarihi, tarih /bilim tarihi içerisindedir.

Tarihi coğrafya , tarih biliminin içerisinde yer almaktadır.

Tarihi coğrafya ile coğrafya tarihi birbiriyle alakalı, fakat ama kesinlikle farklı konulardır.

Açıklama:

Tarihi coğrafya , coğrafya biliminin içerisinde yer almaktadır. Coğrafya tarihi, tarih/bilim tarihi içerisindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 89

I. Haçlı seferleri sayesinde Batı’nın İslam alemi ile teması sayesinde Avrupa’ya bir çok yeniliğin gelmesi
II. Avrasya yollarının açılmasıyla Uzakdoğudan bazı yeniliklerin getirilmesi
III. Pusula, matbaa, denizcilik gibi alanlardaki ilerlemeler ile gözlem, harita aygıtlarının geliştirilmesi coğrafyanın gelişmesini sağladı.
IV. Rönesans ve Reform ’un etkisiyle bir çok coğrafya eserlerinin tercüme edilmesi
V. Rönesans ve Reform vasıtasıyla bilim, sanat vb. alanlara bakış açısında zihniyetin tamamen değişmesi
Yukarıdakilerden hangisi ve hangileri Ortaçağ’ın son asırlarında batı aleminde coğrafya ilminin tekrar canlanmasına katkısı olmuştur?

I,II

I,II,III

I,II,III,V

I,II,III,IV

I,II,III,IV,V

Açıklama:

Seçeneklerde ifade edilenler hepsi coğrafya ilminin ilerlemesinde hız verici etkenlerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 90

“ İnsanın yeryüzüne ayak basmadan önceki jeolojik devirlerde doğal ortamlarda meydana gelen faaliyetleri ve değişimleri inceleyen bilimdir."
Aşağıdakilerden hangisi yukarıdaki tanıma aittir?

Paleocoğrafya

Modern Coğrafya

Eleştirel Coğrafya

Bölgesel Coğrafya

Çevreci Determinizm

Açıklama:

Herodothos ( MÖ. 485-425) döneminde yerleşilen ve bilinen dünyanın bir tasvirini yaparak; dünyada yaşayan halkların adını sayıp, coğrafi görüşlerden biri olan “bölgesel coğrafya” fikrini ortaya attı. Seçeneklerden “Çevreci determinizm” ise insan faaliyetlerinin tamamen ortam/fiziki çevre tarafından kontrol edildiğini ileri süren görüştür. Modern coğrafya ise günümüzü araştıran coğrafyadır.

Doğru Cevap: A

Soru 91

Aşağıdakilerden hangisi coğrafyanın ayırıcı temel prensibidir?

Gözlenebilirlik

Nedensellik

Kıyaslama

Dağılış

Deneysellik

Açıklama:

İnsan-doğal ortam etkileşimini uğraş alanının merkezine alan coğrafya, sahip olduğu bazı prensiplerle de diğer bilimlerden ayrılmaktadır. Başka bir ifade ile coğrafyayı diğer bilimlerden ayıran, onlardan farklı bir bilim yapan ilkeleri bulunmaktadır ki bunlar kesinlikle “nedensellik” ve “kıyaslama” değildir. Dolayısıyla coğrafyanın ayırıcı temel prensibi “dağılış”tır, dağılış olmalıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 92

Konu
Coğrafi beceriler
Dünyaya bakış açısı (perspektif)

Yukarıda verilenlerden hangisi/hangileri coğrafyayı oluşturan unsurlardandır?

Yalnız I

Yalnız III

I-II

I-III

I-II-III

Açıklama:

Souza tarafından kaleme alınan bir yazıda coğrafyanın, birbirinden ayrılamayan ve birbiri ile ilişkili üç unsurdan oluştuğu belirtilmiştir: Konu, coğrafi beceriler ve dünyaya bakış açısı (perspektif). Konu, coğrafi standartlar için önemli bir temel olup zaruri bilginin arıtılmasıdır. Coğrafi beceriler ve bakış açısı bir araya getirildiğinde konu faydalı olur. Coğrafi beceriler, coğrafi sorular sorma, coğrafi bilgi elde etme, coğrafi bilgiyi organize etme, coğrafi bilgiyi analiz etme ve coğrafi soruları cevaplamayı içerir. Dünyaya bakış açısı ise, hem mekansal hem de çevre yönündedir.

Doğru Cevap: E

Soru 93

Aşağıdaki ölçek türlerinden hangisi doğal ve beşeri unsurların harita düzlemine aktarılmasında kullanılır?

Kartografik Ölçek

Metodolojik Ölçek

Mekansal Ölçek

Kesir Ölçek

Çizgi Ölçek

Açıklama:

Coğrafi çalışmalarda üç farklı ölçekten bahsedilir; kartografik, metodolojik ve mekansal ölçek. Kartografik ölçek, doğal ve beşeri unsurların harita düzlemine aktarılması sırasında kullanılan küçültme oranıdır. Metodolojik ölçek, coğrafi araştırma konusunun niteliğine ve amacına göre çalışılmak istenen alanın sınırlanmasıyla ilgilidir. Mekansal ölçek ise, belirli bir mekan/alanın boyutlarını ve algılanmasını ifade eder. Mekansal ölçekle ilgili dikkat edilmesi gereken en önemli husus, olayların çalışıldıkları ölçeğe bağlı olarak farklı anlam içermeleridir. Mekansal ölçek bağlamında coğrafya eğitiminin en önemli amaçlarından biri, öğrencilerin kendi yaşamları ile yerel, ulusal, bölgesel ve küresel ölçekte gelişen coğrafi olaylar arasında bir bağ kurmalarını sağlamaktır (Öztürk, 2007: 16-17). Kesir ölçek, küçültme oranı kesirli sayılarla ifade edilen ölçeklerdir. Çizgi ölçekler ise eşit dilimlere ayrılmış bir çizgi üzerinde harita üzerindeki uzunlukların gerçek uzunluklara oranının gösterildiği ölçeklerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 94

Aşağıdakilerden hangisi coğrafya disiplini için temel nitelikte olan kavramlardan değildir?

Konum

Mekan

Zaman

Bölge

Yer

Açıklama:

Coğrafya disiplini için temel nitelikte olan bazı kavramlar konum, mekan, yer, bölge, harita ve değişimdir.

Doğru Cevap: C

Soru 95

Aşağıdaki bilim adamlarından hangisi ilk harita yapımcısı ve matematiki coğrafyanın kurucusu olarak kabul edilmektedir?

Herodothos

Miletli Anaksimander

Miletli Hekataios

Platon

Açıklama:

Eski Yunan devrinin seçkin bilim adamlarından Miletli Anaksimander (MÖ.611-547) ilk harita yapımcısı ve matematiki coğrafyanın kurucusu kabul edilmektedir. Bu dönemde, başlıca temsilcileri Miletli Thales (MÖ. 580 dolayları), bir dünya haritası da çizen Miletli Hekataios (MÖ. 550-480), Platon (MÖ. 427-347), Eratosthenes (MÖ. 275-195) olan; güneş, güneş sistemi, gezegenler, yıldızlar, dünyanın şekli, hareketleri, boyutları ve dünya üzerindeki yerlerin konumunu belirleyerek haritacılığa zemin hazırlayan ‘matematiki coğrafya’ görüşü ileri sürüldü. Adı geçen ilim adamlarından Eratosthenes’in, dünyanın yuvarlaklığına inandığını ve hatta şaşırtan bir kesinlikle dünyanın çevresini (250.000 stadium, bir stadium 158 m olduğuna göre 39.816 km olarak) hesapladığını biliyoruz.

Doğru Cevap: B

Soru 96

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ İslam coğrafyacılarının coğrafi eserlere verdiği isimlerden biri değildir?

Kitabü’l-Büldan

Suverü’l-ekalim

Mesalik ve’l-Memalik

Risalet-ül Muhitiyye

Kitabü Nüzheti’l-müştak fi’htiraki’l-afak

Açıklama:

Ortaçağ İslam coğrafyacıları bu ilmi günümüz modern meslektaşları gibi, iyi tanımlanmış ve sınırları belli bir bilim dalı olarak tanımıyorlardı. Bundan dolayı coğrafyanın çeşitli dallarıyla ilgili hususlar, astronomi, kozmoğrafya, felsefe, matematiki coğrafya, tasviri coğrafya gibi çeşitli konular içinde ve seyahatnamelerde dağınık şekilde bulunuyordu. Bu yüzden o dönem yazarları coğrafi eserlere ‘el-Mesalik ve’l-Memalik, Kitabü’l-Büldan, Suverü’l-ekalim, Kitabü Nüzheti’l müştakfi’htiraki’l-afak’ gibi benzer anlamlı fakat değişik isimler vermişlerdir. Risalet-ül Muhitiyye isimli eser 14.yüzyılda yaşamış ünlü matematikçi Gıyaseddin Cemşid’e aittir.

Doğru Cevap: D

Soru 97

Aşağıdaki gelişmelerden hangisinin Ortaçağ’ın son asırlarında Batıda coğrafyanın tekrar canlanmasında rolü yoktur?

Haçlı seferleri

Pusula, matbaa, denizcilik alanlarındaki gelişmeler

Coğrafi Keşifler

Rönesans

Fransız İhtilali

Açıklama:

Ortaçağ’ın son asırlarında batıda coğrafyanın tekrar canlanmasının başlıca sebepleri:
Haçlı seferleri sayesinde Batı ve İslam aleminin temasa geçmesi ve ilim, fikir, sanat, teknoloji vb alanlarda birçok yeniliğin Avrupa’ya gelmesi
Pusula, matbaa, denizcilik, gemi yapımı gibi alanlardaki ilerlemeler
Coğrafi keşifler ile coğrafi ufuk çok hızlı bir şekilde genişlerken, bilimsel faaliyetler ile insan hayatını ilgilendiren birçok husus Rönesans ve Reform vasıtasıyla bilim, sanat vb. alanlara bakış açısının değişmesi
Müslüman alimler vasıtasıyla Rönesans ve Reformun etkisiyle pek çok eski Yunan eserleri ve coğrafya eserlerinin tercüme edilmesi olarak sıralanabilir.

Doğru Cevap: E

Soru 98

Coğrafya algısındaki hakim çevreci determinizm, 1920’lerden sonra yerini hangi kavrama bırakmıştır?

Materyalizm

İdealizm

Paleomanyetizma

Possibilizm

Pozitivizm

Açıklama:

Coğrafya algısındaki hakim çevreci determinizm, 1920’lerden itibaren yerini “possibilizm”e bırakmıştır. Possibilizm (Olasıcılık) çevreci determinizmin kesin yargılarını terk ederek doğal özelliklerin insan faaliyetleri üzerinde bütüncül bir belirleyici etkisi olamayacağını öne sürmüştür.

Doğru Cevap: D

Soru 99

Ana Britannica’da “yeryüzünün belirli bir bölgesinin, jeolojik olguların geçmişin belirli bir zamanındaki coğrafyasının belirlenmesini konu alan bilim dalı” şeklinde tanımlanan bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Paleocoğrafya

Tarihi Coğrafya

Eleştirel Coğrafya

Modern Coğrafya

Bölgesel Coğrafya

Açıklama:

Yeryüzünün belirli bir bölgesinin, jeolojik olguların geçmişin belirli bir zamanındaki coğrafyasının belirlenmesini konu alan bilim dalı Paleocoğrafyadır.

Doğru Cevap: A

Soru 100

Yunanca “geo” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Zaman

Mekan

Yer

Çevre

Bölge

Açıklama:

Coğrafya kelimesi Yunanca ‘geo-yer’ve ‘graphien-yazmak’ kelimelerinden meydana gelir ve yerin tasviri, yazımı anlamında kullanılır.

Doğru Cevap: C

Soru 101

Coğrafyayı diğer bilimlerden ayırarak farklı bir bilim haline getiren bazı ilkeler vardır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi coğrafyanın ayırıcı temel prensiplerinden biridir?

Nedensellik

Dağılış

Kıyaslama

Ölçek

Bakış Açısı

Açıklama:

Coğrafyayı diğer bilimlerden ayıran, onlardan farklı bir bilim yapan ilkeleri bulunmaktadır ki, bunlar kesinlikle nedensellik veya kıyaslama değildir. Çünkü bütün bilim dalları, araştırmasını yaparken bu ilkelerden faydalanır. Hatta bilimin çıkış noktasında öncelikle olması gereken ilke bilindiği üzere nedenselliktir. Dolayısıyla, coğrafyanın ayırıcı temel prensibi bunlar değil dağılıştır. Ölçek ve bakış açısı da coğrafyayı diğer bilimlerden ayıran temel prensiplerden değildir.

Doğru Cevap: B

Soru 102

I. Ait olduğu alanı gerçek ölçüleri ile göstermesi
II. Araştırmacılara zaman kazandırması
III. Eğitim gereci olması
IV. Dünya ile ilgili imajları yansıtması
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri haritaların önemini vurgular?

I ve IV

II ve III

I, II, III ve IV

II, III ve IV

Yalnızca III

Açıklama:

Araştırmacılar için oldukça faydalı ve zaman kazandıran bir kaynak olması yanında, mükemmel bir eğitim gereci olarak harita, aynı zamanda Dünya ile ilgili imajları yansıtır. Ancak haritalar ait oldukları alanı gerçek ölçüleriyle değil belli bir ölçeğe göre küçültülmüş ölçüleriyle gösterirler.

Doğru Cevap: D

Soru 103

I. Mekân
II. İmparatorların sözlerinden yola çıkması
III. Belgelere dayanması
IV. Coğrafya biliminden destek alması
V. Zaman
Yukarıda verilen unsurlardan hangisi ya da hangileri tarihin öğelerindendir?

I ve V

I, III ve V

I, II, III ve IV

II ve IV

I, III, IV ve V

Açıklama:

Yaygın bir şekilde tarih, “geçmişte yaşamış insan topluluklarının yapıp ettiklerini yer ve zaman göstererek belgelere dayalı bir biçimde anlatan bilim dalı” biçiminde tanımlanır. Yine olayların bir mekânda cereyan etmesi sebebiyle de coğrafya bilimi olmadan tarih yazmak mümkün değildir. Ancak tarih imparatorların sözlerinden yola çıkarak yazılmaz.

Doğru Cevap: E

Soru 104

Yerlerin nasıl olduğunun betimlemesi ve bunlar arasındaki benzerlik ve farklılıkların ortaya konması
Metrik bir sistem geliştirilmesiyle beraber harita projeksiyonlarının evrimi
İnsanların yaşadıkları alanlarda coğrafi keşifler ve arazi gözlemleri yaparak harita yapımına başlamaları

Yukarıda coğrafyanın tarihsel süreç içerisinde geçirdiği dönüşüm evreleri verilmiştir. Bu evrelerin geçmişten günümüze kronolojik olarak sıralanışı hangisinde doğru verilmiştir?

III, I, II

I, II, III

III, II, I

II, I, III

II, III, I

Açıklama:

Klasik çağlarda coğrafya genellikle coğrafi keşifler, harita yapımı ve arazi gözlemleri ile ilişkilendirilmiştir. Coğrafyada XV. yüzyıldaki coğrafi keşifler çağından itibaren 1800’lere kadar temel problem mutlak konumu ölçecek ve kaydedecek metrik bir sistemin geliştirilmesi, harita projeksiyonlarının evrimi ve bununla ilgili olarak haritaların oluşturulması ve yenilenmesi idi. 1800’lerden sonra ise günümüze doğru ise, yerlerin daha doğru konumlandırılmasına bağlı olarak coğrafi çalışmalar “yerlerin nasıl olduğu betimlemesi ve bunlar arasındaki benzerlik ve farklılıklar” üzerine yoğunlaşmaya başlamıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 105

Coğrafyayı sistemli bir yapıya kavuşturup, ona bilim karakteri kazandıran uygarlık aşağıdakilerden hangisidir?

Sümerler

Hititler

Frigler

Eski Yunanlılar

Selçuklular

Açıklama:

Coğrafya insanlığın yaşı kadar eski olmasına rağmen, insanların bu tarz gereksinimlerinden kazandıkları deneysel bilgiyi ilk defa sistemli bir yapıya kavuşturup, coğrafyaya bilim karakteri kazandırmaları Eski Yunanlılar döneminde olmuştur (Özgüç-Tümertekin, 2000: 26-27).

Doğru Cevap: D

Soru 106

“Ufuk derinliği” kavramından yola çıkarak Dünya’nın çevresini bugün kabul edilen rakamlara çok yakın şekilde hesaplayan bilim insanı kimdir?

İbn-i Sina

Biruni

Batlamyus

Herodothos

Miletli Anaksimander

Açıklama:

Biruni (973-1048), İbn-i Sina ile çağdaş olan ve onunla tartıştığı bahisler olduğu bilinen astronomi, matematik ve coğrafyaya orijinal katkılar yapan ünlü müellif. Dünyanın şekli ve boyutları hakkında doğru fikirleri olan Biruni, “ufuk derinliği” kavramından yola çıkarak Dünya’nın çevresini 41.297 (bugün 40.000 kabul edilir) km olarak hesaplamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 107

……… Coğrafya; 1960’lardan sonra yaşanan sosyal değişimleri açıklamada yetersiz kalmasıyla birlikte genel olarak sosyal bilimler ve dolayısıyla beşeri coğrafyada davranışsal, hümanist, post-modern, idealist, yapısalcı, Marxist, anarşist, feminist, aksiyonel, realist vb. görüşler ışığında yeniden tanımlanmaya ve sorgulanmaya başlanmış coğrafya türüne verilen addır.
Yukarıda tanımı verilmiş kavramın boşluk ile belirtilmiş kısmı aşağıdakilerden hangisi ile tamamlanmalıdır?

Modern

Antik

Klasik

Bilimsel

Eleştirel

Açıklama:

Kafa karışıklığına neden olmamak için 1970’lerden sonra, yaşanan değişimler en genel haliyle “eleştirel coğrafya” kavramı içinde ele alınmaktadır (Arı, 2005: 11-13; Öztürk, 2007: 9).

Doğru Cevap: E

Soru 108

Aşağıdakilerden hangisi paleocoğrafyanın tanımıdır?

Yeryüzünün belirli bir bölgesinin, jeolojik geçmişin belirli bir zamanındaki coğrafyasının belirlenmesini konu edinen bilim dalı.

İnsanoğlunun yaşadığı veya ilgilendiği alanın tamamında veya bir kısmında yer alan fiziksel detayların, bu detaylarla ilgili bilgilerin veya bu alanda meydana gelen olgularla ilgili bilgilerin, genellikle düz bir yüzey üzerinde, belli bir ölçekte gösterimidir.

İnsan ve doğal ortamın karşılıklı etkileşimini araştıran ve bunu yaparken de özellikle dağılış ilkesini uygulayan’ bir bilimdir.

İnsan ve diğer canlıların içinde yer aldığı ve yaşam şartlarını oluşturan tüm organik ve inorganik unsurlardan oluşan, süreç ve etkileşimlerin gerçekleştiği ortamdır.

Sahip olduğu karakteristik özellikleri bakımından çevresinden farklılık gösteren alanların gruplanmasıyla oluşan alandır.

Açıklama:

Ansiklopedi ve sözlüklerde paleocoğrafya hakkında çeşitli açıklamalar yapılmaktadır. Ana Britannica’da, ‘yeryüzünün belirli bir bölgesinin, jeolojik geçmişin belirli bir zamanındaki coğrafyasının belirlenmesini konu edinen bilim dalı’ ifadesi kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 109

Paleocoğrafyanın araştırdığı dönem aşağıdakilerden hangisidir?

Oalosen Dönem

Eosen Dönem

Oligosen Dönem

Pliyosen Dönem

Holosen Öncesi Dönem

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 110

Paleocoğrafyanın araştırdığı konular aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Tarih, matematik, coğrafya ve haritacılık

Kıta, topografya, sular, bitkiler

İklim, toprak, bitki örtüsü, erozyon

Deprem, ilk insanlar, volkanizma, iklim

Kıta, yerleşim yerleri, insan toplulukları, fosiller

Açıklama:

Paleocoğrafya, genel hatlarıyla; jeolojik zamanlardaki fiziki coğrafya araştırmaları şeklinde tanımlanabilir. Şu durumda paleocoğrafya, insansız zamanlardaki fiziki coğrafya unsurlarının (kıtalar, topografya, sular, bitkiler vb.) ilk oluşumu ve gelişimini araştırır.

Doğru Cevap: B

Soru 111

Coğrafyada herhangi bir dağılışı oluşturan eleman ya da kalıpların türlerinin saptanması ve açıklanmasındaki en önemli unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Ölçek

Çevre

Mekan

Kıyaslama

Dağılış

Açıklama:

Ölçek, herhangi bir dağılışı oluşturan eleman ya da kalıpların türlerinin saptanması ve açıklanmasındaki en önemli unsur olarak belirtilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 112

I.Kartografi II.Metodolojik III.Mekansal Yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri coğrafi çalışmalarda kullanılan ölçeklerdendir?

Yalnız I

Yalnız II

I-II

II-III

I-II-III

Açıklama:

Coğrafi çalışmalarda yukarıdaki üç ölçekten de yararlanılmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 113

Dünya üzerinde herhangi bir yerin ya da olayın konumunu standart olarak kullanılan koordinat sistemiyle belirlenmesi aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilmektedir?

Bölge

Çevre

Mutlak konum

Göreceli konum

Mekan

Açıklama:

Mutlak (matematik) Konum, Dünya üzerinde herhangi bir yerin ya da olayın konumunu standart olarak kullanılan koordinat sistemiyle belirlenmesidir.

Doğru Cevap: C

Soru 114

Zaman, mesafe, yön, ilişkiler, maliyet, coğrafi unsurlar (yollar, denizler, önemli ülke ya da kuruluşlarla ilişki ve yakınlık vb.) gibi değişkenler bağlamında bir yerin başka bir yere göre durumu ya da o yerin konumsal özelliklerinin belirlenmesi aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilmektedir?

Çevre

Göreceli konum

Bölge

Mutlak konum

Mekan

Açıklama:

Göreceli konum; zaman, mesafe, yön, ilişkiler, maliyet, coğrafi unsurlar gibi değişkenler bağlamında bir yerin başka bir yere göre durumu ya da o yerin konumsal özelliklerinin belirlenmesidir.

Doğru Cevap: B

Soru 115

Dünya’nın şeklinin yuvarlak olduğunu düşünen ve Dünya’nın çevresini gerçek değerine çok yakın bir değerde hesaplayan, coğrafyanın “isim babası” olarak kabul edilen düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Hipokratus

Anaksimander

Eratosthenes

Platon

Batlamyus

Açıklama:

Eratosthenes , “coğrafya” sözcüğünü kullanan ve coğrafyanın isim babası olarak da tanınan bilim adamıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 116

Dünya’nın tasviri yanında harita yapımında da uğraşan ve “Coğrafya Kılavuzu” isimli kitabı bulunan coğrafyacı aşağıdakilerden hangisidir?

Platon

Eratosthenes

Anaksimander

Hipokratus

Ptolemaios

Açıklama:

Ptolemaios (MS. II. yüzyıl) (İslam literatüründe Batlamyus) uzun süre temel coğrafya eseri kabul edilen ‘Geographike Hyphegesis/Coğrafya K›lavuzu’ adlı kitabında; Dünya’nın tasviri yanında harita yapımı üzerinde de yoğunlaşmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 117

Osmanlı döneminde “coğrafya” sözcüğünün dilimize girmesini sağlayan ve Batlamyus’un “Geographike Hyphegesis” isimli eserini Arapça’ya çevirtip yeni bir dünya haritası çizilmesini isteyen Osmanlı padişahı aşağıdakilerden hangisidir?

III. Selim

Kanuni Sultan Süleyman

II. Mahmut

Fatih Sultan Mehmet

II. Abdülhamit

Açıklama:

Fatih Sultan Mehmet, İstanbul’un fethinden sonra Bizans Kütüphanesi’nde bulanan birçok eseri çevrilmesini sağlamıştır. Bunlardan biri de Batlamyus’un “Geographike Hyphegesis” isimli eseridir.

Doğru Cevap: D

Soru 118

I. Haçlı Seferleri ile Batı’nın İslam coğrafyası ile etkileşimde bulunması, II.Pusula, matbaa, denizcilik ve gemi yapımındaki gelişmeler, III. Keşfedilen yerlerdeki madenlerin yarattığı zenginlik sonucu bilim ve teknolojiye verilen önemin artması, Yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri Avruğa'nın Keşifler Çağı denilen uyanışta coğrafi bilginin merkezi haline gelmesinde etkili olmuştur?

Yalnız I

Yalnız II

I-II

II-III

I-II-III

Açıklama:

Verilen maddelerin hepsi Batı aleminde coğrafyanın tekrar önem kazanmasında ve Avrupa'nın coğrafi bilginin merkezi olmasında etkili olmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 119

Holosen öncesindeki coğrafi olayları inceleyen coğrafyanın alt dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Jeoloji

Yerleşme Coğrafyası

Paleocoğrafya

Jeomorfoloji

Klimatoloji

Açıklama:

Paleocoğrafya, Holosen öncesindeki coğrafi olayları inceler.

Doğru Cevap: C

Soru 120

Aşağıdakilerden hangisi Aydınlanma Çağı ve sonrasında coğrafyanın bilimsel kimliğini kazanmasını sağlayan bilim adamlarından biri değildir?

Platon

Kant

Humbolt

Ritter

Ratzel

Açıklama:

Platon’un Aydınlanma çağı ve sonrasında coğrafyanın gelişmesinde etkisi yoktur. Platon, Eski Yunan düşünürlerindendir ve Antik Yunan'da coğrafi bilginin gelişimine katkıda bulunmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 121

Aşağıdakilerden hangisi "içinde yaşayanlar tarafından algılanan ve değerlendirilen düzlem ve ufuk." anlamını ifade eden kavramdır?

Konum

Çevre

Mekan

Bölge

Yer

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 122

Ülkemizde 1871 yılında başlayan ilk arkeolojik kazılar nerede yapılmıştır?

Olympos / Olimpos

Aiolis

Ephesus / Efes

Lykia

Troia / Truva

Açıklama:

Ülkemizde ilk arkeolojik kazılar 1871 yılında Troia/Truva’daki kazılar ile başlatılır.

Doğru Cevap: E

Soru 123

Aşağıdakilerden hangisi 1881’de Müze-i Humayun Müdürü Umumisi olan Osman Hamdi Bey’in edindiği kimlikler arasında sayılamaz?

Müzeci

Sanat Tarihçi

Coğrafyacı

Arkeolog

Sanatçı

Açıklama:

Geç de olsa yaşadığımız topraklarda kültür bilincinin oluşması ve kanunlarla tanınması, buna bağlı olarak da arkeoloji ve sanat tarihi bilimlerinin aynı ivmeyle yükselişi, 1881’de Müze-i Humayun Müdürü Umumisi olan Osman Hamdi Bey’in hem arkeolog, hem sanat tarihçi hem müzeci hem de sanatçı kimliğine borçludur.

Doğru Cevap: C

Soru 124

Osman Hamdi Bey'in kişisel gayretleriyle kurulan "Mekteb-i Sanayi-i Nefise-i Şahane" kaç yılında açılmıştır?

1880

1882

1884

1887

1889

Açıklama:

1882 yılında kendisinin kişisel gayretleriyle Mekteb-i Sanayi-i Nefise-i Şahane’nin (sonraki adıyla Güzel Sanatlar Akademisi) açılması, Türk modern sanatının ve dolayısıyla sanat tarihinin oluşumunda bir başlangıç noktası, temel taşı niteliği taşır.

Doğru Cevap: B

Soru 125

"...................................., insanın geçmişini, geride bıraktığı maddi kültür belgelerine dayanarak inceleyen bilim dalı olup bu belgeler, uygarlık tarihinin başlangıcından, yani insanoğlunun ilk aleti yaptığı andan bu güne kadar, kendi gereksinmeleri için kullandığı nesnelerin tümüdür."
Yukarıda verilen bilgide boşluğu aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlamaktadır?

Arkeoloji

Sanat Tarihi

Tarih

Sosyoloji

Coğrafya

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 126

"Coğrafya biliminin nerede, nasıl ve ne zaman doğduğunu, doğuşundan bugüne kadar nasıl bir gelişim sürecini izlediğini araştıran bilim dalına ..................... denilmektedir."
Yukarıda verilen tanımda yer alan boşluğu aşağıdaki kavramlardan hangisi doğru olarak tamamlamaktadır?

Tarihi coğrafya

Arkeoloji

Tarih

Coğrafya

Coğrafya tarihi

Açıklama:

Başka ülkelerde olduğu gibi Türkiye’de de tarihi coğrafya, bazen coğrafya tarihi ile karıştırılmış ve birbirinin yerine kullanılmıştır. Bu yüzden, bahsi geçen karışıklığı azaltmak amacıyla coğrafya tarihi hakkında teorik bilgi yanında, tamamlayıcı bazı bilgiler de verilmiştir. Coğrafya biliminin nerede, nasıl ve ne zaman doğduğunu, doğuşundan bugüne kadar nasıl bir gelişim sürecini izlediğini araştıran bilim dalına “coğrafya tarihi” denilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 127

Aşağıdakilerden hangisi ilk harita yapımcısı ve matematiki coğrafyanın kurucusu olarak kabul edilen bilim insanıdır?

Miletli Thales

Miletli Anaksimander

Eratosthenes

Miletli Hekataios

Platon

Açıklama:

Eski Yunan devrinin seçkin bilim adamlarından Miletli Anaksimander (MÖ. 611-547) ilk harita yapımcısı ve matematiki coğrafyanın kurucusu kabul edilmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 128

Kitabında “dünyanın-yeryüzünün tasviri anlamında -coğrafya- sözcüğünü başlık olarak kullanan ilk kişi”, yani coğrafyanın isim babası aşağıdaki şıklardan hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Platon

Hekataios

Anaksimander

Thales

Eratosthenes

Açıklama:

Eratosthenes, aynı zamanda kitabında “dünyanın- yeryüzünün tasviri anlamında -coğrafya- sözcüğünü başlık olarak kullanan ilk kişi”, yani coğrafyanın isim babasıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 129

"Modern fiziki coğrafyanın kurucusu ve 5 ciltlik “Kosmos” adlı tamamlanamayan ünlü coğrafya kitabının müellifidir. Tutkulu bir bitki bilimci ve coğrafyacı olarak özellikle Yeni Dünya karalarında oldukça uzun seyahatler yapmış ve coğrafyada neden ve etki ilişkisine dikkat çekmiştir."
Yukarıdaki paragrafta tanıtılan bilim insanı aşağıdaki şıklardan hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Ritter

Humboldt

Peschel

Ratzel

Kant

Açıklama:

Alexander von Humboldt (1769-1859), modern fiziki coğrafyanın kurucusu ve 5 ciltlik
“Kosmos” adlı tamamlanamayan ünlü coğrafya kitabının müellifidir. Tutkulu bir bitki bilimci ve coğrafyacı olarak özellikle Yeni Dünya karalarında oldukça uzun seyahatler yapmış ve coğrafyada neden ve etki ilişkisine dikkat çekmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 130

"Modern beşeri coğrafyanın kurucusu ve 19 ciltlik “Die Erdkunde” adlı tamamlanamayan ünlü coğrafya kitabının müellifidir. Fazla seyahat etmediği halde coğrafya yazmış ve tarih ile ilgilenerek, tarih ve coğrafyayı “biri olmadan diğerinin yaşayamayacağı kız kardeşler” olarak görmüştür."
Paragrafta hakkında bilgi verilen bilim insanı aşağıdaki şıklarda hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Kant

Humboldt

Peschel

Ratzel

Ritter

Açıklama:

Carl Ritter (1779-1859), modern beşeri coğrafyanın kurucusu ve 19 ciltlik “Die Erdkunde” adlı tamamlanamayan ünlü coğrafya kitabının müellifidir. Fazla seyahat etmediği halde coğrafya yazmış ve tarih ile ilgilenerek, tarih ve coğrafyayı “biri olmadan diğerinin yaşayamayacağı kız kardeşler” olarak görmüştür.

Doğru Cevap: E

Soru 131

"Paleocoğrafya" kavramının kelime anlamı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Geçmiş harita

Eski toprak

Geçmiş coğrafya

Eski harita

Coğrafi harita

Açıklama:

Paleo, kelime olarak “eski/geçmiş” anlamındadır ve bu haliyle paleocoğrafya, “eski/geçmiş coğrafya” anlamına gelmektedir. Yani, yine “geçmişe ait coğrafya” karşılığında kullanılan tarihi coğrafya ile aynı görünmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 132

“Batı, Yunan medeniyetinin birikimini miras alarak, başta İslam dünyası olmak üzere, Çin ve diğer dünyalardan aldığı bilgileri sentezlemiş ve bir aydınlanma çağı yaşamıştır” sözleriyle Avrupa’daki Aydınlanma Çağı’nın yaşanmasını İslam dünyasına bağlayan araştırmacı aşağıdakilerden hangisidir?

Jenkins

Robinson

Harvey

Taylor

Turner

Açıklama:

Soruda coğrafya biliminin gelişimi ile ilgili görüşleri verilen araştırmacının tanınması amaçlanmıştır.
Harvey “Batı, Yunan medeniyetinin birikimini miras alarak, başta İslam dünyası olmak üzere, Çin ve diğer dünyalardan aldığı bilgileri sentezlemiş ve bir aydınlanma çağı yaşamıştır” (Kaya, 2010: 229) sözleriyle Avrupa’daki Aydınlanma Çağı’nın yaşanmasını İslam dünyasına bağlamaktadır.

Doğru Cevap: C

Ünite 2

Soru 1

I. Günümüzü araştıran coğrafya 'modern coğrafya' olarak,
II. Geçmişi ele alan coğrafya 'paleocoğrafya' olarak,
III. Geleceği ele alan coğrafya da 'planlama coğrafyası' olarak adlandırılır.
Yukarıdakilerden hangileri coğrafya türleri arasından doğru olarak tanımlanmıştır?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Günümüzü araştıran coğrafya çağdaş/modern coğrafya, geleceği araştıran planlama coğrafyası/coğrafi planlama adını alırken, geçmişi ele alanı da paleocoğrafya ile tarihi coğrafya olarak tasnif edilmektedir. Verilen üç seçenek de doğrudur.

Doğru Cevap: E

Soru 2

I. Ülkemizdeki coğrafyacılar Dünya'yı takip etmemektedirler.
II. Türk coğrafyasının sağlam temelleri yoktur.
III. Türk akademik coğrafyasının önemli ontolojik ve metodolojik sorunları vardır.
Yukarıdakilerden hangileri ülkemizdeki coğrafyanın ilerlememe sebepleri arasında gösterilebilir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

Ülkemiz coğrafyacıların büyük oranda Dünya’yı takip etmemesinden kaynaklanan teorik temelde ve metodik anlamda eksiklik ve yanlışlarının varlığı da belirtilmelidir. Türk coğrafyasının sağlam teorik temelleri olduğunu söylemek oldukça güçtür. Ülkemizde hazırlanan birçok coğrafya çalışması bölgesel nitelikte olup tasvire dayalıdır. Dolayısıyla Türk akademik coğrafyasının önemli epistemolojik, ontolojik ve metodolojik sorunları vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 3

I. Ülkemizde kullanılan metot ve saha yetersiz kalmaktadır.
II. Coğrafya güncel mesele ve toplumsal olaylardan uzaklaşmıştır.
III. Ülkemizdeki coğrafyacıların yapamadıkları konular, başkaları tarafından gerçekleştirilmektedir.
Yukarıdakilerden hangileri, Türkiye'de coğrafya biliminin toplumsal yaşamda istenilen yerde olmamasının sebepleri arasında gösterilebilir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 4

I. Coğrafya diğer tüm bilim dallarıyla iletişim halindedir.
II. Coğrafyanın içinden doğan bazı alanlar, daha sonra kendi bilim alanlarını oluşturmuşlardır.
III. Zamanla birlikte, coğrafyanın uygulama olanaklarına ağırlık verilmiştir.
Yukarıdakilerden hangileri coğrafyanın tasnifi konusunda doğru olarak ifade edilmiştir?

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Coğrafyanın pek çok konuyu birden kapsaması öteki bilim dalları ve disiplinlerle büyük ölçüde örtüşmesini sağlar. Coğrafya eski çağlarda doğa bilimlerinin ve sosyal bilimlerin anası olmuşsa da, coğrafyanın içinde gelişen pek çok disiplin bugün farklı birer alan olmuştur. Jeodezi ve haritacılık bu bölünmenin klasik örnekleridir. Bütün bu değişimler sonucunda artık coğrafyanın tanımlayıcı işlevinden çok, uygulama olanaklarına ağırlık verilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

I. Tabiatta kendiliğinden bulunan, insan ve ürünleri dışındaki unsurları ele alır.
II. Araştırmalar doğa unsurları incelenerek yapılır.
III. İnsanın yarattığı coğrafya üzerinde araştırmalar yapalar.
Yukarıdakilerden hangileri fiziki coğrafyanın özellikleri arasında gösterilir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Fiziki coğrafya, tabiatta kendiliğinden bulunan, insan ve ürünleri dışındaki unsurları ele alır. “Kendi iç mantığına göre coğrafyanın ikiye bölünme eğilimi vardır ve doğal dünyanın coğrafyası ‘fiziki coğrafya’ ve insanın yarattığı dünyanın coğrafyası ise ‘beşeri coğrafya’ adını alır. Bu sebeple, III numaralı özellik, beşeri coğrafyaya aittir.

Doğru Cevap: C

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi coğrafyanın yardımcı bilimlerinden bir tanesidir?

Matematiki coğrafya

Uzaktan algılama

Harita bilgisi

Ekonomi

CBS

Açıklama:

Coğrafi teknikler şu şekildedir:

Matematiki Coğrafya
Uzaktan Algılama
Harita Bilgisi
CBS

Jeoloji, Sosyoloji, Botanik, Tarih, Ekonomi ve Antropoloji, coğrafyanın yardımcı bilimleri arasında gösterilir.

Doğru Cevap: D

Soru 7

I. Kişilerle değil, toplumla, yapıtlarıyla ve kültürleriyle ilgilenir.
II. Hayat tarzlarındaki yerelleştirme veya standart problem olarak tanımlanabilir.
III. Kişisel kültürel özelliklerin bölgesel yayılım çalışması metotlarından birisidir.
Yukarıdakilerden hangileri beşeri coğrafyanın özellikleri arasında gösterilebilir?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Beşeri coğrafya, psikoloji ve tarihten ayrı bir bilimdir; kişilerle ilgilenmez ama toplumla, yapıtlarıyla ve kültürleriyle ilgilenir. Hayat tarzlarındaki yerelleştirme veya standart problem olarak tanımlanabilir. İki yaklaşım metodu vardır: Biri, kişisel kültürel özelliklerin bölgesel yayılım çalışmasıdır, diğeri de bölgelerdeki kültür komplekslerinin belirlenmesidir.

Doğru Cevap: E

Soru 8

I. Fiziki ve beşeri elemanlar birlikte ele alınır.
II. Yeryüzünün bütününde veya çeşitli kısımlarındaki alanlardaki konuları sentezci bir biçimde ele alır.
III. Diğer coğrafya türleri ile iç içe olduğundan, varlığını kaybedeceği düşünülmektedir.
Yukarıdakilerden hangileri, bölgesel coğrafyanın özellikleri arasında gösterilir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Üçüncü bölümü oluşturan bölgesel coğrafya ise yeryüzünün bütününde veya çeşitli kısımlarında - kıtalardaki doğal ve coğrafi bölgelerde, kıtalar üzerinde devlet sınırlarıyla ayrılmış ülkelerde ortaya çıkan çeşitli bölgelerde ve alt birimlerinde - coğrafyanın bir-birkaç veya tüm konularını sentezci bir yaklaşımla araştırıp inceleyen coğrafya dalıdır. Bölgesel coğrafyada, fiziki ve beşeri çeşitli elemanlar birlikte ele alınır veya bunlar birbiriyle yoğrulur. Bölgesel coğrafya, aslında fiziki ve beşeri coğrafyanın ayrılmasını engellemekte, hatta birbirine yaklaşmaya zorlayarak birleştirici/bütünleştirici bir unsur ve sonsuza kadar birlikteliğini devam ettirecek bir çeşit sigorta görevini sürdürmektedir. Şayet böyle bir ayrım yapılırsa, öncelikle coğrafyanın ortadan kalkma tehlikesi ile karşı karşıya kalınacaktır.

Doğru Cevap: E

Soru 9

Aşağıdaki sıralamalardan hangisinde, coğrafyanın kronolojik tasnifi doğru olarak verilmiştir?

Paleocoğrafya - Çağdaş Coğrafya - Planlama Coğrafyası - Tarihi Coğrafya

Tarihi Coğrafya - Çağdaş Coğrafya - Planlama Coğrafyası - Paleocoğrafya

Paleocoğrafya - Tarihi Coğrafya - Çağdaş Coğrafya - Planlama Coğrafyası

Tarihi Coğrafya - Paleocoğrafya - Planlama Coğrafyası - Çağdaş Coğrafya

Planlama Coğrafyası - Tarihi Coğrafya - Çağdaş Coğrafya - Paleocoğrafya

Açıklama:

Paleocoğrafya - Tarihi Coğrafya - Çağdaş Coğrafya - Planlama Coğrafyası şeklinde coğrafyanın kronolojik tasnifi yapılmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 10

“geo-yer ile graphien-yazmak” yerin yazımı/tasviri anlamına gelen ve köklü bir bilim olan coğrafya tanımı aşağıdaki dillerin hangisinden gelmektedir?

Latince

Yunanca

Arapça

Farsça

İbranice

Açıklama:

Yunanca “geo-yer ile graphien-yazmak” yerin yazımı/tasviri anlamına gelen ve köklü bir bilim olan coğrafya, uzun süre kelime anlamına uygun bir bilim olarak kabul edilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi günümüzü araştıran coğrafya'nın tasnifidir?

Çağdaş/modern coğrafya

Planlama coğrafyası

Coğrafi planlama

Paleocoğrafya

Tarihi coğrafya

Açıklama:

Günümüzü araştıran coğrafya çağdaş/modern coğrafya.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Günümüzde coğrafya sistematik açıdan kaç ana dala ayrılır?

Açıklama:

Günümüzde sistematik açıdan fiziki coğrafya, beşeri (ve ekonomik) coğrafya ile bölgesel coğrafya olarak üç ana dala ayrılan coğrafya,

Doğru Cevap: B

Soru 13

“Coğrafya, fiziki, biyolojik, sosyal hadiselerin sath-ı arzın nerelerinde vukua geldiğini, bu hadiselerin sebeplerini ve karşılıklı münasebetlerini araştıran bir ilimdir” tanımı aşağıdakilerden hangisine aittir?

İ.H.Akyol

A.Tanoğlu

Emmanuel de Martonne

A.Koçman

E.Tümerteki

Açıklama:

Ünlü Fransız meslektaşımız Emmanuel de Martonne, coğrafyayı şu şekilde tanımlamıştır: “Coğrafya, fiziki, biyolojik, sosyal hadiselerin sath-ı arzın nerelerinde vukua geldiğini, bu hadiselerin sebeplerini ve karşılıklımünasebetlerini araştıran bir ilimdir”.

Doğru Cevap: C

Soru 14

“Bugünkü coğrafya illiyet yani hadise ve vakıaların niçinini araştırmaktan ve ittisa yani izleri harita perdesi üzerine dökülebilen eşya ve hadiselerin mekan içindeki yani yeryüzündeki dağılış ve yayılışlarını tetkik etmekten ve nihayet terabut yani muhtelif hadise ve vakıalar arasında müşterek münasebetler bularak bunları bir kanuna bağlamaktan ibaret üç ana temele dayanarak pozitif ilimler arasında yer tutmaya çalışmaktadır” görüşü aşağıdakilerden hangisine aittir?

A.Koçman

Emmanuel de Martonne

A.Tanoğlu

İ.H.Akyol

Açıklama:

Akyol, aynı konuda takip eden sayfada şu ifadeleri kullanmaktadır: “Bugünkü coğrafya illiyet yani hadise ve vakıaların niçinini araştırmaktan ve ittisa yani izleri harita perdesi üzerine dökülebilen eşya ve hadiselerin mekan içindeki yani yeryüzündeki dağılış ve yayılışlarını tetkik etmekten ve nihayet terabut yani muhtelif hadise ve vakıalar arasında müşterek münasebetler bularak bunları bir kanuna bağlamaktan ibaret üç ana temele dayanarak pozitif ilimler arasında yer tutmaya çalışmaktadır”.

Doğru Cevap: E

Soru 15

"Vahşilik’ kavramı o alanda yüzyıllardır yaşayan avcı-toplayıcı bir kabile için hiçbir şey ifade etmezken, şehirde yaşayan bir insan için korkunç şeyler çağrıştırır" görüşü, aşağıdakilerden hangisine aittir?

Bowler

Gümüşçü

Tuan

Tümertekin

Tosh

Açıklama:

‘Vahşilik’ kavramı o alanda yüzyıllardır yaşayan avcı-toplayıcı bir kabile için hiçbir şey ifade etmezken, şehirde yaşayan bir insan için korkunç şeyler çağrıştırır (Bowler, 2001: 6).

Doğru Cevap: A

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi fiziki coğrafyanın konularından biri değildir?

Litosfer

Hidrosfer

Biyosfer

Protosfer

Atmosfer

Açıklama:

Yeryüzünün fiziksel olarak çeşitli kısımları fiziki coğrafyanın konusudur. Çok sık kullanılan bir sınıﬂandırmayla bu kısımlar litosfer (karalar), hidrosfer (sular), atmosfer (hava) ve biyosfer (bitki ve hayvanlar...

Doğru Cevap: D

Soru 17

Dünya’da tarihi coğrafyanın bu isimle, ilk defa ortaya çıkış aşağıdakilerden hangi yüzyılda olmuştur?

XVl

XVll

XVlll

XlX

Açıklama:

Dünya’da tarihi coğrafyanın bu isimle, ilk defa ortaya çıkışı XVIII. yüzyıl başlarında İngiltere’de Edward Wells’in kitaplarında, “historical geography” adını kullanmasıyla gerçekleşmişti.

Doğru Cevap: D

Soru 18

“Historical Geography, Progress and Prospect”, isimli eserin editörü aşağıdakilerden hangisidir?

M.Pacione

Baker

Gümüşçü

Mitchell

Hamshere

Açıklama:

M.Pacione (1987: IX), editörlüğünü yaptığı “Historical Geography, Progress and Prospect”, isimli eserin önsözünde tarihi coğrafya için şu ifadeleri kullanmaktadır: “Kesinlikle tarihi coğrafyanın etki alanı, coğrafyanın diğer yan dallarına göre sınırsız görünebilir.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Coğrafya sözcüğünün kökeni hangi dile dayanmaktadır?

Latince

Yunanca

Rusça

Arapça

Sümerce

Açıklama:

Yunanca “geo-yer ile graphien-yazmak” yerin yazımı/tasviri anlamına gelen ve köklü bir bilim olan coğrafya, uzun süre kelime anlamına uygun bir bilim olarak kabul edilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 20

Doğal ortam ile insanlar arasındaki etkileşimi inceleyen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Antropoloji

Jeoloji

Coğrafya

Arkeoloji

Nümizmatik

Açıklama:

Yunanca “geo-yer ile graphien-yazmak” yerin yazımı/tasviri anlamına gelen ve köklü bir bilim olan coğrafya, uzun süre kelime anlamına uygun bir bilim olarak kabul edilmiştir. Bugün farklı tanımları yapılsa da, kısaca “doğal ortam ile insanlar arasındaki etkileşimi inceleyen bilim dalı” şeklinde tarif edilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 21

Coğrafya bugünkü anlamını hangi yüzyılda kazanmıştır?

XVI. Yüzyıl

XVII. Yüzyıl

XVIII. Yüzyıl

XIX. Yüzyıl

XX. Yüzyıl

Açıklama:

Eskiçağ’dan itibaren adına uygun bir şekilde, uzun süre yerin tasviri olarak kabul edilen coğrafya, bugünkü anlamını nispeten yakın bir dönemde, diğer birçok bilim gibi, yeni dallara ayrılıp modernleştiği XVIII. yüzyılda kazanmıştır.29

Doğru Cevap: C

Soru 22

Coğrafya biliminde başlıca temel problemi temsil eden iki soru aşağıdakilerden hangisinde bir arada verilmiştir?

Neden ve ne zaman?

Nerede ve nasıl?

Nerede ve neden orada?

Ne zaman ve neden orada?

Ne zaman ve nerede?

Açıklama:

Coğrafya “nerede” sorusu ile başlamaktadır. Elbette bunun arkasından coğrafya için yine en az onun kadar önemli olan “neden orada” sorusu gelmektedir. Yani, coğrafya biliminde başlıca temel problem, iki soru ile temsil edilmektedir. Bunlardan ilki “nerede?”, ikincisi de “neden orada?” sorularıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Yapılan tüm tanımlamalar doğrultusunda coğrafya için esas olan şey aşağıdakilerden hangisidir?

Ortam ile insan arasındaki etkileşim

Ortam ile zaman arasındaki etkileşim

Ortam ile canlılar arasındaki etkileşim

Zaman ile canlılar arasındaki etkileşim

Canlılar ile ortam arasındaki uyum

Açıklama:

Bütün bu anlatılanlar, yeterince açık ve net bir şekilde ifade edilemediğinden veya uygulamada gösterilemediğinden coğrafyanın ne olduğu ve hangi konuları incelediği, ülkemiz kamuoyunca iyi anlaşılamamış ve doğru değerlendirilememiştir. Coğrafyanın yukarıda yapılan hemen bütün tanımlarında da görüldüğü üzere, coğrafya için esas olan ‘ortam ile insan arasındaki etkileşim’dir.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi salt mekan ile ilgilenen bilim dallarından birisi değildir?

Biyoloji

Zooloji

Ekoloji

Jeoloji

Ekonomi

Açıklama:

Yoksa coğrafya, biyoloji, zooloji, ekoloji, jeoloji vb. gibi salt mekan ile veya antropoloji, sosyoloji, ekonomi gibi dallarda olduğu gibi sadece insanla ya da insan faaliyetleriyle de ilgilenmez. Coğrafyayı diğer bilimlerden farklı kılan, asıl ayırıcı husus ‘ortam insan arasındaki karşılıklı etkileşim’i incelemesidir.

Doğru Cevap: E

Soru 25

İnsanın yaşadığı ve bütün faaliyetlerini gerçekleştirdiği mekanı konu edinen coğrafya aşağıdakilerden hangisidir?

Fiziki coğrafya

Beşeri Coğrafya

Bölgesel coğrafya

Toplumsal coğrafya

Tarihi coğrafya

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 26

İnsan ile faaliyetlerini çevreleriyle etkileşim içinde ve meydana getirdikleri mekansal örgütlenme biçimiyle inceleyen coğrafya aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanmaktadır?

Fiziki coğrafya

Beşeri coğrafya

Bölgesel coğrafya

Toplumsal coğrafya

Tarihi coğrafya

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 27

Fiziki ve beşeri elemanları birlikte ele alan ya da bunları birbirleriyle yoğuran yaklaşım aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanmaktadır?

Fiziki coğrafya

Beşeri coğrafya

Bölgesel coğrafya

Toplumsal coğrafya

Tarihi coğrafya

Açıklama:

Bu bağlamda, fiziki coğrafya insanın yaşadığı ve bütün faaliyetlerini gerçekleştirdiği fiziki mekanı; beşeri coğrafya ise insan ile faaliyetlerini çevreleriyle etkileşim içinde ve meydana getirdikleri mekansal örgütlenme biçimiyle inceler. Fiziki ve beşeri elemanları birlikte ele alan ya da bunları birbirleriyle yoğuran yaklaşım ise bölgesel coğrafyadır.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Doğada var olan ve insan tarafından değiştirilmemiş fakat insanın yaşamını doğrudan etkileyen varlıkları inceleyen coğrafya aşağıdakilerden hangisidir?

Fiziki coğrafya

Beşeri coğrafya

Bölgesel coğrafya

Toplumsal coğrafya

Tarihi coğrafya

Açıklama:

Fiziki coğrafya, doğada var olan ve insan tarafından değiştirilmemiş fakat insanın yaşamını doğ- rudan etkileyen varlıkları inceler. Fiziki coğrafya araştırma, inceleme ve uygulamalarını öncelikle arazide olmak üzere, laboratuvarda ve büroda yapar.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Coğrafya kelimesinin kökeni hangi dilden gelmektedir?

Yunanca

Farsça

Arapça

Fransızca

Latince

Açıklama:

Yunanca “geo-yer ile graphien-yazmak” yerin yazımı/tasviri anlamına gelen ve köklü bir bilim olan coğrafya, uzun süre kelime anlamına uygun bir bilim olarak kabul edilmiştir. Bugün farklı tanımları yapılsa da, kısaca “doğal ortam ile insanlar arasındaki etkileşimi inceleyen bilim dalı” şeklinde tarif edilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 30

I- Beşeri
II- Fiziki
III- Bölgesel
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri günümüzde sistematik açıdan coğrafyanın ana dallarındandır?

I, II, III

I, II

I, III

II, III

Yalnız III

Açıklama:

Günümüzde sistematik açıdan fiziki coğrafya, beşeri (ve ekonomik) coğrafya ile bölgesel coğrafya olarak üç ana dala ayrılan coğrafya, kronolojik açıdan da geçmiş-bugün ve geleceği araştıran dalları ile de yine üç ana başlık altında ele alınmaktadır. Günümüzü araştıran coğrafya çağdaş/modern coğrafya, geleceği araştıran planlama coğrafyası/coğrafi planlama adını alırken, geçmişi ele alanı da paleocoğrafya ile tarihi coğrafya olarak tasnif edilmektedi.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Emmanuel de Martonne

Rodwell Jones

Desiderius Erasmus

Immanuel Kant

Edward Wells

Açıklama:

Ünlü Fransız coğrafyacı Emmanuel de Martonne, coğrafyayı şu şekilde tanımlamıştır: “Coğrafya, fiziki, biyolojik, sosyal hadiselerin sath-ı arzın nerelerinde vukua geldiğini, bu hadiselerin sebeplerini ve karşılıklı münasebetlerini araştıran bir ilimdir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Coğrafya biliminin başlıca ilk sorusu hangisidir?

Nerede?

Ne zaman?

Kim?

Niçin?

Kiminle?

Açıklama:

Coğrafya “nerede” sorusu ile başlamaktadır. Elbette bunun arkasından coğrafya için yine en az onun kadar önemli olan “neden orada” sorusu gelmektedir. Yani, coğrafya biliminde başlıca temel problem, iki soru ile temsil edilmektedir. Bunlardan ilki “nerede?”, ikincisi de “neden orada?” sorularıdır. Nerede sorusu olayların, problemlerin ve şeylerin dağılışını belirlemektedir ve cevabı nispeten daha kolaydır. Oysa neden orada sorusunun cevabını bulmak o kadar kolay değildir. Çünkü cevaplanması için geri plandakiler de dahil birçok bileşenin bilinmesi ve çözümlenmesi gerekmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 33

Beşeri ve fiziki coğrafyanın elemanlarını birlikte alan ya da bunları birbirleriyle yoğuran yaklaşım hangisidir?

Bölgesel Coğrafya

Tarihi Coğrafya

Ekonomik Coğrafya

Jeolojik Coğrafya

Sosyolojik Coğrafya

Açıklama:

Yeryüzünü oluşturan bütün fiziki unsurlar fiziki coğrafyanın konusudur. Beşeri coğrafya ise, insanlarla ilgili durum ve faaliyetleri vurgulamasıyla fiziki coğrafyadan ayrılır. Bu bağlamda, fiziki coğrafya insanın yaşadığı ve bütün faaliyetlerini gerçekleştirdiği fiziki mekanı; beşeri coğrafya ise insan ile faaliyetlerini çevreleriyle etkileşim içinde ve meydana getirdikleri mekansal örgütlenme biçimiyle inceler. Fiziki ve beşeri elemanları birlikte ele alan ya da bunları birbirleriyle yoğuran yaklaşım ise bölgesel coğrafyadır.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi fiziki olarak yeryüzünün sınıflarından birisi değildir?

Stratosfer

Litosfer

Hidrosfer

Atmosfer

Biyosfer

Açıklama:

Yeryüzünün fiziksel olarak çeşitli kısımları fiziki coğrafyanın konusudur. Çok sık kullanılan bir sınıflandırmayla bu kısımlar litosfer (karalar), hidrosfer (sular), atmosfer (hava) ve biyosfer (bitki ve hayvanlar) olarak dört gruba ayrılır. Stratosfer atmosferin bir tabakasıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 35

I- Jeomorfoloji
II- Hidrografya
III- Klimatoloji
Yukarıdaki alanlardan hangisi ya da hangilerinde fiziki coğrafyanın alt kollarından birisidir?

I, II, III

I, II

I, III

II, III

Yalnız III

Açıklama:

Yeryüzünün şekilleri, toprakları, maden kaynakları, su kütleleri, iklimi ve havası, doğal bitki örtüsü ve yaban hayatı tek tek ya da bir kombinasyon halinde fiziki coğrafyada araştırma konusu olmaktadırlar. Bunları inceleyen fiziki coğrafyanın alt kolları ise fizyografi ya da jeomorfoloji, hidrografya, biyocoğrafya, klimatoloji vb. gibi adlar altında uzmanlık alanları haline gelmişlerdi.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Tarihi coğrafya ismi Dünya’da ilk defa XVIII. yüzyılda nerede ortaya çıkmıştır?

İngiltere

Fransa

Almanya

ABD

İtalya

Açıklama:

Dünya’da tarihi coğrafyanın bu isimle, ilk defa ortaya çıkışı XVIII. yüzyıl başlarında İngiltere’de Edward Wells’in kitaplarında, “historical geography” adını kullanmasıyla gerçekleşmiştir. Başka bir ifadeyle, Wells tarafından XVIII. yüzyıl başlarında verilen isimle, “historical geography” şeklinde İngilizce literatüre giren “tarihi coğrafya”, kısa sürede diğer dillere de geçerek yaygın bir kabul görmüştür. Ülkemizde literatüre biraz gecikmeli de olsa, XIX. yüzyıl ortalarından sonra giren bu isim, bir süre o dönemin imlasıyla “coğrafya-yı tarihi” şeklinde kullanılmış, zamanla dildeki değişmelere bağlı bir şekilde “tarihi coğrafya (bazen tarihsel coğrafya)” adıyla kabul görerek yaygınlaşmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Kronolojik tasnife göre Neolitik dönemden günümüze kadar dönemi araştıran coğrafya alanı hangisidir?

Tarihi Coğrafya

Paleocoğrafya

Çağdaş Coğrafya

Planlama Coğrafyası

Modern Coğrafya

Açıklama:

“Kronolojik tasnifte” coğrafya, bir zaman çizgisi boyunca, “çağdaş zamanlar, tarihi zamanlar ve tarih öncesi hatta daha evvelki zamanlar ile geleceğin araştırılması” olmak üzere kendi içerisinde dört bölüme ayrılmıştır. Bu bölümler, jeolojik zamanların başlangıcından Neolitik veya Holosen’e kadar olan dönemi araştıran “paleocoğrafya”; Holosen veya Neolitik dönemden günümüze kadar olan dönemi araştıran “tarihi coğrafya”; bugünü/günümüzü araştıran “çağdaş/modern coğrafya” ve son olarak geleceğin coğrafyası da diyebileceğimiz geleceği araştıran “planlama coğrafyası” olarak adlandırılmıştır

Doğru Cevap: A

Soru 38

I- Dağılış
II- Koordinasyon
III- Nedensellik
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri coğrafyanın başlıca prensiplerindendir?

I, II, III

I, II

I, III

II, III

Yalnız III

Açıklama:

Emmanuel de Martonne tanımladığı coğrafyanın başlıca üç prensibi olduğunu ifade etmiştir ki bunlar: “teşmil/dağılış”, “koordinasyon/kıyaslama” ve “illiyet/ nedensellik”tir. Adı geçen tanım ve prensipler az çok değişiklikler ve biraz farklı görüşlerle de olsa günümüzde hala geçerliğini korumaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi Association of American Geographers (AAG)'ın belirlediği belirlediği coğrafi alanlardan biri değildir?

Kartoğrafya, CBS/GIS ve uzaktan algılama

Kültürel ve beşeri coğrafya

Ekonomik coğrafya

Coğrafya eğitimi

Tarihi coğrafya

Açıklama:

Association of American Geographers (AAG)’nin belirlediği coğrafi alanlara bakılırsa; 1-Kartoğrafya, CBS/GIS ve uzaktan algılama, 2-Kültürel ve beşeri coğrafya, 3-Ekonomik coğrafya, 4-Çevresel çalışmalar, 5-Coğrafya eğitimi, 6-Fiziki coğrafya ve yer bilimleri, 7-Bölgesel coğrafya ile 8-Şehir ve bölgesel planlamadan meydana gelen sekiz ana başlık görülebilir.

Doğru Cevap: E

Soru 40

I. Kartoğrafya

II. Fiziki coğrafya

III. Beşeri coğrafya

IV. Coğrafi teknikler

Yukarıdakilerden hangisi J.S.Fisher'ın yaptığı coğrafi bölümlemede ele aldığı alanlardandır?

I, II ve II

II, III ve IV

I ve II

I, III ve IV

II ve IV

Açıklama:

Coğrafyanın bölümlemesi çeşitli kaynaklarda o kadar çok ve farklı şekillerde yapılmıştır ki, konuyu dağıtmamak amacıyla burada, fazlaca ayrıntıya girmeden kısaca geçmek ihtiyacı hissedilmiştir. Bunlardan biri, J. S. Fisher’in yaptığı bölümlemedir. Fisher, coğrafyayı kitabında iki ayrı yerde iki farklı şekilde bölümlere ayırmıştır ki, ilki: ‘1- Fiziki ve Beşeri coğrafya; 2- Sistematik ve Bölgesel coğrafya’ şeklindedir. Coğrafyanın konusunu ele aldığı bahiste ise, 1- Fiziki coğrafya, 2- Beşeri coğrafya ve 3- Coğrafi teknikler olmak üzere üç kısma ayırmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi M. Elibüyük'ün 'Matematik Coğrafya' adlı kitabında coğrafyayı ele aldığı altı başlıktan biri değildir?

Doğal coğrafya

Matematik coğrafya

Fiziki coğrafya

Beşeri coğrafya

Ekonomik coğrafya

Açıklama:

M. Elibüyük “Matematik Coğrafya” adını verdiği kitabında coğrafyayı; 1-Matematik coğrafya, 2-Fiziki coğrafya, 3-Beşeri coğrafya, 4- Ekonomik coğrafya, 5- Bölgesel coğrafya, 6- Tarihi coğrafya olmak üzere altı bölüme ayırmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi Bölgesel Coğrafyanın alt dallarından biridir?

Kayaçlar coğrafyası

Toprak coğrafyası

Doğal afetler coğrafyası

Ülkeler coğrafyası

Kültürel coğrafya

Açıklama:

Coğrafya, hem araştırma ve öğretim kolaylığı sağlamak hem
de uzmanlaşmayı kolaylaştırmak amacıyla ‘sistematik açıdan’ Fiziki Coğrafya, Beşeri Coğrafya ve Bölgesel Coğrafya olmak üzere üç gruba ayrılabilir. Bölgesel coğrafya grubunda Dünya coğrafyası, Kıtalar coğrafyası, Bölgeler coğrafyası, Ülkeler coğrafyası ve Yöreler coğrafyası yer alır.

Doğru Cevap: D

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi Beşeri Coğrafyanın alt dallarından biridir?

Kayaçlar coğrafyası

Kültürel coğrafya

Hidrografya

Biocoğrafya

Kıtalar coğrafyası

Açıklama:

Beşeri Coğrafya başlığı altında yerleşme coğrafyası, nüfus coğrafyası, kültürel coğrafya, siyasi coğrafya, idari ve Ekonomik coğrafya yer almaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi coğrafi tekniklerden biri değildir?

Matematiki coğrafya

Uzaktan algılama

Harita bilgisi

Coğrafi bilgi sistemleri/CBS

Klimatoloji

Açıklama:

Coğrafi bilgi sistemleri, matematiki coğrafya, kartografya, uzaktan algılama vb. gibi konular "coğrafya teknikleri" adı verilen coğrafyanın yardımcısı, destekçisi ve çok kullandığı tekniklerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi doğada var olan ve insan tarafından değiştirilmemiş fakat insanın yaşamasını doğrudan etkileyen varlıkları inceleyen, coğrafyanın alt dallarından biridir?

Beşeri coğrafya

Bölgesel coğrafya

Fiziki coğrafya

Matematiki coğrafya

Jeoloji

Açıklama:

Fiziki coğrafya, doğada var olan ve insan tarafından değiştirilmemiş fakat insanın yaşamasını doğrudan etkileyen varlıkları inceler. Fiziki coğrafya araştırma, inceleme ve uygulamalarını öncelikle arazide olmak üzere, laboratuvarda ve büroda yapar.

Doğru Cevap: C

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi kronolojik coğrafya tasnifindeki dört gruptan biri değildir?

Paleocoğrafya

Tarihi coğrafya

Çağdaş coğrafya

Planlama coğrafyası

Sosyo-kültürel coğrafya

Açıklama:

Kronolojik tasnifte coğrafyayı, kendi içerisinde dört gruba ayırmak olasıdır. Jeolojik zamanlar ve Holosen’e kadar olan dönemi araştıran coğrafya ‘paleocoğrafya’; Holosen/Neolitik dönemden günümüze kadar olan dönemi araştıran "‘tarihi coğrafya’; bugünü araştıran ‘çağdaş/modern coğrafya’ ve son olarak geleceğin coğrafyası da diyebileceğimiz ‘planlama coğrafyası’.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Holosen dönem ile birlikte başlayan kronolojik tasnif grubu aşağıdakilerden hangisidir?

Paleocoğrafya

Tarihi coğrafya

Planlama coğrafyası

Beşeri coğrafya

Çağdaş coğrafya

Açıklama:

Holosen ile birlikte başlayan MÖ. 8000’den sonrasını tarihi coğrafya incelemektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 48

Bugünün belge ve bilgileri kullanılarak geleceğe yönelik projeksiyonlar yapılıyorsa aşağıdakilerden hangisi çalışılıyordur?

Paleocoğrafya

Tarihi coğrafya

Çağdaş coğrafya

Planlama coğrafyası

Fiziki coğrafya

Açıklama:

Zaman geçmişe ait ise araştırma, paleocoğrafya veya tarihi coğrafya olurken, geleceğe ait ise planlama coğrafyası olmaktadır. Burada geçmiş araştırılıyorsa, mutlaka geçmişe ait bilgi ve belgelerin kullanılması gerektiği de hatırlatılmalıdır. Eğer planlama coğrafyası çalışılıyorsa bu defa, bugünün belge ve bilgileri kullanılarak geleceğe yönelik projeksiyonlar yapılmalıdır. Çağdaş/modern coğrafya ise yukarıda da belirtildiği gibi günümüzü, çağdaş veya modern zamanları ele alan araştırmalar olmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi coğrafya tanımlarından biri olamaz?

Yeryüzünü fiziki, ekonomik, beşeri ve siyasi yönlerden inceleyen bilim

Bir yeryüzü parçasını, bir bölgeyi, bir ülkeyi belirleyen, niteleyen fiziki, ekonomik, beşeri, siyasi gerçekliklerin tümü

Yerin yüzeyini, insana ve fiziksel yapıya ilişkin mekansal görünümlerle farklılaşmaları ve bunların gerçekleştiği ortamı inceleyip tanımlayan disiplin

Sosyal hayatımızda var olan sosyal gerçekleri (sosyal hadiseler ve olgular), insanların meydana getirdiği grupları, grupların davranışlarını ve sosyal kurumları olduğu gibi inceleyen bilim dalı.

Doğal ortam ile insan yaşamına ilişkin etkinliklerin karşılıklı ilişkilerini araştıran ve mekansal özellikleri ortaya koyan bir bilim

Açıklama:

Doğru cevapta verilen tanım, sosyolojinin tanımıdır. Geri kalan şıklarda yapılan tanımlar ise coğrafyaya aittir.

Doğru Cevap: D

Soru 50

Aşağıdakilerden hangisi, beşeri coğrafyanın alt maddelerinden biridir?

Siyasi coğrafya

Jeomorfoloji

Kıtalar coğrafyası

Biocoğrafya

Bölgeler coğrafyası

Açıklama:

Siyasi coğrafya, insan ilişkilerine dayandığı için, beşeri coğrafyanın altında yer alır. Jeomorfoloji ve biocoğrafya fiziki, kıtalar ve bölgeler coğrayası ise bölgesel coğrafyanın altındadır.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi coğrafi tekniklerden birisi değildir?

Matematiki coğrafya

Biocoğrafya

Uzaktan algılama

Harita bilgisi

Coğrafi bilgi sistemleri (CBS)

Açıklama:

Coğrafi teknikler, coğrafya araştırmalarına yardımcı olan, destek niteliğinde araştırma alanları/teknikleridir. Ancak biocoğrafya, bu tür teknikler arasında yer almaz. Biocoğrafya, fiziki coğrafyanın alt dallarından birisidir.

Doğru Cevap: B

Soru 52

Coğrafyanın kronolojik tasnifinde ilk sırada hangisi gelir?

Beşeri coğrafya

Tarihi coğrafya

Çağdaş coğrafya

Planlama coğrafyası

Paleocoğrafya

Açıklama:

Jeolojik zamanlar ve Holosen’e kadar olan dönemi inceleyen paleocoğrafya, ilk sırada gelir.

Doğru Cevap: E

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de coğrafya biliminin geri kalma sebeplerinden birisi değildir?

Araştırmacıların yeterli sayıda ve farklılıkta araştırma yapmaması

Dünyadaki gelişmelerden uzak kalınması

Yeni teorilerin üretilmesi

Yenilikçi düşüncelere adım atılmıyor olması

Akademisyenlerin düşünce tarzları

Açıklama:

Yeni teorilerin üretilmesi, coğrafya bilimini geri bırakmak, tam aksine ilerlemesini sağlar. Diğer şıklarda yer alan sebepler, coğrafyanın yeterince gelişememesine yol açmakta.

Doğru Cevap: C

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi, coğrafya araştırmalarında 2. sırada sorulması gereken sorudur?

Nerede

Neden orada

Nasıl

Ne zaman

Nereye

Açıklama:

Sorulması gereken ilk soru “nerede” olmalıdır. Ondan sonra ise “neden orada” sorusu cevaplanmalıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi, coğrafyanın temel ilkelerinden birisidir?

Dağılış

Gelişim

Geçmiş

Mekan

Gelecek

Açıklama:

Dağılış, coğrafyanın 3 temel ilkesinden biridir. Diğer temel ilkeler nedensellik ve karşılaştırmadır.

Doğru Cevap: A

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi sistematik coğrafya tasnifi dışında yer alır?

Biocoğrafya

Ülkeler coğrafyası

Siyasi coğrafya

Tarihi coğrafya

Toprak coğrafyası

Açıklama:

Tarih coğrafyası, bu tasnif içinde yer almaz. Tarih coğrafyası, tıpkı modern coğrafya gibi, kendi içinde sınıflandırılabilir. Ancak, coğrafyanın bir alt dalı değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi coğrafyada sınıflandırma yapma sebeplerinden birisi değildir?

Araştırmaları daha kolay hale getirmek

Araştırmalarda uzmanlığın önünü açmak

Yeni bilim dalları yaratmak

Eğitimi daha kolay hale getirmek

Eğitimde uzmanlığı sağlamak

Açıklama:

Sınıflandırma yapmanın amacı araştırmalarda ve eğitimde uzmanlığı sağlamak ve bunları daha kolay hale getirmektir. Yeni bilim dalları yaratmak, amaçlardan biri değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 58

Aşağıdaki tekniklerden hangisi, coğrafya araştırmalarında en uzun geçmişe sahiptir?

Matematiki coğrafya

Görüntüleme

CBS

Uzaktan algılama

Harita bilgisi

Açıklama:

Harita bilgisi, çok eski zamanlardan beri kullanılmakta olan bir tekniktir.

Doğru Cevap: E

Soru 59

Tarihi Coğrafya’nın tanımı aşağıdakilerden hangisidir?

Doğal ortam ile insanlar arasındaki etkileşimi inceleyen bilim

Olayların seyrinden, maddenin ve eşyanın geçmişinden ve mevcut durumundan bahseden yazıdır.

Coğrafya biliminin nerede, nasıl ve ne zaman doğduğunu ve doğuşundan bu güne kadar nasıl bir gelişim sürecini izlediğini araştıran bilim dalıdır.

Geçmişten bize ulaşan, günümüzde ortaya çıkan, tenkitçi ve yorumcu bir anlayışla incelen bir bilim dalıdır.

Modern coğrafya ilke ve yöntemleri ile geçmişte bir mekanın araştırılmasıdır.

Açıklama:

Seçeneklerden A Coğrafyanın, B ve D tarihin , C ise Coğrafya tarihinin tanımıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 60

Aşağıdakilerden hangisi sadece Türkiye’ye özgü coğrafya sorunlarından değildir?

Coğrafya metotları ve teorileri hakkında çeviri eksikliği

Bilimsel faaliyetlerin nitelik ve nicelik açısından yeterince iyi bir seviyeye çıkmaması

Coğrafyanın sağlam teorik temelleri yoktur.

Coğrafya, yer adlarını ezberlemek olarak algılanmaktadır.

Üniversite ve fakülte yapılanmalarının katı ve değişmez olması ve bunun coğrafya bölümlerini etkilemesi

Açıklama:

Türkiye’de coğrafya metotları ve teorileri hakkında telif eser azlığı yanında, çeviri eserler bulmak ta oldukça zordur. Bu çeviri eksikliği konusu, sadece Türkiye’de ihmal edilen bir durum da değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 61

Bilim tasnifi ile ilgili eserlere ve coğrafya tanımı yapılan eserlere bakıldığında coğrafya bazen sosyal bilim bazen doğa bilimlerine bazen de başka bilim gruplarına dâhil edilmesi

Bizzat yaşamın içindeki uygulamaları ve problemlere sunmuş olduğu çözümleri ile gösterilmesi yerine coğrafyanın öneminin anlatılması

Coğrafya biliminin ülkedeki uygulanış şekli ile metot, saha ve kullandığı araç gereç ve teknoloji açısından toplumsal problemlerin çözümünde yetersiz kalması

Türkiye’deki coğrafyacıların, çeşitli sebepler yüzünden ortaya çıkan eserler kuru, yavan ve pratik bir faydası bulunmayan çalışmalar olarak değerlendirilmesi

Coğrafyanın güncel mesele ve toplumsal olaylardan uzaklaşması

Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri Türkiye’de coğrafya bilimini istenen yerde olmayışının nedenidir?

Yalnız I

I,II

I,II,III

II,III,IV

III, IV,V

Açıklama:

Türkiye’de coğrafya biliminin toplumsal yaşamda istenilen yerde olmamasının altında yatan pek çok neden vardır. Bunlardan en önemlisi ülkedeki uygulanış şekli ile metot, saha ve kullandığı araçgereç ve teknoloji açısından coğrafya biliminin toplumsal problemlerin çözümünde yetersiz kalmasıdır. Coğrafyanın güncel mesele ve toplumsal olaylardan uzaklaşması zamanla diğer bilim dallarının boşlukları doldurmasına neden olmuştur. Ülkemiz coğrafyacılarının
çalışmaması, bir konunun merak edilmediği, öğrenilmek istenmediği anlamına gelmediği için, kısa sürede bu tür konular başkaları tarafından çalışılmakta
ve boşluklar doldurulmaktadır. Ülkemizdeki coğrafyacıların, çeşitli sebepler yüzünden, mesela yaptıkları araştırmaları eksik veya yanlış yapmaları nedeniyle, ortaya çıkan eserler başkaları tarafından hep kuru, yavan ve pratik bir faydası bulunmayan çalışmalar olarak değerlendirilmektedir. Dolayısıyla coğrafyacılar, kendi sınırlı camiaları ve öğrencileri dışına pek çıkamamışlar, sonuçta hep bir kısır döngü içerisinde hapsolup kalmışlardır.

Doğru Cevap: E

Soru 62

Coğrafya biliminde başlıca temel problem hangi iki soru ile ifade edilmektedir?

Ne-Neden

Nasıl-Nereye

Neden Nereye

Nerede- Neden Orada

Nereye-Niçin

Açıklama:

Coğrafya ne “nerede” sorusu ile başlamaktadır. Elbette bunun arkasından coğrafya için yine en az onun kadar önemli olan “neden orada” sorusu gelmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 63

Aşağıdakilerden hangisi “Beşeri Coğrafyanın” tanımıdır?

İnsanlarla ilgili durum ve faaliyetleri ele alır.

Tabiatta kendiliğinden bulunan, insan ve ürünleri dışındaki unsurları inceler.

Fiziki ve insani elemanları birlikte ele alır.

Jeolojik zamanlarda yeryüzü kara, deniz ve atmosferindeki değişimler ve etkileri üzerinde durur.

Geçmişte yaşamış insan topluluklarının yapıp ettiklerini yer ve zaman göstererek ele alır.

Açıklama:

Seçeneklerden B Fiziki coğrafyanın, C Bölgesel Coğrafyanın, e ise Tarihi tanımlamaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 64

“ Nüfus Coğrafyası” coğrafyanın sistematik tasnifine göre hangi coğrafya kategorisinin bir alt başlığıdır?

Fiziki coğrafya

Ekonomik coğrafya

Tarihi coğrafya

Beşeri coğrafya

Bölgesel coğrafya

Açıklama:

Coğrafyanın Sistematik Tasnifine göre “Nüfus Coğrafyası” Beşeri Coğrafyanın bir alt başlığıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 65

Aşağıdakilerden hangisi tarihi coğrafyaya ait bir bilgi değildir?

Tarihi coğrafya, çağdaş coğrafyanın geçmişte kalmış bütün halidir.

Tarihi coğrafya, coğrafyanın ana dallarından biridir.

Tarihi coğrafyanın, coğrafya içinde onu diğer bölümlerden ayıran belirleyici özelliği, sadece geçmişi incelemesidir.

Tarihi coğrafya, ne beşeri coğrafya içinde nede diğer herhangi bir dal içinde değildir.

Tarihi coğrafya, aynı çağdaş coğrafya gibi fiziki, beşeri ve bölgesel olmak üzere 3 kısımdan oluşmaktadır.

Açıklama:

Tarihi coğrafya, coğrafyanın bir alt dalı değil, bizzat coğrafyanın geçmişteki bütünü/ kendisidir.

Doğru Cevap: B

Soru 66

Coğrafyanın Kronolojik tasnifine göre, en son basamakta hangi coğrafya vardır?

Planlama coğrafyası

Tarihi coğrafya

Çağdaş coğrafya

Çoğrafya tarihi

Paleocoğrafya

Açıklama:

Kronolojik tasnif ilk önce Paleocoğrafya olmak üzere, Tarihi coğrafya, Çağdaş coğrafya ve Planlama coğrafyası olarak sona ermektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 67

Aşağıdakilerden hangisi bir coğrafi teknik değildir?

Matematiki coğrafya

Ekonomik coğrafya

Uzaktan algılama

Kartografya

Coğrafya bilgi sistemleri (CBS)

Açıklama:

Ekonomik coğrafya bir coğrafi teknik değil, Beşeri coğrafyanın alt başlıklarından bir tanesidir.

Doğru Cevap: B

Soru 68

Zaman/ Dönem geleceğe aitse hangi coğrafya söz konusu olur?

Modern coğrafya

Paleocoğrafya

Planlama coğrafyası

Tarihi coğrafya

Coğrafya tarihi

Açıklama:

Paleocoğrafya ve Tarihi coğrafya geçmişe aittir. Modern coğrafya ise günümüzü ele alır.

Doğru Cevap: C

Soru 69

Kısaca “doğal ortam ile insanlar arasındaki etkile¬şimi inceleyen bilim dalı” şeklinde tarif edilen kavram hangisidir?

Coğrafya

Tarihi Coğrafya

Çağdaş Coğrafya

Doğal Coğrafya

Yeni Coğrafya

Açıklama:

Yunanca yerin tasviri anlamına gelen ve oldukça köklü bir bilim dalı olan coğraf¬ya, uzun süre kelime anlamına uygun bir bilim olarak kabul edilmiştir. Bugün fark¬lı tanımları yapılsa da, genellikle kısaca “doğal ortam ile insanlar arasındaki etkile¬şimi inceleyen bilim dalı” şeklinde tarif edilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 70

Tarihi coğrafyanın çağdaş coğrafya ile arasındaki fark nedir?

Eskiye dayanması

Geçmişi araştırması

Yeni yöntemler kullanması

Eski yöntemler kullanması

Tarihi bakış açısında dayanması

Açıklama:

Farklı tanımlamaları yapılmakla birlikte tarihi coğrafya, “modem coğrafya ilke ve yöntemleri ile geçmişte bir mekanın araştırılması anlamına gelmekte” ve geçmi¬şe gitmek mümkün olmadığından, geçmişe ait belge ve bilgilerin kullanılması sa-yesinde geçmişi araştırmaktadır. Dolayısıyla çağdaş coğrafyadan farkı sadece “geç¬mişi araştırması” olan tarihi coğrafya, ne ya¬zık ki ülkemizde bir taraftan genellikle “coğrafya tarihi” ile karıştırılmış, diğer ta¬raftan da konu üzerinde fazlaca araştırma yapılmadığından şimdiye kadar doğru ve tam olarak anlaşılamamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 71

Tarihi coğrafyayı anlatabilmek için gerekli olan en önemli unsur hangisidir?

Modern teknikleri kullanmak

Tarihi bilgilere hakim olmak

İçerisinde bulunulan coğrafyayı doğru bir şekilde verebilmek

Çağdaş bir anlayış ile yaklaşmak

Mantık-Coğrafya ilişkisini kurabilmek

Açıklama:

Türkiye’de tarihi coğrafyanın yanlış algılanmasında en önemli faktörlerden biri coğrafya algısındaki yanlışlıklardır. Dolayısıyla, tarihi coğrafyayı doğru anlatabil¬mek için öncelikle içerisinde olduğu coğrafyayı doğru bir şekilde verebilmek önemlidir.

Doğru Cevap: C

Soru 72

Coğrafya biliminde başlıca temel problem, sırasıyla hangi iki soru ile temsil edilmektedir?

Hangi durumda?-Neden?

Hangi tarihte?-Hangi şekilde?

Hangi şekilde?-Nasıl?

Nerede?-Neden Orada?

Nerede?-Nasıl?

Açıklama:

Coğrafya biliminde başlıca temel problem, iki soru ile temsil edilmektedir. Bunlardan ilki “nerede?”, İkincisi de “neden orada?” sorulandır. Nerede sorusu olayların, problemlerin ve şeylerin dağılışını belirlemektedir ve cevabı nispeten daha kolaydır. Oysa neden orada sorusunun cevabını bulmak o kadar kolay değildir. Çünkü cevaplanması için geri plandakiler de dahil birçok bileşenin bilinmesi ve çözümlenmesi gerekmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 73

Hangisi coğrafyanın en önemli ilkesi olarak kabul edilmektedir?

Nedensellik

Kıyaslama

İnsan

Vahşilik

Dağılış

Açıklama:

İnsan-doğal ortam etkileşimini uğraş alanının merke-zine alan coğrafya, sahip olduğu bazı prensiplerle de diğer bilimlerden ayrılmaktadır. Temel ilkeler arasında nedensellik, kıyaslama ile dağılış yer almakta ve bunlar içerisinde de “dağılış” en önemli ilke kabul edilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 74

Hangisi beşeri coğrafya içerinde yer almaktadır?

Toprak coğrafyası

Yöreler coğrafyası

Ülkeler coğrafyası

Siyasi coğrafya

Hidrografya

Açıklama:

Coğrafyanın sistematik tasnifi içerisinde beşeri coğrafya şu şekilde tasniflenmektedir;
Yerleşme coğrafyası
Nüfus coğrafyası
Kültürel coğrafya
Siyasi coğrafya
İdari coğrafya
Ekonomik coğrafya (Hammaddeler coğrafyası)
(Sanayi coğrafyası)
(Hizmetler coğrafyası)

Doğru Cevap: D

Soru 75

Hangisi coğrafi teknikler arasında yer almaz?

Tarımsal coğrafya

Matematiki coğrafya

Uzaktan algılama

Harita bilgisi

Coğrafi bilgi sistemleri/CBS

Açıklama:

Bazı coğrafi teknikler Dünya’da özellikle son zamanlarda coğrafya dışında birçok bilim dalına yardım eden, veri sağlayan interdisipliner bir karakter de kazanmışlardır. Bunlar, coğrafyanın diğer ilgili bilim dalları ve metotlanna göre daha fazla kullandığı bir aracı, destekçisi durumundaki konular olup; Matematiki coğrafya, Uzaktan algılama, Harita bilgisi, Coğrafi bilgi sistemleri/CBS şeklinde sıralanmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 76

I. Tarihi Coğrafya
II. Planlama Coğrafyası
III. Paleocoğrafya
IV. Çağdaş Coğrafya
Hangisinde coğrafyanın kronolojik tasnifi doğru verilmiştir?

I-II-III-IV

III-II-IV-I

III-I-IV-II

I-III-II-IV

I-IV-II-III

Açıklama:

Kronolojik tasnifte coğrafyayı, çağdaş zamanlar, tarihi zamanlar ve tarih öncesi hatta daha evvelki zamanlar ile geleceği araştırmak üzere kendi içerisinde dört gruba ayırmak olasıdır. Jeolojik za-manlar ve Holosen’e kadar olan dönemi araştıran coğrafya ‘paleocoğrafya’ (aslında burada jeolojik zamanlar için coğrafya tanımındaki doğal ortam-insan etkileşimi düşünüldüğünde bir çelişki ortaya çıkmaktadır), Holosen/Neolitik dönemden günümüze (burada kast edilen günümüzün ‘bugün’ olmadığını hatırlatmakta fayda vardır) kadar olan dönemi araştıran coğrafya ‘tarihi coğrafya\ bugünü araştıran coğrafya ‘çağdaş/modem coğrafya ’ ve son olarak geleceğin coğrafyası da diyebileceğimiz ‘planlama coğrafyası’ şeklindedir.

Doğru Cevap: C

Soru 77

İnsanların yerleşik hayata geçerek yata geçerek “çevre’yi “mekan’a dönüştürme sürecine girdiği döneme ne ad verilmektedir?

Planlı dönem

Modern dönem

Çağdaş dönem

Paleolitik dönem

Neolitik dönem

Açıklama:

Paleolitik dönemde, tabiatın sundukları ile yaşamını sürdüren ve bu nedenle “ortam/çevre’yi tam olarak “mekan”a dönüştürmemiş bir insan topluluğu varken Neolitik dönemde manzara değişmiştir. İnsanlar bu dönemde yerleşik ha¬yata geçerek eskisine göre çok daha kuvvetli bir “çevre’yi “mekan”a dönüştürme sürecine girmişlerdir. Bir bakıma bu ayrım tıpkı tarih disiplinindeki Prehistorik-historik dönem ayrımında olduğu gibi de kabul edilebilir.

Doğru Cevap: E

Soru 78

Aşağıdakilerden hangisi fiziki coğrafyanın inceleme alanlarından biri değildir?

İdari Coğrafya

Klimatoloji

Jeomorfoloji

Toprak Coğrafyası

Hidrografya

Açıklama:

İdari coğrafya, beşeri coğrafyanın inceleme alanında yer almaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 79

I. Nedensellik II.Karşılaştırma III.Dağılış Yukarıda verilen maddelerden hangisi ya da hangileri coğrafyanın temel tanımında doğal ortam ile insanlar arasındaki etkileşimin prensipleri arasında yer almaktadır?

Yalnız I

Yalnız III

I-II

II-III

I-II-III

Açıklama:

Coğrafyanın en genel ve çok kabul edilen tanımını; ‘doğal ortam ile insanlar arasındaki etkileşimleri kendi prensipleri doğrultusunda (nedensellik, dağılış, karşılaştırma) araştıran ve sonuçlarını sentez olarak veren bir bilim’ şeklinde yapmak mümkündür.

Doğru Cevap: E

Soru 80

Aşağıdakilerden hangisi Beşeri Coğrafya'nın bölümlerinden biridir?

Kıtalar Coğrafyası

Bölgeler Coğrafyası

Yöreler Coğrafyası

Kültürel Coğrafya

Toprak Coğrafyası

Açıklama:

Kültürel Coğrafya, Beşeri Coğrafya'nın alanlarından biridir. Bölgeler, Yöreler ve Kıtalar Coğrafyası Bölgesel Coğrafya, Toprak Coğrafyası ise Fiziki Coğrafya'nın alanlarından biridir.

Doğru Cevap: D

Soru 81

Aşağıdakilerden hangisi Bölgesel Coğrafya'nın bölümlerinden biri değildir?

Yerleşme Coğrafyası

Kıtalar Coğrafyası

Bölgeler Coğrafyası

Ülkeler Coğrafyası

Yöreler Coğrafyası

Açıklama:

Yerleşme coğrafyası, Beşeri Coğrafya'nın bölümlerinden biridir.

Doğru Cevap: A

Soru 82

Aşağıdakilerden hangisi bir “coğrafi teknik” değildir?

Jeoloji

Matematiki Coğrafya

Uzaktan Algılama

Harita Bilgisi

Coğrafi Bilgi Sistemleri

Açıklama:

Jeoloji, coğrafyaya yardımcı bilimler arasında yer almaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 83

Coğrafyanın kronolojik tasnifi düşünüldüğünde, Jeolojik zamanlar ve Holosen'e kadar olan dönemi araştıran coğrafya alanı aşağıdakilerden hangisidir?

Çağdaş Coğrafya

Tarihi Coğrafya

Paleocoğrafya

Planlama Coğrafyası

Yerleşme Coğrafyası

Açıklama:

Jeolojik zamanlar ve Holosen’e kadar olan dönemi araştıran coğrafya ‘paleocoğrafya’dır.

Doğru Cevap: C

Soru 84

Coğrafyanın kronolojik tasnifi düşünüldüğünde, bugünün belge ve bilgileri kullanılarak geleceğe yönelik projeksiyonlar yapılması aşağıdakilerden hangisinin inceleme alanına girmektedir?

Planlama Coğrafyası

Tarihi Coğrafya

Çağdaş Coğrafya

Paleocoğrafya

Yerleşme Coğrafyası

Açıklama:

Bugünün belge ve bilgileri kullanılarak geleceğe yönelik projeksiyonlar yapılması “Planlama Coğrafyası” nın çalışma sahasına girmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 85

I.Paleocoğrafya II.Tarihi Coğrafya III. Çağdaş Coğrafya IV.Planlama Coğrafyası Yukarıdakilerden hangileri geçmişe ait bilgi ve belgelerin kullanıldığı, geçmişe ait araştırmaların yapıldığı coğrafyanın kronolojik incelemeler yapılan bölümleridir?

I-II

I-III

II-III

II-IV

III-IV

Açıklama:

Paleocoğrafya ve Tarihi Coğrafya, geçmişe ait araştırmalar yapmaktadır. Çağdaş Coğrafya günümüz coğrafyası ve Planlama Coğrafyası ie geleceğin coğrafyası olarak tanımlanmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 86

Coğrafya’ya yardımcı bilimler göz önüne alındığında aşağıdakilerden hangisi bunun dışında kalır?

Harita bilgisi

Jeoloji

Sosyoloji

Botanik

Ekonomi

Açıklama:

Harita bilgisi coğrafyaya yardımcı bir bilim dalı değil, coğrafi bir tekniktir.

Doğru Cevap: A

Soru 87

I. Jeomorfoloji II. İdari Coğrafya III. Nüfus Coğrafyası IV. Bölgeler Coğrafyası Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Fiziki Coğrafya’nın bölümlerinden biridir?

I ve III

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

Yalnız IV

Açıklama:

Jeomorfoloji, fiziki coğrafyanın bölümlerinden biridir. İdari Coğrafya ve Nüfus Coğrafyası Beşeri Coğrafya'nın, Bölgeler Coğrafyası ise Bölgesel Coğrafya'nın bölümlerinden biridir.

Doğru Cevap: B

Soru 88

Tarihi coğrafyanın kronolojik tasnifte coğrafyayı kendi içerisinde olası gruplara ayrıldığında aşağıdakilerden hangisi grup içerisine dahil edilmemiştir?

Geleceği araştırmak

Tarih öncesi

Tarihi zamanlar

Çağdaş zamanlar

Bitki örtüsü

Açıklama:

Tarihi coğrafyanın tıpkı çağdaş coğrafya gibi alt dallara ayrıldığı bilgisi verildikten sonra, kronolojik tasnifte bir zaman çizgisi boyunca nasıl bir ayrım yapmak gerektiği ele alınabilir. Yukarıda da görüldüğü üzere kronolojik tasnifte coğrafyayı, çağdaş zamanlar, tarihi zamanlar ve tarih öncesi hatta daha evvelki zamanlar ile geleceği araştırmak üzere kendi içerisinde dört gruba ayırmak olasıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 89

Bir mekanın, çağdaş coğrafya ilke ve yöntemleri ile geçmiş bir zaman diliminde araştırılması olarak tanımlanan coğrafya alt dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Beşeri Coğrafya

Bölgesel Coğrafya

Fiziksel Coğrafya

Tarihi Coğrafya

Ekonomik Coğrafya

Açıklama:

Geçmişin coğrafyası şeklinde tarif edilen tarihi coğrafya; “bir mekanın, çağdaş coğrafya ilke ve yöntemleri ile geçmiş bir zaman diliminde araştırılması” olarak tanımlanabilir. Geçmiş bir dönemi araştırdığı için temel kaynaklarını tarih, arkeoloji, antropoloji, prehistorya gibi tarihi bilimlerden almakta; bu bilimlerin bazı yöntem ve tekniklerini kullansa bile esasta çağdaş coğrafya ilke ve metotlarını takip etmektedir.

Doğru Cevap: D

Ünite 3

Soru 1

I. Coğrafi araştırmalar mekanla ilgilidir.
II. Tarihi coğrafya, zamanla ilgilenir.
III. Bilim adamları teorileri sürekli olarak değerlendirdiklerinden, tarihi coğrafya dinamik bir bilimdir.
Yukarıdakilerden hangileri tarihi coğrafya için doğru ifade edilmiştir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Coğrafi araştırmalar zamandan ziyade mekanla ilgilidir. Tarihi coğrafyada genellikle belirli bir dönem ele alınması hasebiyle, zaman faktörü önemli hale gelmektedir. Bu yönüyle tarihi coğrafya, geçmiş zamanın ve mekanın araştırılması görevini üstlenmektedir. Tarihi coğrafya, günümüzde geçmişle ilgili yapılan bir çalışma olmakla birlikte, bilim adamlarının kanıt ve teorileri sürekli olarak değerlendirmeleri nedeniyle dinamik bir disiplindir.

Doğru Cevap: E

Soru 2

I. Tarihi coğrafyacının temel amacı geçmişte olanı doğru şekilde kurgulayabilmek diğer bir ifadeyle yeniden inşa edebilmektir.
II. Tarihi coğrafya, yeryüzünün kullanımına ve insan faaliyetlerine yansıyan düşüncenin değişimi ile ilgilidir
III. Yeniden inşa ve değişim kavramlarının tarihi coğrafya araştırmalarında
adeta iç içe olduğu görülür.
Yukarıdakilerden hangileri tarihi coğrafya ile ilgili doğru olarak verilmiştir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

Yeniden inşa ve değişim kavramlarının tarihi coğrafya araştırmalarında adeta iç içe olduğu görülür. Tarihi coğrafya, yeryüzünün kullanımına ve insan faaliyetlerine yansıyan düşüncenin değişimi ile ilgilidir. Tarihi coğrafyacının temel amacı geçmişte olanı doğru şekilde kurgulayabilmek diğer bir ifadeyle yeniden inşa edebilmektir. Verilen üç seçenek de doğrudur.

Doğru Cevap: E

Soru 3

I. Yeniden inşanın öncelikli koşulu bugün ortada olmayan bir şeyin mevcudiyeti ve bilinmesidir.
II. Yeniden inşa XX. yüzyıl başından beri mevcuttur.
III. Arkeoloji ve prehistorya gibi tüm tarihi disiplinler yeniden inşa faaliyetinden sorumludurlar.
Yukarıdakilerden hangileri "yeniden inşa" kavramı ile ilgili doğru olarak verilmiştir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Yeniden inşa, geçmişte olmuş bitmiş, bugün halihazırda bulunmayan bir durumun, nesnenin ya da konunun yeniden tesis edilmesini içermektedir. Bu noktada yeniden inşanın öncelikli koşulu bugün ortada olmayan bir şeyin mevcudiyeti ve bilinmesidir. Geçmişle ilgili araştırma yapan tarih,
arkeoloji, prehistorya vb. gibi tüm tarihi disiplinler aslında hep bir yeniden inşa faaliyetinden sorumludurlar. Tarihi coğrafyada yeniden inşa ameliyesi yeni bir husus olmayıp XX. yüzyıl başlarından beri mevcuttur. Verilen üç seçenek de doğrudur.

Doğru Cevap: E

Soru 4

Geçmişe ait verileri depolayan, görüntüleyen, analiz edebilen ve zaman içerisindeki değişiklikleri ortaya koyabilen bilgi sistemi olarak tanımlanan terim aşağıdakilerden hangisidir?

Yeniden inşa

Coğrafi Bilgi Sistemleri

Tarihi Coğrafya

Uzaktan Algılama

Lokalizasyon

Açıklama:

Tarihi coğrafi bilgi sistemleri (CBS) geçmişe ait verileri depolayan, görüntüleyen, analiz edebilen ve zaman içerisindeki değişiklikleri ortaya koyabilen bilgi sistemi olarak tanımlanabilir.

Doğru Cevap: B

Soru 5

I. Tarihi coğrafyadaki yaygın ve eski yöntemlerden birisi kartografik yöntemdir.
II. Araştırmanın başarısı için ön koşul, incelenen peyzajın ve yerel halkın yaşam biçiminin doğrudan ampirik gözlemle belirlendiği saha araştırmasıdır.
III. Özel büyük bir grup metot olarak, CBS kullanımıyla ilişkili yöntemleri belirtmek mümkündür.
Yukarıdakilerden hangileri tarihi coğrafyanın amacına ulaşmak için kullanılan metot ve adımlar arasında gösterilebilir?

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

Tarihi coğrafyanın interdisiplinler karakteri, tarih yazıcılığı ve coğrafyada kullanılan metodolojiden daha geniş bir yelpazede olmasını belirler ve tarihi coğrafyanın amacına ulaşmak için izlenen yolları beş kısımda değerlendirmeyi mümkün kılar. Bunlardan üçü şu şekilde ifade edilebilir:

Araştırmanın başarısı için ön koşul, incelenen peyzajın ve yerel halkın yaşam biçiminin doğrudan ampirik gözlemle belirlendiği saha araştırmasıdır.
Tarihi coğrafyadaki yaygın ve eski yöntemlerden birisi, kartografik yöntemdir.
Özel büyük bir grup metot olarak, CBS kullanımıyla ilişkili yöntemleri belirtmek mümkündür.

Bu bağlamda verilen üç seçenek de doğrudur.

Doğru Cevap: E

Soru 6

"Akarsuya yakın olma, kaynak sularının bolluğu, toprak özellikleri, dağlara göre konum, bakı, denize yakınlık, ya da önemli ticaret yollarına göre konum, yerleşme için uygun koşullar vb. hususların tespit edilmesi oldukça önemlidir."
Yukarıda açıklaması verilen tarihi coğrafya çalışmalarından beklenen başlık aşağıdakilerden hangisidir?

Yerleşmelerin lokalizasyonu

Yerleşmeye etki eden faktörler

Tarım ve sanayi

Yerleşik ve konar-göçer toplumlar

Yollar ve ticari rotalar

Açıklama:

Akarsuya yakın olma, kaynak sularının bolluğu, toprak özellikleri, dağlara göre konum, bakı, denize yakınlık, ya da önemli ticaret yollarına göre konum, yerleşme için uygun koşullar vb. hususların tespit edilmesi oldukça önemlidir. Bir şehir tarım, madencilik ya da üretim koşulları gibi çevresel özellikler olmaksızın görülemez. Başka bir ifade ile ekoloji dikkate alınmak mecburiyetindedir. Bu tanım yerleşmeye etki eden temel faktörler başlığı altında toplanabilir.

Doğru Cevap: B

Soru 7

I. İkisi de geçmişe odaklanmaktadır.
II. İkisi de "Ne zaman?" sorusuna cevap arar.
III. İkisi de Neden orada?" sorusuna cevap ara.
Yukarıdakilerden hangileri tarih ve tarihi coğrafyanın ortak özellikleri arasında gösterilebilir?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Tarih ve tarihi coğrafya her ikisi de geçmişe odaklanmaktadır. Ancak tarih araştırmacısı “ne zaman” sorusuna ağırlık verirken coğrafyacı “nerede” ve “neden orada” sorularını öncelemektedir. Tarihi coğrafyacı çağdaş coğrafyacılar tarafından ele alınan konulara, “ne zaman” sorusu ekleyerek eldeki kaynak ve imkanlar çerçevesinde geçmişte araştırır. Bu bağlamda, sadece verilen ilk seçenekteki bilgi doğrudur.

Doğru Cevap: A

Soru 8

I. Tartışmalar, tarihi coğrafya uygulamalarında merkezi bir noktada bulunur.
II. Tıpkı tarih gibi, tarihi coğrafyanın da kaynakları ve teorileri problematiktir.
III. Tarih kültürel ve çevresel değişimle ilgili iken, tarihi coğrafyanın coğrafyayla temel ilişkisini yansıtan değişim, coğrafi bakış açısını ön plana çıkarır.
Yukarıdakilerden hangileri tarih ve coğrafya arasındaki bağlantı konusunda doğru olarak verilmiştir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

Baker (2003:209-220), tarihi coğrafyanın kapsamı ve temel nitelikleri olarak kabul ettiği, tarih ve coğrafya arasındaki bağlantıyı, yedi başlık altında açıklamıştır. Bunlardan üç tanesi de seçeneklerde ifade edilmiştir. Verilen seçeneklerin üçü de doğrudur.

Doğru Cevap: E

Soru 9

"Eldeki kaynaklara göre seçilen geçmiş dönem, çağdaş bir bölgesel çalışmada yapılabileceği gibi araştırılır ve tanımlanır."
Yukarıda tanımı yapılan araştırma yönteminin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Dinamik kültür tarihi

Tarihi bölgesel coğrafya

Zamansal kesit

Dikey tema

Dagwood sandviç

Açıklama:

Zamansal kesit: Eldeki kaynaklara göre seçilen geçmiş dönem, çağdaş bir bölgesel çalışmada yapılabileceği gibi araştırılır ve tanımlanır. Hemen her geçmişi araştıran çalışmalar için zaman diliminin belirlenmesinin belirli bir zorunluluğu ve mantığı vardır.

Doğru Cevap: C

Soru 10

"Bu yöntem, bilinen bölgesel gelişim aşamalarının önemli şekillerini belirleyen araştırmaya dayanır."
Yukarıda tanımı verilen tarihi coğrafi araştırmalarda kullanılan yöntemin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Kademeli gelişim metodu

Formal ve fonksiyonel tetkik metodu

Tipolojik metot

Karşılaştırma metodu

Enine ve boyuna kesitlerle tetkik metodu

Açıklama:

Tipolojik metot: Bu yöntem, bilinen bölgesel gelişim aşamalarının önemli şekillerini belirleyen araştırmaya dayanır. Araştırmalar neticesinde ortaya çıkan olguların ortak özellikleri bir araya getirilerek tiplendirme işlemi gerçekleştirilir.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Tarihi coğrafyanın klasik evresi aşağıdakilerden hangisidir?

1700-1720

1720-1800

1800-1820

1820-1900

1700-1920

Açıklama:

Bu noktada, yukarıda da belirtildiği gibi 1700-1920 arası dönem tarihi coğrafyanın klasik evresini oluştururken 1920-1950 yılları arasında gerçekleştirilen
araştırma ve tartışmalar sayesinde tarihi coğrafya
modern kimliğini kazanmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi tarihi coğrafyanın modern kimliğini kazandığı evredir?

1920-1950

1920-1960

1920-1970

1920-1980

1920-1990

Açıklama:

1920-1950 yılları arasında gerçekleştirilen araştırma ve tartışmalar sayesinde tarihi coğrafya modern kimliğini kazanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

İngiltere’de başlayan "Journal of Historical Geography" isimli dergi yayın hayatına aşağıdakilerden hangi tarihte başlamıştır?

1970

1975

1980

1985

1990

Açıklama:

Özellikle 1975 yılında yayın hayatına İngiltere’de başlayan Journal of Historical Geography isimli dergi hem tarihi coğrafyanın bilimsel sistematikteki yeri hem de kullandığı yöntemler açısından önemli bir yere
sahiptir.

Doğru Cevap: B

Soru 14

"Historiche Geographie" adlı tarihi coğrafya dergisi aşağıdaki ülkelerden hangisinde yayınlanmıştır?

İngiltere

Fransa

Almanya

Japonya

İtalya

Açıklama:

Almanların Historiche Geographie,,,

Doğru Cevap: C

Soru 15

Çek'lerin yayınladığı tarihi coğrafya dergisi aşağıdakilerden hangisidir?

Journal of Historical Geography

Historical Geography,

Historiche Geographie

Historicka Geografi

Historical Geography

Açıklama:

Çeklerin tarihi coğrafya dergisi "Historicka Geografi"dir.

Doğru Cevap: D

Soru 16

“Tarihi coğrafyanın gerçek fonksiyonu geçmişin bölgesel coğrafyasını yeniden inşa etmektir”, “Tarihi coğrafya, modern bölgesel coğrafya metotları ile tarihi eleştiriyi (historical criticism) birleştirmektir” görüşü aşağıdakilerden hangisine aittir?

Gilbert

East

Yılmaz

Gümüşçü

Butlin

Açıklama:

Gilbert (1932) tarihi coğrafyaya dair şu fikirleri öne sürer: “Tarihi coğrafyanın gerçek fonksiyonu geçmişin bölgesel coğrafyasını yeniden inşa etmektir”, “Tarihi coğrafya, modern bölgesel coğrafya metotları ile tarihi eleştiriyi (historical criticism) birleştirmektir”.

Doğru Cevap: A

Soru 17

“Modern coğrafya ilke ve yöntemlerini kullanarak bir sahayı geçmiş bir zaman diliminde araştıran coğrafya bilim koluna tarihi coğrafya denir” görüşü aşağıdakilerden hangisine aittir?

Gümüşçü

Butlin

Guelke

Mitchell

Baker

Açıklama:

O. Gümüşçü ise şöyle tanımlar:“Modern coğrafya ilke ve yöntemlerini kullanarak bir sahayı geçmiş bir zaman diliminde araştıran coğrafya bilim koluna tarihi coğrafya
denir”(Gümüşçü, 2010: 163-167).

Doğru Cevap: A

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi, Coğrafyanın doğasına ilişkin dört temel entelektüel gelenekten birisi değildir?

Dağılışların değişimi

Yayılışların değişimi

Çevrenin değişimi

Peyzajın değişimi

Alanların/bölgelerin değişimi

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 19

Kučera (2008: 9-10) tarihi coğrafyanın doğası
ve eğilimlerini kaç maddede toplamıştır?

Açıklama:

Kučera (2008: 9-10) tarihi coğrafyanın doğası ve eğilimlerini yedi maddede toplamıştır:

Doğru Cevap: D

Soru 20

1954’te Britanya’nın tarih öncesinden XX. yüzyıl başlarına kadar yerleşmelerin geçirdiği “değişim” konusu ön planda tutulduğu “Historical Geography” isimli eser aşağıdakilerden hangisi tarafından yazılmıştır?

Mitchell

E.G.R. Taylor

Butlin

Yılmaz

Gümüşçü

Açıklama:

1954’te Mitchell’in “Historical Geography” isimli eserinde, Britanya’nın tarih öncesinden XX. yüzyıl başlarına kadar yerleşmelerin geçirdiği “değişim” konusu ön planda tutulmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Tarihi coğrafyanın klasik evresi hangi yıllar arasına tarihlenmektedir?

1700-1800

1700-1920

1720-1820

1720-1900

1800-1900

Açıklama:

1700-1920 arası dönem tarihi coğrafyanın klasik evresini oluştururken 1920-1950 yılları arasında gerçekleştirilen araştırma ve tartışmalar sayesinde tarihi coğrafya modern kimliğini kazanmıştır. Doğru yanıt “B” şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Tarihi coğrafyanın modern kimliğini kazandığı dönem aşağıdaki şıklardan hangisinde doğru olarak verilmiştir?

1900-1920

1920-1940

1920-1950

1930-1950

1930-1960

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 23

“Coğrafyanın tarihi yönünü ve gelişmesini ele alan inceleyen coğrafya kolu”. Tarihi coğrafyanın bu tanımı aşağıdakilerden hangisine aittir?

Gilbert

East

Longman sözlüğü

TDK Türkçe sözlük

O. Gümüşçü

Açıklama:

TDK Türkçe Sözlük’te “coğrafyanın tarihi yönünü ve gelişmesini ele alan inceleyen coğrafya kolu” şeklinde bir tanım yapılmaktadır ki, bu tam anlamıyla coğrafya tarihinin tanımıdır. Doğru yanıt “D” şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 24

Tarihi coğrafyanın doğası ve eğilimleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Tarihi coğrafya, coğrafyadır, coğrafi bir bilimdir.

Artık mevcut olmayan olguların yeniden inşası ve mevcut peyzajın anlaşılmasına katkıda bulunur.

Zamandan ziyade mekana daha fazla ağırlık verir.

Tarihi coğrafyanın amacı, “geçmişe dönük/retrospektif” bir yöntemle seçilen peyzaj unsurlarının zamanla meydana gelen gelişimini ayrıntılı olarak açıklamak ve tasvir etmektir.

Geçmişteki belirli bir zaman diliminde peyzaj değişiminin veya bunların çeşitli bileşenlerinin durumunu, gelişimini, nedenlerini ve mekanizmalarını coğrafi bakış açsıyla inceler.

Açıklama:

Kučera tarihi coğrafyanın doğası ve eğilimlerini yedi maddede toplamıştır: f) Tarihi coğrafyanın amacı, “geçmişe dönük/retrospektif” bir yöntemle seçilen peyzaj unsurlarının zamanla meydana gelen gelişimini ayrıntılı olarak açıklamak ve tasvir etmek değildir. Onun amacı, geçmiş peyzajların veya peyzaj alanlarının karmaşıklığını ve işleyişini anlamaktır. Doğru yanıt “D” şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 25

I. Kartografik
II. CBS
III. GPS
IV. Çok zamanlı analiz
Yukarıdakilerden hangileri Tarihi coğrafya araştırmalarında yararlanılan yöntemlerdendir?

I, II

I, II, III, IV

I, III

II, III, IV

III, IV

Açıklama:

Seçeneklerin tamamı tarihi coğrafya araştırmalarında yararlanılan yöntemlerdendir. Doğru yanıt “B” şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 26

I. Yerleşmelerin lokalizasyonu
II. Tarım ve sanayi
III. Yerleşik ve konar-göçer toplumlar
IV. Dünya konseptinin izahı
Röllig’e göre yukarıdakilerden hangileri tarihi coğrafya çalışmalarından beklenenlerdendir?

I, II, III

I, II, III, IV

I, III

II, III

II, III, IV

Açıklama:

Seçeneklerin tamamı Röllig’e göre tarihi coğrafya çalışmalarından beklenenlerdendir. Doğru yanıt “B” şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 27

I. Biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesi
II. Bölgesel karakterin korunması
III. Kültürel mirasın tespiti
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri D. Hooke tarafından vurgulanan tarihi coğrafyacının bir araştırmacı olarak bilim dünyasına katkılarındandır?

I, II

I, III

I, II, III

II, III

III

Açıklama:

D. Hooke (1999: 61-64) tarafından vurgulanan tarihi coğrafyacının bir araştırmacı olarak bilim dünyasına katkıları; biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesi; bölgesel karakterin korunması ve kültürel mirasın tespitidir. Doğru yanıt “C” şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Değişimin tarihi coğrafyada benimsenmesinde çalışmaları etkili olan Mitchell’in “Historical Geography” isimli eseri hangi ülke ile alakalıdır?

Britanya

Fransa

İtalya

İspanya

Almanya

Açıklama:

Değişimin tarihi coğrafyada benimsenmesinde Darby ve Mitchell’in çalışmaları etkili olmuştur. Nitekim 1954’te Mitchell’in “Historical Geography” isimli eserinde, Britanya’nın tarih öncesinden XX. yüzyıl başlarına kadar yerleşmelerin geçirdiği “değişim” konusu ön planda tutulmuştur. Doğru yanıt “A” şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 29

I. Geleneksel tarihi coğrafya araştırması
II. Formal ve fonksiyonel tarihi coğrafya araştırması
III. Modern tarihi coğrafya araştırması
IV. Post-modern tarihi coğrafya araştırması
Yukarıdakilerden hangileri tarihi coğrafya alanında yapmış olduğu ciddi çalışmalar ile tanınan Baker’a göre tarihi coğrafya araştırma biçimlerindendir?

I, II

I, II, III, IV

I, III, IV

II, III, IV

III, IV

Açıklama:

Baker’a göre tarihi coğrafya araştırmalarında üç temel araştırma biçimi belirlenebilir: Geleneksel, modern ve post-modern araştırma. Doğru yanıt “C” şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi Jaeger’e göre tarihi coğrafya araştırmalarında kullanılan altı yöntemden birisi değildir?

Kademeli gelişim (progresif) metodu

İndirgeme/reduktif metodu

Tipolojik metot

Enine ve boyuna kesitlerle tetkik metodu

İnformal tetkik metodu

Açıklama:

Jaeger’e göre tarihi coğrafya araştırmalarında kullanılan altı yöntemden dördü ilk dört şıkta verilmiştir ve altıncısı da “Formal ve fonksiyonel tetkik metodu” olacaktır. Doğru yanıt “E” şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi tarihi coğrafyanın kapsam ve içeriğinin ana hatlarından biri değildir?

Mekan

Geçmiş

Zaman

Değişim

Metot

Açıklama:

A, B, D ve E seçeneklerinde verilen kavramlar tarihi coğrafyanın kapsam ve içeriğinin ana hatları arasında yer alır ancak C seçeneğinde verilen “zaman” kavramı tarihi coğrafyanın kapsam ve içeriğinin ana hatları arasında yer almaz. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 32

I- Tarihi coğrafya kaynak ve yöntem bakımından arakesitinde yer aldığı coğrafya ve tarihten çok daha zengindir.
II- Tarihi coğrafyacının tarihe ve coğrafyaya, kaynakları, yöntemleri ve çalışma konuları açısından hakim olması gerekmektedir.
III- Tarihi coğrafya tarih disiplinine ait bir uzmanlık alanıdır.
IV- Tarih ve coğrafya alanlarında yeter miktarda bilgi birikimine sahip olmak bu işin olmazsa olmazıdır.
V- Tarihi coğrafyacılık herkesin yapabileceği, ekstra çaba gerektirmeyen, kolay bir iştir.
Tarihi coğrafya hakkında yukarıda verilen bilgilerden hangileri doğrudur?

I- II

I- II- IV

II- III- IV

II- III- V

I- IV- V

Açıklama:

A, C, D ve E seçeneklerinde verilmiş numaralandırılmış maddeler soru kökünde istenen tarihi coğrafyacılık hakkındaki doğru bilgileri içermemektedir. B seçeneğinde yer alan I- II- IV numaralı maddeler, tarihi coğrafya hakkında doğru bilgileri ifade etmektedir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde tarihi coğrafyanın sistematik tasnifi doğru verilmiştir?

Tarihi beşeri coğrafya, tarihi biyocoğrafya, tarihi şehir coğrafyası

Tarihi biyocoğrafya, tarihi ekocoğrafya, tarihi fiziki coğrafya

Tarihi fiziki coğrafya, tarihi beşeri coğrafya, tarihi ekocoğrafya

Tarihi beşeri coğrafya, tarihi bölgesel coğrafya, tarihi biyocoğrafya

Tarihi fiziki coğrafya, tarihi beşeri coğrafya, tarihi bölgesel coğrafya

Açıklama:

A, B, C ve D seçeneklerinde verilen sınıflama tarihi coğrafyanın sistematik tasnifi değildir. Doğru sınıflama “tarihi fiziki coğrafya, tarihi beşeri coğrafya, tarihi bölgesel coğrafya” şeklindedir. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 34

I- Coğrafi şartların tarihi olaylar üzerinde bir etkisi yoktur.
II- Coğrafyanın inceleme konusu olan insanların yeryüzüne dağılışları, yaşama biçimleri ve çeşitli ekonomik, kültürel faaliyetler Tarih biliminin konuları arasında yer almaz.
III- Tarih ve coğrafya yalnızca birer bakış açısı sunmaktan öte toplumların, yerlerin ve dönemlerin karakteristiklerine çoklu bir bakış açısıyla bakma imkanı sunar.
IV- Tarih ve coğrafya karşılaştırıldığında sırasıyla onlar kendi ilgilerine göre saptırılmış/çarpıtılmış insan ve yerler ile ilişkilidirler.
V- Tarih ve coğrafya arasındaki temel farklılığı en iyi açıklayan terimler; “dönemler ve yerler”dir.
Yukarıda verilen maddelerden hangileri tarih ve coğrafya arasındaki ilişkiyi doğru bir şekilde ifade etmektedir?

I- II

I- II- III

II- III- IV

III- IV-V

II- III- V

Açıklama:

A, B, C ve E seçeneklerinde verilen maddeler tarih ve coğrafya arasındaki ilişkiyi eksik ya da yanlış ifade etmektedir. D seçeneğinde yer alan maddeler tarih ve coğrafya arasındaki ilişkiyi kesin ve doğru bir şekilde açıklamaktadır. Tarih ve coğrafya yalnızca birer bakış açısı sunmaktan öte toplumların, yerlerin ve dönemlerin karakteristiklerine çoklu bir bakış açısıyla bakma imkanı sunar. Tarih ve coğrafya karşılaştırıldığında sırasıyla onlar kendi ilgilerine göre saptırılmış/çarpıtılmış insan ve yerler ile ilişkilidirler. Tarih ve coğrafya arasındaki temel farklılığı en iyi açıklayan terimler; “dönemler ve yerler”dir. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 35

“Tarihi coğrafya araştırması diğer tüm disiplinlerde olduğu gibi bir süreci kapsar ve bunun belirli adımları vardır. Bu adımların sıralamasının bazen kişiden kişiye, araştırmanın amacına, imkânlarına ve çalışılan konunun özelliğine göre değişebilmesiyle beraber araştırmanın tamamlanabilmesi için genellikle belirli bir sıralama takip edilir.” verilen tanıma göre bir araştırmanın tamamlanabilmesi takip edilmesi gereken sıralama aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru verilmiştir?

Araştırma sorusunun belirlenmesi- araştırma yönteminin belirlenmesi- literatür taraması- hipotezlerin belirlenmesi- veri toplama- analiz- sentez- değerlendirme

Araştırma yönteminin belirlenmesi- araştırma sorusunun belirlenmesi- hipotezlerin belirlenmesi- literatür taraması- veri toplama- analiz- sentez- değerlendirme

Araştırma sorusunun belirlenmesi- literatür taraması- hipotezlerin belirlenmesi- veri toplama- araştırma yönteminin belirlenmesi- analiz- sentez- değerlendirme

Araştırma yönteminin belirlenmesi- analiz- hipotezlerin belirlenmesi- araştırma sorusunun belirlenmesi- literatür taraması- veri toplama- sentez- değerlendirme

Literatür taraması- hipotezlerin belirlenmesi- araştırma sorusunun belirlenmesi- araştırma yönteminin belirlenmesi- veri toplama- analiz- sentez- değerlendirme

Açıklama:

A, B, D ve E seçeneklerinde verilen sıralamalar, bir araştırmanın tamamlanabilmesi takip edilmesi gereken genel sıralamaya uygun değildir. Sıralamanın “araştırma sorusunun belirlenmesi- literatür taraması- hipotezlerin belirlenmesi- veri toplama- araştırma yönteminin belirlenmesi- analiz- sentez- değerlendirme” şeklinde olması gerekmektedir. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 36

Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde tarihi coğrafyanın temel araştırma türleri doğru verilmiştir?

Geleneksel, felsefi, modern araştırma

Düşsel, modern, post-modern araştırm

Şüpheci, felsefi, geleneksel araştırma

Modern, post-modern, felsefi araştırma

Geleneksel, modern, post-modern araştırma.

Açıklama:

A, B, C ve D seçeneklerinde tarihi coğrafyanın temel araştırma türleri yanlış verilmiştir. Tarihi coğrafyanın temel araştırma türleri “geleneksel, modern, post-modern araştırma” şeklindedir. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 37

“Geçmiş kritik dönemlerin kesitsel çalışılması, coğrafi özellikleri ve görünümü içine alarak büyüyen dikey/boylamsal çalışmalar oluşturur. Bu tarihi coğrafya tarzında veriler “tarihi”, analiz ve yorum yöntemleri “coğrafi” olarak tanımlanmıştır. Böyle bir yaklaşım tarzı geçmiş bir dönem boyunca değişen kültürel görünümün ve geçmişte bir zaman dilimindeki bölgesel farklılıkları yorumlamak amacıyla haritalanabilen basılı olmayan arşiv kaynaklarının keşfedilmesinin önemine vurgu yapar. Bu türde tarihi coğrafya araştırması yapanlar, felsefi düşünceyi reddetme, belirli bir soruna yaklaşımın büyük ölçüde mevcut belgesel kaynakların niteliği ve saha verileri tarafından belirlendiği, problem ele alınırken kararlı bir ampirizme güvenle bel bağlanması eğilimindedirler.”
Yukarıda tanımı verilen tarihi coğrafya araştırma türü aşağıdakilerden hangisidir?

Modern tarihi coğrafya araştırması

Felsefi tarihi coğrafya araştırması

Geleneksel tarihi coğrafya araştırması

Şüpheci tarihi coğrafya araştırması

Post-modern tarihi coğrafya araştırması

Açıklama:

A seçeneğinde verilen “modern tarihi coğrafya araştırması” kantitatif/nicel yöntemlerini ve özel sağlam kaynakları içine alır. Bir dereceye kadar bu teknikler şimdi ve gelecekte temel alınacak olan coğrafi modellerin geliştirilmesi ve test edilmesinde tarihi bir laboratuvar olarak görülen geçmişe bakışa adapte edilmiştir. Daha hevesli modern tarihi coğrafyacılar, geçmişin coğrafi özelliklerini bütünüyle teorik ya da gerçek ilişkilerin mekansal model uygulamaları ile test edilmesi veya inşa edilmesine gayret sarf etmişlerdir B ve D seçeneklerinin bu konuyla bir ilgisi bulunmamaktadır. E seçeneğinde yer alan “post-modern tarihi coğrafya araştırması” ile ilgili göze çarpan özellik, modern coğrafi görünümün bir ajanı olarak insana, eserler kadar fikirlere ve eylemler kadar tutumlara yeniden odaklanılmasının yanında; tarihi coğrafya modellerinin ve geleneksel haritaların hümanizasyonu çabası olması şeklindedir. Yukarıda tanımı verilen tarihi coğrafya araştırması türü “geleneksel tarihi coğrafya araştırması” dır. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 38

I- Bugünün sorunlarını çözmek için geçmişi anlamanın gerekliliği.
II- Peyzajın devam eden planlamasında tarihi coğrafyanın kamu yararı faaliyetler için önem arz etmesi.
III- Geleceğe dönük yapılacak olan planlamalarda tarihi coğrafya çalışmalarının katkısı.
IV- İstihdam sağlamada bir payının olması.
V- Hobi anlamında meraklısının çok olması.
Yukarıda verilen maddelerden hangileri tarihi coğrafyanın öneminin gelecekte de var olması gerektiğini büyük ölçüde destekler niteliktedir?

I- II

I- II- III

II- III- IV

III- IV- V

II- III- V

Açıklama:

B seçeneğinde verilen maddeler tarihi coğrafyanın gelecekte de olması gerektiğinin nedenini en iyi ve en doğru şekilde ifade etmektedir. IV- V numaralı maddeler, tarihi coğrafyanın gelecekte de olması gerekliliğinin önemini esas olarak ifade etmemektedir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Aşağıda verilen seçeneklerden hangisinde tarihi coğrafya ile ilgili yanlış bilgi verilmiştir?

Tarihi coğrafya, bilimden çok uzak bir konumdadır.

Tarihi coğrafya, geçmişte belirli bir bölgedeki devletin, değişimi ve gelişimiyle bu tür değişimlerin nedenleri, sonuçları ve ilgili yasaları incelemede vazgeçilmez bir rol oynar.

İnsan ve doğa arasındaki karşılıklı ilişkiyi göz önüne alarak, çoktan ortadan kalkmış olan geçmiş mekan/peyzajları yeniden inşa eder.

Tarihi ve coğrafi bakış açısı, geçmiş bir zaman diliminde araştırılan dönemdeki peyzaj yapısını ve insanlarla nasıl bir etkileşim halinde olduğunun bilinmesine katkı sağlarlar.

Tarihi coğrafyacı hem tarih hem de coğrafyanın bakış açılarının zenginliği ve sunduğu imkanlarla geçmiş bir zaman dilimindeki doğal ortam-insan etkileşimini ortaya koymaktadır.

Açıklama:

B, C, D ve E seçeneklerinde tarihi coğrafya hakkında doğru bilgi verilmiştir. A seçeneğinde yanlış bilgilendirme yapılmıştır doğrusu “tarihi coğrafya, bilimsel kazançlar elde etmek için iyi bir konuma sahiptir. Gerçekten de giderek daha fazla sayıda bilim adamı, kendilerini tarihi coğrafyacı olarak tanımlamaktadır. Fakat yine de, bilimsel toplantılarda gerçekleştirilen sunumlarda, mesleki örgüt üyeliklerinde ve bilimsel yayınlarda adeta yürüme başlangıcındaki bir çocuk olarak nitelenmektedir” şeklindedir. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 40

I- tarihi coğrafyacılar geçmiş bir zaman diliminde değişen dağılışlara, çevreye, peyzaja ve bölgeye odaklanarak onları açığa çıkarmayı amaçlamaktadır.
II- Tarihi coğrafyacı geçmişte bir sahadaki sosyal, ekonomik ve siyasi coğrafya ile ilgilenir.
III- Tarihi coğrafyacı, mevcut coğrafi doku ya da zaman içerisindeki coğrafi dokunun evrimi ile ilgilenmez.
IV- Tarihi coğrafya özellikle belirli bir zamandaki yerlerin en karakteristik özelliklerine vurgu yapar.
V- Tarihi coğrafyada mekândan ziyade zamana vurgu yapılır.
Tarihi coğrafya hakkında yukarıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

III

Açıklama:

I, II, III, IV numaralı maddeler tarihi coğrafya hakkında doğru bilgileri içermektedir. V numaralı maddede yer alan “tarihi coğrafyada mekândan ziyade zamana vurgu yapılır.” bilgisi yanlıştır, doğrusu “tarihi coğrafyanın tarih yazıcılığından farklı olması için kullanılan ifadelerin çağdaş olmasının ötesinde, zamandan ziyade mekana daha fazla ağırlık vermesidir.” şeklindedir. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi Röllig'e göre tarihi coğrafya çalışmalarından beklenenler arasında değildir?

Yerleşmelerin lokalizasyonu

Yerleşmeye etki eden temel faktörler

Tarım ve sanayi

Yollar ve ticari rotalar

Yerleşmede yaşayan insanların yaş ortalaması

Açıklama:

E şıkkı Röllig'in tarihi coğrafya çalışmalarından beklenen sonuçlar arasında yer almaz. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 42

Coğrafi araştırmalarda konu edilen olayın ve unsurun nerede olduğunu belirten, yani konu ve unsurun mutlak yerini (sit) ifade eden terim aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Coğrafya

Antik Coğrafya

Lokalizayon

Harita

Paleocoğrafya

Açıklama:

Lokalizasyon, coğrafi araştırmalarda konu edilen olayın ve unsurun nerede olduğunu belirtir, yani konu ve unsurun mutlak yerini (sit) ifade eder. Tarihi coğrafya araştırmalarında geçmiş dönemdeki yerleşmelerin adı değişmiş ya da günümüze değin ortadan kalkmış olabilir. Yapılacak araştırmalarda adı değişen ya da ortadan kalkan yerleşmelerin mutlak yerlerinin belirlenmesi gerekir ki bu işe yerleşmelerin lokalizasyonu adı verilir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi Kučera'ya göre tarihi coğrafyanın doğası ve eğilimleri arasında yer almaz?

Her şeyden önce tarihi coğrafya, coğrafyadır, coğrafi bir bilimdir.

Tarihi coğrafya artık mevcut olmayan olguların yeniden inşası ve bu nedenle de mevcut peyzajın anlaşılmasına katkıda bulunmasıdır.

Tarihi coğrafya, öncelikle seçilen dönemdeki peyzajın coğrafi organizasyonunu araştıran bir bilimdir.

Tarihi coğrafya sit alanında kazı çalışmalarının yapılmasına katkı sağlar

Nomotetik olarak tarihi coğrafya, geçmişteki belirli bir zaman diliminde peyzaj değişiminin veya bunların çeşitli bileşenlerinin durumunu, gelişimini, nedenlerini ve mekanizmalarını coğrafi bakış açsıyla inceler.

Açıklama:

D şıkkı Kučera'ya göre tarihi coğrafyanın doğası ve eğilimleri arasında yer almaz. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 44

Coğrafyanın doğasına ilişkin birçok görüş olmakla birlikte dört temel entelektüel gelenekten söz etmek mümkündür. Aşağıdakilerden hangisi bu dört temel gelenek arasında değildir?

Popülasyonun değişimi

Dağılışların değişimi

Çevrenin değişimi

Peyzajın değişimi

Alanların/bölgelerin değişimi

Açıklama:

Coğrafyanın doğasına ilişkin birçok görüş olmakla birlikte dört temel entelektüel gelenekten söz etmek mümkündür. Bunlar; “dağılışların değişimi, çevrenin değişimi, peyzajın değişimi ve alanların/bölgelerin değişimi”dir. Bu dört geleneğin doğru bir şekilde araştırılması ve ortaya konulması tarihi bir bakış açısını zorunlu kılmaktadır. Zira coğrafi değişim olarak tarihin, yer tarihi olarak coğrafyanın anlaşılması ve değerlendirilmesine ihtiyaç vardır (Baker, 2007: 7). İşte tarihi coğrafyacılar geçmiş bir zaman diliminde değişen dağılışlara, çevreye, peyzaja ve bölgeye odaklanarak onları açığa çıkarmayı amaçlamaktadır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Geçmişte olmuş bitmiş, bugün hali hazırda bulunmayan bir durumun, nesnenin ya da konunun yeniden tesis edilmesine ne ad verilir?

Yeniden kurgulama

Yeniden hesaplama

Yeniden inşa

Yenilikçi oluşum

Yenilikçi düzen

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi Tarih ve Tarihi Coğrafya'nın ortak yönüdür?

Her ikisi de değişime odaklanır

Her ikisi de geleceği inceler

Her ikisi de geçmişe odaklanır

Her ikisi de maddi kültür kalıntılarını kazılar yolu ile inceler

Her ikisi de dil bilimidir

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 47

Tarihi coğrafyanın çeşitli kültürel özelliklerin kökenleri, dağılımları, yenilikleri ve değişimlerinin özelliklerini ele alan yönüne ne ad verilir?

Dinamik kültür tarihi

Geçmiş kültür tarihi

Geleneksel kültür tarihi

Kurgusal kültür tarihi

Yenilikçi kültür tarihi

Açıklama:

Dinamik kültür tarihi: Çeşitli kültürel özelliklerin kökenleri, dağılımları, yenilikleri ve değişimlerinin özelliklerini ele almak için en etkili yaklaşımlardan birisidir. Çalışma alanı, özelliklerin çeşitliliği bakımından zengin tek bir bölgeyi kapsayabileceği gibi kıtalar veya dünya üzerindeki tekli ya da birbirine bağlı küçük gruplar da olabilir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi Tarihi Coğrafya araştırmalarında geleneksel yöntemler içinde değerlendirilir?

Mekanın değişiminde etken olarak insanın rolü

Dikey tema

Tarihi geçmişin kalıntılarının bölgesel farklılığı

Genre de vie (yaşam tarzı)

Geçmiş algısal mercek/bakış

Açıklama:

Dikey tema Tarihi Coğrafya araştırmalarında geleneksel yöntemler içinde değerlendirilir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi Tarihi Coğrafya araştırmalarında yeni yöntemler içinde değerlendirilir?

Zamansal kesit

Dikey tema

Retrospektif/geriye giden yöntem

Dinamik kültür tarihi

Mekanın değişiminde etken olarak insanın rolü

Açıklama:

Mekanın değişiminde etken olarak insanın rolü Tarihi Coğrafya araştırmalarında yeni yöntemler içinde değerlendirilir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Tarihi coğrafya, coğrafyanın kaçıncı boyutu içinde ele alınmaktadır?

Dördüncü

Üçüncü

İkinci

Birinci

Beşinci

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 51

Celal Nuri (İleri) tarafından 1918 yılında hazırlanan hangi kitap Türkiye’de bir Türk tarafından hazırlanmış tarihi coğrafya alanında ve tarihi coğrafya adını taşıyan ilk çalışmadır?

Coğrafya-yı Tarihi Mülk-i Rum

Coğrafya-yı Umumi

Kamusu’l Alam

Lugat-ı Tarihiye ve Coğrafiye

Türk İllerinin Tarihi Coğrafyasına Ait Derslere Methal

Açıklama:

Türkiye’de bir Türk tarafından hazırlanmış tarihi coğrafya alanında ve tarihi coğrafya adını taşıyan ilk çalışma “Coğrafya-yı Tarihi Mülk-i Rum” dur. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 52

Geçmişten kalan belgelere yani birinci arşiv malzemelerine dayanarak tarihi coğrafya çalışan ilk Türk coğrafyacı aşağıdakilerden hangisidir?

Mesut Elibüyük

Şevket Işık

Murat Ağarı

Bülent İplikçioğlu

Zeki Velidi Togan

Açıklama:

Geçmişten kalan belgelere yani birinci arşiv malzemelerine dayanarak tarihi coğrafya çalışan ilk Türk coğrafyacı Mesut Elibüyük’tür. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 53

I. İncil yanında Yunan ve Roma’nın klasik alıntılarında tanımlanan coğrafyaların tasviri II. İmparatorluklar ve devletlerin sınırları ve uçlarının değişmesiyle ortaya çıkan araştırmalar III. Coğrafi inceleme ve keşiflerin tarihi Yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri XX.yy’dan önce tarihi coğrafya tanımlamalarındandır?

Yalnız I

Yalnız III

I-II

II-III

I-II-III

Açıklama:

Verilen tanımlamaların hepsi XX.yy’ öncesi tarihi coğrafya entelektüel çabası olarak gösterilmektedir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 54

Türkiye (Anadolu coğrafyası) ile ilgili olup, tarihi coğrafya adını kullanılarak hazırlanan ilk eser kim tarafından hazırlanmıştır?

W.M.Ramsay

Edward Wells

Cluverius

Ritter

Kant

Açıklama:

W.M. Ramsay’ın “The Historical Geography of Asia Minor” isimli kitabı tarihi coğrafya adını kullanılarak hazırlanan ilk eserdir.
W.M. Ramsay’ın “The Historical Geography of Asia Minor” isimli kitabı Türkiye (Anadolu coğrafyası) ile ilgili olup, tarihi coğrafya adını kullanılarak hazırlanan ilk eserdir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 55

Tarihi coğrafyadan ilk bahsedenlerden biri olan ve “Lügat-ı Tarihiye ve Coğrafiye” isimli ansiklopedik sözlüğü bulunan coğrafyacı aşağıdakilerden hangisidir?

Mesut Elibüyük

Şevket Işık

Murat Ağarı

Ahmed Rifat

Zeki Velidi Togan

Açıklama:

Ahmed Rifat, 1881 yılında basılan 7 ciltlik “Lügat-› Tarihiye ve Coğrafiye” isimli sözlüğün yazarıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 56

‘Fezleke-i Fenn-i Coğrafya’ isimli kitabında, coğrafyayı “coğrafya-yı riyazi, coğrafya-yı tabii, coğrafya-yı politiki ve siyasi, coğrafya-yı tarihi ve coğrafya-yı askeri” olmak üzere 5 önemli dala ayıran yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Ali Cevad

Şevket Işık

Murat Ağarı

Ahmed Rifat

Zeki Velidi Togan

Açıklama:

Ali Cevad, 1897 yılında basılan ‘Fezleke-i Fenn-i Coğrafya’ isimli kitabında coğrafyayı 5 bölüme ayırmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 57

Tarihi coğrafyanın ele alınması konusunda yaşanılan zorluk ve karmaşıklığın nedeni nedir?

İsimlendirme ve kimlik sorunu

Alt alanların fazla olması

Çok farklı dallarda kullanılıyor olması

Tarih içermesi

Neden sorusunu sorması

Açıklama:

Her konunun bir tarihinin varlığı gerçek olmakla beraber, tarihi coğrafyanın tarihini ele almanın, aslında göründüğünden daha zor ve karmaşık bir konu olduu söylenmektedir. Çünkü aslında bu bir isimlendirme veya kimlik sorunudur. Gerçekten de Dünya’da ve ülkemizde, şimdiye kadar yapılan araştırmalar içinde, yaptığı tarihi coğrafya çalışmasında tarihi coğrafya adını kullanmayanlar olduğu gibi, tam tersine, aslında ilgisi olmadığı halde, yaptığı çalışmaya tarihi coğrafya diyenler de vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Tarihi coğrafya için başlangıç sayılabilecek kitap hangisidir?

Historical Geography of the Old Testament

A Treatise of Antient and Present Geography

Historical Geography of the New Testament

Historisch-Geographischer Hand-Atlas

The Historical Geography of Holy Land

Açıklama:

1701 yılında Edward Wells (1667-1727) tarafından hazırlanan A Treatise of Antient and Present Geography adlı kitap ile -tarihi coğrafya ismi kullanılmadan- ta¬rihi coğrafya çalışmalarının başladığı kabul edilir. Yine O’nun ‘Historical Geog-raphy of the New Testament (1708)’ ve üç ciltten oluşan ‘Historical Geography of the Old Testament (1710, 1711, 1712)’kitabı, tarihi coğrafya adını taşıyan ilk ki¬taplardır.

Doğru Cevap: B

Soru 59

Musevi ve Arap kaynakları ile modern kritik teknikleri kullanılması bakımından tarihi coğrafyada yeni bir aşama kaydeden eser hangisidir?

Historical Geography of the Old Testament

A Treatise of Antient and Present Geography

Historical Geography of the New Testament

Historisch-Geographischer Hand-Atlas

The Historical Geography of Holy Land

Açıklama:

George Adam Smith’in (1856-1942) yayınladığı ve konu bakımından Wells’in çalışmalarıyla benzer özellikler taşıyan ’The Historical Geography of Holy Land’ isimli eser, Avrupa’daki bilimsel-arkeolojik yayımlar yanında Musevi ve Arap kaynakları ile modern kritik teknikleri kullanılması bakımından tarihi coğrafyada yeni bir aşama kaydetmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 60

Tarihi coğrafya hangi dönemde akademik anlamda bir çalışma alanı olarak görülmeye başlanmıştır?

XIX. yüzyılın başları

XX. yüzyılın ikinci yarısı

XIX. yüzyılın ikinci yarısı

XVIII. yüzyılın başları

IX. yüzyılın ikinci yarısı

Açıklama:

Tarihi coğrafyanın geçmişi, Avrupa’da kavram ve terim olarak en azından XVIII. yüzyıla kadar uzanmasına rağmen, akademik anlamda ancak XIX. yüzyılın ikin¬ci yarısında önemli bir coğrafya çalışma alanı olarak görülmeye başlandı. Konunun karakter ve vurguları, değişen ideolojiler, kişisel ve daha genel şartlar ile araştırma¬cıların, toplumun ve enstitülerin yansımasıyla zamanla değişti.

Doğru Cevap: C

Soru 61

Tarihi coğrafya açısından ülkemiz için bir ilk olan kitap hangisidir?

The Historical Geography of Bithynia, Paphlagonia, and Pontus in the Grek and Roman Periods

Historisch-Geographischer Hand-Atlas

A Treatise of Antient and Present Geography

The Historical Geography of Asia Minor

Historical Geography of the Old Testament

Açıklama:

Avrupalı tarihi coğrafyacıların büyük kısmı, genellikle kutsal topraklar üzerinde yoğunlaşırken, bazıları Hıristiyanlar için yine önemli fakat kutsal topraklara göre ikinci derecede olan Anadolu sahası ile ilgilenmişlerdir. Bu şekilde W. M. Ramsay (1851-1939) tarafından hazırlanan ve 1890 yılında basılan ‘The Historical Geography of Asia Minor’ isimli kitabı, tarihi coğrafya açısından ülkemiz için de bir ilk durumundadır.

Doğru Cevap: D

Soru 62

Hangisi XX. yüzyıldan önce tarihi coğrafyanın tanımlandığı entelektüel çabalardan biridir?

Toprakların klimatik özelliklerini keşif

Tarihin arkasındaki coğrafya şeklinde araştırmalar yapmak

Modern dönemin coğrafyalarına merak

Coğrafik tekniklerin yaygınlaşması

Tarihi coğrafyanın bilinçli bir şekilde yükselmesi

Açıklama:

XX. yüzyıldan önce tarihi coğrafya, en azından üç ayrı entelektüel çaba olarak tanımlanmıştır. Bunlar İncil yanında Yunan ve Roma’nın klasik anlatılarında tanımlanan coğrafyaların tasvirini yapmak, imparatorluklar ve devletlerin sınırları ve uçlarının değişmesiyle ‘tarihin arkasındaki coğrafya’ şeklinde ortaya çıkan araştırmalar yapmak ve son olarak coğrafi inceleme ve keşiflerin tarihini yapmak şeklinde ele alınmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 63

Hangisi Türkçe’de tarihi coğrafyadan ilk bahsedenlerden biridir?

Celal Nuri

Martin Vivien

Ahmet Rifat

N.Tunçdilek

M. Tuncel

Açıklama:

Türkçe’de tarihi coğrafyadan ilk bahsedenlerden biri tarihçi ve coğrafyacı Ahmed Rifat’tır. Yağlıkçızade Ahmed Rifat, 1881 yılında basılan 7 ciltlik “Lügat-ı Tarihiye ve Coğrafiye” isimli ansiklopedik sözlüğü içinde tarihi coğrafyayı da bulunduracak bir şekilde coğrafyayı şöyle tanımlamaktadır: “Coğrafya; küre-i arzın ahvâl ve keyfiyetin¬den bahseder bir ilim olub aksam-ı adideye taksim olunmuşdur.

Doğru Cevap: C

Soru 64

Coğrafyanın modern tarihi coğrafya dönemine girdiği yıllar hangisidir?

1880-1910 yılları arası

1920-1950 yılları arası

1960-1990 yılları arası

1900-1930 yılları arası

1980-2000 yılları arası

Açıklama:

Coğrafya gibi zamanla bazı değişikliklere maruz kalan tarihi coğrafya, uzun bir klasik dönemden sonra 1920-1950 yılları arasında yapılan çalışmalar ile ‘modem tarihi coğrafya ’ dönemine girmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 65

Her ne kadar tarihi coğrafya adını kullanmasa da Avrupa’da coğrafya öğreniminin gelişmesini sağlayan tarihi coğrafya dalının ilk kurucusu kimdir?

Edward Wells

Philippus Cluverius

Heredothos

Hemedani

Biruni

Açıklama:

Dünya’da ilk kez Edward Wells tarafından yazılan bir kitaba, ‘tarihi coğrafya’ adının verilmesi, tarihi coğrafya için bir başlangıç sayılmaktadır. Cluverius, disiplinin Avrupa’da coğrafya öğreniminin gelişmesini sağlamış ve bu ismi kullanmadan tarihi coğrafya dalının ilk kurucusu olmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 66

Hıristiyanlar için kutsal topraklara göre ikinci derecede olan Anadolu sahası ile ilgilenip, ülkemiz içinde bir ilk durumunda olan “The Historical Geography of Asia Minor” isimli kitabın yazarı kimdir?

Mackinder

R. Kermack

W.M.Ramsay

D.R.Wilson

Loui-Auguste Himly

Açıklama:

D. R. Wilson’un 1960 yılında tamamladığı ve hala basılmayan doktora tezinin adı ‘The Historical Geography of Bithynia, Paphlagonia, and Pontus in the Grek and Roman Periods”dır. Loui-Auguste Himly yaptıkları araştırmalar ile tarihi coğrafyaya oldukça büyük katkılar yapan iki Fransızdan biridir. Mackinder 1870’lerde önemli çalışmalarıyla tarihi coğrafyaya katkıda bulunmuş isimdir.

Doğru Cevap: C

Soru 67

Klasik Tarihi Coğrafya dönemi hangi yıla kadar sürmüştür?

1912

1920

1925

1930

1936

Açıklama:

Kuruluşu 1700 yılı olan tarihi coğrafya, bu tarihten 1920 yılına kadar uzun bir klasik tarihi coğrafya dönemi geçirmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 68

Tarihi coğrafyanın 1930’lardan sonra girdiği yeni dönem kendi içerisinde dönemlere ayrılmakta ve üç evreye bölünmektedir. 1970’den günümüze devam eden son evre nasıl tanımlanabilir?

Modern tarihi coğrafyaya hazırlık dönemi

Klasik tarihi coğrafya dönemi

Jeomorfolojiye dayalı olarak yapılan çalışmalar

Tarihi materyalizm ve idealizmin hümanist perspektifi yansıtan çalışmalar

Daha çok ampirik çalışmaların ağır bastığı kuantitativ devrim dönemi

Açıklama:

Tarihi coğrafyanın 1930’lardan sonra girdiği yeni dönem bazı kaynaklarda kendi içerisinde dönemlere ayrılmakta ve üç evreye bölünmektedir. 1930’larda başlayan ve 1960’lara kadar süren ilk evre jeomorfoloji ve tarihi coğrafyaya dayalı olarak yapılan çalışmalardan meydana gelmektedir. İkinci evreyi 1960-1970 arasındaki ‘kuantitativ devrim’ adı verilen ve daha çok ampirik çalışmaların ağır bastığı dönemi oluşturur. 1970’den günümüze devam eden son evre ise; tarihi materyalizm ve idealizmin humanist perspektifini yansıtan çalışmalardan meydana gelmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 69

Ülkemizin tarihi coğrafyası ile ilgili çalışmaların ilkleri yabancılara aittir. Takiben Türk müellifleri de tarihi coğrafya adını kullanmışlardır. Bu anlamda 1918 yılında ilk tarihi coğrafya eseri kim tarafından hazırlanmıştır?

Celal Nuri

H.S. Selen

T. Baykara

Ekrem Memiş

Ramazan Şeşen

Açıklama:

Seçeneklerde belirtilen isimlerden Celal Nuri haricindeki diğer isimler de tarihi coğrafya alanında değerli çalışmalar yapmışlardır. Fakat bu çalışmalar 1918 yılı sonrasına rastlamaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 70

MÖ. V. yüzyıldaki yazıları, özellikle Nil Deltası’nın nasıl oluştuğunu ele alan açıklamaları ile tarihi coğrafyanın ilk habercisi sayılabilecek Antik Yunan tarihçisi aşağıdakilerden hangisidir?

Heredot

Diodorus

Ksenofon

Eforos

Thukididis

Açıklama:

MÖ. V. yüzyıldaki yazıları, özellikle Nil Deltası’nın nasıl oluştuğunu ele alan açıklamaları ile tarihi coğrafyanın ilk habercisi sayılabilecek Antik Yunan tarihçisi Heredot’tur.

Doğru Cevap: A

Soru 71

Celal Nuri tarafından “tarihi coğrafya” adı ile hazırlanan ilk kitabın adı aşağıdakilerden hangisidir?

Yollar ve Ülkeler Kitabı

Antik Çağ Türkiye Tarihi

Antik Çağ Türkiye Kentleri

Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası I

Coğrafya’yı Tarihi Mülk-i Rum

Açıklama:

Veli Sevin, 2001 yılında ‘Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası I’ isimli bir kitap hazırlamıştır. E. Güney, özellikle ikincil kaynaklardan faydalanarak 1999 yılında ‘Antik Çağ Türkiye Kentleri’ isimli kitabını ve 2000 yılında da ‘Antik Çağ Türkiye Tarihi Coğrafya Bölgeleri’ isimli kitabını yayımlamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 72

Ülkemizde hangi yıllardan sonra tarihi coğrafya hareketlenmiştir?

1960’lar

1970’ler

1980’ler

1990’lar

2000’ler

Açıklama:

Bu alanda hareketlenmenin 1990’lardan sonra başladığını söylemek gereklidir. Bu tarihe kadar bazı eserler basılmışsa da, tarihi coğrafya araştırmalarının 1990’lardan itibaren hızlandığı belirtilebilir.

Doğru Cevap: D

Soru 73

Dünyada ilk kez yazdığı kitapta tarihi coğrafya ismini kullanan yazar kimdir?

Philippus Cluverius

İbn-i Haldun

Edward Wells

Heredothos

Biruni

Açıklama:

Edward Wells, “Historical geography of old testament” ile “Historical geography of new testament” adlı kitaplarında ilk defa tarihi coğrafya kavramı geçmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 74

Modern tarihi coğrafyanın başlangıcı sayılan dönem hangisidir?

1920-1950

1900-1920

1950-1970

1880-1900

1850-1880

Açıklama:

1920’ye kadar olan dönem klasik tarihi coğrafya dönemi olarak adlandırılır. Ancak 1920’den itibaren, 1950’lere kadar olan dönemse modern tarihi coğrafya ortaya çıkmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 75

Aşağıdaki yazar-kitap eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Ahmed Rifat-Lügat-ı Tarihiye ve Coğrafiye

Süleyman Asaf-Coğrafya-yı Umumi

Şemseddin Sami-Kamusu’l-Alam

Ali Cevad-Fezleke-i Fenn-i Coğrafya

Celal Nuri-Coğrafya-yı Tarihi Mülk-i Rum

Açıklama:

Coğrafya-yı Umumi, Abdurrahman Şeref’e aittir. Süleyman Asa, İstanbul Boğazı’nın haritasını yapmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 76

Aşağıdakilerden hangisi İngiltere’de Domesday Book üzerinde çalışmıştır?

H. C. Darby

W. M. Ramsay

C. O. Sauer

E. Wells

E. W. Gilbert

Açıklama:

Hepsi tarihi coğrafya alanında çalışmış olsa da, Domesday Book üzerine çalışan kişi H. C. Darby’tir.

Doğru Cevap: A

Soru 77

Türkiye’nin ilk tarihi coğrafya isimli eseri hangisidir?

The Historical Geography of Asia Minor

Coğrafya-yı Tarihi Mülk-i Rum

Description historique et geographique de L’Asie Mineure

Türkiye’de Yerleşmenin Evrimi

Coğrafya-yı Umumi

Açıklama:

Bahsedilen eser, W. M. Ramsay tarafından yazılmış olup, Celal Nuri’den önce tarihi coğrafya ismini kitabında kullanmıştır. Bu eser, ancak 1960 yılında Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası ismiyle dilimize çevrilebilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 78

Tarihi coğrafya, ülkemizdeki üniversitelerde aşağıdaki bölümlerden hangisinde ders olarak okutulmaz?

Tarih

Arkeoloji

Turizm

Coğrafya

Jeoloji

Açıklama:

Tarihi coğrafya, jeoloji bölümünde okutulmaz ancak diğer bahsedilen bölümlerin müfredatında yer alır.

Doğru Cevap: E

Soru 79

Dünyada tarihi coğrafya adıyla yapılan çalışmalar ilk hangi tarihten itibaren başlamıştır?

1500

1600

1700

1800

1900

Açıklama:

İlk olarak 1700’den itibaren tarihi coğrafya adıyla çalışmalar yapılmaya başlanmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 80

Uluslararası önemli tarihi coğrafya dergileri hangi yıllardan sonra yayın hayatına başlamıştır?

1940

1950

1960

1970

1980

Açıklama:

1972’de yayınlanmaya başlayan Historical Geography ve 1975’de yayınlanmaya başlayan Journal of Historical Geography adlı dergiler bu alanda öncü olmuştur.

Doğru Cevap: D

Ünite 4

Soru 1

Tarihi coğrafya, coğrafyanın bir konusu olarak dünya üniversite sistemindeki yerini aşağıdaki hangi yüzyılda almıştır?

17. yy

18. yy

19. yy

20. yy

21. yy

Açıklama:

Tarihi coğrafya, coğrafyanın bir konusu olarak dünya üniversite sistemindeki yerini 19. yüzyılda almıştır. Doğru yanıt C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 2

Tarihi coğrafya sahasında bilgiler ihtiva eden "Cami’ut-tevarih" adlı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Ebu’l-Fida

Biruni

Ömeri

Hemedani

Ibn-i Haldun

Açıklama:

Tarihi coğrafya sahasında bilgiler ihtiva eden "Cami’ut-tevarih" adlı eserin yazarı Hemedani’dir. Doğru yanıt D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Dünyada modern tarihi coğrafya dönemine aşağıdaki tarihlerden hangisinden itibaren geçilmiştir?

1700

1800

1900

1920

1950

Açıklama:

Dünyada modern tarihi coğrafya dönemine 1950’den itibaren geçilmiştir. Doğru yanıt E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 4

Tarihi coğrafyanın jeomorfoloji evresiyle ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

1930’larda başlamıştır.

Tarihi coğrafyaya dayalı olarak yapılan çalışmalardan meydana gelmektedir.

Modern tarihi coğrafyanın ilk evresidir.

1960’lara kadar sürmüştür.

Daha çok ampirik çalışmaların ağır bastığı bir dönemdir.

Açıklama:

Tarihi coğrafyanın jeomorfoloji evresinde ampirik çalışmalara yer verilmemiştir. Doğru yanıt E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Ahmed Rıfat’ın 7 ciltlik “Lügat-ı Tarihiye ve Coğrafiye” eseri tarihi coğrafyanın hangi dönemine denk gelmektedir?

Batıdan ilk transferler ve başlangıç dönemi

karmaşa dönemi

arayışlar dönemi

yeniden başlangıç dönemi

modern tarihi coğrafyanın kuruluş dönemi

Açıklama:

Ahmed Rıfat’ın 7 ciltlik “Lügat-ı Tarihiye ve Coğrafiye” eseri tarihi coğrafyanın Batıdan ilk transferler ve başlangıç dönemine denk gelmektedir. Doğru yanıt A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Ülkemizdeki tarihi coğrafyanın ilk dönemini temsil eden ve “Türk İllerinin Tarihi Coğrafyasına Ait Derslere Methal” adlı eserin sahibi olan isim aşağıdakilerden hangisidir?

F. Köprülü

Celal Nuri

Ioannis Kalfoğlu

Zeki Velidi Togan

Şemseddin Sami

Açıklama:

Ülkemizdeki tarihi coğrafyanın ilk dönemini temsil eden ve "Türk İllerinin Tarihi Coğrafyasına Ait Derslere Methal" adlı eserin sahibi olan isim Zeki Velidi Togan’dır. Doğru yanıt D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi tarihi coğrafyayı, sadece Eskiçağ’ı araştıran bir bilim gibi görmektedir?

Erinç

R. Unat

B. İplikçioğlu

B. Darkot

Abdulfattah

Açıklama:

B. İplikçioğlu, tarihi coğrafyayı, sadece Eskiçağ’ı araştıran bir bilim gibi görmektedir. Doğru yanıt C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 8

Tarihi coğrafya konulu ilk araştırmasını XVI. yüzyıl Osmanlı tahrir defterleri üzerinde yapan ve 1997 yılında tamamladığı doktora tezini "Tarihi Coğrafya Açısından Bir Araştırma: XVI. Yüzyıl Larende (Karaman) Kazasında Yerleşme ve Nüfus (2001)" ismi ile Türk Tarih Kurumu’nda yayımlatan isim aşağıdakilerden hangisidir?

Elibüyük

Sevin

Umar

Gümüşçü

Memiş

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 9

"Tevhidin Yurdu-Kur’an-ı Kerim Atlası (2009)" eserinin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Mehmet Bayartan

Ahmet Bedir

Ebu Halil

Ömer Dumlu

Rıza Savaş

Açıklama:

"Tevhidin Yurdu - Kur’an-ı Kerim Atlası (2009)" eserinin yazarı Ahmet Bedir’dir. Doğru yanıt B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ İslam coğrafyacıları tarafından yazılan eserlerden biri değildir?

Mesalikü’l-ebsar fi memaliki’l-emsar

Coğrafya-yı tarihi mülk-i Rum

Cami’ut-tevarih

Kitab-ı Tahkik ma li’l-Hind

Tarih-i Ebu’l-Fida

Açıklama:

Tamamlandı.
“Coğrafya-yı Tarihi Mülk-i Rum” isimli kitap Celal Nuri [İleri] (1882-1938) tarafından 1918 yılında hazırlanmıştır. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 11

“Geçmişteki coğrafyaların incelenmesi” anlamındaki tarihi coğrafyanın ilk kurucusu sayılan Alman coğrafyacı kimdir?

Philippus Cluverius

Edward Wells

B. Varenius

C. Ritter

A. Humboldt

Açıklama:

Tamamlandı.
“Geçmişteki coğrafyaların incelenmesi” anlamındaki tarihi coğrafyanın ilk kurucusu, Alman coğrafyacı Philippus Cluverius'tur. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

“Eski Ahit”i oluşturan kitaplardan biri aşağıdakilerden hangisidir?

Matta

Markos

Luka

Yuhanna

Zebur

Açıklama:

Tamamlandı.
“Eski Ahit”i oluşturan kitaplardan biri Zebur'dur. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 13

“Kuantitativ devrim” adı verilen ve daha çok ampirik çalışmaların ağır bastığı dönem hangi yıllar arasında yaşanmıştır?

1870-1900

1900-1930

1930-1960

1960-1970

1970-2000

Açıklama:

Tamamlandı.
“Kuantitativ devrim” adı verilen ve daha çok ampirik çalışmaların ağır bastığı dönem 1960-1970 yılları arasında yaşanmıştır. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 14

Türkiye’de Togan’dan (1932) başlayarak O. Gümüşçü’ye (2001) kadar yapılan çalışmaları kapsayan döneme verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Batıdan ilk transferler ve başlangıç dönemi

Yeniden başlangıç ve modern tarihi coğrafyanın kuruluşu dönemi

Yükselme dönemi

Karmaşa ve arayışlar dönemi

Duraklama dönemi

Açıklama:

Tamamlandı.
Türkiye’de Togan’dan (1932) başlayarak O. Gümüşçü’ye (2001) kadar olan dönemdeki çalışmaları kapsayan döneme "karmaşa ve arayışlar dönemi" adı verilir.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Karamanlıca (Grek harfli Türkçe) olarak hazırlanan ve bu yüzden yakın zamanda (2013) yayımlanana kadar gözümüzden kaçmış olan “Mikra Asia Kıtasının Tarihiye Coğrafiyesi (1899)” isimli eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

İoannis Kalfoğlu

Abdurrahman Şeref

Şemseddin Sami

William Ramsay

Zeki Velidi Togan

Açıklama:

Tamamlandı.
Karamanlıca (Grek harfli Türkçe) olarak hazırlanan ve bu yüzden yakın zamanda (2013) yayımlanana kadar gözümüzden kaçmış olan “Mikra Asia Kıtasının Tarihiye Coğrafiyesi (1899)” isimli eserin yazarı İoannis Kalfoğlu'dur. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Osmanlıca (Arap harfli Türkçe) hazırlanmış "Tarihi Coğrafya" adını taşıyan ilk çalışma niteliğindeki eserin adı nedir?

Lügat-ı Tarihiye ve Coğrafiye

Kamusu’l-Âlam

Coğrafya-yı Tarihi Mülk-i Rum

Mikra Asia Kıtasının Tarihiye Coğrafiyesi

Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası

Açıklama:

Tamamlandı.
Osmanlıca (Arap harfli Türkçe) hazırlanmış tarihi coğrafya adını taşıyan ilk çalışma niteliğinde olan eserin adı "Coğrafya-yı Tarihi Mülk-i Rum"dur. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 17

Türkiye'de tarihi coğrafya çalışmaları alanında çok önemli çalışmaları yapan ve 1939 yılında İstanbul Üniversitesi’nde Umumi Türk Tarihi kürsüsünü kuran kişi kimdir?

Şemseddin Sami

Ahmet Rıfat

Abdurrahman Şeref

Celal Nuri

Zeki Velidi Togan

Açıklama:

Tamamlandı.
1939 yılında İstanbul Üniversitesi’nde Umumi Türk Tarihi kürsüsünü kurmuş olan kişi Zeki Velidi Togan'dır. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Ülkemizde coğrafyacı olup da geçmişe ait birinci el arşiv malzemelerine dayanarak tarihi coğrafya çalışan ilk isim aşağıdakilerden hangisidir?

Osman Gümüşçü

Mesut Elibüyük

Tuncer Baykara

Bilge Umar

Ramazan Şeşen

Açıklama:

Tamamlandı.
Ülkemizde coğrafyacı olup da geçmişe ait birinci el arşiv malzemelerine dayanarak tarihi coğrafya çalışan ilk isim Mesut Elibüyük'tür. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi Osman Gümüşçü tarafından yürütülen “Türkiye’nin İskan Tarihinde Önemli Bir Problem: Kaybolan Yerleşmeler (2013-16)” adlı TÜBİTAK projesinin özelliklerinden biri değildir?

Bu alanda yapılan ilk TÜBİTAK projesi olması

Problem çözmeyi hedeflemesi

İçerisinde hem arşiv hem de arazi çalışmasını barındırması

Ampirik bir araştırma olması

Uygulamaya dönük olması

Açıklama:

Tamamlandı.
Osman Gümüşçü tarafından yürütülen TÜBİTAK projesi, “Türkiye’nin İskan Tarihinde Önemli Bir Problem: Kaybolan Yerleşmeler (2013-16)”; uygulamaya dönük, bir problem çözmeyi hedefleyen ve içerisinde hem arşiv hem de arazi çalışmasını barındıran ampirik bir araştırma olması bakımından önemlidir. Bu alanda ilk çalışma değildir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Tarihi coğrafyanın, coğrafyanın bir konusu olarak dünya üniversite sistemindeki yerini alması hangi yüzyılda gerçekleşmiştir?

XVII. Yüzyıl

XVIII. Yüzyıl

XIX. Yüzyıl

XX. Yüzyıl

XXI. Yüzyıl

Açıklama:

Tarihi coğrafya, -daha önceki yıllarda ortaya çıkmasına rağmen- coğrafyanın bir konusu olarak dünya üniversite sistemindeki yerini XIX. yüzyılda almıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 21

Tarihi coğrafyanın ilk örneği veya ilk habercisi sayılan, Heredothos’un Nil Deltası’nın nasıl oluştuğu ve Mısır medeniyeti için önemini ele alan açıklamaları hangi yüzyılda ortaya konulmuştur?

M.Ö. VII. Yüzyıl

M.Ö. VI. Yüzyıl

M.Ö. V. Yüzyıl

M.Ö. IV. Yüzyıl

M.Ö. III. Yüzyıl

Açıklama:

Örneğin, tarihin isim babası olan Heredothos’un MÖ. V. yüzyıldaki, özellikle Nil Deltası’nın nasıl oluştuğu ve Mısır medeniyeti için önemini ele alan açıklamaları tarihi coğrafyanın ilk örneği veya ilk habercisi sayılabilir.

Doğru Cevap: C

Soru 22

Tarihi coğrafya çalışmalarının temelleri hangi yüzyılda atılmıştır?

XIV. Yüzyıl

XV. Yüzyıl

XVI. Yüzyıl

XVII. Yüzyıl

XVIII. Yüzyıl

Açıklama:

Dünya’da ilk defa Edward Wells tarafından hazırlanan bir kitaba, “tarihi coğrafya” adının verilmesi, tarihi coğrafya için bir başlangıç sayılmaktadır. Tarihi coğrafya adı ile bu disiplinin kurulması, Wells’in 1701 yılından itibaren yayımladığı çalışmaları ile başlatılabilir. Dolayısıyla belki de aynı isimle olmasa bile aynı düşünce ile hazırlanan eserler daha eski tarihlere gitse de, coğrafyacılar tarafından yapılan ve eser adında “tarihi coğrafya”nın kullanılması ile başlayan bu sahanın kuruluşu genel hatlarıyla 1700 olarak kabul edilebilir. XVIII. yüzyıl, tarihi coğrafya çalışmalarının temellerinin atılması bakımından önemlidir.

Doğru Cevap: E

Soru 23

Geçmişteki coğrafyaların incelenmesi anlamındaki tarihi coğrafyanın ilk kurucusu sayılan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Philippus Cluverius

Edward Wells

H. Newman

Karl Spruner

George Adam Smith

Açıklama:

Ortaçağ sonrasında Avrupa’ya bakıldığında, durumun biraz daha ileriye gitmiş olduğu görülebilir. Bu dönemde “geçmişteki coğrafyaların incelenmesi” anlamındaki tarihi coğrafyanın ilk kurucusu sayılan Alman coğrafyacı Philippus Cluverius’un (1580-1622) çalışmaları önemlidir. Fakat yine de tarihi coğrafya O’nun, klasik dönem yapıtlarındaki bilgileri, arazi verileriyle birleştirerek Almanya’nın tarihi coğrafyasını yayımladığı XVII. yüzyıla kadar, göreli olarak gelişmemiş bir inceleme alanı olarak kalmıştır. Cluverius, Strabon’un yolundan giderek, biraz matematiki coğrafyaya ait bilgiler verdikten sonra ülke tasvirlerini ele almıştır. Cluverius, disiplinin ilerlemesine zemin hazırlayarak, Avrupa’da coğrafya öğreniminin gelişmesini sağlamış ve bu ismi kullanmadan tarihi coğrafya dalının ilk kurucusu olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Anvers’te düzenlenen I. Coğrafya Kongresi hangi tarihte toplanmıştır?

1870

1871

1872

1873

1874

Açıklama:

Bilindiği üzere coğrafyacılar bilimsel bir toplantı amacıyla ilk defa 1871 yılında Anvers’teki I. Coğrafya Kongresi’nde toplanmış ve zamanla örgütlenerek 1922 yılında IGU-Uluslararası Coğrafya Birliği’ni kurmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Uluslararası Coğrafya Birliği (IGU) tarafından düzenlenen ilk kongre olan XI. Coğrafya Kongresi (1925) nerede toplanmıştır?

Berlin

Madrid

İstanbul

Kahire

Moskova

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 26

Türkçe’de tarihi coğrafyadan bahseden ilk kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Yağlıkçızade Ahmed Rıfat

Zeki Velidi Togan

Semseddin Sami

İoannis Kalfoğlu

Celal Nuri

Açıklama:

Tespit edebildiğimiz kadarıyla, Türkçe’de tarihi coğrafyadan ilk bahseden müellif, tarihçi ve coğrafyacı Yağlıkçızade Ahmed Rıfat’tır (ö. 1895).

Doğru Cevap: A

Soru 27

“Lügat-ı Tarihiye ve Coğrafiye” adlı ansiklopedik sözlük aşağıdakilerden hangisi tarafından kaleme alınmıştır?

Yağlıkçızade Ahmed Rıfat

İoannis Kalfoğlu

Şemseddin Sami

Celal Nuri

Zeki Velidi Togan

Açıklama:

Tespit edebildiğimiz kadarıyla, Türkçe’de tarihi coğrafyadan ilk bahseden müellif, tarihçi ve coğrafyacı Yağlıkçızade Ahmed Rıfat’tır (ö. 1895). Ahmed Rıfat, 1881’de basılan 7 ciltlik “Lügat-ı Tarihiye ve Coğrafiye” isimli ansiklopedik sözlüğün üçüncü cildinde tarihi coğrafyayı tanımlamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 28

Dünya’da ilk tarih atlası hangi yüzyılda ortaya çıkmıştır?

XV. Yüzyıl

XVI. Yüzyıl

XVII. Yüzyıl

XVIII. Yüzyıl

XIX. Yüzyıl

Açıklama:

Batıya göre Osmanlı döneminde çok geç başlayan tarih atlası hazırlama çalışmaları, Cumhuriyete zengin bir miras bırakmamıştır. Dünya’da ilk tarih atlası XVI. yüzyılda ortaya çıkarken, takip eden dönemlerde bu alanda önemli gelişmeler yaşanmış ve hatta XIX. yüzyıl, “tarih atlasları çağı” adını almıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 29

Osmanlı İmparatorluğu'nda ilk tarih atlası hangi tarihte basılmıştır?

1903

1905

1907

1910

1913

Açıklama:

Tarih atlaslarının ortaya çıkışı ve gelişim süreci doğrudan coğrafya atlaslarının gelişimi ile ilişkilidir. Bu açıdan bakıldığında, Osmanlı’da basılı ilk coğrafya atlası 1801-1803 yılında hazırlandığına göre, tarih atlaslarının basılması için uzun bir süre geçmiştir. Hatta sadece coğrafya atlasından sonra değil, haritalı tarih kitaplarından sonra bile uzun bir zaman diliminde tarih atlasları ile ilgili çalışmaların yapılmadığı görülür. Gerçekten de, tarih atlaslarına hazırlık niteliğindeki ilk haritalı tarih kitaplarının basıldığı 1889 yılından, ilk tarih atlasının basıldığı 1910 yı- lına kadar 21 yıl geçmesi gerekmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 30

Tarihi coğrafyanın ilk araştırma ve çalışma örneklerine hangi uygarlıkta rastlanır?

Antik Yunan

Çin

Hindistan

Mısır

Orta Asya

Açıklama:

Coğrafya’da olduğu gibi, bu alanda da en eski yazılar yine Eskiçağ Yunan dönemine aittir. Her ne kadar, bahsedilen müellifler yazdıkları eserlere tarihi coğrafya adını vermemişler ve bu ismi kullanmamışlarsa da, nihayetinde yaptıkları çalışmalar tarihi coğrafyanın öncüleridir. Örneğin, tarihin isim babası olan Heredothos’un MÖ. V. yüzyıldaki, özellikle Nil Deltası’nın nasıl oluştuğu ve Mısır medeniyeti için önemini ele alan açıklamaları tarihi coğrafyanın ilk örneği veya ilk habercisi sayılabilir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Edward Wells'in eserleri hangi coğrafyanın tarihini konu alır?

Antik Yunan

Avrupa

Kuzey Afrika

Orta Doğu

Hindistan

Açıklama:

Edward Wells'in eserleri kutsal mekanların Hıristiyanlık ve Yahudiliğin ortaya çıkması zamanındaki durumunu konu alır. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 32

Modern anlamda tarihi coğrafyanın hangi yıllarda başladığı kabul edilir?

1850'ler

1870'ler

1890'lar

1920'ler

1970'ler

Açıklama:

modern tarihi coğrafyanın başlangıcı 1920’den 1930’lara (ve hatta bazılarınca 1945/1950’lere) tarihlenir ki, o dönem H.C.Darby’e göre “tarihi coğrafyanın bilinçli bir disiplin olarak yükseldiği” tarihlerdir. Esasen E.H. Carrier’in prehistorik dönemden günümüze coğrafi değişimi kapsayan “Historical Geography of England and Wales” isimli eseri 1925 yılında basıldıysa da, İngiltere’nin tarihi coğrafyası üzerine en büyük çalışma Darby’nin editörlüğü altında (An Historical Geography of England Before AD 1800) 1936 yılında hazırlanan kitaptır. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi tarihi coğrafya sahasında yapılan çalışmaların tasnifinde kullanılan başlıklardan biri değildir?

Başlangıçta ortaya çıkan “tarihin arkasındaki coğrafya veya tarihin kavranmasının temeli olarak coğrafya” anlayışındaki çalışmalar,

Tarih atlasları ve tarihi kartoğrafya çalışmaları

Tarihi toponimi çalışmaları

Yerlerin, yerleşmelerin tanımlanması, yeniden inşası ve değişim üzerine odaklanan çalışmalar

Tarih öncesi çağlara ait coğrafi değişimler üzerine çalışmalar.

Açıklama:

Tarihi coğrafya sahasında yapılan çalışmaları, kullanılan kaynaklar, takip edilen metotlar, yapısal özellikler, incelenen konular ve sahip olduğu felsefi düşünceyi esas alarak analitik bir tasnife tabi tutmak da mümkündür. Bu hususlardan hareketle yapılan tasnifi aşağıdaki başlıklar altında incelemek mümkündür:
A. Başlangıçta ortaya çıkan “tarihin arkasındaki coğrafya veya tarihin kavranmasının temeli olarak coğrafya” anlayışındaki çalışmalar, B. Tarih atlasları ve tarihi kartoğrafya çalışmaları, C. Tarihi toponimi çalışmaları, D. Yerlerin, yerleşmelerin tanımlanması, yeniden inşası ve değişim üzerine odaklanan çalışmalar, Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 34

“Coğrafya-yı Tarihi Mülk-i Rum” eseri hangi yazara aittir?

Şemseddin Sami

Celal Nuri

İoannis Kalfoğlu

Zeki Velidi Togan

Ahmet Rıfat

Açıklama:

Celal Nuri [İleri] (1882-1938) tarafından 1918 yılında hazırlanan “Coğrafya-yı Tarihi Mülk-i Rum” isimli kitap ise ülkemizde, Osmanlıca (Arap harfli Türkçe) hazırlanmış tarihi coğrafya adını taşıyan ilk çalışma niteliğindedir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 35

Türkiye'de tarihi coğrafya alanında yeniden başlangıcı temsil eden akademisyen kimdir?

Zeki Velidi Togan

Osman Gümüşçü

Abdurrahman Şeref

Celal Nuri

Ahmet Rıfat

Açıklama:

Osman Gümüşçü’nün 2001 yılında kitaplaşan doktora tezinden sonra, 2006 yılında “Tarihi Coğrafya” adı ile yayımladığı, tarihi coğrafyanın tanımı, kaynakları, metotları, mekanı, disiplinin ortaya çıkış ve gelişimi gibi konuları içeren eseri, yeni bir döneme girildiğinin habercisi niteliğindedir. Zira daha önce basılan hiçbir kitap, tarihi coğrafya için metodolojik çerçeve çizen, uygulamalarda başvuru kaynağı oluşturacak bir içeriğe sahip olmadığından, bu eserle geleceğe dair gelişmelerin yolu da açılmış görünmektedir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Türkiye'de tarihi coğrafya alanında yazılan tezler farklı disiplinlerdeki araştırmacılar tarafından yazılmış olup, bu araştırmacıların çalışmaları arasında hangi disipline ait tez bulunmaz?

Tarih

İlahiyat

İktisat

Arkeoloji

Prehistorya

Açıklama:

Tarihi coğrafya alanında yazılan tezlerin çoğunluğunun coğrafya dışındaki bilim dallarına mensup kişiler tarafından, tarih, ilahiyat, arkeoloji, prehistorya gibi disiplinlerden disiplinlerinden yazıldığı görülmektedir. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 37

I. Kültürel mirasın genişliği
II. Geniş arşiv imkanları
III. Alanda yetişmiş çok sayıda insan olması
IV. Henüz az sayıda araştırma yapılmış olması
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Türkiye'de tarihi coğrafyanın geleceğinin açık olmasının sebepleri arasında yer alır?

I. ve II.

II. ve III.

Yalnız III.

I., II. ve IV.

Hepsi

Açıklama:

Türkiye'de tarihi coğrafya araştırmaları henüz yenidir ve dolayısıyla araştırmalarda kullanılacak kaynak malzemeler henüz tüketilmemiştir. Bütün disiplinler için söz konusu olan “bilimsel araştırmaların sonu yoktur” gerçeğinin dışında; sadece, Türkiye topraklarının bulunduğu konumu ve tarih boyunca geçirdiği gelişmelerin doğal bir sonucu olarak sahibi bulunduğu kültürel mirasının göz kamaştıran zenginliği bile, bizleri bahsedilen sonuca götürmektedir. Gerçekten de bugün ülkemizde bulunan Osmanlı arşivlerindeki yaklaşık 300.000 defter ve 150 milyon belge ile Dünya’nın en zengin arşivleri olduğu gerçeği bir kenara bırakılsa bile, Türkiye’nin hiçbir Avrupa ülkesi ile kıyaslanamayacak kadar çeşitli ve zengin bir “kültürel miras”a sahip olduğu bilinen bir gerçektir. Dolayısıyla bu denli çeşitli ve zengin kültürel mirasın bir değil birçok disiplin tarafından çok yönlü olarak araştırılıp bilim dünyası ve ülkemiz yararına değerlendirilmesi esasen bir zorunluluktur. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Türkiye'de tarihi coğrafya çalışmaları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Tarihi coğrafya bölümü ve araştırma merkezleri kurularak, sahanın kurumsallaşması gerçekleşecektir.

Arazi araştırmaları ile birlikte çok sayıda ve çeşitli nitelikte birincil kaynakların kullanımı ile tarihi CBS üzerine çalışmalar yaygınlaşacaktır.

Ülkemizdeki araştırmacılar yurt dışındaki çalışmalara benzer karşılaştırmalı çalışmalar yapacaktır.

Dar alanlı, spesifik konular ile geniş alanlı ve genel konuları kapsayan çalışmalardan hareketle genel sistematik çerçevenin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Sosyal, ekonomik ve kültürel miras konularında keşiflerin sınırına ulaşılmıştır.

Açıklama:

Dünya’da tarihi coğrafya araştırmalarındaki durum dikkate alındığında, sosyal, ekonomik ve kültürel miras konularında keşiflerin artacağı öngörülmektedir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi tarihi coğrafya alanında yapılan çalışmaların içerik, kaynak, yöntem ve türlerine göre tasnifleri arasında yer almaz?

Seyahatnameler

Başlangıçta ortaya çıkan “tarihin arkasındaki coğrafya veya tarihin kavranmasının temeli olarak coğrafya” anlayışındaki çalışmalar,

Tarih atlasları ve tarihi kartoğrafya çalışmaları

Tarihi toponimi çalışmaları

Yerlerin, yerleşmelerin tanımlanması, yeniden inşası ve değişim üzerine odaklanan çalışmalar,

Açıklama:

Dönemlere ayırma yanında, yapılan çalışmaların içerik, kaynak, yöntem ve türlerine göre tasnifini de şöyle yapmak mümkündür:
A. Başlangıçta ortaya çıkan “tarihin arkasındaki coğrafya veya tarihin kavranmasının temeli olarak coğrafya”
anlayışındaki çalışmalar,
B. Tarih atlasları ve tarihi kartoğrafya çalışmaları,
C. Tarihi toponimi çalışmaları,
D. Yerlerin, yerleşmelerin tanımlanması, yeniden inşası ve değişim üzerine odaklanan çalışmalar,
Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi Tarihi Coğrafya'nın öncülerinden birisidir?

Herodotos

Michelangelo

Vitruvius

Seneca

Rafaelli

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi Ömeri'nin 1349 yılında kaleme aldığı tarih ve coğrafyanın detaylı bir şekilde ele alındığı eserinin adıdır?

Kitab-ı Tahkik ma li’l-Hind

Mesalikü’l-ebsar fi memaliki’l-emsar

Fütuhü’l-Buldan

Tarih-i Ebu’l-Fida

Mukaddime

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi İbn-i Haldun’un (1332-1406) kaleme aldığı tarihi coğrafya ile ilgili önemli bir yayındır?

Cami’ut-tevarih

Kitab-ı Tahkik ma li’l-Hind

Tarih-i Ebu’l-Fida

Mukaddime

Mesalikü’l-ebsar fi memaliki’l-emsar

Açıklama:

Ortaçağ İslam coğrafyacılarından bazıları aynı zamanda tarih, felsefe, astronomi vb. alanlarda eser yazmışlar, bazılarında hepsini bir arada ele almışlar ve böylece özellikle tarih-coğrafya yakınlığı ve kaynaşmasının örneklerini sunmuşlardır. Örneğin, Yakut (ö. 1229) eserlerinde tarih ile coğrafya arasında yakın bir ilişki bulunduğunu ileri sürmüş; Ömeri (ö. 1349) tarafından telif edilen “Mesalikü’l-ebsar fi memaliki’l-emsar” adlı devasa ansiklopedik eser, tarih ile coğrafya konularına ayrılmıştır. Aynı şekilde Hemedani’nin (ö. 1318) “Cami’ut-tevarih” adlı eseri, tarihi coğrafya sahasında da bilgiler ihtiva eder. Biruni (973-1050) tarafından hazırlanan, “Kitab-ı Tahkik ma li’l-Hind”, Belazuri’nin (ö. 892) “Fütuhü’l-Buldan”, Ebu’l-Fida’nın (1273- 1331) “Tarih-i Ebu’l-Fida” ve İbn-i Haldun’un (1332-1406) “Mukaddime” gibi çalışmaları da bu bağlamda değerlendirilebilecek önemli eserlerdir.

Doğru Cevap: D

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisinde Orta Çağ Avrupa'sında tarihi coğrafyanın kurucusu sayılan kişinin adı doğru olarak verilmiştir?

Philippus Cluverius

Ebu’l-Fida

İbn-i Haldun

Vitruvius

Descartes

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi antik çağda Geographica adlı eseri kaleme alan ve tarihi coğrafya alanına önemli bir katkı sunana yazarın adıdır?

Ebu’l-Fida

Vitruvius

İbn-i Haldun

Ömeri

Strabon

Açıklama:

Geographica adlı eser Strabon'un kaleme aldığı bir eserdir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Dünyada ilk defa 1700'lü yıllarda hazırlanan bir kitaba "tarihi coğrafya" adı verilmesi bu alanda çalışmaların artmasını ve bir disiplin olarak tarihi coğrafya adının kullanılmasını sağlamıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu kitabın yazarı ve bu disipline önemli katkı sağlayan kişinin adıdır?

Edward Wells

Adam Smith

İbn-i Haldun

Strabon

Vitruvius

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 46

Türkçe’de 1881 yılında kaleme alınan yayım ile tarihi coğrafyadan ilk bahseden müellif, tarihçi ve coğrafyacı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Ahmed Rıfat

Ziya Paşa

Ahmet Yesevi

Namık Kemal

Ayetullah Bey

Açıklama:

Türkçe’de tarihi coğrafyadan ilk bahseden müellif, tarihçi ve coğrafyacı Yağlıkçızade Ahmed Rıfat’tır (ö. 1895). Ahmed Rıfat, 1881’de basılan 7 ciltlik “Lügat-ı Tarihiye ve Coğrafiye” isimli ansiklopedik sözlüğün üçüncü cildinde tarihi coğrafyayı tanımlamıştır. Coğrafyayı dört kısma ayıran müellife göre, tarihi coğrafya son kısmı meydana getirmekte ve yerkürenin çeşitli kısımlarıyla, bunların çıkış kaynağı oldukları meşhur ve büyük olaylardan bahsetmektedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Daha önce basılan hiçbir kitap, tarihi coğrafya için metodolojik çerçeve çizen, uygulamalarda başvuru kaynağı oluşturacak bir içeriğe sahip olmadığından 2006 yılında Tarihi Coğrafya adı ile yayımlanan kitap bu bilim dalının önemli bir referans kaynağı olmuştur. Aşağıdakilerden hangisi söz konusu kitabın yazarıdır?

Osman Gümüşçü

İbn-i Haldun

Strabon

Ahmet Hamdi Tanpınar

Vitruvius

Açıklama:

Diğer disiplinler yanında özellikle 1990’lardan sonra bu konuda araştırma yapan coğrafyacıların sayısında eskiye oranla biraz artış bulunmaktadır. Bunlardan birisi Osmanlı dönemi, özellikle de ülkemizin XVI. yüzyıl tarihi coğrafyası konusunda çalışmalar yapan Osman Gümüşçü’dür. Gümüşçü’nün 2001 yılında kitaplaşan doktora tezinden sonra, 2006 yılında “Tarihi Coğrafya” adı ile yayımladığı, tarihi coğrafyanın tanımı, kaynakları, metotları, mekanı, disiplinin ortaya çıkış ve gelişimi gibi konuları içeren eseri, yeni bir döneme girildiğinin habercisi niteliğindedir. Zira daha önce basılan hiçbir kitap, tarihi coğrafya için metodolojik çerçeve çizen, uygulamalarda başvuru kaynağı oluşturacak bir içeriğe sahip olmadığından, bu eserle geleceğe dair gelişmelerin yolu da açılmış görünmektedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 48

"The Historical Geography of Asia Minor” adlı eser Türkiye'nin ilk tarihi coğrafya isimli eseridir? Bu eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Vitruvius

Strabon

W.M. Ramsay

Herodotos

İbn-i Haldun

Açıklama:

Ülkemizle ilgili, tarihi coğrafya adı kullanılarak hazırlanan ilk eser, birçok sahada olduğu gibi, bir yabancı tarafından neşredilmiştir. Zira, W.M. Ramsay’in “The Historical Geography of Asia Minor, (1890)” isimli kitabının basımı Kalfoğlu ve Celal Nuri’den öncedir. Şu halde ülkemiz için ilk olan W.M. Ramsay’in eseri, ne yazık ki ancak uzun yıllar sonra 1960’da Türkçe’ye çevrilebilmiştir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 49

"Tarihi Coğrafya" ile ilgili ulaşılan ilk çalışmalar hangi döneme aittir?

Modern dönem

Sümerler

Antik Yunan

Rönesans

Antik Mısır

Açıklama:

Tarihi coğrafya, coğrafya biliminin köklü geçmişinde, bilinçsiz bir şekilde, dolaylı ve kırıntılar halinde olsa da, daha İlkçağ’ın Yunan coğrafyacıları zamanından beri bilinmekte ve yapılmaktadır. Coğrafya teriminin kullanılmaya başlaması ve bu alandaki önemli çalışmalar ilk olarak Antik Yunan’da karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmalar içerisinde tarihi coğrafya örnekleri de bulunmaktadır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 50

Ülkemizde ortak bir tarihi coğrafya anlayışının gelişmesinde etkili olmuş olan "Tarihi Coğrafya" adlı kitabın yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

O. Gümüşçü

M. Elibüyük

H. S. Selen

B. Darkot

T. Baykara

Açıklama:

Gümüşçü’nün ilk baskısı 2006 ve ikinci baskısı 2010 yılında yapılan “Tarihi Coğrafya” isimli kitabı ülkemizde tarihi coğrafyanın tanımı, kavramları, metodu ve içeriğinin ne olduğuna yönelik yayınlanan bir metodolojik ve kaynak eser olma özelliği göstermektedir. Bahsedilen eser, Sauer’in “Foreword to Historical Geography” isimli eserinin ülkemizdeki yansıması gibidir. Gerçekten de Sauer’in bu eseri, nasıl ki başta Amerika olmak üzere diğer batı ülkelerinde ortak bir tarihi coğrafya anlayışının gelişmesi yönünde önemli bir etki yaptıysa, Gümüşçü’nün adı geçen eseri de ülkemizde ortak bir tarihi coğrafya anlayışının gelişmesinde etkili olmuş ve olmaya da devam etmektedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi modern tarihi coğrafyanın bir disiplin haline gelmesinde önemli katkıları olmuş çalışmaları olan coğrafyacılardan değildir?

Sauer

Bloch

Febvre

Herodothos

Darby

Açıklama:

Modern tarihi coğrafyanın bir disiplin haline gelmesinde ve dolayısıyla tarihi coğrafyanın tanımlanmasında I. ve II. Dünya savaşları arası dönemde, yani 1920 ve 1930’lu yıllarda Amerikan, İngiliz ve Fransız tarih ve coğrafyacılarının çalışmaları oldukça önemlidir. Fransız tarihçiler Febvre’nin 1922 yılında yayınladığı “La Terre et l Evolotion humaine: Introduction Geographique al Historie”, Bloch’un “Les Caracteres Originaux de l Historie Rurale Francise” isimli eserleriyle, Amerikan coğrafyacı Sauer’in 1925 yılında yayınladığı “The Morphology of Lanscape”, İngiliz coğrafyacı Darby’nin 1936 yılında yayınladığı “An Historical Geography of England Before A. D. 1800” adlı eserler, bu dönemin çalışmalarına verilebilecek en önemli örneklerdir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisi İngiliz coğrafyacı Darby'nin tarihi coğrafyayı tanımlarken kullandığı başlıklardan biri değildir?

Tarihin arkasındaki coğrafya

Geçmişin coğrafyası

Coğrafi değişim

Bugünün içindeki geçmiş

Yeniden yapılanma

Açıklama:

İngiliz coğrafyacı Darby, tarihi coğrafyanın tanımı ile ilgili görüşlerini şu dört başlık altında toplamış ve özellikle Fransız tarihi coğrafyacıları tarafından bu görüşleri kabul görmüştür. Bunlar: “Tarihin arkasındaki coğrafya”, “Geçmişin coğrafyası”, “Coğrafi değişim”, “Bugünün içindeki geçmiş”tir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 53

Tarihi Coğrafya'da "zaman"ı coğrafyanın dördüncü boyutu olarak gören ve doğal tarih anlayışının temsilcilerinden olan tarihçi aşağıdakilerden hangisidir?

Sauer

Naylor

Baker

Guelke

Holdsworth

Açıklama:

Doğal tarih anlayışının temsilcilerinden olan Sauer, Tarihi Coğrafya'da "zaman"ı coğrafyanın dördüncü boyutu olarak görmektedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 54

Tarihi Coğrafya'nın Kapsamını belirleyen beş ana başlık hangi şıkta doğru olarak verilmiştir?

I) Coğrafi devrimler
II) Antropoloji
III) Mekan
IV) Konu
V) Zaman

I) Arkeoloji
II) Antropoloji
III) Tarih
IV) Coğrafya
V) Kültür

I) Coğrafi devrimler
II) Arkeoloji
III) Mekan
IV) Coğrafi Mekan
V) Tarih

I) Mekan
II) Geçmiş Zaman
III) Konu
IV) Değişim
V) Metod

I) Yeniden Yapılandırma
II) Değişim
III) Mekan
IV) Konu
V) Zaman

Açıklama:

Kapsam yani içerik, ana hatlarıyla başta mekan olmak üzere geçmiş zaman, konu, değişim ve metot olmak üzere beş
başlık altında toplanabilir.

Doğru Cevap: D

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi tarihi coğrafya araştırmalarında dikkate alınması gereken noktalardan değildir?

Araştırılan konunun yerinin dönemindeki gerçek dağılışının belirlenmesi.

Mekanın anlattıklarını anlayacak donanımda olunması.

Yazılı dokümanları okuyabilme.

Mekandaki kültürel unsurların tespit edilmesi.

Problemlerin mekandan bağımsız olarak belirlenmesi

Açıklama:

Tarihi coğrafya araştırmalarında dikkate alınması gereken bazı noktalar vardır: Bunlardan ilki ve belki de en önemlisi, coğrafyanın herhangi diğer çalışmalarında olduğundan daha büyük bir dikkatle coğrafi gerçeklerin kurulmasıdır. Bunun için öncelikle tartışılan konuların ve problemlerin yerinin dönemindeki gerçek dağılışının belirlenmesi gereklidir. Dikkat edildiğinde mekan araştırmacıya çok şey anlatacaktır, bunun için de tarihi coğrafyacı mekanın anlattıklarını anlayabilecek donanıma sahip olmalıdır. Geçmişin yeniden kurulabilmesi için o dönemden kalan yazılı dokümanların titiz bir tahlile tutulması gerekmektedir. Tarihi coğrafyacı mekandaki kültürel unsurları tespit edebilmelidir ki, bunlar eskinin formlarını kurmak için gerekecektir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 56

Ulaşılabilen en eski yazılı kaynaklar hangi zamana tarihlenmiştir?

Tarih Öncesi dönem

M.Ö. 3500 dolayları

Günümüzden 2500 yıl öncesine

İnsanoğlunun ortaya çıktığı zamanlara

10.000 yıl öncesine

Açıklama:

Günümüzden M.Ö. 3500 yılına kadar yazılı kaynaklara ulaşılmış olup bundan önceki döneme “Pre history” yani “Tarih öncesi” denilmektedir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 57

Kurum ve kuruluşlara ait bilgilerin dışında kalan kayıtların yer aldığı arşivler nasıl adlandırılır?

Resmi Arşiv

Devlet Arşivi

Milli Arşiv

Özel Arşiv

Genel Arşiv

Açıklama:

Arşivler, bünyesindeki malzemeler yönünden “Resmi” ve “Özel” olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Resmi arşivlerde kurum ve kuruluşlara ait bilgiler mevcutken, özel arşivlerde kurum ve kuruluşlara ait bilgilerin dışında kalan kayıtlar yer almaktadır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 58

Resmi kayıtlarda korunması gereken kayıtlar için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

En fazla 15 yıllık olan tüm belgeler.

En az 15 yıllık olan tüm belgeler.

Devletin geleceği için faydalı olan tüm belgeler.

Devletin resmi işlemlerini içeren tüm belgeler.

En az 15 yıl geçen ve devletin geleceği için faydalı olabilecek kayıtlar.

Açıklama:

Yönetmelikte belirtilen ifade “En az 15 yıl geçen ve devletin geleceği için faydalı olabilecek kayıtların koruma altına alınması, diğerlerinin de yok edilmesi”dir.

Doğru Cevap: E

Soru 59

“…Tarihi coğrafya, modern coğrafyanın içinde, geniş bir araştırma alanı ile günümüzden geçmişe uzanarak geçmişin coğrafyasını günümüze taşımaktadır. Bu disiplin tarih ve coğrafya alanlarının sınırında yer almakta; çalışma konusu, kaynakları ve metodoloji açısından kompleks yaklaşımları ve ilgileri içermektedir…” ifadesi en kapsamlı olarak ‘tarihi coğrafya’nın hangi yönünü tanımlar?

Uzmanlık gerektirmesi

Geçmiş zamanla ilgilenmesi

Karmaşık olması

İnterdisipliner /disiplinlerarası olması

Mekan ve saha ile ilgilenmesi

Açıklama:

Verilen tanım Warf ‘a göre ( 2006) coğrafyanın interdisipliner / disiplinlerarası bir karaktere sahip olmasını tanımlar. Diğer seçenekler ise kapsayıcı tanımın tamamlayıcı alt unsurlardır.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Ülkemizde tarihi coğrafyanın tanımı, kavramları, metodu ve içeriğinin ne olduğuna yönelik yayımlanan önemli bir kaynak eser olan “Tarihi Coğrafya” kitabı kime aittir?

H.S. Selen

B. Darkot

T. Baykara

M. Elibüyük

O. Gümüşçü

Açıklama:

Verilen eser Gümüşçü’ye ait ve farklı baskıları olan ve coğrafyanın tanımı, kavramları, metodu,ve içeriği ile ilgili önemli bir eserdir.

Doğru Cevap: E

Soru 61

1936 yılında yayınladığı “A Historical Geography of England Before A.D. 1800” eserinde, tarihi coğrafyanın mekânda değişimi algılamak için önemli olduğunu ve yerin tarihi coğrafyacı tarafından tarihi boyutta ele alındığını ifade eden İngiliz coğrafyacı kimdir?

Darby

Clark

Sauer

Bloch

Febvre

Açıklama:

Tanımlanan ve içeriği açıklanan eser İngiliz coğrafyacı Darby’ ye aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisi Tarihi Coğrafya’nın kapsamını oluşturan beş ana husustan birisi değildir?

Mekân

Geçmiş zaman

Kültür

Değişim

Metot

Açıklama:

Tarihi Coğrafya’nın kapsamını oluşturan beş ana husus /öğe: mekân, geçmiş zaman, konu, değişim ve metot’tur. Tarihi coğrafyada kültür ana kavramdan ziyade bir alt dal /araştırma konusudur.

Doğru Cevap: C

Soru 63

Türkiye’de yapılan tarihi coğrafya çalışmaları nitelikleri ve kronolojik gelişimleri açısından üç dönem halinde incelenir. Karmaşa ve arayışlar dönemi Togan’dan (1932) başlayarak ………….. dönemine kadar olan çalışmaları kapsar. Boşluğa uygun olan ifade hangisidir?

Şevket Işık (1999)

Osman Gümüşçü (2001)

Mehmet Bayartan (2003)

Adnan Eskikurt (2005)

Ahmet Bedir (2009)

Açıklama:

Türkiye’de yapılan ve tarihi coğrafya kapsamına giren çalışmaları, nitelikleri ve kronolojik gelişimleri dikkate alarak başlıca üç dönem halinde incelemek mümkündür. Bunlardan ilki, 1-Batıdan ilk transferler ve başlangıç dönemi: Ahmet Rıfat’ın sözlüğü (1881) ile başlayıp Z.V. Togan’a (1932) kadar olan çalışmaları kapsar. 2-Karmaşa ve arayışlar dönemi: Togan’dan (1932) başlayarak O. Gümüşçü’ye (2001) kadar olan dönemdeki çalışmaları kapsar. 3- Yeniden başlangıç ve modern tarihi coğrafyanın kuruluşu dönemi ise belirtilen yıldan bugüne dek uzanır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 64

Doğal tarih anlayışını savunan, mekânın doğal faktörler ve insan gruplarının beraberliği ile oluşumunu ifade eden, “doğal ve kültürel varlıkların ve değişimin birlikte meydana getirdiği görünüm” anlamına gelen Tarihi coğrafya unsuru aşağıdakilerden hangisidir?

Yer adı

Peyzaj

Özgüllük

Çevre

Kültür

Açıklama:

Verilen tanım ‘peyzaj’ı tanımlamaktadır. Özgüllük ise, tarihi coğrafya prensiplerinden olup, belli bir yere ve kültüre spesifik/kendine özgü özellikleri vurgulaması özelliğine denir.

Doğru Cevap: B

Soru 65

A. R. H. Baker’a göre, aşağıdakilerden hangisi Tarihi coğrafya’nın sadece tarih veya sadece coğrafya ile ilişkisini ifade eden amaç/ prensiplerinden biri değildir?

Tarihi coğrafya mekansal sentezden çok analizle ilgilenir

Tarihi coğrafya tarih gibi geçmişle ilgili sorular sorar

Kaynaklar ve metot açısından tarih gibi problematiktir

Tarihi coğrafya zaman içerisindeki coğrafi değişimle ilgilenir

Tarihi coğrafya mekânın tarihi spesifikliklerini vurgular

Açıklama:

Tarihi coğrafya mekânsal analizle değil esasen mekânsal sentezle ilgilenir ve diğer dört seçenekte görüldüğü gibi ilgili alan olan tarih ve coğrafyadan bu anlamda destek alır ve benzerlik gösterir.

Doğru Cevap: A

Soru 66

Coğrafi Bilgi Sistemleri ülkemizde tarihi coğrafya çalışmalarında hangi dönemde kullanılmaya başlandı?

1980’li yıllarda

1990’larda

2000’de

2005’te

2010’lu yıllarda

Açıklama:

Kartografik yöntemler, harita sistemleri, NASA destekli uzay sistemleri gibi Coğrafi Bilgi Sistemleri 1990’larda dünyada, ülkemizde ise ancak 2010’lu yıllarda kullanılmaya başlanmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 67

Bugün, İstanbul Anadolu ve Rumeli yakasında birbirine komşu birçok ilçesi bulunan dev bir metropol iken; geçmişte coğrafi olarak surlar içinde kalan “tarihi yarımada” olarak varlık göstermiştir. Bu örnek Tarihi coğrafya ele alınırken, özellikle hangi unsurun önemini vurgulamaktadır?

Mekan

Değişim

Kültür

Yer adları

Zaman

Açıklama:

Verilen örnek tarihi coğrafya incelemelerini yaparken ve eski mekânı tanımlarken zaman içindeki ‘değişim’ unsurunu dikkate almalıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 68

Tarihi Coğrafya çalışmalarında, coğrafyacı farklı sosyal disiplinlerden yararlanmak zorunda kalmaktadır. Bunların başında aşağıdakilerden hangi ikili gelir?

Tarih-Arkeoloji

Fizik-Kimya

Matematik-Geometri

Görsel Sanatlar-Müzik

Türkçe-Sosyal Bilimler

Açıklama:

Tarihi coğrafya çalışmalarında farklı sosyal disiplinlerden yararlanmak zorunda kalmaktadır ki, bunların başında tarih, arkeoloji ve antropoloji gelir. İnterdisipliner karakterdeki tarihi coğrafyayı oluşturan büyük ortak önce coğrafya ondan sonra da tarih olmasına rağmen, tarihi coğrafyayla geçmişle ilgili diğer disiplinlerden de faydalanmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 69

Tarihçiler geçmiş üzerinde yoğunlaşırken, coğrafyacılar mekân üzerinde yoğunlaşırlar. Tarihi Coğrafya’da bu nasıl ifade edilir?

Tarihi mekânın detaylarını ifade eder.

İnsanı tanımlar.

İnsanın geçmişte içinde yaşadığı mekânı ifade eder.

İnsanlığın gelişimini tanımlar.

Tarihi yapıların günümüzdeki durumlarını ifade eder.

Açıklama:

Tarihçiler geçmiş zaman dilimi üzerinde çalışırken, coğrafyacılar mekân üzerinde yoğunlaşırlar, bunun tarihi coğrafyada yansıması, insanın geçmişte içinde yaşadığı mekânı araştırmasıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 70

İnterdisipliner kelimesini bir bilim dalı açısından aşağıdaki hangi cümle tanımlar?

Bir bilim dalının sınırları içinde araştırmalarını yürütmektir.

Herhangi bir bilim dalının sınırları içine sığmayıp diğer bilim dallarından yararlanandır.

Bir bilim dalının sınırlılıklarının kurallarını koymaktadır.

Bilim dalının kendi içinde devinimidir.

Bilimin diğer bilim dalları ile değil, kendi başına hareketini sağlamaktır.

Açıklama:

İnterdisipliner/disiplinler arası: Bilimsel Sistematikte tanımlanan herhangi bir bilim dalının sınırları içine sığmayıp; kaynak, yöntem ve metot açısından birden fazla bilim dalından yararlanan ara bilim dallarıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 71

Tarihi Coğrafya çalışmalarında farklı disiplinlerden yararlanmak zorunda kalmaktadır. Bu tanıma uyan kelime aşağıdakilerden hangisidir?

Antropoloji

Coğrafya

Arkeoloji

İnterdisipliner

Tarih

Açıklama:

Tarihi Coğrafya çalışmalarında her ne kadar tarih ve coğrafya ile ilgilense de geçmişle ilgili diğer disiplinlerden de faydalanmaktadır. Buna interdisipliner denilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 72

“Tarihe ait bilgilere ulaşabilmek için arşiv ve kütüphane çalışması zorunludur” cümlesindeki arşiv kelimesini hangi şık tanımlamaktadır?

Medrese

Külliye

Hazine-i Evrak

Divan

Saray

Açıklama:

Tarihe ait bilgilere ulaşabilmek için konuya dair evrakların toplandığı yere “Hazine-i Evrak” denmekteydi.

Doğru Cevap: C

Soru 73

Osmanlı Türkçesindeki karşılığı evrakların toplandığı yer anlamına gelen kelime aşağıdakilerden hangisidir?

Kütüphane

Depo

Yüklük

Ardiye

Hazine-i Evrak

Açıklama:

Tarihe ait bilgilere ulaşabilmek için arşiv ve kütüphanelerde çalışılması zorunludur. Köken itibariyle Yunan ve Latin alfabesine dayanan arşivin Osmanlı Türkçesi’ndeki karşılığı “Hazine-i Evrak”dır.
“Hazine-i Evrak”, kendisine bu adı veren Osmanlıların belirttiği gibi; Türk ve dünya arşivciliği için gerçek bir hazine hüviyetindedir. Bugün Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde mevcut yaklaşık 150 milyon belgenin, tasnifi tamamlanan % 80’lik bölümü, yerli ve ya- bancı ilim adamlarıyla araştırmacıların hizmetine sunulmuştur. Araştırmaya açık bulunan bu fonlar arasında, Osmanlı idaresi altındaki geniş sahada yer alan ülkelerin geçmişine ışık tutacak mahiyette binlerce belge mevcuttur. Bu sebeple, Ortadoğu, Kuzey Afrika, Akdeniz, Balkanlar ve Doğu Avrupa bölgeleri hakkında Osmanlı Arşivlerine başvurul- madan yazılacak tarih eserlerinde muhakkak eksik- likler olacaktır (Sarınay, 2009: 219-220).

Doğru Cevap: E

Soru 74

“Kültürel unsurlar belli bir zaman ve yerde oluşup kuşaktan kuşağa devredilir” cümlesinde sözü edilen hangi tanımdır?

Kültürel Coğrafya

Kültür Şoku

Göçebe Kavim

Ekonomik Göç

Eğitim

Açıklama:

Kültür grupları, bunların dağılışı, toplumun mekânsal işleyişi bakımından dil, din, ekonomik, eğitim, gelenekler gibi kültür unsurlarını ve bunların değişimlerini inceleyen disipline Kültürel Coğrafya denir.

Doğru Cevap: A

Soru 75

Kültürel Coğrafya’nın konusuna aşağıdakilerden hangisi girer?

Ekonomi

Eğitim

Gelenek

Kültür

Hepsi

Açıklama:

Ekonomi, Eğitim, Dil, Din, Gelenek, Kültür gibi unsurları ve bunların değişimlerini inceleyen disipline Kültürel Coğrafya denir.

Doğru Cevap: E

Soru 76

“Geçmişte yaşamış insanların peyzajının, insanlar hakkında önemli bilgiler verdiği düşünülür” cümlesinde peyzaj ne anlama gelmektedir?

İnsan-Kültür

İnsan-Bilim

İnsan-Yaşam

İnsan-Eğitim

Hepsi

Açıklama:

Peyzaj, doğal ve kültürel varlıkların birlikte meydana getirdiği görünümü ifade etmektedir. İnsan gruplarının beraberliği ve doğal çevre ile genellenebilir.

Doğru Cevap: E

Soru 77

Günümüzde arşiv verileri haritalara aktarılarak, bu sayede bilgi harita üzerinde görsel hale gelebilmektedir. Bunu gerçekleştiren sisteme ne ad verilir?

NASA

GIS (Coğrafi Bilgi Sistemleri)

Uydu

Saha

Devre

Açıklama:

Günümüz tarihi coğrafya çalışmalarında bilgilerin görselleştirilmesi ve sorgulanması bakımından coğrafi bilgi sistemlerinin önemi her geçen gün artmaktadır. Buna Coğrafi Bilgi Sistemleri (GIS) denilmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 78

Bazı yerlerinde iklimin kurulan eski medeniyetler üzerindeki etkisinden bahsedilerek tarihi coğrafya bakış acısı kullanılan eser hangisidir?

Mukaddime

Foreword to Historical Geography

Akdeniz ve Akdeniz Dünyası

Historical Geography

Human Geography

Açıklama:

Klasik İslam medeniyetinin medeniye¬tin son temsilcilerinden birisi olan İbn-i Haldun; XIV. yüzyıldaki eserleriyle ilmi çevrelerin dikkatini çekmektedir. İbn-i Haldun un “Mukaddime” isimli eserinde günümüz beşeri ilimlerini bulmak mümkündür. Mukaddime'nin bazı yerlerinde iklimin kurulan eski medeniyetler üzerindeki etkisinden bahsedilerek tarihi coğrafya bakış açısı kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 79

I. Kuruluş veya Klasik
II. Modern Tarihi Coğrafya
III. Yeniden Yapılanma
Hangisinde tarihi coğrafya çalışmalarının yapılanma sırası doğru verilmiştir?

I-II-III

I-III-II

III-II-I

II-I-III

III-I-II

Açıklama:

Tarihi coğrafya çalışmalarında 1700’den 1920 yılına kadar süren uzun bir “kuruluş veya klasik” dönemden sonra, 1920-1950 yılları arasını kapsayan ve “yeniden yapılanma” adı verilebilecek çalışmalar neticesinde 1950 yılından itibaren “modem tarihi coğrafya ” dönemine girilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 80

Özellikle son yıllarda yerli ve yabancı olmak koşuluyla çeşitli bilim dallarına mensup bilim insanının Osmanlı tahrir defterleri üzerindeki çalışmalarını kapsayan interdisipliner bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Defteroloji

Filoloji

Antropoloji

Epigrafi

Paleografi

Açıklama:

Çeşitli bilim dallarına mensup bilim insanının Osmanlı tahrir defterleri üzerindeki çalışmalarını kapsayan interdisipliner bilim dalı defterolojidir.

Doğru Cevap: A

Soru 81

Çevresel tarih ile tarihi coğrafya arasındaki temel fark nedir?

Çevresel tarihin coğrafik imgelerle ilgilenmemesi

Çevresel tarihin kendi başına var olması

Çevresel tarihin daha modern olması

Çevresel tarihte doğal kaynakların tüketilmesi üzerinde durulması

Çevresel tarihin insanlar tarafından oluşturulması

Açıklama:

Çevresel tarih ile tarihi coğrafya arasındaki temel fark, çevresel tarihin kapitalist ekonomiyle birlikte doğal kaynakların tüketilmesi üzerinde durmasıdır, ilgilendiği dönem ise daha çok sanayi devriminden sonraki gelişmeler, yani yakın dönemdir. Bu dönemin özelliği doğanın, insanın ekonomik faaliyetleri uğruna aşırı derecede kullanılması ve doğal peyzajın zarar görmesidir.

Doğru Cevap: D

Soru 82

Tarihi coğrafyayı bir sahadaki ahtapota benzeterek, onu “kuşakların değişimi ve geçmişi hayal etmenin yolları” olarak tanımlayan coğrafyacı kimdir?

Naylor

Guelke

Monkhouse

Mayhew

Holdsworth

Açıklama:

Modern tarihi coğrafyacılardan Holdsworth tarihi coğrafyayı bir sahadaki ahtapota benzeterek, onu “kuşakların değişimi ve geçmişi hayal etmenin yollan ” olarak tanımlamaktadır. Bu ahtapot sahada geniş bir alana yayılmıştır ve kollarının sanayileşmeden, koloniciliğe kadar değişik konulara uzandığını, başta tarih olmak üzere çeşitli kaynaklardan beslendiğini bunların ise onun tanımını zorlaştırdığını ifade etmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 83

Aşağıdakilerden hangisi tarihi coğrafya araştırmalarında dikkate alınması gereken bir noktadır?

Kullanılan materyaller birbirine benzemelidir

Tarihi coğrafyacı iyi bir fiziki ve bio-coğrafyacı olmalıdır.

Tarihi coğrafyacı insan gücünü etkili kullanabilmeli

Tarihi coğrafyacı önceki çalışma ya da kalıntıları önemsememeli

Daha önceki değişimler ile ilgilenmemeli

Açıklama:

Tarihi coğrafya araştırmalarında dikkate alınması gereken bazı noktalar vardır: Bunlardan ilki ve belki de en önemlisi, coğrafyanın herhangi diğer çalışmalarında olduğundan daha büyük bir dikkatle coğrafi gerçeklerin kurulmasıdır. Bunun için öncelikle tartışılan konuların ve problemlerin yerinin dönemindeki gerçek dağılışının belirlenmesi gereklidir. İkinci olarak, tarihi coğrafyacı iyi bir fiziki ve bio-coğrafyacı olmalıdır. Ayrıca, doğanın güçleri durumundaki büyük ölçekli coğrafi değişimleri irdelemelidir. Bunlar, jeolojik devirlerde gerçekleşen coğrafi devrimler: dağların aşınması, karaların deniz olması, derin okyanus diplerinin adalar ve dağ zincirlerinin yerine geçmesi gibi olaylardır.

Doğru Cevap: B

Soru 84

Belli bir grup tarafından paylaşılan ve kuşaktan kuşağa aktarılan değerler bütünü aşağıdakilerden hangisidir?

Kültürel coğrafya

Tarih

Kültür

Peyzaj

Tarihi coğrafya

Açıklama:

Belli bir grup tarafından paylaşılan ve kuşaktan kuşağa aktarılan değerler bütünü o topluluğun kültürüdür.

Doğru Cevap: C

Soru 85

Kültür grupları, bunların dağılışı, toplumun mekânsal işleyişi bakımından dil, din, ekonomi, eğitim, gelenekler gibi unsurları ve bunların değişimini inceleyen disipline ne ad verilmektedir?

Geleneksel Coğrafya

Ekonomik Coğrafya

Toplumsal Coğrafya

Tarihi Coğrafya

Kültürel Coğrafya

Açıklama:

Kültür grupları, bunların dağılışı, toplumun mekansal işleyişi bakımından dil, din, ekonomi, eğitim, gelenekler gibi kültür unsurlarını ve bunların değişimini inceleyen disipline kültürel coğrafya adı verilmektedir. Kültür coğrafyacıları mevcut kültürle ilgilenirken bu kültürün tarihi arka planını göz ardı edemez, kültürün birikimi ve aktarılma süreci ile de ilgilenmek zorundadır.

Doğru Cevap: E

Soru 86

I. Kültür grupları, bunların dağılışı, toplumun mekansal işleyişi bakımından dil, din, ekonomi, eğitim, gelenekler gibi kültür unsurlarını ve bunların değişimini incelemek
II. Gelecek nesillere geçmiş nesillerin yaşam biçimlerini aktararak, modern yaşamı desteklemek
III. Tarih öncesi ve tarihi dönemlere ait yüzey araştırmaları ile arkeolojik araştırmalar sonucunda kazılardan çıkan malzemelerden geçmişe ait bütün belge ve bilgileri kullanarak coğrafi sentez yapmaktır.
IV. Tarihsel süreç içerisindeki savaşları tespit etmek
V. İdeolojik kavramlara ışık tutabilmek için çeşitli bölgeleri incelemek
Hangisi tarihi coğrafyanın asıl amacıdır?

Yalnızca I

Yalnızca II

Yalnızca III

IV. ve V.

III. ve II

Açıklama:

Kısaca geçmişin coğrafyası şeklinde tanımlanan tarihi coğrafyada asıl amaç, tarih öncesi ve tarihi dönemlere ait yüzey araştırmaları ile arkeolojik araştırmalar sonucunda kazılardan çıkan malzemelerden geçmişe ait bütün belge ve bilgileri kullanarak coğrafi sentez yapmaktır. Başka kelimelerle tarihi coğrafya bütün “tarihi belge ve bilgilerden yola çıkmak kaydıyla, modem coğrafya ilke ve yöntemlerini kullanarak geçmiş bir zaman diliminde bir sahanın coğrafi araştırmasını yapmaktır.

Doğru Cevap: C

Soru 87

Toplumların sahip olduğu uygarlıkların sınırları nelerdir?

Doğru ve Yanlış sınır

Paralel sınır

Gerçek ve Paralel sınır

Aktif ve Gerçek sınır

Aktif ve Ön görülebilir sınır

Açıklama:

Toplumların sahip olduğu uygarlıkların sınırları vardır. Bu sınırlar “aktif sınır” ve “gerçek sınır” olarak ikiye ayrılır. Giderek büyüyen medeniyetler aktif sınırlara sahiptir. Medeniyetin gerçek sınırı ise o medeniyeti kuran lider kültür tarafından belirlenir. Aktif sınırlara sahip olan medeniyetler siyasi sınırları aşıp başka yerleri de etkileyebilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 88

Tarihi Coğrafyanın disiplinler içerisindeki konumunu belirleyen ve onu coğrafyanın kapsamında değerlendirilmesini sağlayan özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Üzerine çalıştığı sorunun coğrafi sorun olması

Pek çok disiplinden yararlanması

Geçmiş zamanla ilgilenmesi

İncelediği sorunların toplumsal nitelikte olması

Kültürel unsurlarla ilgilenmesi

Açıklama:

Tarihi coğrafya çalışmalarında tarih disiplininden kaynak açısından yararlanılmaktadır. Bununla birlikte her şeyden önemlisi üzerinde çalıştığı sorunun coğrafi bir sorun olması gerektiğidir. Bu da tarihi coğrafyanın disiplinler içerisindeki konumunu belirlemekte ve onu coğrafyanın kapsamına sokmaktadır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 89

I. Tarihi belge ve bilgilerden yola çıkmak
II. Modern coğrafya ilke ve yöntemlerini kullanmak
III. Bir sahanın günümüzdeki gözlemlerini yapmak
Yukarıdaki seçeneklerden hangisi/hangileri tarihi coğrafyanın asıl amaçlarındandır?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Tarihi coğrafyanın asıl amaçları, tarihi belge ve bilgilerden yola çıkmak kaydıyla, modern coğrafya ilke ve yöntemlerini kullanarak geçmiş bir zaman diliminde bir sahanın coğrafi araştırmasını yapmaktır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 90

Tarihi coğrafya hangi yüzyıldan sonra akademik anlamda önemli bir coğrafya çalışma alanı olarak görülmeye başlanmıştır?

XVIII. yy ilk yarısı

XX. yy. ilk yarısı

XIX. yy. ikinci yarısı

XIX. yy. birinci yarısı

XVIII. yy ikinci yarısı

Açıklama:

Tarihi coğrafyanın geçmişi, Avrupa’da kavram ve terim olarak en azından XVIII. yüzyıla kadar uzanmasına rağmen, akademik anlamda ancak XIX. yüzyılın ikinci yarısında önemli bir coğrafya çalışma alanı olarak görülmeye başlanmıştır.

Doğru Cevap: C

Ünite 5

Soru 1

Birincil kaynaklar ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

Her zaman ikincil kaynaklara göre üstündür.

İkincil kaynaklara kıyasla daha fazla kaynaktan yararlanır.

Birer tanık ifadesi niteliğindedir.

Yanılmaları söz konusu değildir.

İkincil kaynaklardan kesin çizgilerle ayrılır.

Açıklama:

Birincil kaynaklar, birer tanık ifadesi niteliğindedir. Doğru yanıt C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi onomastik biliminin yer adlarını inceleyen dalına verilen isimdir?

Toponimi

Hidronimi

Antroponimi

Folklor

Akropol

Açıklama:

Onomastik biliminin yer adlarını inceleyen dalına verilen ad, toponimidir. Doğru yanıt A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 3

2000 yılı itibariyle Türkiye topraklarında kaç arkeolojik kazı yapılmıştır?

120

255

345

425

510

Açıklama:

2000 yılı itibariyle Türkiye topraklarında 425 arkeolojik kazı yapılmıştır. Doğru yanıt D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Grek mitolojisindeki Mousa denilen dokuz ilham perisinin adından türetilmiştir?

Höyük

Tümülüs

İn

Bazilika

Müze

Açıklama:

Müze, Grek mitolojisindeki Mousa denilen dokuz ilham perisinin adından türetilmiştir. Doğru yanıt E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi 19. yüzyıl geleneksel müzeciliğinin işlevlerinden biri değildir?

Toplama

Belgeleme

Koruma

İletişim

Belgeleme

Açıklama:

İletişim, 19. yüzyıl geleneksel müzeciliğinin işlevlerinden biri değildir. Doğru yanıt D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 6

Koleksiyon nesnelerinin yazılı ve görsel yöntemlerle kayda geçirilmesi, belirli bir sistematik içinde sınıflandırılması ve bu malzemenin dökümünü oluşturan envanterin hazırlanması sürecine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Toplama

Depolama

Belgeleme

Sergileme

İletişim

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 7

2016 verilerine göre Türkiye’de müze müdürlüğü bulunan il sayısı aşağıdakilerden hangisidir?

107

138

192

Açıklama:

2016 verilerine göre Türkiye’de müze müdürlüğü bulunan il sayısı 70’tir. Doğru yanıt A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Anadolu’ya ilk yazı aşağıdaki hangi uygarlık zamanında girmiştir?

Frig

Luvi

Hitit

Asur

Lidya

Açıklama:

Anadolu’ya ilk yazı Asur ticaret kolonileri döneminde girmiştir. Doğru yanıt D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

Arşiv malzemesi niteliğinde olup da, kamu kurum ve kuruluşları dışında kalan gerçek ve tüzel kişilerin elinde bulunan benzeri belgelerin oluşturduğu arşivlere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Özel arşivler

Merkez arşivleri

Kurum arşivleri

Birim arşivleri

Devlet arşivleri

Açıklama:

Arşiv malzemesi niteliğinde olup da, kamu kurum ve kuruluşları dışında kalan gerçek ve tüzel kişilerin elinde bulunan benzeri belgelerin oluşturduğu arşivlere özel arşivler denir. Doğru yanıt A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Vergi, gelir ve nüfusun tespiti amacıyla, arazi ve nüfus sayımları sonucunda ortaya çıkan kayıtlara Osmanlı döneminde verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Defatir

Divan

Kanun

Yaşamişi

Tahrir defteri

Açıklama:

Vergi, gelir ve nüfusun tespiti amacıyla, arazi ve nüfus sayımları sonucunda ortaya çıkan kayıtlara Osmanlı döneminde verilen ad tahrir defteridir. Doğru yanıt E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 11

I. Kiliseye kayıtlı mallar
II. Mali kayıtlar
III. Han ve hamam kayıtları
IV. Yerel ya da ulusal mahkeme kayıtları
V. Özel kişiler tarafından tutulan ve günümüze ulaşabilen özel arşivler
Butlin’e göre aşağıdakilerden hangisi tarihi coğrafyanın kaynaklarındandır?

I-III-IV-V

I-II-IV-V

II-III-IV-V

III-IV-V

I-II-III-IV

Açıklama:

Butlin, konu hakkında şu ifadeleri kullanmaktadır: “Tarihi coğrafyanın kaynakları yerel ve ulusal yöneticilerin elinden çıkan yönetime, nüfusa, vergiye ve mülkiyete ait her türlü kayıt, envanter, nüfus sayımları, haritalar, keşif ve sondaj raporları, toprak mülkiyetini ve kullanımını gösteren kayıtlar, kiliseye kayıtlı mallar, mali kayıtlar, yerel ya da ulusal mahkeme kayıtları ile özel kişiler tarafından tutulan ve günümüze ulaşabilen özel arşivlerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi tarih öncesi dönemler ve topluluklar üzerine yapılacak araştırmalarda kullanılan yöntemdir?

Mülkiyete ait her türlü kayıt

Nüfus sayımları

Haritalar

Envanterler

Arkeolojik kazılar

Açıklama:

Tarih öncesi dönemler ve topluluklar üzerine yapılacak araştırmalarda daha çok alan çalışması ve arkeolojik kazılardan elde edilen verilere ihtiyaç vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin tarihi coğrafyası çalışmalarında yararlanılacak veri tasniflerinden biridir?

Envanterler

Keşif ve sondajlar

Kütüphaneler

Mali kayıtlar

Yerel ya da ulusal mahkeme kayıtları

Açıklama:

Farklı şekillerde tasnif edilebilen tarihi coğrafya kaynakları, verilerin bulunduğu ve muhafaza edildiği yerlere göre; arazi, müze, arşiv, kütüphane ve internet kaynakları olmak üzere beş başlık altında toplanmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Kırsal veya kentsel mekanlara gidilerek, konuya dair veri toplamak, inceleme ve gözlem yapmak aşağıdaki hangi kaynaklardandır?

Arazi

Müze

Kütüphane

Arşiv

İnternet

Açıklama:

Coğrafyacıların da “arazi araştırması” vardır. Buradaki gibi farklı isimler verilse de, kast edilenler, birbirine çok yakın ve genel çerçevede aynı işlemlerdir. Yani, araştırmak, veri toplamak amacıyla, kırsal veya kentsel mekanlara gidilerek, konuya dair veri toplamak, inceleme ve gözlem yapmaktır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Vekayinameler hangi tür kütüphane kaynağıdır?

Çizili Kaynaklar

Resim

Görüntülü-sesli Kaynaklar

Yazılı Kaynaklar

Fotoğraf

Açıklama:

Kütüphane Kaynakları: Yazılı Kaynaklar, Çizili Kaynaklar, Görüntülü-sesli Kaynaklar ile Resimler ve Fotoğraflar yer alır. Vekayinameler, yazılı kaynaklardandır.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Günümüze ulaşan ilk yazılı Osmanlı tarihi kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Şeka-iku’n-Nu’maniyye

Dâsitân-ı Tevârîh-i Mülûk-i Âl-i Osman

Nevadirü’l-Ahbar”ı

Menakıb-ı Hünerveran

Menâkıb-ı Âl-i Osman

Açıklama:

XV. yüzyılın başlarında Germiyanlı Ahmedî’nin yazdığı “İskendernâme”nin sonuna eklenen “Dâsitân-ı Tevârîh-i Mülûk-i Âl-i Osman” ise günümüze ulaşan ilk yazılı Osmanlı tarihi kaynağıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 17

Peygamberlerden başlayarak Selçuklu, Osmanlı ve Karamanlılar’ın tarihlerine ait önemli olayların yer aldığı kaynaklar aşağıdakilerden hangisidir?

Basma Kaynaklar,

Biyografiler ve Otobiyografiler

Takvimler ve Yıllıklar

Seyahatnameler

Süreli Yayınlar

Açıklama:

Hz. Adem’den itibaren peygamberlerin ve halifelerin kronolojik listeleriyle, Selçuklu, Osmanlı ve Karamanlılar’ın tarihlerine ait önemli olayların yanı sıra kehanetler ve rüya tabirlerine de yer verilmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 18

Sultanların günlük yaşamlarını anlatan, saray yazıcılarının tuttuğu notlar aşağıdakilerden hangisidir?

Biyografi

Otobiyografi

Vekayiname

Seyahatname

Salname

Açıklama:

Sultanların günlük yaşamlarını anlatan ve saray yazıcılarının tuttuğu notlara dayanan yapıtlara “vekayiname veya ruzname” denir.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Osmanlı devlet yapısı içerisinde geçmiş yıllardaki önemli olayları özetleyen ve ait oldukları yılların müessese ve hal tercümeleri hakkında bilgi veren kaynak aşağıdakilerden hangisidir?

Salname

Biyografi

Vekayiname

Otobiyografi

Seyahatname

Açıklama:

Salnameler: Geçmiş yıllardaki önemli olayları özetleyen ve ait oldukları yılların müessese ve hal tercümeleri gibi çeşitli konular hakkında son derece kısa ve önemli bilgiler veren eserlerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 20

İnternet araştırmalarında kullanılan yek.gov.tr adresi aşağıdakilerden hangisine aittir?

Tübitak Ulusal Akademik Ağ

Amerikan Kongre Kütüphanesi

British Kütüphanesi

TBMM kütüphanesi

Türkiye Yazma Eserler Kurumu

Açıklama:

Türkiye Yazma Eserler Kurumu’na, yek.gov.tr adresinden ulaşılabilir.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Tarihi coğrafyayı çağdaş coğrafyadan ayıran en önemli unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Bölge odaklı çalışması.

Geçmişi araştırması.

Bölgelerin sadece siyasi geçmişine odaklanması.

Halk kültürünün tarihine odaklanması.

Sadece fiziksel tarihe odaklanması.

Açıklama:

Tarihi coğrafyanın çağdaş coğrafyadan ayrıldığı tek husus “geçmişi araştırması” olduğundan, geçmiş özel bir önem kazanmaktadır. Bunun yürütülen araştırmaya yansıtılması ise, ancak çalışılan geçmiş döneme ait kaynaklara ulaşmak ve onlardan faydalanmakla mümkündür.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Kurum ve kuruluşların, merkez teşkilatların içinde yer alan ve arşiv malzemesi ile arşivlik malzemenin 10-14 yıl süre ile saklandığı arşiv türü aşağıdakilerden hangisidir?

Kurum arşivi

Birim arşivi

Devlet arşivi

Merkez arşivi

Özel arşiv

Açıklama:

Kurum arşivi: Kurum ve kuruluşların, merkez teşkilatların içinde yer alan ve arşiv malzemesi ile arşivlik malzemenin birim arşivlerine nazaran daha uzun (10-14 yıl) süreli saklandığı merkezi arşivlerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Osmanlı İmparatorluğu'nda gelir ve nüfusun tespiti amacıyla, arazi ve nüfus sayımlarının tutulduğu kayıtlar aşağıdakilerden hangisi ile adlandırılır?

Vergi Kayıt Defteri

Tahakkuk Defteri

Tahrir Defteri

Yasamişi Defteri

Kanun Defteri

Açıklama:

Eski çağlardan itibaren merkezi otorite kurmuş olan devletler, nüfusu ve ekonomik güçlerini bilmek, idare ettikleri toprakları bütün yönleriyle tanımak istemişlerdir. Dolayısıyla sanayi öncesi tarım toplumu yapısına sahip bütün devlet ve imparatorluklar, vergi ve vergi nüfusunu belirlemek için çeşitli sayımlar yapmışlardır. Bilhassa Akdeniz’de kurulmuş hemen bütün devletlerde vergi, gelir ve nüfusun tespiti amacıyla, arazi ve nüfus sayımları yapılmıştır. Belirtilen sayımların sonucunda ortaya çıkan kayıtlar, her ülkede değişik adlarla anılmış olup bu kayıtlara Osmanlı’da Tahrir Defteri ismi verilmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 24

Geçmiş yıllardaki önemli olayları özetleyen ve ait oldukları yılların müessese ve hal tercümeleri gibi çeşitli konular hakkında son derece kısa ve önemli bilgiler veren eserler aşağıdakilerden hangisidir?

Seyahatnameler

Vekayinameler

Yıllıklar

Biyografiler

Salnameler

Açıklama:

Salnameler, muhtevalarına bakıldığında, geçmiş yıllardaki önemli olayları özetleyen ve ait oldukları yılların müessese ve hal tercümeleri gibi çeşitli konular hakkında son derece kısa ve önemli bilgiler veren eserlerdir. Bir yıllık olayları topluca göstermek
üzere hazırlanan bu eserler için kullanılan salname; Farsça, “sene” ve “mektup/kitap” anlamına gelen iki kelimeden oluşan ve Tanzimat sonrasında kullanılmaya başlanan bir isimdir.

Doğru Cevap: E

Soru 25

Tarihi olayları kronolojik sırayla kaydeden ve genellikle yazanın öznel görüş ve gözlemlerini de içeren eserler aşağıdakilerden hangisidir?

Salnameler

Seyahatnameler

Otobiyografiler

Vekayinameler

Takvimler

Açıklama:

Tarihi olayları kronolojik sırayla kaydeden ve genellikle yazanın öznel görüş ve gözlemlerini de içeren eserlere “vekayiname/ kronik” denilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 26

Osmanlı İmparatorluğunda mahkemeye intikal eden olayların kayıt altına alınması sonucu oluşan kayıtlar aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?

Şer‘iye Sicilleri

Temettuat Defterleri

Avarız Defterleri

Evkaf Defterleri

İcmal Defterleri

Açıklama:

Osmanlı dönemi araştırmaları için önemli bir kaynak serisi de şer‘iye sicil defterleridir. Mahkeme kayıtları da denilen bu defterler,
mahkemeye intikal eden olayların kayıt altına alınması sonucu oluşmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi evlerin tarih öncesi çağlar boyunca kerpiçten yapılması ve kültür katlarının zamanla üst üste yığılması sonucunda, topraktan büyük tepelerin oluşmasıyla meydana gelmişlerdir?

Mağaralar

Höyükler

Akropoller

Tümülüsler

Nekropoller

Açıklama:

Höyükler, Mezopotamya ve İran gibi Anadolu’da da, evlerin tarih öncesi çağlar boyunca kerpiçten yapılması ve kültür katlarının zamanla üst üste yığılması sonucunda, topraktan büyük tepelerin oluşmasıyla meydana gelmişlerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Onomastik biliminin yer adlarını inceleyen dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Heraldik

Antroponimi

Numizmatik

Toponimi

Hidronimi

Açıklama:

Dilbiliminin, özel isimleri inceleyen, onların kökenleri ve anlamlarıyla uğraşan bilim dalına onomastik/adbilim denilmektedir.
Onomastik biliminin yer adlarını inceleyen dalına toponimi; bunun nehir, göl gibi su adlarıyla uğraşan dalına hidronimi; şahıs adlarıyla uğraşan dalına da antroponimi denilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Osmanlı İmparatorluğunda tüccar ve esnafın senelik kazançları üzerinden alınan vergiler aşağıdakilerden hangisiyle kayıt altına alınırdı?

Evkaf Defterleri

Şer'iye Sicilleri

Avarız Defterleri

Tahrir Defteri

Temettuat Defterleri

Açıklama:

Temettu vergisi, tüccar ve esnafın senelik kazançları üzerinden alınan vergiye verilen addır.1839 yılında çıkarılan bir emirle,
Tanzimat uygulamaları arasında Osmanlı genelinde bulunan ahalinin ismi, şöhreti, arazileri, hayvanları; tüccar ve esnafın ise yıllık gelirleri vb. bilgilerin bu deftere kaydedilmesi emredilmiştir. Bu kayıt üzerinden de temettu vergisi, sonraki adıyla “kazanç vergisi” alınmıştır. Osmanlı Arşivi’nde Maliye Nezareti defterleri arasında yer alan temettuat defterleri, tahrir defterlerinde olduğu gibi vergi amaçlı tutulmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 30

Ülkemizde modern haritacılığa ilişkin 1911 yılında basılan 1/200.000 ölçekli harita türü aşağıdakilerden hangisidir?

Jeoloji Haritası

Fiziki Harita

Topografya Haritası

Beşeri Harita

İklim Haritası

Açıklama:

Çok sayıda istatistikten ya da yazılı belgeden üstün bir coğrafi betimleme biçimi olan haritacılığın, ülkemizde modern haritalar olarak hazırlanıp basılması, 1911 yılında 1/200.000 ölçekli topografya haritaları ile başlamaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 31

Tarihi coğrafya bağlamında kaynakların önemine ilişkin aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur?

Araştırılan bölgenin doğal yapısına ilişkin bilgi verirler.

Tarihi akışa ilişkin mekan analizine katkı sağlarlar.

Tarihle günümüz arasındaki ilişkiyi kurarlar.

Ait oldukları devirle ilgili önemli bilgiler verirler.

Araştırmacıların araştırmalarına yön verirler.

Açıklama:

Tarihi coğrafyanın kaynakları yerel ve ulusal yöneticilerin elinden çıkan yönetime, nüfusa, vergiye ve mülkiyete ait her türlü kayıt, envanter, nüfus sayımları, haritalar, keşif ve sondaj raporları, toprak mülkiyetini ve kullanımını gösteren kayıtlar, kiliseye kayıtlı mallar, mali kayıtlar, yerel ya da ulusal mahkeme kayıtları ile özel kişiler tarafından tutulan ve günümüze ulaşabilen özel arşivlerdir.
Genel anlamıyla kaynak, bilgi veren malzeme olup esasen insanın söylediği, yazdığı ya da ürettiği her şey bu kapsama girer; ancak her bilgi veren malzeme de kaynak olma özelliği taşımaz. Bir malzemenin kaynak olabilmesi için ya devrinde üretilmesi ya da devrine yakın bir zamanda ve devrinin kaynaklarından faydalanılarak meydana getirilmesi gerekir. Birinci gruba giren malzemelere “ana kaynak” denir ve tarih araştırmalarında son derece önemlidir. İkinci grup ise, birincilerin bulunmadığı hallerde önem kazanırlar ve ana kaynaktan faydalanılarak meydana getirildiklerinden “birinci elden kaynak” olarak
tanımlanırlar. Ana kaynakla birlikte, birinci elden kaynağın bulunmaması halinde, bunlardan faydalanılarak meydana getirilen “ikinci elden kaynaklar” önem kazanır

Doğru Cevap: D

Soru 32

Tarihi coğrafya araştırmacılarının arazi çalışmalarında öncelikle odaklanmaları gereken aşağıdaki seçeneklerden hangisidir?

İnsan yapımı unsurlar

Yeryüzü şekilleri

Bölgenin iklimi

Su kaynakları

Yeraltı kaynakları

Açıklama:

Yürütülen araştırmalar sırasında bazen web, kütüphane, müze ve arşivlerdeki kaynaklar sorunu çözmekte yetersiz kalabilirler. Etraflı ve dikkatlice yapılacak arazi araştırmaları ile yazılı ve görsel belgelere geçmemiş veya geçirilmemiş bazı bilgi ve belgelere ulaşmak mümkün olabilir. Arazide fiziki coğrafya elemanları yanında “insan yapısı unsurlar” dikkatlice incelenmelidir. Bunu yaparken, özellikle yörenin yaşlılarıyla görüşülmeli ve kayıt altına alınmalı; kaynakça ve dipnotta göstermek için görüşülen kişilerin isimleri mutlaka not edilmelidir. Ayrıca fotoğraf makinesi/kameralar ile hem bugünkü manzara hem de geçmişe ait, geçmişten kalan ne varsa belgelenmelidir.

Doğru Cevap: A

Soru 33

Seçeneklerden hangisi tarihi coğrafya kapsamında arazi araştırması yapılırken araştırmaya değer görülebilecek yerlerden biridir?

İşlek yollar

Düz arazideki düzenli tepeler

Bölgedeki canlılar

Bölgede yaşayan insanlar

Bölgedeki yapılar

Açıklama:

Tarihi coğrafyadaki arazi araştırması, öncelikle insan eseri olan her türlü izi kapsamakta, özelde ise tarihi yerleşmelerin bulunması, belgelenmesi ve bunların arkeolojik kazı yapılmadan bilimsel yöntemlerle incelenmesidir. Yüzey araştırmasıyla kaynak malzeme toplanan belli başlı alanlar vardır.
Bunlar arasında; mağaralar, nehir ve göl yatakları, höyükler, tümülüsler, akropoller ve nekropoller en fazla dikkati çekenlerdir. Bu tür mahallerde araştırma yapılırken; düz arazide düzenli tepeler, düzgün biçimli oval tepeler, çevreye duvarlı çitler, bitki örtüsü, eski yol ağları, resimli kayalar vb. gibi;
havadan yapılan aramalarda ise, küçük kabarıklar, kıyılar, yollar, bitki örtüsü ve yerleşme izleri gibi gözlemlerin kaydedilmesi, hava fotoğrafı alınması, nemlilik oranı ölçümü gibi hususlara dikkat edilmesi gerekmektedir

Doğru Cevap: B

Soru 34

Seçeneklerden hangisi ülkemizde tarih öncesi dönemlere ait yerleşime ilişkin önemli bilgi kaynaklarıdır?

Yeryüzü şekilleri

Bitki örtüsü

Mağaralar

Nehir yatakları

Batıklar

Açıklama:

Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri (TAY) Projesi çerçevesinde, Anadolu ve Trakya’daki höyükler, tümülüsler, anıtlar, mezarlıklar ve ören yerleri ayrı
ayrı gerek basılı, gerekse elektronik ortamda yayınlanmaktadır. Bu proje kapsamında kayıt altına alınan tarih öncesi dönemlere ait yerleşme birimleri
arasında mağaralar ayrı bir yer tutmaktadır. Genel olarak mağara denildiğinde, yeraltında çeşitli nedenlerle oluşmuş boşluklar anlaşılır ve buralar, genellikle insanların sığınabileceği yerlerdir. TAY verilerine göre, Türkiye’de kayıt altına alınan mağara sayısı 2.707’dir. Mağaralar, Türkiye’nin yerleşme tarihi açısından oldukça önemli unsurlar olup kazı veya gözlem yapılan 600 kadarı dışındakiler
araştırılmayı beklemektedir. Türkiye’nin mağara ve doğal barınaklar yönünden çok zengin olduğu bilinmekte ve 3.500’den fazlası küçük mağara (in)
olmak üzere, 40.000’e yakın mağaranın varlığı tahmin edilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Yerleşme adlarını inceleyen bilim dalına ne ad verilir?

Onomastik

Toponimi

Hidronimi

Antroponimi

Dilbilim

Açıklama:

Yerleşme adları, yani toponimik veriler sadece belirli mevkileri ifade eden
birer isim olmaktan öte; tarih, arkeoloji, folklor, coğrafya ve diğer bazı bilimlerin de ilgi alanına girmekte ve çalışmalarına katkı sağlamaktadır. Dilbiliminin,
özel isimleri inceleyen, onların kökenleri ve anlamlarıyla uğraşan bilim dalına onomastik/adbilim denilmektedir. Onomastik biliminin yer adlarını inceleyen dalına toponimi; bunun nehir, göl gibi su adlarıyla uğraşan dalına hidronimi; şahıs adlarıyla uğraşan dalına da antroponimi denilmektedir. İnsanlar, çevresindeki varlıklara isim verirlerken, kendi geçmişleri, kültürleri, özlemleri, gelenek ve göreneklerini yansıtan isimleri tercih etmişlerdir. Yerleşme merkezlerine verilen isimlerde de bu durum geçerliliğini korumuştur (Gümüşçü, 2010: 252-253). Toponiminin araştırma konusuna, doğal olarak tabiatta bulunan dağlar, tepeler, ovalar, vadiler, yamaçlar, sırtlar, mevkiiler, geçitler gibi morfolojik unsurlar girer ki, genel anlamda bunlara verilen isimlere “yer adları” denilir. Yine toponimi içinde kalmak kaydıyla, bahsedilenlerden farklı olarak insanlar tarafından vücuda getirilen şehir, kasaba, köy, mezraa, yayla, kışla, kom, ağıl gibi bütün yerleşme merkezlerine verilen isimlere de “yerleşme adları” denilmektedir

Doğru Cevap: B

Soru 36

Seçeneklerdeki buluntu örneklerinden hangisi, geçmişte yaşamış olan insanların barınma şekillerine ait bir fikir verebilir?

Bitki kalıntıları

Polen analizleri

Toprak yığınları

Dini gömü alanları

Hayvan kalıntıları

Açıklama:

Prehistorik ve erken tarihi dönemlerdeki arkeolojik kaynaklar çok geniş ve karmaşık bir konudur. Çünkü, o dönemlerden kalan izlerin sayısı ve niteliği çok farklı ve yetersiz olabilir. İnsanların yerleştikleri yerlerin yakın ve uzak bölgelerini avcılık, toplayıcılık, balıkçılık, tarım, hayvancılık ve pastoralizm (konar-göçerlik)
için kullanmalarından ziyade, nasıl kullandıklarını belgeleyen kaynaklar ön plana geçebilir. Bunları ise kısaca şöyle sıralamak mümkündür: Hayvan ve insan kalıntıları, dini gömü alanları, ekonomik faaliyetler veya dini törenlere ait olan taşlar, toprak yığınları, araç ve gereçler, ekilmiş bitki kalıntıları, orijinal şekillerinde korunan ya da polen analizleri ile belirlenebilen yabani otlar vb. eski çağlardaki insan yerleşmeleri ve çevresinin genişliği, içindekiler ve genel durumu hem bireysel hem de toplumsal olarak ya arkeolojik kazılar aracılığıyla doğrudan ya da analizler, gruplandırmalar veya diğer bazı dolaylı metotlarla araştırılarak ortaya konulabilir.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Seçeneklerden hangisi müzelerin en önemli görevidir?

Tarihi eserlerin korunması

Toplumsal hafıza oluşturması

Tarihi eserlerin yatırıma dönüştürülmesi

Doğal güzelliklerin kayıt altına alınması

Sanata ve sanatçıya destek sağlanması

Açıklama:

Aslı Grekçe mouseion (Lat. museum) olan müze, Grek mitolojisindeki Mousa denilen dokuz ilham perisinin adından türetilmiştir ve sözlük anlamı “Musalar’ın yeri/tapınağı”dır. 1956 yılından beri Türkiye’nin de üyesi olduğu International Cauncil of Museums (ICOM) müzeyi; “insan ve yaşadığı çevrenin somut ve somut olmayan mirasını inceleme, eğitim ve zevk alma amacıyla toplayan, koruyan, araştıran, ileten ve sergileyen, toplumun ve gelişiminin hizmetinde, halka açık, kar düşüncesinden bağımsız, sürekliliği olan bir kurumdur” şeklinde tanımlamaktadır. Müzeler, genel anlamıyla sanat, bilim, kültür kurumlarıdır ve varlık nedenleri sahip oldukları koleksiyonlarıdır. Koleksiyonları konusunda uzman olan müzeler, bilginin toplanıp, sınıflandırıldığı yerler olarak kütüphane ve üniversiteler gibi toplumun sanatsal, bilimsel ve kültürel gelişiminde önemli rolü olan kurumlardır. Müzelerin amacı; insanlığın doğal, sanatsal, bilimsel ve kültürel değerlerini halka ve gelecek kuşaklara aktarmak üzere toplamak, bilimsel yöntemlerle değerlendirerek bilginin gelişmesi ve yaygınlaşmasını sağlamak, toplumun gelişimine katkıda bulunmaktır.
Müze, arşiv ve kütüphaneler, ilk örneklerinden günümüze kadar, insan elinden çıkan ve her türden bilgi içeren belgeyi toplayan, koruyan, düzenleyen
ve sunan kurumlardır. Bunların hepsi de, bulundurup muhafaza ettikleri belgeler ile esasen, bazısı evrensel olsa da, “toplumların hafızası/belleği” niteliğindeki merkezlerdir. İşlevsel ve yönetimleri açısından birbirinden farklı ve bağımsız görünseler de, birbirleriyle “geçmişin izlerini bugüne aktaran bellek kurumları” olarak sıkı ilişki halinde bulunan müze, arşiv ve kütüphaneler, yaşamın herhangi
bir anında, bir amaç doğrultusunda üretilmiş her türden kültür ve sanat ürünlerini toplayan, düzenleyen ve gelecek kuşaklara aktarmada köprü işlevi
üstlenen kurumlardır.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Müzelerin, müze koleksiyonlarındaki nesnelerin yaşam sürelerinin uzatılması, doğanın ya da insanın neden olabileceği tahribata karşı güvenliklerinin sağlanması işlevine ne ad verilmektedir?

Toplama

Belgeleme

Depolama

Sergileme

Koruma

Açıklama:

XIX. yüzyılın geleneksel müzecilik anlayışında müzelerin işlevleri; toplama, koruma, belgeleme, depolama ve sergilemedir. XX. yüzyılda, bu işlevlere iletişim, bilimsel araştırma ve eğitim de eklenmiştir. Toplama, müze koleksiyonlarının oluşturulması ve geliştirilmesi için nesnelerin toplanması, yani koleksiyonların edinilmesidir. Koruma, müze koleksiyonlarındaki nesnelerin yaşam sürelerinin uzatılması, doğanın ya da insanın neden olabileceği tahribata karşı güvenliklerinin sağlanmasıdır. Depolama, müze envanterinde bulunan ve sergilenen unsurlar dışında kalan, eldeki fazla nesnelerin muhafaza edilmesidir. Belgeleme, koleksiyon nesnelerinin yazılı ve görsel yöntemlerle kayda geçirilmesi, belirli bir sistematik içinde sınıflandırılması ve bu malzemenin dökümünü oluşturan envanterin hazırlanması sürecini kapsar. Müzenin, koruma
ve araştırma işlevlerinden ayrı düşünülemeyecek temel faaliyet alanlarından biridir. İletişim, müzenin bilimsel ve kültürel üretiminin toplumla paylaşımıdır. Müzenin bilimsel ve kültürel üretimi ise koleksiyonlarıyla gerçekleştireceği araştırma, inceleme, sergileme ve bunlarla ilişkili etkinlikleridir. Sergileme, müze koleksiyonlarının belirli bir kurgu ve mantık içinde, temsil ettikleri zaman dilimini
ya da temayı en açık ve net tarzda anlatabilecek şekilde düzenlenmesidir. Müze koleksiyonlarının sergilenmesi üç şekilde gerçekleştirilir: Sürekli/kalıcı sergiler, süreli/geçici sergiler ve gezici sergiler. Eğitim; sanat, kültür ve bilimin toplumun tüm kesimlerine aktarılması amacıyla müzenin üstlendiği bir misyondur. Günümüz müzelerinin bir araştırma merkezi, üniversite, eğitim ve kültür merkezi
olarak tanımlanabilmeleri üstlendikleri bu misyon nedeniyledir. Böylece müzecilikte eğitim; toplama, koruma, araştırma, değerlendirme ve sergilemeyi
de yönlendiren temel işlevlerden biri olarak benimsenmiştir. Bu bilgiler ışığında, müzelerin varlık nedeni olan koleksiyonlarının korunması, bunların gelecek kuşaklara aktarılmasında öncelikli işlevdir.

Doğru Cevap: E

Soru 39

2015 verilerine göre ülkemizdeki toplam müze sayısı kaçtır?

138

157

190

217

485

Açıklama:

Ülkemizde çeşitli kurumlara bağlı olarak faaliyetlerini devam ettiren müzeler bulunmaktadır. Kültür ve Turizm Bakanlığı başta olmak üzere diğer bakanlıklara ait müzeler, TBMM’ye bağlı saray müzeler, vakıflara ait müzeler bu kapsamda değerlendirilebilir. Bakanlık verilerine göre 2015 tarihi itibariyle 190 kamu müzesi, 138 ören yeri ve kayıtl 157 özel müze bulunmaktadır. Kamu müzelerinde
3 milyonun, özel müzelerde ise 300,000’in üzerinde eser bulunmaktadır. Eser sayısının fazla olması, teşhir alanlarının sınırlı olması, eserin teşhire uygun bulunmaması gibi nedenlerlemilyonlarca eserin yaşam alanı müze depolarıdır.
Ülkemizde arkeolojik ve etnografik eserlerin sergilendiği müzeler ağırlıktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 40

Seçeneklerde verilen örneklerden hangisi birim arşivi belgelerine bir örnektir?

TBMM'nin kuruluş oturumuna konuşma belgeleri

Topkapı sarayında bulunan Osmanlı Devleti'ne ait belgeler

Sakıp Sabancı kişisel resim koleksiyonu

Ülkemizle dış devletler arasındaki 1950-1970 yıllarına ait yazışma belgeleri

Eskişehir iline ait son 5 yıllık araç alım satım kayıt belgeleri

Açıklama:

Arşivlerde uygulanacak tasnif ve saklama sistemlerini, arşivlerin örgütlenmesi
ve dokümanların türü bakımından arşivleri ayrı ayrı incelemek gerekmektedir. Buna göre arşivler dörde ayrılmaktadır.
1. Birim arşivi: Kurum ve kuruluşların görev ve faaliyetleri sonucu kendiliğinden oluşan ve bu kuruluşların çeşitli birimlerinde güncelliğini kaybetmemiş olarak aktif bir biçimde ve günlük iş akımı içinde kullanılan arşivlik malzemenin belirli bir süre saklandığı arşivlerdir.
2. Kurum arşivi: Kurum ve kuruluşların, merkez teşkilatların içinde yer alan ve arşiv malzemesi ile arşivlik malzemenin birim arşivlerine nazaran daha uzun (10-14 yıl) süreli saklandığı merkezi arşivlerdir.
3. Devlet/Merkez arşivi: Devlet kurumlarından bakanlıklar, bağımsız genel müdürlük, işletme ve kurumlar esas alınarak, yıl faktörüne sadık kalınmak üzere dokümanlar tasnif edilerek merkezi biçimde saklanan arşivlerdir.
4. Özel arşivler: Arşiv malzemesi niteliğinde olup da, kamu kurum ve kuruluşları dışında kalan gerçek ve tüzel kişilerin elinde bulunan benzeri belgelerin oluşturduğu arşivlerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 41

Arkeolojik kazılarda yüzey araştırması yapılarak Arkeolojik veri toplanan alanlar hangi şıktadır?

Mağara, nehir göl yatakları, höyükler

Yollar, tarlalar, çiftlikler

Fabrikalar, yollar, işyerleri

İşyerleri, çiftlikler, mezbahalar

İmalathaneler, çiftlikler, işyerleri

Açıklama:

Yüzey Araştırması ve Arkeolojik malzeme toplanan belli basil alanlar vardır. Bunlar arasında mağaralar, nehir ve göl yatakları, höyükler, timülüsler, akropol ve nekropoller sayılabilir.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Geçmişe ait Arkeolojik olarak kolay ulaşılabilen üç tür yerleşme biçimi aşağıdakilerden hangi şıkta verilmiştir?

Hastaneler, fabrikalar

Onomastik

Höyükler, timülüsler ve mağaralar

Hidronomi

Okullar, üniversiteler

Açıklama:

Geçmişe ait kolayca ulaşılabilen çeşitli yerleşme izlerine Höyük-Timülüs-Mağaralar da rastalanır.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Arkeolojik verilerden yola çıkarak geçmiş toplamlarla ilgili hangi bilgiye ulaşılmaz?

Sosyal

Siyasal

Ekonomik

Kültürel

Duygusal

Açıklama:

Arkeolojik verilerden hareketle geçmiş toplumların, sosyal, siyasal, ekonomik, dini ve kültürel yaşantıları hakkında bilgi sahibi olunabilir.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Tarihte her dönemde yerleşme alanlarının oluşumunu belirleyen faktörler hangi şıkta doğru verilmiştir?

Depremler, fırtınalar

İklim, güvenlik, ulaşım, su, toprak

Yerleşke adları

Eğitim alanları

Sosyal alanlar

Açıklama:

Bunlar; iklim, yeryüzü şekilleri, yükselti, su, güvenlik, ulaşım, toprak ve ekonomik faaliyetlerdir. Bu faktörlere bağlı olarak kurulan yerleşmeler, doğru yerde kurulmuş sayılmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 45

Yazılı kaynaklar denildiğinde bu kaynaklar nelerdir? Kaç grupta toplanır?

Arşiv, kütüphane, müze malzemesi

Kültürel kaynaklar

Tarımsal kaynaklar

Kent-Kasaba-Köy yaşamları

Yazılı-Sözlü kaynaklar

Açıklama:

Yazılı kaynaklar üç grupta toplanır. Arşiv, kütüphane ve müze malzemeleridir.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Arkeolojide Kalıntı-Buluntu arasındaki fark hangi şıkta doğru verilmiştir?

Tarihçilerin bize aktardıkları

Kültür kaynakları - yüzey araştırmasından çıkan

Yüzey araştırması sonucu ortaya çıkan

Kültür kaynakları

Yazılı alıntılardan ortaya çıkan

Açıklama:

Uygarlık tarihinin başlangıcından günümüze ulaşan; aletler, çanak-çömlek, heykelcikler, hayvan kemikleri gibi maddi kültür kaynaklarına kalıntı, kazılar sonucu ortaya çıkarılanlara da buluntu denir.

Doğru Cevap: B

Soru 47

Geçmiş toplumların, sosyal, siyasal, ekonomik, dini ve kültürel yaşantıları hakkında nasıl bilgi sahibi olunur?

Kitaplardan

Derslerden

Televizyondan

Arkeolojik verilerden

Aileden aileye geçen bilgilerden

Açıklama:

Arkeolojik verilerden yola çıkarak, geçmiş toplumların sosyal, siyasal, ekonomik, dini ve kültürel yaşantıları hakkında bilgi sahibi olunur.

Doğru Cevap: D

Soru 48

Eski çağlarda insanların yerleşimi yapıları hakkında ilk olarak hangi Arkeolojik inceleme ile bilgi sahibi olunur?

İnşaat malzemesinin türü

Sulama tesisleri

Tarım

Hayvancılık

Çanak-çömlek

Açıklama:

Yerleşim bölgesindeki her türlü yapı-mekan incelenir. Yerleşme merkezi inşaatta kullanılan taş, toprak, tuğla gibi malzemelerin öncelikli incelemesi yapılır.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Onomastik Bilimin yer adlarını inceleyen dalına ne denir?

Toponomi

Yerleşke

Arazi

Tarla

Morfoloji

Açıklama:

Onomastik Bilimin yer adlarını inceleyen dalına Toponomi denir.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Eski çağda Mısır’da kesintisiz biçimde kullanılan Hiyeroglif yazısının açılımı aşağıdakilerden hangisidir?

Okuma parçası

Resim yazısı

Etüd

Anlama

Konuşma

Açıklama:

Bazı resim ve şekillerden oluşan yazıya Hiyeroglif yazı yani “resim yazı” denir.

Doğru Cevap: B

Soru 51

İnsanın yazdığı, ürettiği ya da söylediği bilgi veren malzemeye genel anlamıyla ne ad verilmektedir?

Kaynak

Eser

Kalıntı

Kitap

Materyal

Açıklama:

Genel anlamı ile kaynak, bilgi veren malzeme olup insanın söylediği, yazdığı ya da ürettiği her şey bu kapsama girer, ancak her bilgi veren malzeme de kaynak olma özelliği taşımaz. Bir malzemenin kaynak olabilmesi için ya devrinde vücuda getirilmiş olması ya da devrine yakın bir zamanda ve devrinin kaynaklarından faydalanılarak meydana getirilmiş olması gerekir.

Doğru Cevap: A

Soru 52

Hangisi tarih öncesi dönem kaynaklarından biridir?

Arazideki kaynaklar

Arkeolojik kazılardan elde edilen veriler

Yerleşmeler ve Yapılar

Yazılı arşiv malzemeleri

Çizili arşiv malzemesi

Açıklama:

Tarih Öncesi dönem kaynakları denildiği zaman, yazının icadından önceye ait bütün kaynaklar anlaşılmalıdır ve bunlar, yüzeyden ve arkeolojik kazılardan elde edilen veriler olmak üzere iki kısımda değerlendirilebilir. Ancak burada hemen hatırlatılmalıdır ki, yüzey araştırmaları ve arkeolojik kazılar sadece Tarih Öncesi dönemlere ait değil, Tarihi dönemlere ait bilgi ve veri toplama metotları arasında da yer alır.

Doğru Cevap: B

Soru 53

Hangisi yüzey araştırması ve arkeolojik malzeme toplanan belli başlı alanlardan biri değildir?

Mağaralar

Göl yatakları

Deniz altları

Höyükler

Akropoller

Açıklama:

Yüzey araştırması ve arkeolojik malzeme toplanan belli başlı alanlar vardır. Bunlar arasında; mağaralar, nehir ve göl yatakları, höyükler, tümülüsler, akropoller ve nekropoller en fazla dikkati çekenlerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 54

Eski evler, tapınaklar, çanak-çömlek kalıntıları, taş boncuklar gibi maddi kültür kaynaklarına ne ad verilmektedir?

Sanatsal yapı

Kalıntı

Buluntu

Eşik

Antika

Açıklama:

Uygarlık tarihinin başlangıcından günümüze ulaşan ilk aletler, en eski evler, tapınaklar, çanak-çömlek kalıntıları, taş boncuklar, pişmiş toprak heykelcikler, ocaklar, ocaklardaki yanmış kömürler ve küller, tohumlar, bitki artıkları, hayvan kemikleri gibi maddi kültür varlıkları arkeolojik veriler arasında yer alır. Arkeolojide bu tür maddi kültür kaynaklarına “kalıntı”, yüzey araştırması ya da kazı sonucu ortaya çıkartılanlara da daha çok “buluntu” adı verilmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 55

Hangisi arkeolojik verilerden yola çıkarak geçmiş toplumlara yönelik bilgi sahibi olunabilecek bir durum değildir?

Sosyal yaşam

Siyasi yaşam

Ekonomik yaşam

Enformatik yaşam

Dini yaşam

Açıklama:

Arkeolojik verilerden yola çıkarak, geçmiş toplumların, sosyal, siyasal, ekonomik, dini ve kültürel yaşantıları hakkında bilgi sahibi olunabilir. Özellikle antik yaşam koşullarının ve yerleşim birimlerinin tespiti ve analizi gibi konularda, arkeolojik verilerden yararlanılabilir.

Doğru Cevap: D

Soru 56

Hangisi muhafaza edildikleri/bulundukları yerler esas alınmak kaydıyla yazılı kaynaklardan biridir?

Tarihi şiirler

Tarihi türküler

Hikayeler

Efsaneler

Müzelik malzeme

Açıklama:

Yazılı kaynaklar denildiğinde, adından da anlaşılacağı üzere yazının icadından sonraki döneme ait olanlar anlaşılmaktadır. Bu kaynaklar, muhafaza edildikleri/bulundukları yerler esas alınmak kaydıyla genel olarak, “arşiv malzemesi, kütüphane malzemesi ve müzelik malzeme” olmak üzere üç ana başlık altında toplanmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 57

Tarihin ilk bilinen yazılı belgeleri kimler tarafından yazılmıştır?

Sümerler

Hititler

Genç Hititler

Frigler

Luviler

Açıklama:

Tarihin bilinen ilk yazılı belgeleri Sümerler tarafından M.Ö. 3500’lerde çivi yazısı ile yazılmıştır. Önceleri kil tabletler üzerine yazılan bu yazı, Ön Asya’da 3.000 yıla yakın bir zaman boyunca Akkad, Assur, Babil, Pers, Hitit ve Urartu gibi birçok devlet tarafından kullanılmış ve Fenikeliler’in alfabe yazısına öncülük etmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Kutsal yazıt anlamına gelen ve şekillerden oluşan yazı türü hangisidir?

Çivi yazısı

Ferman

Hiyeroglif

Ahidname

Nizamname

Açıklama:

Hiyeroglif, Yunanca “Hieros (Kutsal) + Glypho (Yazıt)” kelimelerinden oluşur ve “Kutsal Yazıt” anlamına gelir. Alfabeyi oluşturan harflerin de kökeni kabul edilen bazı resim ve şekillerden oluşan bir yazı türüdür.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Gerek Doğu, gerekse Batı’da azizler, evliyalar ve şeyhler hakkın¬da söylenenlere ne denilmektedir?

Salnameler

Menkıbeler

Destanlar

Hikayeler

Seyahatnameler

Açıklama:

Gerek Doğu, gerekse Batı’da azizler, evliyalar ve şeyhler hakkında söylenenlere menkıbe denilmektedir. Bunlardan bazıları, bu şahısların yaptıkları işler, gösterdikleri kerametlerle ilgili olduğu gibi bazıları da mezarlarının yerlerini konu etmektedir. Menkıbelerin zamanla yazılı hale gelmesi menkıbename olarak adlandırılan, sözlü kaynağın yazılı kaynağa dönüşen türünü ortaya çıkarmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 60

Geçmişle günümüz arasında kültürel akımı sağlayan, gerçek ve hayali varlıklara, yer ve olaylara olağanüstü özellikler atfederek oluşturulan eserlere ne ad verilmektedir?

Menkıbeler

Mülakatlar

Hikayeler

Efsaneler

Biyografiler

Açıklama:

Halk edebiyatı ürünlerinden biri olan efsaneler, geç-mişle günümüz arasında kültürel aktarımı sağlar. Ayrıca insanı ve onun oluşturduğu kültürel yapının anlaşılmasına yardımcı olur. Gerçek ve hayali varlıklara, yer ve olaylara olağanüstü özellikler atfederek oluşturulan efsaneler, milli ve milletler arası olmak üzere ikiye ayrılırlar. Birinci gruba girenler, milletlerin karakterlerini aksettirmesi bakımından önemli ise de ikinci gruptakiler için böyle bir özellik söz konusu değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisinde Yazılı Kaynaklar muhafaza edildikleri yer esas alınarak doğru olarak sıralanmıştır?

Arşiv malzemesi- Tarihi malzeme- Kaya tabletleri

Kütüphane malzemesi- Hiyoroglifler- Müze malzemeleri

Müze malzemeleri- Resmi belgeler- Kütüphane malzemeleri

Arşiv malzemesi- Kütüphane malzemesi- Müzelik malzeme

Kaya tabletleri- Resmi belgeler- Kütüphane arşivleri

Açıklama:

Arşiv malzemesi- Kütüphane malzemesi- Müzelik malzeme doğru sıralamadır. Resmi belgeler arşiv; hiyoroglifler ve kaya tabletler ise kütüphane ve müzeye dahil olabilecek alt malzemelerdir.

Doğru Cevap: D

Soru 62

Osmanlı döneminde mahkeme kayıtları da denilen defterlere; kadı tarafından verilen hükümler dışında fermanların, emirleri beratların, dava işlemleri ve şikayetlerinin yer aldığı kaynaklar ne ad verilir?

Kanunname

Avarız Defteri

İcmal Defteri

Evkaf Defterleri

Şer’iye Sicil Defterleri

Açıklama:

Verilen tanım Şer’iye Sicil Defterlerini açıklamaktadır. Kanunname - devletin usul ve kaideleri, hak ve hükümlülükleri içerir; avarız - vergi defterleri ve kayıtları; icmal- gelirleri ve vergi gelirlerinin kaydı idi; evkaf ise sancaktaki vakıflar ve vakıf sayılarının kaydıyla ilgilidir.

Doğru Cevap: E

Soru 63

Aşağıdakilerden hangisi kütüphane kaynakları arasında yer almaz?

Haritalar

Şecereler

Vekayinameler

Seyahatnameler

Takvimler

Açıklama:

Haritalar arşiv malzemesidir

Doğru Cevap: A

Soru 64

Tarihi olayları kronolojik sırayla kaydeden,bu yönden “kronik / chronicle” da denilen; ve genellikle yazan kişinin öznel görüş ve gözlemlerini de içeren kaynaklara ne ad verilir?

Şecere

Hatıra

Vekayiname

Seyahatname

Yıllık

Açıklama:

Verilen tanım Vekayiname’yi açıklamaktadır. Hatıralar ise kişisel olup kronolojik sırayla kayıt değildir. Takvim ve yıllıklar siyasi olay ve tabi olguları günü gününe tutan kayıtlar; Seyahatnameler yolculuk izlenimleri idi.

Doğru Cevap: C

Soru 65

Butlin’in “hayvan ve insan kalıntıları, mezarlıklar, ekonomik faaliyetler, dini ve dünyevi törenlere ait taş yapılar, toprak yığınları, her çeşit araç ve gereçler, ekilmiş bitki kalıntıları, orijinal şekilde korunan polen analizleri ile belirlenen otlar ve coğrafi- arkeolojik değişiklik izleri” ifadesi neyi tanımlar?

Buluntu

Arkeolojik veri

Müzelik malzeme

Yüzey araştırması

Kalıntı

Açıklama:

Arkeolojide maddi kültür kaynaklarına ‘kalıntı’; yüzey araştırması ve kazı sonucu ortaya çıkarılanlara ise ‘buluntu’ denir. Verilen açıklama ise “arkeolojik veri” yi tanımlamaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 66

Höyükler, tümülüsler ve nekropoller hangi alanla yakından ilişkilidir?

Siyasal yaşam

Kazı buluntuları

Ekonomik yaşam

Abideler

Yerleşme biçimi

Açıklama:

Höyükler, tümülüsler ve nekropoller Yerleşme biçimleri örnekleridir.

Doğru Cevap: E

Soru 67

Adbilim’ in yer ve yerleşim adlarını inceleyen dalına ne ad verilir?

Morfoloji

Antroponimi

Toponimi

Hidronimi

Onomastik

Açıklama:

Morfoloji- yüzey yapısını; antroponimi- şahıs adlarını inceler; hidronimi - nehir, göl gibi su adlarını inceler; onomasdtik -adbilim ile eşanlamlı ana daldır. Toponimi yer adlarını inceler.

Doğru Cevap: C

Soru 68

Aşağıdakilerden hangisi sözlü kaynaklar arasında yer almaz?

Türküler

Menkıbeler

Efsaneler

Salnameler

Mülakatlar

Açıklama:

Salnameler kütüphane malzemesi olup; geçmiş yıllardaki olayları topluca ve özet halinde gösteren kaynaklardı.

Doğru Cevap: D

Soru 69

Mezopotamya, İran ve Anadolu topraklarında görülen, evlerin tarih öncesi çağlar boyunca kerpiçten yapılması ve kültür katlarının zamanla üst üste yığılması sonucu oluşan topraktan büyük tepeler aşağıdakilerden hangisini tanımlar?

Höyük

Mağara

Nekropol

Abide

Tümülüs

Açıklama:

Verilen tanım ‘höyükleri’ açıklamaktadır. Tümülüsler de benzer tepelerdi; ancak kral, kraliçe ,prens ve prensesler gibi önemli kişiler için yapılan anıt mezarlardı.

Doğru Cevap: A

Soru 70

Tarih öncesi dönem ile Tarihi dönemi birbirinden ayıran en temel özellik nedir?

Tarihi bilginin artması

Yazının kullanılması

Kaynak türlerinin çeşitlenmesi

Yeni belge ve verilerin kullanılması

Arşiv ve kütüphanelerin açılması

Açıklama:

Tarihi dönem yazının kullanılmasıyla başlar.

Doğru Cevap: B

Soru 71

Tarihi coğrafyanın çağdaş coğrafyadan ayrıldığı tek husus aşağıdakilerden hangisidir?

Geçmişi araştırması

Verilere dayanması

Yeryüzü ile ilgilenmesi

Bilimselliğe yatkın olması

Gözlemlenebilir olması

Açıklama:

Tarihi coğrafyanın çağdaş coğrafyadan ayrıldığı tek husus “geçmişi araştırması” olduğundan, geçmiş özel bir önem kazanmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 72

Birince elden kaynak

İkinci elden kaynak

Ana kaynak

Belge

Güvenilir veri

Açıklama:

Genel anlamıyla kaynak, bilgi veren malzeme olup esasen insanın söylediği, yazdığı ya da ürettiği her şey bu kapsama girer; ancak her bilgi veren malzeme de kaynak olma özelliği taşımaz. Bir malzemenin kaynak olabilmesi için ya devrinde üretilmesi ya da devrine yakın bir zamanda ve devrinin kaynaklarından faydalanılarak meydana getirilmesi gerekir. Birinci gruba giren malzemelere “ana kaynak” denir ve tarih araştırmalarında son derece önemlidir.

Doğru Cevap: C

Soru 73

Aşağıdakilerden hangisi arazi araştırması sırasında kaynak olabilecek verilerden birisi değildir?

Prehistorik kaynaklar

Tarihi dönem kaynakları

Yazılı/çizili kaynaklar

Sözlü kaynaklar

Ana kaynaklar

Açıklama:

Arazi araştırması sırasında kaynak olabilecek veriler, kronolojik açıdan kendi içerisinde; prehistorik kaynaklar ile tarihi dönem kaynakları şeklinde ikiye ayrıldığı gibi; kaynağın yapısına göre, yazılı/çizili kaynaklar ile sözlü kaynaklar şeklinde de tasnif edilebilir.

Doğru Cevap: E

Soru 74

İlk yazı, Mezopotamya’da yaklaşık olarak hangi tarihlerde kullanılmaya başlanmıştır?

MÖ. 4000'lerde

MÖ. 3500'lerde

MÖ. 3000'lerde

MÖ. 2500'lerde

MÖ. 2000'lerde

Açıklama:

İlk yazı, Mezopotamya’da yaklaşık, MÖ. 3500’lerde kullanılmaya başlanmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 75

Yüzey araştırmasıyla kaynak malzeme toplanan belli başlı alanlar vardır. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan birisi değildir?

Mağaralar

Nehir yatakları

Kütüphaneler

Tümülüsler

Akropoller

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 76

Anadolu ve Trakya’daki höyükler, tümülüsler, anıtlar, mezarlıklar ve ören yerlerini ayrı ayrı basılı ve elektronik ortamda gösteren projenin kısa yazılışı aşağıdakilerden hangisidir?

TAY

GAP

CTP

MAP

TÖP

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 77

Osmanlı döneminde Aziziye, Hamidiye, Reşadiye gibi adları taşıyan yerleşim
birimlerin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Fetheden padişahin ismini taşımaları

Osmanlı'nın fetihler döneminde kurulmuş olmaları

Padişah mekanı olmaları

Göç güzergahında kurulmaları

Göç yadigarı yerleşim yeri olmaları

Açıklama:

XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı’nın toprak kaybına uğramasıyla, kaybedilen bölgelerden gelen göçmenlerin yerleştirilmesinde yaşanmıştır. Nitekim Aziziye, Hamidiye, Reşadiye gibi adları taşıyan yerleşim birimlerine, o dönemin padişahlarının isimleri (Kütükoğlu, 1998: 14-15) verilmiştir ki, buralar, bir bakıma “göç yadigarı” yerleşme merkezleridir.

Doğru Cevap: E

Soru 78

Kültür Bakanlığı verilerine göre Türkiye’deki arkeolojik sit alanı sayısı kaç binin üzerindedir?

10 binin üzerindedir.

15 binin üzerindedir.

20 binin üzerindedir.

5 binin üzerindedir.

30 binin üzerindedir.

Açıklama:

TAY verilerine göre, Türkiye’deki arkeolojik yerleşmelerin sayısı, mağaralar dışında, 7.077 olarak tespit edilmiştir. Buradaki rakamlar, ilk bakışta fazla gibi gelse de, Türkiye’nin sahip olduğu (şimdilik bilinen) potansiyele göre oldukça küçük kalmaktadır. Gerçekten de Kültür Bakanlığı verilerine göre Türkiye’deki arkeolojik sit alanı sayısı 15 binin üzerindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 79

Anadolu’ya ilk yazı aşağıdakilerden hangisi aracılığıyla girmiştir?

Lidya

Hititler

Sümerler

Frigyalılar

Asurlular

Açıklama:

Anadolu’ya ilk yazı Asur ticaret kolonileri döneminde girmiş ve sonraki medeniyetlerce hep kullanılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 80

Ortaköy’deki Şapinuva Anadolu’nun Boğazkale ve Maşat’tan sonraki üçüncü büyük Hitit arşivi kabul edilmekte ve içinde 3.000’den fazla tablet bulunmaktadır.
Yukarıda hakkında bilgi verilen yer hangi il sınırları içerisindedir?

Kayseri

Isparta

Urfa

Çorum

Aydın

Açıklama:

Hitit dönemine ait bir arşiv Çorum/ Ortaköy’deki Şapinuva’da yapılan kazılarda ortaya çıkartılmıştır. Burası, Anadolu’nun Boğazkale ve Maşat’tan sonraki üçüncü büyük Hitit arşivi kabul edilmekte ve içinde 3.000’den fazla tablet bulunmaktadır (Gümüşçü, 2010: 235-236).

Doğru Cevap: D

Ünite 6

Soru 1

XVII. yüzyılın ilk yarısında, İrlandalı başpiskopos James Ussher'ın İncil'de adı geçen dini figürlerin yaşam süreleri ve soy ilişkilerine dayanarak belirlediği Dünya'nın 'yaratılış' tarihi aşağıdakilerden hangisidir?

MÖ. 23 Ekim 4004

MÖ. 23 Ekim 3003

MÖ. 23 Ekim 5005

MÖ. 23 Ekim 2002

MÖ. 23 Ekim 1001

Açıklama:

MÖ. 23 Ekim 4004

Doğru Cevap: A

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi canlı yaşamının sona ermesiyle ondan kalan fosillerde zamanla meydana gelen değişiklikleri belirleme yöntemine verilen addır?

Resamizasyon

Manyetik alan değişimi

Florin

Uranyum

Obsidiyen hidrasyonu

Açıklama:

Resamizasyon

Doğru Cevap: A

Soru 3

Canlı fosil numunelerinde 'beta sayımı' ve 'hızlandırıcı kütle spektrometrisi' gibi tekniklerin kullanıldığı, bir tür radyometrik test olan tarihlendirme yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

Göreli tarihlendirme

Karbon-14 yöntemi

Potasyum-Argon yöntemi

Fizyon izleri yöntemi

Termolüminesans yöntemi

Açıklama:

Karbon-14 yöntemi

Doğru Cevap: B

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi volkanik ve tortul kayaçlar içine saklanan zamanın izinin sürüldüğü tarihleme yöntemlerinden biridir?

Resamizasyon

Florin

Potasyum-Argon Yöntemi

Polen analizi

Dendrokronoloji

Açıklama:

Potasyum-Argon Yöntemi

Doğru Cevap: C

Soru 5

İlk defa, Silk ve Barnes (1959) tarafından yapılan bir deneyde; bir mika parçasında, geçirgen elektron mikroskobuyla gözlenen ve uranyum-238 elementinin parçalanması esasına dayanan tarihleme yöntemine aşağıdakilerden hangisidir?

Karbon-14 Yöntemi

Polen analizi

Potasyum-Argon yöntemi

Fizyon İzleri Yöntemi

Obsidiyen Hidrasyonu

Açıklama:

Fizyon İzleri Yöntemi

Doğru Cevap: D

Soru 6

Maddede bulunan enerjinin açığa çıkartılarak yapılan tarihlendirme yöntemine ne verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Karbon-14 Yöntemi

Potasyum-Argon Yöntemi

Fizyon İzleri Yöntemi

Florin

Termolüminesans Yöntemi

Açıklama:

Termolüminesans Yöntemi

Doğru Cevap: E

Soru 7

Bir maddenin içinde ya da çevresinde bulunan radyoaktif elementlerin yaydığı ışınların etkisiyle oluşan paramanyetik kusurların (mıknatısçık) manyetik alanda radyo sinyalleri gönderilerek hesaplanmasıyla geliştirilen yönteme verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Elektron Spin Rezonans (ESR)

Termolüminesans Yöntemi

Karbon-14 Yöntemi

Fizyon İzleri Yöntemi

Potasyum-Argon Yöntemi

Açıklama:

Elektron Spin Rezonans (ESR)

Doğru Cevap: A

Soru 8

Bir ağacın gövdesinden yatay kesitte alınan numunelerdeki halkaların sayılması esasına dayanan tarihlendirme yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

Uranyum-Florin Yöntemi

Dendrokronoloji Yöntemi

Resamizasyon Yöntemi

Obsidiyen Hidrasyonu

Varv Yöntemi

Açıklama:

Dendrokronoloji Yöntemi

Doğru Cevap: B

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi bağıl tarihlendirme yöntemlerinden biri değildir?

Stratigrafi/tabakalanma şekli ve yapısı

Seriation/seri/silsile oluşturma

Manyetizma yöntemi

Typology/tipoloji

Synchronism/eşzamanlılık yöntemleri

Açıklama:

Tamamlandı.
Farklı tasniflere göre çeşitli bağıl tarihlendirme yöntemleri bulunsa da yazılı kaynakların yokluğunda öncelikli olarak stratigrafi/tabakalanma şekli ve yapısı dikkate alınır. Ayrıca seriation/seri/silsile oluşturma, typology/tipoloji ve synchronism/ eşzamanlılık yöntemleri de burada belirtilmelidir. Manyetizma yöntemi bağıl tarihlendirme yöntemleri arasında yer almaz. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Bir elementin kararsız bir yapı göstermesi için aşağıdaki koşullardan hangisi gerçekleşmelidir?

Atom çekirdeğindeki nötronların sayısı proton sayısından fazla olmalı

Atom çekirdeğindeki protonların sayısı nötron sayısından fazla olmalı

Atom çekirdeğindeki elektronların sayısı proton sayısından fazla olmalı

Atom çekirdeğindeki elektronların sayısı proton sayısından az olmalı

Atom çekirdeğindeki nötronların sayısı protonların sayısına eşit olmalı

Açıklama:

Tamamlandı.
Bir elementin kararsız bir yapı göstermesi için atom çekirdeğindeki nötronların sayısı proton sayısından fazla olmalıdır. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Canlı yaşamının sona ermesiyle ondan kalan fosillerde zamanla meydana gelen kimyasal değişiklikler hangi yöntemin geliştirilmesine neden olmuştur?

Florin

Uranyum

Obsidiyen hidrasyonu

Resamizasyon

Dendrokronoloji

Açıklama:

Tamamlandı.
Canlı yaşamının sona ermesiyle ondan kalan fosillerde zamanla meydana gelen kimyasal değişiklikler, “resamizasyon" yönteminin geliştirilmesine imkan sağlamıştır. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 12

Aşağıdaki radyometrik yöntemlerden hangisi tüm canlı fosillerinin tarihlendirilmesinde kullanılabilir?

Manyetizma

Dendrokronoloji

Fizyon izleri

Karbon-14

Uranyum

Açıklama:

Tamamlandı.
Karbon-14, tüm canlı fosillerinin tarihlendirilmesinde kullanılabilir. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 13

Uranyumun, bazı mineraller içinde kendiliğinden parçalandığında, bu minerallerde iz bırakması esasına dayanan yönteme verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Dendrokronoloji

Fizyon izleri

Potasyum-Argon

Manyetizma

Karbon-14

Açıklama:

Tamamlandı.
Uranyumun, bazı mineraller içinde kendiliğinden parçalandığında, bu minerallerde iz bırakması esasına dayanan yönteme "Fizyon izleri" adı verilir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Maddede bulunan enerjinin açığa çıkartılarak yapılan tarihlendirmeye verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Termolüminesans

Manyetik Alan Değişimi

Elektron Spin Rezonans

Varv

Potasyum-Argon

Açıklama:

Tamamlandı.
Maddede bulunan enerjinin açığa çıkartılarak yapılan tarihlendirmeye "Termolüminesans" adı verilir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Elektron Spin Rezonans yönteminde numunenin yaşı aşağıda verilen hangi formüle göre hesaplanır?

Yaş = Senelik doz / Arkeolojik doz

Yaş (yıl) = Doğal TL/(Birim doza karşı TL×yıllık)

Yaş (yıl) = (Birim doza karşı TL×yıllık) / Doğal TL

Yaş = ⁴⁰Ar/³⁶Ar

Yaş = Arkeolojik doz / Senelik doz

Açıklama:

Tamamlandı.
Elektron Spin Rezonans (ESR) yönteminde numunenin yaşı; Yaş = Arkeolojik doz / Senelik doz formulüne göre hesaplanır. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 16

Obsidiyen Hidrasyonu ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Obsidiyen, koyu renkte, parlak, saydam, sert, yontma ile şekil verilebilen volkanik bir kayaçtır.

Obsidiyende hidrasyon ölçümü nano boyutunda yapılır

Obsidiyen üzerinde oluşan çevresel sıcaklık farkına “effective hydration temperature”(EHT) denir

Hidrasyon derecesi obsidiyenin kimyasına, sıcaklığa ve nemliliğe bağlı olarak değişmektedir

Bu yöntem kullanılarak günümüzden 100-1.000.000 yıl öncesine kadar tarihlemeler yapılabilmektedir

Açıklama:

Tamamlandı.
Bir obsidiyende hidrasyon ölçümü mikron (1mikron= 10-3 mm) boyutunda yapılır. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 17

Ağaç halkalarına göre buzullaşma süreçleri denrokronolojinin hangi dalının ortaya çıkmasına sebep olmuştur?

Dendro hidroğrafya

Dendro jeomorfoloji

Dendro glasyoloji

Dendro volkanoloji

Resamizasyon

Açıklama:

Tamamlandı.
Ağaç halkalarına göre buzullaşma süreçleri denrokronolojinin "Dendro glasyoloji" dalının ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi doğal ritmik olaylara dayanan tarihlendirme yöntemlerinden birisidir?

Dendrokronoloji yöntemi

Elektron Spin Rezonans Yöntemi

Termolüminesans Yöntemi

Fizyon İzleri Yöntemi

Potasyum-Argon Yöntemi

Açıklama:

Dendrokronoloji yöntemi

Doğru Cevap: A

Soru 19

Tortulların birikiminde iri taneli olanlar ve ince taneli olanlar birbiri üzerine sıralanmıştır. Bu diziler sayılarak bunların zaman aralıkları belirlenmesine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Termolüminesans

Manyetik Alan Değişimi

Elektron Spin Rezonans

Varv Yöntemi

Dendrokronoloji

Açıklama:

Tamamlandı.
Tortulların birikiminde iri taneli olanlar ve ince taneli olanlar birbiri üzerine sıralanmıştır. Bu diziler sayılarak bunların zaman aralıkları belirlenmesine "Varv Yöntemi" adı verilir. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Aşağıdaki tarihlendirme yöntemlerinden hangisi doğal ritmik olaylara dayanan teknikler arasında değildir?

Polen analizi yöntemi

Palinoloji

Dendrokronoloji yöntemi

Varv Yöntemi

Karbon-14 Yöntemi

Açıklama:

Karbon-14 Yöntemi

Doğru Cevap: E

Soru 21

I. Karbon-14 Yöntemi
II. Potasyum-Argon Yöntemi
III. Fizyon İzleri Yöntemi
IV. Termolüminesans Yöntemi
V. Elektron Spin Rezonans Yöntemi
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri "Radyoaktif Parçalanmaya Dayanan Yöntemler" arasında yer almaktadır?

I, II, III, IV, V

I, II, III, IV

I, II, III, V

I, II, IV, V

I, II, III

Açıklama:

Öncüllerden ilk üçü "Radyoaktif Parçalanmaya Dayanan Yöntemler" arasında yer alırken son ikisi "Radyoaktiviteden Dolayı Çıkan Enerjinin Birikimine Dayanan Yöntemler" arasında yer alır.

Doğru Cevap: E

Soru 22

1965 yılından itibaren yaygın olarak kullanılan ve başarılı sonuçlar elde edilen, jeolojik kaynaklı lavalara, meteoritlere, volkanik tüf ve camlara, çakmaktaşına, doğal kalsitlere ve daha başka maddeler ile birlikte obsidiyen kaynak analizine uygulanabilir olan yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Fizyon İzleri Yöntemi

Karbon-14 Yöntemi

Potasyum-Argon Yöntemi

Termolüminesans Yöntemi

Elektron Spin Rezonans Yöntemi

Açıklama:

Termolüminesans yöntemi ile arkeolojik tarihlendirme yapılabileceği fikri ilk kez 1953’de öne sürülmüş, 1965 yılından itibaren yöntem yaygın olarak kullanılmış ve başarılı sonuçlar elde edilmiştir. Termolüminesans jeolojik kaynaklı lavalara, meteoritlere, volkanik tüf ve camlara, çakmaktaşına, doğal kalsitlere ve daha başka maddeler ile birlikte obsidiyen kaynak analizine uygulanabilir.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Numunelerin bulunduğu tabakaya göre genç olandan daha yaşlı olana doğru ya da bunun tam tersi olarak sıralanması esasına dayanan yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Seriation/seri/silsile oluşturma

Typology/tipoloji

Stratigrafik/sıralı tarihlendirme

Synchronism/eşzamanlılık

Çapraz tarihleme

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 24

Karbon-14’ün yarılanma ömrü yaklaşık olarak kaç yıldır?

6254

5730

4325

2356

4789

Açıklama:

Karbon-14’ün yarılanma ömrü yaklaşık olarak 5730 yıldır.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Bir ağacın gövdesinden yatay kesitte alınan numunelerdeki halkaların sayılması esasına dayanan yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Dendrokoronoloji

Varv

Polen Analizi

Obsidiyen Hidrasyonu

Uranyum-Florin

Açıklama:

Eski Yunanca’dan gelen “dendrokronoloji” (Dendro-ağaç, chronos-zaman, logos-bilim), kısaca ağaçla yapılan tarihlendirme anlamına gelmektedir. Bu yöntem Antik çağdan itibaren kullanılan klasik bir tarihle-me metodu olup son yüzyılda gelişen bazı yeni tekniklerle (Karbon-14, varv vb.) karşılaştırılarak doğru bir kronoloji oluşturulmaya yarar. Ağaçla zamanın tespit edilmesi, ağacın gövdesinden yatay kesitte alınan numunelerdeki halkaların sayılması esasına dayanmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Birçok göl çökellerinde yatay düzlemde üst üste sıralanmış farklı özellikler gösteren tabakaların sayılarak, zaman aralıklarının belirlenebildiği yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Resamizasyon

Manyetik Alan Değişimi

Uranyum-Florin

Polen Analizi

Varv

Açıklama:

İsveç dilinden gelen “varv” terimi, aynı yer içinde başlangıç ve bitişi olan şeyler anlamına gelmektedir. Birçok göl çökellerinde yatay düzlemde farklı özellikler gösteren tabakaların üst üste sıralandığı görülür. Bu tabakalarda iri taneli olanlar ve ince taneli olanlar birbiri üzerine sıralanmış-tır. Tortulların birikiminde bu şekildeki düzenli değişiklikler tıpkı dendrokronolojide olduğu gibi mevsimsel değişimleri göstermektedir. Bu diziler sayılarak bunların zaman aralıkları belirlenebilir ki buna da varv metoduyla tarihlendirme denilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 27

Fosilleşen polenlerin değişik sondaj çalışmaları ile çıkarılıp şekil özelliklerine göre tasnif edilerek, başta karbon-14 olmak üzere mutlak tarihleme yöntemleriyle incelenmesi yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

Dendrokronoloji

Fizyon İzleri

Obsidiyen Hidrasyonu

Polen Analizi

Potasyum-Argon

Açıklama:

Rüzgârla tozlaşan bitkilerin üretmiş olduğu polenler, bitkiler tarafından atmosfere bırakıldığında etrafta dağılmaya, bir kısmı oksijenli ortamlarda bir kısmı ise oksijensiz ortamlarda birikmeye başlamaktadır. Oksijenli ortamda bulunanlar oksidasyona uğradığından özelliğini kaybederken oksijensiz ortamda, tortullar arasında birikenler (deniz, göl, bataklık, alüviyal çökeller, toprak, mağara yatakları, fosilleşmiş kum tepeleri, buzullar, tuz yatakları) özelliğini koruyarak fosilleşirler. Fosilleşen bu polenlerin değişik sondaj çalışmaları ile çıkarılıp şekil özelliklerine göre tasnif edilerek, başta karbon-14 olmak üzere mutlak tarihleme yöntemleriyle incelenmesi işlemine “polen analizi yöntemiyle tarihlendirme” denilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Tüm canlı organizmaların bünyelerinde bulunan proteinlerin yapı taşı olan amino asitlerdeki değişimleri inceleyerek tarihleme yapan yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Uranyum-Florin

Elektron Spin Rezonans

Resamizasyon

Termolüminesans

Karbon-14

Açıklama:

Tüm canlı organizmaların bünyelerinde protein bulunmaktadır ki bunlar hidrojen, azot, karbon ve oksijenden oluşan kompleks organik bileşiklerdir. 1950’lerde ABD’deki Carnegie Enstitüsü araştırmacılarından Philip Abelson proteinli kalıntıların, canlıların ölümünden sonra da fosillerde varlığını koruduğunu ileri sürmüştür. Bu görüş Kuvaterner fosil kayıtlarından elde edilen kalıntılarda protein analizi ile tarihleme yapılabileceği fikrinin temelini oluşturmuştur. Canlılar yaşamını yitirdikten sonra proteinlerin yapı taşı olan amino asitlerde “resamizasyon” denilen kimyasal değişim meydana gelmektedir. Yaşayan canlıların proteinlerinde (L) amino asitleri mevcut olup canlının yaşamını yitirmesinden uzun bir süre sonra tüm (L) amino asitler (glisin hariç) değişime uğrarlar ve (D) amino asit haline dönü-şürler. (L) ile (D) arasındaki oran zamanla artar. Fosil kemiklerde bu artışın hesaplanması ile yaklaşık 100.000 yıllık yaşlandırma yapmak mümkündür. Karbon-14, OSL, ESR vb. radyoaktif yöntemlerle, bu yöntem kalibre edilerek bu süre 1.000.000 yıla kadar uzatılabilmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 29

I. Manyetik alan değişimi
II. Resamizasyon
III. Obsidiyen hidrasyonu
IV. Dendrokronoloji
V. Varv
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri mutlak tarihlendirme yöntemleri arasında sayılabilir?

I, II, III, IV

I, II, III, IV, V

I, II, IV, V

I, III, IV, V

II, III, IV, V

Açıklama:

Öcüllerin tamamı mutlak tarihlendirme yöntemlerindendir.

Doğru Cevap: B

Soru 30

I. Stratigrafi/tabakalanma
II. Seriation/seri-silsile oluşturma
III. Typology/tipoloji
IV. Synchronism/eşzamanlılık
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri göreli tarihlendirme yöntemleri arasında sayılabilir?

I, II, III, IV

I, II, III

I, II, IV

I, III, IV

II, III, IV

Açıklama:

Öncüllerin tamamı göreli tarihlendirme yöntemleri arasındadır.

Doğru Cevap: A

Soru 31

İncil'de adı geçen dini figürlerin yaşam süreleri ve soy ilişkilerine dayanarak Dünya’nın “yaratılış” tarihini hesaplayan din adamı kimdir?

James Ussher

James Hutton

Van Zeist

Philip Abelson

David Harvey

Açıklama:

Ünlü din adamlarından James Ussher’a aittir. XVII. yüzyılın ilk yarısında, İrlandalı başpiskopos Ussher, kutsal kitapta (İncil) adı geçen dini figürlerin yaşam süreleri ve soy iliş- kilerine dayanarak Dünya’nın “yaratılış” tarihini MÖ. 23 Ekim 4004 olarak belirlemiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Yaşam ömrü kısa olan canlı kalıntılarının karakteristik fosilleri, yaklaşık kaç yıllık bir kat karşılığı bağıl zaman yaşı (zaman stratigrafisi) vermektedir?

500-1 milyon

1-3 milyon

3-6 milyon

5-7 milyon

8-10 milyon

Açıklama:

Yaşam ömrü kısa olan canlı kalıntılarının karakteristik fosilleri, yaklaşık 1-3 milyon yıllık bir kat karşılığı bağıl zaman yaşı (zaman stratigrafisi) vermektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisinde doğada bulunan element sayısı doğru olarak verilmiştir?

Açıklama:

Doğada bulunan 92 elementin izotoplarının çoğu kararlı olmasına karşın, bir kısmı radyoaktiftir ve bunlar sürekli enerji açığa çıkararak, elementlerin daha kararlı olan diğer izotoplarına kendiliğinden bozunurlar.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Fosillerde zamanla meydana gelen kimyasal değişiklikler aşağıdaki hangi yöntemle hesaplamaya olanak sağlamaktadır?

Uranyum

Florin

Obsidiyen hidrasyonu

Resamizasyon

Polen analizi

Açıklama:

Dünyanın manyetik alanının belli koşullarda maddenin kimyasını etkilediği bilgisinden hareketle, “manyetik alan değişimi”; canlı yaşamının sona ermesiyle ondan kalan fosillerde zamanla meydana gelen kimyasal değişiklikler, “resamizasyon”; toprak içinde bulunan fosil kemiklerde uranyum birikimi ile “uranyum”; yeraltı sularında bulunan kimyasalların toprak içinde bulunan fosil kemiklerdeki kimyasallarla tepkimeye girmesi ile, “florin”; volkan camlarında zamanla biriken su miktarı ise “obsidiyen hidrasyonu” yöntemlerinin geliştirilmesine imkan sağlamıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 35

Karbon-14’ün yarılanma ömrü yaklaşık kaç yıldır?

5370

6750

5330

7530

5730

Açıklama:

Karbon-14’ün yarılanma ömrü yaklaşık 5730 yıldır.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Fizyon sonucu parçalanan element aşağıdakilerden hangisidir?

Uranyum

Karbon

Argon

Hidrojen

Potasyum

Açıklama:

Fizyon, parçalanma anlamına gelmektedir. Parçalanacak olan ise uranyum-238 elementidir.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Maddede bulunan enerjinin açığa çıkartılarak yapılan tarihlendirmeye verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Radyokarbon

Termolüminans

Karbon-14

Difüzyon

Plato eğrisi

Açıklama:

Maddede bulunan enerjinin açığa çıkartılarak yapılan tarihlendirmeye “termolüminans (TL)” denilmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Canlılar yaşamını yitirdikten sonra proteinlerin yapı taşı olan amino asitlerde hangi kimyasal değişim meydana gelmektedir?

Apatit

Titanitte

Resamizasyon

Termo Lüminesans

Manyetik kutup

Açıklama:

Canlılar yaşamını yitirdikten sonra proteinlerin yapı taşı olan amino asitlerde “resamizasyon” denilen kimyasal değişim meydana gelmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 39

Aynı yer içinde başlangıç ve bitişi olan şeyler anlamına gelen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Florin

Perlit

Hidroğrafya

Varv

Jeomorfoloji

Açıklama:

İsveç dilinden gelen “varv” terimi, aynı yer içinde başlangıç ve bitişi olan şeyler anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Polen analizleri ilk olarak aşağıda verilen hangi tarihte başlamıştır?

1940

1930

1920

1915

1910

Açıklama:

Polen analizleri ilk olarak 1910’larda İskandinav ülkelerinde başlamıştır. Bahsedilen çalışmalarla bitki örtüsü örnekleri, tür çeşitliliği, ağaç türlerinin dağılım hareketleri ve gelişimleri tespit edilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 41

Tarih kavramı dikkate alındığında özellikle kazılarda elde edilen nesnelerin tarihinin belirlenebilmesinin en önemli sebeplerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?

Bulunan nesneleri müzelerde kronolojik sırayla sergileyebilmek için

Bulunan nesneleri maddi değerlerini en doğru şekilde belirleyebilmek için

Konular, olaylar, kişiler ve nesneler gerçek tarihi bağlamına yerleştirmek için

Tarih alanında yazılacak tezleri ve makaleleri destekleyebilmek için

Arkeolojik kazılarda en önemli amacın tarih belirlemek olduğu için

Açıklama:

Ele aldığı konu ve nesnelerin hangi tarihe ait olduğu biliniyorsa, ortada bir sorun bulunmazken, aksi halde ciddi bir sorun mevcuttur. Çünkü geçmişi araştırırken incelenen konu ve nesnelerin kesin tarihi belirlenmelidir ki, araştırmada bir yanlışlık yapılmasın; konular, olaylar, kişiler ve nesneler “gerçek tarihi bağlam”ına yerleştirilebilsin.Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 42

Bir şeyin başka bir şeyden daha yaşlı veya daha genç olduğunu belirlemek için yapılan tarihlendirmeye verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Mutlak tarihlendirme

Kesin tarihlendirme

Radyoaktif tarihlendirme

Döngüsel tarihlendirme

Göreli tarihlendirme

Açıklama:

Bağıl/göreli tarihlendirme, bir şeyin başka bir şeyden daha yaşlı veya daha genç olduğunu belirlemekle yapılır. Başka bir deyişle, normal şartlarda tortul tabakalar, fosiller, insan ürünü atıklar ve eserlerin dizilişleri/tabakalanışları yatay olur ve her zaman, alttaki tabaka üsttekinden yaşlıdır. Yani bu yöntem, olaylar veya buluntular arasındaki ilişkiyi inceleyerek hangisinin daha önce, daha sonra veya çağdaş olduğunu bulmaya çalışır. Göreli tarihlendirmenin esasını oluşturan bu kural, kesin bir tarih veremese de, görece yaş sıralamasına izin vermektedir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 43

W. Libby'in 1960 yılında Nobel ödülü almasını sağlayan ve tarihlendirme alanında çığır açan teknik aşağıdakilerden hangisidir?

Dendrokronoloji

ESR

Potasyum-Argon

Karbon-14

Manyetizma

Açıklama:

Chicago’da çalışmış olan W. Libby, savaş sonrası dönemde karbon-14 tekniğinin öncüsü olmuştur. Bu çalışma, 1960 yılında bir Nobel ödülü ile taçlandırılmıştır. Libby’nin atmosferdeki karbon kararlılığına ilişkin ilk varsayımlarından bazılarının zaman içerisinde farklılaşmaya yeterince imkan sağlamadığının anlaşılmasının ardından, elde edilen sonuçları arıtıp ayarlamak amacıyla daha sonra ağaç halka sayımı analizi ve yıllık çökelti sayımı gibi eski teknikler kullanılmıştır Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 44

Bir ağacın kesim tarihindeki yaşının hesaplanabilmesine aşağıda verilen hangi yöntemle yapılmaktadır?

Dendrokronoloji

Polen analizi

Resamizasyon

Fizyon İzleri

Manyetizma

Açıklama:

Basit ve klasik bir yaşlandırma tekniği olan “dendrokronoloji”, ağaç gövdelerinin yatay kesitte incelenerek ağacın kesim tarihindeki yaşının hesaplanabilmesine imkan sağlar. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi Karbon-14 (14C) Yöntemini diğerlerinden ayıran özelliklerden biridir?

Uygulaması çok zor bir yöntem olması

Tüm canlı fosillerinin tarihlendirilmesinde kullanılması

Toprak içinde bulunan fosil kemiklerde uygulanabilmesi

Tarihlemenin günümüzden 10000 yılın öncesine kadar götürebilmesi

Volkanik kayaçları tarihlendirilmesi

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 46

Hangi yöntem volkanik ve tortul kayaçları kullanarak tarihlendirme yapar?

Karbon-14 (14C) Yöntemi

Fizyon İzleri Yöntemi

Manyetizma Yöntemi

Potasyum-Argon Yöntemi

Uranyum Yönyemi

Açıklama:

1960’lı yıllarda geliştirilen ve büyük ölçüde volkanik kayaçların yaşının belirlenmesi için uygulanan argon radyometrik tarihleme yöntemi, potasyum-40 izotopunun, argon-40 gazına radyoaktif bozunumunu esas alan bir jeokronolojik sistemdir. Argon izotop tarihlemesinde jeokronolojik olarak iki farklı yaklaşım vardır ve bunlardan birincisi potasyum-argon yöntemidir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Fizyon izi yöntemininde dikkate alınan temel element hangisidir?

Carbon

Potasyum

Magnezyum

Oksijen

Uranyum

Açıklama:

Fizyon, parçalanma anlamına gelmektedir. Parçalanacak olan ise uranyum-238 elementidir. Fizyon izleri ilk defa, Silk ve Barnes (1959) tarafından yapılan bir deneyde; bir mika parçasında, geçirgen elektron mikroskobuyla gözlenmiştir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Maddede bulunan enerjinin açığa çıkartılarak yapılan tarihlendirmeye ne ad verilir?

Elektron Spin Rezonans Yöntemi

Manyetik Alan Değişimi Yöntemi

Termolüminans

Resamizasyon Yöntemi

Uranyum-Florin Yöntemi

Açıklama:

Bazı maddelerin içinde çok az miktarda bulunan uranyum, toryum, potasyum gibi radyoaktif elementler, sahip oldukları enerjiyi zamanla içinde bulundukları maddeye verirler. Böylece maddede enerji birikimi gerçekleşmiş olur. Biriken enerji, laboratuvar ortamında yapay müdahalelerle ışık olarak açığa çıkartılarak, önce maddede biriken toplam enerji miktarı, sonra da bu enerjinin ne kadar sürede biriktiği hesaplanır. Maddede bulunan enerjinin açığa çıkartılarak yapılan tarihlendirmeye “termolüminans (TL)” denilmektedir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Alt sınırını 1 milyon yılı geçebilen tarihleme yöntemi hangisidir?

Termolüminesans Yöntemi

Karbon 14 Yöntemi

Obsidiyen Hidrasyonu Yöntemi

Elektron Spin Rezonans Yöntemi

Dendrokronoloji Yöntemi

Açıklama:

ESR (Elektron Spin Rezonans Yöntemi )yöntemi, elektron paramanyetik tarihleme olarak ta adlandırılmakta olup birçok Kuvaterner tarihleme metoduna göre daha geniş bir tarih aralığı vermektedir. Bu yöntemle tarihlemede üst sınır günümüz iken alt sınırını 1 milyon yılı geçebilmektedir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 50

Tortulların üzerinden tarihlendirme yapan yöntem hangisidir?

Polen Analizi

Varv

Dendrokronoloji

Obsidiyen Hidrasyonu

Resamizasyon

Açıklama:

Birçok göl çökellerinde yatay düzlemde farklı özellikler gösteren tabakaların üst üste sıralandığı görülür. Bu tabakalarda iri taneli olanlar ve ince taneli olanlar birbiri üzerine sıralanmıştır. Tortulların birikiminde bu şekildeki düzenli değişiklikler tıpkı dendrokronolojide olduğu gibi mevsimsel değişimleri göstermektedir. Bu diziler sayılarak bunların zaman aralıkları belirlenebilir ki buna da varv metoduyla tarihlendirme denilmektedir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 51

Geçmişte yaşayan insanların doğal ortamla etkileşimi, yani çevreyle ilişkilerini inceleyen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Tarih

Antropoloji

Arkeoloji

Tarihi Coğrafya

Ekoloji

Açıklama:

Tarihi coğrafya geçmişte yaşayan insanların, doğal ortamla etkileşimi, yani çevreyle ilişkilerini inceler. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 52

Coğrafi bir ortamda geçmişte meydana gelen fiziksel değişimleri kesin ve güvenilir yöntemlerle tarihlemek ancak hangi tarihsel olaydan sonra mümkün olmuştur?

Rönesans

Sanayi Devrimi

Fransız İhtilali

I. Dünya Savaşı

II. Dünya Savaşı

Açıklama:

Coğrafi bir ortamda meydana gelen fiziksel değişimlerin, doğru bir kronolojisinin oluşturulması yönünde bazı önemli atılımlar olmasına rağmen, geçmişi kesin ve güvenilir yöntemlerle tarihlemek ancak II. Dünya savaşından sonra radyoaktif yöntemlerin tarihlendirme çalışmalarında kullanılmasıyla mümkün olmuştur. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 53

Bir şeyin başka bir şeyden daha yaşlı veya daha genç olduğunu belirleyerek yapılan tarihlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

Göreli tarihlendirme

Mutlak tarihlendirme

Belirsiz tarihlendirme

Yazınsal tarihlendirme

Radyoaktif tarihlendirme

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 54

Savaş sonrası dönemde, karbon-14 tekniğinin öncüsü olan çalışması ile 1960 yılında Nobel ödülü ile alan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

James Ussher

Willard Libby

James Hutton

Richard Foster Flint

John J. Lowe

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi, 1903 yılında radyoaktif bozunmanın yan bir ürün olarak ısıyı açığa çıkardığını bulan bilim insanlarından biridir?

Ada Lovelace

Barre-Sinoussi

Marie Curie

Rita Levi-Montalcini

Barbara McClintock

Açıklama:

1903’te Pierre ve Marie Curie radyoaktif bozunmanın yan bir ürün olarak ısıyı açığa çıkardığını bulmuş, böylece jeologlar, Yer’in iç ısısını ergimiş bir oluşumdan geriye kalan soğumaya güvenmeden açıklama imkanına ulaşmışlardır. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 56

Etrafına ışın saçarak parçalanan maddelere ne ad verilir?

Atom

Radyoaktivite

İzotop

Radyoaktif madde

Tanrı parçacığı

Açıklama:

Bir elementin (maddenin) atom çekirdeğindeki nötronların sayısı, proton sayısına göre fazla ise; bu tür elementler kararsız bir yapı göstermektedir ve çekirdeğindeki nötronlar alfa, beta, gama gibi çeşitli ışımalar yaparak parçalanmaktadırlar. Bu şekilde etrafına ışın saçarak parçalanan maddelere radyoaktif madde; bu olaya ise radyoaktivite denir. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 57

Kararsız bir atom çekirdeğinin kendiliğinden farklı bir elementin atom çekirdeğine dönüşme sürecine ne ad verilir?

Zaman stratigrafisi

Resamizasyon

Manyetik alan değişimi

Radyoaktivite

Radyoaktif bozunma

Açıklama:

Radyoaktif bozunma, kararsız bir atom çekirdeğinin kendiliğinden farklı bir elementin atom çekirdeğine dönüşme sürecidir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 58

Tüm canlı fosillerinin tarihlendirilmesinde kullanılılan radyoaktif yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Termolüminesans Yöntemi

Karbon-14 Yöntemi

Potasyum-Argon Yöntemi

Fizyon İzleri Yöntemi

Elektron Spin Rezonans Yöntemi

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 59

100.000 yıldan yaşlı olan volkanik kayaçlardaki ve tüflerdeki sanidin, plajiyoklaz, biotit, hornblend, olivin ve ayrıca bazı otojenik mineraller üzerinde uygulanabilen tarihleme yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

Potasyum-40/argon-40 yöntemi

Argon-40/argon-39 yöntemi

Fizyon izleri yöntemi

Obsidiyen hidrasyonu

Uranyum-Florin yöntemi

Açıklama:

Potasyum-40/argon-40 tarihleme yöntemi, volkanik kayaçlardaki ve tüflerdeki sanidin, plajiyoklaz, biotit, hornblend, olivin ve ayrıca bazı otojenik mineraller üzerinde uygulanabilmektedir. Radyoaktif potasyum-40 izotopunun yarılanma ömründen dolayı (~1,25 x 109 yıl), argon-40 izotopunun sistemdeki birikimi oldukça yavaştır. Bu nedenle, 100.000 yıldan daha genç numunelere uygulanamaz. Bu yöntemle 100.000 yıldan başlayarak 5 milyon yıl öncesine kadar tarihlemeler yapılabilmektedir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 60

Kalsiyum karbonat çökelmesiyle açık renkli bir görünüm kazanan varvlara ne ad verilir?

Klastik varv

Organik varv

Kalkerli varv

Demirle zenginleştirilmiş varv

Glasiyomarina varı

Açıklama:

Kalsiyum karbonat çökelmesiyle açık renkli bir görünüm kazanan varvlara “kalkerli varv” denir. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 61

"Glacial Geology and the Pleistocen Epoch” adlı kitap kim tarafından yazılmıştır?

James Ussher

James Hutton

Flint

Lowe

Walker

Açıklama:

Kuvaterner bilimlerinin öncülerinden olan Flint’in, ilk baskısı 1947 yılında yapılan “Glacial Geology and the Pleistocen Epoch” adlı klasik kitabında, yer tarihinin son jeolojik döneminde meydana gelen ortam değişimlerinin kronolojisi, kesin olmayan tarihleme yöntemlerinden elde edilen muğlak verilere dayanmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 62

I. Büyük İngiliz jeolog W. Smith, 1915 yılında basılan klasik eserinde, Biritanya adaları haritasında stratigrafinin iki temel prensibini formüle etmiştir.
II. “Süperpozisyon” denilen kanuna göre, kayaçların altta yer alan tabakaları, üstteki tabakalardan daha sonra oluşmuştur (tektonik aktiviteyle tersi kanıtlanmadığı sürece)
III. Her kayaç yatağı, karakteristik bir fosil topluluğu içerir.
Stratigrafi ile ilgili yukarıdaki bilgilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

Yalnızca I

Yalnızca II

Yalnızca III

I ve II

I, II ve III

Açıklama:

Büyük İngiliz jeolog W. Smith, 1815 yılında basılan klasik eserinde, Biritanya adaları haritasında stratigrafinin iki temel prensibini formüle etmiştir: a) “süperpozisyon” denilen kanuna göre, kayaçların üstte yer alan tabakaları, alttaki tabakalardan daha sonra oluşmuştur (tektonik aktiviteyle tersi kanıtlanmadığı sürece), b) her kayaç yatağı, karakteristik bir fosil topluluğu içerir (Walker, 2005: 165).
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 63

Göreli tarihlendirmede aşağıdakilerden hangisi en çok kullanılır?

typology/tipoloji

synchronism/ eşzamanlılık

stratigrafi/tabakalanma

seriation/seri

silsile oluşturma

Açıklama:

Göreli tarihlendirme, bağıllık/görelilik esasına göre, birtakım karşılaştırmalarla yapılmaktadır. Bu tür tarihlemelerde en çok kullanılanı, stratigrafik/ sıralı tarihlendirme olup numunelerin bulunduğu tabakaya göre daha genç olandan daha yaşlı olana doğru ya da bunun tam tersi olarak sıralanması esasına dayanır.
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 64

Karbon-14 tekniğinin öncüsü kimdir?

W. Libby

Nicolaous Steno

James Hutton

W. Smith

James Ussher

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 65

Radyoaktif bozunma ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Verilen bir radyoaktif elementin bozunması, yani yarılanma ömrü her zaman sabit olup kesin olarak ölçülebilir.

Değişik radyoaktif elementlerin bozunmaları yani yarı-ömürleri saniyenin milyarda birinden 49 milyar yıla kadar değişir.

Radyoaktif bozunma, geometrik bir hızdan ziyade çizgisel bir hızda gerçekleşir.

Bozunma hızının grafiği düz bir çizgi yerine bir eğri ortaya çıkarır.

1.000.000 ana atoma sahip bir element bir yarı-ömür sonunda 500.000 ana atoma ve 500,000 yavru atoma sahip olacaktır.

Açıklama:

Verilen bir radyoaktif elementin bozunması, yani yarılanma ömrü her zaman sabit olup kesin olarak ölçülebilir. Nitekim, değişik radyoaktif elementlerin bozunmaları yani yarı-ömürleri saniyenin milyarda birinden 49 milyar yıla kadar değişir. Radyoaktif bozunma, çizgisel bir hızdan ziyade geometrik bir hızda gerçekleşir. Bu yüzden, bozunma hızının grafiği düz bir çizgi yerine bir eğri ortaya çıkarır. Örneğin, 1.000.000 ana atoma sahip bir element bir yarı-ömür sonunda 500.000 ana atoma ve 500,000 yavru atoma sahip olacaktır. İki yarı-ömür sonrası 250.000 ana atoma (başlangıçtaki ana atomların dörtte biri, önceki ana atomların yarısı) ve 750.000 yavru atoma sahip olacaktır.
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 66

Canlı yaşamının sona ermesiyle ondan kalan fosillerde zamanla meydana gelen kimyasal değişiklikler hangi yöntemin gelişmesine yol açmıştır?

manyetik alan değişimi

resamizasyon

uranyum

florin

obsidiyen hidrasyonu

Açıklama:

Aşağıda radyoaktif parçalanmaya dayanan üç teknik ile radyoaktiviteden dolayı çıkan enerjinin birikimine dayanan iki tekniğin detaylıca verildiği “radyoaktif yöntemler”, mutlak yaş tayininde oldukça önemli olmasına rağmen, araştırmalar bunun sadece radyoaktif maddelerle sınırlı kalmadığını göstermektedir. Nitekim, dünyanın manyetik alanının belli koşullarda maddenin kimyasını etkilediği bilgisinden hareketle, “manyetik alan değişimi”; canlı yaşamının sona ermesiyle ondan kalan fosillerde zamanla meydana gelen kimyasal değişiklikler, “resamizasyon”; toprak içinde bulunan fosil kemiklerde uranyum birikimi ile “uranyum”; yeraltı sularında bulunan kimyasalların toprak içinde bulunan fosil kemiklerdeki kimyasallarla tepkimeye girmesi ile, “florin”; volkan camlarında zamanla biriken su miktarı ise “obsidiyen hidrasyonu” yöntemlerinin geliştirilmesine imkan sağlamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 67

I.“varv”, ağaç gövdelerinin yatay kesitte incelenerek ağacın kesim tarihindeki yaşının hesaplanabilmesine,
II. “dendrokronoloji” yöntemi, akarsuların çukur yerlerdeki birikim katmanları esas alınarak çökellerin
III. “polen analizi” ise tortullar arasında biriken bitki polenlerinin yaşlandırılmasına imkan sağlamaktadır.
Yukarıdaki yöntemler ile ilgili verilen bilgilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

Yalnızca I

Yalnızca II

Yalnızca III

I ve II

I, II ve III

Açıklama:

Basit ve klasik bir yaşlandırma tekniği olan “dendrokronoloji”, ağaç gövdelerinin yatay kesitte incelenerek ağacın kesim tarihindeki yaşının hesaplanabilmesine; “varv” yöntemi, akarsuların çukur yerlerdeki birikim katmanları esas alınarak çökellerin; “polen analizi” ise tortullar arasında biriken bitki polenlerinin yaşlandırılmasına imkan sağlamaktadır.
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 68

Karbon-14 yöntemi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Karbon-14 sadece volkanik kayaçların tarihlendirilmesinde kullanılmasıdır.

Karbon-14 aktivitesini ölçmek için iki teknik kullanılmaktadır; “beta sayımı” ve “hızlandırıcı kütle spektrometrisi” teknikleri.

Karbon-14’ün yarılanma ömrü yaklaşık 2530 yıldır.

Geleneksel olarak karbon-14 yarılanması 15 yarılanma ile sınırlandırılmıştır.

Karbon-14 yöntemi 20.00 yıla kadar tarihlendirmeyi mümkün kılmıştır.

Açıklama:

Karbon-14 yöntemi bir tür radyometrik (radyasyon ölçümü) testtir. Tarihlendirme denildiğinde ilk akla gelen yöntemdir. Bunun sebebi ise diğer radyometrik yöntemler, sadece volkanik kayaçların tarihlendirilmesinde kullanırken, karbon-14’ün tüm canlı fosillerinin tarihlendirilmesinde kullanılmasıdır. Karbon-14 tarihlemesi organik materyaller (ahşap, turba, kemik, organik göl tortusu, bitki kalıntıları, kömür, kabuk, mercan, kumaş vb.) üzerinde yapılmaktadır. Bu numunelerde karbon-14 aktivitesini ölçmek için iki teknik kullanılmaktadır. Bunlardan birincisi “beta sayımı”, diğeri ise “hızlandırıcı kütle spektrometrisi” teknikleridir (Walker, 2005: 20).
Karbon-14’ün yarılanma ömrü yaklaşık 5730 yıldır. Yani her 5730 yılda bir, ölmüş olan canlının bünyesindeki karbon-14 miktarı yarıya iner. Örneğin bir canlının vücudunda 5730 yıl önce 10 gram karbon-14 varsa, bu miktar bugün 5 grama inmiş olacaktır. Günümüzden 5730 yıl sonra ise bu rakam 2,5 grama inecektir. Bu test, karbon-14›ün kısa bir yarılanma ömrünün olması sebebiyle, diğer radyometrik testler gibi, çok yaşlı olduğu düşünülen numunelerin tarihlendirilmesinde kullanılmaz (Bekaroğlu, 2013: 411-412). Geleneksel olarak karbon-14 yarılanması 8 yarılanma ile sınırlandırılmış olup bu da 50.000 yıla kadar tarihlemeyi mümkün kılmıştır. Bahsedilen 8 yarılanmadan sonra karbon-14 izotopları sayılamaz hale gelmektedir. Son zamanlarda geliştirilen izotop zenginleştirmesi tekniği ile bu süreyi 75.000 yıla kadar genişleten araştırmacılar bulunmaktadır.
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 69

I. Friedman ve Smith tarafından 1958-60 yılları arasında yapmış olduğu çalışmalar sonucu geliştirilmiştir.
II. İlk kez California’daki kazılarda bulunan obsidiyenlere uygulanmıştır.
III. Obsidiyen, koyu renkte, parlak, saydam, sert, yontma ile şekil verilebilen volkanik bir kayaçtır.
IV.Kesici, delici alet yapımı ve takılarda Neolitik dönemden beri insanlar tarafından kullanılagelmiştir.
V. Obsidiyenden yapılan araç gereçler sadece volkanik faaliyetlerin olduğu yerlerde bulunmaktadır.
Obsidiyen ve obsidiyen hidrasyonu ile ilgili yukarıdaki bilgilerden hangileri doğrudur?

I ve II

II ve III

I, II ve III

I, II, III ve IV

I, II, III,IV ve V

Açıklama:

Friedman ve Smith 1958-60 yılları arasında yapmış olduğu çalışmalarda, obsidiyenin havayla temas ettiği andan itibaren üzerinde mikroskopla görülebilen ve mikronla ölçülen bir hidrasyon tabakasının oluştuğunu, bu hidrasyon tabakasının ölçülmesi ile de obsidiyenden yapılan bir aletin tarihlendirmesinin yapılabileceğini öne sürerek bu yöntemi geliştirmişlerdir. Bu yöntem ilk olarak adı geçen araştırmacılar tarafından California’daki kazılarda bulunan obsidiyenlere uygulanmıştır (Esin,1987: 80). Obsidiyen, koyu renkte, parlak, saydam, sert, yontma ile şekil verilebilen volkanik bir kayaç olup “volkan camı” olarak ta adlandırılmaktadır. Bu özeliklerinden dolayı kesici, delici alet yapımı ve takılarda Neolitik dönemden beri insanlar tarafından kullanılagelmiştir. Bahsedilen kayaç ve bundan yapılan malzemeler genel olarak volkanik faaliyetlerin olduğu yerlerde bulunmakla birlikte, ticari faaliyetler nedeniyle farklı sahalara da taşınmıştır (Walker, 2005: 172).
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 70

I. Klastik varvlar, kum ve silklerden oluşan kaba taneli katmanlarla killerden oluşan ince taneli şeritler şeklindedir.
II. İlkbahar selleri sırasında organik madde birikimi olan, yaz aylarında da bitki ve algler içeren varvlara, “klastik organik varv” denir.
III. Varvların görünüşü ile kimyasal yapısı arasında ilişki olup bahsedilen klastik organik varvlar koyu kahverengidir.
IV. Kalsiyum karbonat çökelmesiyle açık renkli bir görünüm kazanan varvlara “kalkerli varv”; demir oksit çökelmesi varsa “demirle zenginleştirilmiş varv” denir.
Klastik varvlar ile ilgili yukarıdakilerden hangileri söylenebilir?

I ve III

II ve III

I, II ve III

I, III ve IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

Varv tortularının birçok çeşidi vardır. Bunlardan en bilineni “klastik varv”lardır. Bu varvlar, kum ve silklerden oluşan kaba taneli katmanlarla killerden oluşan ince taneli şeritler şeklindedir. Bahar ve yaz aylarında buzul erimelerine bağlı olarak göllerin içine kaba taneli materyaller birikerek bir tortu tabakası oluşturur. Kış mevsiminde ise göl buz tutmuş olduğundan bahsedilen kaba taneli şeridin üzerinde ince taneli bir kil şerit gelişir. Böylece bir yılda, bir kalın materyallerin oluşturduğu şerit, bir de ince taneli materyallerin oluşturduğu şerit olmak üzere iki tabaka oluşur (Foto: 6.1). İlkbahar selleri sırasında organik madde birikimi olan, yaz aylarında da bitki ve algler içeren varvlara, “klastik organik varv” denir. Varvların görünüşü ile kimyasal yapısı arasında ilişki olup bahsedilen klastik organik varvlar koyu kahverengidir. Kalsiyum karbonat çökelmesiyle açık renkli bir görünüm kazanan varvlara “kalkerli varv”; demir oksit çökelmesi varsa “demirle zenginleştirilmiş varv” denir.
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 71

Aşağıdakilerden hangisi radyoaktif bozunmanın özelliklerinden biri değildir?

Kararsız bir atom çekirdeğinin kendiliğinden farklı bir elementin atom çekirdeğine
dönüşme sürecidir.

Atom yapısında değişme meydana gelir.

Üç tip radyoaktif bozunma vardır.

Radyoaktif bozunma, çizgisel bir hızdan ziyade geometrik bir hızda gerçekleşir.

Verilen bir radyoaktif elementin bozunması, yani yarılanma ömrü her zaman sabit değildir, bu yüzden kesin olarak ölçülemez.

Açıklama:

Radyoaktif bozunma, kararsız bir atom çekirdeğinin kendiliğinden farklı bir elementin atom çekirdeğine dönüşme sürecidir. Tümü atom yapısında bir değişimle sonuçlanan üç tip radyoaktif bozunma bilinmektedir.Verilen bir radyoaktif elementin bozunması, yani yarılanma ömrü her zaman sabit olup kesin olarak ölçülebilir. Nitekim, değişik radyoaktif elementlerin bozunmaları yani yarı-ömürleri saniyenin milyarda birinden 49 milyar yıla kadar değişir.
Radyoaktif bozunma, çizgisel bir hızdan ziyade geometrik bir hızda gerçekleşir.
Verilen bir radyoaktif elementin bozunması, yani yarılanma ömrü her zaman sabit değildir, bu yüzden kesin olarak ölçülemez.

Doğru Cevap: E

Soru 72

Aşağıdakilerden hangisi tarihlendirme tekniklerinden biri değildir?

Karbon-14

ESR

Dendrokronoloji

Polen analizi

Fizyon izleri

Açıklama:

Tarihleme tekniği
ESR, Karbon-14,TL, Uranyum ,Potasyum-Argon, Fizyon izleri, Manyetizma, Dendrokronoloji
Polen analizi

Doğru Cevap: D

Soru 73

Fizyon izleri ilk defa kim(ler) tarından gözlemlenmiştir?

Brown ve arkadaşları

Silk ve Barnes

Walker

Libby

Bowden ve Chadarton

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 74

Termolüminesans yöntemi aşağıdakilerden hangisine uygulanamaz?

Volkanik tüf ve camlara

Çakmaktaşına

Seramiğe

Jeolojik kaynaklı lavalara

Meteoritlere

Açıklama:

Termolüminesans jeolojik kaynaklı lavalara, meteoritlere, volkanik tüf ve camlara, çakmaktaşına, doğal kalsitlere ve daha başka maddeler ile birlikte obsidiyen kaynak analizine uygulanabilir.
Seramiğe

Doğru Cevap: C

Soru 75

Aşağıdakilerden hangisi tabii arşiv yöntemlerindendir?

TL yöntemi

Varv yöntemi

Obsidiyen Hidrasyonu

Resamizasyon Yöntemi

Uranyum-Florin Yöntemi

Açıklama:

Bu grupta yer alan tarihlendirme yöntemleri, esasen tabiatın doğal işleyiş sürecinde üretilen unsurlardır.Bu yüzden tabii arşiv adı da verilen bu yöntemler, doğanın işleyişi sürecindeki ortam şartlarının özelliklerini bünyelerinde bulundurduklarından, tarihlendirme yöntemi oldukları kadar, o dönemdeki tabiatın özelliklerinin kanıtı olarak da bilimin hizmetindedirler.
Dendrokronoloji Yöntemi, Varv Yöntemi, Polen Analizi Yöntemi

Doğru Cevap: B

Soru 76

Aşağıdakilerden hangisi sürekli doğal ve kimyasal değişimlere dayanan yöntemler arasında yer almaz?

Dendrokronoloji Yöntemi

Manyetik Alan Değişimi Yöntemi

Resamizasyon Yöntemi

Uranyum-Florin Yöntemi

Obsidiyen Hidrasyonu

Açıklama:

RADYOAKTİF OLMAYAN YÖNTEMLER,Sürekli Doğal ve Kimyasal Değişimlere Dayanan Yöntemler:Manyetik Alan Değişimi Yöntemi, Resamizasyon Yöntemi, Uranyum-Florin Yöntemi, Obsidiyen Hidrasyonu.
Dendrokronoloji Yöntemi

Doğru Cevap: A

Soru 77

Aşağıdakilerden hangisi "Varv" teriminin anlamını açıklar?

Yeryüzünde meydana gelen jeomorfolojik olaya karşı ağacın vermiş olduğu tepki.

Ağaç halkalarına göre buzullaşma süreçleri.

Aynı yer içinde başlangıç ve bitişi olan şeyler.

Ağaç halkalarıyla su taşkınları arasındaki ilişki.

Ağaçla yapılan tarihlendirme.

Açıklama:

İsveç dilinden gelen “varv” terimi, aynı yer içinde başlangıç ve bitişi olan şeyler anlamına gelmektedir.
Aynı yer içinde başlangıç ve bitişi olan şeyler.

Doğru Cevap: C

Soru 78

Aşağıdakilerden hangisi Palinoloji bilimnde genel olarak polenlerin ekzinlerinin incelemensinde bir gerekçe olarak gösterilemez?

Polenlerin kabuk yapıları asitlere ve enzimlere karşı çok dirençli olması.

Polenlerin kabuk yapılarının yoğunlaştırılmış asit ve alkaliler içinde bozulmaması.

Polenlerin kabuk yapılarının 300oC’ye dayanabilmesi.

Oksijenli ortamda bulunanlar oksidasyona uğradığında özelliğini kaybederken oksijensiz ortamda, tortullar arasında birikenlerin özelliğini koruyarak fosilleşmesi.

Üretildikleri alandan yüzlerce kilometre uzaklaştıkları halde yapılarında bir bozulma
meydana gelmemesi.

Açıklama:

Yeryüzünde sayısı yaklaşık 300-315 bin civarında olan bitki çeşidi en ilkelinden gelişmişine doğru;algler, likenler, kara yosunları, eğreltiler ve çiçekli (tohumlu) bitkiler şeklinde sıralanmaktadır. Tüm tohumlu bitkilerce üretilen polenler, kabuklarında sporopolenin (ekzin) olarak isimlendirilen doğanın en dayanıklı maddelerinden birini barındırmaktadır. Genel olarak asitlere ve enzimlere karşı çok dirençli olan polenlerin kabuk yapıları yoğunlaştırılmış asit ve alkaliler içinde bozulmamakta ve yaklaşık 300oC’ye dayanabilmektedir. Bu yüzden polenler; rüzgar, sel, akarsu, deniz akıntıları ve hayvanlar ile üretildikleri alandan yüzlerce kilometre uzaklaştıkları halde yapılarında bir bozulma meydana gelmemektedir. Bu özellikler nedeniyle palinoloji biliminde genel olarak polenlerin ekzinleri incelenmektedir.
Oksijenli ortamda bulunanlar oksidasyona uğradığında özelliğini kaybederken oksijensiz ortamda, tortullar arasında birikenlerin özelliğini koruyarak fosilleşmesi.

Doğru Cevap: D

Soru 79

Aşağıdakilerden hangisi Varv tortularının çeşitlerinden biri değildir?

klastik varv

klastik organik varv

demirle zenginleştirilmiş varv

marina varvları

göl varvları

Açıklama:

Varv tortularının birçok çeşidi vardır. Bunlardan en bilineni “klastik varv”lardır. İlkbahar selleri sırasında organik madde birikimi olan, yaz aylarında da bitki ve algler içeren
varvlara, “klastik organik varv” denir. Demir oksit çökelmesi varsa “demirle zenginleştirilmiş varv” denir. Okyanus kıyılarında gelgitlere bağlı olarak tabakaların tortu sıralanması içindeki mikroorganizmaların zenginliğine göre varvlar koyu ya da açık bir renk kazanabilmekte olup bunlara da “marina varvları” denir.
göl varvları

Doğru Cevap: E

Soru 80

Aşağıdakilerden hangisi hem arkeolojik çalışmanın içerisinde hem de tarihlendirmede kullanılan üç analitik ilkeden biridir?

Popülarite

Boyut

Ağırlık

Yaş

Benzerlik

Açıklama:

Hem arkeolojik çalışmanın içerisinde hem de tarihlendirmede kullanılan üç analitik ilkeden biri olan “stil”, nesnelerin öz niteliklerine bağlıdır....“Popülarite” zaman ve mekana göre değişse de, insanların aynı fikirleri ve kültürleri paylaşmalarını ifade eder. Paylaşılan davranış modelleri ise, grubun kimliğini oluşturan kültürü açıklar.Popülarite ve stratigrafi, birbirinden ayrılmaz iki ilkedir.

Doğru Cevap: A

Soru 81

Bir maddenin içinde ya da çevresinde bulunan radyoaktif elementlerin yaydığı ışınların
etkisiyle oluşan paramanyetik kusurların manyetik alanda radyo sinyalleri gönderilerek hesaplanmasıyla yapılan tarihlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

Manyetik Alan Değişimi

Elektron Spin Rezonans

Varv

Polen Analizi

Termolüminesans

Açıklama:

Bir maddenin içinde ya da çevresinde bulunan radyoaktif elementlerin yaydığı ışınların etkisiyle oluşan paramanyetik kusurların (mıknatısçık) manyetik alanda radyo sinyalleri gönderilerek hesaplanmasıyla “Elektron Spin Rezonans (ESR)” yöntemi geliştirilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 82

Aşağıdakilerden hangisi maddede biriken enerjinin ışıma ile ortaya çıkarılması için kullanılan
yöntemlerden birisidir?

Resamizasyon

Potasyum-Argon

Obsidiyen Hidrasyonu

Dendrokronoloji

Optik Uyarımlı Lüminesans

Açıklama:

Maddede biriken enerjinin ışıma ile ortaya çıkarılması olayı sonradan meydana gelen gelişmelerle ısıtmanın ötesinde optik uyarılmalarla da sağlanabileceği anlaşılmıştır. Nitekim “Optik Uyarımlı Lüminesans” (OSL) olarak adlandırılan yöntemde, numune ışığa maruz bırakılarak hapsettiği enerjiyi bırakması sağlanmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 83

Fizyon izleri yöntemiyle yapılan tarihlendirme sınırları aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Günümüzden 30-20.000.000 milyon yıl öncesine kadar

Günümüzden 3.000-20.000.000 milyon yıl öncesine kadar

Günümüzden 300.000-2.000.000 milyon yıl öncesine kadar

Günümüzden 300.000-20.000.000 milyon yıl öncesine kadar

Günümüzden 300.-20.000.000 milyon yıl öncesine kadar

Açıklama:

Numunenin yaşı, oluşan fizyon izi sayısı ve numunenin içerdiği uranyum miktarıyla belirlenir; numune yaşlandıkça, iz sayısı da artar. Yüksek sıcaklıkların etkisinde kalan kayaçlarda bu
yöntemin uygulanmasında sorunlar oluşmaktadır. Bu durumda hasarlı izler kaybolur, numunenin yaşı olduğundan daha genç çıkar . Bu yöntem kullanılarak günümüzden 300.000-20.000.000 milyon yıl öncesine kadar tarihlemeler yapılabilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 84

Aşağıdakilerden hangisinde Potasyum-Argon Yöntemiyle yapılan tarihlemelerde kullanılan
teknikler doğru olarak verilmiştir?

Potasyum-39/ Argon-40; Argon-40/ Argon-39

Potasyum-40/ Argon-39; Argon-40/ Argon-39

Potasyum-40/ Argon-40; Argon-40/ Argon-39

Potasyum-40/ Argon-38; Argon-40/ Argon-39

Potasyum-38/ Argon-40; Argon-40/ Argon-39

Açıklama:

1960’lı yıllarda geliştirilen ve büyük ölçüde volkanik kayaçların yaşının belirlenmesi için uygulanan argon radyometrik tarihleme yöntemi, potasyum-40 izotopunun, argon-40 gazına radyoaktif bozunumunu esas alan bir jeokronolojik sistemdir. Argon-40/argon-39 yönteminde argon gazı ölçülürken, reaktördeki sıcaklık oda sıcaklığından kristalin erime sıcaklığına (>1500 °C) adım adım çıkarılır ve hem argon-40, hem de argon-39 izotopu her bir sıcaklık adımında ölçülerek yaş hesaplaması yapılır.

Doğru Cevap: C

Soru 85

Aşağıdakilerden hangisi üzerinde durulan tarihlendirme tekniklerinden biri değildir?

Oksijen izotopları

Aminoasit resamizasyonu

Fizyon izleri

Karbon-14

Termolüminesans

Açıklama:

Dünya, sürekli uzaydan gelen kozmik ışınların bombardımanı altındadır. Bu ışınlar dünyanın atmosferinde bol miktarda bulunan azot-14’e çarparak bunu radyoaktif bir element olan karbon-14’e çevirirler. Yeni üretilen bir madde olan radyoaktif karbon-14, atmosferde oksijenle birleşir ve bir başka radyoaktif bileşik olan karbondioksiti (CO2) oluşturur.

Doğru Cevap: A

Soru 86

Aşağıdakilerden hangisi karbon-14 yönteminin geleneksel tarihlendirme yöntemlerine göre
üstün özelliklerinden birisidir?

Daha kolay uygulanabilir olması

Çok küçük örneklere uygulanabilmesi

Çok yaşlı numunelerin yaşlandırılabilmesi

Maliyetinin daha ucuz olması

Daha uzun zaman birimlerinin ölçülmesi

Açıklama:

Libby’nin geliştirmiş olduğu bu yöntemin çok küçük örneklere uygulanabilmesi ve daha kısa zaman birimlerinin ölçülmesi, tarihlemenin günümüzden 50.000 yıl öncesine kadar götürülebilmesi gibi nedenlerle o zamana kadar uygulanan geleneksel yöntemlere göre birçok üstünlüğü bulunmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 87

Aşağıdakilerden hangisi radyoaktif yöntemlerle tarihlendirmeyi mümkün hale getiren
gelişmelerden birisidir?

Kütle Stratigrafisi

Dendrokronoloji

Fizyon izlerit

Kütle fotometrisinin icadı

Kütle spektrometrisinin icadı

Açıklama:

Radyoaktivitenin keşfi ve kütle spektrometrisi’nin (radyoaktif madde kütlesinin ölçüm cihazı) icadı ile bu yöntemler sayesinde mutlak tarihlendirmeler yapmak mümkün olmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 88

Aşağıdakilerden hangisi mutlak tarihlendirmede kullanılan radyoaktif olmayan yöntemlerden
birisidir?

Obsidiyen Hidrasyonu

Karbon-14

Termolüminesasn

Elektron Spin Rezonans

Potasyum- Argon

Açıklama:

Mutlak tarihlemenin gelişmesinde en önemli olay radyoaktif yöntemlerin gelişmesiyle gerçekleşmiştir. Bu yöntemler radyo aktif bozunma (yarılanma) ile maddenin içinde biriken radyo aktif enerjinin çeşitli tekniklerle çıkarılıp sayılması esasına dayanmaktadır. Bu tarihleme radyoaktif olmayan yöntemlerle de yapılabilmektedir. Yer’in manyetik alanı, canlıların yaşamını yitirdikten sonra fosillerindeki kimyasal değişim, toprak altında
bulunan fosillerde biriken kimyasallar, obsidiyen yüzeyinde zamanla meydana gelen bozulmalar bunlar arasındadır.

Doğru Cevap: A

Soru 89

Mutlak tarihlendirmede en çok tercih edilen teknikler aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Sürekli Kimyasal Değişimlere Dayanan Yöntemler

Doğal Ritmik Olaylara Dayanan Yöntemler

Radyoaktif Yöntemler

Radyoaktif olmayan yöntemler

Sürekli Doğal Değişimlere Dayanan Yöntemler

Açıklama:

Mutlak tarihlendirmede en çok tercih edilen teknikler radyoaktif yöntemler olup bazı kimyasal tekniklerle radyoaktif elementlerin bozunma (yarı ömür) ya da radyoaktif enerjinin birikimi esas alınarak belli rakamlara ulaşılmasıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 90

Aşağıdakilerden hangisi göreli tarihlendirmede kullanılan metodlardan biridir?

Kimyasal Tarihleme

Sıralı Tarihleme

Fiziksel Tarihleme

Görsel Tarihleme

Yapısal Tarihleme

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 91

1815 yılında basılan klasik eserinde, Britanya adaları haritasında stratigrafinin iki temel prensibini formüle eden İngiliz jeolog kimdir?

Giovanni Arduino

William Smith

Charles Lyell

Nicolas Steno

James Hutton

Açıklama:

Büyük İngiliz jeolog W. Smith, 1815 yılında basılan klasik eserinde, Biritanya adaları haritasında stratigrafinin iki temel prensibini formüle etmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 92

Atom

İzotop

Element

Manyetik madde

Radyoaktif madde

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 93

Seramik, pişmiş toprak kaplar, tuğla gibi materyallerin hangi döneme ait olduğunu saptamaya çalışan bir araştırmacı aşağıdaki tarihleme tekniklerinden hangisini kullanırsa doğru olur?

Dendrokronoloji

Fizyon izleri

Potasyum-Argon

Manyetizma

Karbon-14

Açıklama:

Karbon-14 Kemik, kömür, lif
TL Yanmış çakmaktaşı
ESR Diş minesi
Uranyum Damlataş
Potasyum-Argon Volkanik kayaçlar
Fizyon izleri Apatit, mika, zirkon, obsidiyen
Manyetizma Seramik, pişmiş toprak kaplar, tuğla G
Dendrokronoloji Ağaç, odun kömürü

Doğru Cevap: D

Soru 94

Kütle spektrometrisi nedir?

Radyoaktif madde kütlesinin ölçüm cihazı

Radyasyon ölçümü

Dünyanın manyetik alanının belli koşullarda maddenin kimyasını etkilemesi

Kararsız elementlerin kararlı bir atomik yapıya dönüşmesi için belirli değişimlere uğrama süreci gerekmesi

Fosillerin kimyasallarla tepkimeye girmesi

Açıklama:

Radyoaktivitenin keşfi ve kütle spektrometrisi’nin (radyoaktif madde kütlesinin ölçüm cihazı) icadı ile bu yöntemler sayesinde mutlak tarihlendirmeler yapmak mümkün olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 95

Karbondioksit

Karbon-12

Karbon-13

Karbon-14

Azot-14

Açıklama:

Atmosferde kozmik ışınların neden oldukları tepkimeler havada sürekli olarak radyokarbon oluşumuna neden olur. Bu olaylar sırasında yan ürünler arasında bulunan yüksek hızlı nötronlardan bazıları azot atomları ile birleşerek onları karbon-14’e dönüştürür. Bu yolla oluşan karbon-14 atomu, çekirdeğinden bir beta (β) partikül kaybederek yeniden azot-14’e dönüşür ve atmosferde bir karbon-azot döngüsü meydana gelir.

Doğru Cevap: D

Soru 96

Aşağıdakilerden hangisi üzerinde Karbon-14 tarihlemesi yapılabilecek materyallerden biri değildir?

Ahşap

Kemik

Kömür

Mercan

Seramik

Açıklama:

Karbon-14 tarihlemesi organik materyaller (ahşap, turba, kemik, organik göl tortusu, bitki kalıntıları, kömür, kabuk, mercan, kumaş vb.) üzerinde yapılmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 97

"Volkanik ve sedimenter kayaçlardan alınan numunelerdeki __________ izotopu uygun şartlarda ölçülerek numunelerin tarihlendirmesi yapılmaktadır." Verilen boşluk seçeneklerden hangisi ile doldurulursa bilgi doğru bir bilgi olur?

Karbon-12

Karbon-13

Karbon-14

Azot-14

Argon-40

Açıklama:

Volkanik ve sedimenter kayaçlardan alınan numunelerdeki argon-40 izotopu uygun şartlarda ölçülerek numunelerin tarihlendirmesi yapılmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 98

Karbon-14 yöntemi bir tür radyometrik (radyasyon ölçümü) testtir. Bu yöntem kim tarafından geliştirilmiştir?

Frank Sherwood Rowland

Mario J. Molina

Willard Libby

James R. Arnold

Wendell Mitchell Latimer

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 99

Karbon-14’ün yarılanma ömrü yaklaşık kaç yıldır?

5730 yıl

5720 yıl

5630 yıl

5620 yıl

5530 yıl

Açıklama:

Karbon-14’ün yarılanma ömrü yaklaşık 5730 yıldır.

Doğru Cevap: A

Soru 100

Canlıların yaşamı sona erdiğinde (bitki, hayvan ve insan) artık beslenemediğinden bir daha bünyesine ne alamaz?

Oksijen

Karbondioksit

Karbon-13

Karbon-14

Azot-14

Açıklama:

Canlıların yaşamı sona erdiğinde (bitki, hayvan ve insan) artık beslenemediğinden bir daha bünyesine karbon-14 alamaz.

Doğru Cevap: D

Ünite 7

Soru 1

Eski Yunan'da “khora, topos ve pou” terimleri hangi kavramın karşılığı olarak kullanılmıştır?

Yer

Zaman

Neden

Dünya

Evren

Açıklama:

Mekan kelimesinin kavramlaşma süreci eski Yunan felsefesine kadar gider. Eski felsefe metinlerinde “yer” (İng. place, space) karşılığı olarak “khora, topos ve pou” terimleri kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Aşağıdaki kavramlardan hangisi bilim çevreleri tarafından mekan kavramının karşılığı olarak kullanılmamıştır?

Zaman

Uzam

Çevre

Doğa

Toprak

Açıklama:

Mekan çeşitli bilim çevrelerince eskiden beri konu edinilmiş, kimi zaman bir sorun, kimi zaman önemli bir değer olarak nitelendirilmiştir. Bu bağlamda çok değişik anlamlarda kullanılmış ve farklı kavramsal anlayışlar içinde değerlendirilmiştir. Bunların arasında “yer”, “uzam”, “çevre”, “ortam”, “doğa”, “bölge”, “toprak”, “saha” ve “alan” terimleri ilk akla gelenlerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Mekanı her türlü deneyden önce gelen, görünün subjektif bir formu olarak inceleyen filozof kimdir?

Kant

Newton

Platon

Heiddeger

Descartes

Açıklama:

Kant mekanı her türlü deneyden önce gelen, görünün subjektif bir formu olarak incelemektedir. Bunun çeşitli sebepleri olmakla birlikte asıl sebep mekanın algılanışının insanların dünya tasavvurları ve varlık anlayışlarıyla yakından ilişkili olmasıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Kuşatan cismin iç yüzeyi ile kuşatılan cismin dış yüzeyini ''mekan'' olarak isimlendiren büyük İslam alimi kimdir?

Farabi

İbn-i Sina

İbn Rüşd

Gazzali

Kindi

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi mekan kavramını sosyolojik açıdan ele almıştır?

Weber

Newton

Heiddeger

Descartes

Kant

Açıklama:

Konuyu felsefi olarak tartışan yaklaşımlar dışında, sosyolojide Marx, Durkheim, Simmel, Tönnies ve Weber gibi klasik sosyologların makro ölçekte yaptıkları vurgulara ek olarak, özellikle 1950’lerden sonra Chicago Okulu tarafından yapılan çalışmalar, mekana yapılan vurgulardaki önemin artmakta olduğunu gösteriyor. Daha sonraki yıllarda özellikle Faucoult, Lefebvre, Massey, Castells, Harvey, Soja, Jameson, Urry gibi değerli bilim adamlarının çalışmaları mekan sosyolojisine dair teorik bağlamın zenginleşmesine dönük önemli katkılar olarak sayılabilir.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Mekanın Üretimi adlı eseriyle mekana dair kuramsal bir temel oluşturmaya çalışan sosyolog kimdir?

Lefebre

Durkheim

Weber

Faucoult

Jameson

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 7

Massey'in mekanda yer alan nesneleri üretim süreçleri içinde yorumladığı ve mekan ile toplum ya da kültür kavramları arasında ilişki kurduğu eseri hangisidir?

Emeğin Mekansal Dağılımı

Mekanları Tüketmek

Mekanın Üretimi

Üretim Süreçleri ve Mekan

Mekanın Tarihi

Açıklama:

Sosyal ilişkilerde mekansal örgütlenme ve mekanın sosyal olarak yeniden üretim süreçleri üzerinde çalışmalar yapan Massey, “Emeğin Mekansal Dağılımı” adlı eserinde bu süreçlerde, mekanda yer alan nesneleri, yeniden yorumlar ve mekan ile toplum ya da kültür kavramları arasında ilişki kurar.

Doğru Cevap: A

Soru 8

I- Bedevi
II- Hadari
III- Bahri
İbn Haldun Mukaddime'sinde umran kavramını kullanırken yukarıda verilen hangi kavram ya da kavramlardan yararlanmaktadır?

I, II

I, III

I, II, III

II, III

Yalnız III

Açıklama:

İbn Haldun’un Mukaddime’sinde yeni bir bilim olarak takdim ettiği “umran” kavramından yola çıkarak desteklemek de mümkündür. İbn Haldun insanı sosyal ve medeni bir varlık, umranı ise insanların bir arada yaşamalarından doğan bir durum olarak ele alır. Bu durum neticesinde şehirler ve köyler, sanatlar, devletler, mülkler ve tarımsal faaliyetler ortaya çıkmaktadır. O umranı; “bedevi umran” ve “hadari umran” şeklinde ikiye ayırmaktadır. Bedevi umran, ovalarda, yaylalarda, hayvanların da otlatılmasına uygun bozkırlarda ve çöllerin çevresinde bulunmaktadır. Hadari umran ise surlarla çevrilmiş köylerde, kasabalarda ve şehirlerde bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 9

İnsanların mağaraları kullanmasıyla başlayan ilk yerleşme evresi hangi tarihsel dönemdir?

Paleolitik Çağ

İlk Çağ

Holosen Çağ

Tunç Çağı

Taş Devri

Açıklama:

İnsanın mekanı sahiplendiği, ilk mekansal ünitesini kurduğu; insanın toprağa bağlandığı, bir başka deyişle yerleşik hayata geçişiyle binlerce yıl önce başlayan süreç, mekansal kullanımın ikinci evresini teşkil etmiştir (Bilindiği gibi yerleşme tarihinin ilk evresi olan Paleolitik dönem, insanların mağaraları kullanmasıyla başlayan ilk yerleşme evresidir).

Doğru Cevap: A

Soru 10

Aşağıdaki bölgelerden hangisinde ilk büyük medeniyetlerden birisi kurulmamıştır?

İskandinavya

Mısır

Mezopotamya

İndus Bölgesi

Orta Asya

Açıklama:

Dünya tarihinde ilk büyük medeniyetler, ilk büyük devletler Mısır, Mezopotamya, İndus bölgesi ve Orta Asya gibi çöllerde ve kurak bölgelerde ortaya çıkmıştır. İlk büyük devletlerin ve siyasi organizasyonların çöller ve kurak bölgelerde doğmasında suyun çok büyük bir rolü olmuştur. Bundan dolayı ilk büyük siyasi topluluklara “hidrolik medeniyetler” de denilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi Kartezyen düşünceyi savunan Descartes'in doğum yılıdır?

1596

1696

1496

1396

1296

Açıklama:

Kartezyen düşünce/felsefe: Rene Descartes’in (1596-1650) fizik ve metafiziği kesin olarak ayırdığı “düalist/ikicilik” felsefesidir. Eski felsefecilerin çoğu aslında “birci”ydi, yani varlığı düşünce/idea/ruh ve gözlenebilen/görüngü/beden olarak ayıran Eflatun (MÖ. 427-347); “idea”yı, yani düşünceyi temel almakta, herşeyin aslının düşünce olduğunu kabul etmekteydi. Descartes ise fiziğin ve metafiziğin kurallarının ilkelerinin farklı olduğunu, kendi içlerinde bir bütün olarak ele alınması gerektiğini, bu yüzden dini ve beşeri olanın ayrı kriterlere tabi tutulması gerektiğini savunmuştur

Doğru Cevap: A

Soru 12

Mekanla ilgili “kuşatan cismin iç yüzeyi ile kuşatılan cismin dış yüzeyine mekan” denir tanımını yapan düşünür kimdir?

Rene Descartes

Farabi

Herodothos

Platon

Aristoteles

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 13

Çağdaş diyalektiğin kurucusu kimdir?

Kant

Aristoteles

Hegel

Descartes

Newton

Açıklama:

Diyalektik, akıl yürütme yoluyla araştırma ve doğrulara ulaşmaktır. Bir tez veya görüşü, onun mantıksal sonuçlarını incelemek yoluyla çürütme yöntemi veya gerçeklik ile gerçekliğin çelişmelerini incelemeye, aşmaya yarayan yolları arayan, akıl yürütme yöntemidir. Friedrich Hegel (1770-1831), çağdaş diyalektiğin kurucusudur. Dönemi ve sonrasındaki diyalektiği tümüyle etkilemiştir. O’na göre her şey kendi zıttıyla gelir ve her şey kendiyle çatışır.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Mekanın oluşturduğu toplumsal ürün sosyal ve mekansal farklılıkları oluştururken belirleyici olan toplumsal davranış biçimleridir diyen ve mekanı üç kategoriye ayıran düşünür kimdir?

Marx

Durkheim

Urry

Lefebvre

Faucoult

Açıklama:

Lefebvre, sosyal ve mekansal olanı birbirlerine ait ve parçası olarak diyalektik bir yaklaşım içinde ele alır. Mekanın oluşturduğu toplumsal ürün sosyal ve mekansal farklılıkları oluştururken belirleyici olan toplumsal davranış biçimleridir. O mekanı üç kategoride ele almaktadır; a) Algı mekanı; duyularla algılanan fiziksel mekan olarak tanımlanır. b) Zihinsel mekan; mantıksal soyutlamaları ve kavramsallaştırmaları içerir. c) Sosyal mekan; sosyal bir ürün olarak bireyin ve toplumun geçiş eylemleriyle (hafıza, deneyim) tanımlanır.

Doğru Cevap: D

Soru 15

"Göçebe, yerleşik ve ikisi arasında geçiş tipi olan yarı göçebe veya yarı yerleşik” olmak üzere toplumları üç sınıfta kitabında ele alan düşünür kimdir?

İbn Haldun

Farabi

Friedrich Hegel

Urry

Lefebvre

Açıklama:

Medeniyet ve o toplumun kültür seviyesini yansıtan yerleşme şekli ve yaşam tarzları, ilkelinden mütekamiline doğru “ilki göçebe, sonuncusu yerleşik ve ikisi arasında geçiş tipi olan yarı göçebe veya yarı yerleşik” olmak üzere üç sınıfta ele alınabilir. Bu bahsi İbn Haldun’un Mukaddime’sinde yeni bir bilim olarak takdim ettiği “umran” kavramından yola çıkarak desteklemek de mümkündür. İbn Haldun insanı sosyal ve medeni bir varlık, umranı ise insanların bir arada yaşamalarından doğan bir durum olarak ele alır. Bu durum neticesinde şehirler ve köyler, sanatlar, devletler, mülkler ve tarımsal faaliyetler ortaya çıkmaktadır. O umranı; “bedevi umran” ve “hadari umran” şeklinde ikiye ayırmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Çatalhöyük’te bulunan ve Dünya’nın en eski haritası kabul edilen çizim, kaç yılına tarihlendirilmektedir?

MÖ. 7200

MÖ. 7000

MÖ. 6200

MÖ. 6000

MÖ. 5200

Açıklama:

Çatalhöyük’ten başka bir duvar resmi. Dünya’nın en eski haritası kabul edilen bu çizim M.Ö. 6200’lü yıllara tarihlenmektedir. Çatalhöyük Haritası olarak bilinen bu çizim basit bir yerleşme merkezi krokisi olup ön kısmında Çatalhöyük’ün cadde-sokak sistemi ve yapılar görülmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 17

XIX. yüzyılın bir zaman ve tarih çağı olduğunu, XX. yüzyılın ise, mekanın öne geçtiği bir çağ olduğunu ifade eden düşünür kimdir?

Faucoult

Lefebvre

Marx

Castells

Urry

Açıklama:

Faucoult, XIX. yüzyılın bir zaman ve tarih çağı olduğunu, XX. yüzyılın ise, mekanın öne geçtiği bir çağ olduğunu ifade etmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 18

“Mekanı ölçme sanatını bilen insan aynı zamanda ona nasıl hakim olacağını da bilir” düşüncesini ortaya koyan kimdir?

Kant

Aristoteles

Heredothos

Farabi

Max Weber

Açıklama:

Herodothos’un belirttiği gibi, “mekanı ölçme sanatını bilen insan aynı zamanda ona nasıl hakim olacağını da bilir”. Bu, bize mekanın ayrıca siyaset için de çok önemli olduğunu göstermektedir. Daha sonra bu anlayış, doğaya hakim oldukça onun daha iyi kullanılabilir olması noktasına kadar götürülmüştür. Herodothos kendi döneminde gidip gezdiği yerleri gerek ölçüme vurarak gerekse de niteliksel özelliklerini anlatarak tasvir etmiştir. O burada mekan ve zaman koordinatlarını kullanarak bir anlamda Dünya’nın nicelleştirilmesi ve aydınlığa kavuşmasını sağlamıştır

Doğru Cevap: C

Soru 19

Anadolu'da binlerce yıl önce ilk kez kurulmuş, en önemli yerleşim merkezlerinden biri hangisidir?

Truva

Çatalhöyük

Konstantinopol

Ürgüp

Pazırık

Açıklama:

Çatalhöyük Anadolu'da kurulmuş en önemli yerleşim merkezlerinden biridir.İnsan-çevre ilişkisinin ilk örneklerini bahsi geçen duvar resimlerinde görebilmek mümkündür. Bunun gibi Dünya’nın birçok yerinde farklı dönemlerde çok çeşitli belge niteliği taşıyan ve insanlık tarihini aydınlatan, her biri kendi döneminin simgeleri olan bu kompozisyonlar, ortamı bir başka deyişle mekanı ve mekan üzerindeki faaliyetleri anlatır

Doğru Cevap: B

Soru 20

Dünya tarihinde ilk kurulan medeniyetler coğrafi şartlara göre nerelerde kurulmuşlardır?

Kutuplarda

Çöllerde

Denizlerde

Dağlarda

Kurak, yarı kurak ve subtropikal kuşakta (orta iklim kuşağında)

Açıklama:

İklim şartları, bilhassa iktisadi hayat üzerine yaptığı tesir bakımından adeta milletlerin iktisadi seviyesini tayin eden bir amil olarak karşımıza çıkmaktadır. Herhangi bir bölgedeki iklim özellikleri sadece yetiştirilen ürün çeşitlerini belirlemekle kalmaz, bunun yanında insanların hayat tarzına da büyük ölçüde etki eder. Böylece yeryüzünün bazı bölgeleri, devletlerin kurulmasına ve gelişmesine daha elverişli şartlar arz etmektedir. Bütün devletlerin çoğunlukla orta iklim kuşağında toplanması, bir tesadüf eseri değildir. Orta iklim kuşağı, siyasi faaliyetlerin yeryüzünün diğer kısımlarına dağılmasında elverişli özelliklere sahiptir. Buna karşın Kutup bölgeleri, Dünya siyasetinde hiçbir zaman söz sahibi olabilecek bir durumaDünya tarihinde ilk büyük medeniyetler, ilk büyük devletler Mısır, Mezopotamya, İndus bölgesi ve Orta Asya gibi çöllerde ve kurak bölgelerde ortaya çıkmıştır. İlk büyük devletlerin ve siyasi organizasyonların çöller ve kurak bölgelerde doğmasında suyun çok büyük bir rolü olmuştur. Bundan dolayı ilk büyük siyasi topluluklara “hidrolik medeniyetler” de denilmektedir gelememişler ve bir devletin nüvesini teşkil etmemişlerdir. Zira bu alanlarda insanlar için hayat standartlarının son derece kısıtlı olması, siyasi faaliyetlerini de oldukça sınırlamaktadır. Bununla birlikte kuraklık da zirai faaliyetlerin yoğunluk ve yaygınlık kazanmasına büyük ölçüde engel teşkil etmektedir. Bu sebepten dolayı kuraklığın had safhada olduğu yerler, boş veya seyrek nüfuslu sahalardır. Çöllerde ancak suyun bulunabildiği yerlerde, yani vahalarda siyasi topluluklara, medeniyetlere rastlanmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 21

“Kuşatan cismin iç yüzeyi ile kuşatılan cismin dış yüzeyine mekan” diyen düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Aristoteles

İbn Haldun

Farabi

Descartes

Heiddeger

Açıklama:

Büyük İslam alimlerinden Farabi’de, mekanın tanımı biraz daha belirginleşmektedir. Filozofa göre “kuşatan cismin iç yüzeyi ile kuşatılan cismin dış yüzeyine mekan” denir. Buna gore, evrenin ötesinde onu dıştan kuşatan bir şey bulunmadığına göre evrenin mekanı yoktur. Aristo’daki tabii mekan kavramına da atıfta bulunan Farabi, evrenin ötesinde doluluk veya boşluğun olmadığını vurgular. Ancak mekanın mahiyetini tamamlayan asıl kavram filozofa göre “kuşatıcı sınır”dır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi Lefebvre’in mekana ilişkin ileri sürdüğü düşünceler arasında değildir?

Ne salt bir soyutlama ve nesne, ne de sadece somut, fiziksel bir şeydir

İlişkiler ve biçimler bütünü olup; cansız, sabit, durağan değil, canlı, değişken ve hareketlidir

Her tür toplumsal değişimin aynasıdır

Zaman içinde tahrip olmakta, zaman bildik anlamını yitirerek “anlık” bir süreye hapsolmaktadır

Algılanan, tasarlanan ve yaşanan olmak üzere üç farklı derinlik düzeyindedir

Açıklama:

Lefebvre, “Mekanın Üretimi” adlı eseriyle, mekana dair kuramsal bir temel oluşturmaya çalışmıştır. Lefebvre bu eserinde, mekanın “toplumsal bir inşaa olduğu” gerçeğine vurguda bulunmuştur. “Mekan” ne salt bir soyutlama ve nesne, ne de sadece somut, fiziksel bir şeydir. Bütün boyutları ve biçimleriyle, hem kavram hem de gerçekliktir, yani, toplumsaldır. Bu yüzden, ilişkiler ve biçimler bütünü olup; cansız, sabit, durağan değil, canlı, değişken ve hareketlidir. Yani Lefebvre’in mekan anlayışı temelde “akışkandır”. Sürekli diğer mekanlara uzanır ve geri döner, onlarla birleşir ya da çatışır. Bu akışlar, birleşmeler ve çatışmalar -ki, farklı zamanlarla olur- bir diğerinin ya da öncekinin üzerine yerleşir ve mevcut mekanı üretir. Bir başka ifadeyle, (toplumsal) mekan, birçok boyutuyla, ona katılan, anlamlandırılan ve anlamlandırılmayan, algılanan ve doğrudan deneyimlenen, pratik ve teorik akışlarla üretilir. Lefebvre’de mekan, her tür toplumsal değişimin aynası olarak görünür. Mekanı anlayabilmek için ayna metaforu kullanan Lefebvre, aynı zamanda mekanı algılayan bireyin konumunun da büyük önem taşıdığını belirtir. O’na göre mekan; özellikle algılanan, tasarlanan ve yaşanan olmak üzere üç farklı derinlik düzeyindedir. Mekanın zaman içinde tahrip olduğunu söyleyen ise Lefebvre değil Harvey’dir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Aşağıda mekan üzerine yazılmış kitaplar ve yazarları eşleştirmeli bir şekilde verilmiştir. Eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

Mekanın Üretimi-Urry

Emeğin Mekansal Dağılımı-Massey

Mekanları Tüketmek-Lefebvre

Emeğin Mekansal Dağılımı-Urry

Mekanın Üretimi-Massey

Açıklama:

Lefebvre, “Mekanın Üretimi” adlı eseriyle, mekana dair kuramsal bir temel oluşturmaya çalışmıştır. Sosyal ilişkilerde mekansal örgütlenme ve mekanın sosyal olarak yeniden üretim süreçleri üzerinde çalışmalar yapan Massey, “Emeğin Mekansal Dağılımı” adlı eserinde bu süreçlerde, mekanda yer alan nesneleri, yeniden yorumlar ve mekan ile toplum ya da kültür kavramları arasında ilişki kurar. Urry, sosyolojide mekan üzerine odaklanan sınırlı sayıdaki teorisyenlerden biridir. O’nun, yer ve mekan olgularının kapitalizmle birlikte değişen doğasını anlama yönünde geliştirdiği bakış açıları, modern zamanlarda yer ve mekanın reel anlamına dönük algılarımızı dönüştürecek gibidir. O, yer ve mekan algısının, modernlik/postmodernlik bağlamında geçirdiği değişime odaklanmıştır. “Mekanları Tüketmek” adlı eserinde; mekan, yer, yerellik, kimlik, özne, turist vb. kavramların modernlikle birlikte geçirdiği değişime ve bunlara dayalı yeni durumsallıklara dikkat çekmiştir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 24

İbn Haldun kentsel mekanı nitelemek için aşağıdaki kavramlardan hangisini kullanmıştır?

Hadara

Bedeviyet

Asabiyye

Umran

Mukaddime

Açıklama:

İbn Haldun, bedevilik ve hadarilik arasında birtakım siyasi, sosyal ve ekonomik yönden farklılıkların olduğunu belirtmiştir. Bu açıdan İbn Haldun’a göre bedevilik ve hadarilik, siyasi ve sosyal açıdan birbirinden farklı iki toplumsal yaşam tarzını, kültürü ifade eder. Buradaki ifadelerden hareketle, İbn Haldun’a göre taban tabana zıt iki toplumsal mekan/çevre ortaya çıkmaktadır. Hadara kentsel mekanı nitelerken; bedeviyet çöl çevresinde ve küçük kırsal yerleşmelerde yaşayanları ifade etmektedir. Bu bakımdan umran; iki farklı siyasal, sosyal ve iktisadi toplumsal hayat tarzından, kültürden meydana gelir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 25

Besin dahil tüm ihtiyaçların doğrudan tabiattan elde edildiği yaşam kültürü aşağıdakilerden hangisidir?

Göçebe

Yarı göçebe

Yerleşik

Kırsal

Kentsel

Açıklama:

Göçebe (nomadic) yaşam kültürü; iskanın başlangıcı, en alt seviyesi olan bu yaşam tarzında, belirli bir toprağa bağlılık azdır. Bu iskan şekli ister tarımdan, ister hayvancılıktan ve isterse diğer ekonomik faaliyetlerden geçim sağlansın, temel karakterin önceden belirli olmayan mekanlarda geçici bir süre konaklayarak sürekli bir hareketliliğin gerçekleştirildiği yaşam tarzıdır. Bu yaşam tarzında besin dahil tüm ihtiyaçlar doğrudan tabiattan elde edilir. İster hayvanlara isterse bitkilere bağımlı olsun, bir mekanda uzun süre kalınınca, bahsi geçen kaynaklar biteceği veya yer değiştireceğinden, onlara bağımlı insanlar da hemen yer değiştirmektedirler. Hatta öyle ki, genellikle yerleşik yaşam ile birlikte düşünülen bazı tarımsal faaliyetler bile bu grupta yer alabilmektedir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 26

I. Yerleşme kalıpları
II. Üretim/faaliyet alanları
III. Konut alanları
IV. Tüketim alanları
V. Dini alanlar
Kırsal kültürün yer aldığı yerleşmeler, coğrafi anlayış içinde geleneksel olarak kültürel coğrafi görünümün farklı özellikleri üzerinde durmaktadır. Yukarıdakilerden hangileri bunlar arasında yer almaktadır?

I ve II

I, II, III

I, III, V

II, III, IV

I, II, III, IV

Açıklama:

Göçebe/yarı göçebe kültüre göre yaşam şartları daha iyi olan, mekansal sınırları belli fakat yine de doğal şartlara göre düzenlenmiş faaliyetlerin bulunduğu kırsal kültürün yer aldığı yerleşmeler, coğrafi anlayış içinde geleneksel olarak kültürel coğrafi görünümün üç ayrı özelliği üzerinde durmaktadır. Bunlar; “yerleşme kalıpları, üretim/faaliyet alanları ve konut alanları”dır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 27

I. Şehrin yerleşim alanı içinde sokak ve caddelerin yayılışı
II. Şehir sınırlarının belirlenmesi
III. Şehrin mimari tarzı
IV. Şehrin stratejik yerlerinin konumlanışı
V. Şehir alanının kullanılması
Şehrin görünümü veya şehrin imajı, bazı hususlara bağlı olarak ortaya çıkmaktadır. Yukarıdakilerden hangileri bu hususlar arasında bulunmaktadır?

I ve II

II ve V

I, II, III

I, III, V

II, III, IV

Açıklama:

Şehirler, zamanla içinde yaşayanlar kadar mekansal bir ünite olarak da dikkat çekmiştir. Şehrin üzerinde gelişmiş olduğu doğal mekansal ünite, artık yerini şehrin kendisine bırakmıştır. Böylelikle yeryüzünde ortadan kalksa dahi şehrin varlığına işaret eden bir “mekan” nesilden nesile aktarılan hikayesiyle var olmaya devam edecektir. Dönemine ve bulunduğu yere göre farklılıklar arz etse de şehrin görünümü (townscape) veya şehrin imajı, bazı hususlara bağlı olarak ortaya çıkmaktadır. Bu hususlar; a) Şehrin yerleşim alanı içinde sokak ve caddelerin yayılışı; b) Şehrin mimari tarzı; c) Şehir alanının kullanılması. Bunlar biribirinden farklı olup biri diğeriyle çok sıkı bağlar içermektedir. Şehrin görünümüyle ilgili çalışmalarda, mutlaka bu hususların birlikte ele alınması gerekmektedir. Bununla birlikte şehrin sahip olduğu özelliğe göre, bu üç unsurdan birinin baskın olarak gelişmesi söz konusudur. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 28

İnsan-çevre ilişkisinin ilk örnekleri aşağıdakilerden hangisidir?

Mısır piramitleri

Yerleşik hayata geçen ilk toplulukların evleri

Mağara duvarlarındaki resimler

Antik Yunan eserleri

Çatalhöyük’te ortaya çıkan buluntular

Açıklama:

Tarihin çok eski devirlerinden beri insanın çevresiyle olan etkileşimini araştırmak için sahip olunan her türlü işaret, mekansal boyutta inceleme imkanı tanımaktadır. Böylece tarihsel materyal olarak nitelendirebileceğimiz bilgi, belge, mimari yapılar vb. bizlere bu süreci kısmen de olsa yaşayabilme imkanı tanır. İnsan-çevre ilişkisinin geçmişteki durumunu bizler bu bilgiler ışığında ortaya koyabilmekteyiz. Hiç şüphesiz bu belgelerin ilk örneklerinden biri mağara duvarlarındaki resimlerdir. İnsanlar, mağara duvarlarına çizmiş oldukları resimler ile doğal ortamı, faaliyetlerini ve müşahedelerini bu kompozisyonlarda işleyerek günümüze gelecek şekilde aktarmışlardır Dolayısıyla insan-çevre ilişkisinin ilk örneklerini bahsi geçen duvar resimlerinde görebilmek mümkündür. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 29

Tarihi coğrafya araştırmaları açısından en önemli jeolojik dönem aşağıdakilerden hangisidir?

Karetase

Tersiyer

Mezozoik

Paleozoik

Kuaterner

Açıklama:

Mevkii konusunu, aslında jeolojik zaman tablosu içerisinde ve jeolojik etkilerle birlikte izah etmek çok daha doğrudur. Nitekim yerküre üzerindeki mekansal farklılıkların temelinde jeolojik tesirler yatar. Kuşkusuz başından itibaren her hareketin neden ve sonuçlarına bakıldığında süreçlerin bir birini etkiledikleri görülmektedir. Dünya’nın oluşumundan itibaren geçen bu süreç devirlerle izah edilmektedir ki, bunlar içerisinde tarihi coğrafya açısından en önemlisi Kuaterner’dir. IV. zaman adı da verilen bu devrin tarihi coğrafya araştırmaları açısından taşıdığı önem, insanlığın ortaya çıktığı ve halen içerisinde yaşadığı dönem olmasından kaynaklanmaktadır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 30

Tarihteki büyük devletler ve ilk büyük medeniyetler hangi bölgede kurulmuştur?

Tropikal kuşağın güney kısmı

Tropikal kuşağın kuzey kısmı

Kutup kuşağının kuzey kısmı

Orta iklim kuşağının güney kısmı

Orta iklim kuşağının kuzey kısmı

Açıklama:

İlk medeniyetler, kurak ve yarı kurak bölgelerde, subtropikal kuşakta yer alıyordu. Bununla birlikte büyük devletler ve önemli siyasi faaliyetler, kurak ve yarı kurak bölgelerin daha kuzeyinde Yeni ve Yakın çağlarda gelişmiştir. Tarihteki büyük devletler ve ilk büyük medeniyetler, orta iklim kuşağının güney kısmında ve subtropikal kuşakta yer almıştır. Bu durumun esas sebebi, insanların henüz orta iklimin kuzey kuşağının sert ve uzun kışlarına ait çevresel şartlara uyum sağlayacak bir seviyeye erişmemiş olması ve bu sahaları kaplayan yoğun orman örtüsünün bulunmasından kaynaklanmaktadır. Orta iklimin yer aldığı kuşakların kuzey kesimlerinin ormanlarla kaplı bulunması, insanların bu alanlara sokulmasını güçleştirmiş ve geciktirmiştir. Dünya siyasi düzenine bakıldığında, bir devlet için kuzey veya güney yarımkürede yer almak, o devletin siyasi ve iktisadi hayatı ve ilişkileri bakımından oldukça önemlidir. Nitekim bilindiği gibi güney yarımkürede karalar azdır ve daha küçük adalar halinde bulunmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Farabi’ye göre kuşatan cismin iç yüzeyi ile kuşatılan cismin dış yüzeyine verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Coğrafya

Dünya

Mekan

Kavram

Kuşatıcı

Açıklama:

Farabi’de, mekanın tanımı biraz daha belirginleşmektedir. Filozofa göre “kuşatan cismin iç yüzeyi ile kuşatılan cismin dış yüzeyine mekan” denir.

Doğru Cevap: C

Soru 32

Aşağıdaki yöntemlerden hangisi akıl yürütme yoluyla araştırma ve doğrulara ulaşmaktır?

Diyalektik

Kartezyen

Pozitivizm

Kapitalizm

Normadic

Açıklama:

Diyalektik, akıl yürütme yoluyla araştırma ve doğrulara ulaşmaktır.

Doğru Cevap: A

Soru 33

İnsanın kültürüne dayalı olarak geliştirmiş olduğu somut eylemlerin sonucu aşağıdakilerden hangisi ile açıklanmaktadır?

Çevresel Üretim

Mekansal üretim

Coğrafi üretim

Çağdaş veri

İnsani üretim

Açıklama:

Mekansal üretim, insanın kültürüne dayalı olarak geliştirmiş olduğu somut eylemlerin sonucudur.

Doğru Cevap: B

Soru 34

Medeniyet ve toplumun kültür seviyesini yansıtan yerleşme şekli ve yaşam tarzları, ilkelinden mütekamiline doğru kaç sınıfta yer alır?

Açıklama:

aynı zamanda medeniyet ve o toplumun kültür seviyesini yansıtan yerleşme şekli ve yaşam tarzları, ilkelinden mütekamiline doğru “ilki göçebe, sonuncusu yerleşik ve ikisi arasında geçiş tipi olan yarı göçebe veya yarı yerleşik” olmak üzere üç sınıfta ele alınabilir.

Doğru Cevap: D

Soru 35

Kapitalizmin mekan üzerinde kurduğu otonomiye dikkatleri çekerek, kapitalist birikimin mekanın zaman tarafından yok edilmesine dayandığını ve bunun tarım, sanayi ve nüfusta köklü dönüşümler yarattığını savunan filozof aşağıdakilerden hangisidir?

Kant

Aristoteles

Farabi

Herodothos

Marx

Açıklama:

Marx, Kapitalizmin mekan üzerinde kurduğu otonomiye dikkatleri çekerek, kapitalist birikimin mekanın zaman tarafından yok edilmesine dayandığını ve bunun tarım, sanayi ve nüfusta köklü dönüşümler yarattığını belirtir.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Dünya’nın oluşumundan itibaren geçen devirlerle izah edilen, tarihi coğrafya açısından en önemlisi olan süreç aşağıdakilerden hangisidir?

Kuaterner

Diyalektik

Bedeviler

Savaşçı kavimler

Hidrolik medeniyetler

Açıklama:

Dünya’nın oluşumundan itibaren geçen bu süreç devirlerle izah edilmektedir ki, bunlar içerisinde tarihi coğrafya açısından en önemlisi Kuaterner’dir.

Doğru Cevap: A

Soru 37

İlk büyük devletlerin ve siyasi organizasyonların çöller ve kurak bölgelerde “hidrolik medeniyetler” adı altında doğmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Ziraat

Toprak

Tarım

Doğal çevre

Açıklama:

İlk büyük devletlerin ve siyasi organizasyonların çöller ve kurak bölgelerde doğmasında suyun çok büyük bir rolü olmuştur. Bundan dolayı ilk büyük siyasi topluluklara “hidrolik medeniyetler” de denilmektedir

Doğru Cevap: B

Soru 38

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi eski felsefe metinlerinde "yer" anlamında kullanılmıştır?

Kevn

Emakin

Temekkün

Khora

Kiyan

Açıklama:

Eski felsefe metinlerinde “yer” (İng. place, space) karşılığı olarak “khora, topos ve pou” terimleri kullanılmıştır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 39

İnsanın varoluşunu dünya üzerinde konumlandırılmış olmasına bağlayan felsefeci aşağıdakilerden hangisidir?

Aristoteles

Descartes

Kant

Heidegger

Herodothos

Açıklama:

Aristoteles’te gerek kategori olarak gerekse de doğa felsefesinin önemli bir konusu olarak açımlanan mekan, Descartes’ta cismin temel özelliği halini almakta, Kant ise, onu her türlü deneyden önce gelen, görünün subjektif bir formu olarak incelemektedir. Herodothos "ölçme sanatını bilen insan aynı zamanda ona nasıl hakim olacağını da bilir” demektedir. İnsanın var oluşunu dünya üzerinde konumlandırılmış olmasına bağlayan felsefeci ise Heidegger’dir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Simmel mekâna yönelik açıklamalarında aşağıdakilerden hangisini temel almıştır?

Metropolis

İklim

Dayanışma

Nüfus

Bürokrasi

Açıklama:

Simmel’in, metropolis üzerine klasik çalışması, mekanın sosyolojik boyutlanmasına dair derinlikli çağırışımlar taşımaktadır. Simmel'e göre geniş ilişkiler ağı kurmaya imkan veren, mekanın şehirsel biçimidir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 41

Lefebvre mekana ilişkin aşağıdakilerden hangisini söylemiş olamaz?

Mekan toplumsal değişimin aynasıdır.

Mekan durağan değildir.

Mekanın farklı derinlik düzeyleri vardır.

Mekansal ve sosyal arasında diyalektik ilişki vardır.

Mekan salt bir soyutlamadır.

Açıklama:

Mekanın toplumsal bir inşa olduğunu, algılanan, tasarlanan ve yaşanan olmak üzere üç farklı derinlik düzeyi olduğunu söyleyen Lefebvre, mekânsal ve sosyal arasında diyalektik bir ilişki kurar. Bununla birlikte, yazara göre, mekan ne salt bir soyutlama ve nesne, ne de sadece somut, fiziksel bir şeydir; bu nedenle, ilişkiler ve biçimler bütün olup; cansız, sabit, durağan değil, canlı, değişken ve hareketlidir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 42

"19. yüzyıl zaman ve tarih çağıyken, 20. yüzyılın mekanın öne geçtiği bir çağ" olduğunu öne süren kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?

Jameson

Urry

Castells

Foucault

Massey

Açıklama:

Foucault, XIX. yüzyılın bir zaman ve tarih çağı olduğunu, XX. yüzyılın ise, mekanın öne geçtiği bir çağ olduğunu ifade etmiştir. Bu dönemle birlikte sosyal bilimlerde mekanın toplumsal/ politik boyutlanmasına dayalı olarak ideolojik kuramsal perspektifler öne çıkmıştır. Böyle bir ortamda Foucault, özel mekan ve kamusal mekan, aile mekanı ile toplumsal mekan, kültürel mekanla yararlı mekan arasındaki karşıtlıkları anlamlandırmada açıklık olduğunu belirtmiştir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 43

I. Mekanın Üretimi
II. Mukaddime
III. Emeğin Mekansal Dağılımı
IV. Mekanları Tüketmek
Yukarıda verilen eserler arasında aşağıdaki yazarlardan hangisine ait bir eser yer almaz?

Lefebvre

Massey

Urry

Harvey

İbn Haldun

Açıklama:

"Mekanın Üretimi" Lefebvre; "Mukaddime" İbn Haldun; "Emeğin Mekansal Dağılımı" Massey ve "Mekanları Tüketmek" Urry tarafından kaleme alınmıştır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 44

Dünya’nın oluşum ve gelişim şartlarında tek bir kıtadan başlayan sürecin, bugün en genel anlamda yedi karasal kıtanın varlığıyla devam etmesi aşağıdakilerden hangisinin temel göstergesidir?

Şehrin imajı

Kent kültürü

Mekansal dağılış

Kenar bölge

Hidrolik medeniyet

Açıklama:

Dünya’nın oluşum ve gelişim şartlarında tek bir kıtadan başlayan süreç, bugün en genel anlamda yedi karasal kıtanın varlığıyla devam etmektedir. Bu değişim, aslında mekansal dağılışın ilk göstergesi olup kıtalardaki, her türlü olay ve olgunun tarihsel süreçte izahını mümkün kılan birçok delil bulunmaktadır. Coğrafi açıdan bakıldığında, fiziki ve beşeri olayların dağılışları, sebep ve sonuçları ve bunların etkileri büyük bir çeşitlilik ve dinamizmle zaman dilimleri içinde görünebilmektedir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 45

Yerleşik kırsal kültür ve mekanlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

Yerleşme tarihinin ilk evresi Paleolitik dönemdir.

Kırsal kültürde hakim faaliyet ziraattır.

Mekanın kullanım tarzında doğal ortamın etkisi büyüktür.

Kırsal mimarlık durağan bir yapı göstermez.

Yapılarda biçim ve estetik ön plandadır.

Açıklama:

Kırsal mekan söz konusu olduğunda konutların oluşturulmasında dikkate alınan her öğe, ev sakinlerinin yaşam biçimine ve ekonomik faaliyetlerine göre tasarlanır ve üretilir. Yani, yapılarda işlevsellik biçim ve estetiğin önündedir. Bu nedenle insani ölçülere gösterilen özen, modern mimarinin aksine, daha çok insana ve yaşamına gösterilen saygıyı ifade eder. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Tarihi coğrafya açısından en önemli zaman aşağıdakilerden hangisidir?

I. Zaman

II. Zaman

III. Zaman

IV. Zaman

V. Zaman

Açıklama:

Yerküre üzerindeki mekansal farklılıkların temelinde jeolojik tesirler yatar. Kuşkusuz başından itibaren her hareketin neden ve sonuçlarına bakıldığında süreçlerin birbirini etkiledikleri görülmektedir. Dünya’nın oluşumundan itibaren geçen bu süreç devirlerle izah edilmektedir ki, bunlar içerisinde tarihi coğrafya açısından en önemlisi Kuaterner’dir. IV. zaman adı da verilen bu devrin tarihi coğrafya araştırmaları açısından taşıdığı önem, insanlığın ortaya çıktığı ve halen içerisinde yaşadığı dönem olmasından kaynaklanmaktadır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Kartezyen düşüncede Rene Descartes’in (1596-1650) fizik ve metafiziği kesin olarak ayırdığı felsefesi aşağıdakilerden hangisidir?

Birci

Kartezyen

Sentez

Görüngü

İkicilik

Açıklama:

Kartezyen düşünce/felsefe: Rene Descartes’in (1596-1650) fizik ve metafiziği kesin olarak ayırdığı “düalist/ikicilik” felsefesidir.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Eski felsefe metinlerinde “khora, topos ve pou” terimleri hangi kelimenin karşılığı olarak kullanılmıştır?

Çadır

Yer

Çevre

Alan

Doğa

Açıklama:

Eski felsefe metinlerinde “yer” (İng. place, space) karşılığı olarak “khora, topos ve pou” terimleri kullanılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 49

“Zamandaki durum, mekandaki durum gibi değildir. Çünkü cisimlerin türleri, daha önce onları saran şeylerde zorunlu olarak mekanlara muhtaçtır” görüşü aşağıdakilerden hangisine aittir?

Platon

Marx

Descartes

Farabi

Aristoteles

Açıklama:

“Zamandaki durum, mekandaki durum gibi değildir. Çünkü cisimlerin türleri, daha önce onları saran şeylerde zorunlu olarak mekanlara muhtaçtır” (Farabi, 2008: 3).

Doğru Cevap: D

Soru 50

I. Dağlar
II. Anıtlar
III. Akarsular
IV. Kültür
V. Surlar
Yukarıdakilerden hangileri şehir planının ortaya çıkmasında etkili olan maddi unsurlardandır?

I, III

I, III, IV

I, II, III, V

II, IV, V

Hepsi

Açıklama:

Şehir planının ortaya çıkmasında etkili olan faktörleri "maddi" ve "manevi" unsurlar olarak iki büyük gruba ayırmak mümkündür. En önemli maddi unsurlar içinde dağ, akarsu, deniz veya göl kıyıları, yollar, anıtlar ile bazı tarihi şehirlerde bulunan surlar yer almaktadır. Bu maddi unsurların yanında izah bulan, manevi bazı hususlar da şehirlerin yerleşim planı ve görünümü üzerinde büyük ölçüde etkili olmaktadır. Şehir planları üzerinde rolü olan bu hususların başında, toplumların tarihsel ve kültürel özellikleri yer almaktadır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 51

“Harfler Kitabı” eserinde, ve mekanı tanımlarken, mekanın zamana göre daha zorunlu olduğunu, cisim türlerinin mekana muhtaç olduğunu ileri süren felsefeci kimdir?

Descartes

Herodothos

Farabi

Cürcani

Kant

Açıklama:

Verilen eser ve mekan tanımlaması Farabi’ye aittir. Descartes ise mekan ve cismi aynı görerek tanımlamıştır, Kant- mekanı nesnel gerçekliği olmayan sezgisel fenomenleri görme biçimiyle tarif etmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 52

‘Maddenin mahiyeti uzam ya da yer kaplamaktır, mekan ve cisim aynı şeydir ve boşluktan söz edilemez’ diyen felsefeci kimdir?

Descartes

Kant

Newton

Simmel

Weber

Açıklama:

Descartes mekan ve cismi aynı görerek mekanı tanımlamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Mekan üzerindeki yoğunluğa dikkat çeken ve toplumdaki işbölümünün mekan odaklı iki tip topluma- mekanik ve organik dayanışmalı toplum- ayrımına yol açtığını savunan felsefeci kimdir?

Marx

Durkheim

Simmel

Tönnies

Faucoult

Açıklama:

Toplumdaki işbölümünün mekan odaklı iki tip toplum- mekanik ve organik dayanışmalı toplum- ayrımına yol açtığını savunan felsefeci Durkheim’dır. Marx ise daha çok kapitalist otonomi üzerinden mekan tanımı yapmış ve tarım, sanayi ve nüfustaki dönüşümden söz etmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 54

Mekan “akışkan” dır ve her tür toplumsal değişimin aynasıdır diyen; mekanı algılayan bireyin konumunu önemseyen; mekanı algılanmış, tasarlanmış ve yaşanmış olmak üzere üç türe ayıran felsefeci kimdir?

Massey

Castells

Harvey

Lefebvre

Jameson

Açıklama:

Lefebvre mekanı üç farklı derinlik düzeyinde ele almış ve tanımlamıştır: algılanmış, tasarlanmış ve yaşanmış mekan. Massey, mekanın sosyal ve üretim açılarına, Castells, eşitsizlik ve bölgesel ekonomiye; Harvey zaman içinde anlık mekan ve tahrip edilen mekana; Jameson ise postmodernist parçalanmış mekana odaklanır.

Doğru Cevap: D

Soru 55

Beşeri coğrafya araştırma ve incelemelerinde, insanın meydana getirdiği mekanlar ve bunların çevreden etkileniş şekilleri, toplumun mekanı nasıl örgütlediği konuları özellikle hangi yıldan sonra önem kazanmıştır?

1950’ler

1960’lar

1970’ler

1980’ler

1990’lar

Açıklama:

İnsanın meydana getirdiği mekanlar ve bunların çevreden etkileniş şekilleri, toplumun mekanı nasıl örgütlediği konuları Tarihi coğrafyada özellikle 1960’dan sonra araştırma konusu olmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 56

Coğrafya’yı diğer bilimlerden ayıran en temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Jeolojik etkilere vurgu yapması

Beşeri tarihi çevre ile ilgilenmesi

Sebep ve sonuçlarla ilgilenmesi

Mekanı zaman dilimleriyle açıklaması

Dağılış ilkesi ile hareket etmesi

Açıklama:

‘Dağılış ilkesi’ bütüncül bir yaklaşım olup mekanı hem fiziki hem beşeri olarak neden, sonuç ve tüm oluşum ve gelişimiyle, diğer bilimlerden de yardım alarak tüm etkileriyle incelemektir. Yani ilk dört seçenekte verilen özelliklerin incelenmesini de kapsar.

Doğru Cevap: E

Soru 57

Tarihte ilk medeniyetler daha çok hangi bölgelerde yerleşme göstermişlerdir?

Subtropikal kuşakta

Güney yarımkürede

Ekvatorda

Dağlık alanlarda

Denizlerde

Açıklama:

İlk medeniyetler çöl ve kurak bölgelerde, ancak su kaynakları da olan subtropikal kuşakta varlık ve örgütlenme göstermiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Türkiye’de Neolitik ve Kalkolitik döneme ait ilk yerleşim yerlerinden olan, duvar resimleriyle de ünlü yer aşağıdakilerden hangisidir?

Efes

Kapadokya

Çatalhöyük

Hattuşa

Truva

Açıklama:

Konya’nın Çumra ilçesinde olan ve 8000 yıl öncesine dayanan Çatalhöyük’te kırmızı av ve dans içerikli duvar resimlerine ve haritalara rastlanır.

Doğru Cevap: C

Soru 59

İlk medeniyetler Mısır ve Mezopotamya gibi çöller ve kurak alanlarda yerleşim göstermiş, ancak bunda suyun büyük bir önemi olmuştur. İlk büyük siyasi topluluklara genelde ne ad verilmiştir?

Çöl toplulukları

Göçebe halklar

Bedeviler

Hidrolik medeniyetler

Ütopya medeniyetler

Açıklama:

İlk medeniyetler Mısır, Mezopotamya ve İndus bölgesi gibi çöller ve kurak alanlarda kurulmuştur, ancak bunda suyun büyük bir rolü olmuştur. “Su” kelimesinin kökeninden dolayı bu topluluklara Hidrolik medeniyetler denir.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Tarih öncesi ilkel çevrelere ait geçmişin yeniden kurgulanmasında birçok bilim ve teknik kullanılır. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan birisi değildir?

Polen bilimi

Ekolojik teknikler

Morfolojik metot

Jeoloji bilimi

Tarihsel gözlem tekniği

Açıklama:

İlk dört seçenekte verilen yöntemler ve bunlara ek olarak kemik ve fosil analizleri kullanılan yöntemlerdir; direkt tarihsel gözlem yapma şansı veya yöntemi ise mümkün değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisi mekanın yerini tutan farklı kavramsal anlayışlar içerisinde görülmez?

Bölge

Ortam

Çevre

Toprak

Gökyüzü

Açıklama:

Mekan değişik anlamlarda kullanılmış ve farklı kavramsal anlayışlar içinde değerlendirilmiştir. Bunların arasında “yer”, “uzam”, “doğa”, “bölge”, “çevre”, “ortam”, “toprak” “saha” ve “alan” terimleri ilk akla gelenlerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 62

“Mekanı ölçme sanatını bilen insan aynı zamanda ona nasıl hakim olacağını da bilir” sözü aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?

Kant

Descartes

Herodothos

Newton

Platon

Açıklama:

Herodothos’un belirttiği gibi, “mekanı ölçme sanatını bilen insan aynı zamanda ona nasıl hakim olacağını da bilir”.

Doğru Cevap: C

Soru 63

Aşağıdaki düşünürlerden hangisine göre “Kuşatan cismin iç yüzeyi ile kuşatılan cismin dış yüzeyine” mekan denir?

Aristo

Farabi

Cürcani

Kant

Weber

Açıklama:

Büyük İslam alimlerinden Farabi’de, mekan tanımı biraz daha belirginleşmektedir. Filozofa göre “kuşatan cismin iç yüzeyi ile kuşatılan cismin dış yüzeyine mekan” denir.

Doğru Cevap: B

Soru 64

Aşağıdaki sosyologlardan hangisine göre mekan üzerinden toplum mekanik ve organik dayanışmalı olmak üzere ikiye ayrılır?

Tönnies

Webber

Durkheim

Marx

Simmel

Açıklama:

Durkheim, mekan üzerindeki yoğunluğa dikkat çekmiş ve toplumdaki işbölümünün mekan odaklı iki tip toplum (mekanik ve organik dayanışmalı toplum) ayrımına kaynaklık ettiğini ileri sürmüştür.

Doğru Cevap: C

Soru 65

Mekanı anlayabilmek için ayna metaforunu kullanarak akışkanlık üzerine temellendiren düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Durkheim

Descartes

Newton

Lefebvre

Simmel

Açıklama:

Lefebvre’in mekan anlayışı temelde “akışkandır” ve mekan her tür toplumsal değişimin aynası olarak görünür. Mekanı anlayabilmek için ayna metaforu kullanan Lefebvre, aynı zamanda mekanı algılayan bireyin konumunun da büyük önem taşıdığını belirtir.

Doğru Cevap: D

Soru 66

Aşağıdakilerden hangisi mekanın yeniden inşaası için kurgulanan yöntemlerden biri değildir?

Paleoekolojik metotlar

Böcek analizi

Kemik analizi

Polen analizi

Coğrafi gözlem

Açıklama:

Buna benzer mekanın yeniden inşaasına dair olan yöntemler, hayvan kemiklerini, böcekleri, polen bilimini ya da polen analizlerini, tek hücreli yosunları içeren fosil organizmaların kullanımıyla yeniden canlandırmaya izin veren paleoekolojik teknikler gibi metotları kapsamaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 67

Lefebvre’nin üçlü mekan diyalektiğini oluşturan terimler aşağıdakilerden hangisinde doğru sıralanmıştır?

Tasarlanan - algılanan - yaşanan

Tasarlanan - algılanan - konumlandırılan

İkolikleşen - kurgulanan - yaşanan

Sezilen - algılanan - yaşanan

Tasarlanan - kurgulanan - konumlandırılan

Açıklama:

Lefebvre’nin üçlü mekan diyalektiği; tasarlanan, algılanan ve yaşanan arasındaki ilişkiler sabit ve durağan değildir ve tarihsel olarak tanımlanmış özellikler ve içerikler sergiler.

Doğru Cevap: A

Soru 68

Aşağıdakilerden hangisi eski çağlardan bugüne gelindiğinde farklılaşmıştır?

Yer şekilleri

Coğrafi mevki

İklim

İnsan toplulukları

Dağlar

Açıklama:

Nitekim doğal ortam içinde dar manada coğrafi faktörler dediğimiz fiziki yahut statik faktörler, beşer tarihi çerçevesi içinde kendileri değişmeyen faktörlerdir; yani insanlık tarihinin en eski çağlarında bugünkü coğrafi mevkii, yer şekilleri, iklimi ne idiyse, bugün de aşağı yukarı o dur. Fakat kendileri değişmeyen bu faktörlerin insanlık tarihinin tekamülü içinde, insan toplulukları üzerindeki tesirleri itibariyle, bu tekamülün her devir ve merhalesine göre durmadan değiştiklerini kabul etmek icap eder.

Doğru Cevap: D

Soru 69

İlk büyük siyasi topluluklara “hidrolik medeniyetler” denmesinde önemli rol oynayan madde aşağıdakilerden hangisidir?

Toprak

Hava

Taş

Ateş

Açıklama:

İlk büyük devletlerin ve siyasi organizasyonların çöller ve kurak bölgelerde doğmasında suyun büyük rolü olmuştur. Bu sebepten dolayı ilk büyük siyasi topluluklara “hidrolik medeniyetler” de denilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 70

Aşağıdakilerden hangisi dünyanın en eski haritasına sahip olduğu düşünülür?

İstanbul

Ürgüp

Hattuşa

Truva

Çatalhöyük

Açıklama:

Yine Çatalhöyük’ten başka bir duvar resmi. Dünya’nın en eski haritası kabul edilen bu çizim M.Ö. 6200’lü yıllara tarihlenmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 71

“Mekânı ölçme sanatını bilen insan aynı zamanda ona nasıl hâkim olacağını da bilir” sözü ile mekanın siyasi bir yanının da olduğunu ifade eden ünlü filozof hangisidir?

Aristoteles

Platon

Descartes

Kant

Herodotos

Açıklama:

“Mekânı ölçme sanatını bilen insan aynı zamanda ona nasıl hâkim olacağını da bilir” sözüyle Herodotos mekanın siyaset için de önemli olduğunu ifade eder.

Doğru Cevap: E

Soru 72

Kapitalizmin mekan üzerinde otonomik bir etkisinin olduğunu ve kapitalist birikimin mekanın zaman tarafından yok edilmesine dayandığını ifade eden kimdir?

Marx

Kant

Durkheim

Weber

Newton

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 73

Bir zamanlar dünya karşımızda karşı konulamaz bir güç olarak dururken bugün durum tersine dönmüştür. Bu duruma sebep olan hangisidir?

Teknolojik gelişmeler

Mekan algısındaki değişme

Yer yüzüne ait yeni keşifler

İnsanların artan refah seviyesi

Zaman algısındaki değişme

Açıklama:

Mekanın algılanışı geçmişten günümüze oldukça değişmiştir. Geçmişte dünya karşımızda güçlü yapısıyla dururken, bugün artık tersi durum söz konusudur.

Doğru Cevap: B

Soru 74

“Emeğin Mekansal Dağılımı” adlı eserde sosyal ilişkilerin mekânsal örgütlenmesi ve mekanın sosyal olarak yeniden üretim süreçlerini inceleyen düşünür kimdir?

Lefebvre

Kant

Durkheim

Weber

Massey

Açıklama:

Massey, Emeğin Mekânsal Dağılımı adlı eseri ile sosyal ilişkilerin mekânsal örgütlenmesi ve mekanın sosyal olarak yeniden üretim süreçlerini incelemiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 75

Hangisi ya da hangileri mekanların yeniden inşasında kullanılan yöntemlerdendir?

Doğrusal uyumlama analizi
Morfolojik metot
Mikro fauna kalıntıları

Yalnız I

Yalnız II

I-III

I-II

I-II-III

Açıklama:

Doğrusal uyumlama analizi, morfolojik metot ve mikro fauna kalıntıları mekanların yeniden inşasında kullanılan tekniklerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 76

Hangisi ya da hangileri arkeolojik kalıntılardan öğrenilir?

Ne tür eşyalar yapıldığı
Hangi hammaddeler kullanıldığı
Ne yedikleri

Yalnız I

Yalnız II

I-III

I-II

I-II-III

Açıklama:

Arkeolojik verilerden ne tür beşeri faaliyetlerin olduğu öğrenilip bütün bunlar yeniden inşaa edilebilir. Arkeolojik kalıntılardan, insanların ne tür eşyalar yaptıklarını, hammadde olarak ne kullandıklarını, ne yediklerini, nerede yaşadıklarını ve yerleşim merkezlerinin ne kadar varlığını sürdürdüğü öğrenilebilir.

Doğru Cevap: E

Soru 77

Mağaralardaki duvar resimleri hangi ilişkinin ilk göstergeleridir?

İnsan-genetik

Çevre-avlanma

Doğa-mimari

İnsan-çevre

İnsan-mimari

Açıklama:

İnsanlar duvarlara çizdikleri resimler ile doğal ortamı, faaliyetlerini ve müşahedelerini anlatmışlardır. Bu şekilde günümüze yönelik birer kompozisyon yazmışlardır. Bu da insan-çevre ilişkilerinin ilk örnekleridir.

Doğru Cevap: D

Soru 78

Hangisi tarihlendirme teknikleri ile anlaşılamaz?

Mevki

Yer şekilleri

İklim

Bitki örtüsü

İletişim kanalları

Açıklama:

Mekanın mevkii, yer şekilleri, iklimi, ve bitki örtüsü tarihlendirme teknikleri ile anlaşılabilirken iletişim kanalları anlaşılmaz.

Doğru Cevap: E

Soru 79

Hangisi ya da hangileri mekanın siyasi hakimiyet açısından önemli olduğunun göstergesidir?

Savaşlar
Antlaşmalar
kurulan çeşitli birlikler
Üstünlük çabaları

Yalnız I

Yalnız III

I-II-III-IV

I-II-IV

Yalnız IV

Açıklama:

Dünya üzerinde yaşanan savaşlar, sonrasında yapılan antlaşmalar, kurulan çeşitli birlikler ve tarafların üstünlük sağlamam çabaları mekanın siyasi hakimiyet kurmadaki önemine işarettir.

Doğru Cevap: C

Soru 80

II. Dünya Savaşından sonra hangi mekânsal olgunun önemi artmıştır?

Ormanların

Dağların

Denizlerin

Kentlerin

Tarım arazilerinin

Açıklama:

II. Dünya Savaşından önce karaların hakimiyeti önemliyken, II. Dünya Savaşından sonra denizlerin hakimiyeti önem kazanmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 81

Aşağıdakilerden hangisi Kartezyen düşünceyi savunan Descartes'in doğum yılıdır?

1596

1496

1396

1296

1696

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Ünite 8

Soru 1

Aşağıdaki disiplinlerden hangisi yeniden inşa işlemi ile ilişkilendirilmemektedir?

Arkeoloji

Antropoloji

Fiziki coğrafya

Çevre bilimi

Sosyoloji

Açıklama:

Yeniden inşa işlemi, arkeoloji, antropoloji, fiziki coğrafya ve çevre bilimi gibi çeşitli disiplinlerle ilişkilendirilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 2

Geçmişte bir sahanın coğrafi özelliklerinin mevcut kaynaklar ve yöntemler yardımıyla ortaya çıkarılması tarihi coğrafyada aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılmaktadır?

Evrim

Onarım

Yeniden inşa

Tadilat

İnşaat

Açıklama:

Tarihi coğrafyada yeniden inşa, geçmişte bir sahanın coğrafi özelliklerinin mevcut kaynaklar ve yöntemler yardımıyla ortaya çıkarılması olarak tanımlanabilir.

Doğru Cevap: C

Soru 3

Fiziki ve beşeri faktörlerin beraber şekillendirdiği alan olarak tanımlanan ve kısaca "coğrafi görünüm" şeklinde ifade edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Sit Alanı

Tarihi Eser

İnşa sahası

Peyzaj

Şantiye

Açıklama:

Peyzaj, fiziki ve beşeri faktörlerin beraber şekillendirdiği bir alandır. Kısaca “coğrafi görünüm” olarak da ifade edilen peyzaj kavramı, esasen mekan ile yakından ilgilidir.

Doğru Cevap: D

Soru 4

İnsanın bütün faaliyetlerinin gerçekleştirildiği, tüm deneyimlerin yaşandığı yer aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanmaktadır?

Olay Yeri

Bölge

Alan

Zemin

Mekan

Açıklama:

Mekan, insanın yerde, yerin derinliğinde ve uzaya doğru tüm çevresini üç boyutlu olarak kaplayan ve çevreden daha kapsamlı bir anlama sahiptir. Mekan kavramının içine psikolojik, toplumsal ve ekonomik anlamların da katılmasıyla yalnızca fiziksel bir anlam taşımaktan uzaklaşmaktadır. Mekan içinde yaşayanlar tarafından algılanan, tecrübe edilen ve değerlendirilen düzlemdir, ufuktur. Diğer bir ifade ile mekan insanın bütün faaliyetlerinin gerçekleştirildiği, tüm deneyimlerin yaşandığı yerdir. Şu halde mekan doğal ortamın insan eli değdikten sonraki halidir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi Tarihi kaynaklara dayalı yeniden inşanın sınırlılıklarından birisi değildir?

Veri toplamanın çok zaman alması

Parça halinde bilgi

Yanlış ve eksik bilgi

Nitel veya yarı niceliksel bilgi

Multidisipliner geçmişleri olan çok az sayıda araştırmacının varlığı

Açıklama:

Tarihi kaynaklara dayalı yeniden inşanın sınırlılıkları:
1. Veri toplama çok zaman alır
2. Parça halinde bilgi
3. Yanlış ve eksik bilgi
4. Nitel veya yarı niceliksel bilgi
5. Bugünkü ile farklı anlamlar
6. Bulanık mekansal bilgiler içeren
idari birimlerde kaydedilme
(Tablo 8.1.)

Doğru Cevap: E

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi Tarihi haritalara ve resimlere dayalı yeniden inşa için söylenemez?

Görsel bilgi avantajı sunmaktadır.

Bol mekansal niceliksel bilgi sağlamaktadır.

Geometrik düzensizlikler ortaya koymaktadır.

Bazı arazi örtüsü sınıflandırmasında eksik bazı sınırlar ortaya koymaktadır.

Zaman ölçeği sınırlaması yoktur.

Açıklama:

Tarihi haritalara ve resimlere dayalı yeniden inşa:
Avantajlar:
1. Görsel bilgi
2. Bol mekansal niceliksel bilgi
Sınırlılıklar:
1. Hatalar, tutarsızlıklar ve yanlışlıklar
2. Geometrik düzensizlikler
3. Birleşik-birleşik olmayan arazi örtüsü sınıflandırması
4. Bazı arazi örtüsü sınıflandırmasında eksik bazı sınırlar
Uygun zamansal ve mekansal ölçekler:
1. Yüzyllık zaman ölçeği
2. Bölgesel ölçek
(Tablo 8.1)

Doğru Cevap: E

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi çok kaynaklı verilere dayalı yeniden inşa ve multidisipliner analiz için söylenemez?

Çoklu bakış açıları sağlamaktadır.

Eksik verilerin tamamlanması ve yeniden inşa sonuçlarının doğrulanması hususunda avantaj sağlamaktadır.

Farklı türdeki veri türlerini birleştirmek noktasında zorluğa neden olmaktadır.

Multidisipliner geçmişleri olan çok az sayıda araştırmacı bulunmaktadır.

Bin yıllık veya daha uzun zaman ölçeği kullanılmaktadır.

Açıklama:

Çok kaynaklı verilere dayalı yeniden inşa ve multidisipliner analiz:
Avantajlar:
1. Çoklu bakış açıları
2. Eksik verilerin tamamlanması ve yeniden inşa sonuçlarının doğrulanması
Sınırlılıklar:
1. Farklı türdeki veri türlerini birleştirmenin zorluğu
2. Multidisipliner geçmişleri olan çok az sayıda araştırmacının varlığı
Uygun zamansal ve mekansal ölçekler:Sınırsız
(Tablo 8.1)

Doğru Cevap: E

Soru 8

Tarihi dönemler boyunca insan faaliyetlerinden ve yerleşmelerinden kaynaklanan sınırlı bir alana ait tüm kalıntıların kapsamlı bir şekilde ve detaylı bir ölçekte haritalanması ve kaydedilmesi aşağıdaki kavramlardan hangisini ifade etmektedir?

Saha araştırması

Arkeolojik kazı

Tarihi bölge araştırması

Tarihi-coğrafi bölge araştırması

Coğrafi-beşeri bölge araştırması

Açıklama:

Tarihi-coğrafi bölge araştırması, tarihi dönemler
boyunca insan faaliyetlerinden ve yerleşmelerinden
kaynaklanan sınırlı bir alana ait tüm kalıntıların
kapsamlı bir şekilde ve detaylı bir ölçekte haritalanması ve kaydedilmesidir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

Geçmiş dönemlerde yaşamış insan topluluklarının kültürel ve toplumsal düzenlerini, maddi kalıntılara dayanarak araştıran, belgeleyen ve gelişim sürecini inceleyerek yorumlayan bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Nümizmatik

Heraldik

Arkeoloji

Sanat tarihi

Antropoloji

Açıklama:

Önceki ünitelerde belirtildiği üzere arkeoloji,
geçmiş dönemlerde yaşamış insan topluluklarının
kültürel ve toplumsal düzenlerini, maddi kalıntılara dayanarak araştıran, belgeleyen ve gelişim sürecini inceleyerek yorumlayan bir bilimdir.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Osmanlı arşivinde en erken tarihli harita hangi yıla aittir?

1439

1539

1639

1739

1839

Açıklama:

Örneğin Mezopotamyalıların Babil haritası, II. yüzyılda Batlamyus’un Dünya haritası gibi. Osmanlı dönemine ait tarihi haritalara bakıldığında Osmanlı arşivinde en erken
tarihlisi 1739 yılına ait olmak üzere toplam 720 harita bulunmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 11

Aşağıdaki kavramlardan hangisi “yapı kurma, yapı yapma, kurma, düz yazı veya şiir kaleme alma, yazıya dökme” anlamına gelir?

İnşa

Peyzaj

Mekan

Bina

Restorasyon

Açıklama:

İnşa kelimesi TDK Büyük Türkçe Sözlükte; “yapı kurma, yapı yapma, kurma, düz yazı veya şiir kaleme alma, yazıya dökme” anlamlarında verilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Tarihi coğrafyada elde edilen verilerin dağılışını yapmak, yani onları bir harita üzerinde göstermeye ne ad verilir?

Peyzaj

Haritalama

Tarihi Coğrafya Bilgi Sistemi

Rekonstrüksiyon

Restitüsyon

Açıklama:

Tarihi coğrafyada elde edilen verilerin dağılışını yapmak, yani onları bir harita üzerinde göstermek oldukça önemli bir uğraştır. Çünkü haritalar sayfalar dolusu bilgiyi, (metin, grafik, tablo... vb.) tek bir çizimde gösterme, daha iyi betimleme ve yorumla imkanı verir. Böylece fazlaca bilgiyi tek bir harita üzerinde görme imkanına sahip olan okuyucu, mekansal ilişkileri çok daha iyi algılamakta ve onun zihninde daha kalıcı yer ede-bilmektedir. Çünkü haritalar sözel bilginin kişinin zihninde somutlaştırılmasını sağlayan önemli bir araçtır.

Doğru Cevap: B

Soru 13

I. Coğrafya araştırmaların merkezinde yer alan mekân ve ilişkili kavramlar
II. Geçmişi çalışan tarihi coğrafyacılar
III. Tarihi kaynaklarda belirtilen mekânsal ünitelerin aradan geçen uzun zaman neticesinde yerinin ve boyutunun kaybolması
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri tarihi coğrafyada yeniden inşa faaliyetinin çok önemli ve gerekli olduğuna gönderme yapan durumlar arasında yer alır?

Yalnız I

II, III

I, II

I, III

I, II, III

Açıklama:

Coğrafya araştırmaların merkezinde yer alan mekân ve ilişkili kavramlar, doğal olarak tarihi coğrafya içerisinde de önemli bir yer işgal etmektedir. Ancak çağdaş coğrafya çalışanlar açısından hâlihazırda mevcut olan, gidilebilen mekân üzerinde çalışıldığı için herhangi bir sorun yoktur. Ancak geçmişi çalışan tarihi coğrafyacılar için gidilemediğinden, öncelikle mekân yeniden inşa edilmeli ve sonrasında üzerinde analiz ve değerlendirmeler yapılmalıdır. Bu durum da tarihi coğrafyada süregelen yeniden inşa ameliyesini ön plana çıkarmaktadır. Tarihi kaynaklarda belirtilen mekânsal ünitelerin aradan geçen uzun zaman neticesinde yeri ve boyutu kaybolmuş olabilir ki, bu durumda veri haritaya aktarılmadan önce yeniden inşa edilmesi bir zorunluluk olarak karşımıza çıkar.

Doğru Cevap: E

Soru 14

I. Tarihi Coğrafya
II. Tarih
III. Arkeoloji
IV. Prehistorya
V. Sanat Tarihi
“Yeniden inşa” kavramı yukarıda yer alan alanlardan hangisi/hangileri için oldukça önemlidir?

I, II, III, IV

I, II, III, V

I, II, III, IV, V

I, II, IV, V

II, III, IV, V

Açıklama:

Aslına bakılırsa yeniden inşa meselesi sadece tarihi coğrafyanın değil tarih, arkeoloji, prehistorya, sanat tarihi gibi geçmişi araştıran tüm disiplinlerin bir gerçeğidir. Yani, geçmişle ilgilenen her disiplin, araştırmaları sonucunda elde ettikleri tüm bulguları kendi yöntemleri çerçevesinde değerlendirerek, bir inşa işi gerçekleştirirler. Ortaya konan girişim, geçmişte yaşanmış ve bitmişi inşa etmek olduğundan, haliyle yapılan iş “yeniden inşa” niteliğindedir. Her disiplin inşa yaparken, kendine ait ilkeler, yöntemler ve kaynaklardan faydalandığı gibi, komşu ve yakın disiplinlerden de yararlanır.

Doğru Cevap: C

Soru 15

I. Karbon-14
II. Potasyum-argon
III. Paleomanyetizma
IV. Likenometri
V. Dendrokronoloji
Yukarıdaki tekniklerden hangisi/hangileri geçmiş mekânı yeniden inşa etmek amacıyla gerçekleştirilen çalışmalar değişimin mutlak kronolojisini ortaya koymak için elzemdir?

I, II, III, IV

II, III, IV, V

I, II, IV, V

I, II, III, IV, V

I, III, IV, V

Açıklama:

Geçmiş mekanı yeniden inşa etmek amacıyla gerçekleştirilen çalışmalar değişimin mutlak kronolojisini ortaya koymak için de yapılmaktadır. Bunlar; karbon-14, potasyum-argon ve uranyum serileri, paleomanyetizma, termolüminesans, amino asit rasemizasyonu, likenometri ve dendrokronoloji gibi tarihlendirme tekniklerdir.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi tarihsel arazi kullanımını ve arazi örtüsünün bin yıl veya daha uzun bir zaman aralığında, palinolog, ekoloji uzmanı, arkeolog ve jeolog tarafından yeniden inşası ve yapılandırılmasında yaygın bir şekilde kullanılan sedimentlerin dışında kalır?

Buz tabakaları

Polen

Odun kömürü

Fitolitler

Göller

Açıklama:

“Yer arşivleri/Geoarchives” veya “proxy kayıtları” olarak da adlandırılan tabii arşivler, sedimentler (örneğin polen, odun kömürü, bitki makrofosilleri ve fitolitler, göller, topraklar vb.), hayvan depozitoları, yıllık bitki ve hayvan büyüme döngüsü (ağaç halkaları ve mercan tabakaları gibi) ve diğer katmanlı kayıtlar (buz tabakaları) gibi yerküre sistemi süreçleri tarafından kaydedilirler. Bunlar geçmişteki çevresel bilginin fiziksel ve biyolojik değişkenlerle filtrelenmesine tabidirler. Bu yöntem, tarihsel arazi kullanımını ve arazi örtüsünün bin yıl veya daha uzun bir zaman aralığında, palinolog, ekoloji uzmanı, arkeolog ve jeolog tarafından yeniden inşası ve yapılandırılmasında yaygın bir şekilde kullanılmıştır. Buzullar katmanlı kayıtlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Geçmişin hidrografik özellikleri (akarsular, göller, sulak alanlar vb.) aşağıdaki araştırma türlerinden hangisi ile ortaya çıkarılabilmektedir?

Jeomorfolojik Araştırmalar

Yer Arşivleri

Arkolojik Araştırmalar

İklim Araştırmaları

Çağdaş Coğrafya Araştırmaları

Açıklama:

Yapılan jeomorfolojik araştırmalar ile geçmişin hidrografik özellikleri (akarsular, göller, sulak alanlar vb.) ortaya çıkarılabilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 18

I. Arkeolojik veriler
II. Arşivler
III. Hava fotoğrafları
IV. LİDAR (Light Detection and Ranging) verileri
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri geçmişin beşeri coğrafyasının ortaya çıkarılmasında kullanılan kaynakların arasında sayılabilir?

I, II, III

I, II

Yalnız I

I, III, IV

I, II, III, IV

Açıklama:

Geçmişin beşeri coğrafyasının ortaya çıkarılmasında da oldukça çeşitli kaynaklara sahip durumdayız. Bu noktada arkeoloji, arşivler, hava fotoğrafları, çeşitli görsel malzemelerden elde edilen veriler belirtilebilir. Uzaktan algılamada son dönemlerde ortaya çıkan yeni yöntemlerden birisi LİDAR (Light Detection and Ranging)’dır. LİDAR vasıtasıyla elde edilen Sayısal Yükseklik Modeli (SYM) yer şekillerine ilişkin oldukça yüksek bir doğrulukta araştırma ve değerlendirme imkanı sağlamaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi yeniden inşada kullanılan ve arkeolojik kazılar sonucunda elde edilen verilerin dışında kalır?

Yerleşme modelleri

İnsanların kullandığı eşyalar

Kazı yapılan alanın hidrografik özellikleri

Kaç farklı yerleşim yeri olduğu

İnsanların yedikleri besinler

Açıklama:

Arkeolojik verilerden hareketle bir sahada ne tür beşeri faaliyetlerin olduğu öğrenilip yeniden inşa edilebilir. Arkeolojik kalıntılardan, insanların kullandığı eşyaları, hammadde olarak ne kullandıklarını, ne yediklerini, nerede yaşadıklarını ve yerleşim merkezlerinin ne kadar varlığını devam ettirdiği tespit edilebilir. Arkeolojik kazılar sonucunda, yerleşme modelleri ve kaç farklı yerleşim yeri, konaklama yeri, şehir/köy olduğu, bunların araziye ve kültürel ekolojiye uygun düzenlenip düzenlenmediği görülebilir, ayrıca mekan dönemin çevresel ve teknolojik şartlarına göre yorumlanabilir. Hidrografik özellikler yapılan jeomorfolojik araştırmalar ile ortaya çıkarılır.

Doğru Cevap: C

Soru 20

Tarihi coğrafyacılar için veri kullanımı ve sağlanmasında tarihçilerden farklı olan özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Veri kullanımı aşamasında mekansal perspektiflere öncelik verilmesi

Tarih öncesi ilkel bölgelerin çalışılması

İnsan aktiviteleri ile değişikliğe uğratılmış doğal çevredeki çeşitlilik

İnsan faaliyetlerini forma sokan algı yöntemi

Tarihi peyzaj

Açıklama:

Tarihi coğrafyacılar için veri kullanımı ve sağlanmasındaki gerçek sorun tarihçilerinkinden farklı değildir. Fakat tarihi coğrafyacılara eklenen zorlayıcılık, veri kullanımı aşamasında mekânsal perspektiflere öncelik verilmesidir.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi geçmişte bir sahanın coğrafi özelliklerinin mevcut kaynaklar ve yöntemler yardımıyla ortaya çıkarılmasıdır?

Bölgesel haritalar

Jeomorfoloji haritası

Yeniden inşa

Toponimi

Fiziki coğrafya

Açıklama:

Tarihi coğrafyada yeniden inşa, geçmişte bir sahanın coğrafi özelliklerinin mevcut kaynaklar ve yöntemler yardımıyla ortaya çıkarılması olarak tanımlanabilir.

Doğru Cevap: C

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi okuyucunun bilgiyi tek bir harita üzerinde görmesinin sağladığı avantajlardandır?

Mekansal analiz türlerine olanak sağlaması

Mekansal verinin nerede konumlandırıldığını göstermesi

İnterdisipliner geçişlerin devam etmesi

Mekansal ilişkilerin çok daha iyi algılanması

Coğrafyacılara gerek duymaksızın verilerini mekansallaştırmalarına imkan tanıması

Açıklama:

Fazlaca bilgiyi tek bir harita üzerinde görme imkanına sahip olan okuyucu, mekansal ilişkileri çok daha iyi algılamakta ve onun zihninde daha kalıcı yer edebilmektedir. Çünkü haritalar sözel bilginin kişinin zihninde somutlaştırılmasını sağlayan önemli bir araçtır.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Postglasiyal dönem vejetasyon değişiminin aydınlatılmasında aşağıdakilerden hangisi kullanılır?

Arkeolojik Çalışma

Polen Çalışması

Jeomorfolojik Çalışma

Tarihi Çalışma

Paleohidrolojik Çalışma

Açıklama:

Tarihi coğrafyada geçmiş mekanın yeniden inşası işleminde hangi dönem üzerinde duruluyorsa, kaynakların niteliğine bağlı olarak, yeniden inşa da farklılaşabilmektedir. Örneğin, Postglasiyal dönem vejetasyon değişiminin aydınlatılmasında polen çalışmaları kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 24

Odun kömürü, polen, göller ve buz tabakaları gibi belgeler aşağıdakilerden hangisine dahildir?

Birim Arşivi

Kurum Arşivi

Devlet/Merkez Arşivi

Osmanlı Dönemi Arşivi

Yer Arşivi

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 25

Konya Plüvyal Gölü’nün oluşum süreci, özellikleri ve çekilme dönemlerini aşağıdakilerden hangisi ortaya koymuştur?

Paleohidrolojik Çalışma

Polen Çalışması

Tarihi Çalışma

Jeomorfolojik Çalışma

Arkeolojik Çalışma

Açıklama:

Yapılan jeomorfolojik araştırmalar ile geçmişin hidrografik özellikleri (akarsular, göller, sulak alanlar vb.) ortaya çıkarılabilmektedir. Böyle bir çalışmaya Konya Plüvyal Gölü örnek olarak verilebilir. Bu gölün oluşum süreci, özellikleri ve çekilme dönemleri araştırmacılar tarafından ortaya konulmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi bitki spor ve polenlerini inceleyen bilim dalıdır?

Paleohidroloji

Dendrokronoloji

Jeomorfoloji

Toponimi

Paleopolinoloji

Açıklama:

Bitki, spor ve polenlerini inceleyen bilim dalına paleopolinoloji denilmektedir. Geçmiş zaman diliminde jeolojik katmanlarda korunmuş olan spor ve polenlerin varlığı içinde bulunduğu katman detaylı bilgilere ulaşılmasını sağlar.

Doğru Cevap: E

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisinin verilerinden bir sahada ne tür beşeri faaliyetlerin olduğu öğrenilip yeniden inşa edilebilir?

Arkeolojik

Polen

Jeomorfolojik

DendrokronolojiK

Paleohidrolojik

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 28

Mağara Resimleri
Harita
Gravür
Minyatür
Toponimi

Aşağıdakilerden hangisi tarihi coğrafya çalışmalarında kullanılabilecek görsel malzemelerdendir?

I-III-IV-V

I-II-IV-V

I-II-III-IV

III-IV-V

II-III-IV-V

Açıklama:

Tarihi coğrafya çalışmaları bağlamında kullanılabilecek görsel malzemeler kapsamında mağara duvarlarına çizilen resimlerden başlamak üzere, harita, gravür, minyatür ve yakın zamanlara gelindiğinde fotoğraf sayılabilir.

Doğru Cevap: C

Soru 29

Yazılı belgesel materyali temel alan tarihi-coğrafi haritalar en az kaç farklı kategoriye ayrılır?

Açıklama:

Yazılı belgesel materyali temel alan tarihi-coğrafi haritaların en az iki farklı kategorisinden söz edilebilir. Birincisi, belirli bir zaman diliminde bir bölgenin kesitsel (enine kesit) görüntüsünü üretmek amacıyla, belgesel kanıtlar kullanılarak üretilen haritalardır. İkincisi ise, zaman içerisinde tarihi değişimin yorumlanması amacıyla üretilen haritalardır.

Doğru Cevap: B

Soru 30

Yapı kurma, yapı yapma, kurma, düz yazı veya şiir kaleme alma, yazıya dökme ne anlama gelir?

İnşa

Restorasyon

Konservasyon

Bina

Açıklama:

İnşa kelimesi TDK Büyük Türkçe Sözlük’te; “yapı kurma, yapı yapma, kurma, düz yazı veya şiir kaleme alma, yazıya dökme” anlamlarında verilmiştir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Tarihi coğrafyada mekanın yeniden inşasının önemli olma sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

Mekana odaklanması

Mekanın zaman dilimine odaklanması

Mekan ve zaman ilişkisine önem vermesi

Zaman kavramını mekan kavramı ile buluşturması

Mekan analizini haritalama yolu ile yapması

Açıklama:

Tarihi coğrafyada mekanın yeniden inşasının önemli olma sebebi mekana odaklanmasıdır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Antropoloji

Coğrafya

Arkeoloji

Haritacılık

Paleo Antropoloji

Açıklama:

Arkeoloji, geçmiş dönemlerde yaşamış insan topluluklarının kültürel ve toplumsal düzenlerini, maddi kalıntılara dayanarak araştıran, belgeleyen ve gelişim sürecini inceleyerek yorumlayan bir bilimdir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Geçmiş flora ve vejetasyonun yeniden yapılandırılması ve araştırılması aşağıdaki bilim dallarından hangisinin çalışma alanıdır?

Antropoloji

Paleo Antropoloji

Arkeoloji

Arkeo Botanik

Botanik

Açıklama:

Arkeo-botanik çalışmalarda geçmiş flora ve vejetasyonun yeniden yapılandırılması için güvenilir bir yöntem sağlayan bitki mikro ve makro kalıntı verilerini toplayarak ulaşılabilir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 34

Uzaktan algılamada son dönemlerde ortaya çıkan yeni yöntemlerden birisi aşağıdakilerden hangisidir?

LİDYA

LİDAR

LİMYRA

LİKYA

LYKOS

Açıklama:

Uzaktan algılamada son dönemlerde ortaya çıkan yeni yöntemlerden birisi LİDAR (Light Detection and Ranging)’dır. LİDAR vasıtasıyla elde edilen Sayısal Yükseklik Modeli (SYM) yer şekillerine ilişkin oldukça yüksek bir doğrulukta araştırma ve değerlendirme imkanı sağlamaktadır. 2000’ler başında, başta İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri’nde olmak üzere, LİDAR tekniği kullanılarak ulusal bilgi toplama programları geliştirilerek veri üretimi gerçekleştirilmektedir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi Tarihi Coğrafya çalışmaları bağlamında kullanılabilecek görsel malzemeler kapsamında değildir?

Mağara duvarlarına çizilen resimler

Harita

Gravür

Fotoğraf

El yazmalı dini eserler

Açıklama:

El yazmalı dini eserler Tarihi Coğrafya çalışmaları bağlamında kullanılabilecek görsel malzemeler kapsamında değildir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi Tarihi Coğrafyacıların yakından ilgili oldukları konulardan birisidir?

Modern kentlerin yol ağları

Modern kentleşme

Modern kentlerin alt yapı sistemi

Geçmiş mekanın yeniden inşası

Modern kentlerin yeniden tasarımı

Açıklama:

Tarihi coğrafyacıların yakından ilgili oldukları konulardan birisini, geçmiş mekanın yeniden inşası oluşturmaktadır. Bilindiği üzere tarihi coğrafyacının yaptığı iş, her şeyden önce bir coğrafyadır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Görselleştirmeye imkan sağlayan veriler, bu verilere uygulanabilen dijital teknikler ve yapılan haritalarda verilerin birleştirilmesi aşağıdakilerden hangi bilim dalının çalışma alanına girer?

Tarihi CBS

Topoğrafya

Harita

Teknik Çizim

Plan

Açıklama:

Görselleştirmeye imkan sağlayan veriler, bu verilere uygulanabilen dijital teknikler ve yapılan haritalarda verilerin birleştirilmesi (tarihi CBS) mümkün hale gelmiştir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Tarihi CBS aşağıdakilerden hangisinin açılımıdır?

Tarihi Coğrafi Bilgi Sistemleri

Tarihi Bilgi Sistemleri

Topoğrafik Sistmeler

Haritalama Sistemi

Koordinat Sistemi

Açıklama:

Tarihi Coğrafi Bilgi Sistemleri (Tarihi CBS=Historical GIS): Tarihi coğrafyada yeniden inşanın önemli araçlarından biri durumundaki CBS’ye olan ilgi son yıllarda ani bir şekilde artmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 39

İnsanın bütün faaliyetlerinin gerçekleştirildiği, tüm deneyimlerin yaşandığı yere ne ad verilir?

Zaman

İnsan

Toplum

Mekan

Tarih

Açıklama:

Mekan içinde yaşayanlar tarafından algılanan, tecrübe edilen ve değerlendirilen düzlemdir, ufuktur. Diğer bir ifade ile mekan insanın bütün faaliyetlerinin gerçekleştirildiği, tüm deneyimlerin yaşandığı yerdir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Tarihi coğrafya çalışmalarında uygulanacak metotların hangisi bilinen bölgesel gelişim aşamalarının önemli şekillerini belirleyen araştırmaya dayanır?

Formal ve fonksiyonel tetkik metodu

İndirgeme (reduktif) metodu

Tipolojik metot

Karşılaştırma (komparative) metodu

Enine ve boyuna kesitlerle tetkik metodu

Açıklama:

Tarihi coğrafya çalışmalarında uygulanacak metotlar altı gruba ayrılmıştır. Bu yöntemlerden tipolojik metot, bilinen bölgesel gelişim aşamalarının önemli şekillerini belirleyen araştırmaya dayanır. Olguların ortak özellikleri bir araya getirilerek tiplendirme yapılır.

Doğru Cevap: C

Soru 41

Tarihi coğrafya çalışmalarında uygulanacak metotların hangisi, “geçmiş ” araştırıldığına göre en önemli husus da geçmişin nasıl araştırılıp ortaya konulacağı meselesi olduğunu iddia eder?

İndirgeme (reduktif) metodu

Formal ve fonksiyonel tetkik metodu

Karşılaştırma (komparative) metodu

Enine ve boyuna kesitlerle tetkik metodu

Tipolojik metot

Açıklama:

Tarihi coğrafya çalışmalarında uygulanacak metodlar altı gruba ayrılmıştır. Bu yöntemlerden indirgeme (reduktif) metodu, “geçmiş ” araştırıldığına göre en önemli husus da geçmişin nasıl araştırılıp ortaya konulacağı meselesi olduğunu iddia eder.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Veri toplama
Araştırma yönteminin belirlenmesi
Hipotezlerin belirlenmesi
Araştırma sorusunun belirlenmesi
Literatür taraması
Analiz
Yazım
Değerlendirme
Sentez

Modern coğrafyanın temel ilkelerine bağlı olarak yapılan tarihi coğrafya araştırma sürecinin adımları yukarıda verilmiştir. Aşağıdaki şıklardan hangisinde bu süreç doğru sırasıyla dizilmiştir?

I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX

I, VII, II, IV, V, VI, VIII, IX, III

IV, V, III, I, II, VI, IX, VIII, VII

IV, III, I, II, VI, IX, VIII, VII, V

IV, III, I, II, IX, VI, VIII, VII, V

Açıklama:

Modern coğrafyanın temel ilkelerine bağlı olarak yapılan tarihi coğrafya araştırma süreci, diğer disiplinlerde olduğu gibi belirli aşamalardan geçerek tamamlanabilir, bunlar sırasıyla; araştırma sorusunun belirlenmesi, literatür taraması, hipotezlerin belirlenmesi, veri toplama, araştırma yönteminin belirlenmesi, analiz, sentez ve değerlendirme ile yazımdır.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Bir çalışmada “araştırma sorusunun belirlenmesi” aşamasının en önemli amacı nedir?

Bilim camiasına “yeni bir katkı” sağlamak

Yapılacak çalışmanın çerçevesini belirlemesini sağlamak

Araştırmanın olası sonuçlarına ilişkin bir tahminde bulunmak

“Nasıl” sorusuna cevap vermesi

Ampirik ayrıntılarından çıkarım yapmak

Açıklama:

Bir çalışmada konu belirlendikten sonra öncelikli olarak yapılması gereken “araştırma sorusunun” belirlenmesidir. Bilimsel araştırmanın en önemli amacı, yapılacak araştırma ile yeni bir yöntem bulmak veya bilinen bir yöntemi yeni bir sahada uygulayarak “mevcut bir problemi” çözmektir. Böylelikle belirlenen bir konuya göre araştırma sorusu belirlenecek ve araştırma sonucunda ortaya çıkan ürün bir fayda sağlayacaktır. Bu sayede daha önce yapılmamış bir çalışma hazırlanarak bilim camiasına “yeni bir katkı” sağlanmış olacaktır.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Araştırmanın amacını gerçekleştirebilmek için kullanılan genel yaklaşım nedir?

Literatür Taraması

Hipotez

Analiz

Araştırma Yöntemi

Sentez

Açıklama:

Araştırma yöntemi, araştırmanın amacını gerçekleştirebilmek için kullandığı genel yaklaşımdır.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Araştırmanın içinde yer alan tabloların hazırlanması aşamasında en fazla karşılaşılan yanlışlık nedir?

Tabloların anlaşılması güç bir şekilde yapılmasıdır

Tabloların göze güzel gözükmeyen biçimde hazırlanması

Tablonun başlığının olmaması

Tablonun eldeki verilerin türüne göre hazırlanmamış olması

Verilerin tabloya aktarılırken kronolojik sıranın takip edilmemesi

Açıklama:

Elde edilen bulguların yazı metnine başvurmadan açık anlaşılır bir biçimde okuyucuya sunulması için verilerin tablolaştırılması gerekir. Tablo yapımında en fazla karşılaşılan yanlışlık, tabloların zor ve anlaşılması güç bir şekilde yapılmasıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi yazma sürecinde taslak hazırlamanın faydalarından biri değildir?

Fikirlerin sıraya konmasına

Birbirleriyle bağlantılı fikirlerin bir araya getirilmesine

Daha genel ya da daha yüksek düzeydeki fikirlerin daha özgül fikirlerden ayrılmasına

Özgül fikirlerin de özgül ayrıntılardan ayrılmasına

Yazım heyecanını arttırmaya

Açıklama:

Taslaklar; 1) Fikirlerin sıraya konmasına, 2) Birbirleriyle bağlantılı fikirlerin bir araya getirilmesine, 3) Daha genel ya da daha yüksek düzeydeki fikirlerin daha özgül fikirlerden, özgül fikirlerin de özgül ayrıntılardan ayrılmasına yardımcı olur.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Aşağıdakilerden hangisi bilimsel araştırma metodolojisi ile ilgili bir esere göre, hazırlanan araştırmaların yazım aşamasında yaygın olarak yapılan hatalardan biri değildir?

Özel terimlerin kullanımı

Muğlak sözcüklerin kullanımı

Yeni üretilmiş sözcüklerin kullanımı

Eser sonuna tamamlayıcı eklerin konulması

Yanlış kullanılmış teknik terimlerin kullanımı

Açıklama:

Özel terimlerin, muğlak sözcüklerin, yeni üretilmiş sözcüklerin ve yanlış kullanılmış teknik terimlerin kullanımı, bilimsel araştırma metodolojisi ile ilgili bir esere göre, hazırlanan araştırmaların yazım aşamasında yaygın olarak yapılan hatalardandır. Eser sonuna tamamlayıcı eklerin konulması bir hata değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 48

Yazma süreci kaç aşamadan oluşmaktadır?

Açıklama:

Yazma süreci üç aşamalıdır.1) Yazım öncesi, literatürle ilgili notları düzenleyerek, fikirlerin listesini yaparak, taslak çıkararak, kaynakçaya girecek malzemeyi tamamlayarak, veri çözümlemesiyle ilgili yorumları düzene sokarak yazmaya hazırlamak. 2) Oluşturma, serbest yazım yoluyla kaynakçayı ve dipnotları kaleme alarak verileri sunuma hazırlayarak, giriş ve sonuçları tasarlayarak fikirlerinizi kağıda dökmek. 3) Yeniden yazım, tutarlılığı arttırarak, mekanik hataları düzelterek, alıntıları kontrol ederek, genel bir okuma yaparak raporu değerlendirmek ve son şekline getirmek.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi grafik hazırlarken dikkat edilmesi gereken hususlardan değildir?

Grafikte varsa, eksenlerin neyi açıkladığı belirtilmelidir.

Eksenler sıfırdan başlatılmalıdır.

Eksenlere ölçü birimleri konmalıdır.

Grafikte kullanılan işaretlerin, şekilleri, ne anlama geldiği açıklanmalıdır.

Grafiklerde kullanılan renklerin çarpıcı renklerden oluşması

Açıklama:

Grafik hazırlanırken dikkat edilmesi gereken bazı hususlar şunlardır; grafikte varsa, eksenlerin neyi açıkladığı belirtilmelidir, Eksenler sıfırdan başlatılmalıdır, Eksenlere ölçü birimleri konmalıdır, Grafikte kullanılan işaretlerin, şekilleri, ne anlama geldiği açıklanmalıdır. Kullanılan renklerin seçimi ise özellikle dikkat edilmesi gereken hususlar arasında yer almamaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Bilimsel düşünüş anlayışına göre, gerçeklere ulaşmanın en güvenilir, en verimli ve başarılı yolu nasıl mümkün olabilmektedir?

Bilimsel yöntemler ile

Doğru kişiler ile

Doğru zamanlama ile

İyi yapılmış bir zaman yönetimi ile

İyi bir planlama ile

Açıklama:

En geniş anlamıyla metot/yöntem, bizi gerçeğe götüren yoldur ve bir araştırmada bilimsel gerçeğe ulaşma konusunda önemli bir rol oynar. Bilimsel düşünüş anlayışına göre, gerçeklere ulaşmanın en güvenilir, en verimli ve başarılı yolu ancak bilimsel yöntemlerle mümkün olabilir. Bilimsel yöntem, düzenli düşünmeyi, bilgi edinmede belirli kural ve yollardan yine düzenli bir şekilde yararlanmayı ve bunu daha güvenilir ve verimli kılmak için gerekli alet ve teknikleri bulup kullanmayı ve geliştirmeyi ifade eder.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Hangisi araştırma yaparken dikkat edilmesi gereken coğrafyanın temel ilkelerinden biridir?

Yerleşim

Araştırma

Geliştirme

Planlama

Dağılış

Açıklama:

Araştırma yaparken dikkat edilmesi gereken modern coğrafyanın üç temel ilkesinden bahsetmek faydalı olacaktır. Yukarıda da belirtildiği gibi coğrafyanın üç temel ilkesi: ‘nedensellik, karşılaştırma ve dağılıştır’.

Doğru Cevap: E

Soru 52

Tarihi coğrafya hangi yöntemlerle desteklenen bilim dalıdır?

Progresif yöntem

Reduktif yöntem

Tipolojik yöntem

Komparative yöntem

Fonsiyonel yöntem

Açıklama:

Tarihi coğrafya, reduktif (geriye giden/indirgemeci) yöntemlerle desteklenen ampirik bir bilimdir ve her araştırmanın başlangıcı, kalıtsal (genetik) yöntemlerle araştırılan bölgesel olayların analizini oluşturur.

Doğru Cevap: B

Soru 53

Özünde bir incelemedeki olayın eskiden yeniye doğru ilerletilmesi ve bununla birlikte yeni öğelerin genetik açıklamalarının ortaya konulması olan yöntem hangisidir?

Progresif yöntem

Reduktif yöntem

Tipolojik yöntem

Komparative yöntem

Fonsiyenel yöntem

Açıklama:

Tarihi olgular her zaman yükselen bir yönde gelişme göstermez, bilakis geriye doğru bir gelişmeyi karakterize eder. Dolayısıyla progresif yöntem ile terk edilmiş bir saha incelenerek daha sonraki dönemler hakkında bilgi sahibi olunabilir. Başka bir ifadeyle bu yöntemin özünde bir incelemedeki olayın eskiden yeniye doğru ilerletilmesi ve bununla birlikte yeni öğelerin genetik açıklamalarının ortaya konulması vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 54

Eskinin korunmuş olduğu bir alandaki inceleme sonuçlarını, başka bir alanda aynı tiplerin araştırılmasında kaynak olarak kullanan metod hangisidir?

Kesitlerle tetkik metodu

Fonksiyonel tetkik metodu

Karşılaştırma metodu

Reduktif metod

Tipolojik metod

Açıklama:

İyi gözlenebilen, eskinin korunmuş olduğu bir alandaki inceleme sonuçlarını, başka bir alanda aynı tiplerin araştırılmasında kaynak olarak kullanan yöntem karşılaştırma (komparative) metodur. Bu yönüyle tipolojik metotla benzerlik gösteren karşılaştırma metodu, analoji [hazır durum] metodudur.

Doğru Cevap: C

Soru 55

Analitik araştırmalar ve sonuçları hangi inceleme yöntemlerini ortaya çıkarır?

Yatay ve Paralel İnceleme Yöntemleri

Yalnızca Enine İnceleme Yöntemleri

Karma İnceleme Yöntemleri

Enine ve Boyuna İnceleme Yöntemleri

Detaylı İnceleme Yöntemleri

Açıklama:

Analitik araştırmalar ve sonuçları vertical (enine) inceleme ve horizontal (boyuna) inceleme yöntemlerini ortaya çıkarır. Enine inceleme yöntemi, bir bölgenin geçmişteki tarihi-coğrafi gelişimini tasvir ederek genetik incelemeye öncelik verir. Boyuna (horizontal) inceleme yöntemi, günümüzdeki ya da geçmişteki bir alanın açıklanmasında uygulanan yerin alansal tarihidir.

Doğru Cevap: D

Soru 56

Tarihi coğrafyanın araştırmaları hangi özelliğe göre değişkenlik göstermez?

Amaç

Zaman

İmkan

Birey

Konu

Açıklama:

Modern coğrafyanın temel ilkelerine bağlı olarak yapılan tarihi coğrafya araştırma süreci, diğer disiplinlerde olduğu gibi belirli aşamalardan geçerek tamamlanabilir ki, bunlar; araştırma sorusunun belirlenmesi, literatür taraması, hipotezlerin belirlenmesi, veri toplama, araştırma yönteminin belirlenmesi, analiz, sentez ve değerlendirme ile yazımadır. Araştırma sırasında genel hatlarıyla verilen bu sıralama takip edilebileceği gibi, bunun katı bir kural olarak da algılanmaması gerekir. Çünkü bu sıralama araştırmacının tarzına, amaca, zamana, imkanlara ve çalışılan konunun özelliğine göre değişebilir. Ancak bir tarihi coğrafya araştırma sürecinde söz konusu aşamalar mutlaka gerçekleştirilmelidir.

Doğru Cevap: D

Soru 57

Bir araştırmada konu belirlendikten sonra yapılması gereken nedir?

Araştırma sorusunun belirlenmesi

Hipotezlerin belirlenmesi

Verilerin toplanması

Yazım

Sentez

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 58

Araştırma kapsamında yapılacak bibliyografya çalışmasının iyi olması nasıl bir sonuç doğurur?

Çalışmanın niteliğini düşürür

Çalışmaya özgünlük katar

Ortaya çıkan çalışmanın niteliğinin iyi olmasını sağlar

Yazarlara katkı sağlar

Araştırmacının bakış açısı daralır

Açıklama:

Yapılacak bibliyografya çalışmasının iyi olması, (her zaman geçerli olmasa da) sonuçta ortaya çıkan çalışmanın niteliğinin de o nispette iyi olmasını sağlayacaktır. Araştırmaların kalitesini belirleyen önemli faktörlerden birisinin de bibliyografyanın zenginliği ve çeşitliliği olduğu unutulmamalıdır. Araştırmacı tarafından ne kadar fazla kitap, makale ve diğer çalışmalar taranırsa, araştırmacının bakış açısı ve değerlendirmesi de o nispette iyileşecektir.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Hangisi saha araştırmasının aşamalarından biri değildir?

Kendini hazırlama, literatürü okuma ve odaksızlaşma

Tablo ve grafiklerin hazırlanması

Sahaya giriş ve (eğer grup halinde çalışılıyorsa) üyelerle toplumsal ilişkiler kurma

Üye bilgi kaynaklarıyla saha görüşmelerinin yürütülmesi

Verileri analiz etmeye, taslak hipotezler üretmeye ve değerlendirmeye başlama

Açıklama:

Bir saha araştırması şu basamaklardan oluşur:
1) Kendini hazırlama, literatürü okuma ve odaksızlaşma (önceden yerleşmiş fikirlerden zihni temizleme),
2) Bir saha belirleme ve oraya ulaşım sağlama,
3) Sahaya giriş ve (eğer grup halinde çalışılıyorsa) üyelerle toplumsal ilişkiler kurma,
4) Toplumsal bir rol belirleme, püf noktalarını öğrenme ve üyelerle geçinme,
5) İzleme, dinleme ve nitel veriler toplama,
6) Verileri analiz etmeye, taslak hipotezler üretmeye ve değerlendirmeye başlama,
7) Ortamın belirli yönlerine odaklanma ve kuramsal örneklem kullanma,
8) Üye bilgi kaynaklarıyla saha görüşmelerinin yürütülmesi,
9) Bağlantıyı kesme ve ortamı fiziksel olarak terk etme,
10) Analizlerin tamamlanması ve araştırma raporunun yazılması.

Doğru Cevap: B

Soru 60

Modern coğrafya ile ilgili araştırma yaparken, dikkat edilmesi gereken üç temel ilke aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Tutarlılık-nedensellik-karşılaştırma

İndirgeme- karşılaştırma- dağılış

Nedensellik- karşılaştırma- dağılış

Karşılaştırma- süreç- işlevsellik

Nedensellik- indirgeme-süreç

Açıklama:

Araştırma yaparken, dikkat edilmesi gereken üç temel ilke: nedensellik (illiyet)- karşılaştırma ( kıyaslama/ koordinasyon ) - dağılış ( teşmil)’ tır.

Doğru Cevap: C

Soru 61

İncelenen bölgenin geçmişte hangi aşamalardan geçerek bugünkü görünümü aldığı, günümüze kadar meydana gelen olayların tetkikinin ilerlemesi ve genetik açıklamaya gidilmesiyle ilgilenen tarihi coğrafya araştırma yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

Kademeli gelişim metodu

Tipolojik metot

Enine boyuna kesitlerle tetkik metodu

Karşılaştırma metodu

Formal ve fonksiyonel tetkik metodu

Açıklama:

Bölgede yaşanan geçmiş aşama ve süreçlere, dönemin ilerlemesine ve gelişime vurgu yapan yöntem kademeli gelişim, yani progresif metottur. Tipoloji, alanların şekil, form ve tipine; karşılaştırma- benzerliklere; enine -boyuna kesitler çevrenin ve bölgenin bilimsel kesitlere göre incelenmesine; fonksiyonel yöntem ise merkezi, ekonomik vb. işlevine odaklanır.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Bazı küçük köylerin eski dönemlerde çok merkezi ve ekonomik açıdan canlı yerler iken, günümüzde gelişen ekonomi ve devlet yapısıyla sadece belli kesimin yaşadığı yerler haline dönüşmesi hangi araştırma yöntemi ile açıklanabilecek bir tarihi coğrafya konusudur?

Kademeli gelişim metodu

Tipolojik metot

Enine boyuna kesitlerle tetkik metodu

Karşılaştırma metodu

Formal ve fonksiyonel tetkik metodu

Açıklama:

Verilen örnek, yerin merkezi ve ekonomik işleviyle ilgili Formal ve Fonksiyonel tetkik metodu ile ilişkilidir.

Doğru Cevap: E

Soru 63

Aşağıdakilerden hangisi tarihi coğrafyada Araştırma Süreci’nin ana basamaklarından biri değildir?

Araştırma Sorusunun Belirlenmesi

Literatür Taraması

Hipotezlerin Belirlenmesi

Veri Toplama

Tablo ve Grafiklerin Yazılması

Açıklama:

Tablo ve Grafikler - ‘Analiz, sentez ve değerlendirme’ bölümü alt basamağıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 64

Yapılacak “bibliyografya” çalışmasının iyi olması, ortaya çıkacak çalışmanın niteliğinin de iyi olmasını etkiler. ‘Bibliyografya’ terimi araştırma sürecinde hangi aşamayla ilgilidir?

Araştırma Sorusunun Belirlenmesi

Literatür Taraması

Hipotezlerin Belirlenmesi

Veri Toplama

Verilerin Analizi

Açıklama:

‘Bibliyografya’ çalışması; makale, kitap, kaynak tarama ve incelemesi için kullanılır, yani Literatür taraması terimidir.

Doğru Cevap: B

Soru 65

Aşağıdakilerden hangisi araştırmada ‘Analiz, Sentez ve Değerlendirme’ aşamasının alt basamağıdır?

Saha araştırması

Yöntemin belirlenmesi

Kavramların tanımlanması

Yerleşmelerin lokalizasyonu

Yazım aşaması

Açıklama:

Yerleşmelerin lokalizasyonu, yani tarihi coğrafyada ‘olayların’ geçtiği ‘yere / lokasyona’ mutlaka detaylı değinilmesi, ‘nerede’ sorusunun iyi organize edilerek düzenlenerek belirtilmesi önemlidir.

Doğru Cevap: D

Soru 66

Aşağıdakilerden hangisi hazırlanan araştırmanın yazım aşamasında en çok görülen hatalardan biri değildir?

Teknik terimleri yanlış kullanmak

Birçok bilgiyi tek bir haritada göstermek

Farkları iyi belirleyememek

İlgeçleri hatalı kullanmak

Çarpıtılmış deyimler kullanmak

Açıklama:

Analiz, sentez ve değerlendirme yöntemi olan ‘Haritalar’ ın kullanım amacı karmaşık grafik, tablo, metin ve sonuçları tek bir haritada derli toplu göstermek ve yorumlama kolaylığı sağlamaktır; yani bir hata değil, doğru bir yöntemdir.

Doğru Cevap: B

Soru 67

Aşağıdakilerden hangisi coğrafya araştırmalarının üç prensibinden “illiyet” teriminin karşılığıdır?

Nedensellik

Koordinasyon

Karşılaştırma

Tutarlılık

Dağılış

Açıklama:

“İlliyet” Nedensellik anlamına gelir.

Doğru Cevap: A

Soru 68

Aşağıdakilerden hangisi araştırmalarda mutlaka bulunması gereken süreç basamağı değildir?

Literatür taraması

Hipotezlerin oluşturulması

Araştırma yönteminin belirlenmesi

Kavram oluşturma

Analiz ve sentez

Açıklama:

Kavram oluşturma/ tanımlama, araştırmanın giriş veya literatür bölümünde gerek görüldüğünde verilebilir.

Doğru Cevap: D

Soru 69

Aşağıdakilerden hangisi tarihi coğrafyada ‘geçmiş’ i araştırmak ve ortaya koymak için kullanılan yöntemdir?

Progresif

Tipolojik

Reduktif

Komperatif

Fonksiyonel

Açıklama:

‘Geçmiş’le ilgilenen yöntem Reduktif yöntemdir. Tipolojik yöntem, alanların şekil, form ve tipine; karşılaştırma/ komperatif metot benzerliklere; fonksiyonel yöntem ise merkezi, ekonomik vb. işlevine odaklanır. Geçmiş aşama ve süreçlere, dönemin ilerlemesine ve gelişime vurgu yapan yöntem ise kademeli gelişim, yani progresif metottur.

Doğru Cevap: C

Tarihi Coğrafya - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler