Tarih Metodu - Tarih | Açık Öğretim Portal

Ünite 1

Soru 1

Bir tarihçi, toplumsal olayları ve bireysel davranışları açıklamak için hangi bilim dalından yararlanır?

Felsefe

İktisat

Antropoloji

Filoloji

Sosyoloji

Açıklama:

Tarih bilimi ile diğer bilimler arasında ilişki kurabileceksiniz.

Doğru Cevap: E

Soru 2

“Geçmiş hayatın bir tekamülü olarak, gelecek hakkında düşünmeyi sağlar.” Tarih hakkındaki bu düşünce aşağıdakilerden hangisine aittir?

Fuad Köprülü

İbrahim Kafesoğlu

Halil İnalcık

Mübahat S. Kütükoğlu

Zeki Velidi Togan

Açıklama:

Tarih bilimini tanımlayabileceksiniz.

Doğru Cevap: E

Soru 3

Tarihi araştırmayı “beşeriyetin bütün hayatını yeniden canlandırmak” olduğunu ileri süren Türk tarihçisi aşağıdakilerden hangisidir?

Halil İnalcık

İsmail Hakkı Uzunçarşılı

Zeki Velidi Togan

Fuad Köprülü

Fuad Sezgin

Açıklama:

Tarih bilimini tanımlayabileceksiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 4

Tarihin “insanı çağdışı olmaktan kurtardığını” ileri süren bilim adamı aşağıdakilerden hangisidir?

Halil İnalcık

Ernest Bernheim

Karl Marx

Lucien Febvre

Macit Gökberk

Açıklama:

Tarih bilimini tanımlayabileceksiniz.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Toplumların tarih bilincine sahip olmalarının temel kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal tarihi hafızanın varlığı

Yayınlanan kitapların niteliği

Okuma yazma oranının fazla olması

Arşivlerin varlığı

Devletlerin güçlü olması

Açıklama:

Tarih bilimini tanımlayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Tarih içindeki olayların tamamen “iktisadi etkenler” ile gerçekleştiğini savunan tarihçi aşağıdakilerden hangisidir?

Marc Bloch

Ernest Bernheim

Karl H. Marx

Frederick ackson Turner

Fernard Braudel

Açıklama:

Tarih bilimini tanımlayabileceksiniz.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Tarihe yardımcı bilimlerden hangisi tarih içinde insanların yaptıkları, ürettikleri ve davranışları ile ilgilenir?

Antropoloji

Felsefe

Sosyoloji

Epigrafi

Paleografya

Açıklama:

Tarih bilimi ile diğer bilimler arasında ilişki kurabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Tarihe yardımcı bilimlerden, “insan ve mekânın karşılıklı etkileşimini” araştıran bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Kronoloji

Felsefe

Coğrafya

Sosyoloji

İktisat

Açıklama:

Tarih bilimi ile diğer bilimler arasında ilişki kurabileceksiniz.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Modern tarih yazımının en etkin tarzı olan “Araştırıcı Tarih” yazımı aşağıdaki tarihçilerden hangisi ile başlar?

Strabon

Miletoslu Hekataios

Thomas Carlyle

G. W. Friedrich Hegel

Voltaire

Açıklama:

Yazılı tarihlerin hangi yöntemler ile kaleme alındığını açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: E

Soru 10

Tarihe yardımcı bilim dallarından hangisi henüz tam olarak bağımsız bir bilim dalı olarak gelişmemesine rağmen tarih araştırmaları için vaz geçilmez bir alandır?

A) Metroloji

B) Nümizmatik

C) Diplomatik

D) Epigrafi

E) Yer adları

Açıklama:

Tarih bilimi ile diğer bilimler arasında ilişki kurabileceksiniz.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Aşağıdaki isimlerden hangisi “Hikâyeci Tarih” yazarlarındandır?

Bodrumlu Heredotos

Polybios

Tacitus

Machivelli

Thukydides

Açıklama:

Geçmiş ile bugün arasındaki ilişkileri çözümleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Aşağıdaki tarih biliminin taksimatlarından hangisi yanlıştır?

Batı Roma İmparatorluğu’nun çöküşüne kadar olan devre Eski Çağ denir.

Tarihin kaynaklardan öğrenilemediği devre Eski Çağ denir.

İstanbul’un fethine kadar olan devre Ortaçağ denir.

Fransız İhtilali’ne kadar olan devre Yeniçağ denir.

Fransız İhtilalinden günümüze kadar olan devre Yakınçağ denir.

Açıklama:

Yazılı tarihlerin hangi yöntemler ile kaleme alındığını açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Bütün eğitim programlarında tarih dersinin olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Tarihin, öğrenmenin ve diğer bilimsel disiplinlerin temelini hazırlaması

Tarihin sadece sosyal bilimlerin değil, fen bilimlerine de temel teşkil etmesi

Tarihin diğer bilim dallarını anlamada bir alt yapı kazandırması

Tarihin bir toplumun geçmişte yaşadığı tecrübeleri aktarması

Tarihin insanın hayal dünyasını geliştirmesi

Açıklama:

Tarih bilimini tanımlayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Türkiye’de tarih metodu konularında ilk kitap yazan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Macit Gökberk

Zeki Velidi Togan

Mübahat Kütükoğlu

İbrahim Kafesoğlu

Fuad Köprülü

Açıklama:

Tarih bilimini tanımlayabileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 15

“Tarihi olayları ancak onları gözlemleyenlerin bıraktıkları belgelere dayanarak takip etmek mümkündür” diyen ve tarihte “gözlem” in önemine değinen Türk Bilim adamı aşağıdakilerden hangisidir?

Macit Gökberk

Zeki Velidi Togan

Mübahat Kütükoğlu

İbrahim Kafesoğlu

Fuad Köprülü

Açıklama:

Tarih bilimini tanımlayabileceksiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Tarihi bir olayı incelerken, olayın gerçek şekline ulaşmada daima “neden-nasıl” sorularını soran tarih yazımı türüne ne ad verilir?

Öğretici Tarih

Hikayeci Tarih

Araştırıcı Tarih

Siyasi Tarih

Uygarlık Tarihi

Açıklama:

Hikayeci tarih türünde olaylar yorumlanmadan aktarılırken, öğretici tarhte aynı zamanda olaylardan faydalı sonuçlar da çıkartılır. Siyasi tarihte devletlerin doğuşu, gelişmesi ve birbirleri ile ilişkilerine odaklanırken, uygarlık tarihinde ise dünyadaki uygarlıklar konu edinilir. Araştırıcı (Nedennasılcı) Tarih ise modern tarih yazımında etkin olan tarz olup tarihi bir olayı incelerken, olayın gerçek şekline ulaşmada daima “neden-nasıl” sorularını soran tarih yazımı türüdür. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 17

Filozof, tarihçi ve daha önemlisi dünyanın en eski coğrafyacısı olarak tanınan isim aşağıdakilerden hangisidir?

Herodotos

Aristoteles

Heraklitos

Strabon

Sokrates

Açıklama:

Strabon, (M.Ö. 64 - M.S. 24) Bugünkü Amasya sınırları içinde doğmuştur. Roma Cumhuriyeti zamanında yaşamıştır. Filozof, tarihçi ve daha önemlisi dünyanın en eski coğrafyacısı olarak tanınmıştır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 18

I - Sasaniler II - Emeviler III - Abbasiler IV - Osmanlılar Yukarıdaki dönemlerden hangisi İslam tarih yazıcılığında karşılaşılan bir Genel (Umumî) Tarih yazımı sınıfına girer?

Yalnız I

I ve II

II ve III

Yalnız IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

Birçok konuyu bir arada ele alıp, onları bütün teferruatlarıyla değil de ana hatlarıyla inceleyen ve konu hakkında topluca bilgi veren tarihlere Genel (Umumî) Tarih denir. Bu tür tarihlerde konular döneme ve coğrafî mekânlara taksim edilerek kronolojik olarak yazılır. Söz gelimi İslam tarih yazıcılığında karşılaştığımız; Peygamberler Tarihi, Sasaniler, Romalılar, Asr-i Saadet (Hz. Muhammed’in devri), Dört Halife, Emeviler, Abbasiler ve nihayet Osmanlılar sıralaması, bir Genel (Umumî) Tarih yazımıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 19

“ İnsan ve mekânın karşılıklı etkileşimini araştıran” bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

İktisat

Coğrafya

Sosyoloji

Antropoloji

Felsefe

Açıklama:

Coğrafya,eEski Yunancada geo (yer) ve graphien (yazmak) kelimelerinden türetilmiş olup yerin tanımı/yazımı anlamına gelmektedir. Bir bilim dalı olarak da “insan ve mekânın karşılıklı etkileşimini araştıran” bir bilimdir.

Doğru Cevap: B

Soru 20

İnsanların kendilerini ifade edebilmek için kullandıkları dil ve dil kalıplarını inceleyen bilim dalına ne ad verilir?

Sosyoloji

Sosyal Antropoloji

Dil (Linguistik)

İktisat

Psikoloji

Açıklama:

Dil (Linguistik): İnsanların kendilerini ifade edebilmek için kullandıkları dil ve dil kalıplarını inceleyen bilim dalıdır. Halkların dillerinin yapı özelliklerini, konuşma tarzlarını ele alır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 21

İslam ve Osmanlı tarihinde “meskûkat” olarak bilinen paraların bilim dalına ne denir?

Metroloji

Epigrafi

Kaligrafi

Paleografya

Nümizmatik

Açıklama:

Nümizmatik: İslam ve Osmanlı tarihinde “meskûkat” olarak bilinen paraların bilim dalıdır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 22

Toplumların geliştirdikleri, estetik değerlerini ve sanat yapıtlarını ve bunların oluşum süreçlerini, kısmen arkeolojinin metotlarını kullanarak inceleyen bilim dalına ne denir?

Arkeoloji

Sanat Tarihi

Antropoloji

Coğrafya

İktisat

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 23

Kitabu’l-İber (İbretler Kitabı) adlı eseri ile tanınmış ve bu kitabın girişi niteliğindeki
Mukaddime (Önsöz) adlı eseri ile büyük bir ün kazanmış filozof kimdir?

İbn Haldun

Hallac-ı Mansur

İbn Arabi

Yunus Emre

Hacı Bektaş-ı Veli

Açıklama:

İbn Haldun Arap kökenli Müslüman bir filozoftur. İspanya’da ve Kuzey Afrika’da yaşamıştır. Kitabu’l-İber (İbretler Kitabı) adlı eseri ile tanınmıştır. Bu kitabın giriş niteliğindeki Mukaddime (Önsöz) adlı eseri ile büyük bir ün kazanmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Aşağıdaki filozoflardan hangisi felsefenin içinde tarihi tartışarak diyalektik mantığı geliştirmiştir?

Descartes

Rousseau

Kant

Hegel

Kierkegaard

Açıklama:

Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) Alman filozofudur. Felsefenin içinde
tarihi tartıştı. Diyalektik mantığı geliştirdi. Kendisinden sonra pek çok filozofu etkiledi. En büyük takipçisi ise Karl Heinrich Marx (1818-1883) oldu. Marx da bir Alman olmakla birlikte Londra’da yaşadı ve orada öldü. Hegel’in yolunda ama daha da geliştirerek Tarih bilimine yeni yorumlar getirdi. Das Kapital adlı eseri ile tanındı. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Tarihi “zaman içinde insanların ilmi” olarak açıklayan tarihçi aşağıdakilerden hangisidir?

Ernest Bernheim

Karl Marx

Marc Bloch

Michel Foucault

Friedrich Nietzsche

Açıklama:

Fransız Annales Okulu kurucularından Marc Bloch, tarihi “zaman içinde insanların ilmi” olarak açıklarken daha çok tarihi olaya vurgu yapmaktadır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 26

Tairihi "zaman içinde insanların ilmi" olarak tanımlayan tarihçi aşağıdakilerden hangisidir?

Ernest Bernheim

Léon-Ernest Halkin

Macit Gökberk

Marc Bloch

Zeki Velidi Togan

Açıklama:

Bu tanımı yapan tarihçi Marc Bloch'tur.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Tarih bilimini kronolojiden ayıran en temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

Doğa olaylarına bakmaması

Olgularla ilgilenmesi

Sebep-sonuç ilişkisi kurması

Olayları akış sırasına göre vermesi

İnsanı konu alması

Açıklama:

Tarih bilimini kronolojiden ayıran en temel fark tarihin sebep-sonuç ilişkisi kurmasıdır. Kronoloji bu ilişkiyi kurmaz, olayların hangi tarihte meydana geldiğiyle ilgilenir.

Doğru Cevap: C

Soru 28

"Bir zaman dilimi içinde meydana gelen olaylara tarihi olay; bu olayların uzun zaman içinde kanunlara dönüşmesi, yeni bir hal alması ve insana tesir etmesine de tarihi olgu denir."
Bu tanımlara göre aşağıdakilerden hangisi bir tarihsel olgu olarak görülebilir?

Fransız İhtilali

Ulusçuluğun doğuşu

Birinci Dünya Savaşı

Cumhuriyetin İlanı

Yeni harflerin kabulü

Açıklama:

B şıkkı dışındaki şıklar bir zaman diliminde meydana gelen tarihsel olaylardır. Ancak ulusçuluğun doğuşu bir tarihsel olgudur.

Doğru Cevap: B

Soru 29

"Tarihçi İbrahim Kafesoğlu'na göre olayları, ancak onları gözlemleyenlerin bıraktıkları belgelere dayanarak takip etmek mümkündür. Braudel de aynı konuda pek çok tarihin yazılabileceğini söylemektedir." Yukarıda yer alan ifadelerle tarih biliminin hangi özelliğine vurgu yapılmaktadır?

Gözleme imkan vermesi

Belgelere dayanması

Sebep-sonuç ilişkisi kurması

Diğer bilimlerle ilişki kurması

Öznelliği barındırması

Açıklama:

İki tanımda da bahsedilen özellik tarihsel olayları algılamamızda tarihçinin bakış açısının etkili olduğu, dolayısıyla E şıkkında söylendiği gibi öznelliği barındırdığıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 30

I. Öğretici tarih tarzını benimsemiştir.
II. Olayları tenkit ve tahlil yoluna gitmiştir.
III. Savaşların nedenleri üzerinde de durmuştur.
IV. İslam tarihçilerini etkilemiştir.
Yukarıda sayılan ifadelerden hangisi ya da hangileri "tarihin babası" olarak görülen Bodrumlu Herodotos'un tarih anlayışıyla ilgilidir?

I ve II

I ve IV

II ve III

III ve IV

I, II ve III

Açıklama:

İlk iki madde Bodrumlu Herodotos'un tarih anlayışıyla ilgili değildir. III ve IV. maddelerse Herodotos'un tarihçilik özelliklerindendir.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi araştırıcı tarih yönteminin özelliklerinden biri değildir?

Tarihçiden ziyade konu önemlidir.

Modern tarih yazımında etkili olmuştur.

Neden-nasıl sorularını sorar.

Olaylarla ilgili bütün faktörleri ayrı ayrı inceler.

Uyguladığı yöntemlerle Tarih bir bilim dalı haline gelmiştir.

Açıklama:

Araştırmacı tarihte A şıkkında belirtilenin aksine tarihçinin konuyu ele alışı neden-sonuç ilişkisi kurma gereksinimi nedeniyle konunun kendisinin önüne geçer. Dolayısıyla A şıkkı bu tür tarihyazımının özelliklerinden biri değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi devletlerin doğuşu, gelişmesi, birbirleriyle ilişkilerini konu alan tarih türüne verilen addır?

Genel Tarih

Siyasi Tarih

Özel Tarih

Beşeri Tarih

Sosyal Tarih

Açıklama:

Soruda verilen tanımı karşılayan tarih türü siyasi tarihtir.

Doğru Cevap: B

Soru 33

"Bir tarihçi ele aldığı konuyu incelerken olayın meydana geldiği yeri, zamanı, düşünce tarzlarını, olayın yaşandığı toplumun sınıfsal yapısını ve refah düzeyini de bilmek zorundadır." şeklinde bir cümle kurduğumuzda tarih biliminin aşağıdaki bilimlerden hangisiyle ilişkisi kapsam dışı bırakılmış olur?

Coğrafya

İktisat

Felsefe

Sosyoloji

Antropoloji

Açıklama:

"Bir tarihçi ele aldığı konuyu incelerken olayın meydana geldiği yeri dediğimizde coğrafya, düşünce tarzlarını dediğimizde felsefe, olayın yaşandığı toplumun sınıfsal yapısı dediğimizde sosyoloji ve refah düzeyini bilmelidir dediğimizde de tarihin iktisat bilimiyle ilişkisini ele almış oluruz. Zaman da kronoloji biliminin konusu olup, tarihin antropolojiyle ilişkisi böyle bir cümlede geçmemektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 34

"Tarihçi inceleme konusu yapılan tarihin ve dönemin belge çeşitlerini, yazım kurallarını, kullanılan özel işaretleri, kısaltmaları, bunların isimlendirilmelerini, hatta kâğıt ve mürekkebin cinsini bile öğrenmelidir." şeklinde bir cümle duyduğumuzda tarihçinin hangi konuda kendisini geliştirmesi gerektiğini öğrenmiş oluruz?

Edebiyat

Paleografya

Diplomatik

Epigrafi

Etnografi

Açıklama:

Bu cümleyle bir tarihçinin diplomatik (ya da diplomatika) bilgisine de sahip olması gerektiği vurgulanmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Okuduğumuz bir metinde "onomosmatik" diye bir kelimeyle karşılaştığımızda o metinde aşağıdakilerden hangisinin bahsedildiğini söyleyebiliriz?

Yer adları

Paralar

Ölçü Birimleri

Yazı biçimleri

Dil ve lehçeler

Açıklama:

Onomosmatik, yer adları biliminin diğer adıdır. İçinde bu kelimenin geçtiği bir metinde yer adlarından bahsedildiğini söyleyebiliriz.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Aşağıdaki kişilerden hangisi,"tarihi,zaman içinde insanların ilmi” olarak açıklayan Fransız Annales Okulu kurucularından biridir?

Marc Bloch

Ernest Bernheim

Léon-Ernest Halkin

Macit Gökberk

Mübahat S. Kütükoğlu

Açıklama:

Fransız Annales Okulu kurucularından Marc Bloch, tarihi “zaman içinde insanların ilmi” olarak açıklarken daha çok tarihi olaya vurgu yapmaktadır. Cevap: A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi İslam tarihinde kaleme alınan ve Hz. Muhammed’in hayatını ve örnek kişiliğini işleyen kitaplardır?

Siyer kitapları

Şe’nî tarih kitapları

Kronik kitaplar

Deneme kitapları

Antropoloji kitapları

Açıklama:

İslam tarihinde kaleme al›nan ve daha ziyade Hz. Muhammed’in hayatını ve örnek kişiliğini işleyen Siyer kitapları; Osmanlı padişahlarından,Yavuz Sultan Selim’i anlatan Selimnâmeler ve Kanuni’yi anlatan Süleymannâmmeler gibi örnekler öğretici tarih tarzı eserlerindendir. Cevap: A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Birçok konuyu bir arada ele alıp, onları bütün teferruatlarıyla değil de ana hatlarıyla inceleyen ve konu hakkında topluca bilgi veren tarihlere ....................... denir.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

Özel Tarih

Genel Tarih

Araştırıcı Tarih

Nedensel Tarih

Öğretici Tarih

Açıklama:

Birçok konuyu bir arada ele alıp, onları bütün teferruatlarıyla değil de ana hatlarıyla inceleyen ve konu hakkında topluca bilgi veren tarihlere Genel (Umumî) Tarih denir. Cevap: B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 39

........................, insan ve mekânın karşılıklı etkileşimini araştıran bir bilimdir.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

Tarih

Biyoloji

Coğrafya

Kronoloji

Sosyoloji

Açıklama:

Coğrafya: Bir bilim dalı olarak insan ve mekânın karşılıklı etkileşimini araştıran bir bilimdir. Cevap: C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 40

Üretim ve tüketim ilişkilerini ve sonuçlarını ortaya koyan coğrafya türü aşağıdakilerden hangisidir?

Beşeri Coğrafya

Demografik Coğrafya

Tarihi Coğrafya

İktisadi Coğrafya

Sosyal Coğrafya

Açıklama:

İktisadî coğrafya üretim ve tüketim ilişkilerini ve sonuçlarını ortaya koymaktadır. Cevap:D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 41

................... tarihinden itibaren Türkiye,dünya standartlarına uymak için Hicrî ve Rumî takvimleri terk ederek Miladî takvime geçmiştir.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdaki hangi tarih gelmelidir?

1 Ocak 1926

21 Ocak 1930

20 Ocak 1932

2 Şubat 1933

16 Şubat 1934

Açıklama:

1 Ocak 1926 dan itibaren Türkiye,dünya standartlarına uymak için Hicrî ve Rumî takvimleri terk ederek Miladî takvime geçmiştir. Cevap: A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

........................, insanı ve doğayı kavramak ve algılayabilmek için girişilen zihinsel araştırmaların veya düzenli fikirlerin ve görüşlerin bütünüdür.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Metafizik

Psikoloji

Sosyoloji

Felsefe

İktisat

Açıklama:

Felsefe, insanı ve doğayı kavramak ve algılayabilmek için girişilen zihinsel araştırmaların veya düzenli fikirlerin ve görüşlerin bütünüdür. Cevap: D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 43

......................., tarih içinde insanın yaptıkları, ürettikleri ve davranışları ile ilgilenir.
Yukarıdaki boşluğa hangi bilim dalı gelmelidir?

İktisat

Biyoloji

Felsefe

Etnoloji

Antropoloji

Açıklama:

Antropoloji: Genel olarak insan bilimi anlamına gelen Antropoloji, tarih içinde insanın yaptıkları, ürettikleri ve davranışları ile ilgilenir. İnsanlar arasında benzeşen ve ayrılan hususları mukayeseli olarak inceleyen Antropoloji hem fiziksel hem de kültürel olarak insan davranışlarının tümünü ele alır.Cevap: E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi halkları ve onların örf ve adetlerini kısaca kültürlerini inceleme konusu yapan bilim dalıdır?

Etnoloji

Linguistik

Antropoloji

Sanat Tarihi

Paleografya

Açıklama:

Etnoloji veya Etnografi: halkları ve onların örf ve adetlerini kısaca kültürlerini inceleme konusu yapan bilim dalıdır. Çeşitli kültürlerin benzerlikleri ve ilişkilerini,tarihsel gelişimlerini inceler. Cevap: A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi toplumların sanat, estetik ve kültürel gelişimini ortaya koyarak Tarih’e katkı sağlayan bilim dalıdır?

Resim

Heykel

Sanat Tarihi

Epigrafi

Paleografya

Açıklama:

Sanat Tarihi: Toplumların geliştirdikleri, estetik değerlerini ve sanat yapıtlarını ve bunların oluşum süreçlerini, kısmen arkeolojinin metotlarını kullanarak inceleyen bir bilim dalıdır. İnsanoğlunu varoluşundan günümüze kadar geçen evrede her türlü sanatı araştırma konusu yapan Sanat Tarihi, toplumların sanat, estetik ve kültürel gelişimini ortaya koyarak Tarih’e katkılar sağlar. Cevap: C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 46

Aşağıdaki seçeneklerden hangisi dünyanın en eski coğrafyacısı olarak tanınan tarihçidir?

Strabon

Marc Bloch

Voltaire

Ernest Bernheim

Hegel

Açıklama:

Strabon, (M.Ö. 64 - M.S. 24) Bu günkü Amasya sınırları içinde doğmuştur. Roma Cumhuriyeti zamanında yaşamıştır. Filozof, Tarihçi ve daha önemlisi dünyanın en eski Coğrafyacısı olarak tanınmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Batı Roma İmparatorluğu’nun çöküşüne kadar geçen tarih aralığına verilen ad aşağıdaki seçeneklerden hangisidir?

Yeniçağ

Eski Çağ

Yakınçağ

Ortaçağ

Altın Çağ

Açıklama:

17. yüzyıldan itibaren tarihi çağlara ayıran bir taksim yapılmıştır. Umumî tarih
yazımında sıkça kullanılan bu taksimata göre; Batı Roma İmparatorluğu’nun çöküşüne kadar (bazılarına göre, Hıristiyanlığın Büyük Kostantinus tarafından resmi din olarak kabul edildiği 336-337 ye kadar) olan devre, Eski Çağ denir.

Doğru Cevap: B

Soru 48

Batı Roma İmparatorluğu’nun çöküşünden İstanbul’un fethi olan 1453 yılına kadar olan devre verilen ad aşağıdaki seçeneklerden hangisidir?

Altın Çağ

Yeniçağ

Ortaçağ

Yakınçağ

Eski Çağ

Açıklama:

Batı Roma İmparatorluğu’nun çöküşünden İstanbul’un fethi olan 1453 yılına (veya Amerika’nın keşif tarihi 1492 yılına) kadar olan devre de Ortaçağ denilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 49

1453’ten 1789 yılındaki Fransız ihtilaline kadar olan devre verilen ad aşağıdaki seçeneklerden hangisidir?

Yakınçağ

Altın Çağ

Eski Çağ

Yeniçağ

Ortaçağ

Açıklama:

1453’ten 1789 yılındaki Fransız ihtilaline kadar olan devre Yeniçağ denir.

Doğru Cevap: D

Soru 50

Fransız ihtilalinden günümüze kadar olan devre verilen ad aşağıdaki seçeneklerden hangisidir?

Eski Çağ

Ortaçağ

Yeniçağ

Altın Çağ

Yakınçağ

Açıklama:

Fransız ihtilalinden günümüze kadar olan devre Yakınçağ denilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi genel olarak insan bilimi anlamına gelir ve tarih içinde insanın yaptıkları, ürettikleri ve davranışları ile ilgilenir?

Antropoloji

Linguistik

Metroloji

Nümizmatik

Kronoloji

Açıklama:

Genel olarak insan bilimi anlamına gelen Antropoloji, tarih içinde insanın yaptıkları, ürettikleri ve davranışları ile ilgilenir.

Doğru Cevap: A

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisi ölçü ve tartı bilimine verilen addır?

Arkeoloji

Metroloji

Paleografya

Epigrafi

Nümizmatik

Açıklama:

Metroloji ölçü ve tartı bilimine verilen addır.

Doğru Cevap: B

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi sağlam yüzeyler üzerine yazılan; bugün ya bağımsız bir şekilde veya bir yapının üstünde tespit edilen yazılar ile uğraşan bilim dalıdır?

Metroloji

Antropoloji

Epigrafi

Paleografya

Kronoloji

Açıklama:

Epigrafi: Taş, metal, mermer, seramik ve benzeri sağlam yüzeyler üzerine yazılan; bugün ya bağımsız bir şekilde veya bir yapının üstünde tespit edilen yazılar ile uğraşan bilim dalıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi tarih içinde basılan paraları inceleyen bilim dalıdır?

Linguistik

Paleografya

Epigrafi

Nümizmatik

Metroloji

Açıklama:

Nümizmatik: İslam ve Osmanlı tarihinde “meskûkat” olarak bilinen paraların
bilim dalıdır. Tarih içinde basılan paraların incelemesini yapar.

Doğru Cevap: D

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi halkların kültürlerini inceleme konusu yapan bilim dalıdır?

Nümizmatik

Metroloji

Kronoloji

Arkeoloji

Etnoloji

Açıklama:

Etnoloji halkları ve onların örf ve adetlerini kısaca kültürlerini inceleme konusu yapan bilim dalıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 56

“Tarih, insanlarda ahlak şuurunu uyandırıp manevi değerlerin gelişmesinde rol oynar; aileden başlayıp millete doğru gelişen bir sevgi ve bağlılığın doğmasına imkân hazırlar, ayrıca bir bireyin ait olduğu milletin, üstünde yaşadığı vatan topraklarının geçmişini öğrenme ve araştırma arzusunu ortaya çıkarır” ifadesi aşağıdaki tarihçilerden hangisine aittir?

Macit Gökberk

Mübahat S. Kütükoğlu

Léon-Ernest Halkin

Zeki Velidi Togan

Henry F. Graff

Açıklama:

Tarihçi Mübahat S. Kütükoğlu da bu bağlamda, tarihin, insanlarda ahlak şuurunu uyandırıp manevi değerlerin gelişmesinde rol oynadığını; aileden başlayıp millete doğru gelişen bir sevgi ve bağlılığın doğmasına imkân hazırladığını, ayrıca bir bireyin ait olduğu milletin, üstünde yaşadığı vatan topraklarının geçmişini öğrenme ve araştırma arzusunu ortaya çıkardığını belirtir. C

Doğru Cevap: B

Soru 57

“Tarih bilimi, insanların zaman ve mekân çerçevesinde meydana getirdikleri evrimlerini ve bunların toplumsal bir varlığın bireyleri ve toplulukları sıfatıyla yaptıkları fiiller” olarak tanımlayarak, olay ve olguyu bir arada veren tarihçi aşağıdakilerden hangisidir?

Marc Bloch

Lucien Febvre

Ernest Bernheim

Frederick Jackson Turner

Fernand Braudel

Açıklama:

Alman tarihçi Ernest Bernheim (1850-1952) “tarih bilimi, insanların zaman ve mekân çerçevesinde meydana getirdikleri evrimlerini ve bunların toplumsal bir varlığın bireyleri ve toplulukları sıfatıyla yaptıkları fiiller” olarak tanımlarken olay ve olguyu bir arada verir.

Doğru Cevap: C

Soru 58

Tarihin tanımı içinde konusunu da içeren ipuçları bulunmaktadır. Buna göre aşağıdaki olaylardan hangisi "tarih" olarak nitelendirilemez?

İnsanoğlunun sosyal evrimi

Toplum içinde bireylerin davranışları

İnsanoğlunun geçmişte düşündükleri

Olayların sebep-sonuç ilişkisini irdelemek

Ay ve Güneşin tutulması

Açıklama:

Doğal olaylar, insanın iradesinin dışında oluşur. Tarih, kendine has kanunları olan bu doğal gelişmeleri konu edinmez. Zira o gelişmelerde insan unsurunun etkisi yoktur. Gök cisimlerinin hareketi, Ay’ın, güneşin tutulması gibi doğal hadiseler hakkında da bilgi sahibi olunabilir ve bunlar sıralanabilir; fakat buna sadece kronoloji denir, tarih denilemez.

Doğru Cevap: E

Soru 59

Tarih, yaşanmış ve yaşanan hayatın her yönünü konu edinir düşüncesinin aksine, tarih içindeki olayların tamamen iktisadî etkenler ile gerçekleştiğini savunan tarihçi aşağıdakilerden hangisidir?

Ernest Bernheim

Fernand Braudel

Karl Heinrich Marks

Strabon

Herodotes

Açıklama:

Tarih, yaşanmış ve yaşanan hayatın her yönünü konu edinir. Dolaysıyla tarihin oluşmasına katkı sunan etkenler de çeşitli olabilir. Fakat aksini düşünenler de vardır. Mesela, Hegel-Marx çizgisindeki tarihçiler, tarih içindeki olayların tamamen iktisadî etkenler ile gerçekleştiğini savunurlar. Zira onlara göre insanı diğer varlıklardan ayıran en temel vasıf ekonomik ihtiyaçlarıdır. Bu yaklaşımın inkâr edilemez önemi olmakla birlikte, tarihin gelişimi ve anlamı tek faktör ile veya o faktöre bağlı bir olay ile anlaşılamayacak kadar çok yönlüdür ve karmaşıktır.

Doğru Cevap: C

Soru 60

Aşağıdakilerden hangisi Pragmatik (öğretici) tarihin özelliklerinden biri olarak belirtilebilir?

Olaylardan faydalı sonuçlar çıkarmak

Olayları yorumlanmadan aktarmak

Rivayetleri doğrudan sıralamak

Ağızdan ağza dolaşan hatıraları şiirselleştirerek kaydetmek

Bilimsel araştırma yolunu açmak

Açıklama:

Öğretici (Pragmatik) Tarih literatürümüzde bu tarza “Şe’nî tarih” de denir. Burada maksat sadece olayları yazmak değil; aynı zamanda onlardan faydalı sonuçlar da çıkarmaktır. Milletler kendi değerlerini, millî duygularını yeni nesillere kazandırmak maksadıyla bu tür tarih yazımını öne çıkarırlar ve eğitim programlarında da yer verirler.

Doğru Cevap: A

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisi tarih öğrenmenin özel amaçlarından biri olarak belirtilebilir?

Okuyucusuna diğer bilim dallarını anlamada kültürel bir alt yapı kazandırır.

Okuyucusuna diğer bilim dallarını anlamada sosyal bir alt yapı kazandırır.

Okuyucusuna diğer bilim dallarını anlamada entellektüel bir alt yapı kazandırır.

Toplumun gelişme aşamalarını ve geçmişte yaşanan tecrübeleri takip edebilir

Okuyuculara gelecek hakkında düşünmeyi sağlar.

Açıklama:

Tarih öğrenmenin bu genel amaçlarınında; ayrıca özel amaçları da bulunmaktadır. Türkiye’de tarih metodu konularında ilk kitap yazanlardan birisi olan Zeki Velidi Togan (1890-1970) tarihin faydasını anlatırken; tarihin çağdaş hayatı, geçmiş hayatın bir tekamülü olarak yakından anlattığını, hatta gelecek hakkında düşünmeyi de sağladığını söyleyerek önümüzü açmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisi Öğretici (Pragmatik) Tarihin öncü bilim insanlarından birisi olarak kabul edilmektedir?

Herodotes

Strabon

Hekatios

Plutarhkos

Thukydides

Açıklama:

Herodotes’in yöntemi asırlarca etkili olurken, en az o yöntem kadar eski olan öğretici tarih de hala yaşayan ve benimsenen tarih yazımlarındandır. Eski Yunanlı tarihçi Thukydides (M.Ö. 460-400) bu tarz tarih yazımının öncüsü kabul edilir ve gerçek anlamda tarihçilik onunla başlatılır.

Doğru Cevap: E

Soru 63

“İsteğim, insan zihninin tarihini yazmaktır” diyen ve birçok tarihçi tarafından modern tarih yazımının öncülüğünü yaptığı kabul edilen tarihçi aşağıdakilerden hangisinde gösterilmektedir?

İbn Haldun

Polybios

Machivelli

Voltaire

Thomas Carlyle

Açıklama:

Bazı tarihçiler, modern tarih yazımını Fransız filozof Voltaire (1694-1778) ile başlatırlar. Zira o, XIV. Louis dönemini yazarken “ben ne kralın hayatını ne de saltanat yıllarını yazmak niyetindeyim. İsteğim, insan zihninin tarihini yazmaktır” diyerek kendisinden öncekilerden ayrı bir yol benimser. “Ulusların Davranış Biçimi ve Töreler Üzerine Deneme” adlı kitabında O, savaşlar ve krallardan ziyade, gelişmiş hayattan kesitlerin önemli olduğunu ve bunların halkın ilgisini daha fazla çektiğini söyleyerek, kendisinden önceki tarihçilerin yaklaşımlarından uzaklaşıp, tarihe daha geniş bir alan açmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 64

Osmanlı padişahlarından, Yavuz Sultan Selim’i anlatan Selimnâmeler ve Kanuni’yi anlatan Süleymannâmmeler gibi örnekler hangi tarih türünün örnekleri arasında kabul edilmektedir?

Öğretici tarih

Araştırıcı tarih

Nedennasılcı tarih

Hikayeci tarih

Rivayetçi tarih

Açıklama:

Tarihi günlük problemlerin çözümüne de bir araç olarak sunmak için böyle bir ayıklamaya gidilmesi veya salt güzel örneklerin seçilmesi öğretici tarihin zaaflarıdır. İslam tarihinde kaleme alınan ve daha ziyade Hz. Muhammed’in hayatını ve örnek kişiliğini işleyen Siyer kitapları; Osmanlı padişahlarından, Yavuz Sultan Selim’i anlatan Selimnâmeler ve Kanuni’yi anlatan Süleymannâmmeler gibi örnekler öğretici tarih tarzı eserlerindendir.

Doğru Cevap: A

Soru 65

Aşağıdakilerden hangisi "Umumi Tarih" için bir örnek olarak gösterilemez?

III. Selim’in Islahatları

Alman Tarihi

Osmanlı Tarihi

Romalılar

Fransız Tarihi

Açıklama:

Birçok konuyu bir arada ele alıp, onları bütün teferruatlarıyla değil de ana hatlarıyla inceleyen ve konu hakkında topluca bilgi veren tarihlere Genel (Umumî) Tarih denir. Söz gelimi İslam tarih yazıcılığında karşılaştığımız; Peygamberler Tarihi, Sasaniler, Romalılar, Asr-i Saadet (Hz. Muhammed’in devri), Dört Halife, Emeviler, Abbasiler ve nihayet Osmanlılar sıralaması, bir Genel (Umumî) Tarih yazımıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 66

İnsan davranışlarını mukayeseli bir şekilde inceleyen ve araştırmalarında, toplum yapılarını, kurumların oluşmasını sistematik bir şekilde çözümlemeye çalışan bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Linguistik

Sosyal Antropoloji

Fiziksel Antropoloji

Kültürel Antropoloji

Etnoloji ve Etnografya

Açıklama:

Sosyal Antropoloji: Antropoloji biliminin en önemli dalıdır. insan davranışlarını mukayeseli bir şekilde inceler. Araştırmalarında, toplum yapılarını, kurumların oluşmasını sistematik bir şekilde çözümlemeye çalışır. Bu amaçla; toplumların dinî, siyasî ve sosyal kurumlarını inceleme konusu yapar. Halk kültürünü oluşturan, müzik, dans, oyun vb. folklor araştırmaları ile öne çıkar. Belirli problemlerin, kültür, toplum ve kişilikle olan ilişkilerini ortaya koymaya çalışır. Kısaca bu bilim dalı, sosyal kurumlar, gelenek-görenek, inanç sistemleri, dil ve düşünce gibi toplumsal olguları inceleyerek, tarihin daha doğru anlaşılmasına katkı sağlar.

Doğru Cevap: B

Soru 67

''Toplumlarda tarih bilincinin oluşması bir zarurettir'' diye belirtilirken, burada yer alan "bilinç" kelimesiyle aşağıdaki verilenlerden hangisi söylenmek istenmektedir?

Toplumların tarihi hafızadan yoksun olmaması

Geçmişte yaşanan olaylardan ders alınması

Kişilere, geçmişle ve eski milletlerle, kendisi üzerinden ilişki kurdurması

Geleceği düşünmenin önemli olması

Geleceğe doğru uzanan değerler içinde yapıcı rol oynaması

Açıklama:

Toplumlarda tarih bilincinin oluşması bir zarurettir. Başka alanlarla pek yan yana gelmeyen “bilinç” kelimesinin, tarihe tamlanan olması, toplumların tarihi hafızadan yoksun olmamalarından kaynaklanmaktadır

Doğru Cevap: A

Soru 68

Tarih, yaşanmış ve yaşanmakta olan hayatın her yönünü konu edinir. Bunlar arasındaki önemli bir etken de iktisadi gelişmelerdir. Buna göre, tarihsel sürecin gelişiminde "iktisadi etkenleri" savunan düşünür aşağıdakilerden hangisinde belirtilmiştir?

Karl Marx

Adam Smith

Karl Heinrich

John Mill

James Joyce

Açıklama:

Tarih, yaşanmış ve yaşanan hayatın her yönünü konu edinir. Dolayısıyla tarihin oluşmasına katkı sunan etkenler de çeşitli olabilir. Fakat aksini düşünenler de vardır. Mesela, Hegel-Marx çizgisindeki tarihçiler, tarih içindeki olayların tamamen
iktisadî etkenler ile gerçekleştirildiğini savunurlar. Buna göre sorunun yanıtı A şıkkı olacaktır.

Doğru Cevap: A

Soru 69

Tarihin tanımı yapılırken sık sık tarihçinin görevlerine de vurgu yapılır. Buna göre tarihçinin temel görevi aşağıdakilerden hangisidir?

Olayları mümkün olduğunca gerçeğine uygun olarak yansıtmalıdır.

Vaka ya da olayı yeniden yaratmalıdır.

Kaynaklardaki gözlemlerine dayanarak tarihi olayı kendi öğretileri doğrultusunda yorumlamalıdır.

Tarihi olayları yorumlarken öznellik ön planda olmalıdır.

Tarihi olayları sadece olduğu gibi aktarmalıdır.

Açıklama:

Tarihin tanımı yapılırken sık sık tarihçinin görevlerine de vurgu yapılır. Tarihçinin temel görevi, olayları mümkün olduğunca gerçeğine uygun olarak yansıtmaktır. Ama unutmamak gerekir ki, tarihçi “vaka’y›/olayı” yeniden yaratmamaktadır

Doğru Cevap: A

Soru 70

''Olayları yazmak değil; aynı zamanda onlardan faydalı sonuçlar da çıkarmak olduğunu'' savunan bir tarihçi aşağıda verilen tarih yazılış tarzlarından hangisini benimsemiş görünmektedir?

Hikayeci tarih

Rivayetçi tarih

Pragmatik tarih

Nedennasılcı tarih

Araştırıcı Tarih

Açıklama:

Literatürümüzde bu tarza “Şe’nî tarih” de denir. Öğretici (Pragmatik) tarihte maksat sadece olayları yazmak değil; aynı zamanda onlardan faydalı sonuçlar da çıkarmaktır

Doğru Cevap: C

Soru 71

Eserlerinde; olayları irdelemeyi tarihin merkezine oturtur. Kitabında özellikle Kuzey Afrika toplumlarının oluşumlarını anlatırken, bu toplumların, üretim tarzlarını , töre ve kurumlarını yani toplumların alt ve üst yapılarını inceleyerek yeni bir tarz ortaya koyan tarihçi aşağıdakilerden hangisidir?

İbni Haldun

Bergamalı Muhyiddin Ebû Abdillâh Muhammed

Voltaire

J. B. Bury

XIV. Louis

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 72

Aşağıdakilerden hangisi tarihin ilişkili olduğu bilim dallarından biri değildir?

Coğrafya

İktisat

Fizik

Felsefe

Sosyoloji

Açıklama:

Tarihin ilişkili olduğu bilim dalları arasında coğrafya, felsefe, sosyoloji, iktisat,Kronoloji ve Takvimler, antropoloji yer alırken Fizik bunların arasında yer almaz.

Doğru Cevap: C

Soru 73

Tarih içinde basılan paraların incelemesini yapar. Özellikle hükümdarları, onların kullandıkları lakapları, hangi senelerde hüküm sürdüklerini öğrenmeye imkân sağlayan bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Arkeoloji

Nümizmatik

Metroloji

Sanat Tarihi

Epigrafi

Açıklama:

Nümizmatik: İslam ve Osmanlı tarihinde “meskûkat” olarak bilinen paraların
bilim dalıdır. Tarih içinde bas›lan paraların incelemesini yapar. Özellikle hükümdarları , onların kullandıkları lakapları, hangi senelerde hüküm sürdüklerini öğrenmeye imkân sağlar

Doğru Cevap: B

Soru 74

Devletlerin doğuşu, gelişmesi, birbirleri ile ilişkileri, savaş, barış ve anlaşmaları konu alan tarihe ne ad verilir?

Savaş tarihi

Dinler tarihi

Hususi tarih

Siyasi tarih

Sosyal tarih

Açıklama:

Devletlerin doğuşu, gelişmesi, birbirleri ile ilişkileri, savaş, barış ve anlaşmaları konu alan tarihe siyasi tarih adı verilir.

Doğru Cevap: D

Soru 75

I-Önce konu ile alakalı bütün kaynakları derleyerek olayları zapt eder.
II-Ardından kronolojik veya tematik bir tasnife tabi tutar.
III- Okuduklarının analizini yapar, sebep ve sonuçlarını irdeleyerek, “neden-nasıl” sorularının cevabını bulduktan sonra yazar.
Yukarıda verilen tarih yazımı metodunu benimseyen tarihçi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir.

Hikayeci Tarih

Öğretici Tarih

Araştırıcı Tarih

Sanat tarihi

Rivayetçi Tarih

Açıklama:

Önce konu ile alakalı bütün kaynakları derleyerek olayları zapt eder.
Ardından kronolojik veya tematik bir tasnife tabi tutar.
Okuduklarının analizini yapar, sebep ve sonuçlarını irdeleyerek, “neden-nasıl” sorularının cevabını bulduktan sonra yazar. Tüm bu özellikler araştırıcı tarihe işaret etmektedir.

Doğru Cevap: C

Ünite 2

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi yazıya aktarılmış ve tarih açısından kaynak değeri taşıyan bilgiyi ifade etmektedir?

Arşiv

Yazılı kaynak

Kitap

Belge

Çizili Malzeme

Açıklama:

Tarihin araçlarını tanıyabileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 2

Anadolu’da han, kervansaray, medrese vs. gibi binalarda sık sık rastlanan kitabelerden aşağıdaki bilgilerden hangisi öğrenilemez?

Banisi

Onarım tarihi

Dil ve Yazı karakteri

Binanın Planı

Yapılış tarihi

Açıklama:

Kaynakların çeşitlerini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Bir devletin bürokrasisinin ürettiği belgeler hangi tür kaynaklardandır?

Birinci elden kaynak

Biyografi

İkinci elden kaynak

Yazılı kaynak

Münşeat

Açıklama:

Tarihin araçlarını tanıyabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Soy bilgisi veya aile tarihleri olarak bilinen şecere geleneği en çok aşağıdakilerden hangisinde yaygındır?

İspanyollar

Araplar

Türkler

Yunanlılar

İranlılar

Açıklama:

Kaynakların çeşitlerini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 5

Mehmed Neşri’ye ait Kitab-i Cihannümânın da kaynağı sayılan Aşikpaşazâde Tarihi hangi kaynak çeşidine girmektedir?

Vakanüvis Tarihi

Vekayinâme

Birinci elden kaynak

Menâkıbnâme

İkinci elden kaynak

Açıklama:

Kaynakların çeşitlerini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: C

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi “Sözlü kaynaklar” arasında yer almaz?

Efsaneler

Arşivler

Hikâyeler

Destanlar

Menkıbeler

Açıklama:

Kaynakların çeşitlerini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 7

Olayların yıllara göre yazımı anlamına gelen Vekayinameler (Kronikler) türünün ilk örneğini veren kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Evliya Çelebi

Aşıkpaşazade

Piskopos Eusebios

Mehmet Neşri

İsmail Hami Danuşmend

Açıklama:

Kaynakların çeşitlerini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: C

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi “Efsaneler” ile ilgili doğru bir bilgi değildir?

Tarihi yer, kişi ve olaylar ile ilgili olması

Dini konular ve yaratılışla ilgili olması

Olağanüstü varlıklar ile ilgili olması

Doğa, çevre, hayvan vs. ile ilgili olması

Milletlerin hafızasını oluşturan belgelerden olması

Açıklama:

Kaynakların çeşitlerini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: E

Soru 9

“Olayın devrine yakın bir zamanda ve o devrin kaynaklarından da yararlanarak meydana getirilen eserler” tanımını aşağıdaki sınıflamalardan hangisine aittir?

Müzelik Nesneler

I. Elden Kaynaklar

Sözlü Kaynaklar

II. Elden Kaynaklar

Araştırmalar

Açıklama:

Kaynakların çeşitlerini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 10

Osmanlı Padişahlarından hangisi eskiden beri korunan belgeleri bir arşiv mantığı ile koruma altına almıştır?

III. Mustafa

II. Mahmud

IV. Murat

II. Abdülhamit

III. Selim

Açıklama:

Kaynak değerlendirmesi yapabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 11

İlk Osmanlı madalyası hangi padişah döneminde verilmeye başlanmıştır?

II. Abdülhamid

III. Selim

III. Ahmet

II. Mahmud

Abdülaziz

Açıklama:

Kaynak değerlendirmesi yapabileceksiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 12

“Alp Er Tunga, Altın Çüş, Kambar Batır, Manas, Köroğlu” gibi Türk eserlerin türü aşağıdakilerden hangisidir?

Destanlar

Menkıbeler

Hikâyeler

Efsaneler

Mytoslar

Açıklama:

Kaynakların çeşitlerini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 13

“Salnameler” nasıl bir kaynak türüdür?

Arşiv

Müzelik Nesne

Süreli Yayınlar

Arkeolojik Buluntu

Görüntülü ve sesli malzeme

Açıklama:

Kaynakların çeşitlerini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: C

Soru 14

İlk süreli yayın aşağıdaki şehirlerden hangisinde yayınlanmıştır?

Paris

Roma

Londra

Bağdat

İstanbul

Açıklama:

Kaynakların çeşitlerini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 15

İsmail Hakkı Uzunçarşılı’nın “Osmanlı Tarihi” isimli eseri aşağıdaki kaynak gruplarından hangisine girer?

Araştırmalar

Sözlü Kaynaklar

I. Elden Kaynaklar

Arkeolojik Buluntular

Müzelik Nesneler

Açıklama:

Kaynak ile araştırmanyı ayırd edebileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Tarihi olayların kendi devrine ait bir materyale veya yazılmış bir esere, bir belgeye ne ad verilir?

Birinci elden kaynak

İkinci elden kaynak

Üçüncü elden kaynak

Kaynakça

Tarihi kaynak

Açıklama:

Tarihi olayın kendi devrine ait bir materyale veya yazılmış bir esere, bir belgeye ana kaynak veya birinci elden kaynak adı verilir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 17

I - Tarihi yer, kişi ve olaylar ile ilgili efsaneler.
II - Dini konular ve yaratılışla ilgili efsaneler.
III - Olağanüstü varlıklar ile ilgili efsaneler.
IV - Doğa, çevre, hayvan vs. ile ilgili efsaneler.
Yukarıdakilerden hangisi konularına göre efsane ve mitos sınıfları arasında sayılabilir?

Yalnız I

I ve II

II, III ve IV

Yalnız IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

Efsaneler ve Mytos (Mit)ler: Halk edebiyatının vazgeçilmez ürünlerindendir. Hayali ve gerçek olaylar iç içe geçmiştir. Hatta içindeki anlatımlar ve kahramanlar ne kadar olağanüstü olursa, o nispette kutsanmış söylentilere dönüşürler. Toplumların hayatlarına yön vermede büyük tesirleri vardır ve nerde ise her milletin bir efsanesi bulunmaktadır. Konularına göre sınıflandırılırlar.
• Tarihi yer, kişi ve olaylar ile ilgili efsaneler.
• Dini konular ve yaratılışla ilgili efsaneler.
• Olağanüstü varlıklar ile ilgili efsaneler.
• Doğa, çevre, hayvan vs. ile ilgili efsaneler.
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Sözlü kültürün en yaygın türlerinden biri olan, genellikle olağanüstü olayları, tanrı, tanrıça gibi tabiatüstü varlıkları konu edinen şiir (nazım) türündeki anlatımlara ne ad verilir?

Hikaye

Destan

Tarihi Şiir

Menkıbe

Atasözü

Açıklama:

Destanlar: Sözlü kültürün en yaygın olan türleridir. Genellikle, olağanüstü olaylar, tanrı, tanrıça gibi tabiatüstü varlıkları konu edinen şiir (nazım) türündeki anlatımlardır. Konularına göre, kahramanlık destanları veya metafizik (tabiatüstü) destanları diye sınıflandırılırlar. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Kaynağını genelde gerçek hayattan alan olayların anlatımına ne ad verilir?

Destanlar

Menkıbeler

Tarihi Şiirler

Hikâyeler

Fıkralar

Açıklama:

Hikâyeler: Efsanelerden farklı olarak, genelde kaynağını gerçek hayattan alan olayların anlatımıdır. Burada kastedilen hikâye, edebî bir tür olan hikâyeden ziyade içinde tarihi bilgiler barındıran hikâyelerdir. Bunların bir kısmı, belli bir zaman ve mekân sınırlaması içinde kalarak, içindeki bilgiyi doğru muhafaza edebilirken; bazıları doğdukları veya olayın yaşandığı sınırı aşarak yeni bir şekil alabilirler. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Bir metni değiştirmeden kendi yazıldığı alfabeden başka alfabeye çevirmeye ne denir?

Tercüme

Dönüştürme

Transkript

Transfer

Aktarma

Açıklama:

Transkript: Bir metni değiştirmeden kendi yazıldığı alfabeden başka alfabeye çevirmeye denilir. Bu çevirme yapılırken, çevrilen alfabedeki harflerin eksik olması halinde bazı özel işaretler kullanılır. Transliterasyon adı da verilen bu iş bir tercüme değildir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 21

Bir devletin ürettiği yazışmalarının saklandığı yere ne denir?

Kütüphane

Müze

Depo

Arşiv

Vakıf

Açıklama:

Bir devletin ürettiği yazışmalarının saklandığı yere arşiv denilir. Arşivler milletlerin hafızası olarak değerlendirilirler. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 22

Kendi ülkelerinden başka yerlere, resmi veya özel amaçlar ile yapılan seyahatlerde, gezginin resmi amaçlı olmadan kaleme aldığı yazılara ne ad verilir?

Süreli Yayınlar

Şecereler

Seyahatnameler

Hatıratlar

Biyografiler

Açıklama:

Seyahatnameler: Bir gezginin kaleminden çıkan eserlerdir. Kendi ülkelerinden başka yerlere, resmi veya özel amaçlar ile yapılan seyahatlerde, gezginin resmi amaçlı olmadan kaleme aldığı yazılarıdır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Bir devletin, bir hanedanın veya bir şehrin sembolü olarak kabul edilen resim, harf veya şekle ne denilir?

Mühür

Madalya

Sembol

Tuğra

Arma

Açıklama:

Bir devletin, bir hanedanın veya bir şehrin sembolü olarak kabul edilen resim, harf veya şekle arma denilir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 24

Bir alana, bir konuya ayrılmış, bir dile veya birkaç dile ait kitapların toplandığı ve sadece uzmanların istifade edebildiği kütüphanelere ne ad verilir?

İhtisas kütüphaneleri

Genel kütüphaneler

Halk kütüphaneleri

Okul kütüphaneleri

Gezici kütüphaneler

Açıklama:

İhtisas kütüphaneleri, bir alana, bir konuya ayrılmış, bir dile veya birkaç dile ait kitapların toplandığı ve sadece uzmanların istifade edebildiği kütüphanelerdir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 25

Tanzimat dönemi öncesinde devletin siyasî ve hukukî kararları ile ülkenin asayiş ve nizamına dair hükümlerinin kaleme alındığı defterlere ne ad verilir?

Ahkâm-Şikâyet Defterleri

Bâb-› Defterî Defterleri

Mühimme Defterleri

Divan-i Hümayun Defterleri

Atik Şikayet Defterleri

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi hayali ve gerçek olayların iç içe geçtiği halk edebiyatı ürünlerindendir?

Hikayeler

Tarihi Şiirler

Menkıbeler

Fıkralar

Efsaneler

Açıklama:

Efsaneler; halk edebiyatının vazgeçilmez ürünlerindendir. Hayali ve gerçek olaylar iç içe geçmiştir. Hatta içindeki anlatımlar ve kahramanlar ne kadar olağanüstü olursa, o nispette kutsanmış söylentilere dönüşürler. Cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi bir metni değiştirmeden, kendi yazıldığı alfabeden başka bir alfabeye çevirmeye verilen addır?

Transkript

Minyatür

Şecere

Biyografi

Hatırat

Açıklama:

Transkript, bir metni değiştirmeden kendi yazıldığı alfabeden başka alfabeye çevirmeye denilir. Bu çevirme yapılırken, çevrilen alfabedeki harflerin eksik olması halinde bazı özel işaretler kullanılır.
Transliterasyon adı da verilen bu iş bir tercüme değildir. Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi tarihî şahsiyetlerin hayat hikâyelerini anlatan eserlerdir?

Vekayinâmeler

Seyahatnameler

Salnâmeler

Biyografiler

Hatıratlar

Açıklama:

Biyografiler: Tarihî şahsiyetlerin hayat hikâyelerini anlatan eserlerdir. Eski Yunan ve Roma’da ilk örnekleri görülür. Bunlara tercüme-i hal adı da verilir. İslam tarihinde olduğu gibi Osmanlı tarihinde de, sadrazam, şeyhülislam, kaptan-i derya ve diğer görevliler ile çeşitli meslek gurubundaki şahsiyetler hakkında biyografiler kaleme alınmıştır. Bu tür eserler müstakil olduğu gibi, diğer eserlerin içinde de yer alabilirler. Az da olsa müstakil veya diğer eserleri arasında kişilerin kendi hayatını anlattıkları otobiyografiler de bulunmaktadır. Bunlar kullanılarak yeni biyografiler yazılabilmektedir. Biyografiler ve otobiyografiler çoğu kere özel amaçla kaleme alınmışlardır. Yazılış amaçlarına göre de taraflı olabilirler. Bu yüzden dönemin diğer kaynakları ile birlikte mukayeseli bir yöntem ile kullanılmalıdır. Cevap: D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 29

..................., kişiler tarafından kendi etrafındaki siyasi, sosyal olayları anlatmak için kaleme aldığı anı türünden eserlerdir.
Yukarıda boş bırakılan alana, aşağıdaki seçeneklerden hangisi gelmelidir?

Seyahatnameler

Hatıratlar

Şecereler

Vekayinâmeler

Kronikler

Açıklama:

Hatıratlar: kişiler tarafından kendi etrafındaki siyasi, sosyal olayları anlatmak için kaleme aldığı anı türünden eserlerdir. Erken dönemlerde, Julius Caesar’a Bizans İmparatoru Kantakuzenos, Timur ve Babür hatta Barbaros Hayreddin Paşa’ya atfedilen hatıratlar vardır. Ancak bu yazım türü 19. Yüzyılda gelişmiştir. Pek çok devlet adamı hatırat yazmaya başlamıştır. Cevap: B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 30

Osmanlı Devletinin ilk resmi gazetesi ne zaman ve hangi isimle yayımlanmıştır?

Takvim-i Vekâyi- 1831

Takvim-i Vakâya-1823

Takvim-i Osmani-1823

Takvim-i Hayriye-1828

Vak’a-i Mısrıyye-1829

Açıklama:

Matbaanın icadından sonra ilk gazete 1609 yılında Strasburg’da Almanca olarak yayımlandı, ardından Londra, Paris,Roma ve diğer ülkelerde de yayımlanmaya başladı. Matbaanın geç geldiği Osmanlı devleti sınırları içinde ilk Türkçe-Arapça gazete 1828 yılında Mısır’da yayımlanan Vak’a-i Mısrıyye’dir. Ancak Osmanlı Devletinin ilk resmi gazetesi 1831’de yayımlanan Takvim-i Vekâyi’dir. Cevap: A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Bir kimsenin veya kuruluşun adının, unvanının, mahlasının, metal veya başka sert cisimlere ters olarak kazınmasıyla elde edilen nesnelere ..................... denir.
Yukarıdaki boş bırakılan alana, aşağıdaki seçeneklerden hangisi uygun olacaktır?

Sikke

Kaime

Mühür

Arma

Ongun

Açıklama:

Bir kimsenin veya kuruluşun adının, unvanının, mahlasının, metal veya başka sert cisimlere ters olarak kazınarak elde edilen nesnelere mühür denilir. Mühürler, ilk çağlardan itibaren gelişerek ve çeşitli şekillere girerek günümüzdeki şeklini almışlardır. Cevap: C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 32

Devletin, özel kurum ve şahısların ürettiği ve milletlerin hafızası olarak değerlendirilen yazışmaların saklandığı yerlere verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Arşivler

Kütüphaneler

Hatıratlar

Müzeler

Sahifeler

Açıklama:

Bir devletin ürettiği yazışmaların saklandığı yere arşiv denilir. Arşivler milletlerin hafızası olarak değerlendirilirler. Ancak devlet arşivlerinin dışında, özel kurum ve şahıs arşivleri de bulunmaktadır. Cevap :A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 33

Bir devletin, bir hanedanın veya bir şehrin sembolü olarak kabul edilen resim, harf veya şekle ...................... denilir.
Yukarı boş bırakılan alana anlam bakımından aşağıdaki seçeneklerden hangisi uygun olacaktır?

Madalya

Mühür

Arma

Para

Kitabe

Açıklama:

Bir devletin, bir hanedanın veya bir şehrin sembolü olarak kabul edilen resim, harf veya şekle arma denilir. Eski Türklerde karşılığı ongun”dur. Eski çağlardan beri yaygın olmakla birlikte Ortaçağ derebeyliklerinde armalar doğrudan hâkimiyet alameti olarak kullanılmaktaydılar. Bir devlet armasını hâkim olduğu bölgelerdeki binalara, özel mekânlara ve bayraklarına işlerdi. Hatta denizlerdeki gemiler de bu armalar ile tanınırlardı. Cevap: C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi, Osmanlı Devleti'nde Tanzimat öncesi döneme ait, devletin siyasî ve hukukî kararları ile ülkenin asayiş ve nizamına dair hükümlerinin kaleme alındığı defterlere verilen isimdir?

Bâb-ı Defterî Defterleri

Defterhâne-i Âmire Defterleri

Divan-i Hümayun Defterleri

Hazine-i Evrak Defterleri

Meclis-i Vükelâ Defterleri

Açıklama:

Tanzimat öncesi dönemine ait defterler iki seri halindedirler. Bunların birincisi devletin siyasî ve hukukî kararları ile ülkenin asayiş ve nizamına dair hükümlerinin kaleme aldığı Divan-i Hümayun defterleridir. İkinci gurup defterler ise Maliye ile ilgi olan Bâb-ı Defterî Defterleridir. Bunların dışında ayrıca has, zeâmet, timar, mülk, vakıf gibi arazi türlerini tayin ve tescil eden ana defterlerin muhafaza edildiği ve bu defterlerle ilgili günlük işlemlerin yapıldığı Defterhâne-i Âmire’ye ait defterler de vardır. Cevap: C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Elçilerin başka ülkelere yaptıkları seyahatlerini anlattıkları eserlere verilen isim aşağıdaki seçeneklerden hangisidir?

Hatırat

Şecere

Vekayinâme

Sefaretnâme

Makale

Açıklama:

Gezgin çoğu kere, gittiği yerdekilerin bile fark edemeyeceği önemli olayları gözlemleyebildiği gibi; bazen de görmek istediği gibi veya eserini cazip kılmak maksadıyla abartılı yazabilir. Ancak tarih yazımında kullanılırken mutlaka verdiği bilgilerin başka kaynaklar ile sağlaması yapılmalıdır. Bu türün içinde sayılabilecek bir diğer kaynak çeşidi ise elçilerin başka ülkelere yaptıkları seyahatlerini anlattıkları Sefaretnâmelerdir. Bunun Osmanlıdaki en güzel örneği Mehmed Çelebi’nin 1720 yılında
Fransa’ya yaptığı elçilik görevini ve gördüklerini anlattığı Fransa Sefaretnâmesidir. Bunlar aynı zamanda diplomatik metin özelliklerini de taşıyabilirler. Cevap: D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi araştırma eserlerle ilgili yanlış bir ifadedir?
Araştırma, kaynak sınıfına girmeyen tarih incelemeleridir

Tarih okumalarına başlangıç niteliğindedir.

Birincil kaynak olarak değerlendirilir.

Tarih anlayışımızın şekillenmesine etkilidir.

Sorgulanarak okunmalarında fayda vardır.

Monografi ve biyografiler bu türün kapsamına girer.

Açıklama:

Araştırma, kaynak sınıfına girmeyen tarih incelemeleridir. Bu nedenle B şıkkında verilen ifade yanlış, diğerleri doğrudur.

Doğru Cevap: B

Soru 37

I. Oluşması uzun zaman alır.
II. Hayali ve gerçek olaylar iç içe geçmiştir.
III. Toplumların hayatlarına yön vermede büyük etkileri vardır.
IV. Kaynak değeri zayıf olan materyallerdendir.
Yukarıda belirtilen özellikler aşağıda sıralanan kaynak türlerinden hangisine aittirler?

Efsaneler

Mytoslar

Destanlar

Menkıbeler

Kronikler

Açıklama:

I. Oluşması uzun zaman alır.
II. Hayali ve gerçek olaylar iç içe geçmiştir.
III. Toplumların hayatlarına yön vermede büyük etkileri vardır.
IV. Kaynak değeri zayıf olan materyallerdendir.
Yukarıda belirtilen özellikler kaynak türlerinden biri olan Efsanelere aittirler. Doğru yanıt A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 38

I. Genellikle çok tanrılı devir ve toplumlara aittir.
II. Sözlü kültürün en yaygın olan türleridir.
III. Anlatılarında dini kaynaklara referanslar vardır.
IV. Eğlendirirken öğretme amacı da güttüğü için kaynak niteliğindedir.
Yukarıda bazı sözlü kaynak türlerinin bazı özelliklerine yer verilmiştir. Bu özellikler arasında bahsi geçmeyen sözlü kaynak türü aşağıdakilerden hangisidir?

Mytoslar

Destanlar

Menkıbeler

Fıkra ve Atasözleri

Hikâyeler

Açıklama:

I. özellik A şıkkının,
II. özellik B şıkkının,
III. özellik C şıkkının
ve IV. özellik de D şıkkının özelliklerindendir.
Ancak söz konusu özellikler arasında E şıkkındaki hikâyelerden bahseden bir özellik yoktur. Doğru yanıt E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi Vekayinâmeler için verilen doğru bir bilgidir?

Batılılarca Geneoloji olarak adlandırılır.

Tarihi şahsiyetlerin hayat hikâyelerini anlatan eserlerdir.

En eski örneği M.S. 4. yüzyılda Anadolu'da görülmüştür.

Elçilerin kaleminden çıkan türlerine Sefaretname adı verilir.

Günümüzde tümünün transkripsiyonu tamamlanmıştır.

Açıklama:

Vekayinâmelerin, en eski örneği M.S. 4. yüzyılda Anadolu'da görülmüştür. Doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 40

I. 14. yüzyılda Asya'ya seyahate çıkmıştır.
II. Pek çok Batılı seyyahın eser üretmesinde etkisi vardır.
III. Oryantalizmin gelişmesine yardımcı olmuştur.
Yukarıda belirtilen özellikler hangi gezgine aittir?

İbn Batuta

İbn Fadlan

Evliya Çelebi

Marco Polo

Kristof Kolomb

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 41

Gezmekte olduğumuz bir kentin bir duvarında "Matbaanın icadından sonra ilk gazete bu kentte ve bu kitabenin dilinde basılmıştır" şeklinde bir kitabe görürsek hangi kenti geziyor ve kitabeyi hangi dilde okuyoruz demektir?

Londra - İngilizce

Roma - İtalyanca

Kopenhag - Danca

Strasburg - Almanca

Cenevre - Fransızca

Açıklama:

Matbaanın icadından sonra ilk gazete 1609'da Strasburg'da Almanca olarak yayımlanmıştır. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 42

I. 19. yüzyıl ortalarından itibaren yayımına başlanmıştır.
II. Sadece devlet kurumları tarafından yayımlanmıştır.
III. Kendi dönemlerinin birincil kaynağı niteliğindedir.
IV. Devlet kurumları ve o yılki devlet görevlileri yer alır.
Yukarıda verilen bilgilerden hangisi ya da hangileri "Salnâmeler" hakkında doğru bilgileri içerir?

Yalnız II

I ve II

I ve IV

II ve IV

I, II ve IV

Açıklama:

Verilen özelliklerden I ve IV, Salnamelerle ilgili doğru bilgileri içerirken II ve III, Salnamelere ilişkin bir özellik değildir. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi müzelik nesneler arasında değerlendirilmez?

Kitabeler

Şevahidler

Madalyalar

Kronikler

Kaimeler

Açıklama:

Kronik, vekayinamelerin bir diğer adı olup müzelik nesneden ziyade kütüphanelerde değerlendirilen bir kaynak malzemedir. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 44

Hititler dönemi ile ilgilenen bir tarih öğrencisi olarak Hititçe en büyük tablet arşivine ulaşmak istiyorsanız hangi müzeyi ziyaret etmeniz gereklidir?

Anadolu Medeniyetleri Müzesi

İstanbul Arkeoloji Müzesi

Çorum Arkeoloji Müzesi

British Museum

Louvre Müzesi

Açıklama:

Hititçe en büyük tablet arşivi İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde yer almaktadır. Bu nedenle doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı'da arşivleme ve belge korumanın gelişimi konusunda doğru bir bilgidir?

Arşiv mantığıyla koruma altına alma ilk kez 17. yüzyılda görülmüştür.

Modern arşivciliğe ilk kez II. Mahmut döneminde geçilmiştir.

Arşivcilikte önce dosyalama sonra defter usulü esas alınmıştır.

Evrakın tasnifine Tanzimat döneminde başlanmıştır.

Osmanlı'ya ait belgeler bugün tek bir kurum altında toplanmıştır.

Açıklama:

Arşiv mantığıyla koruma altına alma ilk kez 17 değil 18. yüzyılda görülmüştür.
Modern arşivciliğe ilk kez II. Mahmut döneminde değil daha sonraki dönemlerde geçilmiştir.
Arşivcilikte önce dosyalama sonra defter usulü değil tam tersi esas alınmıştır.
Bugün Osmanlı belgelerine sadece Osmanlı arşivlerinde değil diğer başka kurum ve arşivlerde de görebilmek mümkündür.
Dolayısıyla doğru ifade yalnızca D şıkkında verilen ifadedir.

Doğru Cevap: D

Soru 46

Aşağıdaki eserlerden hangisi birinci elden kaynak olarak kabul edilemez?

Aşıkpaşazâde Tarihi

Kitâb-i Cihânnümâ

Bismark’ın resmi mektupları

Tabakatu’l Memâlik

Derecâtü’l-Mesâlik

Açıklama:

İkinci Elden Kaynaklar: Olayın devrine yakın bir zamanda ve o devrin kaynaklarından da yararlanarak meydan getirilen eserlerdir. Başka bir ifade ile birinci elden kaynaklara dayanılarak yine o kaynaklara yakın tarihlerde kaleme alınan eserlerdir. Meselâ Mehmed Neşrî’nin Kitâb-i Cihânnümâ isimli eseri Osmanlı Tarihini ilk devirleri için de önemli bir kaynaktır. Eser 1500’lerde kaleme alınmış ve kaynağı kendisinden önceki Aşıkpaşazâde Tarihidir. Bugün her iki eser de elimizde olduğuna göre birincisi bütün önemine rağmen ikinci elden kaynak hükmündedir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 47

Bir araştırma eserini kaynak eserinden ayıran özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Olayın devrine yakın bir zamanda meydana getirilen eserdir

Kendilerinden önceki eserlerden hareketle yazılmışlardır

Olaylar, sonuçlar ve fikirler yer alır

Bir olaya fiilen iştirak etmiş kişinin kaleme aldığı eserdir

Belgeleri ve diğer materyalleri kullanarak yapılan tarih incelemeleridir

Açıklama:

Yukarıda ele alınan kaynakların, belgelerin ve diğer materyallerin kullanılarak bir konuda yapılan tarih incelemelerine araştırma denir. Bu incelemeler tarihi bir olayı inceleyen monografiler veya bir şahsın hayatını konu alan biyografilerdir. Bu tür çalışmalar kendisinden sonra yapılacak olan yeni araştırmalara ilham verebilir, hatta referans olarak da kullanılabilirler. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Aşağıdaki eserlerden hangisi kaynak değeri bakımından zayıf olan materyallerdir?

Fıkralar

Atasözleri

Efsaneler

Tarihi şiirler

Menkıbeler

Açıklama:

Efsaneler, yaygın olmakla ve ait oldukları milletlerin karakterlerini yansıtmakla birlikte, içindeki rivayetlerde gerçek ile hayalin karışmasından dolayı kaynak değeri zayıf olan materyallerdir. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Sözlü kültürün en yaygın bir türü olan ve genellikle, olağanüstü olaylar, tanrı, tanrıça gibi tabiatüstü varlıkları konu edinen şiir (nazım) türündeki anlatım aşağıdakilerden hangisidir?

Efsaneler-Mytler

Tarihi şiirler

Menkıbeler

Destanlar

Hikayeler

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 50

Aşağıdaki eserlerden hangisi bir menkıbedir?

Alp Er Tunga

Menakibnâme

Altın Çüş

Kambar Batır

Sarıkız efsanesi

Açıklama:

Doğu kültüründe evliyalar, şeyhler vb. batı kültüründe de azizler, azizeler hakkında söylenenlere menkıbe denilir. Bunlar özel bir anlatım tarzına sahiptirler. Kişilerin menkıbeleri anlatılırken, daima mensup oldukları dinin kaynaklarına referans vererek, onları örnek gösterirler. Zamanla bu anlatımlar, Menakibnâme adı ile yazılı eserlere dönüşmüştür. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 51

Arşivlerde bulunan harita, plan, kroki ve resim gibi materyaller hangi başlık altında sınıflandırılmaktadır?

Yazılı belgeler

Görüntülü Materyaller

Sesli Materyaller

Çizgili ve Görsel Materyaller

Transkriptler

Açıklama:

Çizili ve Görsel Malzeme: Arşivlerde yazılı belgeler dışında, harita, plan, kroki, resim hatta 19. yüzyıl ve sonrasında fotoğraflar da bulunabilir. Bunlar da belgeleri destekleyici, hatta bazen tek başına kaynak olabilirler. Mesela, yapılan bir sarayın planı; savaş sonunda yapılan sınır anlaşmasının haritası vs. gibi çizimler dönemin sosyal ve siyasi olaylarını açıklamada önemi büyük, vazgeçilemeyecek kaynaklardandır. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 52

Özellikle Araplarda çok gelişmiş bir tarih türü olan şecerelerde kişilerin soyunun tespitinin sözlü ve yazılı anlatıldığı eser aşağıdakilerden hangisidir?

Vekayinâme

Vak’anüvis tarihleri

Kütübü’l-Ensab

Nessab

Manuskript

Açıklama:

Arapçada “ağaç” anlamına gelen “şecere”, terim olarak soy bilgisi demektir. Şecerelerde kişilerin soyu tıpkı bir ağacın dalları gibi detaylandırılarak yazılır. Bunlara “ensab cetvelleri” de denilir. Özellikle Araplarda çok gelişmiş bir tarih türüdür. Sözlü ve yazılı türleri vardır. Bu tür eserlere Kütübü’l-Ensab, soy tespiti yapana da Nessab adı verilir. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 53

Kişiler tarafından kendi etrafındaki siyasi ve sosyal olayları anlatmak için kaleme alınan anı türü aşağıdakilerden hangisidir?

Manuskript

Seyahatnameler

Vekayinâmeler

Biyografiler

Hatıratlar

Açıklama:

Hatıratlar: Kişiler tarafından kendi etrafındaki siyasi, sosyal olayları anlatmak için kaleme aldığı anı türünden eserlerdir. Erken dönemlerde, Julius Caesar’a Bizans İmparatoru Kantakuzenos, Timur ve Babür hatta Barbaros Hayreddin Paşa’ya atfedilen hatıratları vardır. Ancak bu yazım türü 19. Yüzyılda gelişmiştir. Pek çok devlet adamı hatırat yazmaya başlamıştır. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 54

Osmanlı devletinin ilk resmi gazetesi aşağıdakilerden hangisidir?

Takvim-i Vekâyi

Tercüman-ı Ahvâl

Vak’a-i Mısrıyye

Ceride-i Havadis

Salnâmeler

Açıklama:

Matbaanın geç geldiği Osmanlı devleti sınırları içinde ilk Türkçe-Arapça gazete 1828 yılında Mısır’da yayımlanan Vak’a-i Mısrıyye’dir. Ancak Osmanlı Devletinin ilk resmi gazetesi 1831’de yayımlanan Takvim-i Vekâyi’dir. İmparatorluğun sonuna kadar yayın hayatında kalmıştır. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 55

Aşağıdaki yerlerden hangisi Nekropol kalıntıları olarak kabul edilir?

Höyükler ve düz yerleşmeler

Zafer tâkları ve heykeller

Antik şehirler

Kaleler ve Kitabeler

Tümülüs ve kurganlar

Açıklama:

Nekropol kalıntıları: Antik şehirlerin mezarlıkları, içinde lahit türü mezar anıtları, tümülüs ve kurganların (mezarlar) bulunduğu mekanlardır. Anadolu’da yapılan kazılarda, mezar veya mezar taşı anlamına gelen pek çok lahitlere rastlanmıştır. Bunlar yapıldıkları dönemlerin sosyal hayatı, gömü geleneği, dinî algıları ve öbür hayata dair inançları hakkında izler taşımaktadır. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 56

Tarihi olayın kendi devrine ait bir materyale veya yazılmış bir esere, bir belgeye ne ad verilmektedir?

Doğrudan kaynak

Dolaylı kaynak

Birinci elden kaynak

İkinci elden kaynak

Üçüncü elden kaynak

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 57

Tarihi olayın kendi devrine ait bir materyale veya yazılmış bir esere, bir belgeye ana kaynak veya birinci elden kaynak adı verilir. Bu doğrultuda aşağıdakilerden hangisi birinci elden kaynak olarak ele alınamaz?

Kadeş Antlaşmasının yazılı olduğu tablet

Mondros Ateşkes Antlaşmasının metni

Lozan Barış Antlaşmasının metni

20. Yüzyılda kaleme alınmış Bizans tarihi konulu bir kitap

Roma Döneminden günümüze ulaşmış bir heykel

Açıklama:

1. Birinci Elden Kaynaklar (Ana Kaynak): Tarihi olayın kendi devrine ait bir
materyale veya yazılmış bir esere, bir belgeye ana kaynak veya birinci elden kaynak
adı verilir. Bu kaynaklar, Tarih araştırmalarında son derece önemlidirler. Bunlar
bulunduğu sürece daima tarih yazımında diğer kaynakların önüne geçerler. Bu tür
eserler, bir olaya fiilen iştirak etmiş, içinde yer almış veya olayı yakından takip etmiş
kişinin kaleme aldığı eser olabileceği gibi; bir olay anısına inşa edilen abide; yazılan
bir kitabe de olabilir. Aynı şekilde devletlerin bürokrasilerinde ürettikleri belgeler
de üretildikleri tarihin bu tür kaynaklarındandır. Kanuni Sultan Süleyman’ın 1534
yılındaki Bağdat Seferine katılmış olan Celalzâde’nin eseri olan Tabakatu’l-Memâlik
ve Derecâtü’l-Mesâlik adlı eseri o sefer için birinci elden kaynak niteliği taşımaktadır. Kanuni’nin Bağdat seferi için verdiği emirlerin kayıtları, sefer sırasındaki masraf
defterleri vs. de o seferin birinci elden kaynaklarıdır. Aynı şekilde, Almanya başbakanı Bismark’ın resmi mektupları kendi döneminin diplomasi tarihi için birinci
elden kaynaklar kabul edilir. Bu örnekleri çoğaltmak mümkündür.

Doğru Cevap: D

Soru 58

Birinci ve ikinci elden kaynaklar, belgeleri ve diğer materyaller kullanılarak bir konuda yapılan tarih incelemelerine araştırma denir. Aşağıdakilerden hangisi bir şahsın hayatını konu edinen araştırma türüdür?

Makale

Deneme

Biyografi

Otobiyografi

Roman

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 59

Aşağıdakilerden hangisi bildiklerini aktaramayan veya buna ihtiyaç duymayan insanların bilgilerinin derlenip, modern yöntemler ile kaydedilmesi ve ardından değerlendirilmesi faaliyeti olarak tanımlanabilir?

Hatıra tarihi

Kayıt tarihi

Sözlü tarih

Modern tarih

Aktarım tarihi

Açıklama:

Temelde sözlü kaynakların daima var olması ama her nesil değiştikçe de bu bilgilerin yok olma ihtimali, yeni bir tarih yazımı çeşidi de ortaya çıkarmıştır. O da
Sözlü Tarihtir. 20. Yüzyılda ortaya çıkan ve ilhamını sözlü kaynakların varlığından
alan Sözlü Tarih; bildiklerini aktaramayan veya buna ihtiyaç duymayan insanların
bilgilerinin derlenip, modern yöntemler ile kaydedilmesi ve ardından değerlendirilmesi faaliyetidir.

Doğru Cevap: C

Soru 60

Efsaneler ve Mitler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Halk edebiyatının vazgeçilmez ürünlerindendir

Toplumların hayatlarına yön vermede kayda değer bir etki gösterememişlerdir

Hayali ve gerçek olaylar iç içe geçmiştir

Neredeyse her milletin bir efsanesi bulunmaktadır

Konularına göre sınıflandırılırlar

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 61

Efsaneler konularına göre sınıflandırıldıklarında aşağıdakilerden hangisinden söz edilemez?

Tarihi yer, kişi ve olaylar ile ilgili efsaneler

Dini konular ve yaratılışla ilgili efsaneler

Olağanüstü varlıklar ile ilgili efsaneler

Doğa, çevre, hayvan vs. ile ilgili efsaneler

Modern devletler ile ilgili efsaneler

Açıklama:

1. Efsaneler ve Mytos (Mit)ler: Halk edebiyatının vazgeçilmez ürünlerindendir. Hayali ve gerçek olaylar iç içe geçmiştir. Hatta içindeki anlatımlar ve kahramanlar ne kadar olağanüstü olursa, o nispette kutsanmış söylentilere dönüşürler.
Toplumların hayatlarına yön vermede büyük tesirleri vardır ve nerde ise her milletim bir efsanesi bulunmaktadır. Konularına göre sınıflandırılırlar.
• Tarihi yer, kişi ve olaylar ile ilgili efsaneler.
• Dini konular ve yaratılışla ilgili efsaneler.
• Olağanüstü varlıklar ile ilgili efsaneler.
• Doğa, çevre, hayvan vs. ile ilgili efsaneler

Doğru Cevap: E

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisi Mytler (Mitler) ile ilgili söylenemez?

Eski çağlarda yaşamış olan insanların doğa olaylarına, sosyal ilişkilerine, dini inanışlarına bakış açılarını gösterirler

Tarihi kaynak niteliği taşırlar

Bu eserler ile uğraşan bilim dalına Mitoloji denir

Genellikle çok tanrılı devir ve toplumlara aittirler

Doğup geliştikleri çevrenin düşünüş biçimini yansıtırlar

Açıklama:

Mytler (Mitler) de efsaneler gibi doğup geliştikleri çevrenin düşünüş biçimini
yansıtırlar. Genellikle çok tanrılı devir ve toplumlara aittirler. Bu eserler ile uğraşan bilim dalına Mitoloji denir. Yunan mitolojisi, Japon mitolojisi gibi isimler alan
mitler, eski çağlarda yaşamış olan insanların doğa olaylarına, sosyal ilişkilerine,
dini inanışlarına bakış açılarını gösterirler. Ait oldukları toplumların zihin dünyalarını anlamak için önemli ipuçları taşırlar, ancak çoğunlukla gerek kahramanları ve gerekse anlatılan olaylar gerçekten uzak oldukları için tarihi kaynak olarak kullanılamazlar.

Doğru Cevap: B

Soru 63

Destanlar ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Sözlü kültürün en yaygın olan türüdür

Genellikle, olağanüstü olaylar, tanrı, tanrıça gibi tabiatüstü varlıkları konu edinen düz yazı türündeki anlatımlardır

Konularına göre, kahramanlık destanları veya metafizik (tabiatüstü) destanlar diye sınıflandırılırlar

Hemen her milletin bir destanı bulunur

Anlatımlarda daima dinleyicileri etkilemeyi amaçlayan abartılar olmakla birlikte pek çok yazılı esere kaynak olmuşlardır

Açıklama:

3. Destanlar: Sözlü kültürün en yaygın olan türleridir. Genellikle, olağanüstü
olaylar, tanrı, tanrıça gibi tabiatüstü varlıkları konu edinen şiir (nazım) türündeki anlatımlardır. Konularına göre, kahramanlık destanları veya metafizik (tabiatüstü) destanları diye sınıflandırılırlar. Hemen her milletin bir destanı bulunur.
Mesela, Türk destanları arasında; Alp Er Tunga, Altın Çüş, Kambar Batır, Manas,
Köröğlu destanları sayılabilir. Aynı şekilde İngilizlerin Beowulf; Almanların
Nibelungenlied, Fransızların Roland adlı destanları bulunmaktadır. Anlatımlarda
daima dinleyicileri etkilemeyi amaçlayan abartılar olmakla birlikte pek çok yazılı
esere kaynak olmuşlardır. Modern tarihçilikte de dikkatli bir tahlilden sonra zayıf
bir kaynak olarak kullanılabilirler.

Doğru Cevap: B

Soru 64

"Aile Tarihi" şeklinde tanımlanan yazılı kaynak türü aşağıdakilerden hangisidir?

Biyografi

Takvim

Vekayinâme

Hatırat

Şecere

Açıklama:

Şecereler (Geneoloji): Batılıların “Geneoloji”; Türklerin ve Arapların “Şecere” dedikleri kayıtlar, aslında aile tarihleridir. Arapçada “ağaç” anlamına gelen “Şecere”, terim olarak soy bilgisi demektir.

Doğru Cevap: E

Soru 65

Tarihteki ilk süreli yayınlar aşağıdaki uygarlıklardan hangisine atfedilmektedir?

Mısır

Yunan

Çin

Roma

Hint

Açıklama:

Süreli Yayınlar: Günlük, haftalık, aylık, yıllık vb. belli dönemlerle yayımlanan gazete ve dergilerdir. İlk süreli yayınlar Roma’da halkı bilgilendirmek üzere
taş veya metal üzerine yazılan ve Acta Diurna Acta Popidi veya Acta Publica diye
bilinen duvar gazeteleri olduğu kabul edilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 66

Aşağıdakilerden hangisi ikinci elden kaynaklara bir örnektir?

Bir olay anısına inşa edilen abide

Tarihçiler tarafından derlenen kitaplar

Yazılan bir kitabe

Kanuni’nin Bağdat seferi için verdiği emirlerin kayıtları

Almanya başbakanı Bismark’ın resmi mektupları

Açıklama:

Doğru cevap B şıkkıdır. Diğer ifadeler birinci elden kaynaklara birer örnektir.

Doğru Cevap: B

Soru 67

Birincil ve ikincil kaynakları, belgeleri ve diğer materyalleri kullanarak bir konuda yapılan tarih incelemesine ne ad verilir?

Değerlendirme

Karşılaştırma

Araştırma

Benzetme

Etiketleme

Açıklama:

Birincil ve ikincil kaynakları, belgeleri ve diğer materyalleri kullanarak bir konuda yapılan tarih incelemesine araştırma denir.

Doğru Cevap: C

Soru 68

Aşağıdakilerden hangisi görsel kaynaktır?

Hikayeler

Menkıbeler

Efsaneler

Belgeseller

Ses kayıtları

Açıklama:

Bize ulaşma şekli bakımından yeni yöntemler içermekle birlikte, eski tasnife sadık kalarak belgeselleri görsel kaynaklar arasında zikretmek mümkündür.

Doğru Cevap: D

Soru 69

İlhamını sözlü kaynakların varlığından alan sözlü tarih kaçıncı yüzyılda ortaya çıkmıştır?

17. yüzyıl

18. yüzyıl

19. yüzyıl

20. yüzyıl

21. yüzyıl

Açıklama:

Temelde sözlü kaynakların daima var olması ama her nesil değiştikçe de bu bilgilerin yok olma ihtimali, yeni bir tarih yazımı çeşidi de ortaya çıkarmıştır. O da Sözlü Tarihtir. 20. Yüzyılda ortaya çıkan ve ilhamını sözlü kaynakların varlığından alan Sözlü Tarih; bildiklerini aktaramayan veya buna ihtiyaç duymayan insanların bilgilerinin derlenip, modern yöntemler ile kaydedilmesi ve ardından değerlendirilmesi faaliyetidir.

Doğru Cevap: D

Soru 70

Aşağıdakilerden hangisi bir sözlü kaynak değildir?

Efsaneler

Seyahatnameler

Destanlar

Menkıbeler

Atasözleri

Açıklama:

Doğru cevap B şıkkıdır. Seyahatnameler, bir gezginin kaleminden çıkan eserlerdir. Kendi ülkelerinden başka yerlere, resmi veya özel amaçlar ile yapılan seyahatlerde, gezginin resmi amaçlı olmadan kaleme aldığı yazılarıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 71

Özel bir anlatım tarzıyla, doğu kültüründe evliyalar, şeyhler vb. batı kültüründe ise azizler, azizeler hakkında söylenen, onların olağanüstü yönlerini anlatan ve dilden dile yayılıp gelen öykülere ne ad verilir?

Tarihi şiirler

Vakayinameler

Atasözleri

Efsaneler

Menkıbeler

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 72

Aşağıdakilerden hangisi bir yazılı kaynak değildir?

Vakayinameler

Arşivler

Menkıbeler

Şecereler

Hatıratlar

Açıklama:

Doğru cevap C şıkkıdır. Menkıbeler sözlü kaynaklara ait türler arasında yer almaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 73

Milletlerin hafızası olarak değerlendirilen yazılı kaynak türü aşağıdakilerden hangisidir?

Arşiv

Destan

Vakayiname

Tarihi şiir

Menkıbe

Açıklama:

Bir devletin ürettiği yazışmalarının saklandığı yere arşiv denilir. Arşivler milletlerin hafızası olarak değerlendirilirler. Ancak devlet arşivlerinin dışında, özel kurum ve şahıs arşivleri de bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 74

Bir metni değiştirmeden kendi yazıldığı alfabeden başka alfabeye çevirmeye ne ad verilir?

Kodlama

Tercüme

Transkript

Vakayiname

Hatırat

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 75

Osmanlı Devleti’nde "yıllık" anlamına gelen, kendi döneminin ikinci elden kaynağı niteliği taşıyan ve yayımına 19. Yüzyılın ortalarından sonra başlanan yazılı kaynak aşağıdakilerden hangisidir?

Efsaneler

Vakayinameler

Hatıratlar

Menkıbeler

Salnameler

Açıklama:

Osmanlı Devleti’nde "yıllık" anlamına gelen Salnâmelerin yayımına 19. Yüzyılın ortalarından sonra başlanmıştır ve kendi dönemlerinin ikinci elden kaynağı niteliğindedirler. Her yıl devlet veya özel kurumlar tarafından yayımlanan Salnâmelerde, devlet kurumlarını ve o yılki devlet görevlilerini bulmak mümkündür.

Doğru Cevap: E

Soru 76

Kendisinden önce yazılmış Aşıkpaşazade Tarihi'nden yararlanılarak yazılmış olan Mehmed Neşri'nin Kitab-ı Cihannüma adlı eseri tarihçiler için ne türden bir kaynaktır?

Birinci elden kaynak

İkinci elden kaynak

Üçüncü elden kaynak

Araştırma

Monografi

Açıklama:

Mehmed Neşrî’nin Kitâb-i Cihânnümâ isimli eseri Osmanlı Tarihini ilk devirleri için de önemli bir kaynaktır. Eser 1500 lerde kaleme alınmış ve kaynağı kendisinden önceki Aşıkpaşazâde Tarihidir. Bu gün her iki eser de elimizde olduğuna göre Kitâb-i Cihânnümâ bütün önemine rağmen ikinci elden kaynak hükmündedir.

Doğru Cevap: B

Soru 77

Aşağıdakilerden hangisi bir monografi okuyan eleştirel bir okuyucunun sorması gereken ilk sorulardan birisi değildir?

Hangi tarih yöntemini takip etmektedir?

Kitabın yazım amacı nedir?

Kaynakları nelerdir?

O konuda olup ihmal ettiği başka kaynaklar var mıdır?

Yazar hangi üniversitede çalışıyor?

Açıklama:

Burada şunun da bilinmesinde yarar vardır. Sıradan bir tarih okuyucusu gibi, tarih öğrencisi de tarih okumalarına her zaman araştırma eserlerden başlar. Bu eserler bizi kaynaklara yönlendirir, hatta çoğu kere tarih anlayışımızı da bu tür eserler şekillendirir. Bu yüzden önemlidirler. Fakat bizi ne kadar etkilerse etkilesinler, bu eserler mutlaka sorgulanarak okunmalıdır. Hangi tarih yöntemini takip etmektedir, kitabın yazım amacı nedir, kaynakları nelerdir, o konuda olup ihmal ettiği başka kaynaklar var mıdır? gibi soruların sorularak okunmaları gerekir. Elbette ilk okumaya başlanan bir kitapta bu soruların cevaplarını bulmaya çalışmak hem zaman hem de profesyonellik ister. Bu yüzden bunu yapamıyor olmamız kitabı okumamıza engel teşkil etmemelidir. Yukarıda sıralanan soruların zihinde tutulması bile başlangıç için yeterli olacaktır.

Doğru Cevap: E

Soru 78

Aşağıdakilerden hangisi tarih disiplininin sözlü kaynaklarından değildir?

Efsaneler

Mitler

Kronikler

Destanlar

Menkıbeler

Açıklama:

Kronikler, anlattığı dönemin içinde yaşayan bir tarihçinin tanık olduğu veya duyduğu olayları anlattığı yazılı kaynaklardır.

Doğru Cevap: C

Soru 79

Doğu kültüründe evliyalar, şeyhler vb. batı kültüründe de azizler, azizeler hakkında söylenenlere ne ad verilir?

Menkıbe

Destan

Hikaye

Mit

Efsane

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 80

10. yüzyılda yaşamış olan İbn Fadlan aşağıdaki türlerden hangisinde eser vermiştir?

Seyahatname

Vekayiname

Hatırat

Günlük

Sefaretname

Açıklama:

Seyahatnameler, bir gezginin kaleminden çıkan eserlerdir. Kendi ülkelerinden başka yerlere, resmi veya özel amaçlar ile yapılan seyahatlerde, gezginin resmi amaçlı olmadan kaleme aldığı yazılarıdır. 10. yüzyılda İdil Havzası’na seyahat eden İbn Fadlan; 14. yüzyılda Anadolu’yu gezen İbn Batuta bilinen en eski doğu seyyahlarındandır.

Doğru Cevap: A

Soru 81

Aşağıdaki bilgilerden hangisi şevahid adlı mezar taşlarından öğrenilemez?

Mezar sahibinin mesleği

Mezar sahibinin ölüm tarihi

Dönemin sosyal hayatı

Dönemde kullanılan paraların niteliği

Yerleşim yerlerinin tarihleri

Açıklama:

Bu mezar taşlarının bazılarında mezar sahibinin ismi, mesleği, ölüm tarihi gibi bilgiler bulunur. Bazıları ise sanat değeri olan özenle yapılmış taşlardır. Kadın ve erkek mezar taşları, idareci, ulemadan vs. olan kimselerin farklı farklı mezar taşları da bulunmaktadır. Mezar taşları, yerleşim yerlerinin tarihlerini, sahiplerinin biyografisini, dönemin sosyal hayatını anlatan kalıntılardır.

Doğru Cevap: D

Soru 82

Hakkak kelimesi Osmanlı döneminde aşağıdaki meslek gruplarından hangisi için kullanılırdı?

Mezarcılar

Darphane mensupları

Mühür kazıyıcıları

Yazı sanatçıları

İtfaiyeciler

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 83

Aşağıdaki kütüphanelerden hangisi Arap harfli kitaplar bakımından dünyanın en zengin yazma kütüphanesidir?

Süleymaniye Kütüphanesi

British Library

İskenderiye Kütüphanesi

Beyazit Devlet Kütüphanesi

Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi

Açıklama:

İhtisas kütüphaneleri ise, ya bir alana bir konuya ayrılmış, bir dile veya birkaç dile ait kitapların toplandığı ve sadece uzmanların istifade edebildiği kütüphanelerdir. Örneğin Mısır’daki İskenderiye Kütüphanesi, İngiltere’de British Museum içindeki Yazmalar Kısmı ve Arap harfli (Osmanlıca, Arapça, Farsça) kitaplar bakımından dünyanın en zengin yazma kütüphanesi olan İstanbul’daki Süleymaniye Kütüphanesi birer ihtisas kütüphanesidir.

Doğru Cevap: A

Soru 84

Aşağıdakilerden hangisi Dewey Onlu Sistemi'ne göre Osmanlı tarihine ayrılmış numaradır?

956.01

956.04

956.07

956.08

956.09

Açıklama:

Kütüphaneler ya açık raf sistemi veya depo usulü ile çalışırlar. Ülkemizde her iki sistemde kitap tanzimini sağlayan Dewey Onlu Sistemi kullanılır. Bu sistemde her bilim dalına bir numara verilmiştir. Kitaplar o sisteme göre raflarda yer alırlar. Örneğin, 000-099 genel konular; 900-999 tarih kitapları için kullanılmaktadır. Yakındoğu ve Türk Tarihi eserlerine ayrılan numara ise 956’dır. Bu rakamdan sonra alt birimleri gösteren rakamlar eklenmiştir. Örneğin, 956.01 İslam’dan Önceki Türk Tarihi kitaplarına; 956.07 Osmanlı Tarihi; 956.08 ise Cumhuriyet Tarihi kitaplarına verilen numaralardır. Araştırmacı bu numaraları takip ederek istediği esere ulaşabilir.

Doğru Cevap: C

Soru 85

Aşağıdaki padişahlardan hangisi döneminde Osmanlı eskiden beri koruduğu belgeleri bir arşiv mantığıyla koruma altına almıştır?

Üçüncü Selim

İkinci Mahmud

İkinci Selim

İkinci Abdülhamid

Üçüncü Mustafa

Açıklama:

Eldeki mevcut belgelerden anlaşıldığına göre Osmanlı Devleti, kuruluşundan itibaren resmi belgelerini korumaya çalışmıştır. Bu yüzden bu gün Osmanlı arşivinde 150 milyonu aşkın belge bulunmaktadır. Osmanlı Devleti Sultan Üçüncü Mustafa (1757-1774) döneminden itibaren eskiden beri koruduğu belgeleri bir arşiv mantığı ile koruma altıma almıştır. Ancak modern anlamda bir arşiv 1839-1861 yılları arasında Hazine-i evrak adı altında inşa edilir.

Doğru Cevap: E

Soru 86

Bir olaya fiilen iştirak etmiş kişinin eseri
Bir olayı yakından takip etmiş kişinin eseri
Bir olay anısına inşa edilmiş abide veya kitabe

Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri birinci elden kaynak olarak kabul edilebilir?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

I, II ve III

Açıklama:

1. elden kaynaklar bir olaya fiilen iştirak etmiş, içinde yer almış veya olayı yakından takip etmiş kişinin kaleme aldığı eser olabileceği gibi; bir olay anısına inşa edilen abide; yazılan bir kitabe de olabilir. Aynı şekilde devletlerin bürokrasilerinde ürettikleri belgeler de üretildikleri tarihin bu tür kaynaklarındandır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 87

Olayın devrine yakın bir zamanda yazılan eserlerdir
Birinci elden kaynakların bulunmaması durumunda önem kazanırlar
Birinci elden kaynağın bize ulaşmaması durumunda birinci elden kaynak olurlar

Yukarıda verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri ikinci elden kaynaklar ile ilgili doğru bir ifadedir?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

I, II ve III

Açıklama:

İkinci elden kaynaklar ile ilgili verilen ifadelerin hepsi doğrudur. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 88

Tarihi bir olayı inceleyen monografilerdir
Bir şahsın hayatını konu alan biyografilerdir
Kaynak sınıfına girerler

Araştırmalar ile ilgili yukarıda verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Araştırmalar:

Tarihi bir olayı inceleyen monografilerdir
Bir şahsın hayatını konu alan biyografilerdir
Kaynak sınıfına girmez.

Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 89

Birinci elden kaynaklara dayanılarak yapılmış bir monografidir
Bir kaynak eseridir
Tamamen arşiv belgelerine dayanır

Yukarıda verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri Zekeriya Kurşun’un Basra Körfezinde Osmanlı-İngiliz Çekişmeleri, Katar’da Osmanlılar adlı çalışmasının özelliklerindendir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Zekeriya Kurşun’un Basra Körfezinde Osmanlı-İngiliz Çekişmeleri, Katar’da Osmanlılar adlı çalışması:

Birinci elden kaynaklara dayanılarak yapılmış bir monografidir
Bir kaynak eseri değil, araştırma eseridir
Tamamen arşiv belgelerine dayanır

Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 90

Aşağıdakilerden hangisi sözlü kaynaklardan değildir?

Efsaneler ve Mitler

Hikayeler

Seyahatnameler

Menkıbeler

Tarihi şiirler

Açıklama:

Seyahatnameler yazılı kaynaklardandır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 91

Dini konular ve yaratılışla ile ilgili efsaneler
Tarihi yer, kişi ve olaylar ile ilgili efsaneler
Doğa, çevre, hayvan vs. ile ilgili efsaneler

Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri toplumların hayatlarına yön vermede büyük tesirleri olan efsanelerin konularındandır?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Verilen konuların hepsi efsanelerin konuları arasında yer alır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 92

Aşağıdakilerden hangisi Türk destanları arasında yer almaz?

Alp Er Tunga

Hacı Bektaş-i Veli

Köroğlu

Manas

Kambar Batır

Açıklama:

Hacı Bektaş-i Veli Türkiye’de en yaygın olan menkıbelerden biridir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 93

Türkler
Moğollar
Araplar

Yukarıda verilen toplumlardan hangisi ya da hangileri tarihi şiirlere sahiptir?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

I, II ve III

Açıklama:

Tarihi kaynak değeri olanlar konusunu tarihten alan şiirlerdir. Bu tür kaynaklara Asya toplumlarından Türk, Moğol ve Araplar, Avrupa toplumlarından da Germenler sahiptirler. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 94

Aile tarihleri olarak da bilinen yazılı ve kayıtlı kaynaklar aşağıdakilerden hangisidir?

Hatıratlar

Biyografiler

Şecereler

Kronikler

Yıllıklar

Açıklama:

Batılıların “Geneoloji”; Türklerin ve Arapların “Şecere” dedikleri kayıtlar, aslında aile tarihleridir. Arapçada “ağaç” anlamına gelen “Şecere”, terim olarak soy bilgisi demektir. Şecerelerde kişilerin soyu tıpkı bir ağacın dalları gibi detaylandırılarak yazılır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 95

Türklerde 19. yüzyılın son çeyreğinde ve 20. yüzyılın başında yaygınlaşmıştır
Birinci elden kaynak niteliğindedirler
Hatırat sahibi tarih önünde sorumluluktan kurtulmak için kendi rolünü abartabilir

Hatırat ile ilgili yukarıda verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

Türklerde 19. yüzyılın son çeyreğinde ve 20. yüzyılın başında yaygınlaşmıştır
İkinci elden kaynak niteliğindedirler
Hatırat sahibi tarih önünde sorumluluktan kurtulmak için kendi rolünü abartabilir veya olduğundan az gösterebilir

Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Ünite 3

Soru 1

Pozitivist sosyal bilim yönteminde insan düşüncesinin ve insan toplumlarının üç aşamadan geçtiğini öne süren kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Auguste Comte

Sigmund Freud

Emile Durkheim

Max Weber

Wilhelm Dilthey

Açıklama:

Pozitivist sosyal bilim yönteminin özelliklerini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Sosyolojik Yöntemin Kuralları adlı kitabın yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Auguste Comte

Emile Durkheim

Max Weber

Karl Marx

Georg Wilhelm Friedrich Hegel

Açıklama:

Pozitivist sosyal bilim yönteminin özelliklerini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Aşağıdaki sosyal bilim yöntemlerinden hangisi insanların neye karar vermiş olduğunun ancak onun eyleminin gerisindeki niyetin açığa çıkarılmasıyla keşfedilebileceğini savunmaktadır?

Pozitivist

Yorumlayıcı

Eleştirel

Post pozitivist sosyal

Post Marksizm

Açıklama:

Yorumlayıcı sosyal bilim yönteminin ilkelerini özetleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 4

Yazma eserlerde yazılış tarihi genellikle kitabın hangi kısmında bulunur?

Sunuş kısmında

Ön kapakta

Arka kapakta

İç kapakta

Ferağ kaydında

Açıklama:

Kaynak eleştirisinde “dış eleştiri”nin nasıl yapıldığını açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi pozitivist sosyal bilim yönteminin genel ilkelerinden biri değildir?

Toplumsal yaşamın doğal yaşamın yasalarından farklı olması

Doğal yaşamla toplumsal yaşam arasında bir süreklilik olması

İnsan davranışlarının nedensel yasalara dayanılarak açıklanması

Deney, gözlem ve benzeri tekniklerle bilgiye ulaşması

Toplumsal gerçekliğin tek tek bireylerin isteklerine göre şekil almaması

Açıklama:

Pozitivist sosyal bilim yönteminin özelliklerini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 6

“Anti-demokratik olmakla ve aklın kullanımında hümanist olmamakla eleştirilen” yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Pozitivist sosyal bilim yöntemi

Akılcı çözümleme yöntemi

Yorumlayıcı sosyal bilim yöntemi

Subjektif analiz yöntemi

Eleştirel sosyal bilim yöntemi

Açıklama:

Eleştirel sosyal bilim yönteminin içeriğini değerlendirebileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Pozitivist sosyal bilim yöntemini ortaya koyan bilim adamı aşağıdakilerden hangisidir?

Emile Durkheim

Auguste Comte

Max Weber

Wilhelm Dilthey

Erch Fromm

Açıklama:

Pozitivist sosyal bilim yönteminin özelliklerini açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Yorumlayıcı sosyal bilimin kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?

Emile Durkheim

Auguste Comte

Sigmund Freud

Wilhelm Dilthey

Karl Marx

Açıklama:

Yorumlayıcı sosyal bilim yönteminin ilkelerini özetleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 9

Eleştirel Sosyal bilimin kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?

Emile Durkheim

Auguste Comte

Max Weber

Karl Marx

Wilhelm Dilthey

Açıklama:

Eleştirel sosyal bilim yönteminin içeriğini değerlendirebileceksiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 10

“Eserin tanıtıcı unsurlarının belirlenmesi” işlemine ne ad verilir?

İç Eleştiri

Diplomatik Tenkit

Dış Eleştiri

Yazarın Eleştirisi

Olayların Eleştirisi

Açıklama:

Kaynak eleştirisinde “dış eleştiri”nin nasıl yapıldığını açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Kaynak eleştirisinin ilk aşamasını aşağıdakilerden hangisi oluşturur?

Eserin yazarının belirlenmesi

Eserin yazılış tarihinin belirlenmesi

Eserin yazıldığı yerin belirlenmesi

Eserin kopya olup olmadığının tespiti

Eserin yazılış amacının saptanması

Açıklama:

Kaynak eleştirisinde “dış eleştiri”nin nasıl yapıldığını açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 12

“Belirli bir tarihsel dönemde ortaya çıkan olayları analiz etmek amacıyla araştırmacının gerçeklik hakkında sahip olduğu kanıtlara ve gözlemlere dayanarak geliştirdiği yöntemsel araç” aşağıdakilerden hangisidir?

İdeal Tip

Hermeneutik

Nomolojik

Kültür

Doğa

Açıklama:

Yorumlayıcı sosyal bilim yönteminin ilkelerini özetleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Yorumlayıcı sosyal bilim yöntemi aşağıdaki alanlardan hangisinde kullanılmaz?

Felsefe

Sanat Tarihi

Din çalışmaları

Matematik

Edebiyat

Açıklama:

Yorumlayıcı sosyal bilim yönteminin ilkelerini özetleyebileceksiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi tarihi malzemenin iç eleştirisinin yapılmasında izlenen yöntemlerden biridir?

Eserin orijinalinin belirlenmesi

Yazarın tarafsızlığının tespit edilmesi

Eserin yazarının belirlenmesi

Eserin yazılış tarihinin belirlenmesi

Eserin yazıldığı yerin belirlenmesi

Açıklama:

Kaynak eleştirisinde “iç eleştiri”nin nasıl yapıldığını açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi dış eleştirinin özelliklerinden biridir?

Tarihi malzemenin içerisindekilerin doğruluğunu ortaya koyar.

Tarihi malzemenin içerisindekilerin gerçeğe uygunluğunun derecesini belirler.

Tarihi malzemelerin ne dereceye kadar belge değeri taşıdığını inceler.

Özellikle kitap, risale ve belgelere ait bir eleştiridir.

Yazarın eleştirisi ve olayların eleştirisi olmak üzere iki kademede yapılır.

Açıklama:

Dış eleştiri, tarihi malzemelerin ne dereceye kadar belge değeri taşıdığını inceler, onları kabul eder veya red eder. Cevap: C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi dış eleştirinin ilk basamağıdır?

Eserin orijinalliğinin belirlenmesi

Eserin yazarının belirlenmesi

Kopyalar arasında en iyi nüshanın belirlenmesi

Belgenin gerçekliğinin belirlenmesi

Belgenin tarihi ve çıktığı yerin belirlenmesi

Açıklama:

Tarih okuyucusu veya araştırmacısı eline geçen bir eseri özellikle tarihi değeri olan bir yazmayı değerlendirirken öncelikle eserin yazarını belirlemeye çalışır. Bu durum dış eleştirinin ilk basamağıdır. Cevap: B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 17

Kopya sayısı gerçeğine en yakın olabilirlik açısından en aza indirgenir. Kalan birkaç nüsha da kendi aralarında karşılaştırılarak, farklı oldukları noktalar notlarlagösterilir. Buna ............... denir.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Tebbirli metin

Tenkidli metin

Kopya metin

Notlu metin

İncelenmiş metin

Açıklama:

Eserin bütün nüshaları görülüp, bazı bölümlerine sondajlar yapılarak birbirine benzeyen nüshaların içinden en mükemmeli seçilir. Böylece kopya sayısı gerçeğine en yakın olabilirlik açısından en aza indirgenir. Kalan birkaç nüsha da kendi aralarında karşılaştırılarak, farklı oldukları noktalar notlarla
gösterilir. Buna “tenkidli metin” denir. Cevap: B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Arap alfabesiyle sağdan sola yatık olarak yazılan ve harflerin kuyruklarının uzun tutulduğu yazı türüne ........................ denir.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

Rık’a

Siyakat

Ta’lik

Tenkid

Kolofon

Açıklama:

Ta’lik: Arap alfabesiyle sağdan sola yatık olarak yazılan ve harflerin kuyruklarının uzun tutulduğu yazı türü. Genelde şeyhülislamlık ve ona bağlı kurum ve kişiler bu yazı türünü kullanmaktaydılar. Cevap: C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi pozitivizm temel varsayımıdır?

Toplumsal yaşamın doğal yaşama benzer bir nesnel gerçekliği olduğu yönünde temel bir varsayıma
dayanır.

Toplumsal yaşamın doğal yaşama benzer bir öznel gerçekliği olduğu yönünde temel bir varsayıma
dayanır.

Toplumsal yaşamın ideal yaşama benzer bir nesnel gerçekliği olduğu yönünde temel bir varsayıma
dayanır.

Toplumsal yaşamın ideal yaşama benzer bir öznel gerçekliği olduğu yönünde temel bir varsayıma
dayanır.

Toplumsal yaşamın bireyin yaşamına benzer bir nesnel gerçekliği olduğu yönünde temel bir varsayıma dayanır.

Açıklama:

Auguste Comte (1789-1857) tarafından geliştirilen pozitivizm, toplumsal yaşamın doğal yaşama benzer bir nesnel gerçekliği olduğu yönünde temel bir varsayıma dayanır. Cevap:A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Aşağıdaki kişilerden hangisi pozitivizmi geliştiren kişi olarak kabul edilmektedir?

Augustus

Emile Durkheim

Auguste Comte

Max Weber

Wilhelm Dilthey

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 21

İnsan düşüncesi ve insan toplumları üç temel aşamadan geçerek ilerlemişlerdir. Bu aşamalar aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

İdeolojik Aşama - Metafizik Aşama - Pozitif Aşama

Doğal Aşama - İdeolojik Aşama - Metafizik Aşama

Doğal Aşama - İdeolojik Aşama - Pozitif Aşama

Teolojik Aşama - Metafizik Aşama - Pozitif Aşama

Teolojik Aşama - Metafizik Aşama - İdeolojik Aşama

Açıklama:

Auguste Comte’un insan toplumları için önerdiği evrimsel gelişme modeline göre insan düşüncesi ve insan toplumları üç temel aşamadan geçerek ilerlemişlerdir.
Bu aşamalar şunlardır:
a. Teolojik aşama: Bu aşamada insan düşüncesi her şeyi doğaüstü güçlerle
açıklamaya çalışılır.
b. Metafizik aşama: İkinci sıradaki bu aşamada ise insan düşüncesi sosyal veya
fiziksel tüm olgu ve olaylar› soyut güçlerle açıklamaya çalışır.
c. Pozitif aşama: İnsan düşüncesinin ulaştığı son noktayı ifade eder. İnsan düşüncesi bütün olgu ve olayları bilimsel (evrensel yasalara dayalı) olarak açıklamaya çalışır. Auguste Comte’a göre bu aşamada insan düşüncesi pozitif bilim sayesinde doğaüstü ve soyut güçleri reddederek gözlemlenebilen, sınıflanabilen ve ölçülebilen olgular arasındaki mevcut ilişkiyi açığa çıkarmaya
çaba gösterir. Bu ilişkileri evrensel yasalar içerisinde sistemleştirmeye çalışır.
Cevap:D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 22

Aşağıdaki kişilerden hangisi "Sosyolojik Yöntemin Kuralları" kitabının yazarıdır?

Emile Durkheim

Auguste Comte

Max Weber

Wilhelm Dilthey

Erch Fromm

Açıklama:

Ünlü pozitivist Emile Durkheim (1858-1917), Sosyolojik Yöntemin Kuralları adlı kitabında, bilim dışında oluşmuş olan kavramların kullanılmasından özenle kaçınılmasını ve sıradan insanın zihninde hüküm süren temelsiz değerlerden kendini özgürleştirmesi gerektiğini belirtir (Neuman, 2010:124-125). Cevap: A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Aşağıdaki aşamalardan hangisinde "insan düşüncesi sosyal veya fiziksel tüm olgu ve olayları soyut güçlerle açıklamaya çalışır" olarak ifade edilmektedir?

Teolojik aşama

Pozitif aşama

Metafizik aşama

Gözlemsel aşama

Doğal aşama

Açıklama:

Metafizik aşama: bu aşamada insan düşüncesi sosyal veya fiziksel tüm olgu ve olayları soyut güçlerle açıklamaya çalışır. Cevap: C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 24

........................aşama,insan düşüncesinin ulaştığı son noktayı ifade eder.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

Pozitif

Teolojik

Metafizik

İdeolojik

Doğal

Açıklama:

Pozitif aşama: insan düşüncesinin ulaştığı son noktayı ifade eder. İnsan düşüncesi bütün olgu ve olayları bilimsel (evrensel yasalara dayalı) olarak açıklamaya çalışır. Cevap: A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi tarihi bir metin incelenirken yapılan dış eleştirinin ilk basamağıdır?

Amacını yazmak

Yazarını belirlemek

Yazılış tarihini sunmak

Yazıldığı yeri ortaya koymak

Sayfa sayısını aktarmak

Açıklama:

Tarihi bir metin incelenirken yapılan dış eleştirinin ilk basamağı yazarını belirlemektir.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Yazmaların ya da ilk basmaların sonunda yer alan ve yazar, kitap adı ve basım yeri gibi bilgilerin verildiği bölüme ne ad verilir?

Kolofon

İstinsah

Tenkit

Suret

Ta'lik

Açıklama:

Doğru yanıt kolofondur. Diğerleri tarihi kaynakların eleştirisiyle ilgili farklı terimlerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 27

I. Yazı tipi
II. Kağıdın cinsi
III. Mühürler
IV. İşaretler
Tarihi bir belgenin diplomatik tenkidi yapılırken yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri yol gösterici bir unsur olarak görülür?

Yalnız I

I ve III

II ve III

I, III ve IV

Hepsi

Açıklama:

Verilen maddelerden hepsi tarihi bir belgenin diplomatik tenkidi yapılırken belirleyici olan unsurlardır.

Doğru Cevap: E

Soru 28

“Tarihi bir malzemenin eleştirisi iç ve dış eleştiri şeklinde iki yolla yapılır.”
Söz konusu iç ve dış eleştiri yöntemlerine ilişkin aşağıdaki hangi eşleşme doğrudur?

Yazar adı belirleme - İç Eleştiri

Yazarı tahlil etme - Dış Eleştiri

Yazıldığı tarihi belirleme - İç Eleştiri

Yazıldığı yeri belirleme - Dış Eleştiri

İşleme konulup konulmadığını belirleme - İç Eleştiri

Açıklama:

Tarihi bir malzemenin yazıldığı yeri belirleme bir dış eleştiri yöntemidir. Diğer eşleşmeler yanlıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Comte’un önerdiği evrimsel gelişme modeline göre; insan düşüncesi bütün olgu ve olayları,"bilimsel olarak", "soyut güçlerle", "doğaüstü güçlerle "açıklamaya çalışır. Bu durumda aşağıdaki hangi sıralama Comte'un modeline göre doğru bir sıralama olur?

Teolojik-Metafizik-Pozitif

Teolojik-Pozitif-Metafizik

Pozitif-Metafizik-Teolojik

Pozitif-Teolojik-Metafizik

Metafizik-Teolojik-Pozitif

Açıklama:

Doğru sıralama A şıkkında verilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Toplumu bir bütün oluşturmak amacıyla farklı işlevler üstlenmiş parçalardan oluşan biyolojik bir organizmaya benzeten düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Auguste Comte

Emile Durkheim

Max Weber

Wilhelm Dilthey

Karl Marx

Açıklama:

Söz konusu düşünceye sahip düşünür Emile Durkheim'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi yorumlayıcı sosyal bilim felsefesinin ortaya koyduğu görüşlerden biri değildir?

İnsan davranışları tepkisel ve içgüdüseldir.

Toplumsal gerçeklik bireylerin anlamlı eylemleriyle oluşur.

Toplumsal gerçeklik değişime açıktır.

Toplumsal düzen kurgusaldır.

Değerlerden arınmak olanaksızdır.

Açıklama:

A şıkkındaki görüş pozitivist sosyal bilim felsefesine aittir. Diğerleri yorumlayıcı yaklaşımın görüşleridir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Toplumsal eylemin yorumlanıp açıklanması sürecinde ideal tip olarak bilinen bir kavramsal/yöntemsel aracın kullanılması gerektiğini vurgulayan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Wilhelm Dilthey

Sigmund Freud

Max Weber

Herbert Marcuse

Teodor Adorno

Açıklama:

İdeal tip kavramı yorumlayıcı yaklaşımın öncülerinden Max Weber'e aittir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

I. Toplumsal gerçeklik görünen değil, onun ardında olandır.
II. Toplumsal gerçeklik kendi içinde zıddını da taşır.
III. Toplumsal gerçeklik bireylerin istek ve iradelerinden bağımsızdır.
IV. Toplumsal gerçeklik bireylerin dünyayı yorumlamalarıdır.
Toplumsal gerçeklikle ilgili verilen yukarıdaki yargılardan hangisi ya da hangileri eleştirel bilim felsefesinin savunduğu görüşlerdir?

Yalnız I

I ve II

I ve IV

I, II ve IV

I, III ve IV

Açıklama:

İlk iki maddede verilenler eleştirel sosyal bilim felsefesinin, III. madde pozitivist, IV. madde de yorumlayıcı yaklaşımın savunduğu görüşlerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 34

I. Pozitivist Sosyal Bilim - Auguste Comte
II. Yorumlayıcı Sosyal Bilim - Max Weber
III. Eleştirel Sosyal Bilim - Emile Durkheim
IV. Yorumlayıcı Sosyal Bilim - Wilhelm Dilthey
Yukarıda verilen sosyal bilim anlayışı ve temsilci düşünürleri eşleşmelerinden hangisi ya da hangileri doğru olarak verilmiştir?

Yalnız I

I ve II

II ve III

I, II ve III

I, II ve IV

Açıklama:

Emile Durkheim, eleştirel yaklaşımın değil pozitivist yaklaşımın bir temsilcisidir. Diğer eşleşmeler doğrudur.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Aşağıda verilen bilim dallarından hangisi Tarih’in birincil derecedeki yardımcı bilim dallarından birisi değildir?

Arkeoloji

Filoloji

Nümizmatik

Poleografya

Astronomi

Açıklama:

Tarih arafltırmaları sırasında da kaynakların eleştirisi büyük önem taşır. Çünkü tarihte, doğruyu yanlıştan ayırabilmek, gerçeği ortaya koyabilmek ancak dikkatli bir kaynak eleştirisi ile mümkündür. Bu noktada tarihe, poleografya, filoloji,diplomatik, arkeoloji, nümizmatik ve tefsir gibi pek çok bilim dalları yardımcı olur.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Bilindiği üzere Tarihi malzemelerin eleştirisi iki yolla yapılır. Bu bağlamda aşağıda verilen eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

Kaynak Kritiği-Olayların Kritiği

Kaynak Kritiği-Tarihsel Kritik

Olayların Kritiği-Eleştirmen Kritiği

Kaynak Kritiği-Yazar Kritiği

Olayların Kritiği-Okuyucu Kritiği

Açıklama:

Tarihi malzemelerin elefltirisi iki yolla yapılır: a) Dış eleştiri (Kaynak kritiği) b)
iç eleştiri(Olayların kritiği).

Doğru Cevap: A

Soru 37

Aşağıda verilenlerden hangisi dış eleştirinin ilk basamağını oluşturmaktadır?

Eserin Tarihinin Belirlenmesi

Eserin Yazarının Belirlenmesi

Eserin Okuyucusunun Belirlenmesi

Eserin Yazıldığı Yerin Belirlenmesi

Eserin Malzemesinin Belirlenmesi

Açıklama:

Tarih okuyucusu veya araştırmacısı eline geçen bir eseri özellikle tarihi değeri olan
bir yazmayı değerlendirirken öncelikle eserin yazarının belirlemeye çalışır. Bu durum dış eleştirinin ilk basamağıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Bir eseri kopyalayarak nüsha sayısını çoğaltma işine verilen isim aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir.

Mistensih

Kolofon

İstinsah

Tenkildi

Ta’lik

Açıklama:

Eserlerin yazarları tarafından kaleme alınan nüshaları müellif nüshası adını alır ve her zaman kopyalarından daha değerlidir. Bir eseri kopyalama işine istinsah denir

Doğru Cevap: C

Soru 39

Bir eseri kopyalayarak nüsha sayısının çoğaltılması işini gerçekleştiren kişiyi tanımlayan kelime aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir.

Hermeneutik

Nomolojik

Suğur

Müstensih

Suret

Açıklama:

Bir eseri kopyalama işine istinsah; kopyayı yapana de müstensih denilir. Kopya bir eserin sonunda müstensihin ismi de bulunabilir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Bilindiği üzere her dönemin yazı biçimi farklı olabilir. Bu bağlamda aşağıda verilenlerden hangisi Osmanlı Devleti’nin son yüzyılında devletin resmi yazısı olmuştur?

Ta’lik

Siyakat

Hermeneutik

Tenkildi

Rık’a

Açıklama:

Osmanlı Devleti’nin son yüzyılında rık’a devletin resmi yazısı olmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 41

Günümüzdeki sosyal bilim anlayış ve yöntemleri için aşağıda verilenlerden hangisi doğrudur?

Pozitivist-Yorumlayıcı-Eleştirel

Subjektif-Yorumlayıcı-Eleştirel

Pozitivist-Nesnel-Metafizik

Teolojik-Yorumlayıcı-Eleştirel

Teolojik-Pozitivist-Yorumlayıcı

Açıklama:

Günümüzde sosyal bilim anlayışı ve yöntemleri; Avrupa merkezli bir
yaklaşım ile pozitivist, yorumlayıcı ve eleştirel olmak üzere üç grup halinde sınıflandırılmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi sosyal bilim yöntemlerinden biri olan pozitivist yaklaşımın en ünlü temsilcisidir?

Emile Durkheim

Erch Fromm

Hebert Marcuse

Auguste Comte

Teodor Adorno

Açıklama:

Pozitivist yaklaşımın en ünlü temsilcisi olan Auguste Comte, doğa bilimleriyle
sosyal bilimler arasındaki ikiciliği ortadan kaldırmaya çalışmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 43

Aşağıda verilenlerden hangisi Eleştirel sosyal bilim yönteminin temel amacıdır?

Toplumsal dünyayı incelemek ve onu değiştirmek.

Toplumsal dünyayı incelemeden olduğu gibi kabul etmek

Toplumsal dünyayı incelemek ve onu olduğu gibi kabul etmek.

Toplumsal dünyayı incelemeden eleştirmek.

Toplumsal dünyayı değiştirmeden onu sadece incelemek.

Açıklama:

Eleştirel sosyal bilim yönteminin temel amacı, sadece toplumsal dünyayı incelemek değil, aynı zamanda onu değiştirmektir.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Ünlü Alman filozof Hegel’in idealist felsefe geleneğinden etkilenerek bu felsefeyi materyalist bir tarih felsefesine dönüştüren filozof aşağıdakilerden hangisidir.

Max Weber

Wilhelm Dilthey

Karl Marx

Hebert Marcuse

Auguste Comte

Açıklama:

Ünlü Alman filozof Hegel’in idealist felsefe geleneğinden etkilenen Karl Marx, bu felsefeyi materyalist bir tarih felsefesine dönüştürmüştür. Marx’a göre, insanların düşünme biçimlerini içinde bulundukları toplumsal koşullar belirlemektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 45

Tarihi malzemelerin eleştirisi yapılırken kullanılan yöntemlerden hangisi iç eleştiri olarak değerlendirilir?

Eserin adının belirlenmesi

Eserin yazarının belirlenmesi

Eserin yazılış tarihinin belirlenmesi

Olayların eleştirisi

Belgelerin eleştirisi

Açıklama:

Dış eleştiri, tarihi malzemelerin ne dereceye kadar belge değeri taşıdığını inceler, onları kabul eder veya red eder. iç eleştiri ise aynı tarihi malzemenin içerisindekilerin doğruluğunu, gerçeğe uygunluğunun derecesini ortaya koyar. Olayların eleştirisi iç eleştiri olduğundn cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 46

Pozitivist sosyal bilim yöntemi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Auguste Comte tarafından geliştirilmiş bir yöntemdir.

Toplumsal yaşamın doğal yaşama benzer bir nesnel gerçekliği olduğunu savunur.

Toplumsal gerçeklik yasaları bireylerin isteklerine göre şekil alır.

Yalnızca gözlenebilen, ölçülebilen ve sınıflanabilen olguların bilimsel bir gerçekliği vardır.

İki şey arasındaki nedensel ilişki, varsayılan doğal nedensel yasaların bir sonucudur.

Açıklama:

Toplumsal gerçeklik yasaları bireylerin isteklerine göre şekil almaz, bağlı olduğu yasalar değişmez niteliktedir. Cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 47

Teolojik aşama
Metafizik aşama
Pozitif aşama

Pozitif sosyal bilim yöntem aşamaları hangi sırayla ilerler?

I, II, III

III, II, I

III,I, II

II, III, I

I, III, II

Açıklama:

Auguste Comte’un insan toplumları için önerdiği evrimsel gelişme modeline
göre insan düşüncesi ve insan toplumlaı üç temel aşamadan geçerek ilerlemişlerdir. Bu aşamalar şunlardır:
a. Teolojik aşama: Bu aşamada insan düşüncesi her şeyi doğaüstü güçlerle
açıklamaya çalışır.
b. Metafizik aşama: İkinci sıradaki bu aşamada ise insan düşüncesi sosyal veya fiziksel tüm olgu ve olaylar› soyut güçlerle açıklamaya çalışır.
c. Pozitif aşama: İnsan düşüncesinin ulaştığı son noktayı ifade eder. İnsan
düşüncesi bütün olgu ve olayları bilimsel (evrensel yasalara dayalı) olarak
açıklamaya çalışır.
Cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Yorumlayıcı sosyal bilim hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bu akım, toplumsal gerçekliğin, bireylerin anlamlı eylemleri sonucu oluştuğunu savunur.

Emile Durkheim, yorumlayıcı sosyal akımın en önemli takipçilerinden biridir.

Bu akıma göre, toplumsal düzen, doğal bir düzen değil, kurulu veya kurgusal bir düzendir.

Yorumlayıcı sosyal bilimciler, pozitivistlerin “değerlerden arınma mümkündür” söylemine karşı çıkar.

Bu akım, 19. Yüzyılda ortaya çıkan bir anlam kuramı olan Hermeneutik (yorum bilgisi) ile ilişkilidir.

Açıklama:

Emile Durkheim, yorumlayıcı sosyal bilimcilerden değil, pozitivist sosyal bilimcilerdendir. Cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 49

Eleştirel sosyal bilim yöntemine ile hangisi yanlıştır?

Diyalektik, aynı süreçte iki kutup arasındaki çatışmaya dayalı değişmeyi ifade
eder.

Eleştirel sosyal bilimcilere göre pozitivist bilim dar, anti-demokratik ve aklın kullanımında hümanisttir.

Toplumsal gerçeklik, görünen değil, görünenin ardında olandır.

Toplumsal gerçeklik kendi içinde zıddını taşır ve zıddı ile paradoksal bir çatışma ve değişme ilişkisine girer.

Eleştirel sosyal bilim yönteminin temel amacı, toplumsal dünyayı değiştirmek değil, onu incelemektir.

Açıklama:

Eleştirel sosyal bilim yönteminin temel amacı, sadece toplumsal dünyayı incelemek değil, onu değiştirmektir. Cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Aşağıdaki aşamaların hangisinde insan düşüncesi olay ve olguları bilimsel olarak açıklamaya çalışır?

Teolojik aşama
Metafizik aşama
Pozitif aşama

Yalnızca I

Yalnızca II

Yalnızca III

I ve III

II ve III

Açıklama:

a. Teolojik aşama: Bu aşamada insan düşüncesi her şeyi doğaüstü güçlerle
açıklamaya çalışır.
b. Metafizik aşama: İkinci sıradaki bu aşamada ise insan düşüncesi sosyal veya fiziksel tüm olgu ve olaylar› soyut güçlerle açıklamaya çalışır.
c. Pozitif aşama: insan düşüncesinin ulaştığı son noktayı ifade eder. İnsan
düşüncesi bütün olgu ve olaylar› bilimsel (evrensel yasalara dayalı) olarak
açıklamaya çalışır. Auguste Comte’a göre bu aşamada insan düşüncesi pozitif bilim sayesinde doğaüstü ve soyut güçleri reddederek gözlemlenebilen,
sınıflanabilen ve ölçülebilen olgular arasındaki mevcut ilişkiyi açığa çıkarmaya çaba gösterir. Bu ilişkileri evrensel yasalar içerisinde sistemleştirmeye
çalışır. Doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 51

Aşağıdaki aşamaların hangisinde insan düşüncesi olay ve olguları ilahi bir güçle açıklamaya çalışır?

Teolojik aşama
Metafizik aşama
Pozitif aşama

Yalnızca I

Yalnızca II

Yalnızca III

I ve II

I ve III

Açıklama:

a. Teolojik aşama: Bu aşamada insan düşüncesi her şeyi doğaüstü güçlerle
açıklamaya çalışır.
b. Metafizik aşama: İkinci sıradaki bu aşamada ise insan düşüncesi sosyal veya fiziksel tüm olgu ve olaylar› soyut güçlerle açıklamaya çalışır.
c. Pozitif aşama: insan düşüncesinin ulaştığı son noktayı ifade eder. İnsan
düşüncesi bütün olgu ve olayları bilimsel (evrensel yasalara dayalı) olarak
açıklamaya çalışır. Auguste Comte’a göre bu aşamada insan düşüncesi pozitif bilim sayesinde doğaüstü ve soyut güçleri reddederek gözlemlenebilen,
sınıflanabilen ve ölçülebilen olgular arasındaki mevcut ilişkiyi açığa çıkarmaya çaba gösterir. Bu ilişkileri evrensel yasalar içerisinde sistemleştirmeye
çalışır. Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 52

Aşağıdaki aşamaların hangisinde insan düşüncesi olay ve olguları bilimsel sayılamayacak sebeplerle açıklamaya çalışır?

Teolojik aşama
Metafizik aşama
Pozitif aşama

Yalnızca I

I ve II

Yalnızca II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

a. Teolojik aşama: Bu aşamada insan düşüncesi her şeyi doğaüstü güçlerle
açıklamaya çalışır.
b. Metafizik aşama: İkinci sıradaki bu aşamada ise insan düşüncesi sosyal veya fiziksel tüm olgu ve olaylar› soyut güçlerle açıklamaya çalışır.
c. Pozitif aşama: insan düşüncesinin ulaştığı son noktayı ifade eder. İnsan
düşüncesi bütün olgu ve olayları bilimsel (evrensel yasalara dayalı) olarak
açıklamaya çalışır. Auguste Comte’a göre bu aşamada insan düşüncesi pozitif bilim sayesinde doğaüstü ve soyut güçleri reddederek gözlemlenebilen,
sınıflanabilen ve ölçülebilen olgular arasındaki mevcut ilişkiyi açığa çıkarmaya çaba gösterir. Bu ilişkileri evrensel yasalar içerisinde sistemleştirmeye
çalışır. Doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 53

Aşağıdaki şıkların hangisinde pozitivist sosyal bilimin iki önemli temsilcisi bir arada verilmiştir?

Emile Durkheim- Wilhelm Dilthey

Emile Durkheim- Auguste Comte

Wilhelm Dilthey- Emilie Durkheim

Auguste Comte- Max Weber

Max Weber - Wilhelm Dilthey

Açıklama:

Emilie Durkheim ve Auguste Comte pozitivist sosyal bilimin önemli temsilcilerindendir. Cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 54

Aşağıdaki şıkların hangisinde yorumlayıcı sosyal bilimin iki önemli temsilcisi bir arada verilmiştir?

Wilhelm Dilthey- Emilie Durkheim

Max Weber- Auguste Comte

Emilie Durkheim- Max Weber

Wilhelm Dilthey-Max Weber

Max Weber - Auguste Comte

Açıklama:

Wilhelm Dilthey-Max Weber yorumlayıcı sosyal bilimin iki önemli temsilcisidir. Cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 55

Tarih araştırmalarında kullanılacak malzemenin belge değeri taşıyıp taşımadığı ve malzemenin içerisindekinin doğru olup olmadığının tespit edilmesi için aşağıdakilerden hangisi gereklidir?

İç eleştiri ve dış eleştiri yapılması zorunluluğu

Malzemeyi hazırlayanın tanınması zorunluluğu

Yüzeysel ve metodolojik eleştiri zorunluluğu

Belgeyi hazırlayanın tanınması zorunluluğu

Belgenin resmi yayın olması zorunluluğu

Açıklama:

Tarih araştırmalarında kullanılacak malzemenin belge değeri taşıyıp taşımadığı ve malzemenin içerisindekinin doğru olup olmadığının tespit edilmesi için “iç eleştiri ve dış eleştiri” yapılması zorunluluğu vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 56

Tarih, edebiyat veya sanat eserlerini her yönüyle inceleyip açıklamak, anlaşılmasını sağlamak ve değerlendirmek amacı ile yapılan aşağıdakilerden hangisidir?

İstirham

Anakronizm

Eleştiri

Yerme

Hiciv

Açıklama:

Eleştiri, tarih, edebiyat veya sanat eserlerini her yönüyle inceleyip açıklamak, anlaşılmasını sağlamak ve değerlendirmek amacı ile yapılır.

Doğru Cevap: C

Soru 57

Tarih araştırmaları sırasında kaynakların eleştirisi büyük önem taşır. Çünkü tarihte, doğruyu yanlıştan ayırabilmek, gerçeği ortaya koyabilmek ancak dikkatli bir kaynak eleştirisi ile mümkündür. Bu noktada tarihe pek çok bilim dalı yardımcı olur. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan değildir?

Paleografya

Ampirikoloji

Arkeoloji

Nümizmatik

Diplomatik

Açıklama:

Tarihe yardımcı bilim dalları içinde Ampirikoloji diye bir bilim dalı yoktur.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Eserin yazılış tarihi yazma eserlerin çoğunluğunda eserin sonunda yer alır. Bu bölümün adı nedir?

Çırağ Kaydı

Kuyud Kaydı

Ferağ Kaydı

Tevarih Bölümü

Antend Bölümü

Açıklama:

Eserin tanıtıcı unsurlarının belirlenmesi aşamasında, bilinmesi gereken noktalardan biri eserin yazılış tarihidir. Bu kısım, çoğunlukla yazma eserlerin sonunda ferağ kaydı (kolofon) denilen bölümde yer alır.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Bir eseri kopyalayan kişiye ne ad verilir?

Müteferrik

Mütedeyyin

Mütefekkir

Müstensih

Mütercim

Açıklama:

Bir eseri kopyalama işine istinsah; kopyayı yapana de müstensih denilir.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Aşağıdakilerden hangisi dış tenkit unsurlarından değildir?

Eserin Adının Belirlenmesi

Eserin Yazılış Tarihinin Belirlenmesi

Eserin Yazıldığı Yerin Belirlenmesi

Eserin Yazarının Belirlenmesi

Yazarın Eleştirisinin Belirlenmesi

Açıklama:

E seçeneği dış tenkit unsurlarından değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisi iç eleştiri unsurlarındandır?

Olayların Eleştirisi

Belgelerin İşleme Konulup Konulmadığının Belirlenmesi

Kopyalar Arasında En İyi Nüshanın Belirlenmesi

Eserin Yazıldığı Yerin Belirlenmesi

Eserin Orijinalliğinin Belirlenmesi

Açıklama:

Olayların eleştirisi iç eleştiri unsurlarındandır.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Toplumsal yaşamın doğal yaşama benzer bir nesnel gerçekliği olduğu yönünde temel bir varsayıma dayanan Pozivitizm kim tarafından geliştirilmiştir?

Fernand Braudel

Auguste Comte

Adam Smith

Alfred Adler

Sokrates

Açıklama:

Auguste Comte (1789-1857) tarafından geliştirilen pozitivizm, toplumsal yaşamın doğal yaşama benzer bir nesnel gerçekliği olduğu yönünde temel bir varsayıma dayanır.

Doğru Cevap: B

Soru 63

Auguste Comte’un insan toplumları için önerdiği evrimsel gelişme modeline göre insan düşüncesi ve insan toplumları üç temel aşamadan geçerek ilerlemişlerdir.
Aşağıdakilerden hangisinde bu üç temel aşama doğru olarak verilmiştir?

Teolojik aşama, Metafizik aşama, Pozitif aşama

Metafizik aşama, Pozitif aşama, Realist aşama

Pozitif aşama, Realist aşama, Teolojik aşama

Teolojik aşama, Metafizik aşama, Filolojik aşama

Otokratik Aşama, Teolojik aşama, Metafizik aşama,

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 64

Toplumla ilgili araştırmalarda kullanılacak yöntemin incelendiği ''Sosyolojik Yöntemin Kuralları'' adlı kitap kimindir?

Alfred Adler

Auguste Comte

Emile Durkheim

Eric J. Hobsbawm

March Bloch

Açıklama:

Toplumla ilgili araştırmalarda kullanılacak yöntemi incelendiği ''Sosyolojik Yöntemin Kuralları'' adlı kitap Emile Durkheim'a aittir.

Doğru Cevap: C

Soru 65

Tarihi malzemelerin eleştirisi kaç yolla yapılır?

Açıklama:

Tarihi malzemelerin eleştirisi iki yolla yapılır: a) Dış eleştiri (Kaynak kritiği) b) İç eleştiri (Olayların kritiği). Bu işleme dış tenkit ve iç tenkit de denilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 66

Tarihi malzemelerin ne dereceye kadar belge değeri taşıdığını aşağıdakilerden hangisi inceler?

Analitik Çözümleme

Kurgusal Düzen

Hermeneutik

İç Eleştiri

Dış Eleştiri

Açıklama:

Dış eleştiri, tarihi malzemelerin ne dereceye kadar belge değeri taşıdığını inceler, onları kabul eder veya red eder. İç eleştiri ise aynı tarihi malzemenin içerisindekilerin doğruluğunu, gerçeğe uygunluğunun derecesini ortaya koyar.

Doğru Cevap: E

Soru 67

Yazma eserlerin sonundaki ferağ kaydı bölümünde aşağıdakilerden hangisi yer alır?

Eserin yazıldığı yer

Eserin adı

Eserin yazılış tarihi

Yazarının adı

Kaynak

Açıklama:

Eserin tanıtıcı unsurlarının belirlenmesi aşamasında, bilinmesi gereken bir diğer nokta eserin yazılış tarihidir. Bu kısım, çoğunlukla yazma eserlerin sonunda ferağ kaydı (kolofon) denilen bölümde yer alır.

Doğru Cevap: C

Soru 68

Eserin dil ve şive özellikleri aşağıdakilerden hangisinin belirlenmesine yardımcı olur?

Eserin adı

Yazıldığı yer

Yazılış tarihi

Kaynak

Yazarın adı

Açıklama:

Eserin yazıldığı yer genellikle kolofonda belirtilmiştir. Kolofonda bu konuda bilgi yoksa burada bazı tahminlerde bulunulabilir. Eserin dil ve şive özellikleri, yazının karakteri yazıldığı bölgenin belirlenmesinde önemli rol oynar.

Doğru Cevap: B

Soru 69

Arap alfabesiyle sağdan sola yatık olarak yazılan ve harflerin kuyruklarının uzun tutulduğu yazı türü aşağıdakilerden hangisidir?

Ta’lik

Kûfi

Nesih

Sülüs

Divânî

Açıklama:

Ta’lik: Arap alfabesiyle sağdan sola yatık olarak yazılan ve harflerin kuyruklarının uzun tutulduğu yazı türü. Genelde Şeyhülislamlık ve ona bağlı kurum ve kişiler bu yazı türünü kullanmaktaydılar.

Doğru Cevap: A

Soru 70

Aşağıdakilerden hangisi tarihi malzemenin içeriklerinin doğruluğunu ve gerçeğe uygunluk derecesini tespit eder?

Kurgusal Düzen

İç Eleştiri

Hermeneutik

Analitik Çözümleme

Dış Eleştiri

Açıklama:

İç eleştiri tarihi malzemenin içeriklerinin doğruluğunu ve gerçeğe uygunluğunun derecesini tespit etmek için yapılır.

Doğru Cevap: B

Soru 71

Teolojik
Metafizik
Pozitif
Felsefe
Sosyolojik

Auguste Comte’un insan toplumları için önerdiği evrimsel gelişme modelindeki aşamalar aşağıdakilerden hangisidir?

I-II-III

I-II-IV-V

II-III-IV-V

III-IV-V

I-III-IV-V

Açıklama:

Teolojik aşama: Bu aşamada insan düşüncesi her şeyi doğaüstü güçlerle açıklamaya çalışır.
Metafizik aşama: İkinci sıradaki bu aşamada ise insan düşüncesi sosyal veya fiziksel tüm olgu ve olayları soyut güçlerle açıklamaya çalışır.
Pozitif aşama: İnsan düşüncesinin ulaştığı son noktayı ifade eder. İnsan düşüncesi bütün olgu ve olayları bilimsel (evrensel yasalara dayalı) olarak açıklamaya çalışır. Auguste Comte’un insan toplumları için önerdiği evrimsel gelişme modeline göre insan düşüncesi ve insan toplumları üç temel aşamadan geçerek ilerlemişlerdir.
Bu aşamalar şunlardır:
1. Teolojik aşama: Bu aşamada insan düşüncesi her şeyi doğaüstü güçlerle açıklamaya çalışır.
2. Metafizik aşama: İkinci sıradaki bu aşamada ise insan düşüncesi sosyal veya fiziksel tüm olgu ve olayları soyut güçlerle açıklamaya çalışır.
3. Pozitif aşama: İnsan düşüncesinin ulaştığı son noktayı ifade eder. İnsan düşüncesi bütün olgu ve olayları bilimsel (evrensel yasalara dayalı) olarak açıklamaya çalışır.

Doğru Cevap: A

Soru 72

Yorumlayıcı sosyal bilim, aşağıdakilerden hangisiyle ilişkilidir?

Metafizik

Pozitivist

Nomolojik

Hermeneutik

Doğa Bilimleri

Açıklama:

Yorumlayıcı sosyal bilim, 19. Yüzyılda ortaya çıkan ve bir anlam kuramı olan Hermeneutik (Yorum Bilgisi) ile ilişkilidir.Yorumlayıcı sosyal bilim, 19. Yüzyılda ortaya çıkan ve bir anlam kuramı olan Hermeneutik (Yorum Bilgisi) ile ilişkilidir.

Doğru Cevap: D

Soru 73

İdeal Tipi, tarihsel bir dönemde ortaya çıkan olayları analiz etmek amacıyla geliştirdiği yöntemsel araç olarak tanımlayan aşağıdakilerden hangisidir?

Karl Marx

Sigmund Freud

Max Weber

Teodor Adorno

Herbert Marcuse

Açıklama:

Max Weber, “ideal tipi” belirli bir tarihsel dönemde ortaya çıkan olayları analiz etmek amacıyla araştırmacının gerçeklik hakkında sahip olduğu kanıtlara ve gözlemlere dayanarak geliştirdiği yöntemsel araç olarak tanımlar.

Doğru Cevap: C

Soru 74

Aynı süreçte iki kutup arasındaki çatışmaya dayalı değişmeyi ifade etmek için aşağıdakilerden hangisi kullanılır?

İdeal Tip

Pozitivistl

Nomolojik

Hermeneutik

Diyalektik

Açıklama:

Eleştirel sosyal bilim yönteminin önemli özelliklerinden biri olan diyalektik, aynı süreçte iki kutup arasındaki çatışmaya dayalı değişmeyi ifade etmek için kullanılır.

Doğru Cevap: E

Soru 75

Bir eseri kopya eden kişiye ne denir?

Müellif

Müstensih

Müverrih

Mutasavvıf

Mutasarrıf

Açıklama:

Bir eseri kopyalama işine istinsah; kopyayı yapana de müstensih denilir. Doğru yanıt “B” şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 76

Bir eserin yazarının kim olduğunun nereden öğrenilmesi güvenilir olmayabilir?

Eserin kapağı üzerinden

Eserin cildi içindeki ilk sayfadan

Eserin giriş kısmından

Kütüphane kataloğundan

Eserin içindeki herhangi bir yerden

Açıklama:

Kütüphanelerde bulunan eserlerin adlarının ve yazarlarının belirlenmesi uzmanlarca gerçekleştirilen bir iştir. Bununla beraber eserlerin adlarının ya da yazarlarının tam belirlenemediği durumlara da rastlanmaktadır. Bu yüzden araştırmacı kütüphane kataloglarına güvenmemeli ve mutlaka kendi kritiğini de yapmalıdır. Doğru yanıt “D” şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 77

I. Eserin bütün nüshaları görülüp, bazı bölümlerine sondajlar yapılarak birbirine benzeyen nüshaların içinden en mükemmeli seçilir.
II. Bir nüshanın değişik yerlerinden seçilen kısımların doğruluğundan emin olunan diğer eserlerle karşılaştırılır.
III. Kopya edildiği tarih orijinal eserin yazım tarihine en yakın olan nüsha en iyi nüsha olarak belirlenir.
Yukarıdakilerden hangileri bir eserin kopyaları arasından en iyi nüshanın belirlenmesi aşamasında izlenen yöntemlerdendir?

I-II

I-II-III

II-III

III

Açıklama:

Kopya eserleri, bu tür bir incelemeye tabi tutmadan, sadece kopya edildikleri tarihe bakarak sınıflamak, araştırmacıları yanlış sonuçlara ulaştırabilir. Eserin kopya edildiği tarihin, orijinal eserin yazım tarihine yakın olması, kopya eserin değerini arttırsa da, bu nüshanın orijinal esere en yakın bilgileri içerdiği konusunda bize güvenilir bilgi vermez. Çünkü araştırmacının eline ulaşan ve ilk kopya olduğu sanılan nüshanın dışında günümüze ulaşmamış başka nüshalar da bulunabilir. Bu nedenle, kopya eserler üzerinde de incelemelerde bulunarak sonuca varmak, en sağlıklı metottur. Doğru yanıt “B” şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 78

Osmanlı bürokrasisinde defterdarlıkta tutulan hesaplarda kullanılan yazı türü hangisidir?

Divani

Ta’lik

Siyakat

Nesih

Rık’a

Açıklama:

Osmanlı bürokrasisinde saraydan çıkan ferman, hüküm gibi belgeler divani yazı ile yazılmıştır. Şeyhülislâmlıktan çıkan yazılarda ta’lik, defterdarlıkta tutulan hesaplarda siyakat kullanılmıştır. Doğru yanıt “C” şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 79

Osmanlı Devleti’nin son yüzyılında devletin resmi yazısı olan yazı türü aşağıdakilerden hangisidir?

Siyakat

Nesih

Ta’lik

Divani

Rık’a

Açıklama:

Osmanlı Devleti’nin son yüzyılında rık’a devletin resmi yazısı olmuştur. Doğru yanıt “E” şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 80

Aşağıdakilerden hangisi tarihin iç tenkidinin unsurlarından biridir?

Yazarın eleştirisi

Eserin Adı ve Yazarının Belirlenmesi

Eserin Yazılış Tarihinin Belirlenmesi

Eserin Yazıldığı Yerin Belirlenmesi

Belgelerin Eleştirisi

Açıklama:

İç eleştiri özellikle kitap, risale ve belgelere ait bir eleştiridir. Bu eleştiri yazarın eleştirisi ve olayların eleştirisi olmak üzere iki kademede yapılır. Doğru yanıt “A” şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 81

“Arap alfabesiyle sağdan sola yatık olarak yazılan ve harflerin kuyruklarının uzun tutulduğu yazı türüdür. Genelde Şeyhülislamlık ve ona bağlı kurum ve kişiler bu yazı türünü kullanmaktaydılar.” Tanımı verilen yazı türü aşağıdakilerden hangisidir?

Nesih

Siyakat

Divani

Ta'lik

Rık'a

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 82

I. Eserde anlatılan olayları farklı kaynaklarla kıyaslamak ve bilgilerin doğruluk dereceleri tespit etmek.
II. Yazarın anlattığı olayların kendi gözlemlerine dayanıp dayanmadığı belirlemek.
III. Yazarın ne söylediğini değil, ne söylemek istediğini anlayabilmek.
Hangileri tarihin iç eleştirisi olarak olayların eleştirisinin yöntemlerindendir?

I-II

I-II-III

II-III

Açıklama:

Her üç seçenek de tarihin iç eleştirisi olarak olayların eleştirisinin yöntemlerindendir.

Doğru Cevap: C

Soru 83

Toplumsal yaşamın doğal yaşama benzer bir nesnel gerçekliği olduğu yönünde temel bir varsayıma dayanan pozitivizm kim tarafından geliştirilmiştir?

Auguste Comte

Emile Durkheim

Max Weber

David Hume

Immanuel Kant

Açıklama:

Auguste Comte (1789-1857) tarafından geliştirilen pozitivizm, toplumsal yaşamın doğal yaşama benzer bir nesnel gerçekliği olduğu yönünde temel bir varsayıma dayanır. Doğru yanıt “A” şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 84

Auguste Comte’un insan toplumları için önerdiği evrimsel gelişme modeline göre insan düşüncesi ve insan toplumlarının geçerek ilerlediği üç temel aşama aşağıdakilerden hangisinde doğru sıra ile verilmiştir?

Teolojik-Pozitif-Metafizik

Pozitif-Metafizik-Teolojik

Metafizik-Teolojik-Pozitif

Teolojik-Metafizik-Pozitif

Pozitif-Teolojik-Metafizik

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Ünite 4

Soru 1

Eski Önasya kültür dünyasının önemli keşiflerinden biri olan ve yaklaşık 30 bin tablet ya da fragmanı aşan Hititlere ait arşiv aşağıdakilerden hangisidir?

Çorum

Boğazköy

Kastamonu

Çankırı

Bodrum

Açıklama:

Eskiçağ Tarihi Kaynakları’nı açıklayabileceksiniz.

Doğru Cevap: B

Soru 2

Tarih alanında her türlü bilimsel çalışmanın ilk koşulu nedir?

Kaynak Bilgisi

Kültür Kalıntıları

Edebi Kaynaklar

Epigrafik Kaynaklar

Stel

Açıklama:

Tarih alanında her türlü bilimsel çalışmanın ilk koşulu “kaynak bilgisi”dir. “Kaynak” tarihsel gelişimin akışına belirleyebilmek için elimizde var olan her türlü olanak demektir. Eskiçağ Tarihi’nde “kaynak” kavramı Önasya ve Mısır’daki Eskidoğu kültürlerinin ve Helen-Roma uygarlıklarının etki alanlarındaki tüm mirası kapsamaktadır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi Eskiçağ Tarihinin yazılı kaynaklarından değildir?

Edebi Kaynaklar

Arkeolojik Kaynaklar

Epigrafik Kaynaklar

Papirolojik Kaynaklar

Nümismatik Kaynaklar

Açıklama:

Arkeolojik Kaynaklar, Eskiçağ Tarihinin yazılı kaynaklarından değildir. Doğru Cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 4

Tarihin ilk yazılı belgeleri aşağıdakilerden hangisidir?

Hititler’in yaptığı yıllıklar

İlyada ve Odiseya Destanı

Mezopotamya’da, çivi yazısı adı verilen ve kil tabletler üzerine yazılan belgeler.

Heredot’un yazdığı Historia adlı eser

Büyük İskender döneminde toplumların tarihini anlatan eserler

Açıklama:

Yazı ilk olarak Mezopotamya’da yaklaşık olarak 3200 yıllarında ortaya çıkmıştır. Çiviye benzemesinden ötürü çivi yazısı adı verilen ve kil tabletler üzerine yazılan bu ilk belgeler tarihin de ilk yazılı belgeleridir. Doğru cevap C şıkkıdır

Doğru Cevap: C

Soru 5

Roma tarih yazımının en belirgin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Felsefi bir düşünceyle yoğurulmuş olması

Tarafsız olması

Gerçekleri araştırmada titiz olması

Etkili ve edebi bir anlatım tarzı olması

Olaylara kronolojik olarak yer vermesi

Açıklama:

Roma tarih yazımının en belirgin özelliği etkili ve edebi bir anlatım tarzının olmasıdır. Doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi dilimize yazıtbilim olarak çevrilmiştir?

Arkeoloji

Antropoloji

Etnografya

Kronoloji

Epigrafi

Açıklama:

Dilimize “yazıtbilim” diye çevirebileceğimiz epigrafi, Antikçağ’da taş, metal, tahta, kil ve seramik gibi sert maddeler üzerine yazılmış Helence ya da Latince yazıtların incelendiği bilim dalına verilen isimdir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 7

Üzerinde yazıt, bezeme veya ikisinin de yer aldığı dikdörtgen ya da silindir biçimli dikey duran taşlara ne ad verilir?

Stel

Kline

Dekret

Epigrafi

Agon

Açıklama:

Üzerinde yazıt, bezeme veya ikisinin de yer aldığı dikdörtgen ya da silindir biçimli dikey duran taşlara Stel adı verilir. Antik Dünya’da taş üzerindeki yazıtlar genel olarak halkı ilgilendiren ve onlara hitap eden konuları içermekteydi. Bazen bir afiş niteliği de taşıyan bu yazıtlar, aynı zamanda resmi bir belge niteliğine de sahip olup orijinalleri kent arşivlerinde saklanmaktaydı. Herhangi bir belgenin taş üzerine kazınması için farklı nedenler vardır: Bu konuda uluslararası antlaşmalar ilk sırada yer almaktadır. Antlaşmayı yapan taraflar için en önemli nokta, bunun kamuoyuna açık bir biçimde, dayanıklı steller üzerine yazılmasıdır. Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Fotoğraf çekilmesi mümkün olmayan durumlarda ya da yazıtın okunamayacak kadar kötü olduğu durumlarda kullanılan farklı kopya alma yeteneği aşağıdakilerden hangisidir?

Ajitasyon Kopya

Lateks Kopya

Klonlama Kopya

Baryumlama Kopya

Film tarayıcı kopya

Açıklama:

Fotoğraf çekilmesi mümkün olmayan durumlarda ya da yazıtın okunamayacak kadar kötü olduğu durumlarda kullanılan farklı kopya alma yeteneği Lateks kopya ve kağıt kopyadır. Doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Öncelikle Mısır’da, Helenistik ve Roma döneminde papirüs ve parşömenler üzerine yazılmış Helence ve Latince kayıtlarla ilgilenen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Epigrafi

Graffiti

Papiroloji

Dipinti

Nümismatik

Açıklama:

Papiroloji, öncelikle Mısır’da Helenistik ve Roma döneminde papirüs ve parşömenler üzerine yazılmış Helence ve Latince kayıtlarla ilgilenmektedir. Bu çalışma alanı zamansal olarak, M.Ö. 332 ile M.S. VII. yüzyıllar arasını kapsamaktadır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 10

I- Mal-para ilişkileri,
II- Sikke basma hakkı ve tekniği,
III- Para ayarı,
IV- Sikkelerin ikonografik açıdan incelenmesi
Yukarıdaki sıralanan temel konular hangi mesleğin çalışma alanına girer?

Nümismatik

Arkeoloji

Antropoloji

Epigrafi

Paleografi

Açıklama:

Helence nomism‹a(= sikke) sözcüğünden gelen “nümismatik”, Antikçağ sikkelerini ekonomik, tarihsel, kültürel ve sanatsal yönleriyle inceleyen Eskibatı temel biliminin adıdır. Sikkeyi inceleyen nümizmatın çalışma alanına, mal-para ilişkileri, sikke basma hakkı ve tekniği, para ayarı, sikkelerin ikonografik açıdan incelenmesi ve doğal olarak sikkelere ilişkin yazılı kaynaklar gibi konular girer. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi arkeolojinin tarih araştırmalarında yardımcı olduğu alanlardan birisi değildir?

Kültürel bağlantıların ve tarihsel olayların anlaşılması

Sosyal ve dinsel açıdan yaşam koşullarının araştırılması

Mekanların ortaya konulması ve analizi

Arkeolojik kaynakların tümü, tarihi önemli derecede canlı hale getirmektedir.

Devletlerin ne kadar iyi yönetildiğine ışık tutması

Açıklama:

Çözüm: Seçeneklerde verilen a,b,c ve d seçenekleri tarih araştırmalarında yardımcı olan alanlar verilmişken, e seçeneği yanlıştır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 12

Tarih alanında, tarihsel gelişimin akışını belirleyebilmek için elimizde var olan her türlü olanağa ne ad verilir?

Kaynak

Kalıntı

Minyatür

Yazıt

Lahit

Açıklama:

Tarih alanında her türlü bilimsel çalışmanın ilk koşulu “kaynak bilgisi”dir. “Kaynak” tarihsel gelişimin akışını belirleyebilmek için elimizde var olan her türlü olanak demektir. Eskiçağ Tarihi’nde “kaynak” kavramı Önasya ve Mısır’daki Eskidoğu kültürlerinin ve Helen-Roma uygarlıklarının etki alanlarındaki tüm mirası kapsamaktadır. Kaynak sözcüğünden tarihsel teşhis için elimizdeki tüm olanaklar anlaşılırken buna yazılı kaynakların yanı sıra, yazısız kaynaklar da girmektedir. Cevap: A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi birinci elden kaynaklar için doğru bir ifade değildir?

Birinci elden kaynaklar, haber verdikleri olaylarla bağlantılı ve ilişki halindedir.

Birinci elden kaynaklar, edebi kaynaklara göre daha taraflıdır.

Birinci elden kaynaklar, kendilerinden sonraki dünyadan daha çok içinde bulundukları zamana yönelmişlerdir.

Birinci elden kaynaklar,ikinci elden kaynaklara göre daha güvenilir bir nitelik taşımaktadırlar.

Birinci elden kaynaklar, yalnızca münferit bazı soruları yanıtlamaktadırlar.

Açıklama:

Birinci elden kaynaklar, haber verdikleri olaylarla bağlantılı ve ilişki halinde olmuşlardır. Örneğin bir yazıt, anlatmak istediği konu ile doğrudan doğruya ilgili olarak yazılmıştır. Ayn› durum, sikkeler ve papirüsler için de geçerlidir. Bu nedenle, birinci elden kaynakların ifadelerindeki doğruluk değeri, edebi kaynaklara göre daha tarafsızdırlar. Zira birinci elden kaynaklar, değerlendirme ve yorumlama
yerine yalnızca haber verirler; bunlar kendilerinden sonraki dünyadan daha çok içinde bulundukları zamana yönelmişlerdir. Bu nedenle de, ikinci elden kaynaklara göre daha güvenilir bir nitelik taşımaktadırlar. Birinci elden kaynakların bir dezavantajı, bunların belli bir bağlantı içinde olmayan dağınık haber vermeleri; yani yalnızca münferit bazı soruları yanıtlamalarıdır. Birinci elden kaynaklar, bilgilerimizin zenginliği konusunda çok önemli bir yer tutarlar, nispeten tarafsız oldukları için de edebi kaynaklardaki boşlukların ya da eksikliklerin tamamlanmasına son derece yararlıdırlar ve her zaman kontrol edilmeye ve düzeltilmeye elverişlidirler. Cevap: B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Helenler, gittikleri uzak ülkelerdeki kavimler ile bu ülkelerin tarihi, coğrafyası ve etnolojisi hakkında topladıkları bilgileri ve izlenimleri kendi yurttaşlarına büyük alanlarda ya da tapınak avlularında yaptıkları konuşmalarla aktarıyorlardı. Bu konuşmaları aktaran kişilere ............................. denilmekteydi.
Yukarıda boş bırakılan alana, aşağıdakilerden hangisi anlam bakımından uygun olacaktır?

Logograf

Etnograf

Antrograf

Tarihçi

Ulak

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi bilinen ilk tarihçidir ve hangi yüzyılda yaşamıştır?

Homeros, M.Ö. VI. yüzyıl

Homeros, M.Ö. IV. yüzyıl

Herodotos, M.Ö. V. yüzyıl

Herodotos, M.Ö. VI. yüzyıl

Thukydides, M.Ö. V. yüzyıl

Açıklama:

Bilinen ilk tarihçi Bodrumlu (= Halikarnassos) Herodotos’tur ve M.Ö. V. yüzyılda yaşamıştır. Doğru cevap: C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Tarih alanında, Latince olarak ilk kez eser veren Romalı yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Augustus

Ammianus Marcellinus

Marcus Tullius Cicero

M. P. Cato

Hadrianus

Açıklama:

Romalılar arasında Latince olarak ilk kez tarih alanında eser veren kişi M. P. Cato olmuştur. Yedi kitaptan oluşan Origines (= Kökenler) adlı eserinde Roma’nın başlangıcından kendisinin öldüğü M.Ö. 149 yılına kadar olan tarih olaylarını anlatmıştır. Cevap:D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 17

Aşağıdaki hangi isim ile Klasik Roma tarihçiliğinin başladığı söylenir?

Marcus Tullius Cicero

Augustus

Sallustius

Titus

Livius

Açıklama:

Klasik Roma tarihçiliği M.Ö. I. yüzyılın ortasında Sallustius’la başlatılır. Çünkü Sallustius’tan önce, tarih yazanlar ya yıllıklar ya da anı türünde eserler vermişlerdir. Cevap: C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 18

Roma tarih yazıcılığının son gerçek tarihçisi,M.S. 330 yılında Antiokheia kentinde doğan ............'tur.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

Ammianus Marcellinus

Titus Livius

Augustus

Hadrianus

Marcus

Açıklama:

Roma tarih yazıcılığının son gerçek tarihçisi Ammianus Marcellinus’tur: M.S. 330 yılında bugünkü adı Antakya olan Antiokheia kentinde doğmuştur. Cevap:A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi Antikçağ’da taş, metal, tahta, kil ve seramik gibi sert maddeler üzerine yazılmış Helence ya da Latince yazıtların incelendiği bilim dalına verilen isimdir?

Logografya

Epigrafya

Grafitografya

Helenegrafya

Annales

Açıklama:

“Epigrafya” Antikçağ’da taş, metal, tahta, kil ve seramik gibi sert maddeler üzerine yazılmış Helence ya da Latince yazıtların incelendiği bilim dalına verilen isimdir. Cevap: B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi "Papirüs"ün özelliklerinden biri değildir?

Papirüslerin büyük bölümü genellikle özel ve resmi nitelikte “belge” karakteri taşımaktadır.

Devlet ve siyasal düzeni ilgilendiren konularda kaynak değeri olan papirüs sayısı oldukça fazladır.

Başta Mısır olmak üzere Antikçağ’ın sosyo-ekonomik koşullarına ışık tutar.

Mısır'ın özel ve resmi hukuk yaşamı hakkında bildiklerimiz bu belgelere dayanmaktadır.

Mısır'ın din ve kültürüne ilişkin konular papirüslere yansımış durumdadır.

Açıklama:

Devlet ve siyasal düzeni ilgilendiren konularda kaynak de¤eri olan papirüs sayısı oldukça azdır. Cevap: B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 21

......................, Antikçağ sikkelerini ekonomik, tarihsel, kültürel ve sanatsal yönleriyle inceleyen Eskibatı temel biliminin adıdır.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

Nümismatik

Arkeoloji

Stratigrafi

Epigrafya

Papiroloji

Açıklama:

Helence nomisma (= sikke) sözcüğünden gelen “nümismatik”, Antikçağ sikkelerini ekonomik, tarihsel, kültürel ve sanatsal yönleriyle inceleyen Eskibatı temel biliminin adıdır. Sikkeyi inceleyen nümizmatın çalışma alanına mal-para ilişkileri, sikke basma hakkı ve tekniği, para ayarı, sikkelerin ikonografik açıdan incelenmesi ve doğal olarak sikkelere ilişkin yazılı kaynaklar gibi konular girmektedir. Cevap:A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Eskiçağ Tarihi’nin yaklaşık olarak kapsadığı süre aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

M.Ö. 12000-M.S. II. Yüzyıl

M.Ö. 8200-M.S. III. Yüzyıl

M.Ö. 5200-M.S. V. Yüzyıl

M.Ö. 4200-M.S. VI. Yüzyıl

M.Ö. 3200-M.S. VII. Yüzyıl

Açıklama:

Eskiçağ Tarihi, Akdeniz ve Önasya kültür çevreleri ile bu çevrelerle do¤rudan
iliflki halinde bulunan komflu bölgelerin yaz› ile bağlayan en eski devirlerinden
(M.Ö. yaklaşık 3200) Bizans’ın siyasal olarak kurulduğu M.S. VII. yüzyıla kadar
olan süreyi kapsamaktadır

Doğru Cevap: E

Soru 23

Aşağıda verilen bölgelerden hangisi Eski Önasya sınırları içinde yer almaz?

Mezopotamya

Suriye-Filistin

İran

Anadolu

Hellen-Atina

Açıklama:

Kronolojik bakımdan daha eski olan ve
“Eskidoğu” diye adlandırılan grupta Eski Önasya (Mezopotomya, Suriye-Filistin, İran ve Anadolu) ve ardından Eski Mısır kültürleri; genel olarak “Eskibatı›” diye adlandırılan ikinci grupta ise Ege-Helen kültürleri, Büyük İskender’in açtığı Helenizm devri kültürü ve İtalya-Roma kültürleri yer almaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 24

Aşağıda verilenlerden hangisi yazılı kaynaklardan biri değildir?

Edebi

Epigrafik

Seramik

Numismatik

Papirolojik kaynaklar,

Açıklama:

Yazılı kaynaklar bir de şu flekilde sınıflandırılmaktadır: 1) Edebi kaynaklar, 2)
Epigrafik kaynaklar, 3) Papirolojik kaynaklar, 4) Nümismatik kaynaklar

Doğru Cevap: C

Soru 25

Duvara çizilmiş ve kilden kaplara yazılmış yazılar için aşağıda verilenlerden hangisi uygun düşmektedir?

Numismatik ve Graffiti

Dipinti ve Graffiti

Numismatik ve Graffiti

Dipinti ve Epigrafik

Papiroji ve Graffiti

Açıklama:

Yazıtlar, edebi kaynaklardaki kimi boşlukları ve eksiklikleri bütünleyici, düzeltici dahası tümüyle yani bir tarihsel gerçeği ortaya çıkarıcı bir nitelik taşımaktadır. “dipinti” ve “graffiti” adı verilen duvara çizilmifl ve kilden kaplara yazılmış yazılarla Eskiçağ insanının günlük özel yaşamına kadar inilebilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 26

I.Mezopotamya’da ortaya çıkmıştır.
II.Yaklaşık olarak M.Ö. 3200 yıllarında ortaya çıkmıştır.
III. Kil tabletler üzerine yazılmışlardır.
IV. Çiviyazısı olarak bilinmektedir.
Yazının ilk defa ortaya çıkışıyla ilgili olarak yukarıda verilenlerden hangisi veya hangileri doğrudur?

Yalnız I

I ve II

I, II ve III

I, II, III ve IV

Hiçbiri

Açıklama:

Yazı ilk olarak Mezopotamya’da yaklaşık olarak 3200 yıllar arasında ortaya çıkmıştır. Çiviye benzemesinden ötürü çivi yazısı adı verilen ve kil tabletler üzerine yazılan bu ilk belgeler tarihin de ilk yazılı belgeleridir.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Bilindiği üzere Boğazköy’de binlerce tablet ele geçmiştir. Aşağıda verilenlerden hangisi ele geçen metinlerden biri değildir.

Hattice

Luvice

Hurrice

Akkadca

Karca

Açıklama:

Eski Önasya kültür dünyasına ait
olan en önemli keşifer arasında yer alan ve 30 bin tablet ya da fragmanı aşan Hititler’e ait Boğazköy arşividir: Bilindiği gibi kanunlar, kral yazıtları ya da yıllıkları,
antlaşmalar, mektuplar, bağış belgeleri, dinsel metinler, kült envanterleri, yüksek
edebi de¤eri olan mitolojik metinler ile dualar, savaş arabalarında kullanılan atları
yetiştirmeye ait metinlerin çoğu Hititçe olmakla birlikte; Boğazköy’de ayrıca Hattice, Luvice, Palaca, Hurrice, Sümerce ve Akkadca metinler de bulunmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 28

Tarihe bilimsel yaklaşım ilk kez aşağıda verilen uygarlıklardan hangisi zamanında başlanmış denilebilir?

Urartu

Sümer

Hellen

Akkad

Assur

Açıklama:

Tarihe bilimsel yaklaşım ilk kez Helenler ile başlamış denilebilir. Helenler’den
önce Yakın Doğulu kavimlerde tarih yazımı dini ve mitolojik karakterli idi. Oysa
Herodotos ile başladığı kabul edilen Helen tarih yazımının en büyük özelliği hümanist oluşu idi.

Doğru Cevap: C

Soru 29

Bilinen ilk tarihçi ve yaşadığı yüzyıl hakkında aşağıda verilenlerden hangisi doğrudur?

M.Ö. V. Yüzyıl-Herodotos

M.Ö. V. Yüzyıl-Homeros

M.Ö. VII. Yüzyıl-Herodotos

M.Ö. IV. Yüzyıl-Strabon

M.Ö. III. Yüzyıl-Thuykidides

Açıklama:

Bilinen ilk tarihçi M.Ö. V. yüzyılda yaşamış olan Bodrumlu (= Halikarnassos)
Herodotos’tur.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Romalılar arasında Latince olarak ilk kez tarih alanında eser veren kişi kimdir?

Cicero

T. Livius

Tacitus

Plinius

M. P. Cato

Açıklama:

Romalılar arasında Latince olarak ilk kez tarih alanında eser veren kişi M. P. Cato olmştur. Yedi kitaptan oluşan Origines (= Kökenler) adlı eserinde Roma’nın başlangıcından kendisinin öldüğü M.Ö. 149 yılına kadar olan tarih olaylarını anlatmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 31

I.Antakya’da doğmuştur.
II.M.S. 96-378 yılları arasını kapsayan bir tarih eseri kaleme almıştır.
III.Tacitus’u kendisine örnek edinmiştir
IV.Augustus’un hayatını kaleme almıştır.
Bilindiği üzere Roma tarih yazıcılığının son gerçek tarihçisi Ammianus Marcellinus’tur. Yukarıda Ammianus Marcellinus hakkında verilenlerden hangisi veya hangileri doğrudur?

Yalnız I

I ve II

I, II ve III

I, II, III ve IV

II, III ve IV

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 32

Akdeniz ve Önasya kültür çevreleri ile bu çevrelerle doğrudan ilişki halinde bulunan komşu bölgelerin yazı ile başlayan en eski devirlerinden (M.Ö. yaklaşık 3200) Bizans’ın siyasal olarak kurulduğu M.S. VII. yüzyıla kadar olan süreyi kapsayan tarihsel dönem hangisidir?

Yakın Çağ Tarihi

Orta Çağ Tarihi

Tarih Öncesi Dönem

Eski Çağ Tarihi

Maden Çağı Tarihi

Açıklama:

Eski Çağ Tarihi, Akdeniz ve Önasya kültür çevreleri ile bu çevrelerle doğrudan ilişki halinde bulunan komşu bölgelerin yazı ile başlayan en eski devirlerinden (M.Ö. yaklaşık 3200) Bizans’ın siyasal olarak kurulduğu M.S. VII. yüzyıla kadar olan süreyi kapsamaktadır. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 33

Eski Çağ’ın zamansal sınırları (M.Ö. yaklaşık 3200-M.S. VII. yüzyıl) aşağıda verilen hangi gelişmelere göre çizilmiştir?

Kavimler Göçü - Bizans’ın siyasal olarak kuruluşu

Bizans’ın siyasal olarak kuruluşu - İstanbul’un fethi

Fransız İhtilali - Bizans’ın siyasal olarak kuruluşu

Taş Devri’nin sona ermesi - Kavimler Göçü

Yazının bulunuşu - Bizans’ın siyasal olarak kuruluşu

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 34

Yaklaşık olarak 4000 yıl kadar süren Eski Çağ Tarihi, kültürel bakımdan iki gruba ayrılmaktadır. Hangi seçenekte bu grubun adları doğru olarak verilmiştir?

Eskidoğu - Eskibatı

Yakındoğu - Uzakdoğu

Eskidoğu - Yenibatı

Yenidoğu - Eskibatı

Yenidoğu - Yenibatı

Açıklama:

Yaklaşık olarak 4000 yıl kadar süren Eski Çağ Tarihi kültürel bakımdan iki gruba ayrılmaktadır. Bunlar: Eskidoğu ile Eskibatı’dır. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 35

Aşağıdaki kültürlerden hangisi Eski Çağ Tarihinde “Eskidoğu” diye adlandırılan grupta yer almaz?

Anadolu

Ege-Helen

Eski Mısır

Mezopotamya

Suriye-Filistin

Açıklama:

Yaklaşık olarak 4000 yıl kadar süren Eski Çağ Tarihi kültürel bakımdan iki gruba ayrılmaktadır: Kronolojik bakımdan daha eski olan ve “Eskidoğu” diye adlandırılan grupta Eski Önasya (Mezopotamya, Suriye-Filistin, İran ve Anadolu) ve ardından Eski Mısır kültürleri; genel olarak “Eskibatı” diye adlandırılan ikinci grupta ise Ege-Helen kültürleri, Büyük İskender’in açtığı Helenizm devri kültürü ve İtalya-Roma kültürleri yer almaktadır. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Eski Çağ Tarihinde Ege-Helen ve İtalya-Roma kültürleri genel olarak hangi başlık altında değerlendirilir?

Anadolu

Eskidoğu

Eskibatı

Helenizm

Mezopotomya

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 37

Hukuki koşullar

Sosyo-ekonomik koşullar

Yeni Çağ’a ilişkin bazı bilgiler

Devlet ve siyasal düzen

Papirüsleri inceleyerek bir araştırma yapılmak istenirse yukarıdaki bilgilerden hangilerine ulaşılabilir?

I ve II

II ve III

I, II ve III

I, II ve IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

Papirüsler; hukuki, sosyo-ekonomik koşullar, devlet ve siyasal düzen vb. hakkında bilgiler verir. Bununla birlikte, diğer kaynaklardan Antik Çağ’a ilişkin bazı bilgileri de papirüsler aracılığıyla edinme fırsatı bulmaktayız. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Kültürel bağlantılar

Yaşam koşulları

Mekân analizi

Eski Çağ Tarihi üzerine araştırma yapmak isteyen bir kişi arkeolojiden yararlanmak istemektedir. Buna göre araştırmacı yukarıda verilen inceleme alanlarından hangisiyle ya da hangileriyle ilgili bulgulara ulaşabilir?

Yalnız I

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Arkeolojinin tarih araştırmalarında yardımcı olduğu alanlar esas itibariyle şunlardır: Kültürel bağlantıların ve tarihsel olayların anlaşılması; sosyal ve dinsel açıdan olmak üzere yaşam koşullarının araştırılması; mekânların ortaya konulması ve analizi. Bunun ötesinde arkeolojik kaynakların tümü, tarihi önemli ölçüde canlı bir hale de getirmektedir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 39

Eski Çağ Tarihi kaynaklarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenebilir?

Eski Çağ kaynakları yazısız kaynaklardır.

Yazıt, sikke ikincil kaynaklardır.

Birinci elden kaynaklar, değerlendirme ve yorumlama yaparlar.

Edebi kaynaklar daha tarafsızdır.

Birinci elden kaynakların dezavantajı, yalnızca münferit bazı soruları yanıtlamalarıdır.

Açıklama:

Eski Çağ kaynakları yazılı ve yazısız olmak üzere ikiye ayrılır. Yazılı kaynaklar, esas itibariyle iki gruptan meydana gelirler: Yazıt, sikke gibi bir olayın doğrudan doğruya parçası olanlar “birincil”; antik tarihçilerin yazdıkları ve nesnel olmayan kaynaklar ise “ikincil” kaynaklar diye ayrılmaktadır.
Birinci elden kaynaklar, haber verdikleri olaylarla bağlantılı ve ilişki halinde olmuşlardır. Örneğin bir yazıt, anlatmak istediği konu ile doğrudan doğruya ilgili olarak yazılmıştır. Aynı durum, sikkeler ve papirüsler için de geçerlidir. Bu nedenle, birinci elden kaynakların ifadelerindeki doğruluk değeri, edebi kaynaklara göre daha tarafsızdırlar. Zira birinci elden kaynaklar, değerlendirme ve yorumlama yerine yalnızca haber verirler; bunlar kendilerinden sonraki dünyadan daha çok içinde bulundukları zamana yönelmişlerdir. Bu nedenle de, ikinci elden kaynaklara göre daha güvenilir bir nitelik taşımaktadırlar. Birinci elden kaynakların bir dezavantajı, bunların belli bir bağlantı içinde olmayan dağınık haber vermeleri; yani yalnızca münferit bazı soruları yanıtlamalarıdır. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 40

Eski Çağ Tarihi üzerine araştırma yapmak isteyen bir kişi yalnızca yazılı kaynaklardan yararlanmıştır. Sözü geçen araştırmacı, aşağıdaki kaynaklardan hangisinden yararlanmamıştır?

Edebi kaynaklar

Basılı kaynaklar

Papirolojik kaynaklar

Nümismatik kaynaklar

Epigrafik kaynaklar

Açıklama:

Yazılı kaynaklar bir de şu şekilde sınıflandırılmaktadır: 1) Edebi kaynaklar, 2) Epigrafik kaynaklar, 3) Papirolojik kaynaklar, 4) Nümismatik kaynaklar. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

Nümismatik kaynaklardan olan sikkenin tarih araştırmaları için kullanılmasına ilişkin aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Yazılı kaynaklarla birlikte ortaya çıkmıştır.

Siyasal açıdan da bilgiler verir.

İkincil nitelikte tarihsel kaynaktır.

Öznel olmaktan oldukça uzaktır.

Tipolojik açıdan da yazıtlar, papirüslerden ayrılır.

Açıklama:

Yazılı kaynaklardan, sikkenin icadından birkaç yüzyıl öncesinden beri Ege Dünyası’nda madenlerin, büyük baş hayvanların, üç ayaklı kazanların, baltaların vb. araç gereçlerin para olarak kullanıldıklarını öğrenmekteyiz. Yazıtlar, papirüsler gibi birincil nitelikte tarihsel kaynaklardan olan sikkelerin; tipolojik açıdan da yazıtlar, papirüsler ve arkeolojik belgelerle yakın benzerliği vardır. Sikkeler, birincil nitelikte kaynaklar olmasına rağmen, taşıdıkları “propagandacı” özellikler yüzünden nesnel olmaktan oldukça uzaktadırlar. Tarihte ekonomik olduğu kadar siyasal açıdan da önem kazanan sikkenin siyasal tarih araştırmaları bakımından önemli bilgiler verdiği görülmektedir. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 42

Milattan önce V. yüzyılda yaşamış ve historia (tarih) sözcüğüne “insanların ve insan topluluklarının başından geçenleri kayda geçirme yoluyla elde edilen bilgi” anlamını kazandıran düşünür kimdir?

Platon

Descartes

Herodotos

Sophokles

Hegel

Açıklama:

M.Ö. V. yüzyılda yaşayan Herodotos historia (tarih) kelimesinin anlamını geliştirerek, ona “insanların ve insan topluluklarının başından geçenleri kayda geçirme yoluyla elde edilen bilgi” anlamını da kazandırmıştır.
Herodotos. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Eskiçağ tarihi kültürel bakımdan "Eskidoğu" ve "Eskibatı" şeklinde adlandırılan iki gruba ayrılmaktadır.
Aşağıdaki bölgelerden hangisi "Eskidoğu" kültürleri arasında yer almaz?

Roma

Anadolu

Mezopotamya

İran

Filistin

Açıklama:

“Eskidoğu” diye adlandırılan grupta Eski Önasya (Mezopotomya, Suriye-Filistin,
İran ve Anadolu) ve “Eskibatı” diye adlandırılan ikinci grupta ise Ege-Helen kültürleri ve İtalya-Roma kültürleri yer almaktadır.
Roma. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Eskiçağ tarihine ait yazıt, sikke gibi birincil yazılı kaynaklar antik dönem tarihçilerinin yazdığı edebi kaynaklara göre daha güvenilir bir nitelik taşımaktadır. Bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Birincil kaynakların üzerinde dönemin hükümdarlarının isimlerinin yer alması

Edebi kaynakların toplumun siyasi ve sosyokültürel sorunlarını anlatması

Birincil kaynakların arkeolojik kazılar sonucunda elde edilmeleri

Birincil kaynakların yorumlama ve değerlendirmeden uzak, tarafsız olmaları

Edebi kaynakların yalnızca toplumun zengin sınıfına hitab etmesi

Açıklama:

Birincil kaynaklar, edebi kaynaklara göre daha tarafsızdırlar. Değerlendirme ve yorumlama yerine yalnızca haber verirler; bunlar kendilerinden sonraki dünyadan daha çok içinde bulundukları zamana yönelmişlerdir. Bu nedenle de, ikinci elden kaynaklara göre daha güvenilir bir nitelik taşımaktadırlar.
Birincil kaynakların yorumlama ve değerlendirmeden uzak, tarafsız olmaları. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Dünya edebiyat tarihinde bilinen ilk eserler hangi edebi türdedir?

Koşma

Destan

Masal

Biyografi

Öykü

Açıklama:

Dünya edebiyat tarihinde ilk eserler destan türünde verilmişltir.
Destan. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 46

Antikçağ’da taş, metal, tahta, kil ve seramik gibi sert maddeler üzerine yazılmış yazıtların incelendiği bilim dalına verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Prosopografi

Arkeoloji

Nümismatik

Papiroloji

Epigrafi

Açıklama:

Epigrafi, Antikçağ’da taş, metal, tahta, kil ve seramik gibi sert maddeler üzerine yazılmış Helence ya da Latince yazıtların incelendiği bilim dalına verilen isimdir.
Dilimize “yazıtbilim” diye çevirebileceğimiz, epigrafi her dilde ve her bölgede olmasa da, birçok kültürde farklı görünüşlerde vardır. Helence epigraphein (epig- rafeyn = “[üzerine] yazmak”) ile epigraphe (epigrafe = “yazıt”) sözcüklerinden meydana gelen “epigrafya” Antikçağ’da taş, metal, tahta, kil ve seramik gibi sert maddeler üzerine yazılmış Helence ya da Latince yazıtların incelendiği bilim dalına verilen isimdir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Yaşanan olayları yıllara göre düzenleyerek tarihte "yıllık" örneğini ortaya koyan İlkçağ kavmi aşağıdakilerden hangisidir?

Sümerler

Hititler

Asurlular

Akadlar

Babiller

Açıklama:

İlkçağ kavimleri arasında tarihçilikte Hititler’in ileri gitmiş olan Hititler olayları yıllara göre düzenleyip kaydederek tarihte “yıllık” örneğini ortaya atmışlardır.

Doğru Cevap: B

Soru 48

I. Uluslararası antlaşmalar
II. Onurlandırma yazıtları
III. Mezar yazıtları
IV. Adak yazıtları
V. Evlilik antlaşmaları
Yukarıdakilerden hangileri Antik Çağda taş üzerine yazılan yazıtların konuları arasında yer almaktadır?

I, II ve III

I, II ve IV

III, IV ve V

I, II, III ve IV

I, II, III, IV ve V

Açıklama:

Uluslararası antlaşmalar, onurlandırma yazıtları, mezar yazıtları, adak yazıtları, kefaret yazıtları ve agonlar antik çağda taş üzerine yazılan yazıtların türleridir.
I, II, III ve IV

Doğru Cevap: D

Soru 49

Antik dönemde, yarışmalarda galip gelen atlet ve müzisyenlerinin isimlerinin yazıldığı yazıtlara ne ad verilmektedir?

Truva

Papirüs

Agon

Nomisma

Annales

Açıklama:

Agon adı verilen atletizm, müzik ve araba yarışları ile ilgili yazıtlar bize yarışma galiplerinin adlarını içeren listeler aracılığıyla Antik dönemde yaşamış binlerce atlet ve müzisyeni tanıma olanağı vermektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 50

Aşağıdakilerden hangisi bir Antik Çağa ait bir mezar yazıtının üzerinde yer alabilecek bilgilerden biri değildir?

Ölen kişinin adı

Ölen kişinin baba adı

Ölen kişinin mesleği

Ölen kişinin başarıları

Ölen kişinin borçları

Açıklama:

Mezar yazıtlarında ölen kişinin adı ve baba adının yanında, bağlı olduğu kenti, mesleği, üstlendiği görevler ve yaşarken yaptığı işler belirtilebilir. Eğer devlet işlerinde veya yarışmalarda gösterdiği başarılar ve aldığı onurlar varsa bunların belirtilmesi de kaçınılmazdır.
Ölen kişinin borçları

Doğru Cevap: E

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi tarihçilere göre sikkenin icat edilme nedenlerinden biridir?

Kamu çalışanlarına ücret ödemekte yaşanan zorluk

Değerli madenlerin günlük hayatta kullanılmak istenmesi

Miras paylaşımında yaşanan zorluklar

Hükümdarların toprak satın almak istemesi

Burjuva sınıfının köle satın almada zorluk yaşaması

Açıklama:

Tarihçilere göre sikkenin neden icat edilmiş olduğu sorusunun birçok cevabı bulunmaktadır: Savaş giderleri veya kamu çalışanlarının ücretlerinin ödenmesi; kamu harcamaları ve vergi toplanması gibi zorunluluklar olduğu düşünülmektedir. Bunun yan ısıra, günlük ihtiyaçlar için yapılan ödemeler de, standart bir ödeme aracına gereksinim duyulmasının da sikkenin icadında rol
oynadığı iddia edilmektedir.
Kamu çalışanlarına ücret ödemekte yaşanan zorluk

Doğru Cevap: A

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisi eskiçağ tarihi birincil yazılı kaynakları arasındadır?

Sikke

Kitap

El yazması

Ferman

İkona

Açıklama:

Yazılı kaynaklar, esas itibariyle iki gruptan meydana gelirler: Yazıt, sikke gibi bir olayın doğrudan doğruya parçası olanlar “birincil”; antik tarihçilerin yazdıkları ve nesnel olmayan kaynaklar ise “ikincil” kaynaklar diye ayrılmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Roma İmparatoru Augustus’un icraatını anlattığı anıt hangisidir?

Attika Yazıtı

Ankara Anıtı

Mausoleum

Forum Romanum

Traianus Sütunu

Açıklama:

Roma İmparatoru Augustus’un icraatını anlattığı “Ankara Anıtı (Monumentum Ancyranum), bir yazıt olması nedeniyle “epigrafik” bir kaynak olmasına rağmen, birinci elden bir nitelik taşımayıp, imparatorun bizzat kaleme aldığı ve icraatını bizzat kendi görüşleriyle değerlendirdiği bir metindir.

Doğru Cevap: B

Soru 54

İlkçağ kavimleri arasında tarihçilikte ileri giden uygarlık hangisidir?

Hellen

Roma

Hitit

Pers

Bizans

Açıklama:

İlkçağ kavimleri arasında tarihçilikte Hititler’in ileri gitmiş oldukları görülmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 55

Helenler’in tarih anlayışlarında da önemli değişikliğe neden olan felsefe geleneği hangisidir?

Platon

Aristoteles

Kynikler

Stoa

Pythagoras

Açıklama:

Helenistik Dönemle birlikte, tek tek polis devletlerinden tek bir siyasi birliğe geçilmesi gibi büyük değişiklik Helenler’in tarih anlayışlarında da önemli değişikliğe neden oldu. Bu değişiklikte etkili olan düşünce sistemi Helenistik Çağ’ın bir ürünü olan Stoa felsefesidir.

Doğru Cevap: D

Soru 56

Yazının dünyanın hangi bölgesinde ortaya çıktığı düşünülmektedir?

Önasya

Uzakdoğu

Güney Afrika

Kuzey Amerika

Batı Avrupa

Açıklama:

Yazı, MÖ 3200'li tarihlerde Ön Asya'da ortaya çıkmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 57

İlk çağda heykeller, seramik eşya, günlük yaşamda kullanılan araçlar hakkında verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Yazılı kaynaklardır.

Hiçbirinin kimin için yapıldığı bilinemez

Çağın ötesinde bir teknolojiye sahiplerdir.

Sadece pişmiş kilden olurlar.

Kaynak olarak değerleri vardır.

Açıklama:

Yazısız olmalarına rağmen heykel ve seramik gibi eserler de kaynak değeri taşırlar.

Doğru Cevap: E

Soru 58

Hangisi İlkçağ tarihi için yazılı bir kaynak değildir?

Edebi kaynaklar

Epigrafik buluntular

Papirolojik kaynaklar

Nümismatik keşifler

Yapı kalıntıları

Açıklama:

Yapı kalıntıları yazısız kaynaklar sınıfına girmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 59

I. Duvar yazısı
II. Dipinti
III. Graffiti
Hangileri ya da hangisi bir ilk çağ yapısının duvarında bulunabilir?

Yalnız III

Yalnız I

I,II

I,II,III

II,III

Açıklama:

Öncüllerin hepsi duvar yazıları veya türlerini içermektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Yazı Mezopotamya'da kaç yıllarında bulunmuştur ?

MÖ 1000

MÖ 2000

MÖ 3200

MÖ 4000

MÖ 5000

Açıklama:

Yazının bulunuşu MÖ 3200 yıllarındadır.

Doğru Cevap: C

Soru 61

İlk hümanist yazın nerede başlamıştır ?

Luviler

Hititler

Akadlar

Hellenler

Sümerler

Açıklama:

İlk hümanist yazın Herodotos ile birlikte Hellen'lerde başlamıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 62

Roma'da tarihçilerin yazdıkları tarih tutanaklarına ne ad verilirdi?

Bienal

Annales

Policia

Recetus

Historia

Açıklama:

Bu eserlerin adı yıllık anlamına gelen annales idi.

Doğru Cevap: B

Soru 63

I. Önemli kişilerin heykel kaidelerindeki yazılar
II. Sivil ya da dinsel yapılara ait yazıtlı frizler
III. Sokak isimlerinin yazıldığı levhalar
IV. Grafitolar
Yukarıdakilerden hangileri epigrafik kaynaklar sayılabilirler?

Hiçbiri

I,II,III

II,III,IV

I,III,IV

Hepsi

Açıklama:

Öncüllerden bulunanların hepsi epigrafik kaynaklardır.

Doğru Cevap: E

Soru 64

Polis nedir?

Antik Yunan'da kent devletlerine verilen isim

Üzerinde yazıt bulunan dikdörtgen ya da silindir biçimli dikey taş

Dinlenmek ya da yemek yemek için üzerine uzanılan kanepe biçiminde mobilya

Eski Roma'da ünlü kişilerin mezarları

Eski Yunan'da kenti koruyan gönüllü güvenlik güçleri

Açıklama:

Polis, Antik Yunan'da kent devletlerine verilen isimdir.

Doğru Cevap: A

Soru 65

Aşağıdakilerden hangisi bir çeşit mobilyadır?

Polis

Stel

Kline

Friz

Fresk

Açıklama:

Kline, dinlenmek ya da yemek yemek için kullanılan bir tür mobilya idi.

Doğru Cevap: C

Soru 66

Tarihe bilimsel yaklaşım ilk kez hangi uygarlık ile başlamıştır?

Mısırlılar

Frigler

Helenler

Sümerler

Lidyalılar

Açıklama:

Tarihe bilimsel yaklaşım ilk kez Helenler ile başlamıştır denilebilir. Helenler’den önce Yakın Doğulu kavimlerde tarih yazımı dini ve mitolojik karakterli idi. Oysa Herodotos ile başladığı kabul edilen Helen tarih yazımın en büyük özelliği hümanist oluşu idi.

Doğru Cevap: C

Soru 67

Bilinen ilk tarihçi aşağıdakilerden hangisidir?

Tacitus

Sallustius

Thukydides

Herodotos

Ammianus Marcellinus

Açıklama:

Bilinen ilk tarihçi M.Ö. V. yüzyılda yaşamış olan Bodrumlu (= Halikarnassos) Herodotos’tur.

Doğru Cevap: D

Soru 68

Siyasal yazımın ilk örneğini verdiği eseriyle kronolojiye özen gösteren, yalnızca olayları anlatmakla yetinmeyerek, onları meydana getiren nedenler ve aralarındaki bağlantılar üzerinde duran, tarih yazımındaki amacı olayları aklı ve mantık yoluyla açıklamak olan tarihçi kimdir?

Thukydides

Herodotos

Tacitus

Sallustius

Ammianus Marcellinus

Açıklama:

Thukydides’in tarih yazımındaki amacı olayları aklı ve mantık yoluyla açıklamaktı. Bu nedenle Thukydides siyasal yazımın ilk örneğini verdiği eseriyle kronolojiye özen göstermiş, yalnızca olayları anlatmakla yetinmeyerek, onları meydana getiren nedenler ve aralarındaki bağlantılar üzerinde durmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 69

Doğu Akdeniz Bölgesi’nde çıktığı uzun gezilerden sonra kaleme aldığı Historiai adlı eserinde, M.Ö. V. yüzyıldaki Helen-Pers Savaşları’nı tasvir eden tarihçi kimdir?

Tacitus

Sallustius

Herodotos

Thukydides

Ammianus Marcellinus

Açıklama:

Bilinen ilk tarihçi M.Ö. V. yüzyılda yaşamış olan Bodrumlu (= Halikarnassos) Herodotos’tur. Doğu Akdeniz Bölgesi’nde çıktığı uzun gezilerden sonra kaleme aldığı Historiai adlı eserinde, M.Ö. V. yüzyıldaki Helen-Pers Savaşları’nı tasvir eder.

Doğru Cevap: C

Soru 70

Klasik Roma tarihçiliği M.Ö. I. yüzyılın ortasında hangi tarihçi ile başlatılmaktadır?

Sallustius

Herodotos

Ammianus Marcellinus

Thukydides

Tacitus

Açıklama:

Klasik Roma tarihçiliği M.Ö. I. yüzyılın ortasında Sallustius’la başlatılır. Çünkü Sallustius’tan önce, tarih yazanlar ya yıllıklar ya da anı türünde eserler vermişlerdi.

Doğru Cevap: A

Soru 71

Historiae ve Annales adlı eserleri ile yazarlığının doruğuna ulaşmış, Augustus’un ölümünden İmparator Hadrianus’a kadar (M.S. II. yy.’ın başı) olan zamanı ele alan önemli tarihi eserler vermiş olan ünlü tarihçi aşağıdakilerden hangisidir?

Thukydides

Herodotos

Sallustius

Tacitus

Ammianus Marcellinus

Açıklama:

Augustus’un ölümünden İmparator Hadrianus’a kadar (M.S. II. yy.’ın başı) olan zamandan günümüze kalmış olan tarih eserlerinin en önemlisi Tacitus’un eserleridir. Yaşamı ile ilgili çok fazla bilgimiz olmayan Tacitus’un doğum tarihi bile kesin olarak bilinmemektedir. Önce, biyografi türünde bir eser olan ve kayınpederinin hayatını anlattığı Agricola ile yazmaya başlayan Tacitus Historiae ve Annales ile yazarlığının doruğuna ulaşmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 72

Roma tarih yazıcılığının son gerçek tarihçisi olarak nitelenen Helen asıllı tarihçi kimdir?

Thukydides

Herodotos

Tacitus

Sallustius

Ammianus Marcellinus

Açıklama:

Roma tarih yazıcılığının son gerçek tarihçisi Ammianus Marcellinus’tur: M.S. 330 yılında bugünkü adı Antakya olan Antiokheia kentinde doğmuştur. Helen asıllı olan Ammianus, asker olarak pek çok savaşta çarpmıştır. Ammianus M.S. 96-378 yılları arasını kapsayan bir tarih eseri kaleme almıştır. Bu eserinde Tacitus’u devam ettirmekle kalmamış, aynı zamanda O’nu kendisine örnek edinmiştir. Böylece hem Tacitus gibi yılları esas alan bir yöntemle yazmış, hem de imparator biyografilerine yer vermiştir. Olayların betimlenmesi arasına coğrafi, fiziksel, matematik, felsefi, dini, toplumsal türden anlatımlar da koymuştur

Doğru Cevap: E

Soru 73

Üzerinde yazıt, bezeme veya ikisinin de yer aldığı dikdörtgen ya da silindir biçimli dikey duran taşlara verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Sikke

Kült

Stel

Papirüs

Kline

Açıklama:

Üzerinde yazıt, bezeme veya ikisinin de yer aldığı dikdörtgen ya da silindir biçimli dikey duran taşlara stel denilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 74

Antik Yunan’da kent devletlerine verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Site

Polis

Kline

Nom

Stel

Açıklama:

Antik Yunan’da kent devletlerine polis denilmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 75

Antikçağ sikkelerini ekonomik, tarihsel, kültürel ve sanatsal yönleriyle inceleyen Eskibatı temel bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Arkeoloji

Papiroloji

Stratigrafi

Nümismatik

Epigrafi

Açıklama:

Helence nomisma (= sikke) sözcüğünden gelen “nümismatik”, Antikçağ sikkelerini ekonomik, tarihsel, kültürel ve sanatsal yönleriyle inceleyen Eskibatı temel biliminin adıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 76

Romalı ilk tarih yazarlarının kullandığı dil hangisidir?

Farsça

Arapça

Aramice

Latince

Helence

Açıklama:

Roma’nın bu ilk tarih yazarlarının bir diğer özelliği yazı dili olarak Latince’yi değil, Helence’yi kullanmalarıydı.

Doğru Cevap: E

Soru 77

Aşağıdakilerden hangisi Antikçağ'da üzerine yazı yazılan epigrafik malzeme değildir?

Kağıt

Taş

Metal

Tahta

Seramik

Açıklama:

Helence epigraphein (epigrafeyn = “[üzerine] yazmak”) ile epigraphe (epigrafe = “yazıt”) sözcüklerinden meydana gelen “epigrafya” Antikçağ’da taş, metal, tahta, kil ve seramik gibi sert maddeler üzerine yazılmış Helence ya da Latince yazıtların incelendiği bilim dalına verilen isimdir.

Doğru Cevap: A

Soru 78

Dinlenmek ya da yemek yemek için üzerine uzanılan kanepe biçiminde bir çeşit mobilyaya ne ad verilir?

Stel

Kline

Agricola

Hipoje

Hydria

Açıklama:

Kline: Dinlenmek ya da yemek yemek için üzerine uzanılan kanepe biçiminde bir çeşit mobilya.

Doğru Cevap: B

Soru 79

Mısır’ın özel ve resmi hukuk yaşamı hakkında bildiklerimiz hangi belgelere dayanmaktadır?

Piramit

Mastaba

Papirüs

El yazması

Kitabe

Açıklama:

Papirüslerin Mısır’daki hukuki koşulların belirlenmesinde oynadıkları rol de sosyo-ekonomik araştırmalarda oynadıkları rol kadar önemlidir. Mısır’ın özel ve resmi hukuk yaşamı hakkında bildiklerimiz bu belgelere dayanmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 80

Tarihte neyi basmak siyasal bağımsızlık ve egemenliğinin işareti sayılmıştır?

Resim

Ülke

Mühür

Sikke

Yazıt

Açıklama:

Sikke basımının başlangıçtan itibaren devletin yetkisi içinde olmuş ve tek başına sikke basma hakkının siyasal bağımsızlık ve egemenliğinin işareti sayılmış olmasıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 81

Höyük katlarını inceleme, katmanbilgisi anlamına gelen kavram hangisidir?

Nümizmatik

Epigrafi

Tümülüs

Arkeoloji

Stratigrafi

Açıklama:

Stratigrafi: Katmanbilgisi. Höyük katlarını inceleme.

Doğru Cevap: E

Soru 82

Aşağıdakilerden hangisi tarih kelimesinin anlamını geliştirmiştir?

Diodoros

Herodotos

Homeros

Aristoteles

Sokrates

Açıklama:

Batı dillerinde “tarih” anlamına gelen İngilizce history, Fransızca histoire, Almanca Historie, İtalyanca storia kelimelerinin kökeni Helence I∑TOPIA (historia [historya]) kelimesinden gelmektedir. Bu kelime İyon Lehçesi’nde “araştırma, bildirme, haber alma yoluyla bilgi edinme” anlamında kullanılmaktadır. M.Ö. V. yüzyılda yaşayan Herodotos bu kelimenin anlamını geliştirerek, ona “insanların ve insan topluluklarının başından geçenleri kayda geçirme yoluyla elde edilen bilgi” anlamını da kazandırmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 83

Yazılı eskiçağ tarihi kaynakları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Antik tarihçilerin yazdıkları “birincil” kaynaklar arasındadır.

Nümismatik kaynaklar yazılı kaynaklar arasında yer almaktadır.

Birinci elden kaynaklar, haber verdikleri olaylarla bağlantılı ve ilişki halinde olmuşlardır.

Birinci elden kaynağı her zaman “nesnel” ve “doğru” bilmek diye bir kural yoktur.

Nesnel olmayan kaynaklar “ikincil” kaynaklar arasında sayılmaktadır.

Açıklama:

Yazılı kaynaklar, esas itibariyle iki gruptan meydana gelirler: Yazıt, sikke gibi bir olayın doğrudan doğruya parçası olanlar “birincil”; antik tarihçilerin yazdıkları ve nesnel olmayan kaynaklar ise “ikincil” kaynaklar diye ayrılmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 84

İlkçağ kavimleri arasında tarihçilikte hangi uygarlık daha çok ilerlemiştir?

Frigyalılar

Urartular

Lidyalılar

Sümerler

Hititler

Açıklama:

İlkçağ kavimleri arasında tarihçilikte Hititler’in ileri gitmiş oldukları görülmektedir. Hititler olayları yıllara göre düzenlemekle “yıllık” örneğini ortaya atmışlardı. Olayları gerçeğe uygun, ancak okuyucu üzerinde etki yapabilecek biçimde ve belirli görüşlere göre anlatmaya önem vermişlerdi.

Doğru Cevap: E

Soru 85

Eskiçağ tarihi hangi yüzyıl aralığını kapsamaktadır?

M.Ö. 3200- M.S. VII.

M.Ö. 3200- M.S. VI.

M.Ö.4000- M.S. VI.

M.Ö. 7000- M.S. VII.

M.Ö 5000- M.S III.

Açıklama:

Eskiçağ Tarihi, Akdeniz ve Önasya kültür çevreleri ile bu çevrelerle doğrudan ilişki halinde bulunan komşu bölgelerin yazı ile başlayan en eski devirlerinden (M.Ö. yaklaşık 3200) Bizans’ın siyasal olarak kurulduşu M.S. VII. yüzyıla kadar olan süreyi kapsamaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 86

Eskiçağ tarihinde Eskibatı olarak adlandırılan kültürel gruba aşağıdakilerden hangisi dahildir?

Mezopotomya

Ege-Helen

Suriye-Filistin

İran ve Anadolu

Eski Mısır

Açıklama:

“Eskibatı” diye adlandırılan grupta Ege-Helen kültürleri, Büyük İskender’in açtığı Helenizm devri kültürü ve İtalya-Roma kültürleri yer almaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 87

Aşağıdakilerden hangisi tarih yazımı konusunda Thukydides'in Herodotos'tan farkını ortaya koymaktadır?

Tarih yazımındaki amacı olayları akıl ve mantık yoluyla açıklamaktı.

Dinleyici kitlelerini süslü hitabet ile etkileyerek beğeni kazanmaya çalışmaktaydı.

Yalnızca siyasal ve askeri tarih yazmaya özen gösteriyordu.

Dinleyiciyi eğlendirmek için tarih yazma fikrini savunuyordu.

Belirli bölgelerin ve halkların tarihini yazıyordu.

Açıklama:

M.Ö. V. yüzyılda yaşamış bir başka tarihçi Thukydides’in tarih sahnesine çıkışıyla Helen tarih yazımında büyük sıçramalar olmuştur. Thukydides, Herodotos’un dinleyici eğlendirmek için tarih yazma düşüncesine karşıydı. Thukydides’in tarih yazımındaki amacı olayları akıl ve mantık yoluyla açıklamaktı. Bu nedenle Thukydides siyasal yazımın ilk örneğini verdiği eseriyle kronolojiye özen göstermiş, yalnızca olayları anlatmakla yetinmeyerek, onları meydana getiren nedenler ve aralarındaki bağlantılar üzerinde durmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 88

Aşağıdakilerden hangisi yazılı kaynaklar sınıfına girmez?

Edebi kaynaklar

Nesnel olmayan kaynaklar

Epigrafik kaynaklar

Papirolojik kaynaklar

Nümismatik kaynaklar.

Açıklama:

Yazılı kaynaklar şu şekilde sınıflandırılmaktadır: 1) Edebi kaynaklar, 2) Epigrafik kaynaklar, 3) Papirolojik kaynaklar, 4) Nümismatik kaynaklar

Doğru Cevap: B

Soru 89

Boğazköy arşivi kime aittir?

Helenler

Romalılar

Mezopotamyalılar

Hititler

Sümerler

Açıklama:

Eski Önasya kültür dünyasına ait olan en önemli keşif 30 bin tablet ya da fragmanı aşan Hititler’e ait Boğazköy arşividir.

Doğru Cevap: D

Soru 90

Bilinen ilk tarihçi kimdir?

Heredotos

Homeros

Büyük İskender

M.P. Cato

Sallustius

Açıklama:

Bilinen ilk tarihçi M.Ö. V. yüzyılda yaşamış olan Bodrumlu (= Halikarnassos) Herodotos’tur.

Doğru Cevap: A

Soru 91

Sikkeyi kim icat etmiştir?

Helenler

Romalılar

Lidyalılar

Hititler

Frigyalılar

Açıklama:

Sikke M.Ö. VI. yy da Lidyalılar tarafından icat edilmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 92

Aşağıdakilerden hangisi epigrafik kaynak statüsünde yer almaz?

heykel kaidelerindeki yazılar

sivil ya da dinsel yapılara ait yazıtlı frizler,

sokak isimlerinin yazıldığı levhalar

grafitolar v.b. yazılar

Papirolojik belgeler

Açıklama:

Papirolojik belgeler Papirolıjik kaynaklar satatüsünde incelenmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 93

I.Eski mısırca
II.Koptça
III.Helence
IV. Farsça
V.Latince
Yukarıdakilerden hangileri Papirüslerde kullanılan dillerdendir?

I-II-IV

II-III-IV

I-II-III-V

IV-V

III-IV

Açıklama:

Avrupalılar bu yüzyıllarda Mısır’daki fellahların gübre olarak kullanmak üzere ısrarla antik papirüs kâğıdı aradıklarını fark etmişler ve Eski Mısırca, Koptça, Helence ve Latince dillerinde metinler içeren bu kâğıtları onlardan satın almışlardır.

Doğru Cevap: C

Soru 94

Günümüzde yazıtbilimini incelen bilim dalına ne ad verilir?

Epigrafi

Papiroloji

Nümismatik

Arkeolojik

Antropolojik

Açıklama:

Dilimize “yazıtbilim” diye çevirebileceğimiz, epigrafi her dilde ve her bölgede olmasa da, birçok kültürde farklı görünüşlerde vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 95

Papirüslerin büyük bölümü hangi türde belgelerden oluşmaktaydı?

Siyasi düzeni ilgilendiren konular

Özel ve nesnel nitelikteki belgeler

Devlet yazışmaları

Mezar yazıları

Hukuki belgeler

Açıklama:

Papirüslerin büyük bölümü genellikle özel ve resmi nitelikte “belge” karakteri taşımaktadır. Devlet ve siyasal düzeni ilgilendiren konularda kaynak değeri olan papirüs sayısı ise oldukça azdır.

Doğru Cevap: B

Soru 96

I. Romalılar arasında Latince olarak ilk kez tarih alanında eser veren kişi M. P. Cato olmuştur.
II. Klasik Roma tarihçiliği M.Ö. I. yüzyılın ortasında Sallustius’la başlatılır.
III. Tacitus, Augustus Çağı’nın en önemli tarih yazarı idi.
IV. Ammianus Marcellinus, Tacitus gibi yılları esas alan bir yöntemle yazmıştır.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri Roma tarih yazımı ile ilgili doğrudur?

I ve II

II ve IV

I, II, III

I, II, IV

II, III, IV

Açıklama:

Augustus geçmişin, tarihin incelenmesi için yazarları teşvik etmekteydi. Bu yazarlar arasında Augustus tarafından tarihsel anıtların ve belgelerin bulunması ile görevlendirilen Livius da vardı. Titus Livius, Augustus Çağı’nın en önemli tarih yazarı idi. Livius annalistik tarzda Ab urbe condita adlı kentin kuruluşundan kendi çağına kadar bir Roma tarihi kaleme almıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 97

Aşağıdaki Eskiçağ Tarihi Kaynakları arasından hangisi yazılı kaynaklardan değildir?

Edebi Kaynaklar

Arkeolojik Kaynaklar

Papirolojik Kaynaklar

Nümismatik Kaynaklar

Epigrafik Kaynaklar

Açıklama:

Yazılı kaynaklar: 1) Edebi kaynaklar, 2) Epigrafik kaynaklar, 3) Papirolojik kaynaklar, 4) nümismatik kaynaklar olarak sınıflandırılmaktadır. Bu yazılı kaynaklara ilaveten yazılı olmayan ama Eskiçağ tarihinin kaynaklarından biri olan “Arkeolojik kaynakları” da 5. Kaynak olarak değerlendirmek gerekmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 98

“Anısı için” anlamına gelen “mnemes barin” ifadesine ne tür yazıtlarda rastlanır?

Sikke

Dekret

Heykel

Mezar Taşı

Papirüs

Açıklama:

Bazı mezar yazıtlarında ölen kişi için mezar taşını hazırlatan kişiler tarafından “anısı için” anlamına gelen mnemes barin veya mnemes eneka ifadesinin yazdırılmış olduğu görülür. Her iki ifade de ölen kişiye saygıyı ifade eder.

Doğru Cevap: D

Soru 99

Aşağıdaki uygarlıklardan hangisi öncelikli olarak “papiroloji”nin çalışma alanına girer?

Mısır

Antik Yunan

Anadolu Uygarlıkları

Mezopotamya Uygarlıkları

Bizans İmparatorluğu

Açıklama:

Antikçağ’da papirüsler üzerine yapılmış kayıtları inceleyen ve bunları tarih araştırmalarında kullanabilecek hale getiren “Eskibatı tarihi temel bilimi”, “papiroloji”dir. Papiroloji öncelikle Mısır’ın Helenistik-Roma döneminde papirüs ve parşömenler üzerine yapılmış Helence ve Latince kayıtlarla ilgilenmektedir. Papirüsler Mısır’a ilişkin kaynaklardır.

Doğru Cevap: A

Soru 100

Aşağıdakilerden hangisi Helence “nomisma” sözcüğünün karşılığıdır?

Kağıt

Tablet

Sikke

Heykel

Çömlek

Açıklama:

Helence nomisma (=sikke) sözcüğünden gelen “nümismatik”, Antikçağ sikkelerini ekonomik, tarihsel, kültürel ve sanatsal yönleriyle inceleyen Eskibatı temel biliminin adıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 101

I- Yazılı kaynakların bulunmadığı veya yetersiz olduğu koşullarda tarih araştırmalarına kaynak oluşturmaktadır.
II- Tarihte konuşulan dillerin kökenlerini araştırmaktadır.
III- Tarihteki sosyal ve kültürel hayatın ne yönde geliştiğine ışık tutmaktadır.
IV- Antik dinlerin araştırılmasında önem kazanmaktadır.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri arkeoloji bilimi adına doğru yargı içermektedir?

Yalnız I

Yalnız II

I, II, IV

I, III, IV

I, II, III, IV

Açıklama:

Arkeolojinin tarih araştırmalarında yardımcı olduğu alanlar esas itibariyle şunlardır; Kültürel bağlantıların ve tarihsel olayların araştırılması; mekanların ortaya koyulması ve analizi. Özellikle yazılı kaynakların bulunmadığı ya da yetersiz olduğu durumlarda tarih araştırmaları bakımından önem kazanmaktadır. Bunun yanı sıra arkeolojik belgeler Eskiçağ insanının sosyal ve kültürel tarihini de anlamamızı sağlamaktadır. Antik dinlerin araştırılması da önemli ölçüde arkeolojik buluntular sayesinde mümkün olmaktadır. Dillerin kökenlerini araştıran bilim dalı ise Etimolojidir.

Doğru Cevap: D

Ünite 5

Soru 1

Aşağıdaki eserlerden hangisi Ortaçağ'da yazılmış biyografi eserlerinden biri değildir?

Vefayâtü'l-Ayân

el-Vâfî bi'l-vefayât

Tabakâtü'l-Fukahâ

Dânişname-yi Cihân-i İslâm

el-Ensâb

Açıklama:

Ortaçağ tarihi araştırmalarının ana kaynaklarından biri de Ortaçağ'da yaşamış bazı müelliflerin kendi dönemleri ile daha önceki dönemlerde yaşamış kendi alanlarında meşhur şahsiyetlerin biyografilerini kaleme aldıkları eserlerdir. el-Ensâb, Tabakâtü'l-Fukahâ, el-Vâfî bi'l-vefayât, Vefayâtü'l-Ayân isimli eserler Ortaçağ'da yazılmış biyografi eserlerinden bazıları olup Ortaçağ tarihi araştırmalarının ana kaynaklarındandır. Doğru cevap "D" şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi dünyada en çok İslâmî yazma eserin bulunduğu şehirdir?

Kudüs

Londra

Paris

Mekke

İstanbul

Açıklama:

Dünya'da İslâmî yazma eserlerin en çok bulunduğu ülke Türkiye'dir. Türkiye kütüphanelerinde bulunan yaklaşık 250.000 cilt yazma eserin 146.000 cildi İstanbul'daki kütüphanelerde bulunmaktadır. Bu rakamlara göre bugün İstanbul dünyada en çok İslâmî yazma eserin toplandığı şehir durumundadır. Doğru cevap "E" seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 3

Ortaçağ tarihi araştırmalarında İslâm dünyasındaki yer isimleri ve yerleşim yerleri ile ilgili en önemli başvuru kitabı aşağıdaki eserlerden hangisidir?

Mucemü'l-Buldân

Dîvânu Lugati't-Türk

Codex Cumanicus

Kâmûsu'l-Muhît

Keşfu'z-Zunûn

Açıklama:

Ortaçağ tarihi araştırmalarında İslâm dünyasındaki yer isimleri ve yerleşim yerleri ile ilgili en önemli başvuru kitabı Yakût el-Hamevî'nin XIII. yüzyılda kaleme aldığı Mucemü'l-Buldân adlı ansiklopedik eseridir. Doğru cevap "A" seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Bağdad'da kaleme alınan, Türkçe'nin Ortaçağ tarihi araştırmaları açısından en eski ve en önemli tarihi sözlüğü aşağıdakilerden hangisidir?

Kâmûsu'l-Muhît

Codex Cumanicus

Lugat-nâme

Ferheng-i Fârsî

Dîvânu Lugati’t-Türk

Açıklama:

Türkçe’nin Ortaçağ tarihi araştırmaları açısından en eski ve en mühim tarihî sözlüğü Kaşgarlı Mahmûd tarafından kaleme alınan Dîvânu Lugati’t-Türk’tür. Takriben 1073 yılında Bagdâd’da kaleme alınan eser, sadece Türk dilinin değil aynı zamanda Türk kültürünün de en önemli kaynağı durumundadır. Doğru cevap "E" seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Tarih araştırmacıları yer adları gibi şahıs adlarının da doğru şekilde tespit edilmesi için dil biliminin bir dalı olan ve şahıs adları ile özel adları inceleyen aşağıdaki bilim dallarından hangisine müracaat etmelidir?

Nümismatik

Epigrafi

Onomastik

Jeneoloji

Heraldik

Açıklama:

Tarih araştırmalarında yer adları gibi şahıs adlarının da doğru şekilde tespit edilmesi önemlidir. Bunun için tarih araştırmacıları dil biliminin bir dalı olan ve şahıs adları ile özel adları inceleyen bilim olan onomastik çalışmalarına müracaat etmelidir. Doğru cevap "C" seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 6

Türkçe şahıs adları ile ilgili yaptığı araştırmalarını " Türk Devletleri Tarihinde Şahıs Adları" başlığı altında yayınlayan ve alanına önemli katkılar sunan tarihçimiz aşağıdakilerden hangisidir?

Osman Turan

Faruk Sümer

İbrahim Kafesoğlu

Fuad Köprülü

Mehmet Altay Köymen

Açıklama:

Türkçe şahıs adları ile ilgili Avrupalı araştırmacılar önemli araştırmalar yapmış olmakla birlikte bu alanda yaptığı çalışmalar ile önemli katkılar sunan Türk tarihçi Faruk Sümer'dir ve çalışmalarını Türk Devletleri Tarihinde Şahıs Adları ismiyle yayınlamıştır. Doğru cevap "B" seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 7

Aşağıdaki isimlerden hangisi Türkiye'de Selçuklu tarihi araştırmalarının önde gelen isimlerinden biridir.

Halil Edhem

St. Lane Poole

Clifford Edmund Bosworh

Eduard von Zambaur

Mehmet Altay Köymen

Açıklama:

Ortaçağ İslâm dünyasıyla ilgili başlıca jeneoloji çalışmalarını Halil Edhem, St. Lane Poole, Clifford Edmund Bosworh, Eduard von Zambaur gibi bilim adamları yapmış olup son derece önemli eserler meydana getirmişlerdir. Mehmet Altay Köymen ise Türkiye'de Selçuklu tarihi araştırmalarının önde gelen isimlerinden biridir. Doğru cevap "E" seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 8

Tarih araştırmalarında, bir hükümdar ya da hanedanın şecere bilgileri için hangi türden kitaplara müracaat edilmesi gerekir?

Epigrafi Kitapları

Onomastik Kitapları

Jeneoloji Kitapları

Nümismatik Kitapları

Kronoloji Kitapları

Açıklama:

Tarih araştırmalarında bir hükümdar ya da hanedanın şecere bilgileri için müracaat edilmesi gereken eserler soy bilimi olan jeneoloji kitaplarıdır. Doğru cevap "C" seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Daha çok malî alanda kullanılan Takvîm-i Hânî hangi hükümdarın zamanında düzenlenmiştir?

Melikşah

Cengiz Han

Gazneli Mahmut

Gazan Han

Hülagü

Açıklama:

İlhanlı Hükümdarı Gazan Han (1295-1304) zamanında daha çok malî alanda kullanılmak üzere Takvîm-i Hânî adıyla bilinen ve güneş esasına dayanan bir takvim düzenlenmiştir. Doğru cevap "D" seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 10

"On İki Hayvanlı Türk Takvimi" isimli eserini neşrederek bu takvimle ilgili olarak en önemli çalışmayı yapan Selçuklu Tarihçisi aşağıdakilerden hangisidir?

Fuad Sezgin

Zeki Velidi Togan

Yılmaz Öztuna

Osman Turan

Fuad Köprülü

Açıklama:

Türkler tarih boyunca kendilerinin düzenledikleri bazı takvimleri kullanmışlardır. Bunlardan biri de On İki Hayvanlı Türk Takvimi'dir. Bu takvimle ilgili en önemli çalışmayı ise ünlü Selçuklu tarihçisi Osman Turan yapmış ve 1941 yılında Oniki Hayvanlı Türk Takvimi isimli eserini neşretmiştir. Doğru cevap "D" seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 11

Ortaçağ araştırmalarında kullanılacak yöntemler konusunda yazılan eserlerden biri olan "Tarihte Usûl" aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir?

İbrahim Kafesoğlu

Zeki Velidî Togan

Yusuf Ziya Kavakçı

M. Şemsettin Günaltay

Halil İnalcık

Açıklama:

Tarihte Usûl adlı kitabın yazarı Zeki Velidî Togan'dır.

Doğru Cevap: B

Soru 12

“Ortaçağ araştırmacıları için, ……......... yayınların taranması daima önemli bir sorun olmuş, bu sorun ise Yuri Bregel tarafından hazırlanan "Bibliography of Islamic Central Asia" adlı eserle aşılmıştır.”
Yukarıda boş bırakılan alanı aşağıdaki seçeneklerden hangisi ile doldurmak uygun olacaktır?

Farsça

Çince

Kazakça

Moğolca

Rusça

Açıklama:

Yuri Bregel tarafından hazırlanan Bibliography of Islamic Central Asia adlı çalışma Rusça dilindeki yayınların belirlenmesi sorununu Orta Asya için aşılmasını sağlamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 13

Ortaçağ tarihi ve kültürüne ışık tutan kaynakların pek çoğunun henüz neşredilememiş olması, neşredilen kaynakların bir kısmının ise bilimsel usûllere riayet edilmeden hazırlanmış olmasıyla yer yer hata ve eksiklikler içermesi, Ortaçağ tarihi araştırmacılarının, çalışmalarında hangi tür kaynakları kullanmalarını gerektirmektedir?

Ansiklopediler

Bibliyografyalar

Sözlükler

Toponomik Kaynaklar

Yazma Nüshalar

Açıklama:

Ortaçağ tarihi ve kültürüne ışık tutan kaynakların pek çoğu henüz neşredilememiştir. Neşredilen kaynakların bir kısmı ise bilimsel usûllere riayet edilmeden hazırlanmış olduğu için yer yer hata ve eksiklikler içermektedir. Bu durum kaçınılmaz bir şekilde Ortaçağ tarihi araştırmacılarının, çalışmalarında kaynakların yazma nüshalarını kullanmalarını gerektirmektedir. Yazmalar, ihtiva ettikleri önemli tarihî bilgilerin yanı sıra, zaman zaman müellif, müstensih, ithaf edildikleri kimseler hakkında içerdiği bilgiler ve telif edildikleri coğrafî muhitin kültürel özellikleri gibi pek çok farklı konuda Ortaçağ tarihi araştırmalarına önemli katkılar sağlayabilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 14

Yazma eserlerle ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Ortaçağ kaynaklarındaki hata ve eksikliklerin çokluğu önemlerini artırmıştır.

Yazan ve yazılan kişiler hakkında da bilgi vermişlerdir.

Yazılan coğrafyanın kültürel özelliklerinden bahsetmişlerdir.

İslamî yazmalar yalnızca Arapça ve Farsça dillerinde görülmektedir.

Dünyada en çok İslamî yazmanın toplandığı şehir İstanbul'dur.

Açıklama:

Ortaçağ tarihiyle ilgili yazma eserler ve yazma kataloglarının tespit edilebileceği başlıca çalışmaları Arapça, Farsça ve Türkçe’ye ayırarak incelemek mümkündür

Doğru Cevap: D

Soru 15

I- Avrupalı oryantalistler tarafından yazılmıştır.
II- İslam dünyasıyla ilgili ilk büyük modern ansiklopedidir.
III- Yayını halen devam etmektedir.
IV- Türkçeye de çevirisi yapılmıştır.
"Encyclopaedia of Islam" hakkında yukarıda verilen bilgilerden hangileri doğrudur?

II- İslam dünyasıyla ilgili ilk büyük modern ansiklopedidir.

I- Avrupalı oryantalistler tarafından yazılmıştır.
II- İslam dünyasıyla ilgili ilk büyük modern ansiklopedidir.

II- İslam dünyasıyla ilgili ilk büyük modern ansiklopedidir.
III- Yayını halen devam etmektedir.

I- Avrupalı oryantalistler tarafından yazılmıştır.
II- İslam dünyasıyla ilgili ilk büyük modern ansiklopedidir.
III- Yayını halen devam etmektedir.

I- Avrupalı oryantalistler tarafından yazılmıştır.
II- İslam dünyasıyla ilgili ilk büyük modern ansiklopedidir.
IV- Türkçeye de çevirisi yapılmıştır.

Açıklama:

"Encyclopaedia of Islam", Avrupalı oryantalistler tarafından yazılmış, İslam dünyasıyla ilgili ilk büyük modern ansiklopedidir.

Doğru Cevap: B

Soru 16

İslam dünyasının dili, tarihi, edebiyatı ve kültürüyle ilgili Türkiye’deki ilk büyük ansiklopedi hangi kurum tarafından yayınlanmaya başlanmıştır?

Diyanet İşleri Başkanlığı

Kültür Bakanlığı

Milli Eğitim Bakanlığı

Türk Tarih Kurumu

Türkiye Diyanet Vakfı

Açıklama:

Söz konusu eser İslâm Alemi Tarih, Coğrafya, Etnografya ve Bibliyografya Lügati adlı eserdir ve 1940-1988 yılları arasında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayınlanmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 17

“Türkçenin tarihteki en önemli sözlük çalışmalarından ikisi Dîvânu Lügati’t Türk ve Kamûs-ı Türkî adlı sözlüklerdir. “
Söz konusu sözlüklerin yazarları aşağıdaki şıkların hangisinde doğru sırayla verilmiştir?

Kaşgarlı Mahmud - Şemseddin Sami

Şeyh Süleyman Efendi - Kaşgarlı Mahmud

Kaşgarlı Mahmud - Ebû Hayyan

Şemseddin Sami - Ebû Hayyan

Şemseddin Sami - Şeyh Süleyman Efendi

Açıklama:

Dîvânu Lügati’t Türk Kaşgarlı Mahmud ve Kamûs-ı Türkî de Şemseddin Sami tarafından yazılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Ortaçağ tarihi ile ilgili araştırma yapan bir öğrenci, yalnızca bir kitap ödünç alma hakkı olduğu bir kütüphaneden sırasıyla toponomi, onomastik ve jeneoloji üzerine kitapları almıştır.
Söz konusu öğrenci hangi konuları sırasıyla incelemiş olmaktadır?

Yer adları - kişi adları - hükümdar şecereleri

Yer adları - hükümdar şecereleri - yazma eserler

Kişi adları - yer adları - sözlükler

Kişi adları - paralar - yer adları

Sözlükler - kişi adları - yazma eserler

Açıklama:

toponomi, onomastik ve jeneoloji sırasıyla yer adları, kişi adları ve hükümdar şecerelerini inceleyen bilim dallarına verilen addır. Doğru sıralama A şıkkında verilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 19

I. Türkçe kişi adları hakkındaki temel çalışmadır.
II. Macar asıllı Türkologlar tarafından yazılmıştır.
III. 2007 yılında tamamlanmıştır.
IV. Bugüne kadar alanındaki tek çalışmadır.
Onomasticum Turcicum: Turkic Personal Names adlı çalışmayla ilgili yukarıdaki bilgilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

I ve II

II ve III

II ve IV

I, II ve III

I, III ve IV

Açıklama:

Söz konusu eserle ilgili verilen ifadelerden ilk üçü doğru olup, dördüncü ifade yanlıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 20

“Çalıma alanı ve konusu ne olursa olsun, tarih ve zaman tespiti ve kronolojik hesaplar, tarih araştırmacılarının her zaman karşılaştıkları başlıca güçlükler arasında yer alır.”
Yukarıdaki ifadeye dayanarak, tarih araştırmacılarının yaşadığı bu güçlüğün başlıca nedeni aşağıdakilerden hangisi olarak görülebilir?

Kronoloji üzerine eserlerin azlığı

Çeviri eserlerde yapılan hatalar

Kullanılan takvim türlerindeki çeşitlilik

Tarih çevirme kılavuzlarının eksikliği

Kaynak dillerin Arapça ve Farsça olması

Açıklama:

Söz konusu sorunun başlıca nedeni tarihsel süreçte kullanılan takvim türlerindeki çeşitliliktir.

Doğru Cevap: C

Soru 21

Aşağıdaki yazarlardan hangisi Ortaçağ tarihi araştırmalarındaki sorunların araştırılmasında kullanılan metod ve kaynaklar hakkında eser veren öncü yazarlardan biri değildir?

Jean Sauvaget

Gylua Moravcsik

Cl. Cahen

V. Togan

Yusuf Ziya Kavakçı

Açıklama:

Ortaçağ tarihi araştırmalarının başlıca sorunları, araştırmalarda kullanılacak metod ve kaynaklar Jean Sauvaget ve Cl. Cahen tarafından hazırlanan genel nitelikli şu iki çalışmada incelenmiştir: J. Sauvaget, Introduction to the History of the Muslim East, ed. Cl. Cahen, Los Angeles 1965 (Farsça tercümesi: Medhal-i târîh-i şark-i islâmî, Farsça terc. Nûfl Aferîn Ensârî, Tahran 1366/1987); Cl. Cahen, Introduction a l’histoire du Monde Musulman Médiéval VIIe XVe siècle, Paris 1982 (Farsça tercümesi: Der-âmed-i ber-târîhi islâm der-kurûn-i vustâ, Farsça terc. Esedullâh ‘Alevî, Meflhed 1370/1991). Bu konudaki Türkçe çalışmalar arasında ise şu iki eser zikredilebilir: Z. V. Togan, Tarihte Usûl, İstanbul 1985; Yusuf Ziya Kavakçı, İslâm Araştırmalarında Usul, Ankara 1982.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Aşağıda verilen eserlerden hangisi, dünyada İslami yazmaların bulunduğu kütüphanelerin yazma kataloglarına giriş niteliğinde gösterilebilecek bir çalışmadır?

Index Islamıcus

Byzantinoturcia I

A History Of Muslim Historiography

World Survey Of Islamıc Manuscripts

Bibliography Of Islamic Central Asia

Açıklama:

Dünyada islami yazmaların bulunduğu kütüphaneler ve bu kütüphanelerin yazma kataloglarına giriş niteliğinde çalışma World Survey Of Islamıc Manuscripts, (ed. Geoffrey Roper) İslam dünyası ile ilgili batı dillerinde yayınlanan araştırmaların künyesi şu çalışmada toplanmıştır: Index Islamıcus. Bibliography Of Islamic Central Asia bu eser bir Rus neşriyatı olarak Yuri Bregel tarafından hazırlanan orta asya tarihi ile ilgili araştırmaları kapsayan bir eserdir.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi İslam dünyasının dili, tarihi, edebiyatı ve kültürü ile ilgili dünyadaki ilk büyük modern ansiklopedi olarak kabul edilmektedir?

Encyclopaedia Iranica

Dâ’iretu’l-Ma’ârif-i Bozorg-i İslâmî

Dânişnâme-yi Cihân-i İslâm

Encyclopaedia of Islam

Index Islamıcus

Açıklama:

Encyclopaedia of Islam, I-IV, Leiden 1913-1934; Supplement, Leiden 1938 (= EI): Avrupalı oryantalistler tarafından İngilizce, Fransızca ve Almanca olmak üzere üç farklı dilde yayınlanmıştır. İslâm dünyasının dili, tarihi, edebiyatı ve kültürüyle ilgili dünyadaki ilk büyük modern ansiklopedidir. Encyclopaedia Iranica, İran coğrafyasının dili, tarihi, edebiyatı ve kültürüyle ilgili bilgileri ihtiva etmektedir. Bugüne kadar on beş cilt yayınlanmıştır. Yayını devam etmektedir. Dâ’iretu’l-Ma’ârif-i Bozorg-i İslâmî ve Dânişnâme-yi Cihân-i İslâm,islâm dünyasının dili, tarihi, edebiyatı ve kültürüyle ilgili diğer ansiklopedilerdir. Index Islamıcus, İslam dünyası ile ilgili batı dillerinde yayınlanan araştırmaların künyesinin toplandığı çalışmadır.

Doğru Cevap: D

Soru 24

Düvel-i İslâmiyye,

Manuel de généalogie et de chronologie pour l’histoire de l’Islam

The Islamic Dynasties

Devletler ve Hanedanlar

Yukarıda Ortaçağ Tarihi ile ilgili verilen başlıca jeneolojik eserlerden hangisi ya da hangileri Türk araştırmacılara aittir?

Yalnız III

III, IV

I, IV

Yalnız IV

I, III, IV

Açıklama:

Ortaçağ tarihi ile ilgili verilen başlıca jeneolojik eserler veren araştırmacılar ve eserleri; Halil Edhem[Eldem], Düvel-i İslâmiyye, İstanbul 1927 (bu eser esasen önceki eserin gözden geçirilmiş ilâveli tercümesi durumundadır); Eduard von Zambaur, Manuel de généalo- gie et de chronologie pour l’histoire de l’Islam, Yılmaz Öztuna, Devletler ve Hanedanlar, I-V, Ankara 1989-1991 (Ankara 1996).

Doğru Cevap: C

Soru 25

Tarih araştırmalarında, tıpkı yer adları gibi şahıs adlarının da doğru bir şekilde tespiti oldukça önemlidir. Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ Tarihi'nde Türk şahıs adlarının tespiti için eser vermiş araştırmacılardan birisi olarak gösterilebilir?

Imre Baski

Leone Caetani

Ferdinand Justi

Abdu’l-Kerîm Bihniyâ

Giuseppi Gabrieli

Açıklama:

Türkçe Şahıs adları hakkındaki temel çalışma Macar asıllı Türkolog László Rásonyi (1899-1984) tarafından başlatılmışsa da, araştırmacının ömrü bu dev çalışmayı tamamlamaya ve yayınlamaya yetmemiştir. L. Rásonyi’nin çalışmasının kısa bir indeksi, onun vefatından sonra meslekdaşı Imre Baski tarafından yayınlanmıştır: I. Baski, A Preliminary Index to Rásonyi’s Onomasticon Turcicum, Budapest 1986. Rásonyi’nin çalışmasını devam ettirerek tamamlayan Imre Baski, bu dev eseri nihayet 2007 yılında yayınlamaya muvaffak olmuştur: L. Rásonyi - I. Baski, Onomasticon Turcicum: Turkic Personal Names, I-II, Bloomington 2007.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Aşağıdaki konulardan hangisi için toponomi çalışmalarına başvurulması gerekmektedir?

Hükümdar ve hanedan üyelerinin şecereleri

Şahıs adların doğru şekilde tespiti

Ortaçağ devletlerinde kullanılan unvanlar

Ortaçağ devletlerinde ıstılahların kökeni

Yer adlarının doğru tespiti

Açıklama:

Tarih araştırmalarında yer adlarının doğru bir şekilde tespiti büyük önem taşımaktadır. Ortaçağ kaynaklarında zikredilen yer adlarının doğru okunuşunun ve bu- günkü yerlerinin tespiti, gerek Arap alfabesinin yapısı, gerekse yer adlarının zamanla değişikliğe uğraması veya tamamen yok olması nedeniyle oldukça güçtür. Bu durumda araştırmacıların toponomi (yer adları bilimi) çalışmalarına müracaat etmeleri ya da yer adlarıyla ilgili ayrıntılı el kitaplarından istifade etmeleri gerekmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 27

Türklerle ilgili olarak Bizans kaynaklarında yer alan kayıtları iki ciltlik Byzantinoturcia I eserinde toplayan tarihçi aşağıdakilerden hangisidir?

W.Barthold

Gylua Moravcsik

Franz Dölger

K. Dietrich

Johannes Karayannopulos

Açıklama:

Türkler hakkında Bizans kaynaklarında yeralan kayıtlar Gyula Moravcsik tarafından iki ciltlik bir eserde toplanmıştır: Byzantinoturcica, I: Die byzantinischen Quellen der Geschichte der Türkvölker, II: Sprachreste der Türkvölker in den byzantinischen Quellen, Budapest 1942-1943 (ikinci baskı: Berlin 1958; üçüncü baskı: Leiden 1983). W. Barthold, orta Asya Türk tarihinini konu alan giriş niteliğindeki çalışması Turks’dır. Diğer araştırmacılar Bizans tarih araştırmalarında Bizans kaynaklarının umumi tasviri ve giriş niteliğinde eserler vermişlerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Türkler, Araplar ve İranlılar tarafından kullanılan şahıs adlarının tespitinde başvurulan araştırmacılar hangi şıkta doğru eşleştirilmiştir?

Arap şahıs adları için, Ferdinand Justi

İran şahıs adları için, G. Gabrieli

Türkçe şahıs adları için, Abdu’l-Kerîm Bihniyâ

Arap şahıs adları için, L. Caetani

İran şahıs adları için, Imre Baski

Açıklama:

Arap şahıs adları için L. Caetani ve G. Gabrieli, İran şahıs adları için Ferdinand Justi, M. Mayrhofer, ‘Abdu’l-Kerîm Bihniyâ, Türkçe şahıs adları için ise László Rásonyi ve Imre Baski.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Encyclopaedia of Islam esas alınarak Dr. Adnan Adıvar başkanlığında bir heyet tarafından yayınlanmaya başlanan İslâm dünyasının dili, tarihi, edebiyatı ve kültürüyle ilgili Türkiye’de yayınlanan ilk büyük ansiklopedi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi

Milli Eğitim Bakanlığı İslam Ansiklopedisi

Türk Ansiklopedisi

Dânişnâme-yi Cihân-i İslâm

Encyclopaedia of İslam

Açıklama:

Milli Eğitim Bakanlığı İslâm Ansiklopedisi, Encyclopaedia of Islam esas alınarak Dr. Adnan Adıvar başkanlığında bir heyet tarafından yayınlanmaya başlanan İslâm dünyasının dili, tarihi, edebiyatı ve kültürüyle ilgili Türkiye’de yayınlanan ilk büyük ansiklopedidir. Türk Ansiklopedisi, ağırlıklı olarak Türk dili, tarihi, edebiyatı ve kültürüyle ilgili maddeleri ihtiva etmektedir. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, İslâm dünyasının dili, tarihi, edebiyatı ve kültürüyle ilgili maddeleri ihtiva etmektedir. Encyclopaedia of Islam, I-IV, Leiden 1913-1934; Supplement, Leiden 1938 (= EI): Avrupalı oryantalistler tarafından İngilizce, Fransızca ve Almanca olmak üzere üç farklı dilde yayınlanmıştır. İslâm dünyasının dili, tarihi, edebiyatı ve kültürüyle ilgili dünyadaki ilk büyük modern ansiklopedidir.

Doğru Cevap: B

Soru 30

Türkçe’nin Ortaçağ tarihi araştırmaları açısından en eski ve en mühim tarihi sözlüğü aşağıdakilerden hangisidir?

Codex Cumanicus

Lugat-i Çagatay

Dîvânu Lugati’t-Türk

Senglah

Abuflka Lûgatı

Açıklama:

Türkçe’nin Ortaçağ tarihi araştırmaları açısından en eski ve en mühim tarihi sözlüğü Kaşgarlı Mahmûd tarafından kaleme alınan Dîvânu Lugati’t-Türk’tür. Takriben 1073 yılında Bagdâd’da kaleme alınan eser, sadece Türk dilinin değil aynı zamanda Türk kültürünün de en önemli kaynağı durumundadır.

Doğru Cevap: C

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ tarihi araştırmalarının başlıca sorunları, araştırmalarda kullanılacak metod ve kaynakları inceleyen genel nitelikli iki çalışmadan biridir?

Introduction a l’histoire du Monde Musulman Médiéval VIIe XVe siècle

Umumi Türk Tarihine Giriş

The Turkic Languages and Peoples

Einführung in die Zentralasienkunde

Die frühenTürken in Zentralasien: Eine Einführung in ihre Geschichte und Kultur

Açıklama:

Ortaçağ tarihi araştırmalarının başlıca sorunları, araştırmalarda kullanılacak metod ve kaynaklar Jean Sauvaget ve Cl. Cahen tarafından hazırlanan genel nitelikli şu iki çalışmada incelenmiştir: J. Sauvaget, Introduction to the History of theMuslim East, ed. Cl. Cahen, Los Angeles 1965 (Farsça tercümesi: Medhal-i târîh-işark-i İslâmî, Farsça terc. Nûş Aferîn Ensârî, Tahran 1366/1987); Cl. Cahen, Introduction a l’histoire du Monde Musulman Médiéval VIIe XVe siècle, Paris 1982(Farsça tercümesi: Der-âmed-i ber-târîh-i İslâm der-kurûn-i vustâ, Farsça terc.Esedullâh ‘Alevî, Meşhed 1370/1991).

Doğru Cevap: A

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi Orta Asya tarihini bir bütün olarak ele alan çalışmaların arasında sayılabilir?

Prolegomena to Sources on the History of Pre-Islamic Central Asia ve Byzantinoturcica, I: Die byzantinischen Quellen der Geschichte der Türkvölker, II: Sprachreste der Türkvölker in den byzantinischen Quellen

Byzantinischen Quellen zur Länder und Völkerkunde ve Quellenkunde zur Geschichte von Byzanz (324-1453)

A History of Muslim Historiography ve Towarda Theory of Historical Narrative: A Case Study in Perso-Islamicate Historiography

Müslümanlarda Tarih-Coğrafya Yazıcılığı ve Persian Historiography to the End of the Twelfty Century

L’empire des steppes: Attila, Gengis-khan, Tamerlan ve Geschichte Mittelasiens seit dem Auftreten der Türken

Açıklama:

Orta Asya tarihini bir bütün olarak ele alan şu çalışmalar da faydalıdır: R. Grousset, L’empire des steppes: Attila, Gengis-khan, Tamerlan, Paris 1939 (İngilizcesi: The Empire of the Steppes: A history of Central Asia, New Brunswick 1970; Türkçesi: Bozkır İmparatorluğu: Attila-Cengiz Han-Timur, Türkçe terc. Reşat Uzmen, İstanbul 1993; K. Jettmar - H. W. Haussig - B. Spuler - L. Petech, Geschichte Mittelasiens, Leiden 1966 (bu eser içerisinde bilhassa B. Spuler tarafından kaleme alınan “Geschichte Mittelasiens seit dem Auftreten der Türken”, s. 123-310); S. G. Klja_tornyj - T. I. Sultanov, Staaten und Völker in den Steppen Eurasiens. Altertumund Mittelalter, Almanca terc. Reinhold Schletzer, Berlin 2006.

Doğru Cevap: E

Soru 33

Türkler hakkında Bizans kaynaklarında yer alan kayıtlar aşağıdaki eserlerden hangisinde toplanmıştır?

Byzantinischen Quellen zur Länder und Völkerkunde, I-II

Byzantinoturcica, I: Die byzantinischen Quellen der Geschichte der Türkvölker, II: Sprachreste der Türkvölker in den byzantinischen Quellen

A World Bibliography of Oriental Bibliographies

1928-1965 Yılları Arasında Türkiye’de Basılmış Bibliyografyaların Bibliyografyası

Bibliographisches Handbuch der Turkologie. Eine Bibliographie der Bibliographien vom 18. Jahrhundert bis 1979

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 34

Aşağıdakilerden hanngisi Doğu dünyası ile ilgili bibliyografyaların bibliyografyası niteliğindeki çalışmadır?

Türkiye Makaleler Bibliyografyası

Türkiye Tarih Yayınları Bibliyografyası

Eski Harflerle Basılmış Türkçe Tarih Kitapları

A World Bibliography of Oriental Bibliographies

Türkiye Bibliyografyası

Açıklama:

Doğu dünyası ile ilgili bibliyografyaların bibliyografyası niteliğindeki şu çalışmaya müracaat edilebilir: Theodore Besterman, A World Bibliography of Oriental Bibliographies, (Yayınlayan: J. D. Pearson), Totowa 1975.

Doğru Cevap: D

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ tarihi ve kaynaklarıyla ilgili bibliyografya denemesidir?

A Guide to Ismaili Literature

Selçuklu Sanatı Bibliyografyası

Ortazaman Tarihi İçin Kısa Bir Bibliografya

Selçuklu Tarihi, Alparslan ve Malazgirt Bibliyografyası. Malazgirt Zaferinin 900. Yıldönümü Münasebetiyle Hazırlanan Tarih ve Bibliyografya Denemesi

Bibliography on Saljuq Studies

Açıklama:

Ortaçağ tarihi ve kaynaklarıyla ilgili sınırlı bir bibliyografya denemesi şu iki çalışmada bulunabilir: Akdes Nimet Kurat, Ortazaman Tarihi İçin Kısa Bir Bibliografya, İstanbul 1934; Ortaçağ Türk Tarihinin Ana Kaynakları, ed. Altan Çetin, Ankara 2008.

Doğru Cevap: C

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi Dünyada İslâmî yazmaların bulunduğu kütüphaneler ve bu kütüphanelerin yazma kataloglarına giriş niteliğindeki çalışmadır?

Fehârisu’l-mahtûtâti’l-’arabiyye fî’l-’âlem

Fihristu’l-mahtûtâti’l-musevver

Bibliographie des catalogues des manuscrits persans

Türkiye’deki Yazma Koleksiyonları ve Bunların Kataloglarının Neşredilmesi

Word Survey of Islamic Manuscripts

Açıklama:

Dünyada İslâmî yazmaların bulunduğu kütüphaneler ve bu kütüphanelerin yazma kataloglarına giriş niteliğindeki şu çalışma zikredilebilir: Word Survey of Islamic Manuscripts.

Doğru Cevap: E

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ’da yaşamış müellifler ve bu müellifler tarafından kaleme alınan eserlerin isimlerinin tespiti için kullanılabilir kaynaklar arasında yer alır?

el-Fihrist fî ahbâri’l-’ule-mâ’i’l-musannifîn min el-kudemâ’ ve’l-muhdesîn ve esmâ’i kutubihim

el-Ensâb

İrşâdu’l-erîb ilâ ma’rifeti’l-edîb

Vefayâtu’l-a’yân

Tabakâtu’ş-Şâfi’iyyetu’l-kubrâ

Açıklama:

Ortaçağ’da yaşamış müellifler ve bu müellifler tarafından kaleme alınan eserlerin isimlerinin tespiti, Ortaçağ tarihi araştırmalarında karşılaşılan en önemli güçlüklerden biridir. Araştırmacıların bu meselenin çözümünde bazı bibliyografik eserlere müracaat etmeleri gerekmektedir. Bu konuda müracaat edilebilecek başlıca eser-ler arasında şunları saymak mümkündür: İbnu’n-Nedîm, el-Fihrist fî ahbâri’l-’ule-mâ’i’l-musannifîn min el-kudemâ’ ve’l-muhdesîn ve esmâ’i kutubihim, neşr. Güs-tav Şügel, Leipzig 1872; Kâtip Çelebi (Hâcı Halîfe), Keşfu’z-zunûn ‘an esâmi’l-ku-tub ve’l-funûn, I-II, (Neşreden: Kilisli Muallim Rıfat - fierefeddin Yaltkaya), İstan-bul 1941-1943; Bağdadlı İsmail Paşa, İzâhu’l-meknûn fî’z-zeyl ‘alâ keşfi’z-zunûn‘an esâmi’l-kutub ve’l-funûn, (Neşreden: Kilisli Muallim Rıfat - fierefeddin Yaltka-ya), İstanbul 1945-1947; Bağdadlı İsmail Paşa, Hediyyetu’l-’ârifînesmâ’u’l-mu’elli-fîn ve âsâru’l-musannifîn, (neşr. Kilisli Muallim Rıfat - İbnu’l-Emin Mahmud Ke-mal - Avni Aktuç), I-II, İstanbul 1951-1955; Ömer Rizâ Kehhâle, Mu’cemu’l-mu’el-lifin: Terâcimu musennifi’l-kutubi’l-’Arabiyye, I-XV, Dimaşk 1376-1381/1957-1961;Hayru’d-dîn ez-Ziriklî, el-A’lâm: Kâmûsu terâcim, I-X, Kahire 1373-1378/1954-1959 (yeni bir yayını: neşr. Zuheyr Fethullah, I-VIII, Beyrut 1984).

Doğru Cevap: A

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ alanında çalışan araştırmacıların, İslâm dünyasının tarihi, coğrafyası, edebiyatı ve kültürü ile ilgili her türlü meselede faydalanabilecekleri ansiklopedilerin dışında kalır?

Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi

Dîvânu Lugati’t-Türk

Milli Eğitim Bakanlığı İslâm Ansiklopedisi

Türk Ansiklopedisi

Dâ’iretu’l-Ma’ârif-i Bozorg-i İslâmî

Açıklama:

Ortaçağ alanında çalışan araştırmacıların, İslâm dünyasının tarihi, coğrafyası, edebiyatı ve kültürü ile ilgili her türlü meselede ilk müracaat etmesi gereken eserler arasındadır. Bu alanda araştırmacıların istifade edebileceği başlıca ansiklopediler şunlardır: Encyclopaedia of Islam, I-IV, Leiden 1913-1934; Supplement, Leiden 1938 (=EI): Avrupalı oryantalistler tarafından İngilizce, Fransızca ve Almanca olmak üzere üç farklı dilde yayınlanmıştır. İslâm dünyasının dili, tarihi, edebiyatı ve kültürüyle ilgili dünyadaki ilk büyük modern ansiklopedidir. Encyclopaedia of Islam, New edition, I-XI, Leiden 1954-2002 (= EI2): Encyclopaedia of Islam’ın ikinci yayınıdır. Bazı maddeler gözden geçirilerek yeni bilgilerle tekmil edilirken, pek çok madde yeniden kaleme alınmıştır. İngilizce ve Fransızca olarak iki dilde yayınlanmıştır. Encyclopaedia Iranica, New York, 1985 - (= EIr.): İran coğrafyasının dili, tarihi, edebiyatı ve kültürüyle ilgili bilgileri ihtiva etmektedir. Bugüne kadar on beş cilt yayınlanmıştır. Yayını devam etmektedir. Dâ’iretu’l-Ma’ârif-i Bozorg-i İslâmî, Tahran 1367/1988 - (= DMBİ): İslâm dünyasının dili, tarihi, edebiyatı ve kültürüyle ilgili maddeleri ihtiva etmektedir. Farsça olarak yayınlanmaktadır. Bugüne kadar on yedi cilt yayınlanmıştır. Yayını devam etmektedir. Bu ansiklopedinin İngilizce tercümesi Encyclopaedia Islamica adıyla yayınlanmaktadır (Leiden 2008 -). Bugüne kadar iki cildi yayınlanmıştır. Tercümesi devam etmektedir. Dâ’iretu’l-Ma’ârif-i Teşeyyu’, Tahran 1369/1990 - (= DMT): Şi’a mezhebi ve İran tarihi ve kültürüyle ilgili maddeleri ihtiva etmektedir. Farsça olarak yayınlanmaktadır. Yayını devam etmektedir. Dânişnâme-yi Cihân-i İslâm, Tahran 1369/1990 -, (= DCİ): İslâm dünyasının dili, tarihi, edebiyatı ve kültürüyle ilgili maddeleri ihtiva etmektedir. Farsça olarak yayınlanmaktadır. Bugüne kadar on dört cilt yayınlanmıştır. Yayını devam etmektedir. Dânişnâme-yi edeb-i Fârsî, (ed. Hasan Anûşe), I-VI, Tahran, 1380-1383/2001-2004: İran edebiyatıyla ilişki içerisinde bulunan edip, şair ve yazarların eserlerini ve biyografilerini ihtiva etmektedir. Farsça olarak yayınlanmaktadır. Yukarıda zikredilen ansiklopedilerin yanında Ali Ekber Dehhodâ’nın hacimli ansiklopedik sözlüğü de İran dünyası için vazgeçilmez bir el kitabı niteliğindedir: Lugat-nâme, neşr. Muhammed Mu’în, I-LVI, Tahran 1338/1959 (Eserin pek çok farklı baskısı vardır: neşr. Muhammed Mu’în - Ca’fer fiehîdî, I-XV, Tahran 1372-1373/1993-1994). Yine Bertold Spuler’in editörlüğünde yayınlanan şu külliyat da yer yer Ortaçağ tarihi araştırmaları için faydalıdır: Handbuch der Orientalistik,(ed. B. Spuler), [I: Ägyptoloji; II: Keilschriftforschung und Alte Geschichte Vorde-rasiens; III: Semitistik; IV: Iranistik; V: Altaistik; VI: Geschichte der islamischenLänder; VII: Armenisch und kaukasische Sprachen; VIII: Religion], Leiden-Köln1952-1968. Milli Eğitim Bakanlığı İslâm Ansiklopedisi, (İslâm Âlemi Tarih, Coğrafya, Etnografya, ve Bibliyografya Lugati), I-XIII, İstanbul 1940-1988 (= İA): Leiden’de yayınlanan Encyclopaedia of Islam esas alınarak Dr. Adnan Adıvar başkanlığında bir heyet tarafından yayınlanmaya başlanan bu eser, İslâm dünyasının dili, tarihi, edebiyatı ve kültürüyle ilgili Türkiye’de yayınlanan ilk büyük ansiklopedidir. Türk Ansiklopedisi, I-XXXIII, Ankara 1943-1986 (= TA): Ağırlıklı olarak Türk dili, tarihi, edebiyatı ve kültürüyle ilgili maddeleri ihtiva etmektedir. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, İstanbul 1988 - (= DİA): İslâm dünyasının dili, tarihi, edebiyatı ve kültürüyle ilgili maddeleri ihtiva etmektedir. Bugüne kadar kırk cilt yayınlanmıştır. Yayını devam etmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Jeneoloji kitaplarının temel konusu nedir?

Şair, alim gibi müelliflerin eserleri

Müelliflerin hayatı

Dil ve Edebiyat

Hükümdar ve hanedan üyelerinin şecereleri

Takvimler

Açıklama:

Hükümdar ve hanedan üyelerinin şecerelerini gösteren jeneoloji kitapları, araştırma alanları her ne olursa olsun, tarihçilerin daima ellerinin altında bulunması gereken eserler arasında yer alır. Araştırmacıların özellikle hükümdarların şecereleri, tahtta kaldıkları yılların, kullandıkları isim, unvan ve künyelerin tespiti ve hanedan üyeleri arasındaki akrabalık ilişkileriyle ilgili jeneoloji kitaplarına başvurmaları gerekmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi takvim ve kronolojiyle ilgili eserlerin dışında kalır?

Hicrî Tarihleri Milâdî Tarihe Çevirme Kılavuzu

Tarih Çevirme Kılavuzu

Düvel-i İslâmiyye

On iki Hayvanlı Türk Takvimi

Gâhşomârî der-İrân-i Kadîm

Açıklama:

Çalışma alanı ve konusu ne olursa olsun, tarih ve zaman tespiti ve kronolojik hesaplar, tarih araştırmacılarının her zaman karşılaştığı başlıca güçlükler arasında yer alırlar. Ortaçağ İslâm dünyasında kaynak ve vesikalarda umumiyetle hicrî takvim kullanılmıştır. Başlangıç olarak Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye hicretini esas alan bu takvimin bugün kullanılan takvime çevrilmesi, Ortaçağ tarihçilerinin daima karşılaştığı sıradan sıkıntılar arasında yer alır. Söz konusu çevirme işlemi zaman kaybının yanı sıra kimi zaman hatalara da sebep olabilmektedir. Bu gibi hataları en aza indirebilmek için, araştırmacıların ayrıntılı çevirme kılavuzlarına başvurmaları kaçınılmazdır. Bu konuda Faik Reşit Unat tarafından hazırlanan Hicrî Tarihleri Milâdî Tarihe Çevirme Kılavuzu(Ankara 1940) isimli eser kullanım güçlüğünden dolayı zaman zaman önemli hatalara sebep olabilmektedir. Yücel Dağlı ve Cumhure Üçer tarafından hazırlanan hicrî tarihleri miladî tarihe çevirme kılavuzu, söz konusu hataları mümkün oldukça azaltması açısından son derece faydalıdır: Y. Dağlı - C. Üçer, Tarih Çevirme Kılavuzu, I-V, Ankara 1997. Ortaçağ İslâm dünyasında, Moğol istilâsından sonra zaman zaman kaynak ve vesikalarda On İki Hayvanlı Türk Takvimi’nin kullanıldığı görülmektedir. Bu du-rum araştırmacılar için bazı sıkıntılara sebep olabilmektedir. Böyle durumlardaaraştırmacıların Osman Turan, Seyyid Hasan Takî-zâde, Louis Bazin, Ebu’l-Fazl Ne-be’î ve Charles Melville’in bu konudaki çalışmalarına müracaat etmeleri gerekir: O.Turan, Oniki Hayvanlı Türk Takvimi, Ankara 1941; S. H. Takî-zâde, “Sâl u mâh-ikadîm-i Turkhâ”, Doğumunun 60. Yılı Münasebetiyle Z. V. Togan Armağanı, İs-tanbul 1955, s. 49-38; Pavel Poucha, “Mongolische Miszellen”, CAJ, VII/2, (1962),s. 192-204; Louis Bazin, Les systemes chronologiques dans le monde turc ancien, Ortaçağ İslâm dünyasında kullanılan kronoloji sistemi ve farklı takvim türleripek çok araştırmada incelenmiştir. Bu konuda şu çalışmalara müracaat etmekmümkündür: Seyyid Hasan Takî-zâde, Gâhşomârî der-İrân-i Kadîm, Tahrân1316/1937; Ebu’l-Fazl Nebe’î, Takvîm u takvim nigârî der-târîh, Meşhed 1365/1986;S. H. Taqizadeh, “Various Eras and Calendars used in the Countries of Islam”,BSOAS, X/1, (1939), s. 107-132; E. Cavaignac, Tarihî Kronolojinin Esasları, İlâve-lerle Türkçe tercümesi: Osman Turan, Ankara 1954; Osman Turan, İstanbul’un Fethinden Önce Yazılmış Tarihi Takvimler, Ankara 1984.

Doğru Cevap: C

Soru 41

I. Keşfu’z-zunûn
II. Codex Cumanicus
III. Kitâbu hilyati’l-insân ve’l-helbeti’l-lisân
IV. Senglah
Yukarıdaki eserlerden hangisi Türkçe’nin tarihi sözlüklerinden biridir?

Yalnız I

I ve II

I, II ve III

II, III ve IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

Sorunun cevabı kitabın 87-88. sayfalarında yer almaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ İslam dünyasındaki yer adları ve yerleşim yerleriyle ilgili başlıca sorunları ele alan eserlerden biridir?

Mu’cemu’l-buldân

Keşfu’z-zunûn

Codex Cumanicus

Kitâbu hilyati’l-insân ve’l-helbeti’l-lisân

Senglah

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 43

Toponomi biliminin inceleme alanı aşağıdakilerden hangisidir?

Yer adları

Hukuk

Din

Askeri

Mali

Açıklama:

Toponomi yer adları bilimidir.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Onomastik biliminin inceleme alanı aşağıdakilerden hangisidir?

Şahıs adları

Yer adları

Mali tablolar

Askeri ünvanlar

Hukuk

Açıklama:

Onomastik dilbilimin şahıs adlarını inceleyen dalıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Ortaçağ tarihi araştırmacıları için Arap şahıs adlarının tespitinde kullanılabilecek temel bir çalışma aşağıdaki araştırmacıların hangisi tarafından yayınlanmıştır?

Leone Caetani

G.Doerfer

Carl Brockelmann

Robert Dankoff

Felix Tauer

Açıklama:

Ortaçağ tarihi araştırmacıları için Arap şahıs adlarının tespitinde kullanılabilecek temel bir çalışma Leone Caetani tarafından yayınlanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi İlhanlı hükümdarı Gazan Han (1295-1304) zamanında güneş esasına dayanan ve daha çok malî alanda kullanılmak üzere ihdas edilmiş bir takvimdir?

Takvîm-i Hânî

Takvîm-i Celâlî

Takvîm-i Melikî

Takvim-i Garbi

Rumi Takvim

Açıklama:

Takvîm-i Hânî İlhanlı hükümdarı Gazan Han (1295-1304) zamanında güneş esasına dayanan ve daha çok malî alanda kullanılmak üzere ihdas edilmiş bir takvimdir.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Hükümdarların şecereleri, tahtta kaldıkları yılların, kullandıkları isim, unvan ve künyelerin tespiti ve hanedan üyeleri arasındaki akrabalık ilişkileriyle ilgili araştırma yapmak isteyenlerin aşağıdaki kitapların hangisine başvurmaları gerekir?

Jeneoloji

Toponomi

Onomastik

Linguistik

Epikrafi

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 48

“Hicrî Tarihleri Milâdî Tarihe Çevirme Kılavuzu” adlı eser aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir?

Faik Reşit Unat

Osman Turan

Mustafa Sakka

Hasan Enveri

Ferit Devellioğlu

Açıklama:

“Hicrî Tarihleri Milâdî Tarihe Çevirme Kılavuzu” adlı eser Faik Reşit Unat'a aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi Kaşgarlı Mahmûd tarafından kaleme alınan eserdir?

Dîvânu Lugati’t-Türk

Mu’cemu’l-buldân

Keşfu’z-zunûn

Senglah

Dâ’iretu’l-Ma’ârif-i Bozorg-i İslâmî

Açıklama:

Dîvânu Lugati’t-Türk Kaşgarlı Mahmûd tarafından kaleme alınan eserdir.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Aşağıdakilerden hangisi Yılmaz Öztuna’nın eserlerinden biridir?

Devletler ve Hanedanlar

Oniki Hayvanlı Türk Takvimi

Türk Devletleri Tarihinde Şahıs Adları

İslâm Tarihçiliği Üzerine

Türk Halkları Tarihine Giriş

Açıklama:

Devletler ve Hanedanlar Yılmaz Öztuna’nın eserlerinden biridir.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Dr. Adnan Adıvar başkanlığında bir heyet tarafından yayınlanmaya başlanan ve İslâm dünyasının dili, tarihi, edebiyatı ve kültürüyle ilgili Türkiye’de yayınlanan ilk büyük ansiklopedi olma niteliğini taşıyan kaynak aşağıdakilerden hangisidir?

Dânişnâme-yi Cihân-i İslâm

Türk Ansiklopedisi

Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi

Dâ’iretu’l-Ma’ârif-i Bozorg-i İslâmî

Milli Eğitim Bakanlığı İslâm Ansiklopedisi

Açıklama:

Milli Eğitim Bakanlığı İslâm Ansiklopedisi, (İslâm Âlemi Tarih, Coğrafya, Etnografya, ve Bibliyografya Lugati), I-XIII, İstanbul 1940-1988 (= İA): Leiden’de yayınlanan Encyclopaedia of Islam esas alınarak Dr. Adnan Adıvar başkanlığında bir heyet tarafından yayınlanmaya başlanan bu eser, İslâm dünyasının dili, tarihi, edebiyatı ve kültürüyle ilgili Türkiye’de yayınlanan ilk büyük ansiklopedidir.

Doğru Cevap: E

Soru 52

Türkçe’nin Ortaçağ tarihi araştırmaları açısından en eski ve en mühim tarihî sözlüğü aşağıdakilerden hangisidir?

Kitâbu hilyati’l-insân ve’l-helbeti’l-lisân

et-Tuhfeti’z-zekiyye fî’llugati’t-Turkiyye

Codex Cumanicus

Dîvânu Lugati’t-Türk

Kitâbu’l-idrâk li-lisâni’l-etrâk

Açıklama:

Türkçe’nin Ortaçağ tarihi araştırmaları açısından en eski ve en mühim tarihî sözlüğü Kaşgarlı Mahmûd tarafından kaleme alınan Dîvânu Lugati’t-Türk’tür.

Doğru Cevap: D

Soru 53

Annemarie von Gabain - Einführung in die Zentralasienkunde

W. Barthold - Turks

İbrahim Kafesoğlu - Türkler

Kaşgarlı Mahmûd - Dîvânu Lugati’t-Türk

Yukarıdaki eserlerden hangileri Orta Asya Türk tarihinini konu alan giriş niteliğindeki çalışmalardandır?

I ve III

II ve III

II ve IV

I, II ve III

II, III ve IV

Açıklama:

Orta Asya Türk tarihinini konu alan giriş niteliğindeki çalışmaları da burada zikretmek faydalı olacaktır: W. Barthold, “Turks”, EI, IV, s. 900-908; İbrahim Kafesoğ- lu, “Türkler”, İA, XII/2, s. 142-280; Z. V. Togan, Umumi Türk Tarihine Giriş, İstanbul 1946 (üçüncü baskı: İstanbul 1981); Denis Sinor, Introduction à l’étude de l’Eurasie Centrale, Wiesbaden 1963; K. H. Menges, The Turkic Languages and Peoples, Wiesbaden 1968; László Rásonyi, Tarihte Türklük, Ankara 1971; Annemarie von Gabain, Einführung in die Zentralasienkunde, Darmstadt 1979; A. Rona-Tas, An Introduction to Turcology, Szeged 1991; Wolfgang-Ekkehard Scharlipp, Die frühen Türken in Zentralasien: Eine Einführung in ihre Geschichte und Kultur, Darmstadt 1992; Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples, Wiesbaden 1992 (Türkçe terc. Osman Karatay, Türk Halkları Tarihine Giriş, Ankara 2002).

Doğru Cevap: D

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi Türkçenin Ortaçağ tarihi araştırmacıları tarafından kullanılabilecek başlıca etimolojik sözlüklerinden birisidir?

A Turkish and English Lexicon

Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Türksprachen

İbni-Mühennâ Lûgati

Kitâbu’l-idrâk li-lisâni’l-etrâk

Et-Tuhfeti’z-zekiyye fî’l-lugati’t-Turkiyye

Açıklama:

Etimolojik sözlükler özellikle Ortaçağ devletlerinde kullanılan unvan ve ıstılahların kökeni ve tarihî gelişiminin ortaya konulabilmesi açısından büyük önem taşı- maktadır. Türkçenin Ortaçağ tarihi araştırmacıları tarafından kullanılabilecek başlıca etimolojik sözlükleri arasında şunlar sayılabilir: Martti Räsänen, Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Türksprachen, Helsinki 1969; II: Wortregister, haz. István Keckskeméti, Helsinki 1971; Sir Gerard Clauson, An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish, Oxford 1972; V. M. Nadelyaev - D. M. Nasilov - E. R. Tanişev - A. M. fiçerbak, Drevnetürkskiy slovar’, Leningrad 1969; E. V. Sevortyan, Etimologiçeskiy slovar’ Tyurkskih yazıkov. Obşçetyurkskiye i mejtyurkskiye osnovı na bukvı glasnıye, I-VII, Moskova 1974 - (bu eser müellifin vefatından sonra talebeleri tarafından devam ettirilmiştir); Hasan Eren, Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü, Ankara 1999.

Doğru Cevap: B

Soru 55

Lugat-nâme
Kâmûsu’l-muhît
Suplement aux dictionaires arabes
İbni-Mühennâ Lûgati

Yukarıdaki eserlerden hangileri Arapça sözlükler arasında zikredilebilir?

I ve II

II ve III

III ve IV

I, II ve III

II, III ve IV

Açıklama:

Arapça sözlükler özellikle tarihî ve edebî metinlerde geçen unvan ve ıstılahların tespiti ve doğru anlaşılabilmesi açısından Ortaçağ araştırmacılarının en sık başvurduğu eserler arasında yer almaktadır. Araştırmalarda başvurulabilecek tarihî ve modern Arapça sözlükler arasında şunlar zikredilebilir: Mecdu’d-dîn Ebû Tâhir Muhammed b. Ya’kûb Fîrûzâbâdî (1329-1413), Kâmûsu’l-muhît, Beyrut 1406/1986. Bu eser Ahmed Asım Cenânîoğlu tarafından 1805- 1810 yıllarında Osmanlıca’ya tercüme edilmiştir: el-Okyânûsu’l-basît fî tercumeti’lKâmûsi’l-muhît, (Osmanlıca terc. Ahmed Asım Cenânîoğlu), İstanbul 1230- 1234/1815-1818 (ikinci baskı: I-III, İstanbul 1268-1272/1852-1855; üçüncü baskı, IIV, İstanbul 1304-1317/1886-1899). Hüseyin Atay-İbrahim Atay-Mustafa Atay, Arapça-Türkçe Büyük Lûgat, I-III, Ankara 1964-1981; William Lane, An Arabic English Lexicon, I-VIII, London 1863- 1893; R. Dozy, Suplement aux dictionaires arabes, I-II, Leiden 1927.

Doğru Cevap: B

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ İslâm dünyasındaki yer adları ve yerleşim yerleriyle ilgili başlıca sorunlar için başvurulacak kaynaklardan birisidir?

Vefayâtu’l-a’yân

Iranisches Namenbuch

Kitâbu Mu’cemi me’sta’cem

Düvel-i İslâmiyye

Gâhşomârî der-İrân-i Kadîm

Açıklama:

Ortaçağ İslâm dünyasındaki yer adları ve yerleşim yerleriyle ilgili başlıca sorunlar için Yâkût el-Hamevî (öl. 1229) tarafından ansiklopedik bir tarzda kaleme alınan Mu’cemu’l-buldân isimli esere müracaat etmek gerekecektir: Yâkût el-Hamevî, Mu’cemu’l-buldân, I-V, neşr. F. Wüstenfeld, Leipzig 1866-1973. Eser, özellikle İslâm coğrafyasına ait yer adlarının doğru okunuşunun tespiti açısından son derece kıymetlidir. Yer adlarıyla ilgili Ebû Ubeyd ‘Abdullâh b. ‘Abdu’l-’Azîz el-Bekrî (öl. 1094) tarafından kaleme alınan Kitâbu Mu’cemi me’sta’cem isimli eser de son derece faydalıdır: Kitâbu Mu’cemi me’sta’cem, I-II, neşr. F. Wüstenfeld, GöttingenParis 1876-1877 (Eserin ikinci bir neşri Mustafa Sakka tarafından yapılmıştır, I-IV, Kahire 1364-1371/1945-1951).

Doğru Cevap: C

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ tarihi araştırmalarının başlıca sorunları, araştırmalarda kullanılacak metod ve kaynakları ele alan yazarlardan birisi değildir?

Ahmed Asım Cenânîoğlu

Zeki Velidi Togan

Jean Sauvaget

Yusuf Ziya Kavakçı

Cl. Cahen

Açıklama:

Her alanda olduğu gibi Ortaçağ alanında da bir araştırmacının, her şeyden önce Ortaçağ tarihi araştırmalarının başlıca sorunları ve bu sorunların aşılmasında kullanılacak kaynak türleri ve metodlar hakkında bilgi sahibi olması gerekmektedir. Ortaçağ tarihi araştırmalarının başlıca sorunları, araştırmalarda kullanılacak metod ve kaynaklar Jean Sauvaget, Cl. Cahen, Zeki Velidi Togan ve Yusuf Ziya Kavakçı gibi araştırmacılar tarafından incelenmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Dîvânu Lugati’t-Türk aşağıdakilerden hangisi tarafından kaleme alınmıştır?

Abdu’l-Kerîm Bihniyâ

Yâkût el-Hamevî

Zeki Velidi Togan

Kaşgarlı Mahmûd

Yusuf Ziya Kavakçı

Açıklama:

Türkçe’nin Ortaçağ tarihi araştırmaları açısından en eski ve en mühim tarihî sözlüğü Kaşgarlı Mahmûd tarafından kaleme alınan Dîvânu Lugati’t-Türk’tür.

Doğru Cevap: D

Soru 59

Mu‘cemu’l-buldân aşağıdakilerden hangisi tarafından kaleme alınmıştır?

Kaşgarlı Mahmûd

Yusuf Ziya Kavakçı

Abdu’l-Kerîm Bihniyâ

Yâkût el-Hamevî

Zeki Velidi Togan

Açıklama:

Ortaçağ İslâm dünyasındaki yer adları ve yerleşim yerleriyle ilgili en önemli müracaat kaynağı Yâkût el-Hamevî tarafından kaleme alınan Mu‘cemu’l-buldân isimli eserdir.

Doğru Cevap: D

Soru 60

İlhanlılar zamanında hangi takvim kullanılmıştır?

Takvîm-i Melikî

Miladî takvim

Takvîm-i Celâlî

Takvîm-i Hânî

On İki Hayvanlı Türk Takvimi

Açıklama:

Tarih, zaman tespiti ve kronolojik hesaplar, Ortaçağ tarihi araştırmacılarının en çok karşılaştığı güçlükler arasında yer almaktadır. Ortaçağ İslâm dünyasında kaynak ve vesikalarda genellikle hicrî takvim kullanılmıştır. Hicrî takvimin miladî takvime çevirilmesi esnasında zaman zaman hatalar ortaya çıkabilmektedir. Bu tür hataları en aza indirebilmek için, araştırmacıların ayrıntılı çevirme kılavuzlarına başvurmaları gerekmektedir. İslâm dünyasında hicrî takvimin yanı sıra, Selçuklular zamanında Takvîm-i Celâlî ya da Takvîm-i Melikî, İlhanlılar zamanında ise Takvîm-i Hânî isimli takvimler kullanılmıştır. Yine Ortaçağ İslâm dünyasında, Moğol istilâsından sonra zaman zaman On İki Hayvanlı Türk Takvimi’nin de kullanıldığı görülmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 61

Türkler hakkında Bizans kaynaklarında yeralan kayıtlar aşağıdaki yazarlardan hangisi tarafından toplanmıştır?

Gyula Moravcsik

W. Barthold

Wolfgang-Ekkehard Scharlipp

R. Grousset

K. Jettmar

Açıklama:

Türkler hakkında Bizans kaynaklarında yeralan kayıtlar Gyula Moravcsik tarafından iki ciltlik bir eserde toplanmıştır: Byzantinoturcica, I: Die byzantinischen Quellen der Geschichte der Türkvölker, II: Sprachreste der Türkvölker in den byzan- tinischen Quellen, Budapest 1942-1943 (ikinci bask›: Berlin 1958; üçüncü bask›: Leiden 1983).Doğru cevap a'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Ortaçağ tarihiyle ilgili yazma eserler ve yazma kataloglarının tespit edilebileceği başlıca çalışmalar için aşağıdaki dillerden hangisine müracaat etmek diğerlerine göre faydalı olmaz?

Arapça

Japonca

Farsça

Türkçe

Osmanlıca

Açıklama:

Ortaçağ tarihiyle ilgili yazma eserler ve yazma kataloglarının tespit edilebileceği başlıca çalışmalar için Arapça, Farsça ve Türkçe’ye ayırarak incelemek mümkündür.
Doğru cevap b'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 63

İstanbul kütüphanelerinde bulunan Suriye, Mısır ve Mezopotamya tarihiyle ilgili bazı önemli Arapça yazmalar aşağıdaki yazarlardan hangisi tarafından tanıtılmıştır?

W. Ivanov

Akdes Nimet Kurat

Cl. Cahen

William J. Watson

Derek Hopwood

Açıklama:

İstanbul kütüphanelerinde bulunan Suriye, Mısır ve Mezopotamya tarihiyle ilgili bazı önemli Arapça yazmalar Cl. Cahen tarafından tanıtılmıştır: “Les chroniques arabes concernant la Syrie, l’Egypte et la Mésopotamie, de la conquête arabe à la conquête ottomane, dans les bibliothèques d’Istanbul”, Revue des Etudes Islamiqu- es, X, (1936), s. 333-362.
Doğru cevap c'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 64

Ansiklopediler, Ortaçağ alanında çalışan araştırmacıların, İslâm dünyasının tarihi, coğrafyası, edebiyatı ve kültürü ile ilgili her türlü meselede ilk müracaat etmesi ge- reken eserler arasındadır. Aşağıdakilerden hanhisi bu alanda araştırmacıların istifade edebileceği başlıca ansiklopedilerden biri değildir?

Encyclopaedia of Islam

Encyclopaedia Iranica

Dâ’iretu’l-Ma’ârif-i Bozorg-i İslâmî

Encyclopaedia French

Dâ’iretu’l-Ma’ârif-i Teşeyyu

Açıklama:

Doğru cevap d'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 65

Etimolojik sözlükler özellikle Ortaçağ devletlerinde kullanılan unvan ve ıstılahların kökeni ve tarihî gelişiminin ortaya konulabilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi Türkçenin Ortaçağ tarihi araştırmacıları tarafından kullanılabilecek başlıca etimolojik sözlükleri arasında yer almaz?

Martti Räsänen, Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Türksprachen, Helsinki 1969.

II: Wortregister, haz. István Keckskeméti, Helsinki 1971.

Sir Gerard Clauson, An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish, Oxford 1972.

V. M. Nadelyaev - D. M. N

Gyula Moravcsik, Einführung in die Byzantinologie, Budapest 1976.

Açıklama:

Doğru cevap e'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 66

Türkçe’nin Ortaçağ tarihi araştırmaları açısından en eski ve en mühim tarihî sözlüğü Dîvânu Lugati’t-Türk, aşağıdaki isimlerden hangisi tarafından kaleme alınmıştır?

Kaşgarlı Mahmûd

İlber Ortaylı

Matrakçı Nasuh

Süheyl Ünver

Besim Atalay

Açıklama:

Türkçe’nin Ortaçağ tarihi araştırmaları açısından en eski ve en mühim tarihî sözlüğü Dîvânu Lugati’t-Türk, Kaşgarlı Mahmûd tarafından kaleme alınmıştır.
Doğru cevap a'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 67

Dilbilimin şahıs adlarını inceleyen dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Diyalektik

Onomastik

Semantik

Etimoloji

Morfoloji

Açıklama:

Dilbilimin şahıs adlarını inceleyen dalı Onomastik'tir.
Doğru cevap b'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 68

Hükümdar ve hanedan üyelerinin şecerelerini gösteren eserler aşağıdakilerden hangisidir?

Diyalektik

Semantik

Jeneolojik

Morfolojik

Etimolojik

Açıklama:

Hükümdar ve hanedan üyelerinin şecerelerini gösteren Jeneolojik eserlerdir.
Doğru cevap c'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 69

Türkçe şahıs adları hakkındaki temel çalışma hangi Türkolog tarafından başlatılmıştır?

Halil Edhem

Eduard von Zambaur

C. E. Bosworth

László Rásonyi

Mehmet İpşirli

Açıklama:

Türkçe şahıs adları hakkındaki temel çalışma Macar asıllı Türkolog László Rásonyi (1899-1984) tarafından başlatılmışsa da, araştırmacının ömrü bu dev çalışmayı tamamlamaya ve yayınlamaya yetmemiştir.
Doğru cevap d'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 70

Ortaçağ İslâm dünyasında kaynak ve vesikalarda umumiyetle hangi takvimkullanılmıştır?

Rumi takvim

Celali takvim

12 hayvanlı Türk takvimi

Miladi takvim

Hicrî takvim

Açıklama:

Ortaçağ İslâm dünyasında kaynak ve vesikalarda umumiyetle Hicrî takvim kullanılmıştır.

Doğru Cevap: E

Ünite 6

Soru 1

Aşağıdaki kaynaklardan hangisi İlhanlılar devri mali tarihini öğrenmek için önemlidir?

Kitabeler

Vakfiyeler

Vesikalar

Münşeat mecmuaları

Vakayinameler

Açıklama:

İlhanlılar devrine ait elimize ulaşan kaynaklar epey sınırlı olmasına rağmen, bunlardan vergi kitabeleri, özellikle iktisadi düzenlemelerle ilgili önemli bilgiler sunmaktadırlar. Doğru cevap "A"dır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi bir tarihçinin nümizmatik kaynaklardan elde edilebileceği bilgilerden değildir?

Hükümdarların tahta çıkış ve iniş yılları

Hükümdarların ünvanları

Siyasi isyanlar

Taht kavgaları

Vakıfların yerleri

Açıklama:

Para ve sikke gibi nümizmatik kaynaklar, Ortaçağ tarihi için en güvenilir kaynaklardandır. Tarihyazımının yeterli bilgi vermediği yerlerde, özellikle siyasi tarih için yararlanılmaktadır. Ancak kurulan vakıfların yerlerinin tespiti anlamında bir bilgi içermemektedirler. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 3

Ortaçağ İslam tarihinin önemli kaynakları arasında yer alan vakfiyelerden aşağıdaki bilgilerden hangisi elde edilemez?

Vakfın kim tarafından kurulduğu

Vakfın ne amaçla kurulduğu

Vakfın mütevellisinde kimlerin yer aldığı

Vakfın ne zaman lağvedileceği

Vakfın nerede kurulduğu

Açıklama:

Vakfiyeler, kurulan vakfın ne şekilde işleyeceğiyle ilgili önemli bilgiler sunmaktadırlar. Bunlar arasında vakfın kurucusu, mütevellisi, yeri ve amacı yer almaktadır. Ancak vakıflar genellikle nesiller arası devredildiğinden, lağvedilmeleri en azından niyet anlamında söz konusu değildir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 4

Bir esere, o eserin müellifi ya da başka bir yazar tarafından daha sonra yapılan eke ne denir?

Münşi

Zeyl

Mukaddemat

Reddiye

Mim

Açıklama:

Bir esere, eserin müellifi ya da başka bir yazar tarafından yapılan ilavelere zeyl denirdi. Bu kimi zaman sona eklenen küçük bir bölüm, kimi zaman o eseri tamamlayıcı nitelikte tamamen bağımsız başka bir eser şeklinde olabilirdi. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 5

Aşağıdaki tarihçilerden hangisi Anadolu Selçukluları devrine ait en önemli eserlerden birisini vermiştir?

İbn Bibi

Celaleddin Mustafa

Kaşgarlı Mahmud

İbn'ül Esir

İbn Habib

Açıklama:

Moğol istilasından dolayı Horasan'dan Anadolu'ya göçerek Selçuklu devlet hizmetine giren bir ailenin mensubu olan İbn Bibi 1192-1280 yıllarını kapsayan önemli bir eser kaleme almıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi İbn Bibi'nin Selçuklu devri hakkında önemli bilgiler ihtiva eden tarihinin günümüz tarih araştırmalarında kullanımını kısıtlayan temel unsurlardan değildir?

Müellif sıklıkla zikrettiği olayların tarihini vermemiştir

Müellif zaman zaman kronolojik sıraya uymamıştır

Müellif eserini yazarken kimliğinin sınırlarından bağımsız hareket etmiştir

Müellif ikbalini borçlu olduğu Selçuklu hanedanına şükran duyguları içerisindedir

Müellif devlet otoritesine karşı gelen, isyan çıkaran unsurlara karşı önyargılıdır

Açıklama:

Tarihin bütün kaynaklarında geçerli olduğu gibi, İbn Bibi'nin eseri de eleştirel ve dikkatli bir gözle okunmayı gerektirmektedir. Bu durum, özellikle Moğol istilasından kaçan ve Selçuklu hanedanınına sığınan bir yazarın eseri için önem arz eder. Bu bağlamda, İbn Bibi'nin eserini yazarken kimliğinin sınırlarından soyutlandığı iddia edilemez. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi veya hangileri Ortaçağ İslam tarihyazımı konusunda araştırma yapan bir tarihçinin bilmesi gerekebilecek dillerdendir?
I- Arapça
II- Farsça
III -Türkçe

Yalnız I

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Ortaçağ'da yazılmış tarihler, yazıldığı yer ve kültürel atmosfere göre, Arapça, Farsça ve Türkçe olabilmektedir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ İslam tarihinin kaynaklarından değildir?

Mezartaşları

Vakfiyeler

Sikkeler

Salnameler

Vekayinameler

Açıklama:

İslam ortaçağına ilişkin kaynaklarımız sınırlı olmakla birlikte, temel olarak epigrafik ve nümizmatik kaynaklardan, vesikalardan ve tarihyazımından yararlanmaktayız. Salnameler ise özellikle 19. yüzyıl Osmanlı'sında görülmeye başlanmıştır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ İslam tarihçileri tarafından başvurabilecek seyahatname yazarlarından değildir?

İbn Fadlan

İbn Bibi

El- Gırnati

İbn Cübeyr

İbn Battuta

Açıklama:

Seyahatnameler özellikle yazarının kişisel gözlemlerini ihtiva etmesi açısından önemli eserlerdir. Bu dönemde özellikle Arap ve Batılı seyyahlara rastlamaktayız. Seçenekler arasında yer alan İbn Bibi, bir seyahatname değil tarih kitabı kaleme almıştır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Devlet teşkilatı ve hakimiyet anlayışına dair bilgiler içeren "Siyasetname" adlı ünlü eserin müellifi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Nizamü'l-Mülk

Seyfu'ddin el-Ukayli

Keykavus b. İskender

Mahmud Hatib

İbn Haldun

Açıklama:

Siyasetname isimli eserin sahibi, Büyük Selçuklu Devleti'nde vezirlik de yapmış olan Nizamü'l-Mülk'tür. Doğru cevap "A" şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Epigrafik kaynakların diğer kaynak türlerine göre daha az tahribata uğramalarının sebepleri aşağıdakilerden hangisidir?

Epigrafik kaynaklar diğer kaynak türlerine göre daha iyi saklanmıştır.

Epigrafik kaynaklar, taş, metal, çini veya tahta gibi dayanaklı yazı malzemelerinin üzerine işlenmiştir.

Epigrafik kaynaklar diğer kaynak türlerine göre yangından etkilenmemişlerdir.

Epigrafik kaynaklar diğer kaynak türlerine göre çok üretilmiştir.

Epigrafik kaynaklar, diğer kaynak türlerine göre daha çok sevilip, rağbet görmüştür

Açıklama:

Epigrafik kaynaklar (kitabeler/yazıtlar) umumiyetle yapılar, mezar taşları, çeşitli eşyalar ve sert cisimler üzerine kaydedilmiş yazılı metinlerdir. Verdikleri dakik ve sıhhatli bilgilerle tarih araştırmalarında kullanılan en güvenilir kaynak türlerinden birini oluştururlar. Genellikle taş, mermer, metal, çini veya tahta gibi dayanıklı yazı malzemesi üzerine işlendikleri için, diğer kaynak türlerine göre zamanın tahribatından daha az etkilenmişlerdir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Günümüze ulaşan en eski vergi kitabeleri, aşağıdaki kentlerden hangilerinde bulunmaktadır?
I-Ankara
II-Kırşehir
III-Konya
IV-Ani
V-Bakü

I; II; IV, V

I; III

II; III

III; IV

III; V

Açıklama:

Günümüze ulaşan en eski vergi kitabeleri Ankara, Kırşehir, Ani ve Bakü şehirlerinde bulunmaktadır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: A

Soru 13

İlk İslam sikkesi, aşağıdaki Halifelerden hangisi tarafından bastırılmıştır?

Abdu’l-melik b. Mervân

Ebü’l-Abbas es-Seffah

Hz.Ömer

Yavuz Sultan Selim

I.Muaviye

Açıklama:

İlk İslâm sikkesi Emevî halifesi Abdu’l-melik b. Mervân (685-705) tarafından hicrî 74 (milâdî 695) yılında bastırılmıştır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Günümüze ulaşan en eski vakfiye örnekleri hangi döneme aittir?

Gazneliler dönemi

Selçuklu dönemi

Osmanlı dönemi

Uygur dönemi

Karahanlı dönemi

Açıklama:

Günümüze ulaşan en eski vakfiye örnekleri Karahanlı dönemine aittir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi vakfiyeler arasından yer almaz?

Medrese

Namazgah

Yeniçeri Ocağı

Külliye

Darüşşifa

Açıklama:

Vakfiyeler, vakıfların ne şekilde işleyeceğiyle ilgili düzenlemeleri ihtiva eden resmî vesikalardır. Söz konusu vesikalar, ait olduğu vakfın türüne, büyüklüğüne göre, sosyal, ekonomik ve kültürel tarih araştırmaları için Ortaçağ tarihi araştırmacılarına son derece değerli bilgiler sunabilmektedir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Ortaçağ İslam devletlerinden günümüze ulaşan en eski vesikalar aşağıdakilerden hangisidir?

Çini

Kitabeler

Papirüs

Sikke

Mezartaşı

Açıklama:

Ortaçağ İslam devletlerinden günümüze ulaşan en eski vesikalar Papirüslerdir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 17

Ortaçağ devletlerine ait orijinal vesikaların büyük bir bölümü yangın, tabi felaketler ve savaşlar neticesinde yok olmuştur. Bu durumlarda aşağıdaki kaynakların hangisine başvurulur?

münşi

münşeat

Yabancı kaynaklar

Vekayiname

Stel

Açıklama:

Ortaçağ devletlerine ait orijinal vesikaların büyük bir bölümü yangın, tabi felaketler ve savaşlar neticesinde yok olmuştur. Bununla birlikte,resmi ve ya da özel vesikaların suretlerinin toplandığı eserler münşeat mecmualarından istifade etmek suretiyle bu eksikliği bir miktar telafi etmek mümkündür. Doğru cevap B’dir

Doğru Cevap: B

Soru 18

Aşağıdaki ifadelerden hangisi ile "Vekayiname" tanımlanmaktadır?

Vakıfların ne şekilde işleyeceğiyle ilgili düzenlemeleri ihtiva eden resmî vesikalardır

Ortaçağ İslam devletlerinden günümüze ulaşan en eski vesikalardır.

Yangın, sel vb. gibi doğal afetlerle kaybolan tarihi belgeleri, eski katip yazışmalarından yararlanmak suretiyle tespit eden kaynaklardır

Tarihçiler tarafından kaleme alınan ve tarihi hadiseleri anlatan eserlerdir.

Yapılar, mezartaşları, çeşitli eşyalar ve sert cisimler üzerine kaydedilmiş yazılı metinlerdir

Açıklama:

Vekayiname, Tarihçiler tarafından kaleme alınan ve tarihi hadiseleri anlatan eserlerdir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi, İslâm tarih yazıcılığının IX. yüzyıldan itibaren geliştirdiği farklı tarzlardan birisidir?

Etnoğrafya

Arkeoloji

Kronoloji

Genel Tarihler

Antropoloji

Açıklama:

İslâm tarih yazıcılığının IX. yüzyıldan itibaren üç farklı tarzda geliştiği görülmektedir:1. Genel Tarihler, 2. Özel Tarihler, 3. Şehir ve Bölge Tarihleri. D seçeneği doğru cevaptır. Diğer seçenekler tarihin faydalandığı bilim dallarıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 20

XIII. yüzyılın başlarında Orta Anadolu Şehirlerinde ilk medreseler nerelerde kurulmuştur?

Konya

Sivas

Yozgat

Çankırı

Tokat

Açıklama:

Tokat ve Niksar gibi Orta Anadolu şehirlerinde ilk medreselerin kurulduğu görülmektedir. XIII. Yüzyılın başlarından itibaren yazılı kültür faaliyetlerinin iyice hız kazanmasıyla birlikte telif ve tercüme eserlerin sayısı da çoğalmıştır. Bu gelişmeye paralel olarak Anadolu’da tarih ile ilgili ilk eserlerin XIII. yüzyılın başlarından itibaren kaleme alınmaya başlandığı görülmektedir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 21

İslam dünyasında ilk örneklerine XIV. yüzyılda İlhanlılar döneminde Ankara, Kırşehir, Ani ve Bakü şehirlerinde rastlanan ve İktisadi düzenlemelerle ilgili kıymetli bilgiler içeren kaynak türü aşağıdakilerden hangisidir?

Vakfiyeler

Vergi Kitabeleri

Nümizmatik Kaynaklar

Münşeat Mecmuaları

Vekâyinâmeler

Açıklama:

Bazı özellikleri verilen kaynak türü vergi kitabeleridir.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Aşağıdaki seçeneklerden hangileri genel tarih eserlerinin ihtiva ettiği konulardandır?
I. Siyasi olaylar
II. Doğal felaketler
III. Şair biyografileri
IV. Köylüler ve göçmenler

I ve IV

II ve IV

I, II ve III

I, II ve IV

II, III ve IV

Açıklama:

Genel tarih eserleri soruda sayılan ilk üç konuyu ihtiva ederken köylüler ve göçebeler genel tarihçilerin ilgilendiği bir konu değildir. Doğru yanıt bu nedenle C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 23

İran tarih yazıcılığının en büyük eserlerinden olan, İlhanlı veziri Reşîdu'd-dîn Fazlullah tarafından yazılan, İslam coğrafyası dışında kalan milletlerin tarihini de içeren ve Tebriz'in uluslararası bir kültür merkezi haline gelmesinde etkili olan eser, aşağıdakilerden hangisidir?

Târih-i Cihân-guşâ

Ta'rîhu Yemînî

Târîhu'l-vuzerâ

Câmi'u't-tevârîh

Zubdetu't tevârîh

Açıklama:

Doğru yanıt D şıkkında adı geçen eserdir.

Doğru Cevap: D

Soru 24

"Sultan Hârezmşâh Muhammed’in 1218 yılında denize atılarak boğulması, Cengiz Han’ın Celâleddîn Hârezmşâh’a yenilerek ona haraç vermeyi kabul etmesi, I. Alâeddîn Keykubâd’ın Hülâgü’nün oğulları Melütey ve Mengü-timur’u yenerek derilerini yüzdürmesi gibi bilgileri aktaran ve müellifi bilinmeyen Selçûk-nâme adlı eserle ilgili olarak aşağıda sıralanan ifadelerden hangisi doğrudur?

Hatırat türünde bir eserdir.

Olaylara nesnel biçimde yaklaşılmıştır.

Müellifi, bahsi geçen hükümdarlar döneminde yaşamıştır.

Olaylar kronolojik sırasıyla verilmiştir.

Halk rivayetlerine başvurulmuştur.

Açıklama:

Soruda yer alan metin bizleri müellifin eseri yazarken halk rivayetlerine başvurduğunu göstermektedir. O nedenle doğru yanıt E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 25

Ortaçağ tarihi kaynakları arasında önemli bir yer tutan Siyâset-name, Kutadgu Bilig ve Mukaddime gibi ünlü eserler, aşağıda verilen konulardan hangisiyle dahayakından ilgilidir?

Devlet Teşkilâtı

Dinî ve Kültürel Hayat

Coğrafya

Edebiyat

İktisadî Hayat

Açıklama:

Söz konusu eserlerin devlet teşkilatı ile ilgisi diğerlerine göre daha fazladır. Doğru yanıt A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 26

"Mısır’da XI. ve XII. yüzyılda Fâtımîler zamanında hazırlanan bazı defterlerden Memlûk sultanı Berkûk (1382-1389, 1390-1399) devrine kadar istifade edildiği anlaşılmaktadır."
Yukarıdaki bilgiye dayanarak aşağıdaki yargılardan hangisine varılabilir?

İlk vesikalar Mısır'da ortaya çıkmıştır.

Vesikalar genelde papirüsler üzerine yazılmıştır.

XII. yüzyıldan itibaren defter tutma geleneği zayıflamıştır.

Resmî vesikaların korunmasına büyük özen gösterilmiştir.

En eski vesikaları Memlûkler toplayıp arşivlemiştir.

Açıklama:

Verilen ifadeden çıkan yargı D şıkkındaki resmî vesikaların korunmasına büyük özen gösterildiğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Nümizmatik kaynaklar (paralar/sikkeler) özellikle vekâyinâmelerin suskun kaldığı ya da çelişkili bilgiler verdiği durumlarda verdikleri sağlam bilgilerle tarih araştırmacıları için en güvenilir kaynak türleri arasında yer almaktadır.
Buna göre nümizmatik kaynaklar;
I. Hükümdarların tahta çıkış yılları
II. Hükümdar unvanları
III. Hakimiyet ilişkileri
IV. Siyasî isyanlar
gibi konulardan hangisi ya da hangilerinin tespiti açısından büyük öneme sahiptir?

I ve II

Yalnız II

I, II ve III

II, III ve IV

Hepsi

Açıklama:

Nümizmatik kaynaklar, şıklarda bahsedilen hususların hepsinin tespiti açısından büyük öneme sahiptir. Doğru yanıt E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 28

I. Eğitim, tıp, sanat ve mimarlık tarihi araştırmaları açısından önemlidir.
II. Günümüze ulaşan en eski örnekleri Karahanlılar devrindendir.
III. Anadolu'daki bazı örneklerinde Moğolca ve Doğu Türkçesinin de kullanıldığı görülür.
IV. Orjinalleri yanı sıra bazı yazmalar üzerindeki kayıtları da günümüze ulaşmıştır.
Yukarıda bazı özellikleri verilen kaynak türü aşağıdakilerden hangisidir?

Vakfiyeler

Vesikalar

Vekâyinâmeler

Seyahatnâmeler

Münşeat Mecmuaları

Açıklama:

Söz konusu özellikler A şıkkında verilen vakfiyelere aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Ortaçağ tarihiyle ilgili bir araştırması için kütüphaneye giden bir araştırmacı, tezkire ve dîvan türünde eserler ödünç almışsa aşağıdakilerden hangi tür kaynaklara başvurmuş demektir?

Epigrafik Kaynaklar

Nümizmatik Kaynaklar

Edebî Kaynaklar

Coğrafî Kaynaklar

Sosyal ve Ekonomik Kaynaklar

Açıklama:

Tezkire ve dîvânlar "edebî kaynaklar" arasında gösterilir. Bu nedenle doğru yanıt C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi Anadolu'da Osmanlı-öncesi tarih yazıcılığının dışındadır?

İslâm tarih yazıcılığının Anadolu'daki ilk örneği Selçuk-nâme adlı eserdir.

İlk eserler XIII. yüzyılın başlarında kaleme alınmıştır.

İlk örneklerde manzum bir anlatım göze çarpmaktadır.

Birden fazla tarih yazım geleneğinden bahsetmek mümkündür.

Yazılı kültür faaliyetlerinin hız kazanması telif ve tercüme eserlerin sayısında artışa neden olmuştur.

Açıklama:

A şıkkında verilen Selçuk-nâme adlı eserden önce de Anadolu'da İslam tarih yazıcılığına ilişkin ilk örnekleri görmek mümkündür.

Doğru Cevap: A

Soru 31

I. Sikkeler
II. Mezartaşları
III. Yapılar üzerine yazılmış metinler
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri epigrafik kaynaklar kapsamında incelenebilir?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

Epigrafik kaynaklar (kitabeler/yazıtlar) umumiyetle yapılar, mezartaşları, çeşitli eşyalar ve sert cisimler üzerine kaydedilmiş yazılı metinlerdir.

Doğru Cevap: D

Soru 32

I. Hükümdar unvanları
II. Hükümdarların tahta çıkış yılları
III. Siyasî isyanlar
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri nümizmatik kaynakların Ortaçağ tarihi araştırmalarında tespit açısından sahip olduğu önem kapsamındadır?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

Nümizmatik kaynaklar özellikle vekâyinâmelerin suskun kaldığı ya da çelişkili bilgiler verdiği durumlarda, hükümdarların tahta çıkış veya tahttan iniş yıllarının tespiti, hükümdar unvanları, siyasî isyanlar, taht kavgaları ve hâkimiyet ilişkilerinin tespiti açısından Ortaçağ tarihi araştırmalarında büyük bir öneme sahiptirler.

Doğru Cevap: E

Soru 33

I. Sosyal
II. Ekonomik
III. Kültürel
IV. Siyasi
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri vakıfların ne şekilde işleyeceğiyle ilgili düzenlemeleri ihtiva eden resmî vesikaların tarih araştırmaları için Ortaçağ tarihi araştırmacılarına son derece değerli bilgiler sunduğu alanlardandır?

I ve II

II ve IV

I ve III

II ve III

I, II, III

Açıklama:

Vakfiyeler, vakıfların ne şekilde işleyeceğiyle ilgili düzenlemeleri ihtiva eden resmî vesikalardır. Söz konusu vesikalar, ait olduğu vakfın türüne ve büyüklüğüne göre, sosyal, ekonomik ve kültürel tarih araştırmaları için Ortaçağ tarihi araştırmacılarına son derece değerli bilgiler sunabilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi resmî nitelikli vesikaların dışındadır?

Berat

Fermân

Menşûr

Sikke

Taklîd

Açıklama:

Vesikalar, ister resmî isterse özel nitelikte olsun, tarih araştırmacılarının her zaman istifade etmesi gereken en önemli kaynak türlerindendir. Fermân, menşûr, taklîd, berat gibi resmî nitelikli vesikalar özellikle siyasî ve idarî tarih araştırmaları için büyük bir önem taşımaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi İslâm dünyasında vesikaların düzenli bir şekilde hazırlanması, tasnifi ve korunmasına dayanan gelişmiş bir arşiv geleneğinin oluşmaya başladığı dönemdir?

7. yüzyıl

9. yüzyıl

11. yüzyıl

13. yüzyıl

15. yüzyıl

Açıklama:

İslâm dünyasında özellikle IX. yüzyıldan itibaren vesikaların düzenli bir şekilde hazırlanması, tasnifi ve korunmasına dayanan gelişmiş bir arşiv geleneğinin oluştuğu görülmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi ilk İslâm fetihlerini konu alan Futûhu’l-buldân ve İslâm âlimleri ve önde gelen şahsiyetlerin hâl tercümelerini ihtivâ eden Ensâbu’l-eşrâf isimli eserlerin müellifidir?

Hamza el-İsfahânî

Ebû Hanîfe ed-Dîneverî

Ahmed b. Yahyâ el-Belâzurî

İbn Vazih el-Ya’kûbî

Muhammed b. Cerîr et-Taberî

Açıklama:

İlk İslâm fetihlerini konu alan Futûhu’l-buldân ve İslâm âlimleri ve önde gelen şahsiyetlerin hâl tercümelerini ihtivâ eden Ensâbu’l-eşrâf isimli eserlerin müellifi Ahmed b. Yahyâ el-Belâzurî'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi İran coğrafyasında Farsça tarih yazıcılığının doğduğu dönemdir?

Sasaniler Dönemi

Karahanlılar Dönemi

Sâmânîler Dönemi

Gazneliler Dönemi

Tolunoğulları Dönemi

Açıklama:

İran coğrafyasında Farsça tarih yazıcılığının doğuşu Sâmânî mirasını devralan Gazneliler zamanına rastlar.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi günümüze ulaşan en eski Selçuklu tarihi nitelikli Selçuk-nâmenin kaleme alındığı tarihtir?

1076

1167

1176

1267

1276

Açıklama:

Selçuklular zamanından kaleme alınan özel nitelikli tarihler arasında günümüze ulaşan en eski Selçuklu tarihi niteliği Selçuk-nâme 1176 yılında yazılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 39

I. Sa’âdet-nâme
II. Câmi’u’l-hisâb
III. Risâle-yi Felekiyye
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri İlhanlılar ve Timurlular devrinde özellikle resmî muhasebe usûlünü öğretmek için kaleme alınan, diğer kaynak türlerinde hemen hemen hiç bahsedilmeyen devlet bütçesi, resmî muhasebe, vergi çeşitleri ve merkezî bürokrasinin işleyiş şekli hakkında araştırmacılara önemli bilgiler veren eserler arasındadır?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

İlhanlılar ve Timurlular devrinde, özellikle resmî muhasebe usûlünü öğretmek için kaleme alınan bir seri eser, diğer kaynak türlerinde hemen hemen hiç bahsedilmeyen devlet bütçesi, resmî muhasebe, vergi çeşitleri ve merkezî bürokrasinin işleyiş şekli hakkında araştırmacılara önemli bilgiler vermektedir. Bu eserler arasında Felek ‘Alâ’-yi Tebrîzî tarafından kaleme alınan Sa’âdet-nâme ve Kânûnu’ssa’âde, bilinmeyen bir müellif tarafından kaleme alınan Risâle-yi sâhibiyye, ‘İmâdu’s-Serâvî tarafından kaleme alınan Câmi’u’l-hisâb, ‘Abdullah b. Muhammad b. Kiyâ el-Mâzenderânî tarafından kaleme alınan Risâle-yi Felekiyye ve ‘Alî-yi Şîrâzî tarafından kaleme alınan Şemsu’s-siyâk’› zikretmek mümkündür.

Doğru Cevap: E

Soru 40

I. Amak-i Buhârî
II. Seyyid Hasan-i Gaznevî
III. Nâsir-i Husrev
Yukarıdakilerden hangileri Ortaçağ İslam dünyasında örnek olarak verilebilecek divânlardandır?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

Ortaçağ şairlerine ait Arapça, Farsça ve Türkçe pek çok dîvân günümüze ulaşmıştır. Ortaçağ İslâm dünyasında sayıları binleri bulan bu dîvânlar arasında burada örnek olarak Selçuklular devrine ait Nâsir-i Husrev, Sûzenî-yi Semerkandî, Hâkânî-yi Şirvânî, Emîr Mu’izzî, Enverî, Mes’ûd-i Sa’d-i Selmân, Amak-i Buhârî, Muhtârî-yi Gaznevî, Edîb Sâbir-i Tirmizî, Esîru’d-dîn-i Ahsîketî, Zâhiru’d-dîn-i Fâryâbî, Seyyid Hasan-i Gaznevî, ‘Abdu’l-Vâsi’-yi Cebelî, Felekî-yi Şirvânî ve Seyf-i Fergânî gibi tanınmış şairlere ait olanları zikretmek mümkündür.

Doğru Cevap: E

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi tarihçilerin kitabelerde bulabileceği bilgilerden değildir?

Devrin hükümdarının adı

Ait oldukları binanın hangi amaçla yapıldığı

Devrin hükümdarının lakabı

Devrin hükümdarının yaşı

Ait oldukları binanın kim tarafından yapıldığı

Açıklama:

Kitabeler ortaçağ tarihçilerinin önemli ve güvenilir kaynaklarındandır ve ait oldukları binaya ve devrin hükümdarına ait önemli bilgiler içermektedirler. Ancak hükümdarın yaşı bunlardan biri değildir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi en eski vergi kitabelerinin bulunduğu şehirlerden birisidir?

Yozgat

Sivas

Kırşehir

Erivan

Şam

Açıklama:

Günümüze ulaşan en eski vergi kitabeleri Ankara, Kırşehir, Ani ve Bakü şehirlerinde bulunmaktadır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Nümizmatik ilmi aşağıdakilerden hangisiyle ilgilenir?

Paralar

Vakıfnameler

Kitabeler

Kronikler

Mezar taşları

Açıklama:

Nümizmatik ilmi eski paralar ve sikkelerle ilgilenir. Bu kaynaklar tarihçiler için en güvenilir kaynaklardandır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Günümüze ulaşan en eski vakfiye örnekleri hangi devre aittir?

Memluklar

Osmanlılar

Selçuklular

Göktürkler

Karahanlılar

Açıklama:

Ortaçağ İslam devletlerinden günümüze ulaşan vakfiye sayısı oldukça sınırlı olmakla birlikte, en eski vakfiye örneklerinin izi Karahanlılara kadar sürülebilir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 45

İldenizliler devrinde Azerbaycan'da Uygur harfleriyle yazılmış 1207 tarihli Türkçe vesika aşağıdaki araştırmacıların hangisi tarafından yayınlanmıştır?

Gerhard Doerfer

Halil Sahillioğlu

Samuel Miklos Stern

Vladimir Minorsky

Osman Turan

Açıklama:

Uygur harfleriyle yazılmış 1207 tarihli vesika Gerhard Doerfer tarafından 1981 yılında Almanca olarak "Ein uigurischer Text aus Iran vom Jahre 1207" ismiyle yayınlanmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Bir esere, o eserin müellifi ya da başka bir yazar tarafından sonradan yapılan ilave anlamına kelime aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Münşi

Megazi

Zeyl

Risale

Hamiş

Açıklama:

Bir esere, o eserin müellifi ya da başka bir yazar tarafından sonra yapılan ilaveye zeyl denir. Söz konusu ilave, kimi zaman sona eklenen küçük bir bölüm, kimi zaman ise o eseri tamamlayıcı nitelikte tamamen müstakil başka bir eser şeklinde olabilmektedir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 47

İlhanlı hükümdarı Gazan Han'ın hamiliğinde yazılan ve sadece dönemin değil İran tarih yazıcılığının da en büyük eserlerinden biri olan Cami'u't-tevarih kim tarafından yazılmıştır?

Minhacu'd-din-i Cuzcani

Ala'u'd-din 'Ata-Melik-i Cuveyni

Feth b. 'Ali b. Muhammed el-Bundari

Ebu 'Abdullah Hakim-i Nişaburi

Reşidu'd-din Fazlullah

Açıklama:

Sadece dönemin değil İran tarih yazıcılığının da en büyük eserlerinden biri olan Cami'u't-tevarih bizzat Gazan Han'ın emriyle Reşidu'd-din Fazlullah tarafından kaleme alınmıştır. Genel bir tarih niteliğinde olan bu eserin asıl önemli, İslam tarihinin yanında, daha önce hiçbir İslam tarihçisinin teşebbüs etmediği, Çin, Hint, İsrail oğulları ve Avrupa gibi İslam coğrafyası dışında kalan milletlerin tarihini de ihtiva etmiş olmasıdır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 48

İran tarih yazıcılığında tarih kitaplarının manzum olarak telif edilmesi hangi devlet döneminde yaygınlaşmıştır?

Selçuklular

İlhanlılar

Safeviler

Harizmşahlar

Garlular

Açıklama:

İran tarih yazıcılığında İlhanlılar devrinden itibaren yaygınlık kazanan gelişmelerden birisi tarih kitaplarının manzum olarak telif edilmesi olmuştur. Şemsu'd-din Muhammed-i Kaşani tarafından kaleme alanan Şah-name-yi Cengizi, Ahmed b. Muhammed-i Tebrizi tarafından kaleme alınan Şahanşah-name, Hamdullah-i Mustevfi tarafından kaleme alınan Zafer-name ve Hace Nure'd-din b. Şemse'd-din Muhammed el-Ejderi tarafından kaleme alınan Gazan-name XIV. yüzyıl başlarından itibaren İran coğrafyasında iyice yaygınlık kazanan bu geleneğin başlıca mümesilleridir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi Anadolu Selçuklu devrinin en önemli kaynaklarından İbn Bibi tarihinin tarih araştırmacıları tarafından dikkatli bir şekilde kullanılmasını gerektiren hususlardan değildir?

Müellifin çoğunlukla zikrettiği hadiselerin tarihlerini vermemesi

Müellifin ilmi birikimin yetersiz olması

Müellifin zaman zaman kronolojik sıraya riayet etmemesi

Müellifin ailesinin ve kendisinin ikbalini borçlu olduğu Selçuklu hanedanına karşı eserinde daima şükran hisleri içinde olması

Müellifin bilhassa uçlarda devlet otoritesine karşı gelerek isyan eden Türkmenlere karşı önyargılı tutumu

Açıklama:

İbn Bibi tarihinin önemine rağmen eserin araştırmacılar tarafından dikkatli kullanılmasının gerektiren pek çok husus mevcuttur. Müellif umumiyetle zikrettiği hadiselerin tarihlerini vermediği gibi, zaman zaman kronolojik sıraya riayet etmediği için, modern araştırmacıların yanılmalarına neden olmuştur. Bunun yanı sıra müellif, ailesinin ve kendisinin ikbalini borçlu olduğu Selçuklu hanedanına karşı eserinde daima şükran hisleri içinde olmuştur. Eserin dikkatli kullanılmasının gerektiren bir başka husus da, müellifin bilhassa uçlarda devlet otoritesine karşı gelerek isyan eden Türkmenler ile zaman zaman şehirlerde karışıklıklar çıkaran fityan ve runud gibi zümrelere karşı önyargılı tutumudur. Müellif özellikle Moğol zulmüne başkaldıran Türkmenler'i karışıklıklara sebep olmaları nedeniyle şiddetle tenkit etmiştir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 50

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ İslam tarihine ışık tutan seyahatname yazarlarından değildir?

İbn Fadlan

İbn Battuta

Nasir-i Husrev

İbn Cubeyr

İbn Bibi

Açıklama:

Seyahatnameler Ortaçağ tarihi araştırmacıları için son derece değerli bilgiler içermektedir. Başlıca seyahatname müellifleri arasından İbn Fadlan, Nasir-i Hüsrev, Ebu Hamid Muhammed el-Gırnati, Takiyyu'd-din Ebu'l-Hasan, 'Ali el-Herevi, İbn Cubeyr ve İbn Battuta gibi seyyahları saymak mümkündür. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 51

Umumiyetle yapılar, mezartaşları, çeşitli eşyalar ve sert cisimler üzerine kaydedilmiş yazılı metinler aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılmaktadır?

Filolojik kaynaklar

Nümizmatik kaynaklar

Epigrafik kaynaklar

Destanlar

Mitolojiler

Açıklama:

Epigrafik kaynaklar (kitabeler/yazıtlar) umumiyetle yapılar, mezartaşları, çeşitli
eşyalar ve sert cisimler üzerine kaydedilmiş yazılı metinlerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 52

X. ve XI. yüzyıl İran ve Mâverâünnehir coğrafyasına ait kitabeleri yayınlanarak tahlil eden araştırmacı aşağıdakilerden hangisidir?

Sheila S. Blair

E. Combe

J. Souvaget

G. Wiet

Max van Berchem

Açıklama:

X. ve XI. yüzyıl İran ve Mâverâünnehir coğrafyasına ait kitabeler
ise Sheila S. Blair tarafından yayınlanarak tahlil edilmiştir: Monumental Inscriptions from Early Islamic Iran and Transoxiana, Leiden 1992.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Azerbaycan coğrafyasına ait kitabelerin kataloğu aşağıdakilerden hangisi tarafından yayınlanmıştır?

G. Wiet

Max van Berchem

Halil Edhem

Ernst Emil Herzfeld

Meşadihanım Neymat

Açıklama:

Azerbaycan coğrafyasına ait kitabelerin kataloğu ise Meşadihanım Neymat tarafından yayınlanmıştır: Korpus epigrafiçeskih pamyatnikov Azerbaycana: Arabo-Perso-Türkoyaziçniye
nadpisi Baku i Apşerona XI - naçala XX veka, Baku 1991.

Doğru Cevap: E

Soru 54

İslâm dünyasında vergi kitabelerinin ilk örnekleri hangi yüzyıla tarihlendirilmektedir?

X. Yüzyıl

XI. Yüzyıl

XII. Yüzyıl

XIII. Yüzyıl

XIV. Yüzyıl

Açıklama:

İslâm dünyasında ilk örneklerine XIV. yüzyılın ilk yarısında İlhanlılar zamanında rastlanan vergi kitabeleri, özelikle iktisadî düzenlemelerle ilgili sundukları
kıymetli bilgiler sebebiyle epigrafik kaynaklar içerisinde çok büyük bir öneme sahiptir.

Doğru Cevap: E

Soru 55

İslam coğrafyasına ait günümüze ulaşan en eski Farsça kitabeler hangi yüzyıla tarihlendirilmektedir?

X. Yüzyıl

XI. Yüzyıl

XII. Yüzyıl

XIII. Yüzyıl

XIV. Yüzyıl

Açıklama:

İslâm coğrafyasına ait kitabeler XII. yüzyıla kadar Arapça olarak kaleme alınmıştır. Günümüze ulaşan en eski Farsça kitabeler XII. yüzyıl, en eski Türkçe kitabeler ise XIV. yüzyıla aittir.

Doğru Cevap: C

Soru 56

ilk İslâm sikkesi Emevî halifesi Abdu’l-melik b. Mervân tarafından hangi tarihte bastırılmıştır?

695

697

700

702

705

Açıklama:

Nümizmatik kaynaklar (paralar/sikkeler) verdikleri dakik bilgilerle tarih araştırmacıları için en güvenilir kaynak türleri arasında yer almaktadır. İslâmiyet’in ilk
dönemlerinde Bizans ve Sasanî paraları kullanılmış ve ilk İslâm sikkesi Emevî halifesi Abdu’l-melik b. Mervân (685-705) tarafından hicrî 74 (milâdî 695) yılında
bastırılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 57

Vakıfların ne şekilde işleyeceğiyle ilgili düzenlemeleri ihtiva eden resmî vesikalar aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılmaktadır?

Vakıfname

Vakfiye

Kitabe

Katalog

Epigrafik kaynak

Açıklama:

Vakfiyeler, vakıfların ne şekilde işleyeceğiyle ilgili düzenlemeleri ihtiva eden resmî
vesikalardır. Söz konusu vesikalar, ait olduğu vakfın türüne ve büyüklüğüne göre,
sosyal, ekonomik ve kültürel tarih araştırmaları için Ortaçağ tarihi araştırmacılarına son derece değerli bilgiler sunabilmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Anadolu’da XIII. ve XIV. yüzyıllarda tanzim edilen vakfiyeler aşağıdakilerden hangisi tarafından yayınlanmıştır?

İsmail Hakkı Uzunçarşılı

Ahmet Temir

Birgitt Hoffmann

Zeki Velidi Togan

Hans Robert Roemer

Açıklama:

Anadolu’da XIII. ve XIV. yüzyıllarda tanzim edilen vakfiyelerden bazılarında
Arapça’nın yanında Moğolca ve Doğu Türkçesi’nin de kullanıldığı dikkat çekmektedir. Söz konusu vakfiyeler Ahmet Temir tarafından yayınlanmıştır: Kırşehir Emiri Caca Oğlu Nur el-Din’in 1272 Tarihli Arapça-Moğolca Vakfiyesi, Ankara 1989; “Die Arabisch-uigurische Vakf-Urkunde von 1326 des Emirs Şeref el-Din Ahmed
bin Çakırca von Sivas”, WZKM, LVI, (1960), s. 232-240.

Doğru Cevap: B

Soru 59

Orhan Bey’e ait 724/1324 tarihli en eski Osmanlı vakfiyesi hangi dilde kaleme alınmıştır?

Latince

Rumca

Türkçe

Arapça

Farsça

Açıklama:

Orhan Bey’e ait 724/1324
tarihli en eski Osmanlı vakfiyesi ise Farsça olarak kaleme alınmıştır: İsmail Hakkı
Uzunçarşılı, “Gazi Orhan Bey Vakfiyesi, 724 Rebi’ü’l-evvel-1324 Mart”, Belleten,
V/19, (1941), s. 277-288.

Doğru Cevap: E

Soru 60

Aşağıdakilerden hangisi bir seyahatname yazarı olarak ele alınmaz?

İbn Fadlân

Nâsir-i Husrev

İbn Cubeyr

İbn Battûta

Hasan b. ‘Alî b. İshak et-Tûsî

Açıklama:

Coğrafî eserlerin yanı sıra, seyyahların seyahat ettikleri yerlerle ilgili gözlemlerini ihtiva eden seyahatnâmeler de Ortaçağ tarihi araştırmaları için son derece
değerli bilgiler ihtiva etmektedir. Başlıca seyahatnâme müellifleri arasında İbn
Fadlân, Nâsir-i Husrev, Ebû Hâmid Muhammed el-Gırnâtî, Takiyyu’d-dîn Ebu’lHasan ‘Alî el-Herevî, İbn Cubeyr ve İbn Battûta gibi seyyahları saymak mümkündür.

Doğru Cevap: E

Soru 61

X. ve XI. yüzyıl İran ve Mâverâünnehir coğrafyasına ait kitabeleri yayınlayarak tahlil eden araştırmacı kimdir?

Sheila S. Blair

Max van Berchem

Halil Edhem

Gaston Wiet

Ernst Emil Herzfeld

Açıklama:

X. ve XI. yüzyıl İran ve Mâverâünnehir coğrafyasına ait kitabeler ise Sheila S. Blair tarafından yayınlanarak tahlil edilmiştir: Monumental Inscriptions from Early Islamic Iran and Transoxiana, Leiden 1992. Doğru yanıt “A” şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Aşağıdaki şehirlerden hangisi, günümüze ulaşan en eski vergi kitabelerinin bulunduğu şehirlerden biri değildir?

Ankara

Kırşehir

Ani

Bakü

Eskişehir

Açıklama:

Günümüze ulaşan en eski vergi kitabeleri Ankara, Kırşehir, Ani ve Bakü şehirlerinde bulunmaktadır. Doğru yanıt “E” şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 63

İslâm coğrafyasına ait günümüze ulaşan en eski Farsça kitabeler hangi yüzyıla aittir?

XI.

XII.

XIII.

XIV.

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 64

İslâm coğrafyasına ait günümüze ulaşan en eski Türkçe kitabeler hangi yüzyıla aittir?

VIII.

XI.

XII.

XIII.

XIV.

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 65

İlk İslâm sikkesi Emevî halifesi Abdu’l-melik b. Mervân tarafından hangi tarihte bastırılmıştır?

685

690

695

700

705

Açıklama:

İslâmiyet’in ilk dönemlerinde Bizans ve Sasanî paraları kullanılmış ve ilk İslâm sikkesi Emevî halifesi Abdu’l-melik b. Mervân (685-705) tarafından hicrî 74 (milâdî 695) yılında bastırılmıştır. Doğru yanıt “C” şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 66

Nümizmatik kaynaklar aşağıdaki olaylardan hangisi hakkında güvenilir veri sağlamaz?

Hükümdarların tahta çıkış veya tahttan iniş yılları

Hükümdar unvanları

Siyasî isyanlar

Taht kavgaları

Yangın, deprem gibi doğal afetler

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 67

Aşağıdaki araştırmacılardan hangisinin İslâm devletleri tarafından bastırılan paralar ve bu konudaki bibliyografyaya dair eseri bulunmaktadır?

Michael Broome

Leo Ary Mayer

Eduard von Zambaur

Abdullah Akilî

Ömer Diler

Açıklama:

İslâm devletleri tarafından bastırılan paralar ve bu konudaki bibliyografya şu genel nitelikli çalışmalarda tanıtılmıştır: Michael Broome, A Handbook of Islamic Coins, London 1985; Stephen Album, A Checklist of Islamic Coins, Santa Rosa 1998. Doğru yanıt “A” şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 68

Ortaçağ İslâm devletlerinden günümüze ulaşan en eski vakfiye örnekleri hangi devre aittir?

İdil Bulgarları

Karahanlılar

Gazneliler

Selçuklular

Harizmşahlar

Açıklama:

Ortaçağ İslâm devletlerinden günümüze ulaşan vakfiye sayısı oldukça sınırlıdır. Günümüze ulaşan en eski vakfiye örnekleri Karahanlılar devrine aittir: Muhammed Han İbrâhîm (1052-1068)’in iki vakfiyesi Mohammad Khadr tarafından yayınlanmıştır: “Deux actes de waqf d’un Qarakhanide d’Asia Centrale”, JA, CCLV/3-4 (1967), s. 304-334. Doğru yanıt “B” şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 69

Ortaçağ İslâm devletlerinden günümüze ulaşan en eski vesikalar genellikle hangi malzeme üzerine yazılmıştır?

Papirüs

Parşömen

Tahta

Deri

Tai

Açıklama:

Ortaçağ İslâm devletlerinden günümüze ulaşan en eski vesikalar genellikle papirüs üzerine yazılmıştır. Doğru yanıt “A” şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 70

İslâm dünyasında münşeat mecmuaları hangi yüzyıldan itibaren görülmeye başlanmıştır?

XI.

XII.

XIII.

XIV.

Açıklama:

İslâm dünyasında daha XI. yüzyıl ortalarından itibaren, usta münşî ya da müellifler tarafından, daha çok resmî kâtiplere yazışma usûllerini öğretmek amacıyla orijinal vesikaların suretlerini ihtiva eden mecmuaların tertip edildiği görülmektedir. Doğru yanıt “B” şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 71

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ İslâm devletlerine ait münşeat mecmualarından biri değildir?

Ahkâmu sultâni’l-mâzî

‘Atabetu’lketebe

Ebkâru’l-efkâr fî resâ’il ve’l-eş’âr

Sevânihu’l-efkâr

el-Kâmil fî’t-ta’rîh

Açıklama:

Münşeat Mecmuaları ve Vesika Suretleri başlığı altında.
Ortaçağ İslâm devletlerine ait pek çok münşeat mecmuası günümüze ulaşmıştır. Sayıları yüzleri bulan bu mecmualar arasında burada; bilinmeyen müellifler tarafından derlenen Ahkâmu sultâni’l-mâzî (Leningrad Münşeat Mecmuası) ve el-Muhtârât min er-resâ’il ile Muntecibu’d-dîn Bedi’î el-Cuveynî’nin ‘Atabetu’lketebe, Reşîdu’d-dîn Vatvât’ın Ebkâru’l-efkâr fî resâ’il ve’l-eş’âr ve Arâ’isu’l-hevâtir ve nefâ’isu’l-nevâdir, Bahâ’u’d-dîn Muhammed b. Mu’eyyed el-Bagdâdî’nin et-Tavassul ile’t-tarassul, Reşîdu’d-dîn Fazlullâh’ın Sevânihu’l-efkâr (ya da Mukâtebât-i Reşîdî), Muhammed b. Hindûşâh b. Sencer-i Nahcevânî’nin Destûru’l-kâtib fî ta’yîni’lmerâtib ve Şihâbu’d-dîn Ebu’l-Abbâs Ahmed b. ‘Alî el-Kalkaşendî’nin Subhu’l-a’şâ fî sinâ’ati’l-inşâ’ isimli eserlerini zikretmek mümkündür.
el-Kâmil fî’t-ta’rîh ise İslâm dünyasının en büyük tarihçilerinden kabul edilen ‘İzzu’d-dîn ‘Alî b. Muhammed İbnu’l-Esîr (öl.1233) tarafından kaleme genel tarih kitabıdır.

Doğru Cevap: E

Ünite 7

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi genel Türk tarihinin alanları içine girmez?

Moğol İmparatorluğu

Kırım Tatarları

Acemler

Hunlar

Anadolu Selçuklu Devleti

Açıklama:

Türk Tarihi alan olarak; Özbek, Kazak, Türkmen, Kırgız, Karakalpak ve Uygur Türkleri; Tatar ve Başkurtlar, Kırım Tatarları, Sibirya’da yaşayan Türk toplulukları ve Kafkasya Türklerinin tarihi ile uğraşır. Dolayısıyla, Hun, Gök-Türk ve Uygur devletleri ile Kıpçaklar bu çerçeveye dâhildir. Ayrıca Harezmşahlar, Moğol İmparatorluğu, Avrupa Hunları, Bulgarlar, Peçenekler, Oğuzlar, Hazarlar ve tay Hanlığı, Altın Orda Devleti ve ardılı devletler, Timurlular, Fieybanîler, Türkistan Hanlıkları, Sovyet dönemi ve sonrasındaki Türk cumhuriyetlerinin tarihleri de Genel Türk Tarihi alanında incelenmektedir. Sorunun seçenekleri arasında yer alan Acemler İran bölgesinde yaşayan bir topluluktur. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 2

Orta Asya Türk tarihi hakkında yazılan genel nitelikli eserlerin başında aşağıdakilerden hangisi gelir?

Bozkır İmparatorluğu

Erken İç Asya Tarihi

Türk Milli Kültürü

Türk Halkları Tarihine Giriş

Türklerin Tarihi

Açıklama:

Orta Asya Türk tarihi hakkında yazılan genel nitelikli eserlerin başında René Grousset’in Bozkır İmparatorluğu gelir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Asya Hunlarına ait kaynakların tamamı hangi dildedir?

Türkçe

Çince

Hunca

Uygurca

Rusça

Açıklama:

Asya Hunları'na ait kaynakların neredeyse tamamı Çince yazılmıştır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 4

Türk yazıt ya da yazıtları arasında en eski olan aşağıdakilerden hangisidir?

Tonyukuk Yazıtı

Bilge Kağan Yazıtı

Şine-Usu Yazıtı

Kara Balgasun Yazıtı

Yenisey Yazıtları

Açıklama:

Türk yazıtlarının en eskileri Yenisey’de bulunanlardır. Yenisey yazıtları Orhon alfabesiyle yazılmış olup, VII. yüzyılda yazıldıkları tahmin edilmektedir. O dönemde Yenisey’de Kırgızlar yaşıyordu; yazıtlar da Kırgızlara ait olduğu tahmin edilmektedir. Çünkü yazıtlarda Kırgızların hayat öykülerine yer verilmiş; ayrıca Kırgızların kullandığı hayvan takvimi kullanılmıştır. İlgili kaynaklar da yaqzıtların Kırgızlara ait olduğunu göstermektedir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

I. Göktürkler dönemine aittir
II. Göktürk tarihindeki en eski yazıt ya da yazıtlardır
III. Bumin Kağanın oğlu Mahan Tigin’in mezar taşıdır.
IV Yazıtın tepesinde bir kurt ve kurdun karnında insan figürü kabartması vardır
Yukarıda verilen bilgiler aşağıdaki hangi yazıt ya da yazıtlara aittir?

Yenisey Yazıtları

Orhun Yazıtları

Şine-Usu Yazıtı

Bugut Yazıtı

Kara Balagasun Yazıtı

Açıklama:

I,II,III ve IV. Maddeler Bugut Yazıtı’nı işaret etmektedir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 6

Yerleşik hayata geçmenin, Uygurların kültüründe yol açtığı en önemli değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

Dilin soyut kavram ve sıfatlarla zenginleşmesi

Kitabelerden, edebi eser yazımına geçmeleri

Dinlerini değiştirmeleri

Heykel ve Resim sanatında ürünler vermeye başlamaları

Müzikte yeni enstrümanlar icat etmeleri

Açıklama:

Yerleşik hayat tarzıyla birlikte Uygur Türkçesi; Mani ve Budist din kitaplarından yapılan çevirilerin etkisiyle, soyut kavramlar ve sıfatlar yönünden zenginleşti.Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Uygurların mani dinini benimsemesi, aşağıdaki sanatların hangisine olan ilgiyi artırmıştır?

Edebiyat

Müzik

Resim

Tiyatro

Dans

Açıklama:

Uygurların 762’de Lo-yang şehrini zapt etmesinden sonra, Mani dini (Maniheizm) Uygurlar arasında hızla yayıldı ve Uygur devletinin resmî dini haline geldi. Mani inancının kurucusu olan Mani’nin kendisi bizzat ressam idi. Dolayısıyla bu din kendi sanatını da beraberinde getirmiştir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 8

Moğol dilinde hakanın mektubu/buyruğu anlamında olan belge aşağıdakilerin hangisidir?

Bitik

Ferman

Bugut

Yarlık

Kök Defter

Açıklama:

Moğol dilinde yazılan belgeler XIII. yüzyılın ilk yarısından itibaren başlar; bunların önemli bir kısmı yarlıklar, kitabeler ve mektuplardır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

Aşağıdaki hangi devlet Osmanlı padişahlarına bitik (mektup) göndermiştir?

Moğol İmparatorluğu

Altın Orda Devleti

İlhanlı Devleti

Timurlular

Buhara Hanlığı

Açıklama:

Tarih de Temir Kutluğ ve Toktamış Han’a ait üç yarlık ile hanların Osmanlı padişahlarına (biri II. Murad’a, ikisi Fatih Sultan Mehmet’e) gönderdikleri bitik’ler önemlidir.Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Dünya klasiklerinden Babürname adlı eser hangi dilde yazılmıştır?

Türkçe

Farsça

Türkistan Tükçesi

Çağatay Türkçesi

Osmanlıca

Açıklama:

Babürname, Zahirüddin Muhammed Babür (Babür Devletinin kurucusu) tarafından Çağatay Türkçesiyle yazılmıştır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 11

I. Büyük Selçuklu Devleti
II. Harezmşahlar
III. Moğollar
IV. Şeybanîler
Yukarıdaki devletlerden hangisi ya da hangileri Genel Türk Tarihi alanında incelenen devletler arasındadır?

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve IV

II, III ve IV

Açıklama:

Soruda sayılan devletlerden yalnızca Büyük Selçuklu Devleti Genel Türk Tarihi kapsamında incelenmez. Diğer devletlerse bu kapsamda incelenen devletlerdendir.

Doğru Cevap: E

Soru 12

Genel Türk Tarihi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türklerin yerleşik hayata geçmesiyle başlatılır.

Tarihte kurulan tüm Türk devletlerini inceler.

Ansiklopediler de bu alanın kaynakları arasındadır.

Türkçe bilmek bu alanda çalışmak için yeterlidir.

İçerdiği alanın tümünde uzmanlık gerektirir.

Açıklama:

Verilen yanıtlar arasında C şıkkı doğrudur. Zira MEB ve Diyanet Vakfı'nın ayrı ayrı yayımladıkları İslam Ansiklopedisi ve Türkler adlı ansiklopediler, bu alanda önemli bilgilerle dolu maddeler içermektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 13

Genel Türk Tarihi alanında çalışan bir tarihçi,
I. Uygur dönemi tarihini yazıtlar üzerinden incelemek istemekte,
II. Gök-Türk harflerini okuyamamakta,
III. Çince bilmektedir.
Bu tarihçi aşağıdaki yazıtlardan hangisini kullanabilir?

Şine-Usu Yazıtı

Kara Balgasun Yazıtı

Yenisey Yazıtı

Tonyukuk Yazıtı

Bugut Yazıtı

Açıklama:

Soruda nitelikleri verilen tarihçi sadece Kara Balgasun yazıtını inceleyebilir. Çünkü bu yazıt Çince yazılmıştır. A şıkkındaki Şine-Usu Yazıtı da Uygurlar dönemini anlatmaktadır; ancak Gök-Türk alfabesiyle yazılmıştır. Diğer yazıtlar ise zaten Uygular dönemine ait bilgiler içermemektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 14

I. Uzak ve yakın doğuyu egemenliği altına aldı
II. Bölgede siyasi istikrarı sağladı.
III. Haklarında Seyahatname türünde birçok eser yazıldı.
IV. XIII. yüzyıldan itibaren kendi dillerinde eserler yazılmaya başladı.
Yukarıda bazı özellikleri verilen devlet, aşağıdakilerden hangisidir?

Moğollar

Timurlular

Buhara Hanlığı

Hive Hanlığı

Uygurlar

Açıklama:

Soruda bazı özellikleri verilen devlet, Moğollar'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

I. Türkçe olarak yazılmıştır.
II. 1494-1529 arası olayları kapsar.
III. Çağatay edebiyatının en güzel örneklerindendir.
IV. Öz yaşam öyküsü türünde bir dünya klasiğidir.
Yukarıda bazı özellikleri verilen eser, aşağıdakilerden hangisidir?

Hümayunnâme

Atabetü'l Hakâyık

Tarih-i Dost Sultan

Bâbürnâme

Tarih-i Reşidî

Açıklama:

Soruda verilen eser Babürnâme'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi Türkistan hanlıklarındaki tarih yazıcılığı hakkında doğru bir ifade içermez?

Yerel tarih yazıcılığı özellikle XVI. yüzyıldan itibaren gelişme göstermiştir.

Tarihçinin temel amacı hamilerinin yönetimini meşrulaştırmaktır.

Yöneticilerin ve hanedanlıklarının kökeni ana konuyu oluşturur.

Tarih yazma geleneği İslam öncesine kadar uzanır.

Okuyucuya hoşça vakit geçirme işlevi de gördüğü olmuştur.

Açıklama:

D şıkkı dışında diğer şıklar Türkistan hanedanlıklarındaki tarih yazıcılığının özelliklerindendir. Ancak bu tarih yazıcılığının İslam öncesi döneme ait izler taşıdığı söylenemez.

Doğru Cevap: D

Soru 17

I.Orta Asya modern tarih yazıcılığının öncülerindendir.
II. Yazmış olduğu Ali Şir Nevai ve Uluğ Bek monografileri Türkçeye kazandırılmıştır.
III. İslam Ansiklopedisine 247 madde yazarak katkı sunmuştur.
Yukarıda Genel Türk Tarihi alanına sunduğu bazı katkıları verilen ünlü tarihçi-yazar kimdir?

Arminus Vambery

Mûnis

V. V. Barthold

Christian Noack

İsmail Gaspıralı

Açıklama:

Soruda bazı niteliklerinden bahsedilen ünlü tarihçi ve yzara V. V. Barthold'dür.

Doğru Cevap: C

Soru 18

Soğuk Savaş Dönemi sonrasında Orta Asya'daki tarih yazıcılığıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Siyasi gayelere hizmet etme anlayışı devam etmiştir.

Tarih yazımında Sovyet geleneği terk edilmiştir.

Tarih kitaplarında radikal bir değişme yaşanmıştır.

Sovyet dönemindeki işgal ve zulümler yadsınmıştır.

Tarih kitaplarında milli bir renk yoktur.

Açıklama:

A şıkkında yer alan ifade söz konusu dönem hakkında doğru olan tek ifadedir. Diğer şıklardaki ifadelerse mevcut durumun tam tersi yargıları içermektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 19

I. Rusya'daki Türk kökenli aydınları İstanbul'a çekmiştir.
II. Basın ve yayın faaliyetlerindeki artış yakınlaşmayı da artırmıştır.
III. Ceditçi ve Türkçü aydınların faaliyetleri ile pek çok göçmen derneği kurulmuştur.
Genel Türk Tarihi alanında yukarıda bahsedilen gelişmelere ortam sağlayan tarihsel olay aşağıdakilerden hangisidir?

I. Meşrutiyet'in İlanı

Türkistan Hanlıklarının Yıkılışı

Bolşevik Devrimi

II. Meşrutiyet'in İlanı

Birinci Dünya Savaşı'nın bitişi

Açıklama:

Söz konusu gelişmelere ortam sağlayan olay, II. Meşrutiyet'in ilan edilmesidir.

Doğru Cevap: D

Soru 20

I. Eğitim reformu olarak başlamıştır.
II. Ancak 1890'lardan sonra Türkistan'ı etkilemiştir.
III. Sovyet bakış açısı her dönemde aynı sertlikte olmuştur.
IV. Batı'daki son araştırmalar fikir çatışması olarak görme eğilimindedir.
Ceditçilik Hareketi konusunda yukarıda verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

I ve II

II ve III

I ve III

I, II ve III

I, II ve IV

Açıklama:

Soruda verilen yargılardan yalnızca I ve II. yargılar Ceditçilk hakkında doğru yargılardır. Sovyet döneminde Ceditçiliğe bakış kimi zaman ılımlı kimi zaman ise sert karşılanmışken Batı'daki son araştırmalar, bu hareketi bir fikir çatışması olarak görmekten ziyade hareketin ekonomik, kültürel ve sosyal yönlerine eğilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 21

I. Kıpçaklar
II. Moğol İmparatorluğu
III. Altın Orda Devleti
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Genel Türk Tarihi alanı kapsamında ele alınabilir?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

Genel Türk Tarihi çok geniş bir coğrafya ve tarih kesitini içermektedir. Kıpçaklar bu çerçeveye dâhildir. Ayrıca, XIII. yüzyıldan itibaren Orta Asya, Kafkasya ve İdil-Ural’da kurulan devletlerin (Harezmşahlar, Moğol İmparatorluğu, Çağatay Hanlığı, Altın Orda Devleti ve ardılı devletler, Timurlular, Şeybanîler, Türkistan Hanlıkları, Sovyet dönemi ve sonrasındaki Türk cumhuriyetlerinin tarihleri de Genel Türk Tarihi alanında incelenmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 22

Orta Asya Türk tarihi hakkında yazılan genel nitelikli eserlerin başında gelen, René Grousset’e ait kitap aşağıdakilerden hangisidir?

Bozkır İmparatorluğu

Erken İç Asya Tarihi

Türklerin Tarihi

Türk Milli Kültürü

Türk Halkları Tarihine Giriş

Açıklama:

Orta Asya Türk tarihi hakkında yazılan genel nitelikli eserlerin başında René
Grousset’in Bozkır İmparatorluğu gelir.

Doğru Cevap: A

Soru 23

I. Asya Hunlarına ait kaynaklar Çincedir.
II. Hunlar hakkındaki ilk somut bilgi M.Ö. 318 tarihini taşımaktadır.
III. Hunlarla ilgili bilgiler net ve destansı söylemlerden arınıktır.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Hunlar hakkındaki kayıtlarla ilgili söylenebilir?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

Asya Hunlarına ait kaynaklar Çincedir. Hunlar hakkındaki ilk somut bilgi M.Ö. 318 tarihini taşımaktadır. Hunlarla ilgili bilgiler net değildir ve destansı söylemler içerir.

Doğru Cevap: C

Soru 24

I. Orhon yazıtları Batı Gök-Türklere aittir.
II. Orhon yazıtları VIII. yüzyılda yazılmıştır.
III. Türklerin kültürü, hayat anlayışı, inançları ve savaş yöntemleri hakkında bilgiler içerir.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Orhon yazıtları için söylenebilir?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

Orhon yazıtları Doğu Gök-Türklere aittir. Orhon yazıtları VIII. yüzyılda yazılmıştır. Türklerin kültürü, hayat anlayışı, inançları ve savaş yöntemleri hakkında bilgiler içerir.

Doğru Cevap: D

Soru 25

I. 1966 yılında bulunmuştur.
II. Taşın dört tarafı da Soğdça dilinde yazılmıştır.
III. Gök-Türk döneminde yazılanların en eski tarihlisiydi.
Bugut Yazıtı için yukarıdakilerin hangisi ya da hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

1956 yılında Moğolistan’ın Bugut şehri yakınında bulunan ve Gök-Türkler dönemine ait olan yeni bir yazıttır. Bilim dünyasına önemli yenilikler kazandırdı. Bu yazıt, Gök-Türk döneminde yazılanların en eski tarihlisiydi. Taşın üç tarafı Soğd dilinde yazılmış olup, dördüncü yüzü Sanskrit ve Brahman dillerindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi Altın Orda ülkesi, yönetimi ve sosyal hayatı konusunda dıştan bir bakışı ortaya koyan bir eser yazmamıştır?

İbn Battuta

Jean-Paul Roux

P. Carpini

S. von Herberstein

W. Rubruck

Açıklama:

Sorunun doğru yanıtı Jean-Paul Roux olmalıdır. P. Carpini, (ö. 1252), W. Rubruck (1210-1270), M. Polo (1254-1323), İbn Battuta (1304-1368) ve S. von Herberstein’in (1486-1566) seyahatnameleri, Altın Orda ülkesi, yönetimi ve sosyal hayatı konusunda dıştan bir bakışı ortaya koymaktadırlar.

Doğru Cevap: B

Soru 27

Altın Orda döneminden günümüze kadar gelebilen en önemli eser olan Tarih-i Dost Sultan adlı kitabının yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Akdes Nimet Kurat

İlyas Kamalov

Mirza Haydar

Ötemiş Hacı

Temir Kutlug

Açıklama:

Altın Orda döneminden günümüze kadar gelebilen en önemli eser, 1550’de Ötemiş Hacı’nın yazdığı Tarih-i Dost Sultan adlı kitaptır.

Doğru Cevap: D

Soru 28

I. Muhammed Salih tarafından yazılmıştır.
II. Buhara Hanlığı dönemine aittir.
III. Farsça yazılmıştır.
Yukarıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri Şeybani-nâme için doğrudur?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

Muhammed Salih tarafından yazılmıştır. Buhara Hanlığı dönemine aittir. Çağatay Türkçesiyle yazılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 29

I. XIX. yüzyılın sonu ve XX. yüzyılın başında Rusya Türklerinin en önemli fikir hareketidir.
II. Kırımlı İsmail Gaspıralı’nın önderliğinde eğitim reformu hareketi olarak başlamıştır.
III. 1890’lardan sonra Türkistan’ı da etkilemiş fakat engellerle karşılaşmıştır.
Ceditçilik Hareketi ile ilgili olarak yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

XIX. yüzyılın sonu ve XX. yüzyılın başında Rusya Türklerinin en önemli fikir hareketidir. Kırımlı İsmail Gaspıralı’nın önderliğinde eğitim reformu hareketi olarak başlamıştır. 1890’lardan sonra Türkistan’ı da etkilemiş fakat engellerle karşılaşmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi Ceditçilik konusunda klasik olmuş Kazan Türkleri eserinin yazarıdır?

Abdullah Battal-Taymas

Abdülkadir İnan

Cafer Seydahmet

Mirza Bala

Z. Velidi Togan

Açıklama:

Ceditçilik konusunda klasik hâlini almış bir çalışma olan, Türkiye’ye geldikten sonra yayınladığı Kazan Türkleri eseri kendisi de bizzat Ceditçi gelenekten gelen Abdullah Battal-Taymas'a aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Asya Hunlarına dair kaynakların dili aşağıdakilerden hangisidir?

Çağatayca

Uygurca

Farsça

Çince

Farsça

Açıklama:

Asya Hunlarına ait kaynaklar Çincedir. Bu kaynaklarda verilen en eski dönemlere ait bilgiler efsaneyle karışıktır. Hunlara ait ilk somut bilgi, M.Ö. 318 tarihindedir. Çin'deki karışıklıklar sırasından birkaç Çinli beyliğinin Hunlarla yaptığı ittifak vesilesiyle Hunlardan söz edilmektedir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 32

Bilim adamlarının genel kanaatine göre Yenisey yazıtları hangilerine aittir?

Uygurlar

Kırgızlar

Göktürkler

Hunlar

Kıpçaklar

Açıklama:

Türk yazıtlarının en eskileri Yenisey'de bulunanlardır. Yenisey yazıtları Orhon alfabesiyle yazılmıştı. Üzerlerinde kesin tarih olmamakla birlikte Orhon yazıtlarından daha eski oldukları, VII. yüzyılda yazıldıkları tahmin edilmektedir. Yenisey'de o dönemde Kırgızlar yaşıyorlardı. Bilim adamları, Çin kaynaklarındaki bilgilere de dayanarak bu yazıtların Kırgızlara ait olduğu kanaatine varmışlardır. Yazıtlarda Kırgızların hayat hikayelerine yer verilmesi ve Kırgızların kullandığı hayvan takviminin kullanılması da bu görüşü kuvvetlendirmektedir. Tarihi bilgiler içermese de bu yazıtlar eski Türk boylarının yaşayışlarından bahsetmesi bakımından önemlidir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi Uygurların kullandığı alfabelerden birisi değildir?

Göktürk alfabesi

Uygur alfabesi

Hint alfabesi

Süryani alfabesi

Latin alfabesi

Açıklama:

Uygurlar ilk zamanlar hala Göktürk yazısını kullanıyorlardı. Ancak zamanla alfabelerini değiştirdiler. Soğd alfabesini kendi dillerine uyarlayarak Uygur alfabesini oluşturdular. Uygurlar ayrıca Brahmi denilen Hint alfabesini ve Hıristiyanlığın tesiriyle Süryani alfabesini de kullandılar. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 34

Kara Balgasun yazıtı hangi üç dilde yazılmıştır?

Türkçe-Çince-Soğdça

Türkçe-Çince-Arapça

Çince-Soğdça-Farsça

Çince-Arapça-Farsça

Soğdça-Farsça-Arapça

Açıklama:

Kara Balgasun yazıtı, Türkçe, Çince ve Soğdça olarak üç dilde yazılmıştır. IX. yüzyılın ilk çeyreğine kadar Uygur tarihini konu alır. Ay Tengride Kut Bulmuş Alp Bilge Kağan adına dikilmiştir. Yazıtın Türkçe olan kısmı çok tahrip olunmuştur. Sadece bazı kelimeler okunmaktadır. Soğdça olan yüzü ise çok fazla silinmiştir. Sadece Çince kısmı sağlam kalmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 35

Aşağıdaki seyahatname yazarlarından hangisi veya hangileri Altın Orda ülkesine ait bilgiler vermektedir?
I) Plano Carpini
II) Marco Polo
III) İbn Fadlan

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

I ve III

II ve III

Açıklama:

Yabancı seyyahların Moğol ülkesine ve Altın Orda'ya yaptığı seyahatler sonunda ortaya koydukları eserler önemli bilgiler sunmaktadır. P. Carpini, W. Rubruck, M. Polo, İbn Battuta ve S. von Herberstein'in seyahatnameleri, Altın Orda ülkesi, yönetimi ve sosyal hayatı konusunda dıştan bir bakış ortaya koymaktadırlar. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 36

Moğol tarihinin kaynaklarından olan bitikler aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak tanımlanmıştır?

Kitabe

Mektup

Vakıfname

Seyahatname

Yazışma

Açıklama:

Moğol tarihinin önemli kaynaklarından olan bitik mektup, yazılmış şey demektir. Eski Türkçede bitimek, yazmak; bitikçi ise katip anlamında kullanılırdı. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 37

Timurluların tarih yazımındaki hakim dil aşağıdakilerden hangisidir?

Türkçe

Arapça

Moğolca

Farsça

Latince

Açıklama:

Timurluların tarih yazımına hakim dil Farsça idi. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 38

XIX. yüzyılın sonu ve XX. yüzyılın başında Rusya Türklerinin en önemli fikir hareketi olan Ceditçilik aşağıdaki alanlardan hangisinde bir reform hareketi olarak başlamıştır?

Eğitim

Ekonomi

Kadın hakları

Siyasi modernleşme

Soy bilincinin yükselmesi

Açıklama:

Ceditçilik, farklı dönemlerde ilim adamlarınca farklı farklı algılanmıştır. Kırımlı İsmail Gaspıralı'nın önderliğinde eğitim reformu hareketi olarak başlayan bu hareket giderek sosyal hayatın her cephesindeki (kadınların özgürleştirilmesi, siyasi modernleşme, soy bilincinin yükselmesi) reform gayretleri şeklinde gelişmiştir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 39

Ceditçilik geleneğinden gelen ve Türkiye'ye geldikten sonra Kazan Türkleri isimli klasikleşen eserini yazan bilim adamı kimdir?

İsmail Gaspıralı

Yusuf Akçura

Abdullah Battal-Taymas

Zeki Velidi Togan

Abdulkadir İnan

Açıklama:

Kendisi de bizzat Ceditçi gelenekten gelen ve Türkiye'ye geldikten sonra Kazan Türkleri isimli eserini yayınlayan bilim adamı Abdullah Battal-Taymas'tır. Taymas, 1958-59 senelerinde Tatar Cedit hareketinin önde gelen simalarının biyografilerini yayınlamıştır. Samimi bir üslupla kaleme aldığı bu çalışmalarda Ceditçiler arasındaki şahsi ilişkileri ve farklı eğilimleri de güzel bir şekilde yansıtmaktadır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 40

Muhammed Salih'in Şeybani-name adlı Şeybani Han'ın seferlerini anlattığı eseri aşağıdaki dillerden hangisinde yazılmıştır?

Farsça

Arapça

Çağatay Türkçesi

Uygurca

Moğolca

Açıklama:

Muhammed Salih'in Buhara Hanlığı hükümdarı Şeybani Han'ın seferlerini anlattığı Şeybani-name adlı eseri Çağatay Türkçesi ile yazılmıştır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 41

Asya Hunları'na ait kaynakların neredeyse tamamında hangi dil kullanılmıştır?

Farsça

Arapça

Uygurca

Özbekçe

Çince

Açıklama:

Türk tarihinin bilinen en eski zamanlarına gittiğimizde, Asya Hunlarına ait kaynakların neredeyse tamamı Çince'dir. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi Orhun Yazıtları'nın özelliklerinden biri değildir?

VIII. yüzyılda yazılmıştır.

Türklerin kültürü, hayat anlayışı, inançları ve savaş yöntemleri hakkında bilgiler yer almaktadır.

Yazıtlarda savaşların önemli bir yer tuttuğu görülmektedir.

Orhon yazıtları Batı Gök-Türklere aittir.

Yazıtlarda Gök-Türk Kağanları’nın resmî ideolojisi de ortaya çıkmaktadır.

Açıklama:

VIII. yüzyılda yazılan Orhon yazıtları sayesinde Türklerin kültürü, hayat anlayışı, inançları ve savaş yöntemleri hakkında bilgiler edinmekteyiz. Daha da önemlisi, bu bilgileri artık yalnızca Çinlilerden değil, bizzat Türklerin kendilerinden öğrenmekteyiz. Yazıtlarda savaşların önemli bir yer tuttuğu görülmektedir. Bunların çoğunu boylar arasındaki savaşlar oluşturuyordu. Yazıtlarda Gök-Türk Kağanlığı’nın resmi ideolojisi de ortaya çıkmaktadır. Çin kültürü bilinçli bir şekilde reddedilmekte, komşular üzerinde egemenlik kurulmasının önemi vurgulanmaktadır. Orhon yazıtları Doğu Gök-Türklere aittir. Batı Gök-Türkleri kendilerine ait herhangi bir bilgi bırakmamışlardır (sadece küçük mezar yazıtları vardır). Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 43

Uygurlar hangi alfabeden esinlenip Uygur alfabesini oluşturmuşlardır?

Soğd alfabesi

Brahmi alfabesi

Tibet alfabesi

Gök-Türk alfabesi

Çin alfabesi

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 44

Uygurların resmi dini aşağıdakilerden hangisidir?

Mani

Budizm

Mecusilik

Yahudilik

Putpereslik

Açıklama:

Uygurların 762’de Lo-yang şehrini zapt etmesinden sonra, Mani dini (Maniheizm) Uygurlar arasında hızla yayıldı ve Uygur devletinin resmi dini haline geldi. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Altın Orda döneminden günümüze kadar gelebilen en önemli eser aşağıdakilerden hangisidir?

İbn Battuta Seyahatnamesi

Cami'u't-tevarih

Tarih-i Cihangüşay

Tarih-i Dost Sultan

Şecere-i Terakime

Açıklama:

Altın Orda döneminden günümüze kadar gelebilen en önemli eser, 1550’de Ötemiş Hacı’nın yazdığı Tarih-i Dost Sultan adlı kitaptır. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 46

XV. yüzyıl boyunca Timurlular sarayında edebiyat ve şiir dili olarak aşağıdaki dillerden hangisi yükselişe geçmiştir?

Çince

Uygurca

Çağatay Türkçesi

Farsça

Arapça

Açıklama:

XV. yüzyıl boyunca Timurlular sarayında edebiyat ve şiir dili olarak Çağatay Türkçesi yükseldi. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 47

Bir tarihçi belirlemek suretiyle tarih yazmayı kurumsallaştırıp tarih yazma geleneği hangi dönemde başlatılmıştır?

Hive Hanlığı

Buhara Hanlığı

Çarlık Dönemi

Sovyet Dönemi

Timur Dönemi

Açıklama:

Muhammed Rahim Han, Hive’de tarih yazma geleneği başlattı; bu durum yaklaşık bir asır kadar devam etti. M. Rahim Han bu iş için bir tarihçi belirlemek suretiyle tarih yazmayı kurumsallaştırdı. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Orta Asya Türkleri'nin "en büyük Özbek şairi" olarak yücelttiği yazar kimdir?

Yusuf Has Hacib

Ali Şir Nevai

Kaşgarlı Mahmud

Nesimi

Aşık Paşa

Açıklama:

Türklerinin ortak edebi dili olan Çağatayca “eski Özbek dili” olarak adlandırıldı. Ali Şir Nevaî “en büyük Özbek şairi” olarak yüceltildi. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 49

Ceditçilik hareketi ne zaman etkili olmuştur?

15. yüzyıl sonu 16. yüzyıl başı

16. yüzyıl sonu 17. yüzyıl başı

17. yüzyıl sonu 18. yüzyıl başı

18. yüzyıl sonu 19. yüzyıl başı

19. yüzyıl sonu 20. yüzyıl başı

Açıklama:

19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başında Ceditçilik fikir hareketi etkili olmuştur. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Aşağıdakilerden hangisi Ceditçilik ile ilgili çalışması bulunan batılı araştırmacılardan biri değildir?

Michael Kemper

Allen J. Frank

Stephane Dudoignon

Adeeb Khalid

V. V. Borthold

Açıklama:

Alman araştırmacı Michael Kemper, Amerikalı araştırmacı Allen J. Frank, Fransız araştırmacı Stéphane Dudoignon, Orta Asya Ceditçiliği konusunda en yetkin çalışmaları yapan Adeeb Khalid batılı araştırmacılardır. Çarlık Rusya’sının sonunda ve Sovyetlerin ilk döneminde verdiği eserlerle Orta Asya tarihi araştırmalarının temellerini atan bilim adamı ise Alman asıllı Rus tarihçisi V. V. Barthold’dur. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi tanınmış Türk tarihçisi İbrahim Kafesoğlu’nun eseridir?

Bozkır İmparatorluğu

Erken İç Asya Tarihi

Türklerin Tarihi

Türk Milli Kültürü

Türk Halkları Tarihine Giriş

Açıklama:

Orta Asya Türk tarihi hakkında yazılan genel nitelikli eserlerin başında René Grousset’in Bozkır İmparatorluğu gelir. Klasik bir el kitabı niteliğinde olan bu eser Avrupa merkezci bir bakış açısıyla kaleme alınmıştır. Tanınmış Türk tarihçisi İbrahim Kafesoğlu’nun Türk Milli Kültürü siyasi tarih ve Türk devlet teşkilatı açısından önemlidir. Türk tarihi hakkında derli toplu bilgi edinmek için Jean-Paul Roux’nun Türklerin Tarihi adlı eserine bakılabilir. Kitap yer yer tuhaf değerlendirmeler içermekle birlikte akıcı bir üslupla kaleme alınmıştır. Denis Sinor’un derlediği Erken İç Asya Tarihi seçkin akademisyenlerin katkılarını bir araya getirmiştir. XIII. yüzyıl öncesi İç Asya tarihini kapsamaktadır. Amerikalı Türkolog Peter Golden’ın Türk Halkları Tarihine Giriş adlı eseri de temel başvuru kaynaklarındandır.

Doğru Cevap: D

Soru 52

I. Yenisey yazıtları Çin alfabesiyle yazılmıştı.
II. VII. yüzyılda yazıldıkları tahmin edilmektedir.
III. Yazıtlarda Kırgızların hayat hikâyelerine yer verilir.
IV. Eski Türk boylarının yaşayışlarından bahsetmesi bakımından önemlidir.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri Yenisey yazıtlarıyla ilgili söylenebilir?

I ve II

I ve III

II ve IV

I, II, III

II, III, IV

Açıklama:

Türk yazıtlarının en eskileri Yenisey’de bulunanlardır. Yenisey yazıtları Orhon alfabesiyle yazılmıştı. Üzerlerinde kesin tarih olmamakla birlikte, Orhon yazıtlarından daha eski oldukları, VII. yüzyılda yazıldıkları tahmin edilmektedir. Yenisey’de o dönemde Kırgızlar yaşıyorlardı. Bilim adamları, Çin kaynaklarındaki bilgilere de dayanarak bu yazıtların Kırgızlara ait olduğu kanaatine varmışlardır. Yazıtlarda Kırgızların hayat hikâyelerine yer verilmesi ve Kırgızların kullandığı hayvan takviminin kullanılması da bu görüşü kuvvetlendirmektedir. Tarihî bilgiler içermese de, bu yazıtlar eski Türk boylarının yaşayışlarından bahsetmesi bakımından önemlidir.

Doğru Cevap: E

Soru 53

Aşağdaki yazıtlardan hangisi Gök-Türk döneminde yazılanların en eski tarihlisidir?

Kültigin yazıtı

Bugut yazıtı

Tonyukuk yazıtı

Orhon yazıtı

Yenisey yazıtı

Açıklama:

1956 yılında Moğolistan’ın Bugut şehri yakınında bulunan ve Gök-Türkler dönemine ait olan yeni bir yazıttır. Bilim dünyasına önemli yenilikler kazandırdı. Bu yazıt, Gök-Türk döneminde yazılanların en eski tarihlisiydi. Gök-Türklerin ilk kağanı Bumin’in oğlu Mahan Tigin’in (553-572) mezar taşı olan bu yazıtın 581’de dikildiği tahmin edilmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 54

Kara Balgasun yazıtı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Yazıtın Moyun Çur Kağan’a ait olduğu tahmin edilmektedir.

Tarduş, Töles ve Kırıgız kavimlerinden bahsedilmektedir.

Yazıtın içeriğinden Budizm inancının Türkler içinde etkili olduğu anlaşılmaktadır.

Başlangıçtan IX. yüzyılın ilk çeyreğine kadar Uygur tarihini konu alır.

Sanskrit ve Brahman dillerinde yazılmıştır.

Açıklama:

Kara Balgasun Yazıtı: Gök-Türk alfabesiyle yazılan diğer bir yazıt Uygurların ilk hükümet merkezi olan kuzeydeki Kara Balgasun’da bulunmuştur. Türkçe, Çince, Soğdça olarak üç dilde yazılan bu yazıt, başlangıçtan IX. yüzyılın ilk çeyreğine kadar Uygur tarihini konu alır. Ay Tengride Kut Bulmuş Alp Bilge Kağan (808-821) adına dikilmiştir. Yazıtın Türkçe olan kısmı çok tahrip olunmuştur. Sadece bazı kelimeler okunmaktadır. Soğdça olan yüzü ise çok fazla silinmiştir. Sadece Çince kısmı sağlam kalmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 55

Moğolların Büyük Hanına Seyahat adlı eseri Türkçeye de çevrilmiş olan seyyah hangisidir?

Wilhelm von Rubruck

Plano Carpini

Marco Polo

İbn Battuta

Sigusmund von Herbersteyn

Açıklama:

Wilhelm von Rubruck, Fransa kralının Haçlı seferine katıldıktan sonra Volga civarına seyahat etmiş, orada Sartak Han’la görüşmüştür. Daha sonra Batu’yu ziyaret etmiş, oradan Moğolistan’a gitmiş (1253), 6 ay kadar Moğol hükümdarının yanında kaldıktan sonra ülkesine dönmüştür. Seyahatnamesinde Moğol ülkesindeki sosyal hayatı, Moğolların Hıristiyanlığa olan tavırlarını ve Han ailesi hakkındaki izlenimlerini kaleme almıştır. Eser Türkçeye de çevrilmiştir: Moğolların Büyük Hanına Seyahat (1253-1255).

Doğru Cevap: A

Soru 56

Timurlular dönemi tarih yazıcılığı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Timur dönemini anlatan en önemli eser Roy Gonzales de Claviyo tarafından yazılmıştır.

Timurluların tarih yazımındaki hâkim dil Çağatay Türkçesi idi.

Timur soyundan gelen Zahirüddin Muhammed Babür şiirlerini Türkçe olarak yazmıştır.

Bâbürnâme'nin odak noktasını Babür’ün siyasi alanda yaptığı mücadeleleri oluşturur.

Mirza Haydar’ın Tarih-i Reşidî eseri Doğu Türkistan, Maveraünnehr ve Kazak hanlarının tarihi için birinci sınıf kaynaktır.

Açıklama:

Timur ve Timurluların tarihleri Orta Asya dışında, çoğunlukla İran’da yazılmıştır. Timurluların tarih yazımındaki hâkim dil Farsçaydı. Bununla beraber, Çağatay dili de hızla gelişti. XV. yüzyıl boyunca Timurlular sarayında edebiyat ve şiir dili olarak Çağatay Türkçesi yükseldi. Timur zamanında (1370-1405) Çağatay Türkçesiyle tarih eserlerinin yazıldığı biliniyorsa da bunlar zamanımıza kadar ulaşmamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 57

Çağatay Türkçesiyle yazılan Şeybani-nâme adlı eser hangi tarihçi tarafından yazılmıştır?

Hasan Rumlu

Arminus Vambery

Muhammed Salih

Mirza Haydar

Gülbeden Begüm

Açıklama:

Çağatay Türkçesiyle yazılan Muhammed Salih’in Şeybani-nâme adlı eseri, Şeybanî Han’ın seferlerini anlatır. Vambery tarafından yayınlanan (Viyana, 1885) bu eser Batılı âlimlerin ilgisini çekmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 58

Orta Asya tarihi araştırmalarının temellerini atan bilim adamı kimdir?

V. V. Barthold

Anke von Kügelgen

Devin Deweese

A. Yakubovski

Yuri Bregel

Açıklama:

Çarlık Rusya’sının sonunda ve Sovyetlerin ilk döneminde verdiği eserlerle Orta Arta tarihi araştırmalarının temellerini atan bilim adamı Alman asıllı Rus tarihçisi V. V. Barthold’dur (1869-1930). Moğol istilasına Kadar Türkistan adlı eserinin başında Samani, Karahanlı, Harezmşahlar ve Moğollar dönemine ait kaynakları ehliyetle tahlil etmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 59

Gök-Türk dönemine ait en eski tarihli yazıt aşağıdakilerden hangisidir?

Mahan Tigin’in mezar taşı

Tonyukuk yazıtı

Kültigin’in mezar taşı

Yenisey yazıtı

Bilge Kağan’ın mezar taşı

Açıklama:

1956 yılında Moğolistan’ın Bugut şehri yakınında bulunan ve Gök-Türkler dönemine ait olan yeni bir yazıttır. Bilim dünyasına önemli yenilikler kazandırdı. Bu yazıt, Gök-Türk döneminde yazılanların en eski tarihlisiydi. Gök-Türklerin ilk kağanı Bumin’in oğlu Mahan Tigin’in mezar taşı olan bu yazıtın 581’de dikildiği tahmin edilmektedir. Taşın üç tarafı Soğd dilinde yazılmış olup, dördüncü yüzü Sanskrit ve Brahman dillerindedir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 60

Orta Asya'nın eski ve orta çağlarının aydınlığa kavuşması hangi dönemde gerçekleşmiştir?

Hive Hanlığı dönemi

Timurlular dönemi

Moğollar dönemi

Çarlık Rusya'sı dönemi

Sovyet dönemi

Açıklama:

Doğrudan Parti ilgisinin dışında kalan bazı alanlarda (mesela eskiçağ ve orta çağ tarihi) nisbî bir serbestlik vardı. Bu yüzden olsa gerek, Orta Asya’nın eski ve orta çağlarını araştıran tarihçiler, söz konusu dönemlerin aydınlanmasına önemli katkılar sağladılar. Sovyet öncesinde bu dönemler çok az çalışılmıştı. Farsça ve Çağatayca yazılmış eserlerin çevirileri yayınlandı, para bilimi (numizmatik) ve arkeoloji konusunda önemli araştırmalar ortaya konuldu.

Doğru Cevap: E

Soru 61

Uygurlar aşağıdaki alfabelerden hangisini kullanmamıştır?

Gök-Türk

Yunan

Soğd

Hint

Süryanî

Açıklama:

Uygurlar, ilk zamanlar hâlâ Gök-Türk yazısını kullanıyorlardı. Uygur yazıtları bu alfabe ile yazılmıştır. Ancak, zamanla alfabelerini değiştirdiler. Soğd alfabesini kendi dillerine uyarlayarak Uygur alfabesini oluşturdular. X-XI. yüzyılda en olgun şeklini alan Uygur yazı dilinin etkileri XVII. yüzyılda Müslüman Türk kültür sahasında da görülmektedir. Budizm’i benimseyen Uygur düşünürlerinin ortaya koydukları felsefî ürünler Türk düşünce hayatını derinden etkiledi. Uygurlar Brahmi denilen Hint Alfabesini ve Hıristiyanlığın tesiriyle Süryanî alfabesini de kullandılar. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 62

Türkçe, Çince, Soğdça olarak üç dilde yazılmış ve IX. yüzyılın ilk çeyreğine kadar Uygur tarihini konu alan yazıt aşağıdakilerden hangisidir?

Şine-Usu yazıtı

Bilge Kağan yazıtı

Kara Balgasun yazıtı

Tonyukuk yazıtı

Kültigin yazıtı

Açıklama:

Kara Balgasun Yazıtı: Gök-Türk alfabesiyle yazılan diğer bir yazıt Uygurların ilk hükümet merkezi olan kuzeydeki Kara Balgasun’da bulunmuştur. Türkçe, Çince, Soğdça olarak üç dilde yazılan bu yazıt, başlangıçtan IX. yüzyılın ilk çeyreğine kadar Uygur tarihini konu alır. Ay Tengride Kut Bulmuş Alp Bilge Kağan (808-821) adına dikilmiştir. Yazıtın Türkçe olan kısmı çok tahrip olunmuştur. Sadece bazı kelimeler okunmaktadır. Soğdça olan yüzü ise çok fazla silinmiştir. Sadece Çince kısmı sağlam kalmıştır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 63

Aşağıdakilerden hangisi Uygur Türkçesi ile yazılmamıştır?

Kutadgu Bilig

Atabetü’l-Hakâyık

Dîvânü Lûgati’t-Türk

Divân-ı Hikmet

Şeybani-nâme

Açıklama:

Uygur medeniyeti daha sonra gelen Türk topluluklarını ve devletlerini de etkilemiştir. Uygur medeniyeti olmadan Karahanlılar zamanında oluşan Batı Türkistan medeniyeti düşünülemezdi. Yusuf Has Hacib, Ahmed Yesevî ve Ali Şir Nevaî’nin eserleri Karahanlı yazı dili temeli üzerinde yükselmiştir. Kutadgu Bilig’in üç nüshasından biri ve Atabetü’l-Hakâyık’ın en iyi nüshası Uygur yazısı ile yazılmıştır. Uygur yazısı XV. yüzyılda Osmanlı sarayında da kullanılmıştır. Fatih Sultan Mehmed’in Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’a karşı yaptığı savaşın sonunda yazdırttığı zafernâme Uygur dili ve alfabesiyle kaleme alınmıştır. “Tanrı ganidir. Allah-ı teala inayeti ile Sultan Mehmet Han sözüm” diye başlamaktadır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 64

Aşağıdakilerden hangisi Papa tarafından Moğol ülkesine gönderilmiştir?

Christian Noack

Wilhelm von Rubruck

Marco Polo

Plano Carpini

Sigusmund von Herbersteyn

Açıklama:

Plano Carpini, Moğolların dini hakkında bilgi edinmesi ve onları Hıristiyanlığa davet etmek üzere Papa tarafından Moğol ülkesine gönderilmişti. Carpini, Kiev, Dniyeper, Don, Volga yolunu takip ederek 1246’da Altın Orda başkenti olan Saray’a ulaşmıştır. Batu Han onu uzun bir yolculuğa çıkararak Moğolistan’daki Karakurum’a göndermiştir. Seyahatnamesinde bozkır hayatı, Moğol gelenek ve inançları, Moğolların Ruslarla ilişkileri konusunda önemli bilgiler vermiştir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 65

Altın Orda döneminden günümüze kadar gelebilen en önemli eser aşağıdakilerden hangisidir?

Şecere-i Terakime

Altan Topçi

Oğuzname

Tarih-i Dost Sultan

Koko Debter

Açıklama:

Altın Orda döneminden günümüze kadar gelebilen en önemli eser, 1550’de Ötemiş Hacı’nın yazdığı Tarih-i Dost Sultan adlı kitaptır. Ötemiş Hacı, Cengiz Han’ın torunlarının hizmetinde bulunmuş, eğitimli bir kişiydi. Çağatay Türkçesiyle yazılan eser, Cengiz Han’dan XIV. yüzyılın sonuna kadar olan olayları içermektedir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 66

Türklerin Moğolistan’da yaşadıkları döneme (X. yüzyıla kadar) ait bilgilerin çok
önemli bir kısmı hangi ülke kaynaklarına dayanmaktadır?

Çin

Fransa

Belçika

İngiltere

Almanya

Açıklama:

Türklerin Moğolistan’da yaşadıkları döneme (X. yüzyıla kadar) ait bilgilerin çok
önemli bir kısmı Çin kaynaklarına dayanmaktadır

Doğru Cevap: A

Soru 67

Dünya klasiklerinden olup Çağatay edebiyatının en güzel örneklerinden biri sayılan Babür Şah’a ait eser aşağıdakilerden hangisidir?

Hümayunnâme

Tüzük-i Jihangir

Tarih-i Reşidî

Ahsenü’tTevarih

Vekâyi

Açıklama:

Timur soyundan gelen Zahirüddin Muhammed Babür, Özbeklerin baskısı sonucunda Türkistan’ı bırakıp gitmeye ve Hindistan’da yeni bir devlet kurmaya mecbur olmuştur. Hindistan Timurluları (Babürlüler) hakkında anılması gereken ilk eser, Babür’ün hatıralarıdır. Babür, mahir bir asker ve idareci olduğu kadar, edebiyat ve sanatta da son derece yüksek bir kültüre sahipti. Türkçe olarak yazdığı şiirler ve özellikle Vekâyi veya Bâbürnâme adlı eseri otobiyografi türünde dünya klasiklerinden olup Çağatay edebiyatının en güzel örneklerindendir. Günlük ve hatıra tarzında yazdığı bu eser, devrinde ve sonraki dönemde örnek oluşturmuştur. 1494-1529 arası olayları kapsar. Eserin odak noktasını Babür’ün siyasi alanda yaptığı mücadeleleri oluşturur. Hatıra yazma alışkanlığı kızı Gülbeden Begüm’ün Hümayunnâme adlı eseri ve torunu Cihangir’in Tüzük-i Jihangir kitabı ile devam etmiştir.
Babür eserini Çağatay Türkçesiyle yazarken, onun akrabası ve çok iyi bir tarihçi olan Mirza Haydar Farsça yazmıştır. Babür, Emir Timur soyundandı ve Türk boyu olan Barlaslardan geliyordu ve sonuçta Moğol’dan ziyade Türk idi. Mirza Haydar ise, Moğolların bir kolu olan ve asalet bakımından Barlaslarla denk tutulan Duglat boyuna mensuptu. Mirza Haydar’ın Tarih-i Reşidî adlı meşhur tarih eseri Doğu Türkistan, Maveraünnehr ve Kazak hanlarının tarihi için birinci sınıf kaynaktır. Eser, 1546 yılına kadar olan olayları içermektedir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 68

Çarlık Rusya’sının sonunda ve Sovyetlerin ilk döneminde verdiği eserlerle Orta Asya tarihi araştırmalarının temellerini atan bilim adamı aşağıdakilerden hangisidir?

Yakubovsky

Bregel

Barthold

Deweese

Kügelgen

Açıklama:

Çarlık Rusya’sının sonunda ve Sovyetlerin ilk döneminde verdiği eserlerle Orta Asya tarihi araştırmalarının temellerini atan bilim adamı, Alman asıllı Rus tarihçisi V. V. Barthold’dur. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 69

Moğol hanları ve Timurluların tarihini hangi eserlerden öğrenmekteyiz?

Çince

Fransızca

Almanca

Farsça

İngilizce

Açıklama:

Moğol hanları ve Timurluların tarihini büyük ölçüde Farsça eserlerden öğrenmekteyiz

Doğru Cevap: D

Soru 70

I. Dünya Savaşı yıllarında Sovyetler Birliği tarafından Özbekistan için ulusal kahraman ilan edilen tarihi figür aşağıdakilerden hangisidir?

Oğuz Kağan

Timur Han

Cengiz Han

Alper Tunga

Atilla

Açıklama:

I. Dünya Savaşı yıllarında Sovyetler Birliği’nde tarih yazımında yeni bir eğilim gelişti. Rus halkına vatanseverlik ruhu aşılamak için geçmişteki Rus kahramanları canlandırıldı. Savaştan sonra bu eğilim Orta Asya tarihçilerine de yayıldı. Her bir cumhuriyette geçmişten bazı şahsiyetler seçilerek yüceltildi. Yalnız, bunların Ruslara karşı savaşmamış olması gerekiyordu. Türklere, Polonyalılara veya Rusların geleneksel düşmanı olan başka milletlere karşı savaşmış olan kahramanlar tercih edildi. Özbekistan için Timur bu projeye uygun düşüyordu. Onun Osmanlı Türklerine karşı olan zaferi abartıldı ve daima gündemde tutuldu. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 71

Orta Asya Türk tarihi hakkında yazılan genel nitelikli eserlerin başında René
Grousset’in hangi eseri gelir?

Bir yalnızlık kurgusu

anılarım ve ben

her yerde fırtına

Bozkır imparatorluğu

son imparator

Açıklama:

Orta Asya Türk tarihi hakkında yazılan genel nitelikli eserlerin başında René
Grousset’in Bozkır imparatorluğu gelir

Doğru Cevap: D

Soru 72

Kırımlı İsmail Gaspıralı’nın önderliğinde XIX. yüzyılın sonu ve XX. yüzyılın başında Rusya’da başlayan fikir hareketi aşağıdakilerden hangisidir?

Ceditçilik

Usûl-ü kadim

Dinî reformculuk

Basmacılık

Panislamizm

Açıklama:

XIX. yüzyılın sonu ve XX. yüzyılın başında Rusya Türklerinin en önemli fikir hareketi olan Ceditçilik, farklı dönemlerde ilim adamlarınca farklı farklı algılanmıştır. Kırımlı İsmail Gaspıralı’nın önderliğinde eğitim reformu hareketi olarak başlayan bu hareket giderek sosyal hayatın her cephesindeki reform gayretleri şeklinde gelişmiştir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 73

Türk tarihi hakkında derli toplu bilgi edinmek için Jean-Paul Roux’nun hangi adlı eserine bakılabilir?

Son imparator

Bozkır imparatorluğu

Osmanlı imparatorluğu

Fransız savaşı

Türklerin Tarihi

Açıklama:

Türk tarihi hakkında derli toplu bilgi edinmek için Jean-Paul Roux’nun Türklerin Tarihi adlı eserine bakılabilir.

Doğru Cevap: E

Soru 74

Türk yazıtlarının en eskileri aşağıdakilerden hangisidir?

Yenisey

Çin yazıtları

Hiyeroglif yazıtları

orhun yazıtları

Babil yazıtları

Açıklama:

Türk yazıtlarının en eskileri Yenisey’de bulunanlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 75

Orhon yazıtları kime aittir?

Hunlulara

güney-Türklere

Doğu Gök-Türklere

kuzey Gök-Türklere

batı Gök-Türklere

Açıklama:

Orhon yazıtları Doğu Gök-Türklere aittir

Doğru Cevap: C

Soru 76

Gök-Türk alfabesiyle yazılan diğer bir yazıt Uygurların ilk hükümet merkezi olan kuzeydeki Kara Balgasun’da bulunan yazıt hangisidir?

Yenisey yazıtı

Kara Balgasun Yazıtı

orhon yazıtı

Şine-Usu Yazıtı

Bugut yazıtı

Açıklama:

Gök-Türk alfabesiyle yazılan diğer bir yazıt Uygurların ilk hükümet merkezi olan kuzeydeki Kara Balgasun’da bulunan yazıttır.

Doğru Cevap: B

Soru 77

Ferman, hakanın mektubu, buyruğu anlamında olan kelime hangisidir?

Varlık

Düzen

Yarlık

Birlik

Dirlik

Açıklama:

erman, hakanın mektubu, buyruğu anlamında olan kelime Yarlıktır.

Doğru Cevap: C

Soru 78

Tarih-i Dost Sultan adlı kitabı kim yazmıştır?

Cengiz han

Altan Topçi

Bektaş hacı

Ötemiş Hacı

Dede Efendi

Açıklama:

Tarih-i Dost Sultan adlı kitabı Ötemiş Hacı yazmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 79

Şecere-i Türk adlı kitap kime aittir?

Ebulgazi Bahadır Han

osman Han

Ali fiir Nevai

Uluğ Bek

Devin Deweese

Açıklama:

Şecere-i Türk adlı kitap Ebulgazi Bahadır Han’a aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 80

Hunlara ait ilk somut bilgi hangi tarihte yazılmıştır?

M.Ö. 1213

M.Ö. 318

M.Ö. 211

M.Ö. 187

M.Ö. 122

Açıklama:

Destansı söylemleri bir tarafa bırakacak olursak, Hunlar hakkındaki ilk somut bilgi M.Ö. 318 tarihini taşımaktadır; Kuzey Sansi’de geçen bir savaşta Hunların adı geçmektedir. Bu tarihte Hunların (kayıtlarda Hiung-nu olarak geçmektedir) büyük bir güç kazandıkları anlaşılmaktadır. Göçebeler ancak Çinlilerin kendileri ile ilgilendikleri ölçüde kayıtlara geçmişlerdir. Çinliler, askerî güce sahip olan göçebe kavimlerin vurucu güçlerini birbirleriyle olan mücadelelerinde kullanmışlar ve böyle dönemlere ait bilgileri de ayrıntılı olarak kaydetmişlerdir. Ancak, Türklerin zayıfladığı ve artık kendilerini ilgilendirmeyecek durumda oldukları zamana ait bilgiler ise Çin kaynaklarında oldukça sınırlıdır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 81

Aşağıdakilerden hangisi en eski Türk yazıtıdır?

Yenisey yazıtları

Orhon yazıtları

Bugut yazıtı

Şine-Usu yazıtı

Tonyukuk yazıtı

Açıklama:

Türk yazıtlarının en eskileri Yenisey’de bulunanlardır. Yenisey yazıtları Orhon alfabesiyle yazılmıştı. Üzerlerinde kesin tarih olmamakla birlikte, Orhon yazıtlarından daha eski oldukları, VII. yüzyılda yazıldıkları tahmin edilmektedir. Yenisey’de o dönemde Kırgızlar yaşıyorlardı. Bilim adamları, Çin kaynaklarındaki bilgilere de dayanarak bu yazıtların Kırgızlara ait olduğu kanaatine varmışlardır. Yazıtlarda Kırgızların hayat hikâyelerine yer verilmesi ve Kırgızların kullandığı hayvan takviminin kullanılması da bu görüşü kuvvetlendirmektedir. Tarihî bilgiler içermese de, bu yazıtlar eski Türk boylarının yaşayışlarından bahsetmesi bakımından önemlidir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 82

I. Tonyukuk yazıtı
II. Kara Balgasun yazıtı
III. Kül Tigin yazıtı
IV. Bugut yazıtı
V. Bilge Kağan yazıtı
Yukarıdakilerden hangileri Orhon yazıtları arasında yer almaktadır?

I ve II

I, II, III

I, III, V

II, IV, V

III, IV, V

Açıklama:

Orhon Yazıtları XIX. yüzyılın sonunda keşfolunmuş olup Türk dilinde yazılmış en eski kaynaklardandır. Tonyukuk yazıtı 720-25 yılları arasında dikilmiştir. Burada II. Gök-Türk Kağanlığının komutanı ve devlet adamı Tonyukuk’un yaptığı işler kendi ağzından anlatılmaktadır. Diğer iki yazıttan Kül Tigin yazıtı 732 yılında, Bilge Kağan yazıtı ise 735 yılında dikilmiştir. Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarında I. Gök-Türk Kağanlığı genel hatlarıyla özetlendikten sonra, esaret dönemi (630-80) ve II. GökTürk Kağanlığı ayrıntılı olarak anlatılmaktadır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 83

I. Yenisey yazıtı
II. Tonyukuk yazıtı
III. Bugut yazıtı
IV. Şine-Usu yazıtı
V. Kara Balgasun yazıtı
Yukarıdakilerden hangileri Uygur yazıtları arasında bulunmaktadır?

I ve II

II ve III

III ve V

IV ve V

II, III, IV

Açıklama:

Uygur Yazıtları:
Şine-Usu Yazıtı: Orhun-Selenga nehirleri arasındaki Şine-Usu gölü yakınında, Uygur Kağanlığına ait bir kitabe bulunmuştur. Bu yazıt “Teñride Bolmış İl İtmiş Bilge Kağan” adına dikilmiş ve Gök-Türk harfleriyle yazılmıştır. Yazıtın Moyun Çur Kağan’a (746-753) ait olduğu tahmin edilmektedir. VIII. yüzyılda dikilmiştir. Yazıtta Türk boyları arasındaki mücadelelerden söz edilmektedir. Tarduş, Töles ve Kırgız kavimlerinden de bahsedilmekte, Uygur hanının Çikler üzerine yürümesi ve Basmıllarla mücadelesi anlatılmaktadır. Kara Balgasun Yazıtı: Gök-Türk alfabesiyle yazılan diğer bir yazıt Uygurların ilk hükümet merkezi olan kuzeydeki Kara Balgasun’da bulunmuştur. Türkçe, Çince, Soğdça olarak üç dilde yazılan bu yazıt, başlangıçtan IX. yüzyılın ilk çeyreğine kadar Uygur tarihini konu alır. Ay Tengride Kut Bulmuş Alp Bilge Kağan (808-821) adına dikilmiştir. Yazıtın Türkçe olan kısmı çok tahrip olunmuştur. Sadece bazı kelimeler okunmaktadır. Soğdça olan yüzü ise çok fazla silinmiştir. Sadece Çince kısmı sağlam kalmıştır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 84

Moğolların dini hakkında bilgi edinmesi ve onları Hıristiyanlığa davet etmek üzere Papa tarafından Moğol ülkesine gönderilen seyyah aşağıdakilerden hangisidir?

İbn Battuta

Sigusmund von Herbersteyn

Marco Polo

Wilhelm von Rubruck

Plano Carpini

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 85

Altın Orda döneminden günümüze kadar gelebilen en önemli eser aşağıdakilerden hangisidir?

Tarih-i Dost Sultan

Hümayunnâme

Tarih-i Reşidî

Tüzük-i Jihangir

Koko Debter

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 86

Eski Türkçede mektup, yazılmış şey anlamına gelen kelime aşağıdakilerden hangisidir?

Kitabe

Seyahatname

Debter

Bitik

Yarlık

Açıklama:

Bitik: Mektup, yazılmış şey. Eski Türkçede bitimek, yazmak; bitikçi ise kâtip anlamında kullanılırdı. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 87

Hive’de tarih yazıcılığı aşağıdaki kitaplardan hangisi ile başlar?

Şecere-i Terakime

Şecere-i Türk

Firdevsü’l-ikbal

Şeybani-nâme

Ahsenü’t Tevarih

Açıklama:

Hive’de tarih yazıcılığı Ebulgazi Bahadır Han’ın (1603-1663) Şecere-i Türk adlı kitabıyla başlar. Ebulgazi, Harezm’deki Şeybanî hanları soyundandır. Tarihi olaylar, destanlar ve hatıralarla karışık olan bu eserin bir özelliği de açık bir Çağatay Türkçesiyle yazılmış olmasıdır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 88

Orta Asya tarihçiliğindeki Sovyet etkisine dair aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Timur’un Osmanlıya karşı zaferi abartılarak tarihi kahraman şeklinde gösterilmiştir

Orta Asya’da modern tarihçiliğin gelişmesi sağlanmıştır

Orta Asya’da milli tarih fikri ortaya çıkarılmıştır

Orta Asya Türklerinin ortak edebi dili olan Çağatayca “eski Özbek dili” olarak adlandırılmıştır

Orta Asya’nın eski ve orta çağlarının çalışılmasına ara verilmiştir

Açıklama:

Orta Asya’da modern tarihçiliğin gelişmesi asıl Sovyet döneminde oldu. Komünist parti tarihçiliğin gelişmesini çok önemli görüyordu. Devlet teşviki sonucunda yavaş da olsa, Orta Asya kökenli tarihçiler yetişmeye başladı. Orta Asya’nın eski ve orta çağlarını araştıran tarihçiler, söz konusu dönemlerin aydınlanmasına önemli katkılar sağladılar. Sovyet öncesinde bu dönemler çok az çalışılmıştı. Farsça ve Çağatayca yazılmış eserlerin çevirileri yayınlandı, para bilimi (numizmatik) ve arkeoloji konusunda önemli araştırmalar ortaya konuldu. Orta Asya’da milli tarih fikri Sovyet döneminde, 1924’te Orta Asya sınırlarının “milli” esaslara göre şekillendirilmesinden sonra ortaya çıkmaya başladı. II. Dünya Savaşı yıllarında Sovyetler Birliği’nde tarih yazımında yeni bir eğilim gelişti. Rus halkına vatanseverlik ruhu aşılamak için geçmişteki Rus kahramanları canlandırıldı. Savaştan sonra bu eğilim Orta Asya tarihçilerine de yayıldı. Her bir cumhuriyette geçmişten bazı şahsiyetler seçilerek yüceltildi. Yalnız, bunların Ruslara karşı savaşmamış olması gerekiyordu. Türklere, Polonyalılara veya Rusların geleneksel düşmanı olan başka milletlere karşı savaşmış olan kahramanlar tercih edildi. Özbekistan için Timur bu projeye uygun düşüyordu. Onun Osmanlı Türklerine karşı olan zaferi abartıldı ve daima gündemde tutuldu. Orta Asya Türklerinin ortak edebi dili olan Çağatayca “eski Özbek dili” olarak adlandırıldı. Görüldüğü üzere yanlış verilen bilgi E şıkkındadır.

Doğru Cevap: E

Soru 89

Kırımlı İsmail Gaspıralı’nın önderliğinde eğitim reformu hareketi olarak başlayan hareketin adı nedir?

Kadimcilik

Ceditçilik

Basmacılık

Jön Türkçülük

Reformculuk

Açıklama:

XIX. yüzyılın sonu ve XX. yüzyılın başında Rusya Türklerinin en önemli fikir hareketi olan Ceditçilik, farklı dönemlerde ilim adamlarınca farklı farklı algılanmıştır. Kırımlı İsmail Gaspıralı’nın önderliğinde eğitim reformu hareketi olarak başlayan bu hareket giderek sosyal hayatın her cephesindeki (kadınların özgürleştirilmesi, siyasi modernleşme, soy bilincinin yükselmesi) reform gayretleri şeklinde gelişmiştir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Ünite 8

Soru 1

Osmanlı tarihçiliğinde bir savaşı ya da seferi ayrıntılı biçimde tasvir eden eserlere ne ad verilir?

Gazavâtnâme

İskendernâme

Selimnâme

Süleymannâme

Surnâme

Açıklama:

Osmanlı devletinin siyasi terminolojisinde savaşlar için dini içerikli bir kelime olan gaza kelimesi kullanılırdı. Gazavâtnâmeler de savaşları ayrıntılı olarak anlatan eserlere verilen isimdi. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Düsturnâme isimli eser aşağıdaki Osmanlı müverrihlerinden hangisine aittir?

Neşri

İdris-i Bitlisi

Âşık Paşa-zâde

Şükrullah

Enveri

Açıklama:

Fatih devrinin önemli tarihçilerinden birisi olan Enveri Düsturnâme adlı eserini hamisi Mahmud Paşa adına 1465 yılında telif etmiştir. Bu kitap genel bir dünya tarihi kitabı niteliğindedir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi veya hangileri II. Bayezid devrinde tarihe ve tarihçiliğe önem verilmesinin sebepleri arasında sayılabilir?
I- Şehzade Cem sorununa Bayezid'in meşruiyetini sağlamlaştırmak
II- Yükselen Safevi tehlikesine karşı meşruiyet sağlamak
III- Bağımsız düşüncenin gelişmesine katkı sağlamak

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

II. Bayezid devrinde tarihe ve tarihçiliğe önem verilmesinin başlıca sebepleri politiktir. Kardeşi Sultan Cem'e karşı saltanatının meşruiyetini sağlamak istemiş, daha sonraysa yükselen Safevi tehlikesini görerek İdris-i Bidlisi'ye konuyla ilgili eser vermesi talimatında bulunmuştur. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 4

II. Murad ve Fatih devirlerine ait olduğu bilinen saray takvimleri aşağıdaki devletlerden hangisinde de var olan bir geleneğin devamıdır?

Gazneliler

Selçuklular

Memluklar

Artuklular

Bizanslılar

Açıklama:

Saray takvimler, Selçuklular'dan Osmanlılar'a aktarılan bir gelenek olup, peygamberlerin, halifelerin kronolojik listeleri ile Selçuklu, Karamanlı ve Osmanlı hanedanlarına dair önemli olayları içermektedir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 5

Bugün elimizde olan Türkçe nesirle yazılmış ilk Osmanlı tarihinin yazarı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Neşri

Enveri

Hoca Sadeddin

Aşıkpaşazade

Ahmed Cevdet Paşa

Açıklama:

Kendisinden sonra yazılmış eserleri de önemli ölçüde etkileyen ve Osmanlı devletinin kuruluşundan 1478 yılına kadar olan olayları içeren Aşıkpaşazade'nin Tevarih-i Ali Osman'ı Türkçe nesirle yazılmış ilk Osmanlı tarihidir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 6

Aşağıda Osmanlı tarihçilerinden hangisi devlet bürokrasisinde yer aldıktan sonra emeklilik döneminde yazdığı eserinde yalnızca II. Mehmed dönemine ait olayları anlatmıştır?

Aşıkpaşazade

Neşri

Tursun Bey

Mahmud Paşa

Şükrullah

Açıklama:

Söz konusu tarihçi maliye bürokrasisinde görevler üstlenmiş ve eserini Arapça ve Farsça karışımı ağır bir dille yazmış olan Tursun Bey'dir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Osmanlı dönemindeki eser türlerinden hangisinin yazarı yarı-resmi devlet tarihçisi olarak nitelendirilebilir?

Tevarih-i Ali Osman

Selimname

Süleymanname

Surname

Şehname

Açıklama:

Osmanlı devletinde sultanlar vakanüvislik kurumu ortaya çıkmadan önce özellikle savaşa giderken yanlarında bir şehnameci bulundurur ve savaşta gösterdikleri başarıların kayda geçmesini sağlarlardı. Bu niteliği itibariyle şehnameciler yarı-resmi devlet tarihçisi olarak görülebilirler. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 8

Aşağıdaki Osmanlı tarihçilerinden hangisi I. Selim'in saltanatını meşrulaştırmak amacıyla bir eser vermemiştir?

Aşıkpaşazade

İshak Çelebi

Hoca Sadeddin

İdris-i Bidlisi

Celalzade Mustafa

Açıklama:

I. Selim'in imajını düzeltmek, onun saltanatını ve kardeşleriyle olan taht mücadelesini bir anlamda meşrulaştırmak amacı güden eserler Selimname türündeki eserlerdir. Aşıkpaşazade hem daha önceki devirde yaşamış olması itibariyle bu türde bir eser vermemiştir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi ondokuzuncu yüzyıl Osmanlı tarihçiliğini önceki dönemlerin tarihçiliğinden ayıran özelliklerinden birisi değildir?

Dili ve üslubu sadedir

Metodolojik olarak Avrupa tarihçiliğinden etkilenmiştir

Milliyetçilik vurgusu vardır

Bazı eserler yabancı dillerde yazılmıştır

Meşrulaştırıcı özelliği artmıştır

Açıklama:

Ondokuzuncu yüzyıl birçok ülke için olduğu gibi Osmanlılar için de bir reform çağıydı. Bu reformların etkisi tarihyazımı üzerinde de görülmüştür. Örneğin milliyetçilik vurgusunun arttığı söylenebilir. Ancak tarihyazımının daha meşrulaştırıcı bir dil kazandığını söylemek doğru olmayacaktır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 10

Aşağıdaki ondokuzuncu yüzyıl tarihçilerinden hangisi eserini, bu dönemde ortaya çıkan eleştirel tarih anlayışının aksine, problem, yöntem ve kaynak eleştirisini dikkate almaksızın yazmıştır?

Ahmed Cevdet Paşa

Tayyarzade Ahmet Ata

Ahmet Vefik Paşa

Mustafa Nuri Paşa

Hayrullah Efendi

Açıklama:

Ondokuzuncu yüzyılda tarihyazımı daha eleştirel bir nitelik kazanmıştır. Ancak bazı tarihçileri bu kapsamın dışında tutabiliriz. Bunlardan birisi Tayyarzade Ahmet Ata'dır. Eseri Tarih-i Ata'da geçmiş dönemlerdeki rivayetçi geleceği takip etmiş, tarihi bilimsel bir türden ziyade edebi bir tür olarak görmüştür. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 11

İslâmiyet’in doğduğu dönemde Arapların “tarih”e karşılık gelecek bir kelimeleri yoktu. İslâm’ın öncelikle Arap tarihçiliği, sonra da bütün Müslüman toplumların tarih anlayışı üzerinde derin etkileri olmuştur.
Aşağıdakilerden hangisi İslam’ın Arap tarihçiliğine tarihsel süreklilik ve evrensel tarih anlayışı getirdiğinin kanıtlarından biri değildir?

Kur’an-ı Kerim’de eski peygamberler ve krallara yapılan atıflar

Tarihin ilk insanla başlatılması

Hicretin takvimin başlangıcı olarak görülmesi

Farklı kabilelerden bahsedilmesi

İslamiyetin doğuşunun tarihsel sürecin devamı olarak görülmesi

Açıklama:

İslam’ın Arap tarihçiliğine tarihsel süreklilik ve evrensel tarih anlayışı getirdiğine ilişkin diğer şıklar doğru, C şıkkında verilen yanıt yanlıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 12

I. Tarihî, dinî ve siyasî etkilerin bir sentezidir.
II. Tarih, edebiyatın bir ürünü olarak görülür
III. Üslûp unsuru ön plandadır.
Yukarıda bazı özellikleri verilen tarihçilik dönemi aşağıdakilerden hangisidir?

İran Tarihçiliği

İslam Tarihçiliği

Selçuklu Tarihçiliği

Klasik Dönem Osmanlı Tarihçiliği

Son Dönem Osmanlı Tarihçiliği

Açıklama:

Özellikleri verilen tarihçilik dönemi İran tarihçiliğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Aşağıdakilerden ifadelerden hangisi Osmanlı tarihçiliğinin ilk örnekleriyle ilgili doğru bir ifadedir?

Kroniklerde zikredilen ilk örnekleri günümüze ulaşmıştır.

Bilinen en eski Osmanlı tarihi Yahşi Fakih tarafından yazılmıştır.

İlk derleme ürünler Yıldırım Bayezid zamanında verilmiştir.

Fetret Devrini anlatan eserler günümüze ulaşmamıştır.

Olaylar arasında sebep-sonuç ilişkileri aranmıştır.

Açıklama:

Diğer şıklar yanlış ifadeler olup doğru yanıt B şıkkında verilendir.

Doğru Cevap: B

Soru 14

I. Osmanlı tarih yazıcılığının kuruluş devri olarak kabul edilir.
II. Osmanlı tarihçileri tarafından ilk müstakil dünya ve Osmanlı tarihleri yazılmıştır.
III. Tarih yazımının canlanmasında yöneticilerin dünya görüşü de etkili olmuştur.
IV. Vekayiname ve monografi denemelerinin sayısı artmıştır.
Osmanlı tarih yazıcılığının yukarıda belirtilen gelişmeleri hangi padişah zamanında gerçekleşmiştir?

Yıldırım Bayezid

I. Mehmed

II. Murad

II. Mehmed

II. Bayezid

Açıklama:

Bahsedilen gelişmeler Fatih, yani II. Mehmed döneminde yaşanmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi Âşık Paşa-zâde tarafından yazılan Tevârih-i Âl-i Osman adlı eserle ilgili doğru bir ifade değildir?

Tamamen Osmanlılara hasredilmiştir.

Osmanlının kuruluşundan 1478’e kadarki olayları konu etmiştir.

Ağır bir dil ve üslûpla kaleme alınmıştır.

Manzum parçalara da yer verilmiştir.

Türkçe nesirle yazılmış ilk Osmanlı tarihidir.

Açıklama:

Bahsedilen eser sade bir dil ve üslupla yazılmıştır. C şıkkı doğru yanıttır.

Doğru Cevap: C

Soru 16

I. Fatih devrinde başlamıştır.
II. Yarı resmi saray tarihçiliğidir
III. Kanuni zamanında ücretli bir memuriyete dönüşmüştür.
IV. Süsleme sanatlarının gelişimine de katkısı olmuştur.
Yukarıda bazı özellikleri verilen tarih yazım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Gazavatnâme

Menâkıbnâme

Münşeat Mecmuası

Fetihnâme

Şehnâme

Açıklama:

Bahsedilen özellikler Şehnamelere aittir.

Doğru Cevap: E

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı’da klasik dönemin başlıca tarihçileri arasında gösterilmez?

İdris-i Bitlisî

Şânî-zâde

Kemâl Paşa-zâde

Celâl-zâde Mustafa

Feridun Ahmed Bey

Açıklama:

Diğer şıklardaki müverrihler klasik döneme aitken, B şıkkındaki müverrih son Osmanlı tarihçileri arasında gösterilir.

Doğru Cevap: B

Soru 18

I. Önceki dönemlerin tarih anlayışı terk edilmiştir.
II. Siyasi alan tarihin başlıca konusudur.
III. Vakanüvislik ortadan kalkmıştır.
IV. Avrupa tarihine ilgi artmıştır.
On dokuzuncu yüzyıl Osmanlı tarihçiliği ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

Yalnız II

I ve II

II ve IV

I, II ve IV

II, III ve IV

Açıklama:

II. ve IV. şıklarda belirtilen ifadeler söz konusu yüzyıldaki tarih anlayışını ifade eder.

Doğru Cevap: C

Soru 19

“On dokuzuncu yüzyıl, klasik tarihçiliğin dönüşüm geçirdiği ve bu alanda yeni arayışların ortaya çıktığı bir yüzyıldır.”
Aşağıdaki türlerden hangisi, on dokuzuncu yüzyılda yeni arayış içinde olan tarihçiliğin gelişme gösterdiği alanlardan biri değildir?

Anı

Gezi

Mimarî

Biyografi

Şehircilik

Açıklama:

Bu yüzyılda biyografi türünün tarihçilikte yeni bir arayış olduğu ifade edilemez.

Doğru Cevap: D

Soru 20

I. Resmi tarih olgusu güçlenmiştir.
II. Tarih alanında çeşitli kurumlar oluşturulmuştur.
III. Araştırma için yurtdışına giden tarihçi sayısı artmıştır.
IV. İslam tarihine ilgi artmıştır.
Osmanlı tarihçiliğinin yirminci yüzyıl başındaki durumu ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

I, II, III ve IV

Açıklama:

Bu dönemde İslam tarihine ilgi aksine azalmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 21

Osmanlı tarih yazıcılığı esâsen _____ tarihçilik geleneği içerisinde boy atmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi yukarıdaki boşluğa getirilebilecek en uygun ifadedir?

Arap

İran

Moğol

Selçuklu

Türkmen

Açıklama:

Osmanlı tarih yazıcılığı esâsen İran tarihçilik geleneği içerisinde boy atmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 22

I. Belli bir dönemin, hükümdarın, şehrin vs. tarihini ele alan özel tarihler
II. Tabakât ve biyografi eserleri
III. Hilkatten başlayarak genellikle Müslüman kavimlerin ve idârelerin tarihlerini ele alan genel tarihler
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri İslâm tarihçiliğinin kaynakları konuları arasında sayılabilir?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

Belli bir dönemin, hükümdarın, şehrin vs. tarihini ele alan özel tarihler, tabakât ve biyografi eserleri, hilkatten başlayarak genellikle Müslüman kavimlerin ve idârelerin tarihlerini ele alan genel tarihler, tarihe yardımcı sayılabilecek ilimlerde kaleme alınmış olan eserler İslâm tarihçiliğinin kaynakları konuları arasındadır.

Doğru Cevap: E

Soru 23

I. Ebu Hamid Muhammed Gazalî’nin Nasihatü’l-Mülûk
II. Keykâvus b. İskender’in Kâbusnâme’si
III. Niğdeli Kadı Ahmed’in AlVeled Al-Şefîk’i
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Osmanlı müverrihlerinin iyi bildikleri, bazıları defalarca Türkçe’ye tercüme edilmiş Büyük Selçuklu devri eserlerindendir?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

Niğdeli Kadı Ahmed’in AlVeled Al-Şefîk’i, Anadolu Selçuklu Devleti ve Beylikler dönemlerinin eserlerindendir.

Doğru Cevap: C

Soru 24

I. Safevîler
II. Memlûkler
III. Timurlular
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri tarihçilik alanında Osmanlı
tarihçiliği ile belli ölçülerde etkileşimde bulunmuşlardır?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

Klasik dönem Osmanlı tarihçiliğini, çağdaş örneklerden bağımsız değerlendirmek mümkün değildir. Timurlular, Memlûkler ve Safevîler, tarihçilik alanında Osmanlı tarihçiliği ile belli ölçülerde etkileşimde bulunmuşlardır.

Doğru Cevap: E

Soru 25

Belli bir savaş ya da seferi tasvir ederken oldukça ayrıntılı tarihsel bilgiler veren ve bu yönleri ile tarihi kaynak olmak bakımından destansı eserlerden ayrılan eserlerin genel adı aşağıdakilerden hangisidir?

Beşâretnâme

Gazavâtnâme

Menâkıbnâme

Tehditnâme

Vekâyinâme

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 26

Günümüze ulaşan tarihi kaynakların da kullandığı ve bilinen en eski Osmanlı tarihi olduğu düşünülen Menâkıb-ı Âl-i Osman adlı eser aşağıdaki tarihçilerden hangisine aittir?

Âşık Paşa-zâde

Emir Süleyman

Karamanî Mehmed Paşa

Yahşî Fakîh

Yazıcıoğlu Ali

Açıklama:

Günümüze ulaşan en eski tarihlerin kaynak olarak kullandığı bilinen en eski Osmanlı tarihi olduğu düşünülen Menâkıb-ı Âl-i Osman adlı eser Yahşî Fakîh'e aittir.

Doğru Cevap: D

Soru 27

I. Oruç b. Âdil
II. Ebu Hamid Muhammed Gazalî
III. Ahmed Eflâkî
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Tevârih-i Âl-i Osman'ın yazarları arasındadır?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

Bilinen Tevârih-i Âl-i Osman yazarları arasında ise Âşık Paşa-zâde, Mevlâna Mehmed Neşrî, Oruç b. Âdil, Behiştî Ahmed Sinan Çelebi, Mevlânâ Rûhî Çelebi, Kemâl, Kıvâmî, Mehmed b. Hacı Halil el-Konevî ve Bayatlı Mahmudoğlu Hasan sayılabilir.

Doğru Cevap: A

Soru 28

Behçetü’t-Tevârih adlı eser aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir?

Âşık Paşa-zâde

Enverî

Muâlî

Neşrî

Şükrullah

Açıklama:

Behçetü’t-Tevârih adlı eser Şükrullah'a aittir.

Doğru Cevap: E

Soru 29

Cihannümâ adlı eser aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir?

Âşık Paşa-zâde

Enverî

Kıvâmî

Neşrî

Şükrullah

Açıklama:

Cihannümâ adlı eser Neşrî'ya aittir.

Doğru Cevap: D

Soru 30

I. Aristarchi Bey
II. Gabriel Narodunkyan Efendi
III. Mahmud Raif Efendi
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri XIX. yüzyılda yabancı dilde tarihler kaleme alan yazarlar arasında gösterilebilir?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi İslam'ın ilk dönem biyografilerinin temel konusudur?

Peygamberin hayatı

İslamın doğuşu

Savaşlar

Güzel ahlak

Teoloji

Açıklama:

Peygamberin hayatı İslam'ın ilk dönem biyografilerinin temel konusudur.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Memlukler arasında “el-Havâdis vel-Vefeyât” adı ile bir tür karışım husule getiren ve Arap tarihçiliğinin iki ana damarı kabul edilen tarih yazıcılığı, aşağıdakilerden hangisinde gösterilmektedir?

Biyografik tarih yazarlğı ve umûmî savaşlar

Biyografik tarih yazarlğı ve umûmî tarihler

Umûmî tarihler ve savaşlar

Umûmî tarihler ve Teoloji

Biyografik tarih yazarlğı ve Teoloji

Açıklama:

Biyografik tarih yazarlğı ve umûmî tarihler Arap tarihçiliğinin iki ana damarıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi, belli bir savaşı ya da seferi tasvir ederken oldukça ayrıntılı tarihsel bilgiler veren eserleri göstermektedir?

Menâkıbnâme

Fetihnâme

Gazavatnâme

Battalnâme

Dânişmendnâme

Açıklama:

Gazavatnâme, belli bir savaşı ya da seferi tasvir ederken oldukça ayrıntılı tarihsel bilgiler veren eserlere verilen addır.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Aşağıdaki tarihlerden hangisi, bilinen en eski Osmanlı tarihi kaynağı olarak kabul edilmektedir?

Dâstân-ı Tevârîh-i Mülûk-i Âl-i Osman

İskendernâme

El-Avâmirü’l-Alâiyye

Menâkıb-ı Âl-i Osman

Fi’l-Umûri’l-Alâiyye

Açıklama:

Menâkıb-ı Âl-i Osman bilinen en eski Osmanlı tarihi kaynağıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi yazı kabiliyeti yüksek, resmi yazışma kurallarını bilip uygulayan kişiye verilen addır?

Hafz

Selatin

Tevarih

Gaza

Münşi

Açıklama:

Münşi, yazı kabiliyeti yüksek, resmi yazışma kurallarını bilip uygulayan kişiye verilen addır.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Aşağıdaki Osmanlı sultanlarının hangisinin devrinde Arap tarihçiliğinin Osmanlı tarihçiliği üzerindeki etkileri daha bariz hale gelmiştir?

III. Mehmed

Fatih Sultan Mehmed

Kanuni Sultan Süleyman

II. Bayezid

I. Selim

Açıklama:

I. Selim devrinde Arap tarihçiliğinin Osmanlı tarihçiliği üzerindeki etkileri daha bariz hale gelmiştir

Doğru Cevap: E

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi, Mustafa Selânikî’nin Tarih-i Selânikî eserinin kapsadığı yıllardır?

1663-1700

1563-1700

1563-1600

1563-1650

1663-1800

Açıklama:

Mustafa Selânikî’nin Tarih-i Selânikî adlı eseri 1563-1600 yılları arasını kapsamaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi; Osmanlı bürokrasisi içinde önemli görevler üstlenmiş, Sultan I. Ahmed’e imamlık yapmış ve Anadolu Kazaskerliği gibi vazifelerde bulunmuş müverrihlerden birini göstermektedir?

Sâfî Ahmed Efendi

Sâfî Mustafa Efendi

Hafz Mustafa Efendi

Hafz Ahmed Efendi

İbrahim Peçevî

Açıklama:

Sâfî Mustafa Efendi, Osmanlı bürokrasisi içinde önemli görevler üstlenen ve Sultan I. Ahmed’e imamlık yapan, Anadolu Kazaskerliği gibi vazifelerde bulunan dönemin önemli müverrihlerinden biridir.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi, Tarih-i Devlet-i Aliye-i Osmaniyye adlı eserinde, I. Ahmed devrine kadar Osmanlı tarihi ile dünya tarihini birbirine paralel olarak anlatan tarihçiyi göstermektedir?

Hayrullah Efendi

Safi Efendi

Ahmed Efendi

Hamdi Efendi

Gaza Efendi

Açıklama:

Hayrullah Efendi, Tarih-i Devlet-i Aliye-i Osmaniyye adlı eserinde I. Ahmed devrine kadar Osmanlı tarihini dünya tarihine paralel olarak anlatan tarihçidir.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi 19. yüzyılda yabancı dilde tarihler kaleme alan yazarlardan biri değildir?

Mahmud Raif Efendi

Mahmud Ahmed Paşa

Mizancı Murad Bey

Mahmud Muhtar Paşa

Gabriel Narodunkyan Efendi

Açıklama:

Mahmud Ahmed Paşa,19. yüzyılda yabancı dilde tarihler kaleme alan yazarlardan biri değildir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

İslâm’ın ilk dönemlerindeki tarih yazıcılığı aşağıdaki ilimlerden hangisi ile en yakın ilişki içindedir?

Hadis

Akaid

Fıkıh

Kelam

Mahreç

Açıklama:

İslâm’In ilk dönemlerindeki tarih yazıcılığı hadislerin toplanması ve nakledilmesi ile biyografi yazımı biçimindedir. İlk dönem biyografilerinin temel konusu peygamberin hayatı ve başlıca motivasyonu da teolojiktir.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi Büyük Selçuklu devri eserlerinden biri değildir?

Kâbusnâme / Keykâvus b. İskender

Menazilname / Matrakçı Nasuh

Nasihatü’l-Mülûk / Ebu Hamid Muhammed Gazalî

Siyâsetnâme / Nizâmülmülk

Menâkıbü’l-Arifîn / Ahmed Eflâkî

Açıklama:

Keykâvus b. İskender’in Kâbusnâme’si, Nizâmülmülk’ün Siyâsetnâme’si ve Ebu Hamid Muhammed Gazalî’nin Nasihatü’l-Mülûk adlı eseri Osmanlı müverrihlerinin iyi bildikleri, bazıları defalarca Türkçe’ye tercüme edilmiş Büyük Selçuklu devri eserlerindendir.
Ahmed Eflâkî’nin Menâkıbü’l-Arifîn’i ve dönemin münfleat mecmuâları Osmanlı müverrihlerini de etkilemiş önemli tarih eserleridir.
Doğru cevap b'dir. Menazilname Osmanlı dönemi eseridir.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Osmanlı tarihçiliğinin ilk örneklerinden olan düşmanla yapılan savaş ya da düşman topraklarına yapılan dini nitelikli akınların hikâyelerine ne ad verilmiştir?

Menâkıbnâme

Fetihnâme

Gazavatnâme

Menazilname

Şehname

Açıklama:

Osmanlı tarihçiliğinin ilk örneklerinden olan düşmanla yapılan savaş ya da düşman topraklarına yapılan dini nitelikli akınların hikâyelerine Gazavatnâme denir.
Doğru cevap c'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Yıldırım Bâyezid zamanına kadar olan hadiseleri içerdiği ve II. Murad devrinin ilk yıllarında yazıldığı bilinen en eski Osmanlı tarihi aşağıdakilerden hangisidir?

Müsâmeretü’l-Ahbâr

Heflt Bihişt

Muntehebu’t-Tevârih-i Muînî’si

Menâkıb-ı Âl-i Osman

Müsâyeretü’l-Ahyâr

Açıklama:

Osmanlı tarih yazıcılığının kroniklerde zikredilen ilk örnekleri günümüze ulaşmıştır. Günümüze ulaşan en eski tarihlerin kaynak olarak kullandığı Yahşî Fakîh’in
Menâkıb-ı Âl-i Osman adlı eserinin bilinen en eski Osmanlı tarihi düşüncesi hâkim kanaattir. Bu eserin Yıldırım Bâyezid zamanına kadar olan hadiseleri içerdiği ve II. Murad devrinin ilk yıllarında yazıldığı bilinmektedir.
Doğru cevap d'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi bilinen Tevârih-i Âl-i Osman yazarlarından biri değildir?

Âşık Paşa-zâde

Mevlâna Mehmed Neşrî

Oruç b. Âdil

Behiştî Ahmed Sinan Çelebi

Matrakçı Nasuh

Açıklama:

Bugün müellifi tespit edilemeyen pek çok Tevârih-i Âl-i Osman vardır. Bilinen Tevârih-i Âl-i Osman yazarları arasında ise Âşık Paşa-zâde, Mevlâna Mehmed Neşrî, Oruç b. Âdil, Behiştî Ahmed Sinan Çelebi, Mevlânâ Rûhî Çelebi, Kemâl, Kıvâmî, Mehmed b. Hacı Halil el-Konevî ve Bayatlı Mahmudoğlu Hasan sayılabilir.
Doğru cevap e'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Osmanlı tarih yazıcılığının kuruluş devri kabul edilen dönem aşağıdakilerden hangisidir?

Fatih Dönemi

III. Mehmet Dönemi

Kanuni Dönemi

II. Selim Dönemi

II. Mustafa Dönemi

Açıklama:

Osmanlı tarih yazıcılığının başlangıcı olarak kabul edilen II. Murad devrinden son- ra, Fatih dönemi, Osmanlı tarih yazıcılılığının kuruluş devri kabul edilmektedir.
Doğru cevap a'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Yazı kabiliyeti yüksek, resmi yazışma kurallarını bilip uygulayan kişiye ne ad verilir?

Nakkaş

Münşi

Gaza

Safa

Servi

Açıklama:

Yazı kabiliyeti yüksek, resmi yazışma kurallarını bilip uygulayan kişiye münşi denir.
Doğru cevap b'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 48

“Osmanlı Devleti’nin müstakil ilk tarihi” olan Tevârîhü’s-Selâtîni’l-Osmaniyye adlı Arapça eserinin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Âşıkk Paşa-zâde

Enveri

Karamanî Nişancı Mehmed Paşa

Oruç b. Adil

Tursun Bey

Açıklama:

“Osmanlı Devleti’nin müstakil ilk tarihi” olan Tevârîhü’s-Selâtîni’l-Osmaniyye adlı Arapça eserinin yazarı Karamanî Nişancı Mehmed Paşa'dır.
Doğru cevap c'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 49

"Koca Nişancı" diye de bilinen, en tanınmış eseri ise Tabakâtu’l-Memâlik ve Derecâtu’l Mesâlik olan müverrih aşağıdakilerden hangisidir?

Feridun Ahmed Bey

İdris-i Bitlisî

Kemâl Paşa-zâde

Celâl-zâde Mustafa

Hoca Saadeddin Efendi

Açıklama:

"Koca Nişancı" diye de bilinen, en tanınmış eseri ise Tabakâtu’l-Memâlik ve Derecâtu’l Mesâlik olan müverrih Celâl-zâde Mustafa'dır.
Doğru cevap d'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 50

Jön Türk hareketinin mühim simalarından, Dağıstan’da doğmuş, Rusya’da eğitim görmüş, İstanbul’a göç etmiş ve Osmanlı bürokrasisine girmiş yeni bir aydın tipinin örneği olan, on dokuzuncu yüzyılda Osmanlı Devleti’nde bilhassa yeni ve modern okullarda yetişen nesillere hitap edecek genel tarih ihtiyacına cevap vermek üzere kaleme alınmış Tarih-i Umûmî adlı kitabın yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevdet Paşa

Ahmet Vefik Paşa

Mustafa Nuri Paşa

Şehbenderzâde Filibeli Ahmed Hilmi

Mizancı Mehmed Murad Bey

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 51

Nesep ilmi
Gazavatnâme
Menâkıbnâme
Eyyâmü’l Arab

Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri İslâm öncesi Arap toplumlarında tarihçilik faaliyeti olarak görülmektedir?

Yalnız II

Yalnız IV

I ve IV

II ve III

II, III ve IV

Açıklama:

İslâmiyet’in doğduğu dönemde Arapların “tarih”e karşılık gelecek bir kelimeleri yoktu. İslâm öncesi Arap toplumlarında tarihçilik faaliyeti olarak görülebilecek iki etkinlikten biri nesep ilmi olarak tanımlanan, biyografik veriler içeren şecereler tutmak; diğeri ise edebi bir üslûpla Arap kabileleri arasındaki savaşları anlatan “Eyyâmü’l Arab” (kabile savaşları) konuşmalarıydı.

Doğru Cevap: C

Soru 52

İslâm öncesi Arap toplumlarında biyografik veriler içeren şecereler tutma aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilmektedir?

Menâkıbnâme

Nesep ilmi

Gazavatnâme

Eyyâmü’l Arab

Sefernâme

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 53

İslâm öncesi Arap toplumlarında edebi bir üslûpla Arap kabileleri arasındaki savaşları anlatan konuşmalar aşağıdakilerden hangisidir?

Zafernâme

Nesep ilmi

Gazavatnâme

Sefernâme

Eyyâmü’l Arab

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 54

El-Avâmirü’l-Alâiyye fi’l-Umûri’l-Alâiyye adlı Farsça mensur (şiir tarzında) eseri aşağıdakilerden hangisine aittir?

Ahmed Eşâkî

İbn Bîbî

Âşık Paşa-zâde

İbn Haldun

Ebu Hamid Muhammed Gazalî

Açıklama:

Anadolu Selçuklu Devleti ve Beylikler dönemlerinde de Türkçe tarih yazıcılığının pek gelişmediği söylenebilir. Bu dönemde din ve hukuk alanında Arapça’nın, sanat ve edebiyât alanında Farsça’nın egemenliği söz konusudur. İbn Bîbî’nin El-Avâmirü’l-Alâiyye fi’l-Umûri’l-Alâiyye adlı Farsça mensur (Şiir tarzında) eseri, Aksarayî’nin Müsâmeretü’l-Ahbâr ve Müsâyeretü’l-Ahyâr’ı, Niğdeli Kadı Ahmed’in Al-Veled Al-Şefîk’i, Ahmed Eflâkî’nin Menâkıbü’l-Arifîn’i ve dönemin münşeat mecmuâları Osmanlı müverrihlerini de etkilemiş önemli tarih eserleridir.

Doğru Cevap: B

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi Memlük tarihçiliğinin özeliklerinden birisi değildir?

Geniş kitlelere hitap edilmeye başlanmıştır.

Anekdoklara sıklıkla yer verilmiştir.

Günlük konuşma diline yer verilmiştir.

Osmanlı tarihçileri tarafından bazı eserleri Türkçe’ye çevirilmiştir.

Arap tarihçiliğinden bütünüyle farklılaşmaktadır.

Açıklama:

Memlûk tarihçiliği esasen Arap tarihçiliğinin bir devamıdır. Arap tarihçiliğinin iki ana damarı olan biyografik tarih yazarlığı ve umûmî tarihler burada “el-Havâdis vel-Vefeyât” adı ile bir tür karışım husule getirmiştir. Memlûk tarihçiliğini klasik Arap tarihçiliğinden ayıran unsurların başında ise dil gelmektedir. Klasik Arap tarihçiliği on üçüncü yüzyıla gelinceye değin fasih bir Arapça kullanmakta idi. Memlûk tarihçiliği ise gündelik konuşma dili, yerel lehçe ve hatta şivelere yer vermiştir. Tarihin dili popülerleşmiş, kitleselleşmiştir. Bu tarihin daha geniş halk kesimlerine hitap etmeye başladığının göstergesidir. Memlûk tarihçiliğini klasik Arap tarihçiliğinden ayıran bir başka unsur da bu tarihçilik ekolünde klasik Arap tarihçiliğinde çok az görülen anekdotlara, “el-acâ’ib vel-garâ’ib” adı altındaki ilgi çekici şeylere çokça yer verilmesidir. Bu, anlatıma canlılık kattığı gibi, toplumsal ve kültürel hayata dair son derece zengin bilgilerin tarih eserlerinde yer alması sonucunu vermiştir. Memlûk tarihçiliğinin belli başlı metinlerine bakıldığında çağ- daşı Osmanlı tarihçiliği ile önemli benzerlikler görülmektedir. Bu eserlerin bazılarının Osmanlı tarihçileri tarafından Türkçe’ye çevrilmiş olması iki tarih ekolü arasındaki ilişkilere kanıttır.

Doğru Cevap: E

Soru 56

Düşmanla yapılan savaş ya da düşman topraklarına yapılan dini nitelikli akınların hikâyeleri aşağıdaki kavramlardan hangisi ile ifade edilmektedir?

Fetihnâme

Gazavatnâme

Zafernâme

Sefernâme

Menâkıbnâme

Açıklama:

Gazavatnâmeler düşmanla yapılan savaş ya da düşman topraklarına yapılan dini nitelikli akınların hikâyeleridir.

Doğru Cevap: B

Soru 57

Menâkıbnâmeler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Osmanlı tarih yazıcılığının ne tam olarak içinde, ne de dışında kabul edilebilirler.

İthaf edildikleri yahut yazıldıkları dönemin şahsiyetleri hakkında zengin biyografik bilgiler bulmak mümkündür.

Dönemlerinin sosyal, iktisâdî ve kültürel hayatı ile ilgili detaylara satır aralarında rastlanabilmektedir.

Sadece manzum olarak yazılabilen bu türlerin destansı yönü ağır basmaktadır.

En çok din ve inanç tarihi açısından değerli bilgiler ihtivâ etmektedirler.

Açıklama:

Osmanlı tarih yazıcılığının ne tam olarak içinde, ne de dışında kabul edilebilecek olan menâkıbnâmeler birer tarih eseri olarak görülemeseler de son derece önemli tarihi kaynaklardır. Bu eserlerde, ithaf edildikleri yahut yazıldıkları dönemin şahsiyetleri hakkında, vekâyinâmelerde bulunamayacak ölçüde zengin biyografik bilgiler bulmak mümkündür. Ayrıca dönemlerinin sosyal, iktisâdî ve kültürel hayatı ile ilgili son derece ilginç detaylara bu metinlerin satır aralarında rastlanabilmektedir. Bu metinler en çok da din ve inanç tarihi açısından değerli bilgiler ihtivâ etmektedirler. Manzum ya da mensur olarak yazılabilen bu türlerin destansı yönü ağır basmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 58

Behçetü’t-Tevârih adlı eser ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

II. Mehmet devri tarihçilerinden Şükrullah kaleme almıştır.

On üç bölümden oluşmaktadır.

İlk sekiz bölüm hilkatten başlayan bir tür dünya ve İslâm tarihini konu almaktadır.

Sadece on üçüncü bölümü Osmanlılarla ilgilidir.

Arapça olarak yazılmıştır.

Açıklama:

II. Mehmet devri tarihçilerinden Şükrullah, Behçetü’t-Tevârih adlı eserini Farsça olarak ve on üç bölüm halinde yazmıştır. Kitabın sadece on üçüncü ve son bölümü Osmanlılarla ilgilidir. İlk sekiz bölüm hilkatten başlayan bir tür dünya ve İslâm tarihidir. Sonraki bölümlerde Yunan filozoşarından din büyüklerine, İran şahlarından gayrimüslim hükümdarlara, Emevîler ve Abbâsîler’den Selçuklulara kadar geniş bir konu yelpazesi ele alınmıştır. Eser Fatih Sultan Mehmed ve onun veziri Mahmud Paşa’ya övgü ile biter.

Doğru Cevap: E

Soru 59

Bir dizi fethi içeren bir seferin hikâyesini anlatan eserler aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilmektedir?

Sefernâme

Fetihnâme

Gazavatnâme

Zafernâme

Menâkıbnâme

Açıklama:

Düşmanın yenilgisi ile sonuçlanan askerî başarıların anlatıldığı gazavatnâmeler zafernâme olarak adlandırılır. Bir şehrin veya bir kalenin ele geçirilmesini hikâye eden eserler ise fetihnâme olarak tanımlanır. Bir dizi fethi içeren bir seferin hikâyesini anlatan fetihnâmelere ise sefernâme denilir.

Doğru Cevap: A

Soru 60

Düşmanın yenilgisi ile sonuçlanan askerî başarıların anlatıldığı eserler aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilmektedir?

Menâkıbnâme

Fetihnâme

Zafernâme

Sefernâme

Gazavatnâme

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 61

İlahiyata/din bilimlerine yardımcı olmak
Hükümdar ve yöneticilere rehberlik etmek
Sonraki kuşaklara Osmanlı tarihini aktarmak

Yukarıdakilerden hangisi/hangileri Klasik dönem Osmanlı tarihçilerine göre tarihin temel işlevleri arasındadır?

Yalnız II

I-II

I-III

II-III

I-II-III

Açıklama:

Klasik dönem Osmanlı tarihçilerine göre tarihin iki temel işlevi vardı. Bunlardan biri ilahiyata/din bilimlerine yardımcı olmak, diğeri ise hükümdar ve yöneticilere rehberlik etmekti. Dolayısıyla Osmanlı tarihçiliğinin biri teolojik, diğeri politik iki kökten filiz verdiği söylenebilir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisi Selçuklu tarihçiliği ile ilgili söylenemez?

Selçuklu sultanları ve sarayı tarihçilerin hâmisi olmuştur.

Bu dönem tarihlerinin dilleri Farsçadır.

Dönemin eserleri çoğunlukla İslam tarih yazıcılığı geleneği içerisinde kaleme alınmışlardır.

Dönemin eserleri arasında bilhassa siyâsetnâmeler Osmanlı tarih yazarları üzerinde etkili olmuştur.

Eserlerinin bazıları defalarca Türkçe’ye tercüme edilmiştir.

Açıklama:

Büyük Selçuklu İmparatorluğu döneminde önemli tarihler telif edilmiştir. Selçuklu sultanları ve sarayı tarihçilerin hâmisi olmuştur. Bu dönem tarihlerinin dilleri Farsçadır ve çoğunlukla İran tarih yazıcılığı geleneği içerisinde kaleme alınmışlardır. Bu eserler arasında bilhassa siyâsetnâmeler Osmanlı tarih yazarları üzerinde etkili olmuştur. Keykâvus b. İskender’in Kâbusnâme’si, Nizâmülmülk’ün Siyâsetnâme’si ve Ebu Hamid Muhammed Gazalî’nin Nasihatü’l-Mülûk adlı eseri Osmanlı müverrihlerinin iyi bildikleri, bazıları defalarca Türkçe’ye tercüme edilmiş Büyük Selçuklu devri eserlerindendir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 63

Aşağıdakilerden hangisi düşmanla yapılan savaş ya da düşman topraklarına yapılan dini nitelikli akınların hikâyelerine verilen addır?

Gazavatnâme

İskendernâme

Fetihnâme

Sefernâme

Selâtinnâme

Açıklama:

Gazavatnâme, düşmanla yapılan savaş ya da düşman topraklarına yapılan dini nitelikli akınların hikâyeleridir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 64

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı tarihçiliğinin günümüze ulaşabilen en eski örneği İskendernâme eseri hakkında doğru bilgi içermemektedir?

Osmanlı tarihine ayrılan kısım üç yüz otuz dört beyittir.

Eserde Ertuğrul Gâzî’den Emir Süleyman’a kadar Osmanlı hânedânının tarihi anlatılmıştır.

Metin, Emir Süleyman’a yazılmış bir methiye ile sona erer.

Metin yanlı olmayan bir bakış açısıyla yazılmıştır.

Bu eserin önemi, Osmanlı tarih yazıcılığının kendisinden sonraki örnekleri için de bir kaynak olmasıdır.

Açıklama:

İskendernâme’nin sekiz bin beyitin üzerindeki hacmine karşılık, Osmanlı tarihine ayrılan kısım yalnızca üç yüz otuz dört beyitten müteşekkildir. Eserde Ertuğrul Gâzî’den Emir Süleyman’a kadar Osmanlı hânedânının tarihi anlatılmıştır. Metin, Fetret Devri’nde, şehzâdeler arası taht mücadelesinin sürdüğü bir dönemde, Emir Süleyman’ın Osmanlı tahtının meşrû vârisi olduğunu ima edecek şekilde, ona yazılmış bir methiye ile sona erer. Bu eserin önemi, Osmanlı tarih yazıcılığının kendisinden sonraki örnekleri için de bir kaynak olmasıdır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 65

Aşağıdakilerden hangisi şehnâmeciliğin başladığı dönemdir?

II. Murad devri

Fatih devri

II. Bâyezid devri

Kanûnî devri

I. Selim devri

Açıklama:

Fatih devri tarihçiliğinin en önemli hususiyetlerinden birisi bu dönemde şehnâmeciliğin başlaması olmuştur. Şehnâmecilik, yarı-resmi nitelikte bir saray tarihçiliğidir. Şehnâmelerde padişahın vasıfları, kahramanlıkları, zaferleri yüceltilir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 66

Büyük bölümü Türkçe yazılmıştır.
Bu eserlerde Kanûnî'nin seferleri, fetih ve zaferleri ile îmar faaliyetleri anlatılmıştır.
Edebî yönden son derece gösterişli, oldukça ağır bir dil ve üslûpla yazılmışlardır.

Yukarıdakilerden hangisi/hangileri Süleyman-nâme literatürü ile ilgili olarak doğru bilgiler içermektedir?

Yalnız II

I-II

I-III

II-III

I-II-III

Açıklama:

Kanûnî çok sayıda Süleyman-nâme yazdırdı. Bu eserlerde onun seferleri, fetih ve zaferleri ile îmar faaliyetleri anlatılmıştır. Süleyman-nâmeler arasında çok bilinenler Karaçelebi-zâde’nin ve Bostan’ın Süleyman-nâmeleri ile Celal-zâde Salih’in Tarih-i Sultan Süleyman’ı ve Celal-zâde Mustafa’nın Tabakâtü’l-Memâlik fî Derecâti’l-Mesâlik adlı eserleridir. Süleymân-nâme literatürünün zenginliğine delil olarak, sadece Kanûnî’nin son seferi olan Zigetvar üzerine kaleme alınmış olan Sigetvar-nâmelerin varlığını gösterebiliriz.
Süleyman-nâmelerin büyük bölümü Türkçe yazılmış olmakla beraber içlerinde Farsça ve Arapça olanlar da vardır. Edebî yönden son derece gösterişli, oldukça ağır bir dil ve üslûpla telif edilmiş olan bu eserlerde, biçim olarak genellikle nazım ya da nazım-nesir birlikte kullanılmıştır. Az sayıda da olsa sadece nesirle yazılmış olan örnekler de vardır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 67

Aşağıdakilerden hangisi tarih görüşü ve metodu itibariyle Osmanlı tarih yazıcılığı içerisinde bir kırılmayı temsil eden; tarihle birlikte, felsefe, mantık, kelam, tefsir, hadis, hukuk, dil ve edebiyât alanlarında iki yüzden fazla eser vermiş Klasik dönem müverrihidir?

İdris-i Bitlisî

Kemâl Paşa-zâde

Celâl-zâde Mustafa

Feridun Ahmed Bey

Hoca Saadeddin Efendi

Açıklama:

Klasik dönemin büyük müverrihi olan Kemâl Paşa-zâde tarih görüşü ve metodu itibariyle Osmanlı tarih yazıcılığı içerisinde bir kırılmayı temsil eder. O esasen bir tarihçi değildir. Tarihle birlikte, felsefe, mantık, kelam, tefsir, hadis, hukuk, dil ve edebiyât alanlarında iki yüzden fazla eser vermiştir. Öyle ki “XVI. asrın ilk yarısındaki Osmanlı kültürünün en büyük mümessili” olarak değerlendirilmiştir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 68

Aşağıdakilerden hangisi Burhân-ı Katı isimli eseri Türkçe’ye tercüme eden vakanüvistir?

Mehmed Esad Efendi

Recâî Mehmed Şakir Efendi

Antepli Ahmed Âsım Efendi

Cevdet Paşa

Ahmet Lûtfi Efendi

Açıklama:

On dokuzuncu yüzyıl vakanüvislerinden Antepli Ahmed Âsım Efendi bir Farsça sözlük olan Burhân-ı Katı isimli eseri Türkçe’ye tercüme ederek Sultan III. Selim’in iltifatına mahzar olmuş ve Süleymaniye Müderrisliği’ne getirilmiştir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 69

Aşağıdakilerden hangisi on dokuzuncu yüzyılda yabancı dilde tarihler kaleme alan Osmanlı tarihçileri arasında yer almaz?

Ahmet Vefik Paşa

Mahmud Raif Efendi

Gabriel Narodunkyan Efendi

Mahmud Muhtar Paşa

Mizancı Murad Bey

Açıklama:

On dokuzuncu yüzyılda çok sayıda Osmanlı tarihçisi tarafından yabancı dilde tarihler kaleme alınmıştır. Bu müellifler arasında Mahmud Raif Efendi, Gabriel Narodunkyan Efendi, Mahmud Muhtar Paşa, Mizancı Murad Bey, Aristarchi Bey sayılabilir. Avrupa dillerinde tarih yazımındaki bu hızlı artış Osmanlı İmparatorluğu’nun Batı ile ilişkilerindeki yeni durumun doğal sonucudur.

Doğru Cevap: A

Soru 70

Osmanlı-Türk tarih yazıcılığı artık profesyonel bir uğraşı olma niteliği kazanmıştır.
“Resmi tarih” çok güçlü bir olgu olarak tarih sahnesine çıkmıştır.
Tek tek tarihçiler değil, tarih kurumları öne çıkmaya başlamıştır.
Yüksek öğretimde tarih derslerinin okutulması tarihçiliği etkilemiştir.

Yukardakilerden hangileri Yirminci yüzyıl başına gelindiğinde ise Osmanlı-Türk tarih yazıcılığı ile ilgili olarak doğru bilgiler içermektedir?

I-II-III

I-II-IV

I-III-IV

II-III-IV

I-II-III-IV

Açıklama:

Yirminci yüzyıl başına gelindiğinde Osmanlı-Türk tarih yazıcılığı artık profesyonel bir uğraşı olma niteliği kazanmıştır. Tarihin politik ve pedagojik işlevleri onun kurumsal niteliklerini de güçlendirmiştir. “Resmi tarih” çok güçlü bir olgu olarak tarih sahnesine çıkmıştır. Tek tek tarihçiler değil, tarih kurumları öne çıkmaya başlamıştır. II. Meşrutiyet döneminde kurulan Tarih-i Osmanî Encümeni bu anlamda hem kurumsal kimliği hem de yayınları ve özellikle de süreli yayını ile bir kırılma noktasıdır. Bu kurumu Âsâr-ı İslâmiye ve Milliye Tetkik Kurumu gibi alternatif oluşumlar izlemiştir. Yüksek öğretimde tarih derslerinin okutulması tarihçiliği etkileyen bir başka unsur olmuştur. Tarih ders kitapları bu literatüre yeni bir soluk kazandırmıştır. Tarihçilik yabancı yayınlar ve uluslar arası kongreler gibi vasıtalarla dünya ile daha fazla entegre olmuştur. Tarih araştırmaları için yurtdışına giden öğrenci ve tarihçi sayısı artmıştır. Cumhuriyet dönemi tarihçiliği işte bu birikim üzerinde vücut bulmuştur. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 71

İslam öncesi Arap toplumlarında biyografik veriler içeren şecereler tutma etkinliğine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Nesep İlmi

Eyyâmü’l Arab

Vefeyat

Meal

Tefsir

Açıklama:

İslâm öncesi Arap toplumlarında tarihçilik faaliyeti olarak görülebilecek iki etkinlikten biri nesep ilmi olarak tanımlanan, biyografik veriler içeren şecereler tutmak.

Doğru Cevap: A

Soru 72

Aşağıdakilerden hangisi ilk dönem İslam tarihçiliği konuları içinde yer almamaktadır?

Biyografi

Tabakat

Özel tarihler

Genel tarihler

Tefsir

Açıklama:

İlk dönem İslâm tarihçiliğinin kaynakları konuları itibariyle dört kategoride toplanmaktadır. Bunlardan birincisi hilkatten başlayarak genellikle Müslüman kavimlerin ve idârelerin tarihlerini ele alan genel tarihlerdir. İkincisi belli bir dönemin, hükümdarın, şehrin vs. tarihini ele alan özel tarihlerdir. Üçüncüsü, tabakât ve biyografi eserleridir. Dördüncüsü de, tarihe yardımcı sayılabilecek ilimlerde kaleme alınmış olan eserlerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 73

Osmanlı tarih yazarları üzerinde etkili olan eserlerden Kâbusnâme kim tarafından yazılmıştır?

Nizamülmülk

Keykâvus B. İskender

Ebu Hamid Muhammed Gazalî

İbn Bîbi

Aksarayî

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 74

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı tarihçiliğinin ilk örnekleri arasında yer almaktadır?

Mensur

Manzum

Gazavatnâme

Vekâyinâmeler

Menâkıbnâmeler

Açıklama:

Osmanlı tarihçiliğinin ilk örnekleri gazavatnâmelerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 75

Hangi padişah zamanında Osmanlı tarihçiliğinin başladığı kabul edilmektedir.

I. Murad

II. Murad

Fatih Sultan Mehmet

Yıldırm Bayezid

Kanuni Sultan Süleyman

Açıklama:

Doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 76

Osmanlı tarihçiliğinde tarih yazıcılığında evrensel bir İslâm imparatorluğunun ideolojisi hissedilmeye başlaması hangi padişah döneminde gerçekleşmiştir?

Sultan Selim

Kanuni Sultan Süleyman

Fatih Sultan Mehmet

I. Bayezid

II. Bayezid

Açıklama:

II. Bâyezid devrinde Osmanlı tarihçiliğinde bir zihniyet devrimi tamamlanmıştır. Kuruluş devri tarihçiliğinin Osmanlı tarihini dünya tarihi ve İslâm tarihi içinde konumlandırması bu devirde büyük ölçüde değişmiştir. Artık tarih yazıcılığında evrensel bir İslâm imparatorluğunun ideolojisi hissedilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 77

Osmanlı tarih yazıcılığında Rum İhtilali olmak üzere imparatorluğun dağılış sürecinde azınlık unsurlarının ayrılıkçı hareketlerin ele alınması hangi yüzyılda olmuştur?

15.

16.

17.

18.

19.

Açıklama:

Konuları itibari ile değerlendirildiğinde, on dokuzuncu yüzyıl tarihçiliğinin özellikle üstünde durduğu konuların başında “Vak’a-i Hayriyye”nin gelmesi anlaşılabilir bir durumdur. Bu dönem tarihçiliğinin bir diğer gözde konusu da başta Rum İhtilali olmak üzere imparatorluğun dağılış sürecinde azınlık unsurlarının ayrılıkçı hareketleridir

Doğru Cevap: E

Soru 78

Tarihin pedagojik bir işlev kazanmasının en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Dilin sadeleşmesi

Yazılı kaynaklara erişimin olanaklı olması

Matbaanın Osmanlı İmparatorluğu'na gelmesi

Okuma yazma oranının artması

Örgün eğitimin başlaması

Açıklama:

Doğru cevap A şıkkıdır

Doğru Cevap: A

Soru 79

Tarih-i Osmanî Encümeni hangi dönemde kurulmuştur?

Tanzimat

Islahat

I. Meşrutiyet

II. Meşrutiyet

Cumhuriyet

Açıklama:

II. Meşrutiyet döneminde kurulan Tarih-i Osmanî Encümeni bu anlamda hem kurumsal kimliği hem de yayınları ve özellikle de süreli yayını ile bir kırılma noktasıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 80

5 ciltten oluşan Târih-i Atâ eseri kime aittir?

İbn Haldun

Tayyar-zâde Ahmet Atâ

Hayrullah Efendi

Ahmet Vefik Paşa

Cevdet Paşa

Açıklama:

On dokuzuncu asır elbette yalnızca İbn Haldun’cu tarih yorumunun hegemonyasında değildi. Bu tarih telâkkîsinden uzak duran bir tarihçi olarak Tayyar-zâde Ahmet Atâ Osmanlı bürokrasisi içinde çeşitli vazifelerde bulunmuş, telif etmiş olduğu beş ciltlik hacimli eseri Târih-i Atâ dolayısıyla üzerinde durulması icap eden bir on dokuzuncu yüzyıl müverrihidir.

Doğru Cevap: B

Soru 81

Osmanlı tarihçiliğinde İbn Haldun’un isminin ve eserlerinin zikredilerek kendisine referansta bulunulması hangi yüzyılda başlamıştır?

14.yy.

15. yy.

16. yy.

17. yy.

18. yy.

Açıklama:

İbn Haldun ilim ve tarih anlayışı ile Osmanlı tarihçiliği üzerine büyük etkileri olmuş bir müverrihtir. Bunu on altıncı ve on yedinci yüzyıl kaynaklarında isminin ve eserlerinin zikredilerek kendisine referansta bulunulmasından ve hatta tarih yorumunun takip edilmesinden çıkarmak mümkündür. Doğru yanıt “C” şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 82

I. Kâbusnâme - Keykâvus b. İskender
II. Siyâsetnâme - Nizâmülmülk
III. Nasihatü’l-Mülûk - Muhammed Gazalî
Hangileri Osmanlı tarih yazarları üzerinde etkili olan Büyük Selçuklu devri siyâsetnâmelerindendir?

I-II

I-II-III

Yalnız II

II-III

Yalnız III

Açıklama:

Siyâsetnâmeler Osmanlı tarih yazarları üzerinde etkili olmuştur. Keykâvus b. İskender’in Kâbusnâme’si, Nizâmülmülk’ün Siyâsetnâme’si ve Ebu Hamid Muhammed Gazalî’nin Nasihatü’l-Mülûk adlı eseri Osmanlı müverrihlerinin iyi bildikleri, bazıları defalarca Türkçe’ye tercüme edilmiş Büyük Selçuklu devri eserlerindendir. Doğru yanıt “B” şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 83

Aşağıdakilerden hangisi Anadolu Selçuklu Devleti ve Beylikler dönemlerinde yazılmış olup Osmanlı müverrihlerini de etkilemiş önemli tarih eserlerinden birisi değildir?

El-Avâmirü’l-Alâiyye fi’l-Umûri’l-Alâiyye

Müsâmeretü’l-Ahbâr ve Müsâyeretü’l-Ahyâr

Al-Veled Al-Şefîk

Menâkıbü’l-Arifîn

Acâibü’l-Makdûr

Açıklama:

Anadolu Selçuklu Devleti ve Beylikler dönemlerinde Türkçe tarih yazıcılığının pek gelişmediği söylenebilir. İbn Bîbî’nin El-Avâmirü’l-Alâiyye fi’l-Umûri’l-Alâiyye adlı Farsça mensur (şiir tarzında) eseri, Aksarayî’nin Müsâmeretü’l-Ahbâr ve Müsâyeretü’l-Ahyâr’ı, Niğdeli Kadı Ahmed’in Al-Veled Al-Şefîk’i, Ahmed Eflâkî’nin Menâkıbü’l-Arifîn’i ve dönemin münşeat mecmuâları Osmanlı müverrihlerini de etkilemiş önemli tarih eserleridir. Doğru yanıt “E” şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 84

Aşağıdaki eserlerden hangisi Osmanlı tarihçiliğinde ana damar oluşturmuş bir eser olan Heşt Bihişt’e model olmuştur?

Zafernâme - Nizâmüddin Şâmî

Muntehebu’t-Tevârih-i Muînî - Muinüddin Natanzî

Zafernâme - Şerafeddin Ali Yazdî

Menâkıbü’l-Arifîn - Ahmed Eflâkî

Kâbusnâme - Keykâvus b. İskender

Açıklama:

Timurîler devrinin en tanınmış tarihçisi ise Zafernâme müellif Şerafeddin Ali Yazdî’dir. Yazdî’nin bu kitabı İdrîs-i Bitlisî’nin eseri Heşt Bihişt’e model olmuştur ki bu da Osmanlı tarihçiliğinde ana damar oluşturmuş bir eserdir. Doğru yanıt “C” şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 85

Aşağıdakilerden hangisi Klasik dönem Osmanlı tarihçiliğini etkilemiş olan kaynaklardan birisi değildir?

Selçuklu tarihçiliği

Batı tarihçiliği

Timurlu tarihçiliği

Memlûk tarihçiliği

Safevî tarihçiliği

Açıklama:

Klasik dönem Osmanlı tarihçiliğini, çağdaşı örneklerden bağımsız değerlendirmek mümkün değildir. Timurlular, Memlûkler ve Safevîler, tarihçilik alanında Osmanlı tarihçiliği ile belli ölçülerde etkileşimde bulunmuşlardır. Osmanlı tarihçilerinin çağdaşı Batılı tarihçilerden ne ölçüde etkilendikleri sorusu ise on sekizinci yüzyıla kadar pek önem taşımaz. Doğru yanıt “B” şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 86

Osmanlı tarihçiliğinin günümüze ulaşabilen en eski örneği aşağıdaki eserlerden hangisidir?

İskendernâme - Ahmedî

Tevârih-i Âl-i Osman - Anonim

Târih-i Âl-i Selçuk - Yazıcıoğlu Ali

Tevârih-i Âl-i Osman - Âşık Paşa-zâde

Tevârih-i Âl-i Osman - Mevlâna Mehmed Neşrî

Açıklama:

Osmanlı tarihçiliğinin günümüze ulaşabilen en eski örneği Ahmedî’nin Germiyanoğlu Süleyman Şah için İskendernâme’sine ek olarak 1390’da telif ettiği ve 1403 yılında Yıldırım Bâyezid’in şehzâdelerinden Emir Süleyman’a takdim ettiği Dâstân-ı Tevârîh-i Mülûk-i Âl-i Osman adlı manzum eseridir. Doğru yanıt “A” şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 87

Aşağıdaki müverrihlerden hangisi bir “Tevârih-i Âl-i Osman” yazarı değildir?

Oruç b. Âdil

Behiştî Ahmed Sinan Çelebi

Mevlânâ Rûhî Çelebi

Kıvamî

Naimâ

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 88

Osmanlı tarih yazıcılığının kroniklerde zikredilen ancak günümüze ulaşmayan ilk örneği hangi eserdir?

Menâkıb-ı Âl-i Osman - Yahşî Fakîh

İskendernâme - Ahmedî

Târih-i Âl-i Selçuk - Yazıcıoğlu Ali

Tevârih-i Âl-i Osman - Âşık Paşa-zâde

Tevârih-i Âl-i Osman - Mevlâna Mehmed Neşrî

Açıklama:

Osmanlı tarih yazıcılığının kroniklerde zikredilen ilk örnekleri günümüze ulaşmamıştır. Günümüze ulaşan en eski tarihlerin kaynak olarak kullandığı Yahşî Fakîh’in Menâkıb-ı Âl-i Osman adlı eserinin bilinen en eski Osmanlı tarihi olduğu düşüncesi hâkim kanaattir. Doğru yanıt “A” şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 89

Osmanlı tarih yazıcılığının başlangıcı hangi padişah devrine rastlamaktadır?

I. Osman

I. Murad

I. Bayezid

II. Murad

II. Mehmed

Açıklama:

Osmanlı tarih yazıcılığının başlangıcı olarak kabul edilen II. Murad devrinden sonra, Fatih dönemi, Osmanlı tarih yazıcılığının kuruluş devri kabul edilmektedir. Doğru yanıt “D” şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 90

Osmanlı Devleti’nin müstakil ilk tarihi olarak kabul edilen “Tevârîhü’s-Selâtîni’l-Osmaniyye” adlı eserin yazarı kimdir?

Karamanî Nişancı Mehmed Paşa

Şükrullah

Ahmedî

Enverî

Âşık Paşa-zâde

Açıklama:

Karamanî Nişancı Mehmed Paşa, Osmanlı’nın kuruluşundan başlayan ilk umûmî tarihin müellifi olarak bu dönemin bir diğer önemli tarihçisidir. Tevârîhü’s-Selâtîni’l-Osmaniyye adlı Arapça eseri “Osmanlı Devleti’nin müstakil ilk tarihi” dir. Doğru yanıt “A” şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 91

Aşağıdakilerden hangisi ilk dönem İslam tarihinin konusal kategorilerinden değildir?

Genellikle Müslüman kavimlerin ve idârelerin tarihlerini ele alan genel tarihler

Belli bir dönemin, hükümdarın, şehrin vs. tarihini ele alan özel tarihler

Tabakât ve biyografi eserleri

Tarihe yardımcı sayılabilecek ilimlerde kaleme alınmış olan eserler

Hatırat ve günlük tipi eserler

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 92

Aşağıdakilerden hangisi Selçuklu dönemi hakkında yazmış bir tarihçidir?

Aşıkpaşazade

Neşri

İbn Bibi

Tursun Beg

Edai

Açıklama:

Anadolu Selçuklu Devleti ve Beylikler dönemlerinde de Türkçe tarih yazıcılığının pek gelişmediği söylenebilir. Bu dönemde din ve hukuk alanında Arapça’nın, sanat ve edebiyât alanında Farsça’nın egemenliği söz konusudur. İbn Bîbî’nin ElAvâmirü’l-Alâiyye fi’l-Umûri’l-Alâiyye adlı Farsça mensur (şiir tarzında) eseri, Aksarayî’nin Müsâmeretü’l-Ahbâr ve Müsâyeretü’l-Ahyâr’ı, Niğdeli Kadı Ahmed’in Al-Veled Al-Şefîk’i, Ahmed Eflâkî’nin Menâkıbü’l-Arifîn’i ve dönemin münşeat mecmuâları Osmanlı müverrihlerini de etkilemiş önemli tarih eserleridir

Doğru Cevap: C

Soru 93

Aşağıdakilerden hangisi Memlük tarihçiliğini klasik Arap tarihçiliğinden ayıran unsurlardan birisi değildir?

Gündelik konuşma diline yer vermesi

Popüler bir dil kullanması

Anekdotlara sıkça yer vermesi

Yerel lehçeleri kullanması

Subjektif ifadelerden kaçınılması

Açıklama:

Memlûk tarihçiliğini klasik Arap tarihçiliğinden ayıran unsurların başında ise dil gelmektedir. Klasik Arap tarihçiliği on üçüncü yüzyıla gelinceye değin fasih bir Arapça kullanmakta idi. Memlûk tarihçiliği ise gündelik konuşma dili, yerel lehçe ve hatta şivelere yer vermiştir. Tarihin dili popülerleşmiş, kitleselleşmiştir. Bu tarihin daha geniş halk kesimlerine hitap etmeye başladığının göstergesidir. Memlûk tarihçiliğini klasik Arap tarihçiliğinden ayıran bir başka unsur da bu tarihçilik ekolünde klasik Arap tarihçiliğinde çok az görülen anekdotlara, “el-acâ’ib vel-garâ’ib” adı altındaki ilgi çekici şeylere çokça yer verilmesidir. Bu, anlatıma canlılık kattığı gibi, toplumsal ve kültürel hayata dair son derece zengin bilgilerin tarih eserlerinde yer alması sonucunu vermiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 94

Aşağıdakilerden hangisi veya hangileri gazavatname geleneği içerisinde değerlendirilebilir?

Selimname
Zafername
Fetihname

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

I ve III

II ve III

Açıklama:

Gazavatnâme üst başlığı altında toplanabilecek eserlerin birbirinden küçük farklarla tefrik edilebilen versiyonları vardır. Düşmanın yenilgisi ile sonuçlanan askerî başarıların anlatıldığı gazavatnâmeler zafernâme olarak adlandırılır. Bir şehrin veya bir kalenin ele geçirilmesini hikâye eden eserler ise fetihnâme olarak tanımlanır. Bir dizi fethi içeren bir seferin hikâyesini anlatan fetihnâmelere ise sefernâme denilir

Doğru Cevap: E

Soru 95

Eserlerini 15. yüzyılın başlarında telif eden ilk Osmanlı yazarlarının temel konusu aşağıdakilerden hangisinde özetlenmiştir?

Avrupa'ya karşı yapılan savaşlarda izlenmesi gereken stratejiler

Fetret Devri'nin ortaya çıkmasının arkasındaki sebepler

Hükümdarların halkla ilişkilerine dair öğütler

Yeni fethedilen bölgelerde uygulanacak mali yöntemler

Savaşlarda öne çıkan kahramanlık hikayeleri

Açıklama:

Osmanlı tarih yazımının ilk derleme ürünleri 1402 Ankara Savaşı’ndan sonra çıkmıştır. Bu eserlerin yazılması ile devletin varoluş mücadelesi vermesi arasında bir ilişki olduğu kabul edilmektedir. Bu eserlerde öncelikle yaşanan çöküşü açıklama gâyesi hissedilmektedir. İlk Osmanlı sultanlarının dînî hassâsiyetleri ve dervişlere gösterdikleri ihtimâmı öven bu metinlerde, Fetret Devri’ni getiren hadiselerin I. Bâyezid ve diğer devlet yöneticilerinin aynı hassâsiyet ve ihtimâmı göstermemelerinin bir sonucu olduğu değerlendirmesi yapılmaktadır. Çöküşün meydana getirdiği hayal kırıklığı içinde, mevcut askerî ve siyâsî tehdide karşı tarihsel varlıklarını ortaya koyma ve geleceğe dair iddialarına tarihsel dayanaklar arama, ilk Osmanlı tarih yazarlarının başlıca gâyesidir

Doğru Cevap: B

Soru 96

Osmanlı padişahlarının siyâsî ve askerî faaliyetlerinden yaptırdıkları dînî ve sosyal kurumlara kadar çeşitli hizmetlerine ve dönemlerinde vukû bulmuş çeşitli hadiselere yer veren ve Tevarih-i Ali Osman üst başlığı altında birleştirilen eserlerin başlangıç noktası aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Süleyman Şah'ın Anadolu'ya gelişi

Ertuğrul Gazi'nin doğumu

Osman Bey'in ölümü

Çimpe kalesinin fethi

Bursa'nın fethi

Açıklama:

Bu eserler bir ortak özelliği, farklı hadiselerle son bulsalar da hepsinin Süleyman Şah’ın Anadolu’ya gelişiyle başlamasıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 97

Tarih-i Ebu’l-Feth isimli eserin müellifi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Aşıkpaşazade

Mehmed Neşri

Tursun Bey

Ahmedi

Mustafa Celalzade

Açıklama:

Tursun Bey’in Fatih Sultan Mehmed’in gazâ ve fetihlerini ele alan Tarih-i Ebu’l-Feth adlı eseri, mensur vekayinâme türünün ilk örneği olarak dönemin bir diğer önemli tarihidir. İstanbul’un fethi sonrasında çok sayıda seferlere katılmış, devlet bürokrasisinde görev almış ve defterdarlık vazifesine kadar yükselmiş olan Tursun Bey, II. Bâyezid’in saltanatı döneminde emekli bir devlet adamı olarak yazdığı bu eserde genel bir Osmanlı Tarihi vücûda getirmemiş, yalnızca bir padişah (II. Mehmet) devrindeki olayları anlatmıştır. O devri idrak etmiş olan müellif, eserine Fatih Sultan Mehmet’in ilk defa tahta çıktığı 1444’ten başlamış ve II. Bâyezid’in saltanatının ilk yedi yılını da kapsayacak şekilde 1488 yılına kadar gelmiştir. Girişte Padişahlık ve saltanat kurumu ile ilgili bilgiler verilmiştir. Asıl metinde ise, maliye bürokrasisinden gelen bir tarihçi olan Tursun Bey, ağırlıklı olarak Fatih Sultan Mehmed’in askerî faaliyetleri üzerinde durur. Arapça ve Farsça karışımı ağır bir dille telif edilmiş ve yarı manzum tarzda süslü bir nesirle yazılmış olması, müellifin İran tarih yazıcılığından etkilendiğinin göstergesidir.

Doğru Cevap: C

Soru 98

Selimname adı verilen eserlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Hanedanın bozulan imajını düzeltmek amacı taşırlar

I. Selim'in başarılarının anlatıldığı eserlerdir

16. yüzyılda yazılmışlardır

Çoğunluğu I. Selim'e sunulmuştur

Ortaya koydukları başarı Süleymanname isimli eserleri teşvik etmiştir

Açıklama:

Selimnameler, I. Selim'in sarsılan "İdeal Müslüman Hükümdar" imajını düzeltmek üzere, onun hayatının ve başarılarının anlatıldığı ve 16. yüzyılda yazılan, ancak çoğunluğu oğlu Kanun Sultan Süleyman tarafından yazdırılan eserlerdir.

Doğru Cevap: D

Soru 99

Aşağıdaki eserlerden hangisi Yeniçeriliği Kaldırıması konusuyla ilgilidir?

Üss-i Zafer

Tarih-i Cevdet

Şânî-zâde Tarihi

Münşeâtü’s-Selâtîn

Heşt Bihişt

Açıklama:

ânî-zâde’den sonra, 1825’te, kariyerini ilmiye sınıfında yapan Sahhaflar Şeyhizâde Mehmed Es’ad Efendi vakanüvislik görevine getirilmiş ve vefâtına kadar da bu vazifede kalmıştır. Müverrih, vakanüvislik hizmeti boyunca çeşitli bürokratik görevler de üstlenmiştir. Yeniçeriliğin kaldırıldığı (Vaka-i Hayriye) bir zaman diliminde bu vazifeyi deruhte etmesi, müverrihin Osmanlı tarihinde gerçekten de büyük bir kırılma teşkil eden bu hadise üzerine Üss-i Zafer’ini yazmasına neden olmuştur. II. Mahmud’un isteği üzerine yazılan bu eser 1821-1826 yılları arasındaki hadiseleri ihtivâ eder ve konunun ehemmiyeti dolayısıyla çokça basılmış ve başka dillere de tercüme edilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 100

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı'nın son döneminde yabancı dilde tarih eseri vermiş müverrihlerden birisi değildir?

Mahmud Raif Efendi

Gabriel Narodunkyan Efendi

Abdurrahman Şeref Efendi

Mizancı Murad Bey

Mahmud Muhtar Paşa

Açıklama:

Bu dönemde çok sayıda Osmanlı tarihçisi tarafından yabancı dilde tarihler kaleme alınmıştır. Bu müellifler arasında Mahmud Raif Efendi, Gabriel Narodunkyan Efendi, Mahmud Muhtar Paşa, Mizancı Murad Bey, Aristarchi Bey sayılabilir. Avrupa dillerinde tarih yazımındaki bu hızlı artış Osmanlı İmparatorluğu’nun Batı ile ilişkilerindeki yeni durumun doğal sonucudur. Bunlar akademik tetkikler olmaktan öte, öncelikle imparatorluğu Avrupa’ya tanıtma maksadıyla yazılmışlardır.

Doğru Cevap: C

Ünite 9

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı döneminde eser vermiş tarihçiler ve eserleriyle ilgili başvurulabilecek kaynaklardan biri değildir?

Bursalı Mehmed Tahir'in Osmanlı Müerrifleri

Mehmed Celaleddin'in Osmanlı Tarih ve Müverrihleri

Agah Sırrı Levend'in Gazavâtnâmeler ve Mihaloğlu Ali Bey’in Gazavâtnâmesi

Franz Babinger'in Osmanlı Tarih Yazarları ve Eserleri

İsmail Hami Danişmend'in İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi

Açıklama:

İsmail Hami Danişmend'in İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi adlı eseri Osmanlı tarihçilerinden ziyade Osmanlı tarihi hakkında kronolojik bir anlatı sunmaktadır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 2

Osmanlı Devleti'nde özellikle Yeniçağ'da maliye ile ilgili belgeler hangi Osmanlıca yazı tipiyle yazılmıştır?

Siyakat

Divani

Talik

Rika

Kırık divani

Açıklama:

Özellikle Osmanlı yeniçağıyla ilgilenen iktisat tarihçileri için büyük önem arz eden maliye yazışmaları Osmanlı Türkçesi'nin Siyakat yazısıyla yazılmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Aşağıdaki tarihi verilerden hangisi yalnızca tahrir defterleri kullanılarak elde edilemez?

Bir bölgede yaşayan erkeklerin sayısı

Bir bölgenin toplam üretiminin miktarı

Bir bölgenin etnik demografisi

Bir bölgede yaşayanların ayrıntılı mal dökümleri

Bir bölgede yaşayan dulların sayısı

Açıklama:

Tahrir defterleri Osmanlı Devleti'nin yeni fethettiği bölgelerdeki nüfus, mülkiyet ve vergi durumlarını anlamak için tuttuğu oldukça kapsamlı defterlerdir. Ancak bu kapsam içerisinde kişilerin ayrıntılı mal dökümlerine ulaşmak mümkün değildir. Mufassal tahrir defterleri dahi, kişinin yalnızca tasarrufunda olan toprağını kaydetmiştir. Söz konusu bilgi seriyye sicillerinde bulunabilir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Selimnâme kaleme almış tarihçiler arasında değildir?

İdris-i Bitlisi

İshak Çelebi

Küçük Çelebizade Asım

Ada'i-yi Şirazi

Keşfi

Açıklama:

Yavuz Sultan Selim devrini anlatan özel eserlere Selimnâme denirdi. Kendisi de bir tarihçi olmasına rağmen Küçük Çelebizade Asım Selimnâme türünde bir eser vermemiştir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 5

Aşağıdaki Osmanlı tarihçilerinden hangisinin eseri 17. yüzyıl Osmanlı tarihine dair olayları içermez?

Hasanbeyzade Ahmed Paşa

Katip Çelebi

Neşri

Karaçelebizade Abdülaziz Efendi

Hasan Vecihi

Açıklama:

Diğer müverrihlerin aksine Neşri'nin tarihi Osmanlı devletinin ilk dönemlerindeki olayları kapsamaktadır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 6

Osmanlı tarihinin önemli kaynaklarından olan Ruznâmeler hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Padişahların hayatlarının gün gün anlatıldığı eserlerdir.

Yavuz Sultan Selim döneminin anlatıldığı eserlerdir.

Kanuni Sultan Süleyman döneminin anlatıldığı eserlerdir.

Osmanlı seferlerinin detaylı olarak anlatıldığı eserlerdir.

Devlet adamlarının padişahlara tavsiyelerini içeren eserledir.

Açıklama:

18. yüzyılda karşımıza çıkan Ruznâmeler sır kâtipleri tarafından tutulan padişahlarının hayatının gün gün anlatıldığı eserlerdir. Bunlardan ilki Sır Kâtibi Hıfzi Ağa’nın Ruznâme-i Sultan Mahmud Han isimli eseri ilk tespit edilen Ruznâmedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

III. Selim tarafından Avrupa'yı tanımak için gönderilen elçilerin raporlarına göre, Osmanlı Devleti'nde reformlar öncelikli olarak hangi alanda yapılmalıydı?

Ekonomik

Askeri

İdari

Mali

Politik

Açıklama:

III. Selim Nizam-ı Cedid reformlarını başlatmadan önce Avrupa'ya elçiler göndererek Avrupa ülkelerinin sisteminin daha iyi anlaşılmasını amaçlamıştır. Elçiler raporlarında öncelikli olarak askeri alanda yenilikler yapılmasının uygun olacağını tespit etmişlerdir. Nizam-ı Cedid reformları da ilk ve temel olarak askeri anlamda yapılmıştır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Osmanlı Devleti'nde padişah çocuklarının doğum, sünnet ve düğün törenlerini anlatan edebi ve tarihi eserlere ne ad verilir?

Nasihatname

Ruznâme

Münşeât

Layiha

Surnâme

Açıklama:

Padişah çocuklarının doğrum, sünnet ve düğün törenlerinin anlatıldığı eserlere Surnâme ismi verilir. Bu eserlerde şenliklerde yapılan eğlenceler, törenler ayrıntılı olarak tasvir edilir. Surnâmeler özellikle kültür tarihi ama aynı zamanda iktisadi tarih açısından da önemli eserlerdir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 9

Osmanlı devletinde XVI. ve XVIII. yüzyıllarda yazılmış ıslahatnâmelere göre düzenin bozulmasının altında yatan temel neden aşağıdakilerden hangisidir?

Teknolojik yeniliklere uyumda geri kalınması

Savaşlarda alınan yenilgiler

Eskiden beri uygulanan kanunlara uyulmaması

Bilimsel çalışmalara önem verilmemesi

Sultanların, tebaanın kişilik ve mülkiyet haklarına saygı duymaması

Açıklama:

Islahatnâme yazarlarına, genellikle eski düzenin bozulması, önceden beri uyulan kanunlara, yani kanun-ı kadime uyulmamasını düzenin bozulmasındaki temel gerekçe olarak görmüşlerdir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi II. Mahmut dönemini araştıran bir tarihçinin başvuracağı kaynaklardan birisi değildir?

Câbî tarihi

Tedâbirü’l-Gazavat

Tarih-i Vak’a-i Cezire-i Sakız

Üss-i Zafer

Mir’at-ı Hakikat

Açıklama:

Canikli Ali Paşa tarafından yazılan Tedâbirü’l-Gazavat devlet kurumlarını tenkit eden, askeri, mali ve idari konularda yapılması gereken reformları konu alan bir eserdir. Ancak bu eser 1774-1776 yılları arasında kaleme alındığından II. Mahmut dönemine ilişkin bilgiler içermez. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 11

"Osmanlı Müellifleri" adlı eseri günümüz tarihçileri tarafından başvuru kaynağı olarak kullanılan tarihçi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Bursalı Mehmed Tahir

Joseph von Hammer

İsmail Hakkı Uzunçarşılı

İsmail Hami Danişmend

Enver Ziya Karal

Açıklama:

Tarihçilerin önemli bir başvuru kaynağı olan "Osmanlı Müellifleri" adlı eserini üç cilt halinde neşreden tarihçi Bursalı Mehmed Tahir'dir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Osmanlı tarihini baştan sona bir arada bulacağımız genel kitapların sayısı fazla değildir. Bağımsız pek çok eser olmakla birlikte, özellikle 19. yüzyıl Osmanlı tarihi teferruatlı olarak kaleme alınmamıştır. Bir okuyucunun veya araştırmacının temel kaynaklara inmeden önce bir takım ikincil kaynaklardan yararlanması gerekir. Osmanlı tarihini genel olarak ele alan ilk eseri Joseph von Hammer kaleme almıştır.
Aşağıdakilerden hangisi bu eserin kaleme alındığı dildir?

İngilizce

Almanca

İtalyanca

Fransızca

İspanyolca

Açıklama:

Osmanlı tarihini genel olarak ele alan ilk eseri Almanca olarak Joseph von Hammer kaleme almıştır. Hammer, 1774’e kadar olan Osmanlı tarihini Avrupa kaynakları ile Osmanlı kaynaklarını bir arada kullanarak yazmıştır. Bu eser Eski (Osmanlıca) ve Yeni Türkçe’ye de çevrilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi Joseph von Hammer'in Devlet-i Osmâniye Tarihi (cilt I-X). adlı eserinin Osmanlı Türkçesi'ne ilk tercümesindeki içeriğin doğru kronolojisidir?

1299-1576

1299-1590

1299-1656

1299-1676

1299-1700

Açıklama:

Joseph von Hammer, Devlet-i Osmâniye Tarihi, I-X, (Çeviren: Mehmet Ata), İstanbul 1329-1337. (Hammer’in Osmanlıca olan ilk tercümesi, Osmanlının kuruluşundan 1676’ya kadar olan kısmını ihtiva eder).

Doğru Cevap: D

Soru 14

Hammer’den sonra ikinci büyük Osmanlı tarihi Johann Wilhelm Zinkeisen tarafından Avrupa arşivleri kullanılarak Almanca olarak kaleme alınmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi bu eserde bahsedilen gelişmelerin doğru kronolojisidir?

1299-1657

1299-1700

1299-1756

1299-1812

1299-1850

Açıklama:

Hammer’den sonra ikinci büyük Osmanlı tarihini Johann Wilhelm Zinkeisen Almanca olarak kaleme almıştır. Avrupa arşivleri kullanılarak kaleme alınmış eser kuruluştan 1812’ye kadar gelir.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi özellikle Osmanlı Devleti’nin Balkan siyaseti hakkında önemli bilgiler veren bir eser olan ve kuruluştan 1908’e kadarki olayları anlatan üçüncü büyük Osmanlı tarihinin yazarıdır?

Nicolae Jorga

Enver Ziya Karal

Joseph von Hammer

İsmail Hakkı Uzunçarşılı

Johann Wilhelm Zinkeisen

Açıklama:

Üçüncü büyük Osmanlı tarihini Nicolae Jorga kaleme almıştır. Kuruluştan 1908’e kadarki olayları anlatır. Özellikle Osmanlı’nın Balkan siyaseti hakkında önemli bilgiler veren bir eserdir.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Osmanlı döneminde eser vermiş tarihçiler ve eserleri için bakılacak bazı el kitapları da bulunmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Müellifleri, I-III, İstanbul 1915-1924 adlı eserin yazarıdır?

Franz Babinger

Agâh Sırrı Levend

Bursalı Mehmed Tahir

Mehmed Cemaleddin

İsmail Hami Danişmend

Açıklama:

Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri, I-III, İstanbul 1915-1924; Mehmed Cemaleddin, Osmanlı Tarih ve Müverrihleri, (Hazırlayan: Mehmet Arslan), ıstanbul 2003; Franz Babinger, Osmanlı Tarih Yazarları ve Eserleri, (Çeviren: Coşkun Üçok), Ankara 1982; Agâh Sırrı Levend, Gazavâtnâmeler ve Mihaloğlu Ali Bey’in Gazavâtnâmesi, Ankara 1956 gibi eserler önemli başvuru kitaplarıdır. Ayrıca İslâm Ansiklopedileri’nin ilgili maddelerinde de Osmanlı döneminde eser kaleme almış tarihçiler hakkında bilgiler bulunabilir. Türkçe olarak yazılmış bir diğer önemli tarih İsmail Hami Danişmend’in kronololojik olarak kaleme aldığı, İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi’dir. Özellikle belirli bir tarihteki bir hadise hakkında hızlı ve özet bilgi edinilmek istendiğinde bu esere müracaat edilmelidir. Eserin 4 cildi siyasi tarih, beşinci cildi ise Osmanlı devlet ricalini anlatır.

Doğru Cevap: C

Soru 17

Osmanlı Devleti, yeni fethettiği memleketler ile kendi arazisini, toprağın mülkiyet ve tasarruf biçimini ve vergi miktarını tayin ve tespit etmek gayesiyle belirli zamanlarda imparatorluğun çeşitli topraklarına dair istatistikî bilgiler derlemekteydi.
Aşağıdakilerden hangisi bu işlemin doğru tanımıdır?

Rik’a

Tahrir

Divanî

Siyakat

Divanî kırması

Açıklama:

Divanî: Osmanlılar zamanında özellikle erken dönemlerde Divan-ı Hümayûnda kayıtların tutulduğu yazı çeşididir. Hızlı ve ince kalem ile yazılana divanî kırması adı verilirdi. Siyakat: Osmanlı Devleti’nde özellikle maliye ile ilgili yazışmalarda kullanılan bir yazı çeşididir. Rik’a: Türkler tarafından icat edilen, kullanılan ve yaygınlaştırılan Arap harflerinin yazı cinslerinden biridir.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Tahrir defterleri bize birçok konuda bilgi verir. Aşağıdakilerden hangisi bu konuların dışındadır?

Bekâr erkekler

Dul kadınlar

Hane reisi kadınlar

Hane reisi erkekler

Vergiden muaf olanlar

Açıklama:

Tahrir defterleri bize, bir bölgede yaşayan hane reisi erkeklerinden, bekâr erkeklere, dul kadınlardan, vergiden muaf olanlar ile yaşlı olup vergi veremeyecek durumda olanlara kadar o bölgede yaşayanları tek tek verir. Hane reisi kadınlar ile ilgili hiçbir bilgi vermez.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi ilk şehname yazarının adıdır?

Şehdî

İbn Kemal

İdris-i Bitlisî

Arifî Fethullah Çelebi

Talîkîzâde Mehmed Subhî Efendi

Açıklama:

Şehnâme yazıcılığı, Fatih devrinde başlamış, II. Bâyezid devrinde devam etmiş ve Kanunî döneminde resmî bir müessese hâline gelmiştir. İlk şehnâmeci Şehdî’dir ama bu tarihçi eser yazmamıştır. II. Bâyezid’in emriyle İdris-i Bitlisî, Heşt Bihişt isimli eseri Farsça kaleme almıştır ve bu eserde ilk sekiz Osmanlı padişahını anlatır. II. Bâyezid’ın emriyle tarih kaleme alan bir diğer tarihçi de İbn Kemal’dir. İbn Kemal’in Türkçe olarak kaleme aldığı Tevârîh-i Âl-i Osmân adlı eseri Osmanlı tarihçiliğinde bir dönüm noktasıdır. İlk resmî şehnâmeci Arifî Fethullah Çelebi’dir ve Şehnâme-i Âl-i Osmân isimli 60 bin beyitlik bir eser yazmıştır. En meşhur Osmanlı şehnâmecisi Seyyid Lokman bin Hüseyin el-Âşurî el-Urmevî’dir ve 27 yıllık şehnâmecilik görevinde Hünernâme, Selim Han-nâme (Şehnâme-i Selim), Şehinşah-nâme, Zübdetü’t-tevârih (Tomar-ı Neseb-nâme-i Hümâyûn), Zafer-nâme gibi birçok eser telif etmiştir. Bir diğer şehnâmeci Talîkîzâde Mehmed Subhî Efendi, şehnâme, şehnâme-i Hümâyûn (Yanık seferi) ve Eğri Seferi şehnâmesi’ni hazırlamıştır. Talîkîzâde’den sonra yerine Hasan Hükmî tayin edilmiştir ancak Hasan Hükmî bir eser ortaya koyamamıştır. Ondan sonra da resmî olarak yeni bir şehnâmeci tayin edilmemiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi XVI. yüzyıl tarihçilerinin eserlerinde anlattığı tarihi olayların dışındadır?

Selimnâmeler

Süleymannâmeler

Genç Osman Hadisesi

Kıbrıs ve Yemen’in Fethi

Osmanlı-Avusturya Savaşları

Açıklama:

XVI. yüzyıl tarihçileri, eserlerinde Genç Osman hadisesini anlatmamışlardır.

Doğru Cevap: C

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı tarihinin en önemli hadiselerinden birisi olan ve “Patrona İsyanı” olarak adlandırılan isyanın diğer adıdır?

1710 İsyanı

1720 İsyanı

1730 İsyanı

1740 İsyanı

1750 İsyanı

Açıklama:

Osmanlı tarihinin en önemli hadiselerinden birisi olan ve “Patrona İsyanı” olarak adlandırılan 1730 İsyanı çeşitli eserlere konu olmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi Devlet-i Osmâniye Tarihi (I-X) adlı kaynağın yazarıdır?

İsmail Hami Danişmend

Johann Wilhelm Zinkeisen

Joseph von Hammer

Nicolae Jorga

İsmail Hakkı Uzunçarşılı

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı döneminde eser vermiş tarihçileri ve eserlerini ele almıştır?

Joseph von Hammer

İsmail Hami Danişmend

Johann Wilhelm Zinkeisen

Bursalı Mehmed Tahir

Enver Ziya Karal

Açıklama:

Osmanlı döneminde eser vermiş tarihçiler ve eserleri için bakılacak bazı el kitaplarından biri de Bursalı Mehmed Tahir'in Osmanlı Müellifleri, I-III, İstanbul 1915-1924 adlı eseridir.

Doğru Cevap: D

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisinin kılavuzu Hicrî ve Rumî tarihleri miladi tarihe çevirmek için günümüzde yaygın olarak kullanılmaktadır?

Mehmet Zeki Pakalın

İsmail Hakkı Uzunçarşılı ve Enver Ziya Karal

Yücel Dağlı ve Cumhure Üçer

Bekir Sıtkı Bayka

İsmail Hami Danişmend

Açıklama:

Osmanlıca kitaplarda ve belgelerde her zaman karşılaşılan Hicrî ve Rumî tarihleri miladî tarihe çevirmek için de bazı el kitaplarına müracaat edilmelidir. Bu maksatla günümüzde yaygın olarak, Yücel Dağlı-Cumhure Üçer, Tarih Çevirme Klavuzu, I-V, Ankara 1997 adlı çalışma kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi Divan-ı Hümayûn'da kayıtların tutulduğu yazı türüdür?

Nesih

Kûfi

Siyakat

Rika

Divanî

Açıklama:

Divanî: Osmanlılar zamanında özellikle erken dönemlerde Divan-ı Hümayûn'da kayıtların tutulduğu yazı çeşididir. Hızlı ve ince kalem ile yazılana divanî kırması adı verilirdi.

Doğru Cevap: E

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti’nde özellikle maliye ile ilgili yazışmalarda kullanılan yazı türüdür?

Siyakat

Nesih

Kûfi

Divanî

Rika

Açıklama:

Siyakat: Osmanlı Devleti’nde özellikle maliye ile ilgili yazışmalarda kullanılan bir yazı çeşididir.

Doğru Cevap: A

Soru 27

17. yüzyıldan itibaren tahrir defterlerinin yerine aşağıdakilerden hangisi kullanılmıştır?

Divan-i Hümayun defterleri

Masraf defterleri

Avarız defterleri

Katıf Defteri

Bâb-ı Defterî Defterleri

Açıklama:

Osmanlılar, 17. yüzyıldan itibaren tahrir defterlerinin yerine yeni bir vergi defteri tutmaya başlamışlardır. Bu defterler şahıs vergisini ihtiva eden Avarız defterleridir ve bu defterler 17. ile 18. yüzyıl nüfus tespiti araştırmalarında kullanılabilirler.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Osmanlı Devleti’nde vekayi’nüvislik kurumunun ortaya çıkış tarihi aşağıdakilerden hangisidir?

15 Yüzyıl

16 Yüzyıl

17 Yüzyıl

18 Yüzyıl

19 Yüzyıl

Açıklama:

Osmanlı Devleti’nde resmî tarih yazıcılığı, vekayi’nüvislik kurumunun XVIII. yüzyıl başlarında ortaya çıkmasından itibaren imparatorluğun sonuna kadar sürecek devamlı bir devlet hizmeti hâline gelmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Hadiselerin yıl yıl anlatıldığı eserler aşağıdakilerden hangisidir?

Tacü’t-Tevârih

Vekayi’nüvisler

Şehnâmeler

Selimnâmeler

Süleymannâmeler

Açıklama:

Vak’anüvis, “vaka yazan” manasına gelir ve bu tarz tarih yazıcılığının özelliği hadiselerin yıl yıl anlatılmasıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 30

1730 Patrona İsyanı’nı konu alan eser aşağıdakilerden hangisidir?

Abdi Tarihi

Silahdar Tarihi

Tugî Tarihi

Sulhnâme

Vekayi-i Müsaleha

Açıklama:

Osmanlı tarihinin en önemli hadiselerinden birisi olan ve “Patrona İsyanı” olarak adlandırılan 1730 İsyanı çeşitli eserlere konu olmuştur. 1730 İsyanı’nı anlatan tarihler Abdi’nin Abdi Tarihi (Tarih-i Sultan Mahmud Han ibn Sultan Mustafa Han) isimli eserdir.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi III. Selim Dönemi kaynaklarından değildir?

Tüfengçibaşı Ârif Efendi Tarihçesi

Yayla İmamı Risalesi

Fezleke-i Nasîhât-ı Kuşmânî

Hadîka-i Vekayi

İsâ-zâde Tarihi

Açıklama:

III. Selim dönemi ve tahttan indirilmesiyle ilgili pek çok eser kaleme alınmıştır. Tüfengçibaşı Ârif Efendi Tarihçesi; müellifi belli olmayan Yayla İmamı Risalesi; Dihkânîzâde Ubeydullah Kuşmanî’nin Fezleke-i Nasîhât-ı Kuşmânî; Ahmed Câvid’in Hadîka-i Vekayi; Kethüdazâde Said’in Neticetü’l-Vekayi ve Celal Beyzâde’nin Sultan-ı Selim Sâlis Tarihi bu dönemin en önemli kaynaklarıdır. İsâ-zâde Tarihi ise IV. Murad dönemine aittir.

Doğru Cevap: E

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi 'Devlet-i Osmâniye Tarihi' kitabının yazarıdır?

Joseph von Hammer

Johann Wilhelm Zinkeisen

Nicolae Jorga

İsmail Hakkı Uzunçarşılı

İsmail Hami Danişmend

Açıklama:

'Devlet-i Osmâniye Tarihi' kitabının yazarı Joseph von Hammer'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlılar zamanında özellikle erken dönemlerde Divan-ı Hümayûnda kayıtların tutulduğu yazı çeşididir?

Lügat-i

Divanî

Siyakat

Rik’a

Kiyr'a

Açıklama:

Osmanlılar zamanında özellikle erken dönemlerde Divan-ı Hümayûnda kayıtların tutulduğu yazı çeşidi, Divanî olarak isimlendirilir.

Doğru Cevap: B

Soru 34

Şehnâme Yazıcılığı aşağıdaki padişahlardan hangisinin döneminde ortaya çıkmıştır?

Fatih Sultan Mehmed

Yavuz Sultan Selim

Kanuni Sultan Süleyman

II. Bâyezid

Selim

Açıklama:

Şehnâme Yazıcılığı Fatih döneminde ortaya çıkmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi Şerîfî’nin Fetihnâme-i Kıbrıs eserinin konu aldığı olaydır?

Osmanlıların en büyük deniz seferlerinden birisi olan Kıbrıs’ın keşfi

Osmanlıların en büyük deniz seferlerinden birisi olan Kıbrıs’ın müslümanlaşması

Osmanlıların en büyük deniz seferlerinden birisi olan Kıbrıs’ın türkleşmesi

Osmanlıların en büyük deniz seferlerinden birisi olan Kıbrıs’ın fethi

Osmanlıların en büyük deniz seferlerinden birisi olan Kıbrıs’ın seferinin başarısızlığı

Açıklama:

Şerîfî’nin Fetihnâme-i Kıbrıs eserinin konu aldığı olay, Osmanlıların en büyük deniz seferlerinden birisi olan Kıbrıs’ın fethi'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi XVI. yüzyılın sonlarında meydana gelen ve kesintilerle uzun yıllar devam eden Osmanlı-İran savaşları hakkında yazılmış olan eserler arasında gösterilemez?

Zafernâme-i Sultan Murad Han

Goncai Bağ-ı

Murâd ve Kitâb-ı Gencîne-i Feth-i Gence

Gürcistan (Revan) Seferi Tarihçesi ve Tebriziyye

Tarih-i Feth-i Üngürus

Açıklama:

Tarih-i Feth-i Üngürus, XVI. yüzyılın sonlarında meydana gelen ve kesintilerle uzun yıllar devam eden Osmanlı-İran savaşları hakkında yazılmış olan eserler arasında gösterilemez

Doğru Cevap: E

Soru 37

Aşağıdaki eserlerden hangisi ulema biyografilerini konu almaktadır?

Hamiletü’l-Küberâ

Risâle-i Sulhiyye

Şakaik-ı Nu’maniye

Tarih-i Atâ

Hadikatü’l-Vüzerâ

Açıklama:

Şakaik-ı Nu’maniye ulema biyografilerini konu almaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi ilk dönem Osmanlı tarihçiliğinde dönüm noktası olmuştur?

Enverî

Tursun Bey

Gelibolulu Mustafa Âli

İbn Kemal

İdris-i Bidlisi

Açıklama:

İbn Kemal ilk dönem Osmanlı tarihçiliğinde dönüm noktası olmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi Padişahların günlük hayatlarının anlatıldığı eserlere verilen addır?

Ruznâmçe

Tezkire

Ruznâme

Vetayilnâme

Fiehâme

Açıklama:

Ruznâme, Padişahların günlük hayatlarının anlatıldığı eserlere verilen addır.

Doğru Cevap: C

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi Son Vek’anüvis'dir?

Lütfi Efendi

Abdurrahman Şeref Bey

Ahmed Cevdet Paşa

Esad Efendi

Naima

Açıklama:

Son Vek’anüvis Abdurrahman Şeref Bey'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

Edirneli Sehi Bey’in Heşt Behişt’i hangi yılları içermektedir?

1500-1638

1500-1538

1400-1638

1400-1438

1400-1538

Açıklama:

Edirneli Sehi Bey’in Heşt Behişt’i 1400-1538 yıllarını içermektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 42

Osmanlı tarihini genel olarak ele alan ilk eser aşağıdakilerden hangisi tarafından yazılmıştır?

Johann Wilhelm Zinkeisen

Joseph von Hammer

Lyon Denise Strauss

Nicolae Jorga

Thomas Jack Dayne

Açıklama:

Osmanlı tarihini genel olarak ele alan ilk eseri Almanca olarak Joseph von Hammer kaleme almıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 43

I. İsmail Hakkı Uzunçarşılı ve Enver Ziya Karal tarafından kaleme alınmıştır.
II. Eser yazılırken arşiv belgeleri de kullanılmıştır.
III. Dokuz ciltten oluşmaktadır.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Türkçe’de ilk büyük Osmanlı tarihini anlatan eser için doğrudur?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

Türkçe’de ilk büyük Osmanlı tarihini İsmail Hakkı Uzunçarşılı ve Enver Ziya
Karal, kaleme almışlardır. Kuruluştan 1774’e kadar olan dönem İsmail Hakkı Uzunçarşılı, 1774’ten sonrası ise Enver Ziya Karal tarafından yazılmıştır. Bu eser yazılırken arşiv belgeleri de kullanılmıştır.
• İsmail Hakkı Uzunçarşılı ve Enver Ziya Karal, Osmanlı Tarihi, (9 cilt, 11 kitap), Türk Tarih Kurumu yayınları, Ankara 1947-1962.

Doğru Cevap: E

Soru 44

I. Divanî yazısı
II. Siyakat yazısı
III. Rik’a yazısı
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Yeniçağ tarihi araştırmalarında öğrenilmesi gereken yazılardandır?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

Arşivlerde araştırma yapmak için Osmanlı döneminde kullanılan el yazısı türlerini de bilmek gerekir. Yeniçağ tarihi araştırmalarında divanî ve siyakat yazısı önemlidir. Yakınçağ tarihi araştırmaları için ise rik’a yazısı öğrenilmelidir.

Doğru Cevap: C

Soru 45

Şehnâme yazıcılığı aşağıdakilerden hangisi döneminde resmî bir müessese hâline gelmiştir?

Fatih Sultan Mehmet

I. Bayezıt

II. Bayezıt

Kanuni Sultan Süleyman

Yavuz Sultan Selim

Açıklama:

Şehnâme yazıcılığı, Fatih devrinde başlamış, II. Bâyezid devrinde devam etmiş
ve Kanunî döneminde resmî bir müessese hâline gelmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 46

I. İdris-i Bitlisî
II. Celalzâde Mustafa
III. Kalkandelenli Sücûdî
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Selimnâme türünde eser veren müelliflerdendir?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

I. Selim’in dönemini anlatan ve onun ismine nispetle Selimnâme olarak anılan bu tarihler dönemin en önemli kaynaklarıdır. Bu türde tarih yazan müellifler en önemlileri şunlardır: İdris-i Bitlisî, İshak Çelebi, Keşfî, Şükrî-i Bitlisî, Ada’i-yi Şirazi, Celalzâde Mustafa, Kalkandelenli Sücûdî, Hoca Sadedin.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Aşağıdakilerden hangisi Süleymannâme türünde eser veren önde gelen tarihçiler arasında sayılmaz?

Bostan Çelebi

Celalzâde Salih Çelebi

Kalkandelenli Sücûdî

Kara Çelebizâde Abdülaziz

Matrakçı Nasûh

Açıklama:

Süleymannâme türünde eser veren önde gelen tarihçiler şunlardır: Matrakçı Nasûh, Bostan Çelebi, Kara Çelebizâde Abdülaziz, Celalzâde Mustafa, Celalzâde Salih Çelebi.

Doğru Cevap: C

Soru 48

I. Naimâ Tarihi
II. Tarih-i Selanikî
III. Tacü’t-Tevârih
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri III. Murad döneminde kaleme alınan eserlerdendir?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

III. Murad döneminde de Osmanl› tarihine dair önemli eserler kaleme alınmıştır.
1563-1600 yılları arasındaki olayları anlatan Mustafa Selanikî (Tarih-i Selanikî)
bunlardan biridir. Hoca Sadeddin Efendi’nin Tacü’t-Tevârih isimli eserini III. Murad döneminde kaleme alınmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 49

I. Sır kâtipleri tarafından tutulurlar.
II. Ruznâme-i Sultan Mahmud Han isimli eser tespit edilebilen ilk ruznâmedir.
III. Şeyhülislamların hayatları gün gün anlatılır.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri ruznâmeler için doğrudur?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II, III

Açıklama:

XVIII. yüzyılda karşımıza sır kâtipleri tarafından tutulan padişahların hayatlarının
gün gün anlatıldığı ruznâmeler çıkar. Sır Kâtibi Hıfzî Ağa’nın Ruznâme-i Sultan
Mahmud Han isimli eseri tespit edilebilen ilk ruznâmedir.

Doğru Cevap: C

Soru 50

Osmanlı elçilerinin elçilik görevlerine dair yazdıkları eserlere ne ad verilir?

Islahatnâme

Ruzmerre

Ruznâme

Risale

Sefaretnâme

Açıklama:

Osmanlı elçilerinin elçilik görevlerine dair yazdıkları eserlere “Sefaretnâme” adı
verilir.

Doğru Cevap: E

Soru 51

Padişah çocuklarının doğum, sünnet ve düğün törenlerini anlatan edebi ve tarihi
eserlere ne denir?

Surnâme

Ruznâme

Ruzmerre

Risale

Layiha

Açıklama:

Padişah çocuklarının doğum, sünnet ve düğün törenlerini anlatan edebi ve tarihi
eserlere “surnâme” denir.

Doğru Cevap: A

Soru 52

Tarih araştırmalarının vazgeçilmez el kitabı aşağıdakilerden hangisidir?

Belleten

İslâm Ansiklopedileri

İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi

Gazavâtnâmeler

Mufassal Osmanlı Tarihi

Açıklama:

Tarih araştırmalarının vazgeçilmez el kitabı İslâm Ansiklopedileri’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 53

Avrupa arşivlerini kullanılarak ikinci büyük Osmanlı tarihini Almanca kaleme alan aşağıdakilerden hangisidir?

Johann Wilhelm Zinkeisen

Joseph von Hammer

Nicolae Jorga

İsmail Hakkı Uzunçarşılı

Enver Ziya Karal

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 54

Türkçe’de kuruluştan 1774’e kadar olan dönemi içeren ilk büyük Osmanlı tarihini yazan aşağıdakilerden hangisidir?

Enver Ziya Karal

İsmail Hami Danişmend

Bursalı Mehmed Tahir

İsmail Hakkı Uzunçarşılı

Mehmed Cemaleddin

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 55

Mustafa Cezar ve Midhat Sertoğlu başkanlığındaki bir heyet tarafından kaleme alınan altı ciltlik eser aşağıdakilerden hangisidir?

Belleten

İzahlı Osmanlı Tarihi Kronoloji si

İslâm Ansiklopedileri

Gazavâtnâmeler

Mufassal Osmanlı Tarihi

Açıklama:

Türkçe’deki derli toplu Osmanlı tarihlerinden bir diğeri ise Mustafa Cezar- Midhat Sertoğlu başkanlığındaki bir heyet tarafından kaleme alınan ve resimlerle desteklenen altı ciltlik Mufassal Osmanlı Tarihi’dir (İstanbul 1957-1972). Bu eser daha ziyade Osmanlı kronikleri kullanılarak kaleme alınmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi Tarih Çevirme Klavuzu’nu hazırlamıştır?

İsmail Hakkı Uzunçarşılı - Enver Ziya Karal

Yücel Dağlı - Cumhure Üçer

İsmail Hami Danişmend

Bursalı Mehmed Tahir

Mehmed Cemaleddin

Açıklama:

Hicrî ve Rumî tarihleri miladî tarihe çevirmek için de bazı el kitaplarına müracaat edilmelidir. Bu maksatla günümüzde yaygın olarak, Yücel Dağlı-Cumhure Üçer, Tarih Çevirme Klavuzu, I-V, Ankara 1997 adlı çalışma kullanılmaktadır. Ayrıca Türk Tarih Kurumu’nun resmi sitesinde de tarih çevirme programı ile Hicrî ve Rumî tarihler Miladî tarihe çevrilebilmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 57

Yeniçağ tarihi araştırması yapacak bir araştırmacının aşağıdaki hangi yazı türünü bilmesi gerekir?

Divanî ve Siyakat

Rik’a ve Ta’lik

Divanî ve Ta’lik

Siyakat ve Rik’a

Rik’a ve Divanî

Açıklama:

Sadece Osmanlıca bilmek araştırma yapmaya yetmez. Arşivlerde araştırma yapmak için Osmanlı döneminde kullanılan el yazısı türlerini de bilmek gerekir. Yeniçağ tarihi araştırmalarında divanî ve siyakat yazısı önemlidir.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Osmanlı Devleti’nde vekayi’nüvislik kurumu kaçıncı yüzyıl başlarında ortaya çıkmıştır?

XIV. yüzyıl

XV. yüzyıl

XVI. yüzyıl

XVII. yüzyıl

XVIII. yüzyıl

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 59

Şehnâme-i Âl-i Osmân isimli 60 bin beyitlik eser yazan ilk resmî şehnâmeci aşağıdakilerden hangisidir?

Mehmed Cemaleddin

İsmail Hami Danişmend

Arifî Fethullah Çelebi

Bursalı Mehmed Tahir

Enver Ziya Karal

Açıklama:

İlk resmî şehnâmeci Arifî Fethullah Çelebi’dir ve Şehnâme-i Âl-i Osmân isimli 60 bin beyitlik bir eser yazmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 60

Aşağıdakilerden hangisi tarih yazıcılığında hadiselerin yıl yıl anlatılmasını tanımlar?

Şehnâmecilik

Vak’anüvis

Selimnâmeler

Süleymannâmeler

İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi

Açıklama:

Vak’anüvis, “vaka yazan” manasına gelir ve bu tarz tarih yazıcılığının özelliği hadiselerin yıl yıl anlatılmasıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 61

Pîrî Paşazâde Hüseyin’in Târih-i Fethi Hanya’sı, ve Hasan Ağa’nın Cevâhirü’t-Tevârih’i adlı eserlerin konusu aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı-Avusturya Savaşları

Genç Osman Hadisesi

Osmanlı Devletinin Kuzey Politikaları

Girit ve Uyvar Seferleri

Murad’ın İran Seferleri

Açıklama:

Girit ve Uyvar Seferleri, XVII. yüzyıl Osmanlı tarihinin en çok üzerinde durulan konularından birisi Girit seferi ve Uyvar Kalesi’nin fethidir. Bu tarihlerin belli başlıcaları şunlardır: Pîrî Paşazâde Hüseyin’in Târih-i Fethi Hanya’sı, Sipahizâde Ahmed’in Gazavatnâme-i Cezire-i Girit ve Zadre’si; Hasan Ağa’nın Cevâhirü’t-Tevârih’i, Erzurumlu Osman Dede’nin Târih-i Fazıl Ahmed Paşa’sı, Mustafa Zühdi’nin Ravzatü’l-Gazâ (Tarih-i Uyvar)’sı, Ömer Taib Efendi’nin Fethiye-i Uyvar ve Novigrad’ı; Mehmed Necati’nin Ez-Menâkıbât-ı Gazâ ve Cihâd (Tarih-i Sultan Mehmed Han (bin) İbrahim Han)’ı, Târih-i Fazıl Ahmed Paşa ve Feth-i Kandiye, Hikâyet-i Azimet-i Sefer-i Kandiye ve Târih-i Muteber.

Doğru Cevap: D

Soru 62

Araştırma yapmanın ilk şartı konuyla ilgili el kitaplarını kullanmayı bilmektir. Tarih araştırmalarının vazgeçilmez el kitabı İslâm Ansiklopedileri’dir. İslam Ansiklopedileri hangi kurum tarafından çıkarılmıştır?

Milli Eğitim Bakanlığı

Ticaret Bakanlığı

Dışişleri Bakanlığı

Diyanet İşleri Başkanlığı

İçişleri Bakanlığı

Açıklama:

İslam Ansiklopedileri Milli Eğitim Bakanlığı tarafından çıkarılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 63

Osmanlı tarihini genel olarak ele alan ilk eseri Almanca olarak kaleme alan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Johann Wilhelm Zinkeisen

Joseph von Hamme

Nicolae Jorga

İsmail Hakkı Uzunçarşılı

Enver Ziya Karal

Açıklama:

Osmanlı tarihini genel olarak ele alan ilk eseri Almanca olarak Joseph von
Hammer kaleme almıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 64

İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi isimli eser kime aittir?

Mustafa Cezar

Midhat Sertoğlu

Enver Ziya Karal

İsmail Hami Danişmend

İsmail Hakkı Uzunçarşılı

Açıklama:

İsmail Hami Danişmend'e aittir.

Doğru Cevap: D

Soru 65

Şehnâme yazıcılığı hangi padişah döneminde başlamıştır?

Fatih Sultan Mehmet

Yavuz Sultan Selim

Kanuni Sultan Süleyman

II. Murat

II. Osman

Açıklama:

Şehnâme yazıcılığı, Fatih devrinde başlamış, II. Bâyezid devrinde devam etmiş ve Kanunî döneminde resmî bir müessese hâline gelmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 66

Yavuz Sultan Selim’le birlikte bir hükümdarın dönemini esas alarak yazılmış tarihler karşımıza çıkar. I. Selim’in dönemini anlatan bu tarihler dönemin en önemli kaynaklarıdır. Bu türde tarih yazan müellifler en önemlileri şunlardır: İdris-i Bitlisî, İshak Çelebi, Keşfî, Şükrî-i Bitlisî, Ada’i-yi Şirazi, Celalzâde Mustafa, Kalkandelenli Sücûdî, Hoca Sadedin. Bahsedilen tarihlere ne isim verilmiştir?

Süleymanname

Selimname

Fetihnâme-i Kıbrıs

Fethiyye-i Cezire-i Kıbrıs

Şehnâme-i Âl-i Osmân

Açıklama:

Bahsedilen tarihlere selimname ismi verilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 67

I. Selimnameler
II. Süleymannameler
III. Şehnameler
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri özel tarihlerden sayılmaktadır?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Şehnameler resmi olarak hazırlanan tarihlerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 68

I. Silahdar Fındıklılı Mehmed Ağa
II. Defterdar Sarı Mehmed Paşa
III. Sadreddinzâde Telhîsi Mustafa Efendi
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri 18.yy tarihçilerindendir?

Yalnız I

I ve II

II ve III

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

Bütün seçeneklerdeki tarihçiler 18. yy tarihçilerindendir.

Doğru Cevap: E

Soru 69

Osmanlı tarihinin en önemli hadiselerinden birisi olan ve “Patrona İsyanı” olarak adlandırılan isyan hangi yıl meydana gelmiştir?

1530

1630

1730

1830

1930

Açıklama:

1730 yılında meydana gelmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 70

I. Câbî Tarihi
II. Vekayi-i Baba Paşa Fi’tTarih
III. Mecmua-i Vekayi-i Asr-ı Mahmud Han-ı Adlî
IV. Ziyanâme
Yukarıdaki eserlerden hangisi ya da hangileri II. Mahmud dönemi olaylarını ihtiva eden tarihlerin belli başlıları arasında yer almaktadır?

Yalnız I

I ve II

II ve III

I, II ve III

Hepsi

Açıklama:

Ziyaname III. Selim dönemi kaynakları arasında yer almaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 71

Zabt-ı Vekayi-i Yevmiyye-i Cenâb-i Hazret-i Şehriyârî isimli eser kime aittir?

Kadı Ömer

Sır Kâtibi Selâhi

Sır Kâtibi Hıfzî Ağa

Sır Kâtibi Kahvecibaşı Ahmed Bey

Sır Kâtibi Abdullah Efendi

Açıklama:

Eser Sır Kâtibi Selâhi'ye aittir.

Doğru Cevap: B

Ünite 10

Soru 1

Cumhuriyet arşivi aşağıdaki şehirlerden hangisinde yer almaktadır?

İstanbul

Ankara

İzmir

Bursa

Adana

Açıklama:

Cumhuriyet arşivi Ankara'da bulunmaktadır. Söz konusu arşiv günümüzde Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü'nün bir dairesi olarak araştırmacılara hizmet vermektedir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 2

Cumhuriyet dönemi siyasi tarihi hakkında tez yazan bir öğrencinin aşağıdaki arşivlerden hangisine en az ihtiyaç duyması beklenir?

Cumhuriyet Arşivi

Cumhurbaşkanlık Arşivi

TBMM Arşivi

Türk Tarih Kurumu Arşivi

Kızılay Arşivi

Açıklama:

Cumhuriyet dönemi siyasi tarihi hakkında tez yazan bir öğrenci Cumhuriyet Arşivi, Cumhurbaşkanlık Arşivi, TBMM Arşivi ve Türk Tarih Kurumu Arşivi'nden faydalanabilir. Ancak Kızılay Arşivi, daha çok sağlık tarihini ilgilendiren belge ve veriler içermesi itibariyle, siyasi tarih açısından başvurulacak ilk merkez olmamaktadır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 3

Atatürk, Cumhuriyet tarihinin önemli kaynaklarından birisi olan Nutuk'u içeren 1927 tarihli konuşmasında, böyle bir nutuk vermekteki amacını nasıl açıklamaktadır?

Gençlere tavsiyeler vermek

Millet bilinci inşa etmek

Gelecekteki tarih araştırmacılarına kolaylıklar sağlamak

Yabancı devletlere gözdağı vermek

Anılarını paylaşmak

Açıklama:

1927 yılında CHP Kurultayı'nda gerçekleştirdiği uzun konuşmasında Atatürk, böyle bir nutuk vermekteki esas amacının o dönemin tarihini gelecekte yazacak tarihçilere kolaylık sağlamak olduğunu belirtmiştir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Atatürk'ün söylev ve demeçlerinden oluşan ve Türk İnkilâp Tarihi Enstitüsü tarafından yayınlanan beş ciltlik eserin içerdiği konulardan birisi değildir?

Osmanlı tarihi

Türkiye Devleti'nin siyasal-ideolojik yapılanması ve devrimler

1918-1937 yılları arasındaki siyasal olayların nitelikleri

Kalkınma politikaları

Bağımsız bir ülkenin istikameti

Açıklama:

Beş ciltten oluşan bu eserde Atatürk'ün çeşitli yerlerde yaptığı konuşmalar, röportajlar ve nutuklara yer verilmiştir. Bu konuşmalarda Atatürk genellikle devrimler, kalkınma ve kendi yaşadıkları dönemin değerlendirilmesi şeklindedir. İçerisinde Osmanlı tarihini içeren kapsamlı değerlendirilmeler yoktur.

Doğru Cevap: A

Soru 5

Milli Mücadele'ye karşı olumsuz bir tavır almış, 1919'da Ali Kemal tarafından tekrar çıkartılmış ve Atatürk'e karşı sert yazıların yer aldığı gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Takvim-i Vekayi

Alemdar

İstanbul

Tercüman-ı Ahval

Peyam-ı Sabah

Açıklama:

Milli mücadele döneminde çıkarılan özel gazetelerden bir kısmı mücadeleye destek verirken, bir kısmı da onun karşısında yer almıştır. Milli mücadelenin karşıtlarından birisi olan Ali Kemal'in mücadeleye ve Atatürk'e tenkit yazılarının yer aldığı gazetesinin adı Peyam-ı Sabah'tır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi Cumhuriyet döneminde çıkarılmış özel gazetelerden birisi değildir?

Takvim-i Vekayi

Tercüman-ı Ahval

İstanbul

Peyam-ı Sabah

Akşam

Açıklama:

Diğer gazetelerin aksine Takvim-i Vekayi gazetesi resmi bir gazetedir. Bu gazetede kanun ve tüzükler, devlet memurlarının atanması gibi bazı devleti ilgilendiren meseleler yayınlanmıştır. Bu gazete günümüzdeki Resmi Gazete'nin Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan versiyonudur.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Cumhuriyet dönemine ilişkin anılarını "Cehennem Değirmeni" ve "Siyaset Hatıralarım" adıyla iki ciltlik bir kitapta toplayan siyaset adamı aşağıdakilerden hangisidir?

İsmet İnönü

Ali Fuat Cebesoy

Rauf Orbay

Yunus Nadi

Şükrü Saracoğlu

Açıklama:

Rauf Orbay, Osmanlı'dan Cumhuriyet Türkiye'sine geçişteki bütün sancılara birebir tanıklık etmiş. Önce asker olarak, sonra da başbakan olarak deneyimlerini Cehennem Değirmeni ve Siyasi Hatıralarım adını verdiği iki ciltlik bir kitapta toplamıştır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 8

Cumhuriyet dönemine dair en subjektif verileri sunan belge tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Arşiv vesikaları

Ansiklopediler

Resmi yayınlar

Anılar

Süreli yayınlar

Açıklama:

Anılar, doğası itibariyle subjektif bilgi kaynakları olmakla birlikte, bir döneme tanıklık etmiş kişilerin bakış açıları ve tanıklıkları olarak okunduğunda son derece faydalıdır. Bunlar, diğer kaynaklarla karşılaştırılarak kullanılmalıdır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

Cumhuriyet döneminde çıkan süreli yayınlardan hangisinin bir siyasi partinin görüşlerinin temsilcisiliğini yaptığı söylenebilir?

Akbaba

Yarın

Akşam

Son telgraf

Aydınlık

Açıklama:

Ali Fethi Okyar tarafından Atatürk'ün isteğiyle kurulan Serbest Cumhuriyet Partisi'nin görüşlerini yayan iki gazete olmuştur. Bunlardan birisi Arif Oruç'un çıkardığı Yarın gazetesi, diğeri İzmir'de çıkan Hizmet gazetesidir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi Cumhuriyet tarihinin birincil kaynakları arasında gösterilemez?

Meclis zabıt cerideleri

Kadro dergisi

Nutuk

İsmet İnönü'nün hatıraları

Muhallefat defterleri

Açıklama:

Muhallefat defterleri, malları müsadere edilen kişilerin mallarının işlendiği defterlere Osmanlılar tarafından verilen isim olup, yeniçağ tarihçilerinin birincil kaynakları arasında sayılabilir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi Cumhuriyet döneminde 1932-1936 yılları arasında yayınlanan ilk ansiklopedidir?

Türk Ansiklopedisi

İslâm Ansiklopedisi

Hayat Ansiklopedisi

Cumhuriyet Ansiklopedisi

Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi

Açıklama:

Cumhuriyet döneminde ilk ansiklopedi 1932-1936 yılları arasında yayınlanan Hayat Ansiklopedisi’dir. Daha sonra Cumhuriyet tarihini de kapsayan Türk-İslâm Tarihine yönelik akademik nitelikte ansiklopediler hazırlanır. Milli Eğitim Bakanlığı 13 ciltlik İslâm Ansiklopedisi’ni ve 33 ciltlik Türk Ansiklopedisi’ni çıkarır. 15 ciltlik Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi (Yayımlanma yılı 1983) ve 4 ciltlik Cumhuriyet Ansiklopedisi (1998) çeşitli kavram, kişi ve olaylar hakkında bilgiler vermektedirler.

Doğru Cevap: C

Soru 12

Cumhuriyet Tarihi kaynakları arasında yer alan bibliyografyalardan Türkiye Tarih Yayınları Bibliyografyası (1729-1955) tarihçiler için kaynak tespiti için temel başvuru kaynaklarından biridir. Bu bibliyografyanın yazarı kimdir?

Enver Koray

Leman Şenalp

Sami Nabi Özerdim

M. Orhan Durusoy

M. Muzaffer Gökman

Açıklama:

Enver Koray tarafından hazırlanan Türkiye Tarih Yayınları Bibliyografyası (1729-1955) tarihçiler için kaynak tespiti için temel başvuru kaynaklarından biridir (Yalçın, 2003: 202-203). Atatürk’le ilgili şu iki bibliyografya kayda değerdir. M. Orhan Durusoy-M. Muzaffer Gökman’ın yayına hazırladığı Atatürk ve Devrimleri Bibliyografyası, 1919’dan itibaren yazılmış monografi, hatırat, vesika ve edebiyata ilişkin eserleri içerir. Leman Şenalp’ın iki ciltlik Atatürk Kaynakçası ise geniş bir taramaya dayandırılmıştır. Ayrıca Azmi Süslü’nün başkanlığında bir grubun hazırladığı, Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Konusunda Yurtdışında Yayınlanmış Kitaplar Bibliyografyası; Sami Nabi Özerdim’in 10 Kasım-31 Aralık 1938 Günlerinde Türk Basınında Atatürk İçin Yazılmış Yazıların Bibliyografyası ve aynı yazarın 10 Kasım 1953’te Atatürk İçin Yayınlar adlı bibliyografyaları önemli çalışmalardır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Araştırmacıların Cumhuriyet Tarihi ile ilgili herhangi bir konuda yapacakları çalışmalarda Cumhuriyet Arşivine başvurmaları ve buradaki belgelerden yararlanmaları gerekmektedir. 1928 yılındaki Harf Devrimi’ne kadar olan belgeler Arap harfli Osmanlı Türkçesi ile yazılmışken, 1928 sonrası belgeler Yeni Türk alfabesi ile yazılmıştır. Araştırmacıların bu farklılığı dikkate alarak 1928 öncesi belgeleri incelemek için hangi tür yazıyı öğrenmeleri gereklidir?

Siyakat

Tahrir

Divanî

Rik’a

Divanî kırması

Açıklama:

Tahrir: Osmanlı Devleti, yeni fethettiği memleketler ile kendi arazisini, toprağın mülkiyet ve tasarruf biçimini ve vergi miktarını tayin ve tespit etmek gayesiyle belirli zamanlarda imparatorluğun çeşitli topraklarına dair istatistikî bilgiler derlemekteydi. Divanî: Osmanlılar zamanında özellikle erken dönemlerde Divan-ı Hümayûnda kayıtların tutulduğu yazı çeşididir. Hızlı ve ince kalem ile yazılana divanî kırması adı verilirdi. Siyakat: Osmanlı Devleti’nde özellikle maliye ile ilgili yazışmalarda kullanılan bir yazı çeşididir. Rik’a: Türkler tarafından icat edilen, kullanılan ve yaygınlaştırılan ve Arap alfabesi kullanılan yazı tiplerinden biridir.

Doğru Cevap: D

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi Cumhurbaşkanlığı Arşivi'nin kuruluş tarihidir?

1951

1952

1953

1954

1955

Açıklama:

Cumhurbaşkanlığı Arşivi, 1954’te Cumhurbaşkanı Celal Bayar döneminde, Cumhurbaşkanlığı Gelen Evrak Kalemi’nin bir birimi olarak kurulmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Temelleri 29 Mart 1916’da kurulan “Tarih-i Harp Şubesi”ne kadar uzanan ATASE (Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüd Dairesi Başkanlığı Arşivi), yakın dönem Osmanlı Tarihi ve Cumhuriyet dönemine ait askeri ve siyasi olaylara ait önemli belgeleri bünyesinde barındırmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi 1853-1856 yıllarında meydana gelen ve 8 milyon dolayında belgenin konusu olan olaydır?

Kırım Savaşı

Türk İstiklâl Harbi

Birinci Dünya Harbi

Atatürk Koleksiyonu

Cumhuriyet Devri İç Ayaklanmaları

Açıklama:

Bu belge Kırım Savaşı (1853-1856) ve dönemine aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi Türk Tarih Kurumu'nun kuruluş tarihidir?

1928

1929

1930

1931

1932

Açıklama:

Türk Tarih Kurumu kurulduğu 15 Nisan 1931 tarihinden itibaren Osmanlı ve Cumhuriyet Tarihi’yle ilgili belgeler toplayarak bir arşiv oluşturmaya çalışmıştır. Belgeler, satın alma ve bağış yoluyla sağlanmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 17

Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’ne bağlı olarak 15 Nisan 1942’de kurulan bu arşiv, Milli Mücadele ve Cumhuriyet Tarihi’yle ilgili 90 bin dolayında belge, fotoğraf, film ve o dönemde yayınlanmış çeşitli gazete koleksiyonlarına (İrade-i Milliye, Hakimiyet-i Milliye, Tevhid-i Efkâr, Tanin, Babalık vb.) sahiptir.
Aşağıdakilerden hangisi bu arşivin tam adıdır?

Kızılay Arşivi

TBMM Arşivi

Bakanlıklar Arşivleri

Türk Tarih Kurumu Arşivi

Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Arşivi

Açıklama:

Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Arşivi Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’ne bağlı olarak 15 Nisan 1942’de kurulan Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü, Milli Mücadele ve Cumhuriyet Tarihi’yle ilgili 90 bin dolayında belge, fotoğraf, film ve o dönemde yayınlanmış çeşitli gazete koleksiyonlarına (İrade-i Milliye, Hakimiyet-i Milliye, Tevhid-i Efkâr, Tanin, Babalık vb) sahiptir. Türk Tarih Kurumu Arşivi Türk Tarih Kurumu kurulduğu 15 Nisan 1931 tarihinden itibaren Osmanlı ve Cumhuriyet Tarihi’yle ilgili belgeler toplayarak bir arşiv oluşturmaya çalışmıştır. TBMM Arşivi Görüldüğü gibi bu arşiv, yasama çalışmalarına ait belgeleri içermesi nedeniyle Cumhuriyet döneminin demokratikleşme tarihi başta olmak üzere, siyasi, sosyal ve kültürel gelişimine ayna tutmaktadır. Kızılay Arşivi 1877’de kurulan Osmanlı Hilâl-ı Ahmer Cemiyeti (sonraları Kızılay Derneği) ülke içinde ve ülke dışında doğal afetler ve savaş dönemlerinde sayısız yardım faaliyetinde bulunmuştur. Bakanlıklar Arşivleri Belli başlı bakanlık arşivleri arasında Milli Savunma, Dışişleri, İçişleri, Milli Eğitim ve Bayındırlık Bakanlıkları arşivleri bulunmaktadır. Bu bakanlıkların faaliyetlerine ve personellerinin özlük haklarına ait belgeler, sözü edilen arşivlerde yer almaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri beş ciltten oluşmaktadır. Atatürk’ün Erzurum Kongresi’nin açılış ve kapanış konuşmalarıyla başlamakla birlikte, TBMM ve CHP Kurultaylarındaki söylevleri ağırlıklı bir yer oluşturmaktadır. Atatürk’ün özellikle 1920-1923 yılları arasında Meclis’te yaptığı konuşmalar ve sonraki yıllarda Meclis’in toplantı yılı başlarında verdiği nutuklar, yeni Türkiye Devleti’nin siyasal-ideolojik yapılanması ve devrimlerin gerçekleştirilmesi hakkında önemli mesajlar içeren bu cilt kaçıncı cilttir?

II.

III.

IV.

Açıklama:

I. cilttir.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Medeni Bilgiler ve M. Kemal Atatürk’ün El Yazıları, İlk kez Tarih ve Yurt bilgisi Muallimi Afet (İnan) tarafından “Vatandaş İçin Medeni Bilgiler” adıyla 1930’da ortaokullarda okutulmak üzere hazırlandı. Eserin içindekileri gözden geçirildiğinde; çeşitli konulardan konularından oluştuğu görülmektedir. Bu kitapta, daha sonraları başka konulara ilişkin el yazıları bulunmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi daha sonra eklenen el yazılarındaki konulardan biridir?

Vergi

Millet

Devlet

Bağlılık

Çalışma

Açıklama:

Medeni Bilgiler ve M. Kemal Atatürk’ün El Yazıları İlk kez Tarih ve Yurt bilgisi Muallimi Afet (İnan) tarafından “Vatandaş İçin Medeni Bilgiler” adıyla 1930’da ortaokullarda okutulmak üzere hazırlandı. Eserin içindekileri gözden geçirildiğinde; millet, devlet, demokrasi, devletin vatandaşa karşı vazifeleri, işbölümü, bağlılık ve çalışma konularından oluşmaktadır. Bu kitaba, daha sonraları “Askerlik Vazifesi, intihap (seçim), vergi, Teşkilat-ı Esasiye (Anayasa), TBMM, Adliye, Bankalar ve Belediyeler” gibi birçok başlık eklenmiştir. Kitabın daha sonraki baskılarında (1968’den beri) Atatürk’ün “millet, devlet, devletin vazifeleri, hürriyet, taassupsuzluk, bağlılık, çalışmak, vatandaşın vazifeleri” gibi konulara ilişkin el yazıları bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Milli mücadele döneminde işgallere karşı çıkmak, direnişin stratejisini belirlemek, işgallere uğrayan bölgelerin Türklere ait olduğunu kanıtlamak ve halkı örgütlemek için çeşitli kongreler düzenlenmiştir. Erzurum, Sivas, Balıkesir, Alaşehir ve Eşme’de düzenlenen kongrelerin tutanakları tutulmuştur. Direniş hareketinin ulusallaşması ve merkezileşmesi açısından önemli bir işlev görmüştür. Müdafaa-ı Hukuk Cemiyetlerinin, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-ı Hukuk Cemiyeti çatısı altında toplanması ve manda ve himayenin reddedilmesi, bir heyet-i temsiliyenin oluşturulması ve ülkenin herhangi bir parçasının terk edilmemesi gibi ulusal nitelikte kararlar alınmıştı.
Aşağıdakilerden hangisi bu kongrenin tam adıdır?

Eşme Kongresi

Sivas Kongresi

Balıkesir Kongresi

Alaşehir Kongresi

Erzurum Kongresi

Açıklama:

Erzurum kongresi, yerel nitelikli olmakla birlikte, ülkenin bütünlüğünün sağlanması konusunda çok stratejik kararlar alınmıştı. Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919) milli mücadelenin mihenk taşlarından biridir. Direniş hareketinin ulusallaşması ve merkezileşmesi açısından önemli bir işlev görmüştür. Müdafaa-ı Hukuk Cemiyetlerinin, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-ı Hukuk Cemiyeti çatısı altında toplanması ve manda ve himayenin reddedilmesi, bir heyet-i temsiliyenin oluşturulması ve ülkenin herhangi bir parçasının terk edilmemesi gibi ulusal nitelikte kararlar alınmıştı. Yerel nitelik taşıyan ve Yunan işgaline karşı direnişin örgütlenmesi için toplanan Balıkesir ve Alaşehir Kongreleri’dir. Bu eser, Batı Anadolu’daki sivil direnişin niteliğini ve Mustafa Kemal Atatürk’le kurulan ilişkinin boyutunu göstermektedir. Bu kongre tutanaklarında ne ölçüde İstanbul Hükümetiyle uzlaşılmaya çalışıldığı da ortaya çıkmaktadır. Ege’deki sivil direniş, Alaşehir ve Nazilli Kongreleri’dir. İzmir’in işgali sonrasındaki gelişmeleri, Ege’deki direniş ve kongreleri, İstanbul Hükümeti’yle ilişkileri, ikinci bölümde ise Alaşehir’deki heyet-i merkeziyenin tutanaklarını içermektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi ilk adı Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti olan kurumun değiştirildikten sonraki adıdır?

Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu

Türk Tarih Kurumu

Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü

Osmanlı Arşivi

Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüd Dairesi Başkanlığı Arşivi

Açıklama:

Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti’nin (sonraları Türk Tarih Kurumu) 15 Nisan 1931’de kurulmasından sonra “Türk Tarih Tezi” daha da geliştirildi.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi Cumhuriyet Döneminin ilk ansiklopedisidir?

İslâm Ansiklopedisi

Türk Ansiklopedisi

Hayat Ansiklopedisi

Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi

Cumhuriyet Ansiklopedisi

Açıklama:

Ansiklopedi maddelerine ve maddelerin kaynakçasına bakılarak bir hareket tarzı belirlenir. Cumhuriyet Döneminde ilk ansiklopedi 1932-1936 yılları arasında yayınlanan Hayat Ansiklopedisi’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi tüm ciltleri henüz tamamlanmamış bir ansiklopedidir?

Cumhuriyet Ansiklopedisi

Türk Ansiklopedisi

Hayat Ansiklopedisi

İslâm Ansiklopedisi

Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi

Açıklama:

Türk ve İslâm Tarihi’yle ilgili Türkiye Diyanet Vakfı’nın 1988’den beri yayınlamaya başladığı ve henüz tamamlanamayan İslâm Ansiklopedisi ilk başvuru eserleri arasında anılmaya değerdir.

Doğru Cevap: D

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi araştırmacılara gelişmeleri ve olayları öz bir şekilde oluş sırasına göre veren kaynak grubudur?

Belgesel Yayınlar

Arşivler

Bibliyografyalar

Ansiklopedi

Kronoloji

Açıklama:

Tarih araştırmalarında kullanılacak temel başvuru kaynaklarından kronolojiler grubu, araştırmacılara ve okuyuculara gelişmeleri ve olayları öz bir şekilde oluş sırasına göre verir.

Doğru Cevap: E

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi temelleri 1916 yılında atılmış arşivlerdendir?

Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüd Dairesi Başkanlığı Arşivi (ATASE)

Cumhurbaşkanlığı Arşivi

TBMM Arşivi

Türk Tarih Kurumu Arşivi

Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Arşivi

Açıklama:

Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüd Dairesi Başkanlığı Arşivi (ATASE)’nin, Temelleri 29 Mart 1916’da kurulan “Tarih-i Harp Şubesi”ne kadar uzanan ATASE, yakın dönem Osmanlı Tarihi ve Cumhuriyet dönemine ait askeri ve siyasi olaylara ait önemli belgeleri bünyesinde barındırmaktadır. Diğer seçenekler; Türk Tarih Kurumu 1931, Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Arşivi 1942, Cumhurbaşkanlığı Arşivi, 1954, TBMM Arşivi 1989.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Nutuk kaynak türü olarak aşağıdakilerden hangisinde yer alır?

Bakanlıklar Arşivleri

TBMM Arşivi

Türk Tarih Kurumu Arşivi

Belgesel Yayınlar

Medeni Bilgiler

Açıklama:

Belgesel yayınlardan Nutuk, Milli Mücadeleyi başarıya ulaştırmış Mustafa Kemal Atatürk’ün, Cumhurbaşkanı ve Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Başkanı sıfatlarıyla Parti’nin 2. Büyük Kurultayı’nda 15-22 Ekim 1927 tarihleri arasında 36 saat 31 dakika süreyle yaptığı konuşmayı içermektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi’ne (1923) yönelik sorunlara ait belgeler aşağıdakilerden hangisindedir?

Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Arşivi

Kızılay Arşivi

Cumhurbaşkanlığı Arşivi,

TBMM Arşivi

Türk Tarih Kurumu Arşivi

Açıklama:

Kızılay Arşivi, 1877’de kurulan Osmanlı Hilâl-ı Ahmer Cemiyeti (sonraları Kızılay Derneği) özellikle Kafkasya ve Rumeli’den Türkiye’ye göç edenlere, Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi’ne (1923) yönelik sorunlara ait belgeler, bu arşivi çok değerli kılmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Mütareke döneminde temsili güce sahip, ülkenin ya da bölgenin siyasî ve idarî geleceğiyle ilgili kararlar alan ve gerçekleşmelerini sağlamaya çalışan aşağıdakilerden hangisidir?

Kongreler

Tutanakalar

Düstur

Sicill-i Kavanin

Meclis Zabıt Cerideleri

Açıklama:

Kongre kavramı İkinci Meşrutiyet döneminde dilimize girmiştir. Mütareke döneminde kongre kavramıyla, temsili güce sahip, ülkenin ya da bölgenin siyasî ve idarî geleceğiyle ilgili kararlar alan, bunların gerçekleşmesini sağlamak için gerekli yapıları kuran organizmalar kastedilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Sarkis Karakoç tarafından hazırlanan 64 ciltlik eser aşağıdakilerden hangisidir?

Tutanaklar

Kongreler

Düstur

Meclis Zabıt Cerideleri

Sicill-i Kavanin

Açıklama:

Düstur’da yayımlanan metinlerin yer aldığı eserlerden biri de, Sicill-i Kavanin’dir. Sarkis Karakoç tarafından hazırlanan bu eser, 1926’dan itibaren basılmaya başlanmıştır. Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti’nin Meclis kararları, kanunlar, talimatlar, nizamnameler, tefsirler, kararnameler dâhil edilmiştir. Altmış dört cilttir.

Doğru Cevap: E

Soru 30

İlk resmi Türkçe gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Ceride-i Resmiye

İstanbul Gazetesi

Takvim-i Vekayi

Alemdar Gazetesi

İleri Gazetesi

Açıklama:

Resmi ilk Türkçe gazete, Takvim-i Vekayi’dir. Bu gazetede, kanun ve tüzüklere, devlet memurlarının atamalarına, aldıkları ödüllere, dış politika olaylarına, askeri işlere, bilimlerle ilgili bazı gelişmelere ve ticaret ile fiyatlara ilişkin yazılara yer verildi. Kamuoyu oluşturulmasında ve halkın aydınlatılmasında büyük işlev gördü.

Doğru Cevap: C

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi, bilim dallarına ve hayatın kimi alanlarına dair çeşitli düzeyde okuyuculara ve araştırmacılara düzenli bilgi sunan başvuru kaynaklarına verilen addır?

Ansiklopedi

Biyografi

Sözlük

Kronoloji

Bibliyografi

Açıklama:

Ansiklopedi, bilim dallarına ve hayatın kimi alanlarına dair çeşitli düzeyde okuyuculara ve araştırmacılara düzenli bilgi sunan başvuru kaynaklarına verilen addır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi arşiv sınıflandırmalarına giren arşivlerden biri olamaz?

Cumhuriyet Arşivi

Osmanlı Arşivi

Cumhurbaşkanlığı Arşivi

Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüd Dairesi Başkanlığı Arşivi

TBMM Arşivi

Açıklama:

Osmanlı Arşivi, arşiv sınıflandırmalarına giren arşivlerden biri olamaz.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi Belgesel Yayınlar arasında gösterilemez?

Nutuk

Halk Destanları

Medeni Bilgiler ve M. Kemal Atatürk’ün El Yazıları

Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri

Kongre Tutanakları

Açıklama:

Halk Destanları, Belgesel Yayınlar arasında gösterilemez.

Doğru Cevap: B

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi Resmi Yayınlar arasında bulunmaz?

Düstur

Sicill-i Kavanin

Divan-ı Lügat-ı Türk

Meclis Zabıt Cerideleri

Tutanak Dergileri

Açıklama:

Divan-ı Lügat-ı Türk, Resmi Yayınlar arasında bulunmaz.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi, ciltler halinde olup, her cilt bir yıl içinde çıkarılan kanun, tüzük, yönetmelik ve ictihadı birleştirme kararlarını kapsayan eserlerdir?

Sicill-i Kavanin

Meclis Zabıt Cerideleri

Düstur

Tutanak Dergileri

Resmi Tutanaklar

Açıklama:

Düstur, ciltler halinde olup, her cilt bir yıl içinde çıkarılan kanun, tüzük, yönetmelik ve ictihadı birleştirme kararlarını kapsayan eserlere verilen addır.

Doğru Cevap: C

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi, kamuoyu oluşturulmasında, halkın bilinçlendirilmesinde ve topluma haber ulaştırılmasında önemli bir işlev görmekte olan organlara verilen genel addır?

Düstur

Tutanak

Yayın

Basın

Sicill-i Kavanin

Açıklama:

Basın, kamuoyu oluşturulmasında, halkın bilinçlendirilmesinde ve topluma haber ulaştırılmasında önemli bir işlev görmekte olan organlara verilen genel addır.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi, Tercüman-ı Ahval'ın çıkarıldığı tarihtir?

27 Ekim 1860

23 Ekim 1960

23 Ekim 1860

21 Ekim 1860

21 Ekim 1960

Açıklama:

21 Ekim 1860, Tercüman-ı Ahval'ın çıkarıldığı tarihtir.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi, İrade-i Milliye'nin yayınlanmaya başladığı şehirdir?

Ankara

Samsun

Erzurum

İstanbul

Sivas

Açıklama:

Sivas, İrade-i Milliye'nin yayınlanmaya başladığı şehirdir.

Doğru Cevap: E

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi, Cumhuriyet Döneminin olaylarına ışık tutulması ve olaylara farklı bir cepheden bakılması açısından önemli yere sahiptir?

Dergi

Tutanak

Otobiyografi

Biyografi

Anı

Açıklama:

Anılar,Cumhuriyet Döneminin olaylarına ışık tutulması ve olaylara farklı bir cepheden bakılması açısından önemli yere sahiptir.

Doğru Cevap: E

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi, Milli Mücadele sırasında İstanbul’da TBMM Hükümeti’nin adeta sözcülüğünü yapan gazetedir?

İleri

Hakimiyet-i Milliye

Yeni Gün

İrade-i Milliye

Yeni Gün

Açıklama:

İleri, Milli Mücadele sırasında İstanbul’da TBMM Hükümeti’nin adeta sözcülüğünü yapan gazetedir.

Doğru Cevap: A

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi tarih araştırmalarında başvurulan kaynaklardan biri değildir?

Ansiklopediler

Kronolojiler

Bibliyografyalar

Arşivler

Denemeler

Açıklama:

Tarih alanında araştırma yapmak isteyenlerin sıklıkla başvurduğu kaynaklar ansiklopediler, arşivler, kronolojiler,günlükler, bibliyografyalar olarak sıralanabilir. Ancak denemeler tarihi bir değer taşımadıkları gibi, başvurulduğunda katkı sağlayıcı bilgi de sunmazlar, doğru yanıt E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 42

Yabancı devlet başkanlarıyla olan ilişkiler, iç politikaya yönelik gelişmeler, siyasal partiler ve seçimler hakkında bilgi toplamak isteyen bir araştırmacı aşağıdaki kaynaklardan hangisine başvurduğunda güvenilir bilgi elde edebilir?

Bibliyografyalar

Cumhurbaşkanlığı arşivi

Kronolojiler

Ansiklopediler

Kızılay arşivi

Açıklama:

Cumhurbaşkanlığı makamının yazışmaları, yabancı devlet başkanlarıyla olan ilişkiler, iç politikaya yönelik gelişmeler, siyasal partiler ve seçimler gibi çok yönlü belge koleksiyonlarının bulunduğu anlaşılmaktadır. Cumhuriyet Tarihi araştırmaları için eşsiz bilgi ve belgeye sahiptir.

Doğru Cevap: B

Soru 43

“Bundan sonra söyleyeceklerim, Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldıktan ve yöntemine göre hükümet kurulduktan bugüne değin meydana gelmiş olayları ve devrimleri kapsayacaktır.'' Belgesel yayınları inceleyen bir araştırmacı yukarıda verilen bu cümleye aşağıdaki kaynaklardan hangisinde karşılaşır?

Kongre tutanakları

Bakanlıklar arşivi

Türk Tarih Kurumu arşivi

Nutuk

Kronolojiler

Açıklama:

Milli Mücadeleyi başarıya ulaştırmış Mustafa Kemal Atatürk’ün, Cumhurbaşkanı ve Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Başkanı sıfatlarıyla Parti’nin 2. Büyük Kurultayı’nda 15-22 Ekim 1927 tarihleri arasında 36 saat 31 dakika süreyle yaptığı konuşmayı içermektedir. Atatürk, neden böyle bir nutuk verme ihtiyacını hissettiğini, Nutuk’un 2. Cildinin hemen başında belirtmektedir.Doğru yanıt D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 44

Erzurum, Sivas, Balıkesir, Alaşehir ve Eşme'de düzenlenen toplantılar sonrası oluşturulan belgelere ulaşmak isteyen bir araştırmacı, aşağıdakilerden hangisine başvurmalıdır?

Nutuk

Sicill-i Kavanin

Meclis Zabıt Cerideleri

Kongre Tutanakları

Resmi gazeteler

Açıklama:

Erzurum, Sivas, Balıkesir, Alaşehir ve Eşme’de düzenlenen kongrelerin tutanakları tutulmuştur. Erzurum kongresi, yerel nitelikli olmakla birlikte, ülkenin bütünlüğünün sağlanması konusunda çok stratejik kararlar alınmıştı. Bu kongrenin tutanakları ve kongreyle ilgili çok sayıda belge, fotoğraf, M. Fahrettin Kırzıoğlu tarafından (Bütünüyle Erzurum Kongresi, C. 1-3, Ankara, 1993) adlı eserde yayınlandı. Doğru yanıt D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 45

''Ciltler halinde olup, her cilt bir yıl içinde çıkarılan kanun, tüzük, yönetmelik ve ictihadı birleştirme kararlarını kapsamaktadır.'' Burada verilen tanım ile aşağıdaki kaynaklardan hangisi belirtilmektedir?

Sicill-i Kavanin

Kongre Tutanakları

Meclis Zabıt Cerideleri

TBMM arşivi

Düstur

Açıklama:

Resmi yayınlar kategorisi içinde Düstur’lar önemli bir yer tutar. Ciltler halinde olup, her cilt bir yıl içinde çıkarılan kanun, tüzük, yönetmelik ve ictihadı birleştirme kararlarını kapsamaktadır. ‹lk kez Cevdet Paşa tarafından Düstur-ı Atik adıyla yayınlanmış, daha sonra aralıklarla 1872-1879 arasında dört cilt, 1884’e kadar da dört zeyl (eki) çıkarılmıştır. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e “düstur”ların yayınına bakıldığında beş tertip “düstur”un varlığı göze çarpmaktadır.Doğru yanıt E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Aşağıdaki kaynaklardan hangisi türü yönüyle diğerlerinden ayrılır?

Ansiklopediler

Düstur

Meclis zabıt cedidleri

Resmi gazete

Takvim-i vekayi

Açıklama:

A şıkkı dışındaki tüm kaynaklar resmi kaynaklardır, A şıkkında yer alan ansiklopediler ise tarih araştırmalarında temel kaynaklar arasında yer alır ancak resmi olarak addedilemez.Doğru yanıt A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Osmanlı devleti zamanında çıkan ilk özel/sivil gazete aşağıdakilerden hangisidir?

İkdam

Tercüman-ı Hakikat

Tercüman-ı Ahval

Tanin

Gaye-i Milliye

Açıklama:

Osmanlı Devleti zamanında ilk özel/sivil Türkçe gazete olan Tercüman-ı Ahval 1860’da okurları ile buluştu. Daha sonraki yıllarda çok sayıda gazete ve dergiler çıkarıldı. Türkiye’de demokrasi ve özgürlük mücadelesi basın üzerinden yürütüldü.Doğru yanıt C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 48

“Bir milleti aydınlatma ve uyarmada, bir millete muhtaç olduğu fikri gıdayı vermekte, özet olarak bir milletin mutluluk hedefi olan müşterek istikamette yürümesini teminde, ...........başlı başına bir kuvvet, bir mektep, bir rehberdir” boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?

Ansiklopediler

Bibliyografyalar

Basın

Kongre tutanakları

Resmi gazete

Açıklama:

“Bir milleti aydınlatma ve uyarmada, bir millete muhtaç olduğu fikri gıdayı vermekte, özet olarak bir milletin mutluluk hedefi olan müşterek istikamette yürümesini teminde, basın başlı başına bir kuvvet, bir mektep, bir rehberdir” Atatürk'ün Söylev ve demeçlerinden elde edilen bu cümle basın üzerinedir.Doğru yanıt C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Nutuk, belgesel bir kaynak olmanın yanı sıra aşağıdaki kaynak türlerinden hangisine bir örnek olarak da gösterilebilir?

Kongre tutanakları

Ansiklopedi

Özel gazeteler

Anılar

Resmi yayınlar

Açıklama:

Milli Mücadele ve Cumhuriyet dönemine ait çok sayıda anı vardır. Biz burada belli başlı olanlardan sadece bir kaç tanesini örnek olarak vereceğiz. Mustafa Kemal Atatürk’ün Nutuk’u belgesel kaynak olmanın yanı sıra, anı türündeki eserlere de örnek verilebilir. Olağanüstü yeteneklere sahip bir liderin bitmiş, çökmüş denilen bir toplumu ayağa kaldırması, onurlu bir hale getirmesi dile getirilmiştir. Hiç kuşkusuz Nutuk, bir anı eseri olarak Atatürk’ün bakış açısını yansıtır.Doğru yanıt D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 50

Araştırmacılara ve okuyuculara, gelişmeleri "öz" bir şekilde ve "oluş sırasına göre" veren kaynaklar aşağıdakilerden hangisidir?

Bibliyografyalar

Ansiklopediler

Kronolojiler

Resmi yayınlar

Anılar

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 51

Cumhuriyet döneminde, 1932-1936 yılları arasında yayınlanmış ilk ansiklopedi aşağıdakilerden hangisidir?

Hayat Ansiklopedisi

İslâm Ansiklopedisi

Türk Ansiklopedisi

Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi

Cumhuriyet Ansiklopedisi

Açıklama:

Cumhuriyet döneminde ilk ansiklopedi 1932-1936 yılları arasında yayınlanan Hayat Ansiklopedisi’dir.

Doğru Cevap: A

Soru 52

Aşağıdaki kurumlardan hangisi; Milli Mücadele, TBMM Hükümeti ve Cumhuriyet dönemine ait arşiv malzemesinin tespit edilmesi, korunması, düzenlenmesi ve değerlendirilmesi konusunda gerekli bilimsel ve teknik çalışmaları yapmak üzere kurulmuştur?

Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Arşivi

Cumhurbaşkanlığı Arşivi

Cumhuriyet Arşivi

TBMM Arşivi

Türk Tarih Kurumu Arşivi

Açıklama:

Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü’ne bağlı, Ankara’da bulunan Cumhuriyet Arşivi; Milli Mücadele, TBMM Hükümeti ve Cumhuriyet dönemine ait arşiv malzemesinin tespit edilmesi, korunması, düzenlenmesi ve değerlendirilmesi konusunda gerekli bilimsel ve teknik çalışmaları yapmak üzere kurulmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 53

1928 yılındaki Harf Devrimi’ne kadar olan belgeler Arap harfli Osmanlı Türkçesi iken, 1928 sonrası belgeler Yeni Türk alfabesi ile yazılmıştır. Bu bağlamda Cumhuriyet Arşivi açısından, araştırmacıların bu farklılığı dikkate alarak 1928 öncesi belgelerden yararlanabilmeleri için aşağıdaki yazı türlerinden hangisini öğrenmelerinde büyük fayda vardır?

Divanî

Siyakat

Ta’lik

Rik’a

Kûfi

Açıklama:

1928 yılındaki Harf Devrimi’ne kadar olan belgeler Arap harfli Osmanlı Türkçesi iken, 1928 sonrası belgeler Yeni Türk alfabesi iledir. Araştırmacıların bu farklılığı dikkate alarak 1928 öncesi belgelerden yararlanmak için Osmanlca rik’a yazısını öğrenmelerinde büyük fayda vardır.

Doğru Cevap: D

Soru 54

Temsili güce sahip, ülkenin ya da bölgenin siyasî ve idarî geleceğiyle ilgili kararlar alan, bunların gerçekleşmesi için gerekli yapıları kuran ve bununla ilgili düzenli kayıtlar tutan organizma aşağıdakilerden hangisidir?

Düstur

Kongre

Heyet-i Temsiliye Kararları

Takvim-i Vekayi

Ceride-i Resmiye

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 55

Sivas Kongresi’nden sonra bazı komutanlar ve sivil kişilerle yapılan toplantının tutanaklarının yayınlandığı kitap aşağıdakilerden hangisidir?

İstiklal Harbimiz

Vatandaş İçin Medeni Bilgiler

Heyet-i Temsiliye Kararları

Cumhuriyet Ansiklopedisi

Heyet-i Temsiliye Tutanakları

Açıklama:

Milli Mücadele ve Cumhuriyet Tarihi’yle ilgili değişik konularda tutanaklar bulunmaktadır. Sivas Kongresi’nden sonra adeta bir icra organı (hükümet) gibi çalışan Heyet-i Temsiliye’nin 16-28 Kasım 1919 tarihleri arasında bazı Komutanlarla ve sivil kişilerle yaptığı toplantının tutanakları, (Heyet-i Temsiliye Tutanakları, (Haz. Uluğ İğdemir), Ankara, 1975) adlı kitapta yayınlanmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi kanunların bir arada toplandığı kitap anlamındadır.

Heyet-i Temsiliye Kararları

Takvim-i Vekayi

Düstur

Ceride-i Resmiye

Meclis Zabıt Cerideleri

Açıklama:

Düstur, kanunların bir arada toplandığı kitap; umumî kaide; kanun; nizam; örnek, numune; üslûp anlamlarına gelir.

Doğru Cevap: C

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi ilk Türkçe gazetedir?

Tercüman-ı Ahval

Takvim-i Vekayi

İstanbul gazetesi

Vakit

İleri

Açıklama:

İlk Türkçe gazete, Takvim-i Vekayi’dir. Bu gazetede, kanun ve tüzüklere, devlet memurlarının atamalarına, aldıkları ödüllere, dış politika olaylarına, askeri işlere, bilimlerle ilgili bazı gelişmelere ve ticaret ile fiyatlara ilişkin yazılara yer verildi.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Aşağıdakilerden hangisinden sonra Türkiye’de tek parti yönetimi başlamıştır?

Hakimiyet-i Milliye

İrade-i Milliye

Kore Savaşı

Takrir-i Sükun Kanunu

Kırım Savaşı

Açıklama:

Takrir-i Sükun Kanunu İsmet Paşa (İnönü) Hükümeti’nin Şeyh Sait İsyanı sırasında 4 Mart 1925’te çıkardığı kanundur. Üç maddeden oluşmaktadır. Hükümete geniş yetkiler tanıyan bu kanunla toplumsal düzeni bozan, irtica ve isyana teşvik eden, emniyet ve asayişi bozan yayınların hükümetçe durdurulacağı ve sorumlularının İstiklal Mahkemelerine sevk edileceği belirtilmiştir. Bu kanunla Türkiye’de tek parti yönetimi başlamıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 59

Anılarını, Cehennem Değirmeni ve Siyasi Hatıralarım adıyla iki cilt halinde yayınlayan aşağıdakilerden hangisidir?

Rauf Orbay

İsmet İnönü

Ali Fuat Cebesoy

Kazım Özalp

Yakup Kadri (Karaosmanoğlu)

Açıklama:

TBMM Hükümeti’nde Başbakan olan Rauf Orbay, bu sancılı dönemin birinci derecede tanıklarından biridir. Anıları, Cehennem Değirmeni, Siyasi Hatıralarım adıyla iki cilt halinde yayınlandı.

Doğru Cevap: A

Soru 60

Kazım Karabekir’in kendisine yöneltilen eleştirileri cevapladığı kitabı aşağıdakilerden hangisidir?

Üç Devirde Bir Adam

Ben de Yazdım

Milli Mücadele Hatıraları

Dağa Çıkan Kurt

İstiklal Harbimiz

Açıklama:

Kazım Karabekir, hem dönem boyunca yaptıklarını, yaşadıklarını hem de kendisine yöneltilen eleştirileri cevapladığı kitabı İstiklal Harbimiz adını taşımaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisi Mustafa Kemal Atatürk'ün Avrupa'nın Türklere ve Türkiye'ye olan yaklaşımlarını değiştirmek için ortaya attığı tezin çıkış noktasıdır.

Milli devleti tarihi temellere ve mutlaka bir coğrafi bütüne dayandırmak zorunluluğu

Osmanlı İmparatorluğu'nun dış politikalarının kabul edilmesini sağlamak

Türkiye'nin Avrupa Topluluğu'na kabulünü sağlamak

Türk nüfusunun arttırılması gerekliliği

Milli Mücadele'ye taraftar toplamak

Açıklama:

“Milli devleti tarihi temellere ve mutlaka bir coğrafi bütüne dayandırmak zorunluluğundan”

Doğru Cevap: A

Soru 62

Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti hangi yılda kurulmuştur.

1923

1925

1930

1931

1934

Açıklama:

Doğru cevap D şıkkıdır

Doğru Cevap: D

Soru 63

Aşağıdakilerden hangisi temel başvuru eserleri arasında belgesel kategorisinde yer akmaktadır

Ansiklopedi

Bibliyografya

Kronoloji

Cumhuriyet Arşivi

Nutuk

Açıklama:

Bu kaynak, Milli Mücadeleyi başarıya ulaştırmış Mustafa Kemal Atatürk’ün, Cumhurbaşkanı ve Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Başkanı sıfatlarıyla Parti’nin 2. Büyük Kurultayı’nda 15-22 Ekim 1927 tarihleri arasında 36 saat 31 dakika süreyle yaptığı konuşmayı içermektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 64

Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi’ne (1923) yönelik sorunlara ait belgeler, hangi kurumun arşivinde yer almaktadır?

Kızılay

Yeşilay

Çocuk Esirgeme Kurumu

Yabancılar Daire Başkanlığı

Nüfus Müdürlüğü

Açıklama:

Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi’ne (1923) yönelik sorunlara ait belgeler, bu arşivi çok değerli kılmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 65

Tarih-i Harp Şubesi hangi yılda kurulmuştur?

1895

1900

1910

1915

1916

Açıklama:

Doğru cevap E şıkkıdır

Doğru Cevap: E

Soru 66

“Vatandaş İçin Medeni Bilgiler” kitabı kim tarafından yayınlanmıştır?

Refet Bele

Rauf Orbay

Hasan Ali Yücel

Afet İnan

Berna Moran

Açıklama:

İlk kez Tarih ve Yurtbilgisi Muallimi Afet (İnan) tarafından “Vatandaş İçin Medeni Bilgiler” adıyla 1930’da ortaokullarda okutulmak üzere hazırlandı.

Doğru Cevap: D

Soru 67

Kemal Atatürk’ün Nutuk’u belgesel kaynak olmanın yanı sıra aşağıdaki türlerden hangisinin içinde de yer alabilir?

TBMM arşivi

Cumhurbaşkanlığı arşivi

Anı

Gazete

Meclis Zabıt Cerideleri (Tutanak Dergileri)

Açıklama:

Mustafa Kemal Atatürk’ün Nutuk’u belgesel kaynak olmanın yanı sıra, anı türündeki eserlere de örnek verilebilir

Doğru Cevap: C

Soru 68

Takrir-i Sükun Kanunu hangi tarihte meclisten geçmiştir?

1920

1923

1925

1926

1930

Açıklama:

Doğru cevap C şıkkıdır

Doğru Cevap: C

Soru 69

Akbaba mizah dergisinin yayıncısı aşağıdakilerden hangisidir?

Ali Naci Karacan

Yusuf Ziya Ortaç

Yakup Kadri Karaosmanoğlu

Ahmet Hamdi Gürpınar

Cemal Süreya

Açıklama:

Yusuf Ziya Ortaç mizah dergisi Akbaba’yı yayınlamaya başlamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 70

İrade-i Milliye hangi şehirde yayınlanmaya başlamıştır?

Amasya

Erzurum

Sivas

Çanakkale

İzmir

Açıklama:

Doğru cevap C şıkkıdır

Doğru Cevap: C

Soru 71

Aşağıdakilerden hangisi Mondros’tan Mudanya’ya Kadarki gelişmeleri (30 Ekim 1918-11 Ekim 1922) konu alan temel başvuru kaynak grubudur?

Ansiklopediler

Kronolojiler

Bibliyografyalar

Cumhuriyet Arşivi

Cumhurbaşkanlığı Arşivi

Açıklama:

Tarih araştırmalarında kullanılacak temel başvuru kaynaklarından biri de kronolojilerdir. Bu kaynak grubu araştırmacılara ve okuyuculara gelişmeleri ve olayları öz bir şekilde oluş sırasına göre verir. Milli Mücadele ve Cumhuriyet dönemine ait belli başlı kronolojilerden biri Mondros’tan Mudanya’ya Kadar (30 Ekim 1918-11 Ekim 1922)'dır.

Doğru Cevap: B

Soru 72

Aşağıdakilerden hangisi Rusya’nın Osmanlı Devleti’ni parçalama, İstanbul ve Boğazları elde ederek Akdeniz’e inme projesinin bir uzantısıdır?

Kıbrıs Barış Harekâtı

I. Dünya Savaşı

II.Dünya Savaşı

Kırım Savaşı

Kore Harbi

Açıklama:

Kırım Savaşı, Rusya’nın Osmanlı Devleti’ni parçalama, İstanbul ve Boğazları elde ederek Akdeniz’e inme projesinin bir uzantısıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 73

Aşağıdakilerden hangisi Barış faaliyetleri ve Haritalar-Albümlerin bulunduğu arşivdir?

Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Arşivi

TBMM Arşivi

ATASE Arşivi

Cumhuriyet Arşivi

Cumhurbaşkanlığı Arşivi

Açıklama:

Kıbrıs Barış Harekâtı (1974), Barış faaliyetleri ve Haritalar-Albümler, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüd Dairesi Başkanlığı Arşivi'nde (ATASE) bulunmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 74

Aşağıdakilerden hangisi 15 Nisan 1931 tarihinde kurulmuştur?

Kızılay Arşivi

Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Arşivi

ATASE Arşivi

Cumhuriyet Arşivi

Türk Tarih Kurumu

Açıklama:

Türk Tarih Kurumu, kurulduğu 15 Nisan 1931 tarihinden itibaren Osmanlı ve Cumhuriyet Tarihi iyle ilgili belgeler toplayarak bir arşiv oluşturmaya çalışmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 75

Aşağıdakilerden hangisi Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’ne bağlı olarak kurulmuştur?

Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Arşivi

Kızılay Arşivi

ATASE Arşivi

Cumhuriyet Arşivi

Türk Tarih Kurumu

Açıklama:

Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Arşivi; Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’ne bağlı olarak 15 Nisan 1942’de kurulur.

Doğru Cevap: A

Soru 76

Aşağıdakilerden hangisi Mustafa Kemal Atatürk’ün kaleme aldığı Nutuk adlı eserin yer aldığı kaynak grubudur?

Medeni Bilgiler

Kemal Atatürk’ün El Yazıları

Belgesel Yayınlar

Kongre Tutanakları

Resmi Yayınlar

Açıklama:

Belgesel yayınlardan olan Nutuk Milli Mücadeleyi başarıya ulaştırmış Mustafa Kemal Atatürk’ün, Cumhurbaşkanı ve Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Başkanı sıfatlarıyla Parti’nin 2. Büyük Kurultayı’nda 15-22 Ekim 1927 tarihleri arasında 36 saat 31 dakika süreyle yaptığı konuşmayı içermektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 77

“Atatürk’ün Tamim, Telgraf ve Beyannameleri” adlı demeci Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri adlı eserin kaçıncı cildinde yer almıştır?

Birinci

İkinci

Üçüncü

Dördüncü

Beşinci

Açıklama:

Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri'nden Dördüncü cilt, “Atatürk’ün Tamim, Telgraf ve Beyannameleri” adını taşımakta ve 1917-1938 yılları arasında kapsamaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 78

Aşağıdakilerden hangisi "kongre" kavramının kullanılmaya başlandığı dönemdir?

Meşrutiyet Dönemi

İkinci Meşrutiyet Dönemi

Milli Mücadele Dönemi

Mütareke Dönemi

Cumhuriyet Dönemi

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 79

Aşağıdakilerden hangisi 10 Ocak 1920’de TBMM’nin yarı resmi organı niteliğinde yayınlanan gazetedir?

Hukuk-ı Beşer

İrade-i Milliye

İstikbal

İzmir’e Doğru

Hâkimiyet-i Milliye

Açıklama:

10 Ocak 1920’de Hâkimiyet-i Milliye çıkarılmıştır. İlk sayıdaki başyazı Mustafa Kemal’e aittir. Bu gazete, daha sonra TBMM’nin yarı resmi organı niteliğine bürünmüştür.

Doğru Cevap: E

Soru 80

Aşağıdakilerden hangisi İsmet Paşa (İnönü) Hükümeti’nin Şeyh Sait İsyanı sırasında (4 Mart 1925) çıkartılmıştır?

Takrir-i Sükun Kanunu

Kânûnu dîvâni’r-resâ’il

Kânûnu’s-sa’âde

Heyet-i Temsiliye Kararları

Ceride-i Resmiye

Açıklama:

Takrir-i Sükun Kanunu, İsmet Paşa (İnönü) Hükümeti’nin Şeyh Sait İsyanı sırasında 4 Mart 1925’te çıkardığı kanundur.

Doğru Cevap: A

Soru 81

Aşağıdakilerden hangisi Milli Mücadele sırasında İstanbul’da TBMM Hükümeti’nin adeta sözcülüğünü yapan gazetedir?

Yeni Gün

Vakit

İleri

Hakimiyet-i Milliye

İrade-i Milliye

Açıklama:

İstanbul’da Milli Mücadele’yi destekleyen gazeteler arasında İleri, Akşam, Yeni Gün ve Vakit vardır. İleri gazetesi, 1919’da Celal Nuri (İleri) ve kardeşi Suphi Nuri tarafından kuruldu ve İttihatçılar ile İstanbul Hükümeti’ni sert bir dille eleştirdi. Milli Mücadele’nin İstanbul’daki sözcüsü idi. Atatürk, yazdığı bazı yazılarını başka isimlerle bu gazetede yayınlattı.

Doğru Cevap: C

Soru 82

Aşağıdakilerden hangisi Kazım Karabekir’in Milli Mücadele ve Cumhuriyet’in ilk yıllarına ait anılarını topladığı kitaptır?

İstiklal Harbimiz

Milli Mücadele Hatıraları

Ben de Yazdım

Cehennem Değirmeni

Üç Devirde Bir Adam

Açıklama:

Rauf Orbay gibi Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçişin bütün sancısını ve ağırlığını üzerinde hissetmiş, düşünceleri ve eylemleriyle döneme damgasını vurmuş kişilerden biri de Kazım Karabekir’dir. Hem dönem boyunca yaptıklarını, yaşadıklarını, hem de kendisine yöneltilen eleştirileri cevapladığı kitabı İstiklal Harbimiz adını taşımaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 83

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde kanunların yayınlandığı eserlerin dışındadır?

Ceride-i Resmiye

Akşam

Düstur

Kavanin Mecmuası

Takvim-i Vekayi

Açıklama:

Akşam gazetesi, Necmeddin Sadak, Falih Rıfkı (Atay), Ali Naci (Karacan) ve Kazım Şinasi (Dersan) tarafından 1918’den itibaren çıkarılmıştır. Özellikle Falih Rıfkı (Atay) Milli Mücadele’ye karşı olanlara yönelik sert makaleler kaleme almıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 84

Aşağıdaki tutanaklardan hangisi Milli Mücadele sırasında Atatürk ve arkadaşlarının 16-28 Kasım 1919 tarihleri arasında bazı komutanlarla yaptıkları görüşmeleri kapsamaktadır?

Sivas Kongresi Tutanakları

Erzurum Kongresi Tutanakları

Balıkesir ve Alaşehir Kongreleri Tutanakları

Heyet-i Temsiliye Kararları

Heyet-i Temsiliye Tutanakları

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 85

Aşağıdakilerden hangisi "belgesel kaynaklar" içinde sayılan Medeni Bilgiler adlı kitabın yazılmasının temel nedenidir?

Devlet ve vatandaşın karşılıklı olarak görevlerinin belirtilmesi

Vatandaşın görgülü hale getirilmesi

Türk Tarih Tezi’nin belirlenmesi

Vatandaşların karşılıklı olarak sorumluluklarının belirtilmesi

Türk Tarihi’nin öğretilmesi

Açıklama:

İlk kez Tarih ve Yurtbilgisi Muallimi Afet (İnan) tarafından “Vatandaş İçin Medeni Bilgiler” adıyla 1930’da ortaokullarda okutulmak üzere hazırlandı. Kitabın yayınlanmasındaki temel amaç “Vatandaş İçin Medeni Bilgiler Neden Bahseder” başlığı altında şöyle ifade edilmiştir: “Milletin kurduğu devletin millete, vatandaşlara karşı vazifeleri vardır; fakat devletin de mevcudiyeti, vatandaşlardan bir takım mükellefiyetler (sorumluluklar), vazifeler talep eder. O halde, devletin millete ve vatandaşların dahi devlete karşı mütekabil vazifeleri ve hakları vardır.. İşte vatandaşlara, gerek devlet ve hükümetle mevcut vazifeleri ve hakları öğreten bilgiler bu kitapla (Medeni Bilgiler) namı altında toplanmıştır”. Eserin içindekileri gözden geçirildiğinde; millet, devlet, demokrasi, devletin vatandaşa karşı vazifeleri, işbölümü, bağlılık ve çalışma konularından oluşmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 86

Aşağıdakilerden hangisi Nutuk’un özelliklerinden biri değildir ?

Tarih metoduna uygun olarak yazılması

Olayların neden-sonuç ilişkisine göre verilmesi

Sadece Milli Mücadele dönemini kapsaması

Türkiye Devleti’nin resmi tarihi olması

Olayların kronolojik olarak verilmesi

Açıklama:

Nutuk incelendiğinde; Milli Mücadele’nin örgütlenmesine, iç politika olaylarına, Mecliste Birinci ve İkinci grup çatışmasına, diplomasi ve dış politika olaylarına, askeri tarihe, İstanbul ve TBMM Hükümetlerinin ilişkilerine, ayaklanma-lara, düşman işgallerine, lojistik sorunlara, görüşme ve yazışmalara, miting ve kongrelere, askeri ve siyasi örgütlenme aşamalarına ve Atatürk’ün önem verdiği ikinci derecede önemli olaylara ve ayrıntılara yer verildiği görülmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 87

Aşağıdakilerden hangisi Türk Tarih Kurumu Arşivi’nin özelliklerinden biri değildir ?

Osmanlı ve Cumhuriyet Tarihi’yle ilgili belgelere sahip olması

Sadece Cumhuriyet Tarihi’ne ait belgelere sahip olması

Fotoğraf koleksiyonuna sahip olması

Milli Mücadele Dönemine ait gazete koleksiyonuna sahip olması

Bazı belgelerin bağış yoluyla elde edilmesi

Açıklama:

Cumhuriyet tarihi ele alınırken ve dönemin kaynakları irdelenirken, geniş bir açıdan değerlendirme yapılmalı ve süreklik ile kopuş tartışmalarına dikkat edilmelidir. Zira her tarihi olayın genellikle kendisinden önceki olayın sonucu ve kendisinden sonrakinin nedeni olduğu gerçeğinden hareketle, Cumhuriyet tarihinin sınırlarının da Osmanlı tarihiyle ve özellikle Osmanlı modernleşmesiyle bağlantılı olduğu unutulmamalıdır

Doğru Cevap: B

Soru 88

Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Dairesi Başkanlığı Arşivi’nde en eski belge hangi olaya aittir?

Mütareke Dönemi

Kongreler Dönemi

Kuvay-ı Milliye Dönemi

Kore Savaşı

Kırım Savaşı

Açıklama:

Temelleri 29 Mart 1916’da kurulan “Tarih-i Harp Şubesi”ne kadar uzanan ATASE,yakın dönem Osmanlı Tarihi ve Cumhuriyet dönemine ait askeri ve siyasi olaylara ait önemli belgeleri bünyesinde barındırmaktadır. Tarih-i Harp Şubesi 1967’de Harp Tarihi Başkanlığı’na, 1978’de de bugünkü ATASE başkanlığına bağlandı.En eskisi Kırım Savaşı (1853-1856) ve dönemine ait 8 milyon dolayında belgeye sahiptir.

Doğru Cevap: E

Soru 89

Cumhurbaşkanlığı Arşivi ne zaman ve kimin döneminde kurulmuştur?

İsmet İnönü - 1945

Cemal Gürsel - 1965

Kenan Evren - 1980

Celal Bayar - 1954

Mustafa Kemal Atatürk - 1930

Açıklama:

Cumhurbaşkanlığı Arşivi, 1954’te Cumhurbaşkanı Celal Bayar döneminde, Cumhurbaşkanlığı Gelen Evrak Kalemi’nde bir birim olarak kurulmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 90

Aşağıdakilerden hangisi Cumhuriyet Tarihi araştırmalarında kullanılacak arşivlerden biri değildir ?

Bakanlıklar Arşivleri

Türk Tarih Kurumu Arşivi

Osmanlı Arşivi

Kızılay Arşivi

Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüd Dairesi Başkanlığı Arşivi

Açıklama:

Belli başlı bakanlık arşivleri arasında Milli Savunma, Dışişleri, İçişleri, Milli Eğitim ve Bayındırlık Bakanlıkları arşivleri bulunmaktadır. Bu bakanlıkların faaliyetlerine ve personellerinin özlük haklarına ait belgeler, sözü edilen arşivlerde yer almaktadır.

Doğru Cevap: A

Tarih Metodu - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler