Osmanlı Merkez ve Taşra Teşkilatı - Tarih

Tipik olarak monarşiktir (Akdeniz cumhuriyetleri hariç).

Ancak mutlak gücü sınırlayan unsurların (din, toplumsal farklılıklar) yanında devletin kırılganlığına yol açan yapısal faktörler mevcuttur.

Ulaştırma ve iletişim alanlarında zorluklar ve yavaşlık devlet örgütlenmesi

açısından önemli bir belirleyicidir.

Doğru Cevap: A

Soru 12

I- Sultan
II- Hakan
III- Kayser
Yukarıdaki unvanlardan hangisi ya da hangileri Fatih Sultan Mehmed tarafından kullanılmıştır?

I, II, III

I, II

I, III

Yalnız I

Yalnız III

Açıklama:

Fatih Sultan Mehmed’in şahsında Osmanlı hükümdarı sultan, hakan ve kayser unvanlarını birleştirmişti. Bu üç meşruiyet kaynağının yanında Osmanlı sultanlarının sünnî İslâm dünyasının lideri konumuna gelmeleriyle XVI. yüzyılda evrensel hâkimiyet iddiaları somut bir temele dayandı.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi daire-i adliyenin (adalet çemberi) bir parçası değildir?

Örf

Mülk

Asker

Hazine

Reaya

Açıklama:

Günümüzde “Adalet Mülkün Temelidir” şeklinde bir özdeyiş olarak yaşayan bu kavram başlıca beş unsurun birbirleriyle bağlantılarını ifade eder: Mülk yani hükümdarlık ve devlet; Asker/Kuvvetli bir Ordu; Hazine/Güçlü bir ekonomi; Reaya/Müreffeh bir halk; ve Adalet.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Osmanlı’da Enderun’un amiri kimdir?

Babüssaade Ağası

Kapı Ağası

Saray Ağası

Yeniçeri Ağası

Sadrazam

Açıklama:

Kelime anlamı “iç, içeri” olan ve hükümdarın resmî ve özel hayatının iç içe geçtiği Enderun’un amiri Babüssaade Ağasıdır.

Doğru Cevap: A

Osmanlıların kuruluş devrinde merkezde uzun süre vezirlik ve kazaskerlik makamlarını elinde bulunduran aile hangisidir?

Evrenuzoğulları

Turahanoğulları

Çandarlı

Mihaloğulları

Karamanoğulları

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 24

Mısır Memlukları Osmanlı hükümdarlarına, halifeye bağlı anlamında hangi ad ile bakarlardı?

Merzban-ı âfâk

Hüdavendigar

Hakanü’l-bahreyn

Sahibü’l-ucat

Sultanü’l-berreyn

Açıklama:

Mısır Memlukları Osmanlı hükümdarlarına, halifeye bağlı sahibü’l-ucat yani uçların yöneticisi gözü ile bakardı.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Kayı boyunun damgası paralarda hangi sultandan sonra yer aldı?

Orhan Gazi

II. Bayezid

Fatih Sultan Mehmed

Yavuz Sultan Selim

II. Murad

Açıklama:

II. Murad devrinde Kayı boyunun damgası paralarda yer aldı.

Doğru Cevap: E

Soru 26

Osmanlıların han soyundan olmadığını, diğer beylikler üzerinde egemenlik kurmaya hakkı bulunmadığını iddia eden hükümdar kimdir?

Timur

Arslan Kara Han

İlteriş Kağan

Buğra Han

Kültigin

Açıklama:

Timur Osmanlıların han soyundan olmadığını, diğer beylikler üzerinde egemenlik kurmaya hakkı bulunmadığını, bunun yerine asıl görevleri olan gazâ ile uğraşmaları gerektiğini düşünüyordu.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Yeni alınan Kütahya uc sancağını büyük oğlu Beyazid'a veren hükümdar kimdir?

II. Osman

I. Murad

Orhan Gazi

Osmanlı toplumu kaçıncı yüzyıla kadar tipik bir sanayi-öncesi tarım toplumudur?

yüzyıl

17. yüzyıl

18. yüzyıl

19. yüzyıl

20. yüzyıl

Açıklama:

Osmanlı toplumu XIX. yüzyıla kadar tipik bir sanayi-öncesi tarım toplumudur.

Doğru Cevap: D

Soru 32

Yaya ve müsellem teşkilatının kurulduğu dönem aşağıdakilerden hangisidir?

Ertuğrul Gazi Dönemi

Osman Gazi Dönemi

Orhan Gazi Dönemi

Murad Dönemi

Bayezid Dönemi

Açıklama:

Orhan Gazi zamanında yaya ve müsellem teşkilatı kurulmuştu. 1323 ve 1324 tarihli vakfiyeler de belirli bir bürokratik örgütlenmenin varlığının, delilleri olarak okunabilir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Harem
Sancak
Enderun
Birun
Reâyâ

Osmanlı sarayını oluşturan bölümler aşağıdakilerden hangisidir?

I-III-IV

I-II-IV-V

II-III-IV-V

III-IV-V

II-III-IV

Açıklama:

Topkapı Sarayı örneğinden hareketle Osmanlı saray teşkilatının yapısını daha iyi anlayabiliriz. Buna göre saray harem, enderun (iç kısım) ve birun (dış kısım) bölümlerinden meydana gelir. Her üç bölüm de değişen oranlarda kamu hizmeti fonksiyonu görür.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisinden sonra sultan unvanı kullanılmaya başlanmıştır?

Ertuğrul Gazi Dönemi

Orhan Gazi Dönemi

Osman Gazi Dönemi

Murad Dönemi

Bayezid Dönemi

Açıklama:

Sikke sahibi hükümdar olarak Orhan’dan itibaren sultan unvanı kullanılır.

Doğru Cevap: B

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisinde kardeş katli yer almıştır?

Örfî Kanun

MüfTi-Yi Kanun

Şeriat Kanunu

Kanun-I Esasî

Fatih Kanunnamesi

Açıklama:

Taht çekişmelerinin devletin ve ülkenin bölünmesine yol açması ihtimaline karşı tahta geçen hanedan mensubunun diğer kardeşlerini veya varsa amca ve amca çocuklarını katlettirmesi yani “kardeş katli” uygulaması, Fatih Kanunnamesinde yer almıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Bir yerin, daha önceden de devlet merkezi olduğunu belirtmek için kullanılan terim aşağıdakilerden hangisidir?

Tahtgâh-ı kadim

Adldir Mucib-i salah-ı cihan

Divân-ı Hümâyun

Beylik Kalemi

Rüus Kalemi

Açıklama:

Tahtgâh-ı kadim: eski taht merkezi; bir yerin, daha önceden de beylik/devlet merkezi olduğunu belirtmek için kullanılan bir terimdir.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi Manisa’nın Saruhanlıların taht şehri olduğunu ifade etmek için kullanılmıştır?

Beylik Kalemi

Divân-ı Hümâyun

Darü’l-mülk-i kadime

Tahtgâh-ı kadim

Rüus Kalemi

Açıklama:

Darü’l-mülk-i kadime: eski bir devlet merkezi; Manisa’nın Saruhanlıların taht şehri olduğunu ifade etmek için kullanılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 38

Erkek evlat doğuran padişah gözdelerine verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Şehzade

Çelebi

Mehdi-İ Ulya-Yı

Haseki

Valide-İ Muazzama

Açıklama:

Osmanlılarda erkek evlat doğuran padişah gözdelerine Haseki denirdi. Padişahların erkek çocuklarına şehzade denirdi. İlk dönemlerde şehzadeler için çelebi sanı da kullanılırdı. Valide sultanlara mehdi-i ulya-yı saltanat da denirdi. Büyük valideye valide-i muazzama denirdi.

Doğru Cevap: D

Soru 39

XV. yüzyıldan XVII. yüzyıl ortalarına kadar Osmanlı devletinin en önemli yürütme organı aşağıdakilerden hangisidir?

Çuhadar

Divân-I Hümâyun

Rikabdar

Sancakbeyi

Timarlı Sipahi

Açıklama:

Divân-ı Hümâyun Osmanlı devletinin klasik döneminde XV. yüzyıldan XVII. yüzyıl ortalarına kadar en önemli yürütme ve danışma organıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Dönemi’nin resmi tarihçiliğidir?

Amedî Kalemi

Rüus Kalemi

Tahvil Kalemi

Beylik Kalemi

Vakanüvislik

Açıklama:

Vakanüvislik: Resmî tarihçilik asıl Fatih devrinde şehnamecilik şeklinde ortaya çıktı. XVIII. yüzyıl başlarında Divan-ı Hümâyun kalemleri arasında vakanüvislik oluşturuldu. Önemli vakanüvisler olarak Naîma, Raşid, Küçükçelebizade Asım, Sami, Şakir, Refet, Hıfzı, Subhi, İzzî, Vasıf, Mütercim Asım, Şanizade, Cevdet Paşa, Lutfi Efendi, Abdurrahman Şeref ’i zikretmek mümkündür.

Doğru Cevap: E

Soru 41

Osmanlı'da yaya ve müsellem teşkilatı hangi padişah zamanında kurulmuştur ?

Osman Bey

1.Murat

Orhan Gazi

Yavuz Sultan Selim

Ertuğrul Gazi

Açıklama:

Osmanlı'da yaya ve müsellem teşkilatı Orhan Gazi zamanında kurulmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı 'da devleti oluşturan kavramlardan biri değildir ?

Teşkilat

Ülke

Halk

Hakimiyet

Para

Açıklama:

Para Osmanlı 'da devleti oluşturan kavramlardan biri değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 43

Tarih-i Ebu’l-feth adlı eser kim tarafından yazılmıştır ?

İbn-i Sina

Yunus Emre

Osman Bey

Orhan Gazi

Tursun Bey

Açıklama:

Tarih-i Ebu’l-feth adlı eser Tursun Bey tarafından yazılmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Osmanlı Saraylarında Enderun amirine ne ad verilmektedir ?

Kapıkulu Piyadeleri

Babüssaade Ağası

Sadrazam

Kara Hadım Ağası

Eski Türklerde "siyasi hakimiyet kudreti" anlamına gelen kelime aşağıdakilerden hangisidir?

Devletlû

Kut

İl

Sahib-kıran

Açıklama:

Eski Türklerde hakim anlamı devlet/devletlu iken; kut, siyasi hakimiyet kudreti anlamını taşımaktaydı. Doğru seçenek "C" şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 70

Eski Türklerdeki kut kelimesinin öncelikli (hakim) anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Baht

Saadet

Devlet

Mutluluk

Talih

Açıklama:

Eski Türklerdeki kut kelimesinin anlamı çok tartışılmış, saadet, mutluluk, baht,
talih gibi anlamlarının aslında ikincil derecede önemli olduğu, hâkim anlamının
devlet/devletlû olduğu üzerinde durulmuştur. Kut’un aslında siyasî hâkimiyet kudreti
anlamında anlaşılmaktadır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 71

Aşağıdakilerden hangisi Birun'daki saray hizmetlileri arasında yer almaz?

Kapıkulu sipahileri

Yeniçeri ağası

Bostancıbaşı

Silahdar

Çaşnigirbaşı

Açıklama:

A,B,C ve E şıklarında verilenler Birun'daki saray hizmetlileri arasında yer alırken, D şıkkında verilen "silahdar" Enderun içerisinde yer almaktadır. Doğru seçenek "D" şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 72

Osmanlılarda babadan oğula geçen taht, hangi padişahın tahta çıkmasıyla birlikte hanedanın en yaşlı üyesine geçmeye başlamıştır?

I.Ahmet

I.Mustafa

II.Osman

IV.Murad

II.Selim

Açıklama:

Osman Bey’den I. Ahmed’e kadar babadan oğula geçen taht bundan sonra hanedanın en yaşlı üyesine geçmeye başladı. I. Ahmed’in yerine kardeşi I. Mustafa tahta geçer(1617). Onun aklî dengesinin bozukluğu yüzünden yerini yeğeni, I. Ahmed’in oğullarından II. Osman alır(1618). II. Osman’ın hal’i (tahttan indirilmesi) üzerine amcası Mustafa tekrar tahta geçer(1622). I. Mustafa’nın ikinci kez hal’i üzerine ise diğer yeğeni IV. Murad tahta geçirilir(1623). Bu uygulama yani hükümdarın ölümü veya hal’i üzerine tahta hanedanın
ekber ve erşed (en yaşlı ve akıllı) erkek üyesinin geçmesi, 1876’da ilan edilen Kanun-i
Esasî’de yer aldı. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 73

Bir yerin, daha önceden de beylik/devlet merkezi olduğunu belirtmek için kullanlan bir terim olan darü’l-mülk-i kadime Osmanlıda hangi şehir için kullanılmaktadır?

Manisa

Amasya

Edirne

İstanbul

Konya

Açıklama:

Amasya (tahtgâh-ı kadim) ve Manisa (darü’l-mülki kadime)’nin önemi, Yavuz Sultan Selim’in kardeşlerine karşı taht mücadelesi ve özellikle Kanunî devrinde şehzade Bayezid ile şehzade Selim arasındaki rekabette daha açık olarak ortaya çıktı. Manisa’nın İstanbul’a daha yakın olması sebebiyle daha avantajlı bir şehzade merkezi olduğu söylenebilir.
Darü’l-mülk-i kadime: eski bir devlet merkezi; Manisa’nın Saruhanlıların taht şehri olduğunu ifade etmek için kullanılmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 74

Osmanlı'da sultanü’l-berreyn ve hakanü’l-bahreyn olarak anılan padişah aşağıdakilerden hangisidir?

Yavuz Sultan Selim

Fatih Sultan Mehmed

Yıldırım Bayezid

Kanuni Sultan Süleyman

II. Abdülhamid

Açıklama:

Sultanü’l-berreyn ve hakanü’l-bahreyn (İki karanın ve iki denizin hükümdarı)
olarak anılan Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmed Han'dır. Doğru seçenek "B" şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 75

Üst düzey görevlilerin hasları ile zeamet ve timarların kaydından sorumlu olan Divan Kalemi aşağıdakilerden hangisidir?

Beylik Kalemi

Tahvil Kalemi

Rüus Kalemi

Amedî Kalemi

Vakanüvislik

Açıklama:

Tahvil Kalemi: Üst düzey görevlilerin hasları ile zeamet ve timarların kaydından sorumluydu. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 76

Müfti-yi Kanun olarak tanımlanan ve kanunların tedvini, tahrir işlemleri vb.nin yanında ferman ve beratlara Padişahın tuğrasını çekmekle yükümlü olan Divan-ı Hümâyun üyesi aşağıdakilerden hangisidir?

Şeyhülislam

Kazasker

Defterdar

Veziriazam

Nişancı

Açıklama:

Kazaskerler ilmiye sınıfının tayin, azil vb. işleriyle, şer’î konularda intikal eden davalara bakarken Müfti-yi Kanun olarak tanımlanan Nişancı kanunların tedvini, tahrir işlemleri vb.nin yanında ferman ve beratlara Padişahın tuğrasını çekmekle yükümlüydü. Nişancı ve emri altındaki reisülküttab Divan bürokrasisini idare ederdi. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 77

Aşağıdakilerden hangisi Orhan Bey için kullanılan unvanlardan biri değildir?

İhtiyarü’d-din

Sultanü’l-guzat

Pehlivan-ı zaman

Sultanü’l-azam

Merzban-ı âfâk

Açıklama:

Orhan Bey’in 1337 tarihli Bursa Şehadet Camii kitabesinde sultanü’l-guzat yani gaziler sultanı olarak anıldığı, bunun yanında gazi oğlu gazi, merzban-› âfâk (ufukların bekçisi), pehlivan-ı zaman (zamanın kahramanı), gibi sanlarla anıldığı bilinmektedir. ibn Battuta, Orhan Gazi’den “İhtiyarü’d-din Orhan Bey” olarak bahseder. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 78

Padişahtan erkek çocuk sahibi olan cariye kökenli gözdelere ne ad verilir?

Haseki

Darüssaade

Gözde

Valide

Sultan

Açıklama:

Köle olarak satın alınan veya esir edilen cariyeler burada, güzel sanatlardan el işlerine kadar
çeşitli konularda sıkı bir eğitimden geçerdi. Padişahların eşleri giderek sadece bu cariyeler arasından seçilecektir. Padişahtan erkek çocuk sahibi olan cariye kökenli gözdelere ise haseki denirdi. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 79

Şehzadeler için sancak uygulamasının kaldırılarak kafes uygulamasının getirilmesi hangi padişah döneminde gerçekleşmiştir?

II. Selim

III.Murad

I.Ahmed

III.Mehmed

IV.Murad

Açıklama:

Şehzadeler için sancak uygulamasının kaldırılarak kafes uygulamasının getirilmesi III.Mehmed devrinde gerçekleşmiştir. III.Mehmed'in sancak uygulamasını kaldırmasıyla hükümdarın oğulları sarayda kafes hayatı yaşamaya mecbur kaldılar. Doğru seçenek "D" şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 80

Hangi padişahın tahta geçmesiyle babadan oğula geçen taht sistemi terk edilerek hanedanın en yaşlı üyesinin padişah olması usulüne başlanmıştır?

I.Ahmed

II.Osman

IV.Murad

I.Mustafa

III.Murad

Açıklama:

Osman Bey’den I. Ahmed’e kadar babadan oğula geçen taht sistemi, I. Ahmed’in yerine
kardeşi I. Mustafa'nın (1617) tahta geçmesiyle son bulmuş bundan sonra tahta hanedanın en yaşlı üyesi geçmeye başlamıştır. Doğru seçenek "D" şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 81

Şehzadelere sancakta lalaları ve annelerinin eşlik etmesi bir gelenek iken, oğulları arasında tercih yapmayarak sancakta şehzade oğluna eşlik etmeyen ve merkezde kalmayı tercih eden padişah eşi aşağıdakilerden hangisidir?

Haseki Sultan

Hürrem Sultan

Kösem Sultan

Mahidevran Sultan

Bezm-î-Âlem Vâlide Sultan

Açıklama:

Şehzadelere sancakta lalaları ve annelerinin eşlik etmesi bir gelenek iken, oğulları arasında tercih yapmayarak sancakta şehzade oğluna eşilik etmeyen ve merkezde kalmayı tercih eden padişah eşi, Kanuni Sultan Süleyman'ın eşi Hürrem Sultan'dır. Doğru seçenek "B" şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 82

Hanedan mensuplarının unvanlarıyla ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

İlk dönemlerde şehzadeler için çelebi sanı kullanılırdı

Sultan kızlarının isimlerinden sonra sultan kelimesi gelirdi

Erkek evlat doğuran padişah gözdelerine İkbal denirdi

Valide sultanlara mehdi-i ulya-yı saltanat da denirdi

Büyük valideye valide-i muazzama denirdi

Açıklama:

A,B,D ve E seçeneklerinde verilen ifadeler doğru iken C şıkkında verilen ifade yanlıştır. Çünkü erkek evlat doğuran padişah gözdelerine İkbal değil Haseki denirdi. Doğru seçenek "C" şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 83

I. Divan-ı Hümâyun bir icra ve danışma organı olmakla beraber adli işler de görüşülürdü
II. Divan’ın vezirler dışındaki üyeleri, Rumeli ve Anadolu kazaskerleri, Nişancı Rumeli ve Anadolu Defterdarları idi.
III. Şer’î konulardaki şikâyetlere vezirler bakardı
IV. Divan’ın toplantı yeri, Topkapı Sarayında, ikinci avluda harem dairesine bitişik Kubbealtı idi.
V. Toplantının gündemini nişancı hazırlardı
Divân-ı Hümâyun ile ilgili yukarıda verilen ifadelerden hangileri doğrudur?

I,II,III

I,II,IV

I,III,V

II,III,IV

II,III,V

Açıklama:

I,II ve IV. ifadeler doğru iken III ve V. ifadeler yanlıştır. Çünkü şer’î konulardaki şikâyetlere vezirler değil kazaskerler bakardı. Vezirler, nişancı ile birlikte örfi konulardaki şikayetler ile ilgilenirlerdi. Ayrıca toplantının gündemini nişancı değil reisülküttab hazırlardı. Doğru seçenek "B" şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 84

Üst düzey görevlilerin hasları ile zeamet ve timarların kaydından sorumlu divan kalemi aşağıdakilerden hangisidir?

Beylik kalemi

Rüus kalemi

Amedi kalemi

Tahvil kalemi

Vakanüvislik

Açıklama:

Üst düzey görevlilerin hasları ile zeamet ve timarların kaydından sorumlu divan kalemi tahvil kalemidir. Doğru seçenek "D" şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 85

Aşağıdakilerden hangisi Divan-ı Hümâyun'un üyeleri arasında yer almaz?

Rumeli ve Anadolu Kazaskerleri

Kaptan'ı Derya

Silahdar

Nişancı

Rumeli Beylerbeyi

Açıklama:

A,B,D ve E seçeneklerinde verilen ifadeler Divan-ı Hümayun üyeleri arasında yer alırken C seçeneğinde verilen ifade yer almaz. Doğru seçenek "C" şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 86

Fatih Sultan Mehmed’in şahsında Osmanlı hükümdarı sultan, hakan ve kayser unvanlarını birleştirmişti. Bu üç meşruiyet kaynağının yanında Osmanlıların XVI. yüzyılda evrensel hâkimiyet iddialarının somut bir temele dayanmasını sağlayan gelişme neydi?

Sünnî İslâm dünyasının lideri konumuna gelmeleri,

Devletden İmparatorluk haline gelmeleri,

Balkanlarda Türk ve İslam hakimiyeti kurmaları,

Orta Doğu ve Asya nın en büyük devleti olmaları,

Doğu Roma İmparatorluğuna son vererek Anadolu ya hakim olmaları.

Açıklama:

XV.yy.da Osmanlılar da Oğuz geleneğini canlandırdılar; bir yandan gazi ön-derler olarak dini yayma misyonunu meşruiyetlerinin temel vasıtası olarak kullanırken öte yandan da Türkiye Selçuklularının meşru varisleri olduklarını öne sür-düler. Fatih Sultan Mehmed’in şahsında Osmanlı hükümdarı sultan, hakan ve kayser unvanlarını birleştirmişti. Bu üç meşruiyet kaynağının yanında Osmanlıların sünnî İslâm dünyasının lideri konumuna gelmeleriyle XVI. yüzyılda evrensel hâkimiyet iddiaları somut bir temele dayandı.

Doğru Cevap: A

Soru 87

Aşağıdakilerden hangisi Sarayın Enderun Bölümünde yer alırdı?

Yeniçeriler, topçular, cebeciler,

İmtiyazlı aile ve beyliklerin çocukları,

Ziyafet işleriyle görevli çaşnigirbaşı ve çaşnigirler,

Devşirmelerin en seçkinlerinin,devletin önde gelen ailelerinin çocuklarının eğitim gördüğü yer.

Yönetiminde teşrifat ve ulaklık işlerini gören çavuşlar,

Açıklama:

Kelime anlamı “iç, içeri” olan ve hükümdarın resmî ve özel hayatının içiçie geçtiği Enderun’un amiri Babüssaade Ağasıdır. Burası içoğlanların (gulamlar) hizmet ederek hizmet içi eğitim gördüğü bölümdür. Enderun Mektebi I. Murad devrinde Edirne Sarayında kuruldu. Daha sonra Fatih Sultan Mehmed Yeni Sarayda (Topka-pı Sarayında) bu mektebi kurdurdu. II. Bayezid ise buna ek olarak Galatasarayı’nda da devşirmeler için okul kurdu. Devşirme çocuklarının en seçkinlerinin eğitildiği Enderun Mektebinde devşirmenin kalktığı daha sonraki dönemlerde bazı önde gelen aile çocuklarının yanında devlet adamlarının köleleri de eğitim gördü.

Doğru Cevap: D

Soru 88

Osmanlı devletin de II. Mehmed devrinden itibaren üst düzey askerî-idarî makamlar büyük ölçüde Devşirme kökenlilerin atanmasının en önemli nedeni neydi?

Devşirme kökenlilerin padişaha daha sadık olmaları,

Devşirme kökenlilerin Devlet yönetiminde daha başarılı olmaları,

Devşirmelerin her türlü göreve atanmalarının daha kolay olması,

Devşirmelerin akraba ve aileleri olmadığı için görevlere insan atamada daha objektif ve adil olmaları,

Güçlenmelerinden çekindikleri Türk ailelerin güçlerini dengelemek ve Padişahların otoritesini sağlamlaştırmak

Açıklama:

Osmanlılar aynı zamanda, kuruluş devrinde merkezde uzun süre vezirlik ve kazaskerlik makamlarını elinde bulunduran Çandarlı ailesi ile Rumeli’nin fetih ve iskânında etkili olan Evrenuzoğulları, Mihaloğulları, Turahanoğulları gibi Türk ailelerin güçlerini dengelemek ve Padişahların otoritesini sağlamlaştırmak için kul sisteminden gelen(Devşirme) devlet adamları önemli Askeri ve idari görevlere atanıyorlardı.
Merkeziyetçi imparatorluk projesini hayata geçiren II. Mehmed devrinde üst düzey askerî-idarî makamlar büyük ölçüde kullara verildi. Artık vezirlik kullara has bir makam sayılmaya başlandı. XVI. yüzyılda da sistem daha da gelişti ve derinleşti. Kapıkullarının sayısı arttı.

Doğru Cevap: E

Soru 89

Osmanlı padişahları için de Halifeden “Rum Sultanı” unvanın, talep eden ve Halifenin de iznini alarak ilk defa ''Rum Sultanı '' ünvanını kullanan padişah aşağıdakilerden hangisidir?

Yıldırım Bayezid

Fatih Sultan Mehmet

II. Murat

I. Murat

Orhan Bey

Açıklama:

Mısır Memlukları Osmanlı hükümdarlarına, halifeye bağlı sahibü’l-ucat yani uçların yöneticisi gözü ile bakardı. Ancak Yıldırım Bayezid Halifeden “Rum Sultanı” unvanın, talep etmiş ve halife de bu isteği kabul etmiştir.

Doğru Cevap: A

Osmanlılarda kardeş katlini meşru hale getiren padişah hangisidir?

I. Murad

I. Bayezid

II. Bayezid

I. Selim

II. Mehmed

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 109

Osmanlılarda taht hangi padişahtan sonra hanedanın en yaşlı üyesine geçmeye başladı?

I. Ahmed

I. Selim

I. Mustafa

III.Murad

III. Mehmed

Açıklama:

Osman Bey’den I. Ahmed’e kadar babadan oğula geçen taht bundan sonra hanedanın en yaşlı üyesine geçmeye başladı. I. Ahmed’in yerine kardeşi I. Mustafa tahta geçer.

Doğru Cevap: A

Soru 110

Osmanlıların hanedan evliliklerinden vazgeçmelerinin sebebi nedir?

Yasal eşlerin mülklerini koruma

Yasal eşlerin hakarete uğramasını engelleme

İktidarın paylaşılmak istenmemesi

Erkek çocuk sahibi olmak istenmesi

Farklı dinlere mensup olmaları

Açıklama:

Osmanlıların hanedan evliliklerinden vazgeçmelerinin sebebi Timur’un Yıldırım’ın eşi Sırp Maria’ya zorla hizmetçilik yaptırması veya yasal eşlerin mülklerini korumanın tehlikeleri değildir. L. Peirce’in belirttiği gibi, hakarete uğrayanın bir kraliçe değil de bir köle kökenli olmasının Yıldırım’ın onurunu daha az zedeleyeceği varsayımı tipik Batılı bir anlayıştır. Yine cariye kökenlilerin de büyük servetlere sahip olabileceği Batılıların habersiz olduğu bir husustur. Burada temel sebep, politik evliliklerin yararının azalması ve iktidarın hanedan ve soy sahibi ailelerle paylaşılmak istenmemesidir.

Doğru Cevap: C

Soru 111

Sadrazamdan padişaha yazılan yazılar ile yabancı devletlere yazılan her türlü yazıları yazmakla görevli kalem hangisidir?

Rüus
Kalemi

Amedî Kalemi

Tahvil Kalemi

Beylik Kalemi

Nişan Kalemi

Açıklama:

Sadrazamın padişaha yazıları (telhis, takrir) ile yabancı devletlere yazılan her türlü yazı Amedî Kalemi’nde hazırlanırdı.

Doğru Cevap: B

Soru 112

Aşağıdakilerden hangisi veya hangileri sanayi öncesi toplumlarda devletin tipik özelliklerindendir?
I. Tipik olarak monarşiktir.
II. Ancak mutlak gücü sınırlayan unsurların (din, toplumsal farklılıklar) yanında devletin kırılganlığına yol açan yapısal faktörler mevcuttur.
III. Ulaştırma ve iletişlim alanlarında zorluklar ve yavaşlık devlet örgütlenmesi açısından önemli bir belirleyicidir.

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

Hepsi

Açıklama:

Sanayi öncesi toplumlarda devletin tipik özellikleri:
I. Tipik olarak monarşiktir (Akdeniz cumhuriyetleri hariç).
II. Ancak mutlak gücü sınırlayan unsurların (din, toplumsal farklılıklar) yanında devletin kırılganlığına yol açan yapısal faktörler mevcuttur.
III. Ulaştırma ve iletişlim alanlarında zorluklar ve yavaşlık devlet örgütlenmesi açısından önemli bir belirleyicidir.
Buna göre doğru cevap E (hepsi) şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 113

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nde sarayın bir bölümü olan iç kısım demektir?

Enderun

Harem

Birun

Bâb-ı Hümâyun

Babü’s-saade

Açıklama:

Osnmanlı Devlet'inde saray harem, enderun (iç k›s›m) ve birun (d›fl k›s›m)
bölümlerinden meydana gelir.
Buna göre doğru cevap A (Enderun) şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 114

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devlet'indeki saray birimi olan birundaki saray görevlilerinden biridir?

Hasodabaşı

Miralem

Saray Ağası

Rikabdar

Çuhadar

Açıklama:

Birundaki saray hizmetlileri arasında şunlar vardı:
Kapıkulu Piyadeleri (yeniçeriler, topçular, cebeciler vb.), altı bölük halkı da denilen Kapıkulu süvarileri (sipah, silahtar, sağ ulufeciler, sol ulufeciler, sağ garipler, sol garipler), bostanların bakımı ve sahillerin güvenliğinden sorumlu bostancıbaşı ve bostancılar, miralemin idaresindeki mehter takımı, müteferrikabaşı yönetimindeki imtiyazlı aile ve beyliklerin çocukları, ziyafet işleriyle görevli çaşnigirbaşı ve çaşnigirler, çavuşbaşının yönetiminde teşrifat ve ulaklık işlerini gören çavuşlar, saray ahırlarını idare eden mirahur ve maiyeti, çakırcıbaşı yönetiminde av kuşları ve köpeklerini besleyip bakan doğancılar ve seksoncular; darphane eminliği personeli, hassa mimarları örgütü.
Buna göre doğru cevap B (Miralem) şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 115

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devletinde Padişahın giyiminin gerçekleştiği odadır?

Yukarı Odalar

Küçük Oda

Büyük Oda

Has Oda

Seferli Oda

Açıklama:

Has odabaşının yönetiminde padişahın giyimini üstlenen oda has odadır.
Buna göre doğru cevap D (has Oda) şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 116

Aşağıdakilerden hangisi veya hangileri Divan-ı Hümayun üyelerindedir?
I. Niaşncı
II. Rumeli ve Anadolu Defterdarları
III. Rumeli ve Anadolu Kazaskerleri

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

Hepsi

Açıklama:

Divan'ın vezirler dışındaki üyeleri, Rumeli ve Anadolu kazaskerleri, Nişancı, Rumeli ve Anadolu Defterdarları idi.
Buna göre doğru cevap E (Hepsi) şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 117

Aşağıdakilerden hangisinde Osmanlı Devlet'inde Sadrazamın padişaha olan yazıları ve yabancı devletlere yazılan yazılar hazırlanırdı?

Beylik Kalemi

Tahvil Kalemi

Amedi Kalemi

Rüus Kalemi

Vakanüvislik

Açıklama:

Sadrazamın padişaha olan yazıları ve yabancı devletlere yazılan yazılar Amedi Kaleminde hazırlanırdı.
Buna göre doğru cevap C (Amedi Kalemi) şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 118

Aşağıdakilerden hangisi döneminde Osmanlılarda kul sistemi iyice yerleşti ve idari mamalar değil timarlar da kullara verilmeye başlandı?

Osman Gazi

Orhan Gazi

Yıldırım Bayezid

I. Mehmed

I. Murad

Açıklama:

Yıldırım Bayezid döneminde kul sistemi iyice yerleşti ve idari mamalar değil timarlar da kullara verilmeye başlandı.

Doğru Cevap: C

Soru 119

Aşağıdaki Osmanlı Hükümdarlarından hangisi döneminde sikke sahibi hükümdar olarak sultan unvanı kullanılmaya başlanmıştır?

Osman Gazi

Orhan Gazi

Yıldırım Bayezid

I. Mehmed

I. Murad

Açıklama:

Sikke sahibi hükümdar olarak Orhan’dan itibaren sultan unvanı kullanılmıştır.
Buna göre doğru cevap B (Orhan Gazi) şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 120

Aşağıdakilerden hangisi Ertuğrul Gazi'nin babasıdır?

Osman Bey

Sungur Tekin

Süleyman Şah

Gündüz Alp

Gündoğdu

Açıklama:

Ertuğrul Gazi’nin babasının adının Süleyman-şah olarak zikredilmesi bir yakıştırma olsa da bu, Osmanlıların kendileriyle Selçuklular arasında bir irtibat kurma çabasının bir ürünü olarak görülebilir. Kaynaklardaki bilgilerin tenkit süzgecinden geçirilmesi suretiyle Ertuğrul’un babasının Gündüz Alp olduğu sonucuna varmak mümkündür.
Buna göre doğru cevap D (Gündüz Alp) şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 121

Aşağıdaki Osmanlı hükümdarlarından hangisi döneminde tahta geçen hanedan mensubunun diğer kardeşlerini veya varsa amca ve amca
çocuklarını katlettirilmesi yani “kardeş katli” uygulaması başlamıştır?

II. Bayezid

Yavuz Sultan Selim

Fatih Sultan Mehmed

II. Murad

Kanuni Sultan Süleyman

Açıklama:

Fatih Sultan Mehmed döneminde tahta geçen hanedan mensubunun diğer kardeşlerini veya varsa amca ve amca
çocuklarını katlettirilmesi yani “kardeş katli” uygulaması başlamıştır.
Buna göre doğru cevap C (Fatih Sultan Mehmed) şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 122

Eski Türklerde “kut” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

Siyasi hakimiyet kudreti

Dini hakimiyet kudreti

Coğrafi hakimiyet kudreti

Askeri hakimiyet kudreti

Ekonomik hakimiyet kudreti

Açıklama:

Eski Türklerdeki kut kelimesinin anlamı çok tartışılmış, saadet, mutluluk, baht, talih gibi anlamlarının aslında ikincil derecede önemli olduğu, hâkim anlamının devlet/devletlû olduğu üzerinde durulmuştur. Kut’un aslında siyasî hâkimiyetkudreti anlamında anlaşılmaktadır.

Doğru Cevap: A

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı’da başmuhasebe kaleminin görevleri arasında yer almaz?

Ulufe için para bulur.

Malî kanun ve nizamnameleri hazırlar.

Devlete ait imalât, ihale ve ödemeleri yapar.

Para ile ilgili hesapları kontrol eder.

Malikâne beratlarını verir.

Açıklama:

Başdefterdâr için en önemli mesele senede dört taksit halinde ödenen Kapıkulu ocaklarına verilecek ulûfe için para bulmaktı. Bunun temini pâdişâh ve sadrıâzam için de çok önemli idi.
Başdefterdarlığa bağlı olan başmuhasebe kalemi;

Saray da dâhil olmak üzere bütün devlet dairelerinin gelirleriyle masraf hesaplarını tutar,
Malî kanun ve nizamnameleri hazırlar,
Devlete ait imalât, ihale ve ödemeleri yapar,
Para ile ilgili hesapları kontrol eder,
Malikâne beratlarını verir,
Bir nevi sayıştay vazifesi de görürdü.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Başdefterdâr’a bağlı, maliye kayıtlarının tutulduğu _____________ denilen ve her dîvân toplantısında veziriazamın koynunda taşıdığı padişah mührüyle mühürlenen ve bir sonraki toplantı gününde açılan bir bölüm bulunuyordu. Bu bölümde tımar, zeamet, haslar, vakıflar ve mülklerle ilgili kayıtlarla, devletin her türlü mâlî kayıtlarına ait defter ve belgeler muhafaza ediliyordu.
Verilen boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Maliye Nezareti

Defterhane

Düyun-ı Umumiye

Enderun

Hazine-i Amire

Açıklama:

Başdefterdâr’a bağlı, maliye kayıtlarının tutulduğu Defterhâne denilen ve her dîvân toplantısında veziriazamın koynunda taşıdığı padişah mührüyle mühürlenen ve bir sonraki toplantı gününde açılan bir defter hazinesi bulunuyordu. Bu bölümde tımar, zeamet, haslar, vakıflar ve mülklerle ilgili kayıtlarla, devletin her türlü mâlî kayıtlarına ait defter ve belgeler muhafaza ediliyordu.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı’da İlmiye Teşkilatı kapsamında medreselerin hizmet kadrosu dışında kalır?

Hafız-ı Kütüb

Katib

Siraci

Ferraş

Bevvab

Açıklama:

İdare kadrosu, mütevelli ve ona bağlı kâtib, câbî (vakıf gelirlerini toplayan), câbî kâtibi, mutemed ve noktacı gibi memurlardan oluşuyordu. Hizmetli kadrosunu ise genellikle hâfız-ı kütüb (kütüphaneci), bevvâb (kapıcı), ferrâş (temizlikçi), kennâs-ı helâ (tuvalet temizleyicisi), sirâci (kandilci) gibi elemanlar meydana getiriyordu.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi medreselerde talebelere verilen isimler arasında yer almaz?

Talib

Fakih

Danişmend

Müsteid

Mütevelli

Açıklama:

Medrese talebelerine tarih boyunca talib, fakih, mülazim, talebe, tüllab, danişmend, suhte, softa ve müsteid gibi isimler verilmiştir.

Doğru Cevap: E

Osmanlı devletinde Kapıkulu ocaklarına verilen ulufe senede kaç taksit olarak ödenmekteydi?

4 Taksit

5 Taksit

2 Taksit

6 Taksit

3 Taksit

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 93

Osmanlı devletinde ilk maliye teşkilatı hangi padişah zamanında kurulmuştur?

I.Murad

III.Murad

II.Selim

III.Selim

III. Mehmed

Açıklama:

Osmanlı devletinde ilk maliye teşkilatı I. Murad zamanında yapılmıştır. Daha sonraları hududun genişlemesi, ihtiyacın fazlalığı, sebebiyle gelir ve giderlerin miktar ve türü de artmıştır. Devletin kemâle erdiği XVI. yüzyıldan itibaren müesseseler de en olgun ve fonksiyonel hale gelmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 94

Osmanlı devletinde, başdefterdarın yardımcısı aşağıdakilerden hangisidir?

Başmuhasebeci

Başruznamçeci

Şıkk·ı sânî

Başbâkıkulu

Şıkk·ı sâlis

Açıklama:

Başmuhasebeciler başdefterdarın yardımcısı idi. Başmuhasebecilerin yardımcısı da “başruznamçeci” idi. Başmuhasebeci, geniş salâhiyete sahip bir görevliydi. İcabında, başdefterdarın bile nizama yahut hazine menfaatine aykırı teklifini reddederdi.

Doğru Cevap: A

Soru 95

Osmanlıda Defterdarlığa ait kayıtlar, defterler, senetler, gelir ve gider cetvelleri sarayın hangi kısmında saklanırdı?

Maliye hazinesinde

Divanhane

Defterdar Kapısı

Birun

Enderun

Açıklama:

Defterdârlığa ait bütün kayıtlar, defterler, senetler, gelir ve gider cetvelleri ve saire dîvânhânenin yanındaki maliye hazinesinde saklanırdı.

Doğru Cevap: A

Soru 96

Aşağıda verilen Osmanlı kurumlarından hangisi, günümüzde Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü olarak adlandırılır?

Defter-i hakanî nazırı

Tekâlîf-i dîvâniye

Şıkk·ı sânî

Dîvân-ı hümâyûn

Mâlikâne-dîvânî

Açıklama:

Başdefterdâr’a bağlı, maliye kayıtlarının tutulduğu Defterhâne denilen ve her dîvân toplantısında veziriazamın koynunda taşıdığı padişah mührüyle mühürlenen ve bir sonraki toplantı gününde açılan bir defter hazinesi bulunuyordu. Defterhâne-i hakanî de denilen bu bölümde tımar, zeamet, haslar, vakıflar ve mülklerle ilgili kayıtlarla, devletin her türlü mâlî kayıtlarına ait defter ve belgeler muhafaza ediliyordu. Bu büronun başında ise defter-i hakanî emîni adı verilen bir görevli vardı. Defterhâne kâtip, şakird ve memurlarının tayinleri onun arziyle olurdu. Tanzimat’tan sonra buna defter-i hakanî nazırı denmiştir. Bugünkü karşılığı ise Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’dür.

Doğru Cevap: A

Soru 97

Osmanlı devletinin maliyeye ait işlerinin yürütüldüğü Maliye Nezareti kaç yılında kurulmuştur?

1838

1808

1848

1818

1828

Açıklama:

1838 yılında Maliye Nezareti kurularak devletin maliyeye ait işleri buradan yürütülmeye başlandı. Hazine ve asâkir-i mansure hazinesi’nin yönetimi Maliye Nezareti’ne verildi.

Doğru Cevap: A

Soru 98

İlk Osmanlı dârü’ş-şifa denilen hastaneler Yıldırım Bayezid tarafından yaptırılmıştır. Bu ilk hastane nerede açılmıştır?

Bursa

Edirne

Manisa

Amasya

İstanbul

Açıklama:

Süleymaniye medreseleri açılınca önceki derslere ilaveten tıp, tabiiyat ve riyaziye (matematik) dersleri de verilmeye başlanmıştır. Bundan önce tıp ilmi, dârü’ş-şifa denilen hastanelerde tahsil ediliyordu. İlk Osmanlı dârü’ş-şifası da Yıldırım Bayezid tarafından Bursa’da yaptırılmıştı.

Doğru Cevap: A

4-Aşağıdakilerden hangisi Acemi oğlanları ocağının insan kaynaklarından değildir?

Paralı askerler

Hristiyan esirler

Kuloğulları

Köleler

Devşirmeler

Açıklama:

Osmanlı ordusunun merkez ve taşra yapısı hakkında bilgi sâhibi olabilecek,
Başında Acemi Ocağı ağası adlı bir âmirin bulunduğu ocağın asker ihtiyâcı, şu
dört kaynaktan karşılanmıştır:

Savaşlarda elde edilen Hıristiyan esirler,
Devşirme sistemi çerçevesinde toplanan gayr-i müslim çocukları,
Kapıkulu ordusu mensuplarının çocukları (kul oğulları),
Esir pazarlarından satın alınan köleler.

Doğru Cevap: A

Soru 15

5-Sekban birlikleri hangi padişah devrinde yeniçeri ocağına dahil olmuştur?

Yıldırım Bayezid

Fatih Sultan Mehmet

II. Murad

Murad

Çelebi Mehmet

Açıklama:

Merkez ve taşra ordusunun alt gruplarını öğrenebilecek,

Murâd devrinde kurulan ve ayrı bir teşkilât

yapısı olan, başlarında sekbanbaşı adlı bir idârecinin bulunduğu 34 bölüklük
sekban birliklerinin 1451’de Fâtih Sultan Mehmed tarafından Yeniçeri Ocağı’na
katılmasıyla, bir sınıftan oluşan yeniçeriler iki sınıfa çıkarılmış oldu.

Doğru Cevap: B

Soru 16

6-Osmanlı askeri sisteminde eyaletlerde defter kethüdalarına verilen ödeneğe ne ad verilirdi?

Has

Zeamet

Tımar

Cebelü

Ikta

Açıklama:

Merkez ve taşra ordusunun alt gruplarını öğrenebilecek,
İkinci sırada yer alan zeâmetler, zaîm (çoğulu
zu’amâ) denen kişiler tarafından tasarruf olunurlardı; bunlar çoğunlukla yörük
beyleri, müsellem beyleri, defter kethüdâları, timar defterdarları, sancak-beyi ve
beyler-beyilerin oğulları, kapıkulu mensupları arasında bulunan ve taşraya çıkmak
isteyen çavuş, müteferrika ve dîvân kâtipleri gibi orta dereceli devlet memurlarıyla
sipâhi subayları idiler.

Doğru Cevap: B

Soru 17

7-Osmanlı ordusunda silah yapım ve tamirinden sorumlu ocak hangisidir?

Yeniçeri

Acemioğlanlar

Cebeciler

Topçular

Humbaracılar

Açıklama:

Merkez ve taşra ordusunu oluşturan alt grupların görevlerini ve hizmet alanlarını
öğrenebilecek,
Osmanlı merkez ordusunun önemli bir birimi de Cebeci Ocağı idi. Cebe kelimesi
zırh anlamına gelir. Bölük ve cemaat adıyla iki gruba ayrılan cebeciler, yeniçerilerin
savaşlarda kullanacakları ok, yay, kalkan, kılıç, tüfenk, kazma, kürek, balta,
barut, kurşun, fitil, zırh, tolga ve benzeri silâhların yapımı ve tâmiri işiyle görevliydiler.

Doğru Cevap: C

Soru 18

8-Osmanlı ordusunda at ve çayır ihtiyacını karşılayan sınıfa ne ad verilirdi?

Humbaracı

Voynuk

Derbendci

Martolos

Cerahor

Açıklama:

Merkez ve taşra ordusunu oluşturan alt grupların görevlerini ve hizmet alanlarını
öğrenebilecek,
Slavca bir kelime olan voynuk, asker anlamına gelmektedir. Bunlara, Balkanlarla
ilgili Osmanlı belgelerinde voynak, voynuk, voynok, voynik, voyneyk imlâlarıyla
yazılmış şekilde sık sık rastlanır. Vazifeleri, seferler sırasında ordunun at ve çayır
ihtiyâcını karşılamaktı. Çayır voynukları ve sefer voynukları olmak üzere iki gruba
ayrılmışlardı.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Kapıkulu bölükleri hangi renkte bayraklar kullanmışlardır?

Beyaz-Kırmızı

Kırmızı-sarı

Beyaz-Sarı

Sarı-Yeşil

Yeşil-Beyaz

Açıklama:

Osmanlı ordusunun insan kaynakları hakkında bilgi sâhibi olabilecek,
15.yüzyılın ortalarında sipâh bölüğü oldukça îtibarlı bir konuma yükseldi. Bu sebeple ileri gelen devlet adamları bile çocuklarını bu bölüğe vermeye başladılar. Süvâri ocağı, zamanla üç yüz bölüğe kadar çıktı. Her bölükte 20 ilâ 30 arasında nefer bulunuyordu. Sembol olarak kırmızı bayrak taşıdıkları için, bunlara kırmızı bayrak halkı da denilirdi. Silâhdâr bölüğünün sembolü ise sarı bayraktı.

Doğru Cevap: B

Soru 20

10-Kapıkulu çocuklarından Osmanlı ordusuna alınanlara ne ad verilir?

Kul oğulları

Devşirme

Pençik

Yeniçeri

Acemi oğlan

Açıklama:

Osmanlı ordusunun insan kaynakları hakkında bilgi sâhibi olabilecek,
Acemi Ocağı’nın eleman kaynaklarından birisi de kul oğulları idi. Bunlar, kapıkulu
ordusu mensuplarının çocukları idiler. Bilindiği üzere, kapıkulu mensupları
köle statüsündeydiler; dolayısıyla onların oğulları da aynı statüde sayılmışlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 21

11-Aşağıdakilerden hangisi Yeniçeri ocağının bozulma sebepleri arasında sayılamaz?

Liyakatsız kişilerin ocağa alınması

Ümera ve ulema arasındaki çekişmeler

Ekonomik Sıkıntılar

Dini duygunun zayıflaması

Savaş teknolojisindeki gelişmelere ayak uyduramama

Açıklama:

Osmanlı ordu sisteminin bozulmasının sebeplerini anlayabilecek,
Ancak III. Murad
devrinden îtibâren bu durum değişti. Ocağa askerlikle ilgisi bulunmayan kişiler
alınmaya başlandı. Sultan III. Murad (1574-1595), kendisinden sonra III. Mehmed
adıyla tahta çıkacak olan oğlunun sünnet düğünündeki eğlenceler sırasında
çeşitli hünerler sergileyen kişileri taltif etmek için, bunların ocağa alınmasına izin
vermişti.
yeniçeriler, ümerâ ve ulemâ arasındaki çekişmelerin aktif tarafları
hâline geldiler. Bu durum, ocak düzenin bozulmasını hızlandırdı.
XVI. yüzyılın son çeyreğinde etkili bir şekilde hissedilen ekonomik sıkıntılar
da Yeniçeri Ocağı nizâmının bozulmasının sebepleri arasında gözükmektedir. Bu
devirde Avrupayı alt-üst eden Amerikan gümüşü, Osmanlı piyâsasını da derinden
etkilemiş, enflasyona ve fiyatların artmasına yol açmıştı.
İlk olarak, Osmanlıların sık sık savaştıkları Avusturya dâimî bir ordu kurdu. XVI.
yüzyılın sonlarına doğru savaş teknik ve taktiklerinde önemli değişiklikler görüldü;
ateşli silâhlar savaşlarda daha etkili olarak kullanılmaya başlandı. Aynı şekilde,
XVIII. yüzyılın başlarında Rus Çarı Deli Petro da Osmanlı ordusunu dikkate alarak
düzenli bir ordu kurmuştu. Bu açıdan bakıldığında, yeniçerilerin savaş alanlarındaki
başarılarının, biraz da muhâtaplarının düzensiz ordular olmalarından kaynaklandığı
söylenebilir.

Doğru Cevap: D

Soru 22

12-Osmanlı Devleti’nde ilk tersane hangi yılda kurulmuştur?

1327

1324

1337

1354

1389

Açıklama:

Osmanlı donanmasının oluşum sürecini, genel yapısını, faaliyet sâhalarını öğrenebileceksiniz.
Osmanlılar, 1324’te Karamürsel’i fethetmek sûretiyle ilk defa denize ulaşmışlardı.
Karamürsel Alp komutasında oluşturulan ilk donanma, Kocaeli bölgesinin fethi
sırasında denizden destek sağlayacaktı. 1327’de Karamülrsel’de ilk tersânenin kurulmasıyla,
müesseseleşme yoluna girildi.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Yeniçeri Ocağı hangi sultan devrinde kurulmuştur?

Fâtih Sultan Mehmed

Cem Sultan

Sultan I. Murad

Sultan II. Murad

Sultan III. Murad

Açıklama:

Yeniçeri Ocağı, 1363 yılında, Sultan I. Murad devrinde kurulmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 24

III. Selim tahttan indirilip yerine IV. Mustafa'nın geçirildi isyan aşağıdakilerden hangisidir?

Patrona Halil isyânı

Sipâhi isyânı

Ayak Dîvânı isyanı

Kabakçı Mustafa isyanı

Kara Davud Paşa isyanı

Açıklama:

Kabakçı Mustafa isyanı adıyla bilinen isyan sonunda III. Selim tahttan indirildi; yerine IV. Mustafa (1807-1808) geçirildi.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Yeniçerilerin savaşlarda kullanacakları ok, yay, kalkan, kılıç, tüfenk, kazma, kürek, balta, barut, kurşun, fitil, zırh, tolga ve benzeri silâhların yapımı ve tâmiri işiyle görevli birim aşağıdakilerden hangisiydi?

Humbaracı Ocağı

Cebeci Ocağı

Topçu Ocağı

Akıncı Ocağı

Lağımcı Ocağı

Açıklama:

Osmanlı merkez ordusunun önemli bir birimi de Cebeci Ocağı idi. Cebe kelimesi
zırh anlamına gelir. Bölük ve cemaat adıyla iki gruba ayrılan cebeciler, yeniçerilerin savaşlarda kullanacakları ok, yay, kalkan, kılıç, tüfenk, kazma, kürek, balta, barut, kurşun, fitil, zırh, tolga ve benzeri silâhların yapımı ve tâmiri işiyle görevliydiler.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Temel görevi, savaşlarda, özellikle de kale kuşatmalarında tüneller kazmak olan birlik aşağıdakilerden hangisidir?

Lağımcı Ocağı

Top Arabacıları Ocağı

Voynuklar

Cerahorlar

Martoloslar

Açıklama:

Askerî literatürde lağım, tünel anlamına gelmektedir. Teknik bir sınıf olan Lağımcı Ocağı, bağımsız bir ocak olmaktan ziyâde, Yeniçeri Ocağı içinde faaliyet gösteren bir alt ocaktı. Temel görevi, savaşlarda, özellikle de kale kuşatmalarında tüneller kazmaktı.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Yeniçeri Ocağı ne zaman kaldırılmıştır?

1748

1805

1826

1839

1843

Açıklama:

1826 yılında ise, Yeniçeri Ocağı ile birlikte Lağımcı Ocağı da kaldırıldı.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Yıllık geliri 20 bin ilâ 100 bin akçe arasında değişen dirliklere verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Has

Ulemâ

Timar

Ümerâ

Ze’âmet

Açıklama:

Yıllık geliri 20 bin ilâ 100 bin akçe arasında değişen dirliklere ze’âmet denirdi

Doğru Cevap: E

Soru 29

Serhad denen sınır-boylarında bir taraftan düşman topraklarına yönelik faaliyet gösteren, diğer taraftan tecâvüzleri ve sızmaları önlemek sûretiyle sınırları koruyan hafif atlı birlikler aşağıdakilerden hangisidir?

Voynuklar

Yörükler

Akıncılar

Cerahorlar

Deliler

Açıklama:

Akıncılar, serhad denen sınır-boylarında bir taraftan düşman topraklarına yönelik faaliyet gösteren, diğer taraftan tecâvüzleri ve sızmaları önlemek sûretiyle sınırları koruyan hafif atlı birliklerdi.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Serhad kulu da denen, iri yarı cüsseleri, secâret ve kahramanlıkları ile tanınmış ve daha ziyâde sınır boylarında faaliyet gösteren kuvvetler aşağıdakilerden hangisidir?

Kale Muhafızları

Deliler

Cerahorlar

Voynuklar

Lağımcılar

Açıklama:

Serhad kulu da denen bu kuvvetler, isimlendirmeden de anlaşılacağı üzere, akıncılar gibi, daha ziyâde sınır boylarında faaliyet gösterirlerdi. Bu grup, çoğunlukta Türk soylulardan oluşuyordu. İri yarı cüsseleri, secâret ve kahramanlıkları ile tanınmışlardı.

Doğru Cevap: B

Soru 31

Osmanlı ordusunun bir haberleşme elemanı olarak .........., imparatorluğun her tarafına gidebilecek durumda idiler.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru tamamlar?

Voynuklar

Deliler

Yörükler

Tatarlar

Martoloslar

Açıklama:

Osmanlı ordusunun bir haberleşme elemanı olarak tatarlar, imparatorluğun
her tarafına gidebilecek durumda idiler.

Doğru Cevap: D

Soru 9

Kadı, kazâ idaresinin başıdır.
Mutlaka yüksek dereceli bir medreseyi bitirmiş olmalıdır.
Kadı, görevine ancak üç sene müddetle atanabilmektedir.
Kadıların tayin işleri kadıaskerlere aittir.
Kadılıklar, kadıların görev yaptıkları, kazâ bölgesinin durumuna göre kazâ kadıları ve sancak-eyalet kadıları olmak üzere ikiye ayrılmıştır.

Kadılıkla ilgili özellikler hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

I ve II

I, II, III,IV, V

II, IV, V

III, IV, V

I, II, IV, V

Açıklama:

Kadı, kazâ idaresinin başı olup, mutlaka yüksek dereceli bir medreseyi bitirmiş ve belli müddet Edirne, Konya, Sivas, Bağdat gibi büyük şehirlerde "dânişmend" (stajiyer) olarak hizmet görmüş kişiler arasından tayin olunurdu. Kadı, görevine ancak iki sene müddetle atanabiliyor, iki yıl sonunda İstanbul’a giderek "mülâzemette" (maaşsız hizmette) beklemesi gerekiyordu. Bu durumda 30 yıl kadılık yapan birisinin 10 yılı mülâzemette geçiyor demektir. Kadıların tayin işleri kadıaskerlere aitti. Kadılıklar, kadıların görev yaptıkları, kazâ bölgesinin durumuna göre belli derecelere ayrılmıştı; kazâ kadıları ve sancak-eyalet kadıları.

Doğru Cevap: E

Soru 10

Eski şer’i mahkemelerde davacılar ve davalıları mahkemeye çağıran memurlara ne ad verilir?

Ases

Musahip

Muhzır

Subaşı

Naip

Açıklama:

Muhzır, Eski şer’i mahkemelerde davacılar ve davalıları mahkemeye ihzar eden yani çağıran memurlara denirdi. Bunlar bir nevi adlî polis olarak görev yaparlardı. Bunların âmirine de Muhzırbaşı denirdi. Muhzırbaşı ve muhzırlar gördükleri işler karşılığında mahkemeye işi düşenlerden belirli bir ücret alırlardı.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi muayyen bir bölgeye ait vergi gelirlerinin belirli yükümlülükler karşılığında padişah tarafından bir şahsa verilmesi olarak tanımlanmaktadır?

Vakıf

Timar

Caize

Ulufe

Cebelü

Açıklama:

Timar, en kısa biçimiyle, muayyen bir bölgeye ait vergi gelirlerinin belirli yükümlülükler karşılığında padişah tarafından bir şahsa verilmesi olarak tarif edilebilir.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Osmanlılar timar sistemini kendilerinden önceki devletlerden hangisinden almışlardır?

Bizans İmparatorluğu

Sasaniler

Anadolu Selçukluları

Memlük Devleti

Harzemşahlar

Açıklama:

Bizans’ın, kökeni Roma’ya dayanan teşkilat ve müesseseleriyle çağdaşı bulunan Türk ve İslâm devletlerini birçok bakımdan etkilemiş olması normaldir. Fakat diğer birçok konuda olduğu gibi timar sistemi konusunda da Osmanlılar Anadolu Selçuklularındaki iktâ sistemini esas almışlardır.

Doğru Cevap: C

Soru 13

Akkoyunlular’daki timar sistemini ifade etmek için kullanılan Moğolca kökenli sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

Soyurgal

Biçik

Halha

Reaya

Tahrir

Açıklama:

Osmanlılarla çağdaş olan Akkoyunlu Devleti’nde de timar sisteminin mevcut
olduğu Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun Osmanlılara geçmesinden sonra tertip olunan kanunnâmelerden açıkça anlaşılmaktadır. Akkoyunlular’da soyurgal denilen, sahibinin sadece örfî vergileri tasarruf edebildiği bir timar tipi bulunmaktadır. Moğolca kökenli olan soyurgal kelimesi iktâ anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Bir kurum olarak timar aşağıdaki Osmanlı hükümdarlarından hangisinin iktidarından itibaren varlık göstermiştir?

Osman Bey

Orhan Bey

I. Murad

I. Bayezid

I. Mehmed

Açıklama:

Gerek tahrir ve vakıf defterleri gibi resmî belgeler ve gerekse
diğer belgeler timarın bir kurum olarak, Osmanlı devletinin kurucusu Osman
Bey’den itibaren var olduğunu ispatlamaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Geliri 100 bin akçe ve yukarısı olan dirlikler aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilmektedir?

Timar

Has

Zeamet

Cebelü

Paşmaklık

Açıklama:

Haslar: Geliri 100 bin akçe ve yukarısı olan dirliklere has denilmiştir. Bunlar
başta padişah olmak üzere şehzadeler, veziriazam, vezirler, valde sultan ve padişahın kız kardeşleri ve kızları ile beylerbeyileri, sancakbeyileri gibi yüksek dereceli devlet adamlarına tahsis edilmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi "Paşmaklık" denilen hasların tevcih edildiği zümreler arasında yer almaz?

Padişahın annesi

Padişahın kız kardeşleri

Padişahın kızları

Hasekiler

Veziriazamlar

Açıklama:

Ayrıca padişahın annesi başta olmak üzere, kız kardeşi, kızları ve haseki denilen padişahtan çocuğu olmuş saray kadınlarına da paşmaklık denilen haslar tevcih
olunurdu.

Doğru Cevap: E

Soru 17

Geliri 20 bin ila 99.999 akçe arasında olan dirlikler aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilmektedir?

Has

İkta

Timar

Zeamet

Cebelü

Açıklama:

Zeamet, geliri 20 bin ila 99.999 akçe arasında olan dirliklere verilen isimdir.

Doğru Cevap: D

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi zeamet tevcih edilen zümreler arasında yer almaktadır?

Vezirler

Beylerbeyileri

Padişahlar

Müsellem Beyleri

Şehzadeler

Açıklama:

Zeamet, geliri 20 bin ila 99.999 akçe arasında olan dirliklere verilen isimdir. Zeamet orta dereceli devlet memurlarına ve sipahi subaylarına tevcih
edilmektedir. Bunlar arasında bazı yörük beyleri, müsellem beyleri, defter kethüdaları, timar defterdârları, sancakbeyi ve beylerbeyilerin oğulları sayılabilir.

Doğru Cevap: D

Soru 19

Geliri en fazla 19.999 akça olan dirlikleri ifade etmek için kullanılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Zeamet

Has

Cebelü

Timar

İkta

Açıklama:

Osmanlı timar sisteminin esasını ve sayı olarak ana grubunu timarlar oluşturur. Timar, genel olarak geliri en fazla 19.999 akça olan dirliklere denilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Osmanlı'da kaçak köleleri takip ederek yakalanmalarını sağlayan görevli aşağıdaki kavramlardan hangisiyle adlandırılmıştır?

Timarlı sipahi

Yavacı

Çavuş

Subaşı

Çeribaşı

Açıklama:

Serbestiyet üzere timar tasarruf eden dirlik sahiplerinin diğer bir gelir kaynağı
da kaçak köle ve cariyelerin yakalanmasından alınan “muştuluk” (müjdelik) adı
altında alınan harçlardı. Kaçak köleyi bulan kimse onu bu işlerle meşgul yavacıya
teslim ederek ufak bir ücret alırdı.

Doğru Cevap: B

Soru 21

Muayyen bir bölgeye ait vergi gelirlerinin belirli yükümlülükler karşılığında padişah tarafından bir şahsa verilmesine ne ad verilir?

Dirlik

Has

Zeamet

Timar

Sâlyâne

Açıklama:

Timar sistemi Osmanlı devletinin en temel kurumlarından biridir. Eyalet idaresi esas itibariyle timara dayanır. Bundan başka devletin zirâî, ekonomik ve sosyal yapısı ile askerî teşkilatı ve vergi düzeni de timar sistemi ile iç içedir. Timar, en kısa biçimiyle, muayyen bir bölgeye ait vergi gelirlerinin belirli yükümlülükler karşılığında padişah tarafından bir şahsa verilmesi olarak tarif edilebilir. Burada belirli bir arazinin tevcihi veya araziye ait bazı hakların verilmesinden ziyade bir takım vergilerin havale edilmesi söz konusudur. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 22

Geliri 100 bin akçe ve yukarısı olan dirliklere ne ad verilmiştir?

Zeamet

Has

Timar

Soyurgal

İktâ

Açıklama:

Geliri 100 bin akçe ve yukarısı olan dirliklere has denilmiştir. Bunlar başta padişah olmak üzere şehzadeler, veziriazam, vezirler, valde sultan ve padişahın kız kardeşleri ve kızları ile beylerbeyileri, sancakbeyileri gibi yüksek dereceli devlet adamlarına tahsis edilmektedir. Tahrir bittikten sonra bir sancağa ait gelirler taksim edilirken en büyük pay padişah hasları olarak ayrılmaktadır. Bunlar genellikle vergi geliri yüksek olan köylerdir. 1528 yılında bütün devlet gelirlerinin % 51’inin padişah haslarına, % 37’sinin diğer haslar, zeametler ve timarlara, % 12’sinin de vakıflara ayrıldığı görülmektedir. Padişah hasları dış hazine denilen esas devlet hazinesinin en önemli gelir kalemini teşkil ediyordu. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 23

Timar sisteminin ortaya çıktığı ve bozulduğu dönemdeki Osmanlı padişahlarının isimleri, aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Osman Bey-III. Murad

Orhan Bey-IV. Murad

Murad-III. Mehmed

Bayezid-I. Ahmed

Mehmed-I. Mustafa

Açıklama:

Gerek tahrir ve vakıf defterleri gibi resmî belgeler ve gerekse diğer belgeler timarın bir kurum olarak, Osmanlı devletinin kurucusu Osman Bey’den itibaren var olduğunu ispatlamaktadır. Birçok Osmanlı müellifi, timar sistemindeki bozulmanın ise III. Murad devrinde başladığı görüşündedir. Bu devirden itibaren sadrazam ve serdar gibi devletin yüksek makamlarını işgal edenler, büyük bir hikmet ile konulmuş olan kanunları ihmal ederek nizamın bozulmasına sebep olmuşlardır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Osmanlı devletindeki ilk beylerbeyi aşağıdakilerden hangisidir?

Lala Şahin Paşa

Çandarlı Halil Paşa

Şehzade Süleyman

Sokollu Mustafa Paşa

Şehzade Mustafa

Açıklama:

Orhan Gâzi’nin oğlu Şehzade Süleyman ilk beylerbeyi idi. Onun ölümünden sonra bu makama Lala Şahin Paşa getirilmiştir. Fakat bir süre sonra I. Murad zamanında, vezir Çandarlı Halil Paşa’nın ordu kumandanlığını da üzerine almasıyla beylerbeyilerin ehemmiyetleri biraz azalmışsa da nüfuzları devam etmiştir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 25

I. Dulkadriye
II. Temeşvar
III. Yemen
IV. Habeş
V. Lahsa
Yukarıdakilerden hangileri sâlyâneli eyaletler arasında bulunmaktadır?

I ve II

I, II, III

II, III, IV

III, IV, V

I, II, III, IV

Açıklama:

Sâlyâne, yıllık demektir. Sâlyâneli eyaletlerde timar sistemi uygulanmıyordu. Yani tahrir (sayım) yapılmıyor, timar ve zeamet gibi dirlikler bulunmuyordu. Eyaletin gelirleri öncelikle eyaletteki beylerbeyi, sancakbeyi ve diğer görevlilerin maaşları çıktıktan sonra merkeze alınıyordu. Buralarda güvenliği sağlamak için yeniçeri garnizonları, kadı ve defterdâr vardı. Bu eyaletler Mısır, Bağdad, Şehr-i zor, Yemen, Habeş, Lahsa, Cezayir, Trablusgarb ve Tunus eyaletleri idi. Dulkadriye ve Temaşvar ise sâlyânesiz eyaletler arasında yer almaktadır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 26

Aşağıda sancakbeyi ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Sancağındaki timarlı sipâhilerin ve zâimlerin tabii komutanıdır

Kendi kapu halkı ve sancağındaki zâim, sipâhi ve cebelüler ile birlikte emredilen seferlere katılmak zorundadır

Kanuna aykırı durumları önlemek hususunda daima kadı ile birlikte hareket etmektedir

Sancak merkezi olan şehrin asayişini temin etmek, adaletin uygulanmasını gözetmek de onun görevleri arasındadır

Mukataa gelirlerinin toplanması diğer bir asli görevidir

Açıklama:

Sancakbeyi, sancağındaki timarlı sipâhilerin ve zâimlerin tabii komutanıdır. Kendi kapu halkı ve sancağındaki zâim, sipâhi ve cebelüler ile birlikte emredilen seferlere katılmak zorundadır. Bu onun asli görevidir. İdârî görevi ise, reâyâ’nın rahat ve huzur içerisinde yaşaması için sancağın düzenini ve emniyetini sağlamak, bunun için tedbirler almaktır. Ayrıca sancak merkezi olan şehrin asayişini temin etmek, adaletin uygulanmasını gözetmek de onun görevleri arasındadır. O, kanuna aykırı durumları önlemek hususunda daima kadı ile birlikte hareket etmektedir. Sancakbeyinin diğer bir görevi de, mukataa gelirlerinin toplanmasıdır. Bu onun asli görevi olmayıp, zaman zaman ortaya çıkan arızî bir durum olmakla beraber, bazı dönemlerde asıl görevi olan sefere gitmenin önüne geçtiği, yani temel vazifesi haline geldiği görülmektedir. Mukataa gelirlerini toplamak sancakbeyinin asli görevi olmadığından doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 27

Ticarî ve kültürel üstünlüğü ile çevrenin merkezi olmuş bir kasaba veya şehir ile böyle bir topluluk merkezini çevrelemiş köylerin teşkil ettiği idarî birliğe ne ad verilir?

Kadı

Nefs

Kaza

Nâip

Nahiye

Açıklama:

Kazâ, ticarî ve kültürel üstünlüğü ile çevrenin merkezi olmuş bir kasaba veya şehir ile böyle bir topluluk merkezini çevrelemiş köylerin teşkil ettiği idarî bir birliktir. Bundan dolayı, kazâların doğuşu, ekonomik, sosyal, coğrafî ve kültürel şartların belirlediği tarihî bir seyir içerisinde vuku bulmuş demektir. Kazâ merkezi olan şehirlerin büyük çoğunluğu, Osmanlı öncesi devirlerde de bulundukları bölgenin siyasî, iktisadî ve kültürel bakımdan merkezi durumunda olan yerlerdir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Eski şer’i mahkemelerde davacılar ve davalıları mahkemeye ihzar eden yani çağıran memurlara ne ad verilirdi?

Naip

Muhzır

Ases

Subaşı

Mukayyid

Açıklama:

Muhzır: Eski şer’i mahkemelerde davacılar ve davalıları mahkemeye ihzar eden yani çağıran memurlara denirdi. Bunlar bir nevi adlî polis olarak görev yaparlardı. Bunların âmirine de Muhzırbaşı denirdi. Muhzırbaşı ve muhzırlar gördükleri işler karşılığında mahkemeye işi düşenlerden belirli bir ücret alırlardı. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 29

Şehir ve kasabalarda asayişin muhafazası için geceleri kol gezen ve bugünkü polisin ve gece bekçisinin vazifesini gören memurlara Osmanlıda ne denirdi?

Kadı

Naip

Muhzır

Subaşı

Ases

Açıklama:

Ases: Şehir ve kasabalarda asayişin muhafazası için geceleri kol gezen ve bugünkü polisin ve gece bekçisinin vazifesini gören memurlara denirdi. Bunların görevi, yolun iki tarafında toplanan kalabalığı yarıp umumi yolu açmak ve asker kaçağı eşkıyayı yakalamaktır. Âmirlerine asesbaşı denirdi. Asesler şehir subaşısı‘na bağlı idiler. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 30

Sancakbeyinden sonra sipahilerin en önemli subayı aşağıdakilerden hangisidir?

Timarlı subaşı

Mîrî subaşı

Şehir subaşısı

Asesbaşı

Muhzırbaşı

Açıklama:

Fâtih kanunnâmesine göre biri mîrî subaşı, diğeri timar subaşısı olmak üzere iki tür subaşılık vardır. Mîrî subaşılar’a şehir subaşısı da denirdi. Bunlar şehirlerdeki ihtisab işlerine bakarlar; bu meyanda vazifelerinden biri gündüzleri kol gezerek çarşı, pazar ve mahalle aralarının temizliğini temin etmek, kaldırımları tamir ettirmektir. Öteki vazifesi ise geceleri asesbaşı ile gezerek uygunsuz takımının teftiş ve araştırılması ile meşgul olmaktır. Kısacası kadı’nın emrinde olan mîrî subaşı, şehir ve kasabalarda belediye, zabıta ve asayiş işlerine bakmaktadır. Timarlı subaşı ise sancakbeyinden sonra sipahilerin en önemli subayıdır. Görevi bulunduğu eyalet ve sancak merkezlerinin idare âmirliğidir. Bunlar serbest dirlik tasarruf ederler, sefere cebelüleri ile birlikte katılırlardı. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Osmanlı Devleti aşağıdaki devletlerin hangisinden ikta sistemini esas almıştır?

Bizanzlılar

Memlükler

Anadolu Selçukluları

Abbasiler

Emeviler

Açıklama:

Osmanlılar diğer birçok konuda olduğu gibi timar sistemi konusunda da Anadolu Selçuklularındaki iktâ sistemini esas almışlardır.
Buna göre doğru cevap C (Anadolu Selçukluları) şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 32

Aşağıdaki devletlerden hangisinde soyurgal denilen tımar sistemi bulunmaktadır?

İlhanlılar

Akkoyunlular

Karakoyunlular

Anadolu Selçuklular

Abbasiler

Açıklama:

Akkoyunlular’da soyurgal denilen, sahibinin sadece örfî vergileri tasarruf edebildiği bir timar tipi bulunmaktadır.
Buna göre doğru cevap B (Akkoyunlular) şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nde geliri yüz bin akçe ve yukarısı olan dirliklere verilen isimdir?

Tezkereli Timar

Tezkeresiz Timar

Has

Zeamet

Serbest Timar

Açıklama:

Geliri 100 bin akçe ve yukarısı olan dirliklere has denilmiştir.
Buna göre doğru cevap C (Has) şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devlet'inde Serbest Timar sahibi sınıflardan değildir?

Sipahiler

Subaşılar

Çavuşlar

Çeribaşları

Dizdarlar

Açıklama:

Pâdişah hasları ile sultan ve vezir vakıflarından başka; vezir, beylerbeyi, sancakbeyi, nişancı, defterdâr, divan kâtipleri, çavuşlar, çeribaşları, subaşılar ve dizdarlar vb. gibi yüksek rütbeli idâre âmirleri ile diğer memûr ve askerlerin has ve zeâmetleri, idârî ve mâlî bakımdan bâzı imtiyazlara sâhip serbest timar olarak muâmele görmektedir.
Buna göre doğru cevap A (Sipahiler) şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 35

Osmanlı Devlet'inde Timar sistemi aşağıdaki yüzyılların hangisinde bozulmaya başlamıştır?

XV. Yüzyıl

XIV. Yüzyıl

XVI. Yüzyıl

XVII. Yüzyıl

XVIII. Yüzyıl

Açıklama:

Osmanlı Devlet'inde Timar sisteminin XVI. asrın sonlarına doğru soysuzlaşarak devlet idaresinde büyük bir buhrana sebep olduğu konusunda bu devirdeki askerî, siyasî ve sosyal bozuklukların mahiyeti ve ıslahı çareleri hakkında yazılmış olan risalelerde açıkça ortaya konmuştur.
Buna göre doğru cevap C (XVI. Yüzyıl) şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devlet'inin ilk beylerbeyidir?

Şehzade Orhan

Şehzade Murat

Şehzade Mehmet

Şehzade Süleyman

Şehzade Ahmet

Açıklama:

Osmanlı Devlet'inde Orhan Gâzi’nin oğlu Şehzade Süleyman ilk beylerbeyi idi.
Doğru cevap D (Şehzade Süleyman) şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devlet'inde Salyaneli Eyaletlerden biridir?

Budin

Erzurum

Şam

Karaman

Yemen

Açıklama:

Sâlyâneli eyaletler: Sâlyâne, yıllık demektir. Sâlyâneli eyaletlerde timar sistemi uygulanmıyordu. Yani tahrir (sayım) yapılmıyor, timar ve zeamet gibi dirlikler bulunmuyordu. Eyaletin gelirleri öncelikle eyaletteki beylerbeyi, sancakbeyi ve diğer görevlilerin maaşları çıktıktan sonra merkeze alınıyordu. Buralarda güvenliği sağlamak için yeniçeri garnizonları, kadı ve defterdâr vardı. Bu eyaletler Mısır, Bağdad, Şehr-i zor, Yemen, Habeş, Lahsa, Cezayir, Trablusgarb ve Tunus eyaletleri idi.
Buna göre doğru cevap E (Yemen) şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 38

Kırım Hanlığı aşağıdaki Osmanlı Padişahlarının hangisi tarafından Osmanlı Devlet'ine bağlanmıştır?

Kanuni Sultan Süleyman

II. Beyezid

Fatih Sultan Mehmed

Yavuz Sultan Selim

II. Selim

Açıklama:

Kırım Hanlığı, Fâtih zamanında Gedik Ahmed Paşa’nın 1475’teki seferi ile Osmanlı devletine bağlanmıştı.
Buna göre doğru cevap C (Fatih Sultan Mehmed) şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi OSmanlı Devlet'inde Kadı'nın mahkeme işlerinde ki yardımcılarının başında olan kişidir?

Mukayyid

Naip

Asesbaşı

Muhzır

Subaşı

Açıklama:

Osmanlı Devlet'inde Kadı’nın mahkeme işlerinde yardımcısı olan bir kısım memurlar da mevcuttu ki, bunların başında nâip geliyordu.
Buna göre doğru cevap B (Naip) şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devlet'inde Kadı'nın hükmünü bozabilirdi?

Yeniçeri Ocağı

Kazasker

Şeyhülislam

Subaşı

Divan-ı Hümayun

Açıklama:

Osmanlı Devlet'inde Kadı’nın hükmünü ancak dîvân-ı hümâyûn bozabilirdi. Bu sebeple kadı’nın verdiği kararı beğenmeyenler dîvân’a başvurabilirlerdi.
Buna göre doğru cevap E (Divan-ı Hümayun) şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 41

I. Geliri 100 bin akçe ve yukarı olan dirliklere denmiştir.
II. Genellikle yüksek dereceli kişilere tahsis edilmektedirler.
III. En büyük pay padişah hasları olarak ayrılmaktadır.
Yukarıdakilerden hangileri Haslar için doğru olarak verilmiştir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Geliri 100 bin akçe ve yukarısı olan dirliklere has denilmiştir. Bunlar başta padişah olmak üzere şehzadeler, veziriazam, vezirler, valide sultan ve padişahın kız kardeşleri ve kızları ile beylerbeyileri, sancakbeyileri gibi yüksek dereceli devlet adamlarına tahsis edilmektedir. Tahrir bittikten sonra bir sancağa ait gelirler taksim edilirken en büyük pay padişah hasları olarak ayrılmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 42

I. Orta dereceli devlet memurlarına ve sipahi subayları tevcih edilmektedir.
II. Geliri 20 bin ila 99.999 akçe arasında olan dirliklere verilen isimdir.
III. Yörük beyleri, sancakbeyi ve beylerbeyilerin oğullarına verilirdi.
Yukardakilerden hangileri Zeametler için doğru olarak verilmiştir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Zeamet, geliri 20 bin ila 99.999 akçe arasında olan dirliklere verilen isimdir. Zeamet orta dereceli devlet memurlarına ve sipahi subaylarına tevcih edilmektedir. Bunlar arasında bazı yörük beyleri, müsellem beyleri, defter kethüdaları, timar defterdârları, sancakbeyi ve beylerbeyilerin oğulları sayılabilir.

Doğru Cevap: E

Soru 43

I. Osmanlı tımar sisteminin esasına ve sayı olarak temelini oluştururdu.
II. Geliri 19.999 akçanın altında olan dirliklere denilirdi.
III. Kılıç miktarı eyaletlere göre farklılıkları gösterirdi.
Yukarıdakilerden hangileri Timarlar için doğru olarak verilmiştir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Osmanlı timar sisteminin esasını ve sayı olarak ana grubunu timarlar oluşturur. Timar, genel olarak geliri en fazla 19.999 akça olan dirliklere denilmektedir. Aynı zeamette olduğu gibi tahrir yapıldıktan sonra bir sancaktaki timar kadrosu icmal deftere yazılırdı ki, buna icmallü kılıç timar tâbir edilirdi. Kılıç miktarı eyaletlere göre farklılık gösterir.

Doğru Cevap: E

Soru 44

I. Suçlular kabahatlerin derecesine göre cezalandırılırdı.
II. Zenginden ve orta halliden alınan cezalar farklılık gösterirdi.
III. Adam öldürme konusunda şeri'atın kısas hükmüne de bakılırdı.
Yukarıdakilerden hangileri Osmanlı'da cezalar ile ilgili doğru olarak verilmiştir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Osmanlı ceza kanunlarına göre suçlular kabahatlerinin derecesine ve mâlî kudretlerine göre, bir para cezası ödemeğe mahkûm edilmekteydiler Meselâ, Fâtih kanunnâmesine göre, eğer hakkında şeri’atın kısas hükmü yoksa adam öldürenden, zengin olduğu takdirde 400, orta halli ise 200 akçe “cerîme” alınması ön görülmüştür.

Doğru Cevap: E

Soru 45

I. Hayatta olan zaim ve timar sahipleri oğullarına dirlik vermezdi.
II. Savaşta ölen sipahinin oğluna, öncekinden daha zengin dirlik verilirdi.
III. İhtiyarlık veya hastalık sebebiyle hizmet veremeyen sipahi, oğluna timarını devredebilirdi.
Yukarıdakilerden hangisi timarların devirleriyle ilgili doğru olarak verilmiştir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Timar belli şartlar dâhilinde evlâda intikal ettirilebilirdi. Hayatta olan zaim ve timar sahiplerinin oğullarına dirlik verilmesi âdet değildi. Ama ihtiyarlık veya hastalık sebebiyle hizmete kudreti kalmayan sipahi yetişmiş ve hizmete yarar oğluna timarını devir edebilirdi. Bu takdirde, yukarıda bahsedilmiş olan kaidelere uyularak, timarın ancak kılıç kısmı oğula intikal ederdi. Sipahi öldüğü takdirde de timarının kılıç kısmı oğluna bırakılırdı. Ancak seferde şehid düşen sipahinin oğluna yatağında öleninkine göre daha yüksek gelirli timar verilirdi.

Doğru Cevap: E

Soru 46

I. Devlet, sipahiliği halka kapalı ve imtiyazlı bir sınıf haline getirmek istemiştir.
II. Temel amaç, timar sisteminin mükemmel işlemesini sağlamak ve disiplinin bozulmasını engellemektir.
III. Sipahi sisteminin soylular tarafından desteklenmesi amaçlanmıştır.
Yukarıdakilerden hangileri Timarlı Sipahilerle ilgili doğru olarak verilmiştir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Devlet, sipahiliği halka kapalı ve imtiyazlı bir sınıf halinde bulundurmak maksadıyla çeşitli tedbirler almaya çalışmıştır. Ancak bunu yapmaktan gaye, bir soylular sınıfı meydana getirmek değildir. Temel amaç, timar sisteminin mükemmel işlemesini sağlamak ve sipahi ordusunun disiplin açısından bozulmasının önüne geçmektir.

Doğru Cevap: C

İlk beylerbeyi aşağıdakilerden hangisidir?

Çandarlı Halil Paşa

Murad

Lala Şahin Paşa

Orhan Gâzi

Şehzade Süleyman

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 58

Timar sisteminin uygulandığı eyaletler aşağıdakilerden hangisidir?

Sâlyâneli eyaletler

İmtiyazlı Eyaletler

Sâlyânesiz eyaletler

Merkezi

Bağlı eyalet

Açıklama:

Sâlyânesiz eyaletler: Sâlyânesiz eyaletler timar sisteminin uygulandığı eyaletlerdi. Buralarda tahrir yapılıyor ve tahrir sırasında eyaletin geliri has, zeamet ve timar şeklinde dirliklere ayrılıyordu.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Aşağıdakilerden hangisi ordu komutanıdır?

Sübaşı

Sipahi

Sancakbeyi

Beylerbeyi

Kadıasker

Açıklama:

Sübaşı da ordu komutanı demektir. Kelime Osmanlı devrinde subaşı haline gelmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 60

Geliri 100 bin akçe ve yukarısı olan dirliklere ne denilmiştir?

Zeametler

Timarlar

İktâ

Haslar

Serbest Timarlar

Açıklama:

Geliri 100 bin akçe ve yukarısı olan dirliklere has denilmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 61

Geliri 20 bin ila 99.999 akçe arasında olan dirliklere verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Zeametler

Haslar

Timarlar

Serbest Timarlar

İktâ

Açıklama:

Zeamet, geliri 20 bin ila 99.999 akçe arasında olan dirliklere verilen isimdir

Doğru Cevap: A

Soru 62

Genel olarak geliri en fazla 19.999 akça olan dirliklere ne denilmektedir?

Haslar

Timarlar

Zeametler

Serbest Timarlar

İktâ

Açıklama:

Timar, genel olarak geliri en fazla 19.999 akça olan dirliklere denilmektedir

Doğru Cevap: B

Soru 63

Yeniçeri ortalarının veya acemi oğlanlarının yayabaşı adlı zabitlerine verilecek timarlar kaç akçelik olurdu?

22-38.000

10-15.000

28-32.000

25-305.000

20-30.000

Açıklama:

Yeniçeri ortalarının veya acemi oğlanlarının yayabaşı adlı zabitlerine verilecek timarlar 20-30.000 akçelik olurdu.

Doğru Cevap: E

Soru 64

Devlet düzeninin bozulmasının sebepleri ve nasıl düzeltileceği konusunda yazılmış risalelerden en meşhuru aşağıdakilerden hangisidir?

Orhan Gâzi

Şehzade Süleyman

Koçi Bey

vezir Çandarlı Halil Paşa

Eflâk, Boğdan

Açıklama:

Devlet düzeninin bozulmasının sebepleri ve nasıl düzeltileceği konusunda
yazılmış risalelerden en meşhuru ise Koçi Bey’e ait olanıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 65

Osmanlı devletinin ilk dönemlerinde olan ve ilk Osmanlı beylerbeyi aşağıdakilerden hangisidir?

IV.Murat

II.Selim

Yavuz Sultan Süleyman

Şehzade Süleyman

Abdülmecid

Açıklama:

Orhan Gâzi’nin oğlu Şehzade Süleyman ilk beylerbeyi idi.

Doğru Cevap: D

Soru 66

Orhan Gâzi’nin oğlu Şehzade Süleyman'ın ölümünden sonra beylerbeyi makamına kim getirilmiştir?

Lala Şahin Paşa

IV.Murat

Abdülaziz

III.Selim

I.Mahmut

Açıklama:

Orhan Gâzi’nin oğlu Şehzade Süleyman ilk beylerbeyi idi. Onun ölümünden sonra bu makama Lala Şahin Paşa getirilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 67

Osmanlıda timar sisteminin uygulandığı eyaletlere ne denirdi?

Sâlyâneli eyaletler

İmtiyazlı Eyaletler

Sancakbeyiliği

Kadı

Sâlyânesiz eyaletler

Açıklama:

Sâlyânesiz eyaletler ise timar sisteminin uygulandığı eyaletlerdi.

Doğru Cevap: E

Soru 68

Osmanlıda sancağındaki timarlı sipâhilerin ve zâimlerin tabii komutanına ne ad verilirdi?

Sancakağası

Sancakbeyi

Paşa

Kadı

Beylerbeyi

Açıklama:

Sancakbeyi, sancağındaki timarlı sipâhilerin ve zâimlerin tabii komutanıdır

Doğru Cevap: B

Soru 69

Kadıların tayin işleri kime aitti?

Beylerbeyine

Sancakbeyliğine

Koçibeye

kadıaskerlere

muhzırlar

Açıklama:

Kadıların tayin işleri kadıaskerlere aitti.

Doğru Cevap: D

Soru 8

İspenç Resmi
Âdet-i Ağnâm
Mücerred Resmi
Yaylak ve Kışlak Resimleri
Bal Öşrü

Hangisi/hangileri hayvancılıkla ilgili vergilerdendir?

I, III, IV

II, IV, V

I, II, III, IV, V

IV ve V

I, II, V

Açıklama:

Hayvancılıkla ilgili resimler, adet-i ağnam, yaylak ve kışlak resimleri ve bal öşrüdür. İspenç resmi, büluğ çağına ermiş, şehirli, köylü ve göçebe; evli veya bekâr, topraklı ve topraksız her gayri müslim erkekten alınan örfî bir baş vergisi; mücerret resmi ise bekâr fakat başkasına muhtaç olmadan kendi geçimini temin edebilen Müslüman erkeklerden alınan vergidir.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Cizye vergisi kimlerden alınmaktadır?

Bekâr fakat başkasına muhtaç olmadan kendi geçimini temin edebilen Müslüman erkeklerden.

Büluğ çağına ermiş, şehirli, köylü ve göçebe; evli veya bekâr, topraklı ve topraksız her gayri müslim erkeklerden.

Gayrimüslim köylü reâyâdan.

Büluğ çağına erişmiş, vücut ve akılca sağlam, ayrı iş güç sahibi ve 300 akçelik menkul mala sahip olan her gayri müslim erkeklerden.

Herhangi bir toprağı işlesin işlemesin her evli olan Müslüman reâyâdan.

Açıklama:

Büluğ çağına erişmiş, vücut ve akılca sağlam, ayrı iş güç sahibi ve 300 akçelik menkul mala sahip olan her gayri müslim erkekten alınan cizye, toprağa bağlı olan harâc ile zaman zaman aynı mânâda kullanılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 10

Geliri kimseye dirlik olarak verilmeyip, doğrudan merkez hazinesine alınan vergi ve gelir kaynaklarına ne ad verilir?

Arızî Vergi

Âdet-i Deştbâni

Mukâtaa

Mürûriyye Resmi

Avârız Vergisi

Açıklama:

Mukâtaa, geliri kimseye dirlik olarak verilmeyip, doğrudan merkez hazinesine alınan vergi ve gelir kaynaklarına denmektedir. Ayrıca mukâtaa usûlü, Osmanlı maliyesinin bir vergi toplama biçimidir. Buna göre maden işletmeleri, tuz, şap vs. gibi devlete ait kaynaklar; şehirlerdeki bedesten, tabakhâne, boyahâne, kasabhâne, şemhâne, meyhâne vs. gibi ticari ve sınaî işletmeler, damga, mizan, bâc vs. gibi gümrük vergileri ile iskeleler mukâtaa usûlü ile işletilmekte idiler. Bunların her birine ayrı ayrı boyahâne mukâtaası, tabakhâne mukâtaası, gümrük mukâtaası gibi adlar verildiği gibi bir sancak veya kazadaki merkeze ait bütün gelir kaynaklarını ifade etmek için de mukâtaa veya çoğulu olan mukâtaât tâbiri kullanılıyordu.

Doğru Cevap: C

Osmanlı İmparatorluğu’nda Nim çift’den küçük olan ve hububat ziraati yapılan araziler aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılmaktaydı?

Mezraa

Zemin

Hassa Çiftlik

Hassa Çayır

Bağ

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 17

Osmanlı İmparatorluğu'nda Müslüman, evli fakat kendisine çiftlik verilmemiş köylü aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilmekteydi?

Mücerred

Bennâk

Ortakçı

Çift bozan

Reâyâ

Açıklama:

Bennâk ise Müslüman, evli fakat kendisine çiftlik
verilmemiş köylü demektir. Bazı defterlerde bunlardan ekinlü bennâk olarak bahs
olunur.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Osmanlı İmparatorluğu'nda ziraat yapılan fakat sürekli olarak nüfus barınmayan yerlere ne ad verilmekteydi?

Çayır

Zemin

Çiftlik

Mezraa

Kılıç yeri

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Osmanlı devletinde genellikle halkın ürettiği mahsûllerden, bilhassa hubûbâttan alınan vergiye verilen ne isim verilmektedir?

Cizye

Mukâtaa

İspenç

Öşür

Mücerred

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 29

Büluğ çağına erişmiş, vücut ve akılca sağlam, ayrı iş güç sahibi ve 300 akçelik menkul mala sahip olan her gayri müslim erkekten alınan vergiye ne ad verilir?

Cizye

Öşür

Bennâk

Mukâtaa

Mücerred

Açıklama:

Büluğ çağına erişmiş, vücut ve akılca sağlam, ayrı iş güç sahibi ve 300 akçelik menkul mala sahip olan her gayri müslim erkekten alınan cizye, toprağa bağlı olan harâc ile zaman zaman aynı mânâda kullanılmıştır. Müslümanlar ile gayri müslimleri birbirinden ayıran en mühim unsur cizye’dir. Osmanlı devletinin son dönemlerine kadar tatbik edilmiş olan cizye vergisi, genellikle padişah haslarına dâhil edilmiş olup, devletin gelirleri arasında mühim bir meblağ teşkil etmiştir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Geliri kimseye dirlik olarak verilmeyip, doğrudan merkez hazinesine alınan vergi ve gelir kaynaklarına ne ad verilir?

İspenç

Mukâtaa

Öşür

İspenç

Cizye

Açıklama:

Mukâtaa, geliri kimseye dirlik olarak verilmeyip, doğrudan merkez hazinesine alınan vergi ve gelir kaynaklarına denmektedir. Ayrıca mukâtaa usûlü, Osmanlı maliyesinin bir vergi toplama biçimidir. Buna göre maden işletmeleri, tuz, şap vs. gibi devlete ait kaynaklar; şehirlerdeki bedesten, tabakhâne, boyahâne, kasabhâne, şemhâne, meyhâne vs. gibi ticari ve sınaî işletmeler, damga, mizan, bâc vs. gibi gümrük vergileri ile iskeleler mukâtaa usûlü ile işletilmekte idiler. Bunların her birine ayrı ayrı boyahâne mukâtaası, tabakhâne mukâtaası, gümrük mukâtaası gibi adlar verildiği gibi bir sancak veya kazadaki merkeze ait bütün gelir kaynaklarını ifade etmek için de mukâtaa veya çoğulu olan mukâtaât tâbiri kullanılıyordu. Mesela, Harput mukâtaâtı, Çemişgezek mukâtaâtı, Hamid Mukâtaâtı, Diyârbekir mukâtaâtı vs. gibi. Doğru cevap B’dir

Doğru Cevap: B

Soru 31

Miri arazi

Mülk arazi

Vakıf arazisi

Mezralar

Yukarıdakilerden hangileri Osmanlı İmparatorluğu genelinde toprağın hukukî vaziyetinin tasnif biçimlerindendir?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

I, II, III

I, II, III, IV

Açıklama:

Osmanlı imparatorluğu genelinde toprağın hukukî vaziyetini ana hatlarıyla; Mîrî, mülk ve vakıf arazisi olarak tasnif edilir.

Doğru Cevap: D

Soru 32

Arazinin yüz ölçümüne göre alınan vergiye ne ad verilir?

Öşür

Harac-ı muvazzaf

Hubûbât Öşrü

Âdet-i Ağnâm

Cizye

Açıklama:

Harac-ı muvazzaf: Arazinin yüz ölçümüne göre alınan vergi. Osmanlı hukukçularınca çift resmine karşılık sayılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Aşağıda "Miri Arazilerle" ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Bu araziler, Hıristiyanlardan feth olunmuştur.

Bu toprakları ekip biçen reâyâ (köylü), resm-i çift adı altında bir vergi öder.

Mülkiyeti köylüye aittir.

Bu tür toprakları dirlik sahibi olan sipahi kendisi işleyemez.

Sipahi, çiftçinin elinden de sebepsiz yere bu toprakları alamaz.

Açıklama:

Bu araziler, Hıristiyanlardan feth olunmuş ve rakabesi yani çıplak mülkiyeti devlete ait olan topraklardır. Fakat bunların tasarruf hakkı tapu resmi denilen peşin bir kira bedeli alındıktan sonra, daimî ve irsî bir nevi kiracılık sözleşmesiyle onları işleyecek olan köylülere (reâyâ) bırakılmıştır. Reâyâ, kiracısı bulunduğu bu toprakları işleyerek elde ettiği mahsulden devlete veya devletin tayin ettiği sipahiye, öşür denilen bir vergiyi ödemekle mükelleftir. Bazı hallerde ise yarıcılık usûlü ile çiftlikler köylüye ekip biçmeye verilebilirdi. Bu durumda tarla ve tohum devletten, emek ise köylüden olurdu. Bu toprakları ekip biçen reâyâ ayrıca resm-i çift adı altında bir vergi daha öderdi ki, XVI. yüzyılın büyük hukukçusu Ebu’s-suûd Efendi bunu harâc-ı muvazzaf olarak değerlendirmektedir. Bu tür toprakları dirlik sahibi olan sipahi kendisi işleyemez ve çiftçinin elinden de sebepsiz yere alamazdı. Çiftçinin toprağı işleme şartları, hangi üründen hangi oranda vergi ödeyeceği ve ne zaman ödeneceği gibi hususlar sancak kanunnâmeleri’nde tek tek açıklanmıştı.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Reâyâ Çiftlikleri
Hassa Çiftlikler ve Çayırlar
Zeminler
Mülk arazisi

Yukarıdakilerden hangisi/hangileri mîri arazinin tasarruf şekillerindedir?

Yalnız I

I ve II

I,II ve III

II, III ve IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

Mîrî Arazinin Tasarruf Şekilleri;

Reâyâ Çiftlikleri
Hassa Çiftlikler ve Çayırlar
Zeminler
Mezraalar

Doğru Cevap: C

Soru 35

Aşağıda tahrirler (vergi sayımı) ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Tahrirlerin gayesi vergi ve asker toplamayı düzene sokmaktır.

Osmanlılardan evvelki Türk-İslâm devletlerinde tahrirler yapılmamıştır.

Osmanlı Devleti'nde tahrirler, daha ilk padişahlar zamanından itibaren yapılmaya başlanmıştır.

İdarî, malî ve askerî zaruretler tahrirleri gerekli kılmaktadır.

Tahrirlerin yapılış sebebi vergi düzenini yerleştirmektir.

Açıklama:

Osmanlılardan evvelki Türk-İslâm devletlerinde tahrirler yapılmakta idi. Araplar Mısır’da ve İspanya’da, Selçuklular İran’da, İlhanlılar İran ve Hindistan’da tahrirler yaptırmışlardı. Anadolu Selçuklularının da iktâ sisteminin esası olarak tahrirler yaptırdıkları bilinmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Öşür
Âdet-i Ağnâm
Hububat Öşrü
Bal öşrü

Yukarıdakilerden hangisi/hangileri Osmanlı Devleti vergi kaynaklarındandır?

Yalnız I

I ve II

II, III ve IV

I, II ve III

I, II, III ve IV

Açıklama:

Osmanlı vergi kaynakları;

Öşür
Hubûbât Öşrü
Âdet-i Ağnâm
Yaylak ve Kışlak Resimleri
Bal Öşrü
Resm-i Çift ve Resm-i Dönüm
Bennâk Resmi
Mücerred Resmi
İspenç Resmi
Cizye
Âdet-i Irgadiye
Maktû Vergiler
Resm-i Asiyâb ve Bezirhân
Mukâtaalar
Boyahâne Mukâtaası
İhtisab Mukâtaası

Doğru Cevap: E

Soru 37

Aşağıda öşür vergisi ile ilgili bilgilerden hangisi doğrudur?

Yalnızca ziraai ürünlerden alınır.

Yalnızca Hristiyan halktan toplanır.

Öşür nakdi olarak tahsil edilir.

Halkın ürettiği mahsûllerden alınan vergiye verilen isimdir.

Hubûbâtın haricindeki bağ, bağçe ve bostan mahsûllerinden öşür ayni olarak tahsil edilirdi.

Açıklama:

Öşür, kelime olarak onda bir (1/10) anlamına gelen Arapça kökenli bir kelime olup, terim olarak Osmanlı devletinde genellikle halkın ürettiği mahsûllerden, bilhassa hubûbâttan alınan vergiye verilen isimdir. Ziraî ürünlerin dışında bal’dan da öşür alındığı görülür.
Öşür, orta çağdan beri Müslüman ve Hıristiyan âlemlerinin tanıdığı bir vergidir. İslâmiyetin ilk zamanlarından itibaren bütün İslam devletlerinde alındığı için şer’î bir vergi olarak mütalaa edilmiştir. Osmanlı hukukçuları öşür’ü harâc-ı mukaseme saymışlardır. Mukaseme, bölüşme manasına gelmektedir. Reâyâ, ektiği toprağın sahibi olmayıp bir nevi kiracısı durumundadır. Toprağın gerçek sahibi devlettir. Bu durumda öşür de reâyânın ziraat ettiği arazinin icar bedeli olmaktadır. Yani devletin aldığı öşür, toprakların mülkiyetine sahip olmaktan doğan bölüşme hakkıdır.
Öşür onda bir demek olmakla beraber, vergi nisbeti olarak çok defa 1/5, 1/6, 1/8 gibi farklı oranlarda tatbik edilmiş, hatta bazı hallerde ürünün yarısı alınmıştır. Bunun sebebi, arazinin verimliliğinin, sulama ve iklim şartlarının, ziraatı yapılan ürünün cinsinin ve mahalli örf ve âdetlerin farklılığıdır. Öşür, aynî ve nakdî olmak üzere iki şekilde tahsil edilebilirdi. Arpa, buğday, darı, nohut gibi dayanıklı hubûbât çeşidinde ve pamuk vs’de aynî olarak alınması kanundu. Buna mukabil, sebze ve meyve gibi bağ, bağçe ve bostan mahsûllerinden nakdî ve maktû olarak resim alınırdı. Fakat sipahiler çok defa hubûbâttan da o günkü fiyat (narh-ı rûzî) üzerinden nakdî olarak öşür almak isterlerdi. Çünkü sipahi için elindeki mahsûlü satıp nakde çevirmek başlı başına bir mesele idi. Bu sebeple yasaklanmasına rağmen sipahilerin, reâyâdan öşür’ü nakid olarak alma eğilimi gösterdikleri anlaşılmaktadır.
Ancak para ekonomisinin çok gelişmediği, ulaşım ve pazarlama şartlarının reâyâ için de önemli bir mesele teşkil ettiği bir dönemde hubûbâttan nakid olarak öşür alınması, çiftçiler açısından oldukça zordu. Bu durumu dikkate alan Osmanlı idaresi, sipahileri ve vergi toplayan eminlerini, nakdî olarak öşür almamaları hususunda uyarmıştır. Hubûbâtın haricindeki bağ, bağçe ve bostan mahsûllerinden öşürün aynî olarak alınması ise imkânsızdı. Çünkü sebze ve meyve hububat gibi dayanıklı ürünler değildi. Bundan dolayı nakdî olarak maktû usûlde vergilendirilmeleri zarurî idi. Maktû verginin mahzurlu tarafı, reâyânın ürününün az olduğu kıtlık zamanlarında da defterde yazılı olan miktarı nakden ödemek zorunda olmasıydı. Bu yüzden bazı sancaklarda maktû öşür alınmasına son verildiği de olmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Osmanlı imparatorluğunda koyun ve keçi sahiplerinden alınan vergiye ne ad verilir?

Âdet-i Ağnâm

Yaylak ve Kışlak Resimleri

Resm-i Çift

Resm-i Dönüm

Bennâk Resmi

Açıklama:

Osmanlı imparatorluğunda koyun ve keçi sahiplerinden alınan vergiye âdet-i ağnâm adı verilmektedir. Âdet-i ağnâm, ufak tefek bazı farklılıklar dışında genellikle 2 koyuna 1 akçe olarak alınırdı. Koyun kuzulu da olsa tek bir koyun sayılır, koyundan ayrı kuzusundan ayrı vergi alınmazdı. Genellikle padişah hasları altında merkez hazinesi tarafından toplanan âdet-i ağnam maliyenin önemli gelir kaynaklarından biri idi. Çünkü imparatorluk meralarında milyonlarca koyun ve keçi vardı.

Doğru Cevap: A

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi şahıs başına alınan vergi ve resimlerdendir?

Resm-i Asiyâb ve Bezirhâne

Âdet-i Ağnâm

Bennâk Resmi

Yaylak ve Kışlak Resimleri

Maktû Vergiler

Açıklama:

Şahıs Başına Alınan Vergi ve Resimler;

Resm-i Çift ve Resm-i Dönüm
Bennâk Resmi
Mücerred Resmi
İspenç Resmi
Cizye
Âdet-i Irgadiye

Doğru Cevap: C

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nde alınan kanun dışı vergilere örnek olarak verilebilir?

Resm-i Arûs

Cürüm ve Cinayet Resmi

Bâc ve Damga

Avârız Vergisi

Ayak bastı parası

Açıklama:

Kanun Dışı Vergiler;
Kanunnâmelerde ön görülmediği ve defterlerde bulunmadığı halde ehl-i örf denilen ve devlet hizmeti yürüten görevlilerce halktan salgun, salma, ayak bastı parası vs. gibi çeşitli adlar altında anılan vergiler de vardı. Aslında devlet, tekâlîf-i şakka olarak nitelediği bu vergileri meşru saymadığı gibi yasadışı ilan ederek, alanları cezalandırma yoluna gitmiştir. Fakat halkın şikâyetlerine ve devletin sıkı takibatına rağmen, alan kişilerin nüfuz ve otoriteyi elinde tutan ve devlet gücünü kullanan kişiler olması dolayısıyla istenilen ölçüde başarılı olunamamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 41

Arazinin yüzölçümüne göre alınan vergi aşağıdakilerden hangisidir?

Harac-ı muvazzaf.

Cizye.

Öşür.

Tahrir.

Avarız.

Açıklama:

Harac-ı muvazzaf. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Çiftçinin toprağı işleme şartları, ne zaman vergi ödeneceği aşağıdakilerden hangisiyle açıklanmıştır.

Öşür.

Cizye.

Sancak kanunnameleri.

Avarız.

Miri arazi.

Açıklama:

Sancak kanunnameleri. Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Her türlü tasaruf hakkına sahip olan araziler aşağıdakilerden hangisidir?

Miri topraklar.

Vakıf araziler.

Mülk topraklar.

Terk edilmiş araziler.

Hiçbir işe yaramayan araziler.

Açıklama:

Mülk topraklar. Cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Mülkiyeti devlete ait olan zirai arazilere ne denir?

Miri arazi.

Vakıf arazisi.

Mülk arazi.

Resm-i çift.

Ter edilmiş araziler.

Açıklama:

Miri arazi. cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Vergi geliri dini , sosyal kurumlara tahsis edilen araziler aşağıdakilerden hangisidir?

Vakıf arazileri.

Mülk arazi.

Miri arazi.

Terk edilmiş arazi.

Hiçbir işe yaramayan araziler.

Açıklama:

Vakıf arazileri. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 46

'Başka birine ait toprağı işleyen. 'cümlesi aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir?

Tahrir.

Ortakçı.

Cizye.

Öşür.

Avarız.

Açıklama:

Ortakçı. Cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 47

Aşağıdakilerden hangisi vergi sayımı anlamındadır?

Tahrir.

Öşür.

Cizye.

Avarız.

Resm-i çift.

Açıklama:

Tahrir. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Her köyün toplam ödeyeceği verginin yekununun bulunduğu defter aşağıdakilerden hangisidir?

Mufassal.

İcmal.

Avarız.

Öşür.

Cizye.

Açıklama:

İcmal. Cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 49

Kelime olarak onda bir anlamına gelen vergi türü hangisidir?

Cizye.

Avarız.

Mufassal.

İcmal.

Öşür.

Açıklama:

Öşür. Cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Osmanlıda koyun ve keçi sahiplerinden alınan vergiye ne denir?

Adet-i ağnam.

Öşür.

Cizye.

Avarız.

Bal öşrü.

Açıklama:

Adet-i ağnam. Cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Reâyânın toprağını bırakıp “terk-i diyar” ettiği takdirde, öşür bedeli ile çift resmi olarak sipahiye ödemek zorunda olduğu resm’e ne ad verilir?

Resm-i çift

Resm-i bennâk

Tapu resmi

Âdet-i ırgadiye

Çiftbozan akçesi

Açıklama:

Arazi ve vergi düzeninin ana hatlarını ve işlevini tanımlayabileceksiniz.
Reaya, toprağını bırakıp “terk-i diyar” ettiği takdirde, öşür bedeli ile çift resmini sipahiye ödemek zorundadır. Çift bozan akçesi denilen bu resim, bir defaya mahsus olarak alınırdı. Bu nedenle sorunun yanıtı (E) şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 52

Nim çiftden küçük yerleri eken biçen reayadan 2 dönüme 1 akçe olarak alınan resm’e ne ad verilir?

Resm-i zemin

Resm-i bennâk

Resm-i caba-bennâk

Resm-i mücerred

Resm-i ispenç

Açıklama:

Arazi ve vergi düzeninin ana hatlarını ve işlevini tanımlayabileceksiniz.
Yer tasarruf eden reâyâ, tahrir defterlerine çift (tam çift) yarısı kadar yer tasarruf eden de nîm çift (yar›m çift) olarak kaydediliyordu. Bazı bölgelerde ise bir çiftçi ailesine 2, 3 ve hatta 4 çift verildiği de olabiliyordu. Nîm çift’den az yerler ise, ekseriya 2 dönüme 1 akçe olarak tayin edilmiş bulunan resm-i zemîn (dönüm resmi) eda etmesi şartıyla topraksız reâyâya veriliyordu. Bu nedenle sorunun yanıtı (A) şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Bir arazinin vakf edilebilmesi için gereken temel şart aşağıdakilerden hangisidir?

Vakfedenin borcunun bulunmaması

Arazinin sınırlarının belirlenmiş olması

Miri arazi olmaması

Timar arazisi olmaması

Mülk arazi olması

Açıklama:

Arazinin tasarruf şartlarını açıklayabileceksiniz.
-

Doğru Cevap: E

Soru 54

Osmanlı Devleti’nde yabancılara arazi satışı kaç yılında serbest bırakılmıştır?

1839

1858

1867

1876

1908

Açıklama:

Arazi ve vergi düzeninin ana hatlarını ve işlevini tanımlayabileceksiniz.
-

Doğru Cevap: C

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi hayvancılık üzerinden alınan vergilerden değildir?

Resm-i çift

Adet-i Ağnam

Yaylak Resmi

Kışlak Resmi

Bal Öşrü

Açıklama:

Vergi düzenini yerleştirmek için yapılan tahrirleri ve Osmanlı vergi sisteminin dayandığı esasları tarihî gelişimi içinde açıklayabileceksiniz.
-

Doğru Cevap: A

Soru 56

Aşağıdaki hangi üründen aynî olarak öşür alınmaz?

Pamuktan

Buğday ve arpadan

Sebze ve meyveden

Darı ve nohutdan

Mercimek ve susamdan

Açıklama:

Arazi ve vergi düzeninin ana hatlarını ve işlevini tanımlayabileceksiniz.
-

Doğru Cevap: C

Soru 57

Tahrirleri yapan defter kitap işlerinden anlayan görevliye ne ad verilir?

Şehremini

Defter Emini

Muharrir

Defter kethüdası

Timar defterdarı

Açıklama:

Arazi ve vergi düzeninin ana hatlarını ve işlevini tanımlayabileceksiniz.
-

Doğru Cevap: B

Soru 58

Vergi veren şahısların isimleri, üretilen ürünlerin miktarı ve vergilerin etraflıca yazılı olduğu tahrir defterlerine ne ad verilir?

Defter-i icmâl

Defter-i mufassal

Defter-i munzam

Defter-i cedid

Defter-i atîk

Açıklama:

Arazi ve vergi düzeninin ana hatlarını ve işlevini tanımlayabileceksiniz.
-

Doğru Cevap: B

Soru 59

17. yüzyıl sonlarında cizye vergisi konusunda düzenlemeler yapan veziriazam kimdir?

Köprülü Mehmed Paşa

Köprülü Fazıl Ahmed Paşa

Sokollu Mehmed Paşa

Köprülü Fazıl Mustafa Paşa

Köprülü Numan Paşa

Açıklama:

Vergi düzenini yerleştirmek için yapılan tahrirleri ve Osmanlı vergi sisteminin dayandığı esasları tarihî gelişimi içinde açıklayabileceksiniz.
-

Doğru Cevap: D

Soru 60

Resm-i dönüm kimlerden alınır?

100-150 dönüm çiftlik tasarruf eden reayadan

Nim çift tasarruf eden reayadan

80-100 dönüm çiftlik tasarruf edenlerden

Nim çiftden az yer tasarruf eden reayadan

60-80 dönüm çiftlik tasarruf edenlerden

Açıklama:

Arazi ve vergi düzeninin ana hatlarını ve işlevini tanımlayabileceksiniz.
-

Doğru Cevap: D

Soru 61

Aşağıdaki kavramlardan hangisi öşür vergisi için kullanılmıştır?

Harâc-ı Mukaseme

Resm-i çift

Maktu vergiler

Avârız-ı divâniye

Tekalîf-i şakka

Açıklama:

Vergi düzenini yerleştirmek için yapılan tahrirleri ve Osmanlı vergi sisteminin dayandığı esasları tarihî gelişimi içinde açıklayabileceksiniz.
Osmanlı hukukçuları öşür’ü harâc-ı mukaseme saymışlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisi arızi vergilerden değildir?

Bâd-ı hevâ

Resm-i arûs

Resm-i cerâim

Âdet-i deştbâni

Bal öşrü

Açıklama:

Vergi düzenini yerleştirmek için yapılan tahrirleri ve Osmanlı vergi sisteminin dayandığı esasları tarihî gelişimi içinde açıklayabileceksiniz.
-

Doğru Cevap: E

Soru 63

Aşağıdaki hangisi şahıs başına alınan vergiler arasında gösterilemez?

Resm-i Dönüm

Resm-i Bennak

Resm-i Mücerred

Resm-i İspenç

Resm-i Tapu

Açıklama:

Arazi ve vergi düzeninin ana hatlarını ve işlevini tanımlayabileceksiniz.
-

Doğru Cevap: E

Soru 64

1858 yılında çıkarılan arazi kanunnamesine göre, mülkiyeti devlete ait olan ziraata elverişli araziler aşağıdakilerden hangisidir?

Mülk topraklar

Arazi-i Mevat

Vakıf Araziler

Mîrî Topraklar

Arazi-i Metruke

Açıklama:

1858 yılında çıkarılan arazi kanunnamesine göre, mülkiyeti devlete ait olan ziraata elverişli araziler miri topraklardır. Doğru seçenenk "D" şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 65

I. Çiftlik tasarruf eden reâyânın evli ve Müslüman olması şarttı. II. Reâyâ, çiftlik için her yıl çift bozan denilen bir vergi öderdi. III. Reâyâ öldüğü takdirde çiftliği, bir oğlu varsa ona, birden fazla oğlu varsa defterdemücerred yazılmış olan oğluna intikal ederdi. IV. Çiftçi elindeki araziyi satma, hibe ve vakfetme tasarrufuna sahipti. V. Reâyâ, elde ettiği üründen öşür vermek zorundaydı. Reâyâ çiftlikleri ile ilgili yukarıda verilen ifadelerden hangileri doğrudur?

I,II,IV

I,III,IV

I,III,V

II,III,IV

II,III,V

Açıklama:

I,III ve V. ifadeler doğru iken, II ve IV. ifadeler yanlıştır. Çünkü, reâyânın, çiftlik için her yıl ödediği vergi çift bozan vergisi değil resm-i çift vergisi idi. Çift bozan vergisi çiftçinin toprağını bırakıp “terk-i diyar” ettiği takdirde, bir defaya mahsus olarak ödediği vergiydi. Ayrıca Çiftçi elindeki araziyi satma, hibe ve vakfetme tasarrufuna sahip değildi. Doğru seçenek "C" şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 66

Osmanlı'da Nim çift’den küçük olan ve hububat ziraati yapılan arazilere ne ad verilirdi?

Hassa çiftlik

Mezraa

Zemin

Hassa çayır

Ümera çiftlikleri

Açıklama:

Osmanlı'da Nim çift’den küçük olan ve hububat ziraati yapılan arazilere zemin adı verilirdi. Doğru seçenek "C" şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 67

Osmanlı'da her köyün ve mezraanın adı ile toplam ödeyecekleri vergi yekûnu ve dirlik sahibinin adının yer aldığı tahrir defteri aşağıdakilerden hangisidir?

Defter-i mufassal

Defter-i atîk

Defter-i köhne

Defter-i cedîd

Defter-i icmâl

Açıklama:

Osmanlı'da her köyün ve mezraanın adı ile toplam ödeyecekleri vergi yekûnu ve dirlik sahibinin adının yer aldığı tahrir defteri, "defter-i icmâl" idi. İcmâl defter dirlik dağıtım işlemi yapıldıktan sonra tertip edilir ve daha sonra timarla ilgili ortaya çıkan anlaşmazlıklarda bu defterlere müracaat edilirdi. Doğru seçenek "E" şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 68

Şahıs başına alınan vergi ve resimler içerisinde aşağıdaki vergilerden hangisi şer-i bir vergidir?

Bennak

Cizye

Âdet-i Irgadiye

İspenç

Mücerred

Açıklama:

A,C,D ve E şıklarındaki ifadeler örfi vergilerden iken B şıkkında yer alan cizye şer-i bir vergidir. Doğru seçenek "B" şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 69

I. Bennâk, bekâr fakat başkasına muhtaç olmadan kendi geçimini temin edebilen Müslüman erkeklere denilmektedir. II. Şahsa bağlı bir baş vergisidir. III. Örfi bir vergidir. IV. Nîm çift’den az yer tasarruf eden bennâkler ekinlü, hiç yer tasarruf etmeyenler caba-bennâk sayılmaktadır. Bennâk ile ilgili yukarıda verilen ifadelerden hangileri doğrudur?

I,II

I,III

I,II,III

II,IV

II,III,IV

Açıklama:

II, III ve IV. ifadeler doğru iken, I. ifade yanlıştır. Çünkü bennâk, çiftliği olmayan, evli ra’iyyete denilmektedir. Bekâr fakat başkasına muhtaç olmadan kendi geçimini temin edebilen Müslüman erkeklere ise mücerred denir. Doğru seçenek "E" şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 70

Osmanlı'da çarşı ve pazardaki fiyatları, alışverişi ve kaliteyi kontrol işleri kim tarafından yürütülmekteydi?

İhtisab

Subaşı

Muhtesip

Zaim

Arûs

Açıklama:

Osmanlı'da çarşı ve pazardaki fiyatları, alışverişi ve kaliteyi kontrol işlerine ihtisap, bu görevi yürüten kişiye de muhtesip denilmekteydi. Doğru seçenek "C" şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 71

Aşağıdakilerden hangisi arızî vergilerden biri değildir?

Resm-i Arûs

Resm-i Asiyâb

Tapu Resmi

Amediyye Resmi

Avârız Vergisi

Açıklama:

A,C,D ve E şıklarında verilen vergi türleri arizi vergiler içerisinde yer almaktadır. Yani bu vergiler miktarı sabit olmayıp ne zaman ortaya çıkacağı bilinmeyen vergi ve resimlerdendir. Ancak B şıkkında verilen Resm-i Asiyâb maktû bir vergidir. Yani miktarı önceden belirlenmiştir ve değişkenlik göstermez. Dolayısıyla doğru seçenek "B" şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 72

Herhangi bir şahsın atı veya sığırı bir başkasının ekinine girip zarar verdiği takdirde, hayvan sahibinden alınan resim aşağıdakilerden hangisidir?

Âdet-i Deştbâni

Resm-i Güvâre

Mürûriyye Resmi

Âdet-i Ağnâm

Masdariyye Resmi

Açıklama:

Herhangi bir şahsın atı veya sığırı bir başkasının ekinine girip zarar verdiği takdirde, hayvan sahibinden alınan resim Âdet-i Deştbâni'dir. Cerâim-i hayvanât da denilir. Doğru seçenek "A" şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 73

Avarız vergisi ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

XVII. yüzyıla kadar bu vergi umumiyetle sefer masraflarının karşılanması için
toplanmış daha sonra her yıl muntazaman toplanan bir vergi haline gelmiştir

Avârız mükellefi olanlar askerî sayılmayan reâyâdır

Oturduğu evin mülkiyetine sahip olmayanlar avârızdan muâf olmaktadırlar

Avârız hânesi 3, 5, 7, 10, 15 evden oluşan bir vergi birimidir

Halktan nakit olarak toplanan bir vergi türüdür

Açıklama:

A,B,C ve D şıklarında verilen ifadeler doğru iken E şıkkında verilen ifade yanlıştır. Çünkü Osmanlı devletinin kuruluşundan Tanzimat’a kadar devam eden bu vergi, tahakkuk ve tarh usulleri bakımından diğer vergilere nazaran farklılık arz eder. Halktan nakit olarak toplanabileceği gibi, aynî ve hizmet olarak da istenebilir. Bu meyânda meselâ kürekçi bedeli hizmet olarak, nüzül zahiresi de aynî olarak alınırdı. Dolayısıyla doğru seçenek "E" şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 74

Hıristiyanlardan feth olunmuş ve rakabesi yani çıplak mülkiyeti devlete ait olan topraklara ne ad verilir?

Öşür

Cizye

Miri Araziler

Vakıf arazileri

Mülk

Açıklama:

Hıristiyanlardan feth olunmuş ve rakabesi yani çıplak mülkiyeti devlete ait olan topraklara Miri araziler denilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 75

I. rakabesi gerçek şahıslara aittir. II.Ekip-biçme hakkı reayanındır. III. kuruluş döneminde az da olsa bazı akıncı beylerine mükafat olarak verilmiştir. Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri mülk arazilerin özellikleri arasında yer almaktadır?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Mülk Topraklar: Bunlar, her türlü tasarruf hakkı sahibine ait olan arazilerdi. Miras bırakılabilir, satılabilir, hibe edilebilir ve rehin bırakılabilirdi. İstenirse vakf edilebilirdi.

Doğru Cevap: E

Soru 76

Osmanlı imparatorluğu’nda Nim çift’den küçük olan ve hububat ziraati yapılan arazilere ne ad verilmektedir?

Zemin

Reaya

Mülk

Miri

Vakıf

Açıklama:

Osmanlı imparatorluğu’nda Nim çift’den küçük olan ve hububat ziraati yapılan arazilere zemin adı verilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 77

I. Ziraat yapılan fakat sürekli olarak nüfus barınmayan yerlere denmektedir
II. Türkçe’deki karşılığı “ekinlik”tir.
III. Bir yerin müstakil mezraa sayılması için bir şart yoktur.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri mezraanın özellikleri arasında yer alır?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I ve III

Açıklama:

Mezraa, ziraat yapılan fakat sürekli olarak nüfus barınmayan yerlere denmektedir. Türkçe’deki karşılığı “ekinlik”tir. Mezraalar, genellikle, evvelce meskûn iken zamanla ahalisi “perâkende” olmuş (dağılmış), terk olunmuş köy yerleridir. Bir yerin müstakil mezraa sayılması için harabesi ve suyu ile mezarlığı olup olmadığı dikkate alınmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 78

Çıplak mülkiyeti (rakabesi) gerçek şahıslara ait olan topraklara ne ad verilir?

Mezraa

Zemin

Mülk

Miri

Kira

Açıklama:

Çıplak mülkiyeti (rakabesi) gerçek şahıslara ait olan topraklara mülk topraklar denir.

Doğru Cevap: C

Soru 79

I. idarî zaruretler
II. Malî zaruretler
III. Askerî zaruretler
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri tahrirleri zorunlu kılan nedenlerdendir?

I, II ve III

II ve III

I ve II

Yalnız II

Yalnız I

Açıklama:

İdarî, malî ve askerî zaruretler tahrirleri gerekli kılıyordu. Çünkü devrin ulaşım ve iletişim şartları icabı, vergilerin para olarak toplanması ve nakli çok güçtü.

Doğru Cevap: A

Soru 80

I. Mübaşir
II. Kadı
III. Katip
Bir bölgenin tahririne karar verildiği zaman yukarıdaki görevlilerden hangisi ya da hangileri görev almaktaydı?

Yalnız I

Yalnız II

II ve III

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

Bir bölgenin tahririne karar verildiği zaman tahrir işlemini yürütecek bir tahrir emîni tayin edilirdi. Mübâşir, il yazıcısı, muharrir gibi isimlerle de zikr edilen eminin yanına bir de kâtip atanırdı.
Tahrir emîni’ne, tahririn yapılacağı bölgenin kadısı ve hatta sancakbeyi ve beylerbeyi ile vilayetin ileri gelenleri de yardımcı olması için görevlendirilirlerdi.
Böylece en az bir emin, kâtip ve kadı’dan müteşekkil bir tahrir komisyonu teşekkül etmiş olurdu

1858 yılında arazi kanunnâmesi çıkarılarak toprak sistemi yeni esaslara bağlandı. Arazi kanunnâmesi yürürlüğe girdikten sonra, üründen alınan vergi oranı yüzde (%) kaç olmuştur?

Açıklama:

Arazi kanunnâmesi yürürlüğe konduktan sonra, topraktan alınan vergiler kaldırılmış ve sadece üründen alınan % 10 nispetinde bir vergi konulmuştur. Bir de tapu nizamnâmesi konularak arazilerin sayımı, yani kadastrosu yapılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 95

Osmanlıda yabancılara mülk toprakların satışı hangi yıldan sonra serbest bırakılmıştır?

1867

1897

1887

1877

1857

Açıklama:

1867 yılından sonra yabancılara mülk toprakların satışı serbest bırakılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 96

Aşağıdakilerden hangisi mülkiyeti devlete ait olan ziraata elverişli arazilerdir?

Mîrî Topraklar

Mülk topraklar

Vakıf Araziler

Arazi-i Metruke

Arazi-i Mevat

Açıklama:

Mîrî Topraklar: Mülkiyeti devlete ait olan ziraata elverişli arazilerdi.

Doğru Cevap: A

Soru 97

Osmanlı İmparatorluğu’nda Nim çift’den küçük olan ve hububat ziraati yapılan arazilere ne ad verilirdi?

Zemin

Reaya Çiftlikleri

Mezraa

Hassa Çiftlikler

Ayan çiftlikleri

Açıklama:

Osmanlı İmparatorluğu’nda Nim çift’den küçük olan ve hububat ziraati yapılan arazilere zemin adı verilmektedir. Bu arazilerde zirâat yapan raiyyet çok defa tahrir defterlerinde bennâk yazılanlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 98

Aşağıdakilerden hangisi tahrirlerin amaçlarından biridir?

Vergi ve asker toplamayı belirli bir düzene kavuşturmak

Müderrislik yapmak

Kadıların yazdıklarını denetlemek

Arazi vergilerini toplama

Vakıf gelirlerini denetlemek

Açıklama:

Tahrirlerin gayesi vergi ve asker toplamayı belirli bir düzene kavuşturmaktı. Bu sebeple önemli siyasî organizasyonların meydana geldiği her yerde, bu tür sayımların yapılmakta olduğunu söyleyebiliriz.

Doğru Cevap: A

Soru 99

Aşağıdakilerden hangisi köylünün ürettiği mahsullerden alınacak vergi oranı belirlenirken kıtlık ve bolluk devirlerini dengelemek için yapılan bir uygulamadır?

Üç yıllık ürün ortalaması esas alınırdı

İki yıllık ürün ortalaması esas alınırdı

En yüksek ürün alınan yıl baz alınırdı

En düşük ürün alınan yıl baz alınırdı

Kıtlık dönemlerinde vergi uygulanmazdı

Açıklama:

Köylünün ürettiği mahsuller belirlenirken bolluk ve kıtlık devirlerini dengelemek için üç yıllık ürün ortalaması esas alınır ve bu mahsullerden ne oranda vergi alınacağı ayrı ayrı yazılırdı.

Doğru Cevap: A

Soru 100

Aşağıdakilerden hangisi Tahrir defterleri ile ilgili yanlış bir bilgidir?

Tahrir defterleri gibi sayımlar o çağlarda sadece Osmanlıda yapılan bir uygulamadır

İcmâl defter dirlik dağıtım işlemi yapıldıktan sonra tertip edilirdi

İl-yazıcıları ve onların katipler gibi görevliler tarafından hazırlanırdı

Köylerin durumlarını ve tarihçelerini öğrenme imkanı verirler

Birer tapu kütüğüdürler

Açıklama:

Tahrir defterleri gibi sayımlar o çağlarda gelişmiş Avrupa memleketlerinde de görülüyordu. Ancak bunların birçoğunun tahrir defterleri kadar teferruatlı ve kıymetli bilgiler ihtiva etmediği bilinmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 101

Osmanlıda ziraî ürünlerin dışında hangi üründen öşür alınırdı?

Bal

Pekmez

Zeytinyağı

Tereyağı

Şirke

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 102

Devletin en mühim vergi kaynağını teşkil eden öşürün yüzde (%) kaçı hububattan sağlanıyordu?

Açıklama:

Devletin en mühim vergi kaynağını teşkil eden öşürün % 50’sinin hubûbâttan sağlanıyordu.

Doğru Cevap: A

Soru 103

Osmanlı yönetimi arazinin verim durumuna göre tesbit edilen ziraat arazisin bir çiftlik kabul edilebilmesi için kaç dönüm olması gerekirdi?

Hangisi vakfedilen malda bulunması gereken şartlar arasında yer almaz?

Kişinin vakfedeceği mal-mülk, vakfın gerçekleştirildiği sırada bizzat kendi mülkiyetinde olmalıdır.

Vakfedilen malın ev, dükkân, tarla gibi gelir getiren türden mülk veya mülkler olması gerekir.

Vakfedilen mal, temlik ve teberrua ehil olmalıdır.

Gerçekleştirilen vakfın, sonradan vazgeçme veya başka bir yöne tevcih gibi bir şart taşımaması, hukukî ifâdesiyle muhayyerlik şartıyla sakatlanmaması lâzımdır.

Vakfedilen mülkün gelirlerinden faydalanacak olanların, hukukî ifâdesiyle meşrûtun lehinin belirtilmesi lâzımdır.

Açıklama:

Vakfedilen malda bulunması gereken şartlar şu şekildedir;

Kişinin vakfedeceği mal-mülk, vakfın gerçekleştirildiği sırada bizzat kendi mülkiyetinde olmalıdır. Kişi, kendi mülkü olmayan, başkasına âit bir malı vakfedemez.
Vakfedilen mal, borç veya herhangi bir menfaate dayalı olmamalıdır.
Vakfedilen malın ev, dükkân, tarla gibi gelir getiren türden mülk veya mülkler olması gerekir. Vakfın sürekliliği için bu husus çok önemlidir. Sürekli gelir getirmeyen, bir süre sonra bitecek olan vakıf, sunulması arzulanan hizmetlerin aksamasına sebep olacaktır.
Gerçekleştirilen vakfın, sonradan vazgeçme veya başka bir yöne tevcih gibi bir şart taşımaması, hukukî ifâdesiyle muhayyerlik şartıyla sakatlanmaması lâzımdır. Başka bir deyişle, vakfın esâsı mutlak ve ebediyyen tahsîse dayandığı için, vakfı yapan kişinin "gerekli gördüğüm takdirde yaptığım vakfı iptal edebilirim" türünden bir şart ileri sürmemesi gerekir.
Vakfedilecek mülk binâ veya ağaç türünden bir mal ise, yıkılmaya veya sökülmeye mahkûm olmamalıdır. Vakfedilecek mülkler, bir müesseseyi ayakta tutmak, onun sürekli hizmet üretmesini sağlamak üzere ve gelir getirmesi maksadıyla tahsis edilecekleri için, bir süre sonra yıkılmaları veya kesilmeleri durumunda söz konusu gelir de elde edilemeyeceğinden, tahsis edildiği müessesenin hizmet üretmesi sekteye uğrayacak demektir. Dolayısıyla, bu türden vakfedilecek mülkler, süreklilik taşıyacak nitelikte olmalıdır.
Vakfedilen mülkün gelirlerinden faydalanacak olanların, hukukî ifâdesiyle meşrûtun lehinin belirtilmesi lâzımdır. Yapılan vakıftan kimlerin veya hangi müessesenin faydalanacağı açıkça belirtilmeden vakıf yapılması mümkün değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 5

Hangisi, yapılan vakfın resmî kayıtlara geçirilmesi yoluyla resmiyet kazanmasını ifade eder?

Fiil ve hareketle

Satış yoluyla

Vasiyyet yoluyla

Devir yoluyla

Tescil sûretiyle

Açıklama:

Bir vakfın resmiyet kazanmasının yollarından biri tescil sûretidir. Bu yol, yapılan vakfın resmî kayıtlara geçirilmesi demektir. Bunun için vakıf kurucu, kadıya (hâkime, mahkemeye) başvurarak, vakıf kurmak istediğini ve bu isteğin resmî kayıtlara geçirilmesini talep eder. Bunun üzerine kadı, kişinin vakıf kurmak için gerekli şartları taşıyıp taşımadığını inceler ve sonunda “vakıf kurucu” ve “vakfedile cek mülk” açısından kısaca sıralanan şartların mevcut olduğu kanaatine varılırsa, gösterilen şâhidlerin (şuhûdu’lhâl) huzûrunda, onların da karara katılmalarını sağlanmak sûretiyle, kişinin vakıf kurma talebi karara bağlanır ve durum kayıt altına alınır. Böylece vakıf tescil edilmiş olur.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Mütevellînin üzerinde yer alarak, bir tür üst kontrol vazifesi gören vakıf yöneticisine ne ad verilir?

Nâzır

Mu’temed

Tahsildar

Kâtip

Müfettiş

Açıklama:

Sultanlar tarafından kurulan vakıfların nâzır ve mütevellî ismiyle bilinen iki üst yönetici bulunurdu. Ancak, vakfın fiilî idâresi mütevellî tarafından yürütülür, nâzır ise mütevellînin de üzerinde yer alarak, bir tür üst kontrol vazifesi görürdü. Kâtip, câbî (tahsildar), mu’temed gibi vakfın büyüklüğüne göre sayıları değişen hizmetliler, vakfın idârî ve mâlî işlerinin yürütülmesinde mütevellîye yardımcı olurlardı. Vakıfların idâresi konusunda mütevellî, yüzyıllar boyunca ismi ve rolü değişmeyen tek yönetici olmuştur. Bu umûmî yapı, 1826’da Evkâf Nezâreti’nin kurulmasına kadar devam etmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Hangisi Haremeyn Nezâreti altındaki daireler arasında yer almaz?

Evkâfı haremeyn müfettişliği

Evkâfı haremeyn muhâsebeciliği

Evkâfı haremeyn mukâtaacılığı

Dâru’ssaâde yazıcılığı

Evkâfı haremeyn rûznâmeciliği

Açıklama:

İdâresi altındaki vakıfların niteliği dolayısıyla önem kazanan Haremeyn Nezâreti, dört dâireden oluşmaktaydı:

Evkâf-ı Haremeyn Müfettişliği: Haremeyn Nezâreti’nin kuruluşuyla birlikte ortaya çıkmış bir dâire idi. Vakıflarla ilgilenen diğer müfettişliklerden ayrı çalışan ve nezâretin idâresi altında bulunan vakıfların hukukî işleriyle uğraşırdı. Bütün vakıfların hukukî problemlerini ve işleyiş tarzlarını da teftiş ederdi.
Evkâf-ı Haremeyn Muhâsebeciliği: Asıl vazîfesi, vakıfların muhâsebe işlerini teftiş ve kontrol etmekti. Bununla birlikte dâru’s-saâde ağalarının kontrolündeki bütün vakıfların vakfiye ve kuruluş gayelerini de tescil eder; bunların vakıf kurucuları tarafından belirlenen şartlara göre idâresini sağlar, muhâsebe kayıtlarını tutardı.
Evkâf-ı Haremeyn Mukâtaacılığı: Haremeyn vakıflarından olup yıllık maktû bir gelir karşılığı kiralanan vakıf arâzi ve binâlarının kayıtları bu dâire tarafından tutulurdu.
Dâru’ssaâde Yazıcılığı:Dâru’s-saâde ağaları tarafından idâre olunan vakıfların bütün yazışmaları bu dâire tarafından gerçekleştirilirdi.

Doğru Cevap: E

Soru 8

İdâre merkezi Bâyezid İmâreti’nde bulunan ve ülke genelindeki bütün vakıflara nezâretten sorumlu olan bakanlık hangisidir?

Vezir Nezâreti

Tophâne Ümerâsı Nezâreti

İstanbul Kadıları Nezâreti

Şeyhülislâm Nezâreti

Haremeyn Nezâreti

Açıklama:

Şeyhülislâm Nezâreti, Sultan II. Bâyezid tarafından ülke genelinde kurduğu bütün vakıflara nezâretten sorumluydu. İdâre merkezi Bâyezid İmâreti’nde bulunan nâzırlık, sultanın 1506’da vakıflarının nezâretini Şeyhülislâm Alâeddin Ali Efendi’ye havalesiyle kurulmuş sayılır.

Doğru Cevap: D

Soru 9

Evkâf Nezâreti’nin birimlerinden olan Kîsedârlık'ın görev nedir?

Vakıf mukâtaaları (yıllık belirli bir meblağla kiraya verilen gelir kaynakları), sarraflardan alınacak kefâlete bağlı borç tahvilleriyle ilgili işlemleri yürütmek.

Vakıflarla ilgili bütün yazışmaları (i’lâm, takrîr ve inhâları) yürütmek.

Kira antlaşmalarını düzenlemek.

Nezâret’in kasasına gelen paraları alma, muhtelif vakıf kuruluşlarının vakfiyelerine göre yıllık ve günlük gider bütçelerini hazırlamak.

Gelirleri tahsil etmek ve bunlarla ilgili muhâsebe kayıtlarını kontrol etmek.

Açıklama:

Evkâf Nezâreti’nin birimlerinden olan Kîsedârlık, vakıflarla ilgili bütün yazışmaları (i’lâm, takrîr ve inhâları) yürütmekten sorumluydu.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Mülhakât Gedikler Kâtipliği
Zimmet Halîfeliği
Rûznâmecilik
Kîsedârlık
Sergi Halîfeliği

Hangisi/hangileri 1831 yılında Evkâf Nezâreti bünyesine eklenen birimlerdendir?

II ve V

I, II, III

I ve III

II, III, V

III ve IV

Açıklama:

Evkâf Nezâreti ilk kurulduğu sırada Kîsedârlık, Zimmet Halîfeliği ve Sergi Halîfeliği adlı üç birimden oluşmaktaydı. Evkâf Nezâreti’ne bağlanan vakıf kuruluşlarının sayılarının çokluğu ve işlerin zamanında ve gereği gibi görülememesi üzerine, Nezâret bünyesinde 1831’de Tahrîrât Başkâtibliği, Mülhakât Gedikler Kâtipliği ve Rûznâmecilik adıyla üç yeni birim daha kuruldu.

Doğru Cevap: C

Soru 11

İslâm’ın ilk dönemlerinden XX. yüzyılın başlarına kadar İslâm ülkelerinin sosyal ve ekonomik hayâtında önemli roller oynayan dînî ve hayrî müesseselerin adı olarak kullanılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Hayrât

Akar

Vakıf

Külliye

Teşkîlat

Açıklama:

Vakıf (vakf), Arapça bir kelimedir. Sözlükte durdurmak, alıkoymak, hapsetmek
mânâlarına gelir. Terim olarak, İslâm’ın ilk dönemlerinden XX. yüzyılın başlarına
kadar İslâm ülkelerinin sosyal ve ekonomik hayâtında önemli roller oynayan dînî
ve hayrî müesseselerin adı olarak kullanılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 12

Sınırları düşman saldırısından korumak amacıyla teşkilatlanmış olan askerler için hudut boylarında inşa edilen kışla ve tekkeler aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilmektedir?

İmâret

Tekke

Kervansaray

Ribat

Han

Açıklama:

Ribat: Sınırları düşman saldırısından korumak amacıyla teşkilatlanmış olan askerler için hudut boylarında inşa edilen kışla ve tekkeler; müstahkem yapılar.

Doğru Cevap: D

Soru 13

Osmanlı sultanları içerisinde ilk kez vakıf kuran aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

Osman Bey

Orhan Bey

I. Murad

I. Bayezid

I. Mehmed

Açıklama:

Osmanlı döneminde vakıf kurma geleneği, devlet henüz bir beylik durumunda iken başlamıştı. Beyliğin sınırlarının genişleyip bir devlet hâline dönüşmesi
sürecinde, imkânların da genişlemesiyle, Osmanlı topraklarına katılan şehirlerde
peşpeşe vakıf müesseseler kurulmaya başlandı. Osmanlı sultanlarından ilk defa
vakıf kuran Orhan Bey (öl. 1362) olmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Osmanlı'da vakıf işlerini idare etmek üzere tayin edilen kişi aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilmektedir?

Kadı

Sipahi

Vâkıf

Nâzır

Mütevellî

Açıklama:

Mütevelli: Vakıf işlerini idare etmek üzere tayin olunan zat. Mütevelli için gerekli vasıfları haiz olan herhangi bir şahıs
mütevelli olabilir. Ancak bir vakfın mütevellisine o vakfın nezareti tevcih olunmaz.

Doğru Cevap: E

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi vakfeden kişide bulunması gereken şartlardan birisi değildir?

Vakıf yapan kişinin akıl sâhibi, erginlik (bülûğ ve rüşd) çağına erişmiş ve hür olması lâzımdır

Vakıf yapanın kişinin, her hangi bir borç veyâ müsriflik yüzünden, kendi malını kullanma yetkisi hâkim tarafından elinden alınmış (mahcûr) olmaması gerekir

Vakıf yapan kişi girişimini Dar-ül Harb'te gerçekleştirmelidir.

Vakıf yapan kişi, yaptığı işi, her hangi bir zorlama ile değil, kendi rızâsıyla yapmalıdır

Vakıf yapan kişi, vakfettiği malı, mülkü, parayı, bir çıkar gözeterek değil, sâdece hayır ve sevap kazanma düşüncesiyle yapmalıdır

Açıklama:

Vakfeden Kişide Bulunması Gereken Şartlar
a. Öncelikle vakıf yapan kişinin (vâkıfın), temlik ve teberrua ehil olması gerekir. Başka bir deyişle akıl sâhibi, erginlik (bülûğ ve rüşd) çağına erişmiş
ve hür olması lâzımdır. Henüz çocuk sayılan yaştakilerin, akıl yönünden
problemli (deli) ve ne yaptıklarını bilemeyecek derecede yaşlı (bunamış)
olanların yapacakları vakıflar, geçerli sayılmaz.
b. Vakıf yapanın kişinin, her hangi bir borç veyâ müsriflik yüzünden, kendi
malını kullanma yetkisi hâkim tarafından elinden alınmış (mahcûr) olmaması gerekir.
c. Vakıf yapan kişi, yaptığı işi, her hangi bir zorlama ile değil, kendi rızâsıyla
yapmalıdır.
d. Vakıf yapan kişi, vakfettiği malı, mülkü, parayı, bir çıkar gözeterek değil, sâdece hayır ve sevap kazanma düşüncesiyle yapmalıdır. Çünkü gerçek bir vakfın
amacı, Allâh’ın rızâsı ve kişinin içinde yaşadığı toplumun faydalanmasıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi vakfedilen malda bulunması gereken şartlardan birisi değildir?

Kişinin vakfedeceği mal-mülk, vakfın gerçekleştirildiği sırada bizzat kendi mülkiyetinde olmalıdır

Vakfedilen mal, borç veya herhangi bir menfaate dayalı olmamalıdır

Vakfedilen malın ev, dükkân, tarla gibi gelir getiren türden mülk veya mülkler olması gerekir

Vakfedilecek mülk binâ veya ağaç türünden bir mal ise bunlar doğa dokularına zarar verecek bir tadilatta bulunulmaksızın vakfedilmelidir

Yapılan vakıftan kimlerin veya hangi müessesenin faydalanacağı açıkça belirtilmeden vakıf yapılması mümkün değildir

Açıklama:

Vakfedilen Malda Bulunması Gereken Şartlar
a. Kişinin vakfedeceği mal-mülk, vakfın gerçekleştirildiği sırada bizzat kendi
mülkiyetinde olmalıdır. Kişi, kendi mülkü olmayan, başkasına âit bir malı
vakfedemez.
b. Vakfedilen mal, borç veya herhangi bir menfaate dayalı olmamalıdır.
c. Vakfedilen malın ev, dükkân, tarla gibi gelir getiren türden mülk veya
mülkler olması gerekir. Vakfın sürekliliği için bu husus çok önemlidir. Sürekli gelir getirmeyen, bir süre sonra bitecek olan vakıf, sunulması arzulanan hizmetlerin aksamasına sebep olacaktır.
d. Gerçekleştirilen vakfın, sonradan vazgeçme veya başka bir yöne tevcih gibi
bir şart taşımaması, hukukî ifâdesiyle muhayyerlik şartıyla sakatlanmaması
lâzımdır. Başka bir deyişle, vakfın esâsı mutlak ve ebediyyen tahsîse dayandığı için, vakfı yapan kişinin “gerekli gördüğüm takdirde yaptığım vakfı
iptal edebilirim” türünden bir şart ileri sürmemesi gerekir.
e. Vakfedilecek mülk binâ veya ağaç türünden bir mal ise, yıkılmaya veya sökülmeye mahkûm olmamalıdır. Vakfedilecek mülkler, bir müesseseyi ayakta
tutmak, onun sürekli hizmet üretmesini sağlamak üzere ve gelir getirmesi
maksadıyla tahsis edilecekleri için, bir süre sonra yıkılmaları veya kesilmeleri durumunda söz konusu gelir de elde edilemeyeceğinden, tahsis edildiği
müessesenin hizmet üretmesi sekteye uğrayacak demektir. Dolayısıyla, bu
türden vakfedilecek mülkler, süreklilik taşıyacak nitelikte olmalıdır.
f. Vakfedilen mülkün gelirlerinden faydalanacak olanların, hukukî ifâdesiyle
meşrûtun-lehinin belirtilmesi lâzımdır. Yapılan vakıftan kimlerin veya hangi müessesenin faydalanacağı açıkça belirtilmeden vakıf yapılması mümkün değildir

Doğru Cevap: D

Soru 17

Osmanlı'da vakıf kurucusu (vâkıf) tarafından hazırlanan ve aynı zamanda hukukî belge niteliği taşıyan nizâm-nâmelere ne ad verilmektedir?

Tahrir Defteri

Tüzük

Vakfiye

Kanunname

Ferman

Açıklama:

Vakıf kurucusu (vâkıf) tarafından hazırlanan ve aynı zamanda hukukî belge niteliği taşıyan nizâm-nâmelere vakfiye denir.

Doğru Cevap: C

Soru 18

Osmanlılarda arazi ve timar kayıtlarıyla ilgili defterlerin saklandığı devlet dairesi aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilmektedir?

Kütüphane

Kıraathane

Defterhane

Vesikahane

Arşiv

Açıklama:

Defterhane: Osmanlılarda arazi ve timar kayıtlarıyla ilgili defterlerin saklandığı devlet dairesidir.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Evkâf Nezâreti hangi tarihte kurulmuştur?

1825

1826

1827

1828

1829

Açıklama:

ultanlar tarafından kurulan vakıfların nâzır ve mütevellî ismiyle bilinen iki üst yönetici bulunurdu. Ancak, vakfın fiilî idâresi mütevellî tarafından yürütülür, nâzır ise mütevellînin de üzerinde yer alarak, bir tür üst kontrol vazîfesi görürdü. Kâtip, câbî (tahsildar), mu’temed gibi vakfın büyüklüğüne göre sayıları değişen hizmetliler, vakfın idârî ve mâlî işlerinin yürütülmesinde mütevellîye yardımcı olurlardı. Vakıfların idâresi konusunda mütevellî, yüzyıllar boyunca ismi ve rolü değişmeyen tek yönetici olmuştur. Bu umûmî yapı, 1826’da Evkâf Nezâreti’nin kurulmasına kadar devam etmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 20

Hastahaneler, dâru’ş-şifâlar, kervansaraylar, imâretler (aş-evleri), dâru’l-acezeler, kör evleri, çocuk emzirme yurtları ve cüzamlı yurtları gibi kuruluşlar aşağıdaki vakıf türlerinden hangisinin kapsamına dahil edilmektedir?

Dinî hizmetlerin yerine getirilmesi için kurulmuş vakıflar

Eğitim ve kültür işlerine yardımcı olan vakıflar

Sivil ve askerî alanda hizmet sunan vakıflar

İktisâdî ve ticârî alanda hizmet sunan vakıflar

Sosyal hizmetleri îfâ eden vakıflar

Açıklama:

Sosyal hizmetleri îfâ eden vakıflar: Hastahaneler, dâru’ş-şifâlar, kervansaraylar, imâretler (aş-evleri), dâru’l-acezeler (yaşlı ve kimsesizlerin sığındıkları yerler), kör evleri, çocuk emzirme yurtları, cüzamlı yurtları ve benzerleri bu tür vakıflar tarafından kurulmuştu.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Durdurmak
Alıkoymak
Hapsetmek
Yardım

Yukarıda verilenlerden hangileri Arapça bir kelime olan Vakıf (vakf) kelimesinin sözlük anlamlarındandır?

Yanlız IV

Yanlız I

Yanlız III

I, II ve III

I, II, III ve IV

Açıklama:

Vakıf (vakf), Arapça bir kelimedir. Sözlükte durdurmak, alıkoymak, hapsetmek
mânâlarına gelir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 22

Orhan Bey tarafından vakıf sistemi çerçevesinde yaptırılan ilk Osmanlı medresesi nerede bulunmaktadır?

İznik

Adapazarı

Kandıra

Bursa

Pamukova

Açıklama:

Orhan Bey, ayrıca vakıf sistemi çerçevesinde İznik’te bir medrese kurmuş, bu ilk Osmanlı medresesinin giderlerinin karşılanması için yeterli miktarda gayr-i menkul vakfetmişti. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı döneminde gerçek vakıf (asl-ı vakf) adıyla anılan yapılara örnek olarak verilebilir?

Kütüphâne

Hamam

Tekke

İmârethâne

Daru’ş-şifâ

Açıklama:

İkinci grupta yer alan vakıflar ise gelirleriyle intifâ olunan vakıflar adıyla bilinir; bunlar diğer vakıfların finans kaynaklarıdır; birinci grupta yer alan vakıf müesseselerini ayakta tutmak için, onlara gelir sağlarlar. Arâzî, han, hamam, dükkân, binâ, para ve benzeri mal ve mülklerin vakfedilmeleri bu türdendir. Bu tür vakıflara, Osmanlı döneminde gerçek vakıf (asl-ı vakf) denmiştir. Bunlara vakıf gelirleri (akârât) demek de mümkündür. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 24

Osmanlı'da Vakıf işlerini idare etmek üzere tayin olunan kişilere ne ad verilir?

Tevliye

Akârât

Mütevelli

Ribat

Müessesât

Açıklama:

Mütevelli: Vakıf işlerini idare etmek üzere tayin olunan zat. Mütevelli için gerekli vasıfları haiz olan herhangi bir şahıs mütevelli olabilir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Kişinin gerçekten kendi mülkü olan bir malı gelir kaynağı olarak bir hayır kuruluşuna vakfetmesine ne ad verilir?

Müessesât-ı hayriyye

Temellük

İrsad

Vakf-ı sahîh

Temlîk

Açıklama:

Tahsîs ve irsâd kabîlinden olmayan, yâni kişinin gerçekten kendi mülkü olan bir malı gelir kaynağı olarak bir hayır kuruluşuna vakfetmesine ise, vakf-ı sahîh (gerçek vakıf) denmiştir. Sahîh vakıflar, kurucusu ve hükümdar da dâhil, kimsenin müdâhale edemeyeceği nitelikte bulunmaları dolayısıyla bu isimle anılmışlardır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi vakfeden kişide bulunması gereken şartlar arasında değildir?

Vakıf yapan kişi, ailesinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin rızasını aldığını belgelemek zorundadır

Vakıf yapan kişi, yaptığı işi, her hangi bir zorlama ile değil, kendi rızâsıyla
yapmalıdır

Vakıf yapan kişinin, akıl sâhibi, erginlik (bülûğ ve rüşd) çağına erişmiş ve hür olması lâzımdır

Vakıf yapanın kişinin, her hangi bir borç veyâ müsriflik yüzünden, kendi
malını kullanma yetkisi hâkim tarafından elinden alınmış (mahcûr) olmaması gerekir

Vakıf yapan kişi, vakfettiği malı, mülkü, parayı, bir çıkar gözeterek değil, sâdece hayır ve sevap kazanma düşüncesiyle yapmalıdır

Açıklama:

Vakfeden Kişide Bulunması Gereken Şartlar
a. Öncelikle vakıf yapan kişinin (vâkıfın), temlik ve teberrua ehil olması gerekir. Başka bir deyişle akıl sâhibi, erginlik (bülûğ ve rüşd) çağına erişmiş ve hür olması lâzımdır. Henüz çocuk sayılan yaştakilerin, akıl yönünden problemli (deli) ve ne yaptıklarını bilemeyecek derecede yaşlı (bunamış) olanların yapacakları vakıflar, geçerli sayılmaz.
b. Vakıf yapanın kişinin, her hangi bir borç veyâ müsriflik yüzünden, kendi malını kullanma yetkisi hâkim tarafından elinden alınmış (mahcûr) olmaması gerekir.
c. Vakıf yapan kişi, yaptığı işi, her hangi bir zorlama ile değil, kendi rızâsıyla yapmalıdır.
d. Vakıf yapan kişi, vakfettiği malı, mülkü, parayı, bir çıkar gözeterek değil, sâdece hayır ve sevap kazanma düşüncesiyle yapmalıdır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi meşrûtun-lehin kavramını ifade eder?

Yapılan vakfın resmî kayıtlara geçirilmesi

Yapılan vakıftan kimlerin veya hangi müessesenin faydalanacağının açıkça belirtilmesi

Vakfedilen malın, borç veya herhangi bir menfaate dayalı olmaması

Vakfedilen malın ev, dükkân, tarla gibi gelir getiren türden mülk veya mülkler olması

Gerçekleştirilen vakfın, sonradan vazgeçme veya başka bir yöne tevcih gibi bir şart taşımaması

Açıklama:

Vakfedilen mülkün gelirlerinden faydalanacak olanların, hukukî ifâdesiyle meşrûtun-lehinin belirtilmesi lâzımdır. Yapılan vakıftan kimlerin veya hangi müessesenin faydalanacağı açıkça belirtilmeden vakıf yapılması mümkün değildir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Aşağıdakilerden hangisi hizmet üreten vakıfları desteklemek için kurulan Osmanlı vakıflarından biridir?

Cami

Medrese

Kütüphane

Misfirhane

Han

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi vakfeden kişide bulunması gereken şartlardan biri değildir?

Vakıf yapan kişi, yaptığı işi, her hangi bir zorlama ile değil, kendi rızâsıyla yapmalıdır

Vakıf yapan kişi vakıf aracığıyla elde edeceği gelirin esasları iyi hesaplamalıdır

Vakıf yapanın kişinin, her hangi bir borç veyâ müsriflik yüzünden, kendi malını kullanma yetkisi hâkim tarafından elinden alınmış olmamalıdır

Vakıf yapan kişi, vakfettiği malı, mülkü, parayı sâdece hayır ve sevap kazanma düşüncesiyle yapmalıdır

Vakı yapan kişinin akıl sâhibi, erginlik çağına erişmiş ve hür olması lâzımdır

Açıklama:

B şıkkındaki önerme yanlıştır. Vakıf yalnızca hayır için kurulur; gelir beklentisi olmaz.

Doğru Cevap: B

Soru 37

Vakıf kurucusu (vâkıf) tarafından hazırlanan ve aynı zamanda hukukî belge niteliği taşıyan nizâm-nâmelere ne ad verilir?

Vakfiye

Defterhane

Mukataa

Takrir

İlam

Açıklama:

Vakıf kurucusu (vâkıf) tarafından hazırlanan ve aynı zamanda hukukî belge niteliği taşıyan nizâm-nâmelere vakfiye denir.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Osmanlı'da devlete ait vergi ve gelir kaynaklarına ne ad verilmektedir?

Vakıf

İmaret

Mukataa

Vakfiye

Darphane

Açıklama:

Devlete ait vergi ve gelir kaynaklarına mukataa denir.

Doğru Cevap: C

Soru 39

Mütevelli aşağıdaki Osmanlı devleti kurumlarından hangisi yönetmekten sorumludur?

Harem

Hazine

Islahhane

Vakıf

Mühendishane

Açıklama:

Sıradan insanlar tarafından kurulan her vakfın idâresinden sorumlu, mütevellî isimli bir yöneticisi vardı. Mütevellîler, vazîfelerinin sınırları ve alacakları ücretler de dâhil, vakfın kuruluşu sırasında vâkıf tarafından belirlenirdi. Âile vakıfları özelliği taşıyan vakıflarda ise mütevellîler, çoğu zaman bizzat vakıf kurucusu olur, onun ölümü durumunda, yerine yönetim işini bilen evlâdından birisi geçerdi

Doğru Cevap: D

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı'da eğitim ve kültür işlerine yardımcı olan vakıflardan biridir?

Cami

Mescid

Ribat

Medrese

Bedesten

Açıklama:

Medrese eğtim amacıyla kurulan bir vakıftır.

Doğru Cevap: D

Soru 41

Aşağıdaki kavramlardan hangisi kişinin sahip olduğu malı diğer insanların faydalanması maksadıyla ve Allah’ın rızasını gözeterek ebediyen tahsis etmesidir?

Zekat

Hasenat

Vakıf

Hayrat

İmece

Açıklama:

Vakıf, kişinin, sahip olduğu bir malı, diğer insanların faydalanmaları maksadıyla ve Allâh’ın rızasını gözeterek ebediyyen tahsis etmesidir. Hasenat, güzel ve hayırlı iş demektir. Zekat, sahip olunan mal ve paranın kırkda birinin her yıl sadaka olarak dağıtılmasıdır. İmece, kırsal toplumlarda ailelerin bir araya gelip bir kişinin tarlasını sürmek, harmanını kaldırmak gibi işlerini yapmasıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 42

Vakıf mülkü için verilen bilgilerden hangisi doğru değildir?

Alınıp satılamaz.

Başkasına devredilebilir.

Kanun dışı müdahelelerden korunmuştur.

Han, hamam, bağ, bahçe gibi gelir kaynaklarıda vakıf olarak adlandırılır.

Tekrar kişilerin mülkü haline getirilemez.

Açıklama:

Vakıf mülkü, alınıp satılamaz; bir başkasına devredilemez; tekrar kişilerin mülkü hâline getirilemez; faydalananlar bulunduğu ve vakıf hukukunca çerçevesi çizilen şartlara tecavüz edilmediği sürece, tahsis edildiği cihetten başka bir cihete yönlendirilemez. Diğer bir deyişle, vakıf, ne tür hizmetlerin ve kimlerin faydalanması için gerçekleştirilmiş ise, ancak onlar için kullanılabilir vakfa konu olan mülk, vakfedenin mülkiyetinden çıkarak Allah’ın mülkü hâline gelmiş ve kanun dışı müdahalelerden korunmuş sayılır.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı döneminde asl-ı vakf olarak adlandırılan vakıflara vakfedilen mülklerden biri olarak gösterilebilir?

İmalathane

Kütüphane

Hamam

Cami

Medrese

Açıklama:

Osmanlı döneminde gerçek vakıf (aslı vakf) olarak adlandırılan vakıflar, gelirleriyle intifa olunan vakılar adıyla bilinir; bunlar diğer vakıfların finans kaynaklarıdır; birinci grupta yer alan vakıf müesseselerini ayakta tutmak için, onlara gelir sağlarlar. Arazi, han, hamam, dükkan, bina, para ve benzeri mal ve mülklerin vakfedilmeleri bu türdendir. Diğer şıklardakiler hizmet üreten vakıflardır.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi sadece fakirlerin karşılıksız faydalanabileceği kuruluşlardan biridir?

Ribat

Cami

Kabristan

İmaret

Kütüphane

Açıklama:

Sadece fakirlerin karşılıksız faydalanabilecekler kuruluşlar İmaretler (aş- evleri), dâru’ş-şifalar (hastahaneler) ve özellikle sâdece ihtiyaç sâhiplerinin faydalanmaları için kurulmuş yardıma yönelik vakıflardır. Zenginler ancak aldıkları hizmetin karşılığını ödemek kaydıyla bu tür vakıflardan hizmet alabilirler.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Vakıf literatüründe menkul ve gayrı menkul mallardan elde edilen gelirlere ne denir?

Akarat

Hasenat

Sadaka

Hayrat

Mukata

Açıklama:

Vakıf literatüründe menkul ve gayrı menkul mallardan elde edilen gelirlere akarat denir.Hayrat, hayır işlemek ve karşılığında Allah’ın rızâsını, dolayısıyla sevap kazanma düşüncesiyle kurulan müsseselerin tamamının ortak adı olmuştur. Sadaka, Allah rızası için fakirlere, muhtaç kimselere, karşılıksız olarak verilen şey; yapılan yardım, her türlü iyilik; Allah yolunda yapılan harcamadır.Hasenat, güzel ve hayırlı iş demektir.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Osmanlı döneminde devletin mülkiyetinde bulunan alanların temlik ve temellük yolu kullanılarak vakfettiği kişileri mülk edindirdiği ve gelirlerinide vakıf haline dönüştürdüğü vakıf türü aşağıdakilerden hangisidir?

Para vakıfları

Sahih vakıflar

Yarı aile vakıfları

Adi vakıflar

Hayri vakıflar

Açıklama:

Yarı aile vakıflarındaki bir usûl, Osmanlı döneminde yaygın olarak kullanılmıştır; aynı zamanda mülk edinmenin en kestirme yollarından biri olarak kullanılmıştır. Şöyle ki: Bir takım hayır eserleri kuran, mesela cami, medrese, mektep veya benzeri bir müessese yaptıran bir kişi, sultana başvurarak, yaptırdığı müesseseyi zikrettikten sonra, bunlara gelir kaynağı tahsis etmek istediğini, ancak buna imkanı olmadığını; geliri devle hazînesine ait olan bir arazinin mülkiyetinin kendisine verilmesini (temlikini) ister. Osmanlı sultanları, bu tür talepleri çoğunlukla olumlu karşılamışlardır. Kişi, bu yolla elde ettiği arazinin veya mülkün gelirlerini vakıf hâline dönüştürür ve kurmuş olduğu müesseseye tahsis eder.

Doğru Cevap: C

Soru 47

Kişinin kendi mülkü olan bir malı gelir kaynağı olarak bir hayır kuruluşuna vakfetmesine ne denir?

Tahsis ve irsad kabilinde vakıflar

Sahih vakıflar

Para vakıfları

Ehli vakıflar

Aile vakıfları

Açıklama:

Tahsis ve irsad kabilindenolmayan, yani kişinin gerçekten kendi mülkü olan bir malı gelir kaynağı olarak bir hayır kuruluşuna vakfetmesine ise, vakfı sahih (gerçek vakıf) denmiştir. Sahih vakıflar, kurucusu ve hükümdar da dahil, kimsenin müdahale edemeyeceği nitelikte bulunmaları dolayısıyla bu isimle anılmışlardır.

Doğru Cevap: B

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi vakfedilen malda bulunması gereken şartlardan biri değildir?

Vakfedilen mal, borç veya herhangi bir menfaate dayalı olmamalıdır.

Vakfedilen malın ev, dükkan, tarla gibi gelir getiren türden olması gerekir.

Vakfedilecek mülkler süreklilik taşıyacak nitelikte olmalıdır.

Kişinin vakfedeceği mal-mülk bizzat kendi mülkiyetinde olmalıdır.

Vakfı yapan kişi gerekli gördüğünde yaptığı vakfı başka bir yöne tevcih edebilir.

Açıklama:

Gerçekleştirilen vakfın,sonradan vazgeçme veyabaşka bir yöne tevcih gibi bir şart taşımaması, hukuki ifadesiyle muhayyerlik şartıyla sakatlanmaması lazımdır. Başka bir deyişle, vakfın esâsı mutlak ve ebediyyen tahsise dayandığı için, vakfı yapan kişinin “gerekli gördüğüm takdirde yaptığım vakfı iptal edebilirim” türünden bir şart ileri sürmemesi gerekir.

Doğru Cevap: E

Soru 49

Kişilerin kendi arazilerine ya da herhangi bir şahsın mülkü olmayan alanlarda yaptırdığı çeşmeler, köprüler gibi yapılar gibi kendilerinden doğrudan faydanılan, hukuki ifade ile aynıyla intifa olunan vakıf kuruluşlarının kuruluş şekilleri aşağıdakilerden hangisi ile açıklanmaktadır?

Vasiyet yoluyla

Tescil yoluyla

Fiil ve haraketle

Temlik yoluyla

Tahsis yoluyla

Açıklama:

Vakıfların kuruluş şekilleri vasiyet, tescil, fiil ve hareketle şeklinde 3 çeşittir. Kişilerin kendi arazilerine ya da herhangi bir şahsın mülkü olmayan alanlarda yaptırdığı çeşmeler, köprüler gibi yapılar gibi kendilerinden doğrudan faydanılan, hukuki ifade ile aynıyla intifa olunan vakıf kuruluşları fiil ve hareketle kurulur. Meselâ, bir kişi kendisine ait bir arsa üzerine câmi veya mescid yaptırsa, burada ezân okutsa, başka insanlarla birlikte cemaat olup bizzat namaz kılsa, yahut kendisi bulunsun bulunmasın burada namaz kılınmasına izin vermiş olsa, artık o mekân vakfedilmiş (vakfı lazım) sayılır. Bu tür hareketlerle söz konusu mekânı insanların hizmetine sunduğunu açıkça ortaya koyan kişinin, yaptırdığı cami veya mecsid için ayrıca kadıya (mahkemeye) başvurmasına ve tescil yaptırmasına gerek yoktur. Bu mekân fiilen vakıf haline gelmiş olur.

Doğru Cevap: C

Soru 50

Kültür, medeniyet ve iskan tarihimiz açısından son derece önemli vesikalardır.
Dönemin dil ve üslup özelliklerini en eskiden en yenine kadar nasış bir seyir izlendiğini görebilmemizi sağlayan yazılı metinlerdir.
Osmanlı şehirlerinin genel manzarasını tespit açısındanda büyük değer taşırlar.
Aşhaneleri ve külliyeler ile dönemin yemek kültürü hakkında bilgi verir.
Müessese ile ilgili hayır-dualar ve beddualar ihtiva eder.

Yukarıda özellikleri verilen özenle hazırlanarak tescil edildikten sonra Defterhane’nin ilgili birimine kaydettirilen nizam-namelere ne denir?

Vakfiye

Kanuname

Tüzük

Sicil defteri

Kadı beyannamesi

Açıklama:

Vakıf kurucusu (vâkıf) tarafından hazırlanan ve aynı zamanda hukukî belge niteliği taşıyan nizâmnâmelere vakfiye denir. Vakfiyeler, yukarıda belirtildiği şekilde, vakıf kurucusunun talebi üzerine kadı (mahkeme) tarafından tescil ve sicil defterine kaydedildikten sonra resmiyet kazanırlardı.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Hükümdarların ileri gelen devlet adamlarının kurdukları çoğunlukla külliye niteliği taşıyan vakıfların idaresini aşağıdakilerden hangisi yapar?

Mütevelli

Sandrazam

Katip

Mu’temed

Tahsildar

Açıklama:

Hükümdarların ve ileri gelen devlet adamlarının kurdukları, çoğunluğu külliye niteliği taşıyan büyük ölçekli vakıfların idaresi ise, nispeten farklıydı. Aynı zamanda birer devlet adamı olan bu tür vakıfların kurucuları, müesseselerinin idaresini ve devamlılığını sağlama işine son derece önem vermişlerdir. Bu tür vakıflar çoğunlukla vezir, kazasker, sadrazam, şeyhülislam, bâbu’s-saade ve dâru’s-saade ağaları gibi devlet adamları tarafından idare edilmişlerdir. Katip, cabi (tahsildar), mu’temed gibi vakfın büyüklüğüne göre sayıları değişen hizmetliler, vakfın idari ve mali işlerinin yürütülmesinde mütevelliye yardımcı olurlardı. Vakıfların idaresi konusunda mütevelli, yüzyıllar boyunca ismi ve rolü değişmeyen tek yönetici olmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 52

Sultan II. Mahmud bütün dini ve hayri kuruluşların idaresini tek bir merkezde toplayarak aşağıdaki hangi kurumu kurmuştur?

Evkaf-ı Hümayun nezareti

Şeyhülislam nezareti

Vezir nezareti

Haremeyn nezareti

İstanbul kadıları nezareti

Açıklama:

Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasının (1826) ardından, bütün dini ve hayri kuruluşların idaresi, bakım ve onarımları, vakıf gelirlerinin toplanması, personel maaşlarının ödenmesi ve benzeri işlerin görülmesi tek bir merkezde toplanarak Evkaf-ı Hümayun Nezareti kuruldu. Bu isim, çoğunlukla Evkaf Nezareti olarak bilinir.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Vakıflar ile ilgili yazışmalardan sorumlu Evkaf Nezareti birimi aşağıdakilerden hangisidir?

Zimmet halifeliği

Kisedarlık

Sergi halifeliği

Daru’s-saade yazıcılığı

Evkaf-ı haremeyn mukataacılığı

Açıklama:

Evkaf Nezâreti ilk kurulduğu sırada Kisedarlık, Zimmet Halifeliği ve Sergi Halifeliği adlı üç birimden oluşmaktaydı. Evkâf Nezareti’nin birimlerinden olan Kisedarlık, vakıflarla ilgili bütün yazışmaları (i’lam, takrir ve inhaları) yürütmekten sorumluydu. Zimmet Halifeliği ise, vakıf mukâtaaları (yıllık belirli bir meblağla kiraya verilen gelir kaynakları), sarraflardan alınacak kefâlete bağlı borç tahvilleriyle ilgili işlemleri yürütmek; kira antlaşmalarını düzenlemek, gelirleri tahsil etmek, bunlarla ilgili muhasebe kayıtlarını kontrol etmek gibi işleri yürütmekteydi. Sergi Halîfeliği’nin vazifesi ise, Nezaret’in kasasına gelen paraları alma, muhtelif vakıf kuruluşlarının vakfiyelerine göre yıllık ve günlük gider bütçelerini hazırlama gibi işlerdi. Bütün bu birimlerinbelirtilen hizmetleri yürütmekle vazifeli personeli bulunuyordu.

Doğru Cevap: B

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi iktisadi ve ticari alanda hizmet sunan vakıflardan biridir?

Daru’l-aceze

Tophane

Ribatlar

Bedesten

Daru’ş-şifa

Açıklama:

Daru’l-aceze ve Daru’ş-şifa sosyal hizmetler ifa eden vakıflardır. Ribat ve tophane sivil ve askeri alanda hizmet veren vakıflardır. Bedesten, han, arasta, çarşılar iktisadi ve ticari alanda hizmet sunan vakıflardır.

Doğru Cevap: D

Soru 55

Dernek

Vakıf

Külliye

Cemaat

Ocak

Açıklama:

Terim olarak, İslâm’ın ilk dönemlerinden XX. yüzyılın başlarına kadar İslâm ülkelerinin sosyal ve ekonomik hayâtında önemli roller oynayan dînî ve hayrî müesseselerin adı olarak kullanılmıştır.

Doğru Cevap: B

Osmanlı'da vakıf kuran ilk sultan aşağıdakilerden hangisidir?

Osman Bey

Orhan Bey

I.Murad

Yıldırım Bâyezid

Fatih Sultan Mehmed

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 88

I. Hapsetmek
II. Tasarruf etmek
III. Alıkoymak
IV. Yardım etmek
V. Durdurmak
Yukarıdakilerden hangileri vakıf kelimesinin sözlük anlamlarındandır?

I,II,III

I,II,V

I,III,V

II,III,IV

II,III,V

Açıklama:

Vakıf arapça bir kelime olup Sözlükte durdurmak, alıkoymak, hapsetmek mânâlarına gelir. Doğru seçenek "C" şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 89

Aşağıdakilerden hangisi aynıyla intifâ olunan vakıflardan biri değildir?

Medrese

Camii

Kütüphane

Arazi

Köprü

Açıklama:

Aynıyla intifâ olunan vakıflar; câmi, mescid, medrese, mektep, daru’şşifâ (hastahâne), imârethâne (aş-evi), tekke, zâviye, misâfirhâne, kütüphâne, köprü, çeşme, sebil gibi yapılardan oluşan kuruluşlardır. Doğru seçenek "D" şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 90

Osmanlı'da mülk edinmenin bir yolu olarak kullanılan ve Hazîneye âit gelirkaynaklarının özel şahısların eline geçmesine yol açan vakıf türü aşağıdakilerden hangisidir?

Şer-i vakıflar

Ehli vakıflar

Sahîh vakıflar

Gelirleriyle intifâ olunan vakıflar

Tahsîs ve irsâd kabîlinden vakıflar

Açıklama:

Sözkonusu vakıflar tahsîs ve irsâd kabîlinden vakıflardır. Bu usûl, Osmanlı döneminde yaygın olarak kullanılmıştır; aynı zamanda mülk edinmenin en kestirme yollarından biri olarak kullanılmıştır. Şöyle ki: Bir takım hayır eserleri kuran, meselâ câmi, medrese, mektep veya benzeri bir müessese yaptıran bir kişi, sultana başvurarak, yaptırdığı müesseseyi zikrettikten sonra, bunlara gelir kaynağı tahsis etmek istediğini, ancak buna imkânı olmadığını; geliri devlet hazînesine âit olan bir arâzinin mülkiyetinin kendisine verilmesini (temlîkini) ister. Doğru seçenek "E" şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 91

Vakıf literatüründe, menkul veya gayr-i menkul mallardan elde edilen gelirlerin ismi aşağıdakilerden hangisidir?

Tahsis

Akarât

İrsad

Temellük

Temlik

Açıklama:

Vakıf literatüründe, menkul veya gayr-i menkul mallardan elde edilen gelirlere Akarât denilmiştir. Doğru seçenek "B" şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 92

Aşağıdakilerden hangisi vakfeden kişide bulunması gereken şartlardan biri değildir?

Vakıf yapan kişi akıl sâhibi, erginlik (bülûğ ve rüşd) çağına erişmiş ve hür olmalıdır

Vakıf yapan kişi, yaptığı işi, her hangi bir zorlama ile değil, kendi rızâsıyla yapmalıdır

Vakıf yapan kişi, vakfettiği malı, mülkü, parayı, bir çıkar gözeterek değil, sâdece hayır ve sevap kazanma düşüncesiyle yapmalıdır

Vakıf yapan kişi evli ve ailesinin geçimini sağlayacak düzeyde varlıklı olmalıdır

Vakıf yapanın kişinin, her hangi bir borç veyâ müsriflik yüzünden, kendi malını kullanma yetkisi hâkim tarafından elinden alınmış (mahcûr) olmaması gerekir

Açıklama:

A,B,C ve E şıklarında verilen ifadeler vakfeden kişide bulunması gereken şartlardır ve kişide bu şartlar bulunmadıkça kişinin yaptığı vakıf geçerli sayılmaz. Ancak D şıkkındaki ifade bu şartlardan biri değildir. Kişinin evli olması ve ailesinin geçimini sağlayacak düzeyde varlıklı olması gibi bir şart söz konusu değildir. Doğru seçenek "D" şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 93

I. Vakfiyeler 5 ana bölümden oluşmaktaydı II. Vakfiyelerde, vakıf gelirlerinin nerelere, kimlere, hangi şekillerde ve ne miktarda harcanacağına dair bilgiler yer alırdı III. Bazı vakfiyeler yiyecek-içecek maddeleri, devrin beslenme alışkanlıkları, yemek kültürleri ve çeşitleri husûsunda kıymetli bilgileri de içerirlerdi IV. Vakfiyelerin son kısmında ise kadının (hâkimin, mahkemenin), kurulan vakfın geçerliliğine (sıhhat ve lüzûmuna) dâir hukukî gerekçelerine yer verilir V. Vakfiyeler, tescilden sonra Evkâf Nezâreti ’nin ilgili birimine de kaydettirilirdi Vakfiyelerle ilgili yukarıda verilen ifadelerden hangileri doğrudur?

I,II,III

I,III,IV

II,III,IV

II,III,V

II,III,IV,V

Açıklama:

II,III ve IV. ifadeler doğru iken, I ve V. ifade yanlıştır. Çünkü vakfiyeler 3 ana bölümden oluşmaktadır: Giriş bölümü, Vakfın kısımlarının ve hizmet şartlarının yer aldığı teferruat bölümü ve sonuç bölümü. Ayrıca vakfiyeler, tescilden sonra Evkâf Nezâreti’nin değil Defterhane'nin ilgili birimine kaydettirilirdi. Doğru seçenek "C" şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 94

Vakıflarda üst kontrol vazifesini gören görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Mütevelli

Câbî

Mu’temed

Nâzır

Kâtip

Açıklama:

Vakıflarda vakfın fiilî idâresi mütevellî tarafından yürütülür, nâzır ise mütevellînin de üzerinde yer alarak, bir tür üst kontrol vazîfesi görürdü. Doğru seçenek "D" şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 95

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı devletinin klâsik döneminde vakıfların idâresiyle meşgul olan kuruluşlardan biridir?

Maarif-i Umumiye Nezareti

Tophâne Ümerâsı Nezâreti

Harbiye Nezareti

Hariciye Nezareti

Umûr-ı Nafia Nezareti

Açıklama:

Osmanlı devletinin klâsik döneminde vakıfların idâresiyle meşgul olan kuruluşlar; Haremeyn Nezâreti, Vezir Nezâreti, Şeyhülislâm Nezâreti, İstanbul Kadıları Nezâreti ve Tophâne Ümerâsı Nezâreti idi. Doğru seçenek "B" şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Kişinin gerçekten kendi mülkü olan bir malı gelir kaynağı olarak bir hayır kuruluşuna vakfetmesine ne ad verilir?

Sahih vakıflar

Temlik vakıflar

Temellük

İrsad vakıfları

Tahsis vakıfları

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 113

Osmanlı döneminde maddî imkânları müsâit olan bir kısım insanların, müessesât-ı hayriyye denen câmi, mescid, medrese, mektep, hastahâne ve benzeri kuruluşların gelir kaynağı olmak üzere vakfettikleri paranın işletilmesine ne ad verilir?

Temellük

Muâmele-i şer’iyye

Muhayyerlik

Tahsis

İntifa

Açıklama:

Gelir getirici gayr-i menkul vakıfların dışında, bir de menkul, yanı taşınabilir nitelikte vakıf gelirleri vardır. Bunlara esâs îtibâriyle para vakıfları denir. Haram karışması endişesi öne sürülerek câiz olup olmadığı konusunda İslâm hukukçuları arasında sert tartışmalar yaşanmış olsa da, Osmanlı döneminde paranın da yaygın olarak vakfedildiğini biliyoruz. Maddî imkânları müsâit olan bir kısım insanlar, müessesât-ı hayriyye denen câmi, mescid, medrese, mektep, hastahâne ve benzeri kuruluşların gelir kaynağı olmak üzere paralarını vakfederek bunların işletilmesini istemişlerdir. Osmanlı döneminde bu şekilde vakfedilen paranın işletilmesi imkânları sınırlıydı. Dolayısıyla İslâm dini fâizi yasaklamasına rağmen, bu tür paralar, onu on bir veya onu on bir buçuktan, bugünün ifâdesiyle %10 veya %15’le fâize verilebiliyordu. Bu şekildeki işlemlere muâmele-i şer’iyye veya hîle-i şer’iyye denmiş ve bir takım sosyal ve iktisâdî mecbûriyetler öne sürülerek câiz görülmüştür. Vakıf literatüründe, menkul veya gayr-i menkul mallardan elde edilen gelirlere akarât denmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 114

1. Önce Allâh’a hamd ve senâ edilir; ardından Peygamber’e salât ve selâm getirilir.
2. İnsanları hayır işlemeye teşvik eden âyet ve hadislere yer verilir.
3. Vakfiyelerin bu kısımları, giriş (mukaddime, dîbâce) niteliğinde olsa da hukukî açıdan bağlayıcılığı bulunur.
Yukarıda vakfiyelerin giriş bölümüyle ilgili verilen bilgilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

Yalnız 1

Yalnız 2

1 ve 2

1 ve 3

2 ve 3

Açıklama:

Büyük olsun, küçük olsun vakfiyeler belirli bir düzen içinde yazılmışlardır. Bir vakfiyenin üç ana bölümden oluştuğunu söyleyebiliriz. Bunlar:

Giriş bölümü,
Vakfın kısımlarının ve hizmet şartlarının yer aldığı teferruat bölümü,
Sonuç bölümü.

Bu çerçevede klâsik bir vakfiyenin muhtevâsına baktığımızda, şöyle bir yazım yolunun izlendiğini görürüz: Önce Allâh’a hamd ve senâ edilir; ardından Peygamber’e salât ve selâm getirilir. Daha sonra, insanları hayır işlemeye teşvik eden âyet ve hadislere yer verilir. Bâzan zikredilen âyet ve hadislerin bir takım özlü sözlerle (kelâm-ı kibâr), insanı düşünmeye, hayır işlemeye teşvik eden şiir parçalarıyla desteklenerek sunulduğu edebî bir üslûpla karşılaşırız. Bu yolla, yapılan vakfın bir hayır işi olduğu da vurgulanmış olur. Vakfiyelerin bu kısımları, giriş (mukaddime, dîbâce) niteliğindedir; bu yüzden, ana bünyeden sayılmaz; dolayısıyla hukukî açıdan bağlayıcı değer taşımazlar. Vakfiyelerin en önemli kısımları, girişi tâkip eden bölümlerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 115

Aşağıdakilerden hangisi vakfiyelerin girişten sonraki, teferruat bölümünde yer alan bilgilerden biri değildir?

Vakıf sistemi çerçevesinde kurulan müesseselerin neler olduğu

Tahsis edilen malların nasıl yönetileceğini; gelirlerinin nasıl toplanacağı

Vakıf gelirlerinin nerelere, kimlere, hangi şekillerde ve ne miktarda harcanacağı

Bakım ve onarım ihtiyâcı duyan vakıf yapılarının nasıl onarılacağını ve bu iş için yılda ne kadar meblağ ayrıldığı

İnsanları hayır işlemeye teşvik eden âyet ve hadisler ve edebi şiir parçaları

Açıklama:

Vakfiyelerin en önemli kısımları, girişi tâkip eden bölümlerdir. Burada, kurulan vakıfla ilgili bütün bilgiler etraflı bir şekilde açıklanır. Verilen bilgilerden:

Vakıf sistemi çerçevesinde kurulan müesseselerin neler olduğunu,
Bunları ayakta tutmak üzere tahsis edilen malların (gelir kaynaklarının) neler olduğunu (aynı zamanda bunlar da birer vakıftır),
Tahsis edilen bu malların nasıl yönetileceğini; gelirlerinin nasıl toplanacağını,
Vakıf gelirlerinin nerelere, kimlere, hangi şekillerde ve ne miktarda harcanacağını,
Bir bütün olarak vakfın kimler tarafından yönetileceğini; personel olarak kaç kişinin çalışacağını; bunların taşımaları arzulanan şahsî niteliklerin neler olması gerektiğini; kendilerine ne kadar ücret ödeneceğini; ücretlerin hangi gelirlerden karşılanacağını,
Bakım ve onarım (ta’mîr ve termîm) ihtiyâcı duyan vakıf yapılarının nasıl onarılacağını ve bu iş için yılda ne kadar meblağ ayrıldığını...

öğrenmemiz mümkündür.
Hayra teşvik eden ayet ve hadisler giriş bölümünde yer alır.

Doğru Cevap: E

Soru 116

Klasik dönemde yani Evkaf Nezaretinin kurulmasından önce sultanlar tarafından kurulan vakıfları yönetenler kimlerdir?

Nazır ve Mütevelli

Mütevelli ve Katip

Mütevelli ve Cabi

Katip ve Cabi

Nazır ve Mutemed

Açıklama:

Sultanlar tarafından kurulan vakıfların nâzır ve mütevellî ismiyle bilinen iki üst yönetici bulunurdu. Ancak, vakfın fiilî idâresi mütevellî tarafından yürütülür, nâzır ise mütevellînin de üzerinde yer alarak, bir tür üst kontrol vazîfesi görürdü. Kâtip, câbî (tahsildar), mu’temed gibi vakfın büyüklüğüne göre sayıları değişen hizmetliler, vakfın idârî ve mâlî işlerinin yürütülmesinde mütevellîye yardımcı olurlardı. Vakıfların idâresi konusunda mütevellî, yüzyıllar boyunca ismi ve rolü değişmeyen tek yönetici olmuştur. Bu umûmî yapı, 1826’da Evkâf Nezâreti’nin kurulmasına kadar devam etmiştir. Nâzırlık ise, fonksiyonu aynı kalmakla birlikte farklı dönemlerde farklı isimlerle anılmış; bu makama getirilen kişilerin vazîfeleri de farklılık göstermiştir

Doğru Cevap: A

Soru 117

Aşağıdakilerden hangi Osmanlı sultanı zamanında ilk defa vakıflar kurulmuştur?

Osman Bey

Orhan Bey

I. Bayezid

I. Mehmed

I. Murad

Açıklama:

Osmanlı sultanlarından ilk defa vakıf kuran Orhan Bey (öl. 1362) olmuştur.
Buna göre doğru cevap B (Orhan Bey) şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 118

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devlet'inde aynıyla intifa eden vakıflardan biridir?

Han

Hamam

Medrese

Dükkan

Arazi

Açıklama:

Aynıyla intifâ olunan vakıflar; câmi, mescid, medrese, mektep, daru’ş-şifâ (hastahâne), imârethâne (aş-evi), tekke, zâviye, misâfirhâne, kütüphâne, köprü, çeşme, sebil gibi yapılardan oluşan kuruluşlar bu türdendir.
Buna göre doğru cevap C (Medrese) şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 119

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devlet'inde geliriyle intifa olunan vakıflardan biridir?

İmarethane

Çeşme

Köprü

Medrese

Han

Açıklama:

Gelirleriyle intifâ olunan vakıflar; arâzî, han, hamam, dükkân, binâ, para ve benzeri mal ve mülklerdir.
Buna göre doğru cevap E (Han) şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 120

Aşağıdakilerden hangisi veya hangileri Osmanlı Devlet'inde vakfeden kişide bulunması gereken şartlardandır?
I. Vakıf yapan kişinin (vâkıfın), temlik ve teberrua ehil olması gerekir.
II. Vakıf yapanın kişinin, her hangi bir borç veyâ müsriflik yüzünden, kendi malını kullanma yetkisi hâkim tarafından elinden alınmış (mahcûr) olmaması gerekir.
III. Vakıf yapan kişi, yaptığı işi, her hangi bir zorlama ile değil, kendi rızâsıyla yapmalıdır.

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

Hepsi

Açıklama:

Vakfeden Kişide Bulunması Gereken Şartlar
a. Öncelikle vakıf yapan kişinin (vâkıfın), temlik ve teberrua ehil olması gerekir. Başka bir deyişle akıl sâhibi, erginlik (bülûğ ve rüşd) çağına erişmiş ve hür olması lâzımdır. Henüz çocuk sayılan yaştakilerin, akıl yönünden problemli (deli) ve ne yaptıklarını bilemeyecek derecede yaşlı (bunamış) olanların yapacakları vakıflar, geçerli sayılmaz.
b. Vakıf yapanın kişinin, her hangi bir borç veyâ müsriflik yüzünden, kendi malını kullanma yetkisi hâkim tarafından elinden alınmış (mahcûr) olmaması gerekir.
c. Vakıf yapan kişi, yaptığı işi, her hangi bir zorlama ile değil, kendi rızâsıyla yapmalıdır.
d. Vakıf yapan kişi, vakfettiği malı, mülkü, parayı, bir çıkar gözeterek değil, sâdece hayır ve sevap kazanma düşüncesiyle yapmalıdır. Çünkü gerçek bir vakfın amacı, Allâh’ın rızâsı ve kişinin içinde yaşadığı toplumun faydalanmasıdır.
Buna göre doğru cevap E (Hepsi) şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 121

Aşağıdakilerden hangisi veya hangileri Osmanlı Devlet'inde vakfedilen malda bulunması gereken şartlardandır?
I. Vakfedilen mal, borç veya herhangi bir menfaate dayalı olmamalıdır.
II. Vakfedilen malın ev, dükkân, tarla gibi gelir getiren türden mülk veya
mülkler olması gerekir
III. Kişinin vakfedeceği mal-mülk, vakfın gerçekleştirildiği sırada bizzat kendi
mülkiyetinde olmalıdır.

Yanız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

Hepsi

Açıklama:

Vakfedilen Malda Bulunması Gereken Şartlar
a. Kişinin vakfedeceği mal-mülk, vakfın gerçekleştirildiği sırada bizzat kendi mülkiyetinde olmalıdır. Kişi, kendi mülkü olmayan, başkasına âit bir malı vakfedemez.
b. Vakfedilen mal, borç veya herhangi bir menfaate dayalı olmamalıdır.
c. Vakfedilen malın ev, dükkân, tarla gibi gelir getiren türden mülk veya mülkler olması gerekir. Vakfın sürekliliği için bu husus çok önemlidir. Sürekli gelir getirmeyen, bir süre sonra bitecek olan vakıf, sunulması arzulanan hizmetlerin aksamasına sebep olacaktır.
d. Gerçekleştirilen vakfın, sonradan vazgeçme veya başka bir yöne tevcih gibi bir şart taşımaması, hukukî ifâdesiyle muhayyerlik şartıyla sakatlanmaması lâzımdır. Başka bir deyişle, vakfın esâsı mutlak ve ebediyyen tahsîse dayandığı için, vakfı yapan kişinin “gerekli gördüğüm takdirde yaptığım vakfı iptal edebilirim” türünden bir şart ileri sürmemesi gerekir.
e. Vakfedilecek mülk binâ veya ağaç türünden bir mal ise, yıkılmaya veya sökülmeye mahkûm olmamalıdır. Vakfedilecek mülkler, bir müesseseyi ayakta tutmak, onun sürekli hizmet üretmesini sağlamak üzere ve gelir getirmesi maksadıyla tahsis edilecekleri için, bir süre sonra yıkılmaları veya kesilmeleri durumunda söz konusu gelir de elde edilemeyeceğinden, tahsis edildiği müessesenin hizmet üretmesi sekteye uğrayacak demektir. Dolayısıyla, bu türden vakfedilecek mülkler, süreklilik taşıyacak nitelikte olmalıdır.
f. Vakfedilen mülkün gelirlerinden faydalanacak olanların, hukukî ifâdesiyle meşrûtun-lehinin belirtilmesi lâzımdır. Yapılan vakıftan kimlerin veya hangi müessesenin faydalanacağı açıkça belirtilmeden vakıf yapılması mümkün değildir.
Buna göre doğru cevap E (Hepsi) şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 122

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devlet'inde vakfiyelerin tescil işleminde mührü bulunan kişidir?

Sultan

Vezir

Kadı

Kazasker

Şeyhülislam

Açıklama:

Vakfiyenin tescil belgesinde kadının mührü ile tescil işlemine şâhit olan kişilerin (şuhûdü’l-hâlin) isimleri bulunur.
Buna göre doğru cevap C (Kadı) şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 123

Aşağıdaki şehirlerden hangi ikisi Osmanlı Devlet'inde Haremeyn Nezareti'yi niteleyen şehirlerdir?

İstanbul-Edirne

Ankara-Konya

Şam-Musul

Mekke-Medine

İzmir-Aydın

Açıklama:

Haremeyn Nezâreti: Haremeyn (=iki harem, iki kutsal şehir) kelimesi, İslâm dîninin iki kutsal şehri olan Mekke ve Medine’yi nitelemek için kullanılmıştır.
Buna göre doğru cevap D (Mekke-Medine) şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 124

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devlet'inde vakıfların hukuki işleriyle uğraşan dairedir?

Evkâf-ı Haremeyn Müfettişliği

Evkâf-ı Haremeyn Muhâsebeciliği

Evkâf-ı Haremeyn Mukâtaacılığı

Dâru’s-saâde Yazıcılığı

Tophâne Ümerâsı Nezâreti

Açıklama:

Evkâf-ı Haremeyn Müfettişliği: Haremeyn Nezâreti’nin kuruluşuyla birlikte ortaya çıkmış bir dâire idi. Vakıflarla ilgilenen diğer müfettişliklerden ayrı çalışan ve nezâretin idâresi altında bulunan vakıfların hukukî işleriyle uğraşırdı.
Buna göre doğru cevap A (Evkâf-ı Haremeyn Müfettişliği) şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 125

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devlet'inde vakıfların idaresiyle meşgul olan kuruluşlardan biri değildir?

Haremeyn Nezâreti

Şeyhülislâm Nezâreti

Tophâne Ümerâsı Nezâreti

Kazasker Nezareti

İstanbul Kadıları Nezâreti

Açıklama:

Osmanlı devletinin klâsik döneminde vakıfların idâresiyle meşgul olan kuruluşlar;
Haremeyn Nezâreti, Şeyhülislâm Nezâreti, Tophâne Ümerâsı Nezâreti, İstanbul Kadıları Nezâreti
Buna göre doğru cevap D (Kazasker Nezareti) şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 126

Osmanlı Devlet'inde vakıfların yönetimi için kurulan Evkaf Nezareti aşağıdaki yüzyıllardan hangisinde kurulmuştur?

XV. yüzyıl

XVI. yüzyıl

XVII. yüzyıl

XVIII. yüzyıl

XIX. yüzyıl

Açıklama:

Evkâf Nezâreti 1826 yılında kurulmuştur.
Buna göre doğru cevap E (XIX. yüzyıl) şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 127

Hayır işlemek ve karşılığında Allah’ın rızâsını, dolayısıyla sevap kazanma düşüncesiyle kurulan müesseselerin tamamının ortak nedir?

Hayrat

Medrese

Tekke

Sebil

Mülk

Açıklama:

Maddî imkânları uygun olan insanlar, içinde yaşadıkları topluma faydalı olmak, çevrelerinde yaşayan ve ihtiyaç içinde kıvranan insanların sıkıntılarını gidermek sûretiyle mânevî bir huzûra kavuşmayı arzulamışlardır. Sırf bu sebepledir ki, vakıf yoluyla kurulan ve topluma hizmet sunan müesseselere, İslâm dünyâsında ve bilhassa Osmanlı kaynaklarında hayrât denilmiştir. Hayrât, hayır işlemek ve karşılığında Allâh’ın rızâsını, dolayısıyla sevap kazanma düşüncesiyle kurulan müsseselerin tamâmının ortak adı olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 128

Osmanlı sultanlarından ilk defa vakıf kuran hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?

Orhanbey

Osmangazi

I.Murad

I.Bayezid

I.Mehmed

Açıklama:

Osmanlı döneminde vakıf kurma geleneği, devlet henüz bir beylik durumunda iken başlamıştı. Beyliğin sınırlarının genişleyip bir devlet hâline dönüşmesi sürecinde, imkânların da genişlemesiyle, Osmanlı topraklarına katılan şehirlerde peşpeşe vakıf müesseseler kurulmaya başlandı. Osmanlı sultanlarından ilk defa vakıf kuran Orhan Bey (öl. 1362) olmuştur. Kendisinin ikinci Osmanlı hükümdârı olması dolayısıyla, kurmuş olduğu vakıflar son derece önemlidir.

Doğru Cevap: A

Soru 129

Aşağıdakileren hangisi “geliriyle intifâ olunan vakıflar” grubundan biridir?

Hanlar ve hamamlar

Medrese

İmârethâne (aş-evi)

Tekke, zâviye

Câmi

Açıklama:

Vakıflar, temelde iki ana gruba ayrılır. Birincisi, doğrudan hizmet üreten vakıflar; ikincisi ise, birinci grupta yer alan vakıfları ayakta tutmak ve hizmet üretmelerini sağlamak üzere kurulan vakıflardır. Birinci grupta bulunanlara, aynıyla intifâ olunan vakıflar denir ki câmi, mescid, medrese, mektep, daru’ş-şifâ (hastahâne), imârethâne (aş-evi), tekke, zâviye, misâfirhâne, kütüphâne, köprü, çeşme, sebil gibi yapılardan oluşan kuruluşlar bu türdendir. İkinci grupta yer alan vakıflar ise gelirleriyle intifâ olunan vakıflar adıyla bilinir; bunlar diğer vakıfların finans kaynaklarıdır, birinci grupta yer alan vakıf müesseselerini ayakta tutmak için, onlara gelir sağlarlar. Arâzî, han, hamam, dükkân, binâ, para ve benzeri mal ve mülklerin vakfedilmeleri bu türdendir.

Doğru Cevap: A

Soru 130

Aşağıdakilerden hangisi gerçek anlamda vakıftır?

Şer’î veya Hayrî Vakıflar

Adi Vakıflar

Aile Vakıfları

Ehli Vakıflar

Yarı Aile Vakıfları

Açıklama:

Şer’î veya Hayrî Vakıflar: Bu tür vakıflar, gerçek mânâda vakıflardır.

Doğru Cevap: A

Soru 131

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlıda vakfedilen mülk anlamına gelir?

Mevkuf

Vakıf

Mahcur

Vakf-ı sabih

Bağış

Açıklama:

Vakıflar, aynı zamanda hukukî nitelik taşıyan kuruluşlar olmaları dolayısıyla, vakıf yapma işlemlerinin geçerli olabilmesi için birtakım şartlara uyulması gerekmektedir. Bunları, vakfı yapan (vâkıf) ve vakfedilen mülk (mevkuf) açısından iki kısımda incelemek mümkündür.

Doğru Cevap: A

Soru 132

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlıda bedesten veya arasta adıyla bilinen vakıftır?

İçlerinde pek çokdükkânın bulunduğu ticaret alanlarıdır

Gelir getirmeyen Hayratlara verilen addır

Osmanlıda çarşı ve pazarlara denir

Cami, medrese ve aşevinden oluşan yapıdır

Çiftlik alanlarıdır

Açıklama:

Arasta ve bedesten adıyla bilinen ve içlerinde pek çok dükkânın bulunduğu ticâret alanları, hanlar, hamamlar ve benzeri yapılar kiralanmak sûretiyle gelirlerinden faydalanılan vakıf unsurlarıydı.

Doğru Cevap: A

Soru 133

Aşağıdakilerden hangisi tescil sûretiyle kurulan vakıflara bir örnektir?

Vakıf kuracak kişinin mahkemeye başvurarak kayıt yaptırması sûretiyle

Kişinin ölümü ardından mülkünü bağışlaması sûretiyle

Kişilerin vasiyetle mülkünü vakfetmek sûretiyle

Kişinin kendisine ait arsa üzerine bir cami yaptırması sûretiyle

Kişinin belirlenen bir arazi üzerine hayrat yaptırması sûretiyle

Açıklama:

Tescil Sûretiyle: Bu yol, yapılan vakfın resmî kayıtlara geçirilmesi demektir. Bunun için vakıf kurucu, kadıya (hâkime, mahkemeye) başvurarak, vakıf kurmak istediğini ve bu isteğin resmî kayıtlara geçirilmesini talep eder. Bu talep üzerine kadı (hâkim, mahkeme), kişinin vakıf kurmak için gerekli şartları taşıyıp taşımadığını ararştırıp inceler. İnceleme sonunda yukarıda “vakıf kurucu” ve “vakfedilecek mülk” açısından kısaca sıralanan şartların mevcut olduğu kanaatine varılırsa, gösterilen şâhidlerin (şuhûdu’l- hâl) huzûrunda, onların da karara katılmalarını sağlanmak sûretiyle, kişinin vakıf kurma talebi karara bağlanır ve durum kayıt altına alınır. Böylece vakıf tescil edilmiş ve dolayısıyla gerçekleşmiş sayılır.

Doğru Cevap: A

Soru 134

Aşağıdakilerden hangisi Vakıf kurucusu (vâkıf) tarafından hazırlanan ve aynı zamanda hukukî belge niteliği taşıyan nizâm- nâmelerdir?

Vakfiye

Vâkıf

Aynıyla intifâ

Mevkuf

Nizâm

Açıklama:

Vakıf kurucusu (vâkıf) tarafından hazırlanan ve aynı zamanda hukukî belge niteliği taşıyan nizâm- nâmelere vakfiye denir. Vakfiyeler, yukarıda belirtildiği şekilde, vakıf kurucusunun talebi üzerine kadı (mahkeme) tarafından tescil ve sicil defˇterine kaydedildikten sonra resmiyet kazanırlardı.

Doğru Cevap: A

Soru 135

Aşağıdakilerden hangisi Haremeyn Nezâretidir?

Mekke ve Medine

Süleymaniye külliyesi

Selimiye camisi

Topkapı sarayı

Evkâf Nezâreti

Açıklama:

: Haremeyn Nezâreti: Haremeyn (=iki harem, iki kutsal şehir) kelimesi, İslâm dîninin iki kutsal şehri olan Mekke ve Medine’yi nitelemek için kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 136

Osmanlıda dâru’ş- şifâlar aşağıda verilen alanlardan hangisi kapsamında hizmet veren vakıflardır?

III. Murad (1574 - 1595)

III. Mehmed (1595 - 1603)

Selim (1566 - 1574)

Yavuz Sultan Selim (1512 - 1520)

Kanunî Sultan Süleyman (1520 - 1566)

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 97

Osmanlıda XVII Yüzyılda Islahat tekliflerinde “İnsanoğlu yumuşaklıkla değil, zor-güç kullanılarak düzene sokulabilir” diyen ve gücü ön planda tutan kişi kimdir?

Koçi Bey

Kâtip Çelebi

Hasan Kâfî

Âşıkpaşazâde

Lütfi Paşa

Açıklama:

Koçi Beğ bozulmayla ortaya çıkan durumu düzeltmek için alınması gereken tedbirleri açıklar. Koçi Beğ’in ıslahat teklifleri idarî niteliktedir ve uygulanmalarında cebir unsuru ön plandadır. Nitekim kulların itaat altına alınmasından bahsederken, “... beni âdem kahrile zabtolur hilmile olmaz” (İnsanoğlu yumuşaklıkla değil, zor-güç kullanılarak düzene sokulabilir) demektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 98

Telhisü’l-Beyân’da Hezarfen Hüseyin Efendi’ye göre devletin içine düştüğü buhranın sebeplerinden birisi aşağıdakilerden hangisidir?

Eski kanun ve kaidelerin ihmali

Vergi veren köylü halkının yoksullaşması

Padişahın ülke işleriyle bizzat ilgilenmemesi

Ulufelerin sayısının artırılması

İdarecilerin ulemeya üstten bakmaları

Açıklama:

Telhisü’l-Beyân’da ise Hezarfen Hüseyin Efendi devletin içine düştüğü buhranın sebeplerini göstermeye çalışır. Eski kanun ve kaidelerin ihmali, bozukluğun en belli başlı sebeplerinden birisi olarak sayılmaktadır. Hezarfen’in dikkatini çeken bir başka nokta da toplum düzeninin her zaman yazıldığı gibi, sâbit olmamasıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 99

Kıtlığın vb. birçok olumsuz şeyin sebebinin rüşvet olduğundan bahseden “Nesayihü’l-Vüzera” adlı eserin yazarı kimdir?

Defterdar Sarı Mehmet Paşa

Âşıkpaşazâde

Hezarfen Hüseyin Efendi

Koçi Bey

Defterdar Mehmed Paşa

Açıklama:

Defterdar Sarı Mehmed Paşa’nın Nesayihü’l-Vüzera adlı eserine göre, bunalımın en önemli sebeplerinden birisi, halka zulmedilmesi, köylerin harap ve hâli kalması, hazinenin zaafa düşmesi ve kıtlık vb. zincirleme sonuçları beraberinde getiren rüşvettir.

Doğru Cevap: A

Soru 100

Aşağıda verilen padişahlardan hangisinin döneminde “kanûn-ı kadîm”in ideal biçimiyle uygulandığı “Devlet-i Aliyye”nin olgunluk çağının yaşandığına inanılır?

Yavuz Sultan Selim

II. Mehmed

II. Murad

II. Bayezid

II. Selim

Açıklama:

“Altın çağ” fikrinin, içinde yaşanılan dönemin ümit kırıcı gelişmeleri karşısında idealize edilen bir geçmişi yansıttığı muhakkak olmakla beraber, belli açılardan bakıldığında “altın çağ” olarak nitelenen dönemlerin bu şekilde değerlendirilmelerini meşru kılan unsurlar da gösterilebilir. Nasihat yazarlarına göre “kanûn-ı kadîm”in ideal biçimiyle uygulandığı “Devlet-i Aliyye”nin olgunluk çağının Kanunî Sultan Süleyman veya Yavuz Sultan Selim devri olduğu kanaatindedirler.

Doğru Cevap: A

Soru 101

IV. Murad, ülke yönetimini yeniden düzene sokabilmek için yapılacak ıslahata dair raporlar istediği kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Koçi Bey

Âşıkpaşazâde

Lütfi paşa

Defterdar Mehmed Paşa

Hezarfen Hüseyin Efendi

Açıklama:

IV. Murad, ülke yönetimini yeniden düzene sokabilmek için başta Koçi Beğ olmak üzere güvendiği kişilerden yapılacak ıslahata dair raporlar istedi. Bu raporlar daha ziyade kanun-ı kadimin ihyasını teklif ediyor ve bunun için de kul taifesinin zabt u rabt altına alınmasını, rüşvetin kökünün kazınmasını, mansıpların ehil kişilere verilmesini ve halka adil davranılmasını tavsiye etmekteydi.

Doğru Cevap: A

Soru 102

Aşağıdakilerden hangisi İbrahim’in ilk döneminde vezir olan Kemankeş Kara Mustafa Paşa’nın yaptığı ıslahatlardan biri değildir?

Saray çalışanlarının azaltılması

Geniş çaplı bir sayım hareketi

Vergi düzeni

Ocak mevcudunu azaltma

Sikke tashihi

Açıklama:

Murad’dan sonra başa geçen kardeşi İbrahim’in ilk döneminde de ıslahatçı bir vezir olan Kemankeş Kara Mustafa Paşa’nın etkisiyle ıslahatlar yapıldı. Kendisi de bir layiha yazarı olan Paşa, ülke düzenini sağlamak için önemli adımlar attı. Bu çerçevede, sikke tashihi yapmış, ocak mevcudunu azaltmış ve vergi düzeni ile malî sistemde çok önemli hale gelen ve özellikle Celâli karışıklıkları ve kapıkullarının taşradaki egemenlikleri döneminde toprak tasarrufunda meydana gelen değişiklikler yüzünden reâyânın üzerindeki yükü artan avârız vergisinin tarhına esas olmak üzere geniş çaplı bir sayım hareketine girişmişti. Bu sayımı Osmanlı kronikleri ‘tahrir-i vilâyet’ olarak haber verir: Saray çalışanlarının azaltılması Fazıl Mustafa Paşa döneminde gerçekleşmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 103

Aşağıdakilerden hangisi“Tekâlif-i şakka “ anlamına gelmektedir?

İngiliz gümüşü
Nüfus artışı
Ücretli askerler sayısının azalması
Savaş masrafları

Yukarıdakilerden hangisi/hangileri Osmanlı ülkesinde meydana gelen büyük çaptaki enflasyon ve devalüasyonun nedenlerindendir?

I, III ve IV

Yalnız I

II ve III

I, II ve III

II ve IV

Açıklama:

Osmanlı ülkesinde meydana gelen bu büyük çaptaki enflasyon ve devalüasyonun asıl sebebinin Amerikan gümüşü olduğu görüşü büyük bir gerçek payı taşır; ancak bu dönemin diğer gelişmelerini, yani nüfus artışı, ücretli askerlerin sayısının artışı, savaş masraflarının çoğalması ve benzerlerini de bu süreçte etkili faktörler olarak anmak gerekir. Bu nedenle doğru seçenek E’ dir.

Doğru Cevap: E

Soru 22

XVIII. yüzyıl başlarında, Nevşehirli Damad İbrahim Paşa’nın sadrazamlığı döneminden başlayarak reisülküttabın bile üstünde, önemli bir memuriyet halini alan ve 1835’de Mülkiye Nezaretine dönüştürülen memuriyet aşağıdakilerden hangisidir?

Kazasker

Ocak ağalığı

Sadaret kethüdalığı

Tezkireciler

Reisülküttap

Açıklama:

En önemli memuriyet sadaret kethüdalığı idi. Daha önce sadrazamın maiyetinde birisi olan kethüda özellikle XVIII. yüzyıl başlarında, Nevşehirli Damad İbrahim Paşa’nın sadrazamlığı döneminden başlayarak reisülküttabın bile üstünde, önemli bir memuriyet halini aldı. Bütün işler, sadrazamdan önce, yardımcısı olan sadaret kethüdasının elinden geçerdi. Sadaret kethüdalığı 1835’de Mülkiye Nezaretine dönüştürülecektir. Bu nedenle doğru seçenek C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Daimî elçiliklerin kurulmasından sonra elçilere ait raporları kaydetmek, şifreleri çözmek ve elçilerle yazışmaları sağlayan makam aşağıdakilerden hangisidir?

Âmedî kalemi

Çavuşbaşı

Mektubî-i sadr-ı âlî

Nişancı

Reisülküttap

Açıklama:

Divan-ı Hümâyun kalemlerinden birisi olan Âmedî kalemi XVIII. yüzyılda kurulmuş, sadrazam birçok yazışmasını bu kalem aracılığıyla yapmıştır. Daimî elçiliklerin kurulmasından sonra elçilere ait raporları kaydetmek, şifreleri çözmek ve elçilerle yazışmaları sağlamak bu kalem tarafından yürütülmüştür. XVIII. yüzyıl başlarında teşkil edilen bir başka divan kalemi de vakanüvislik olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Osmanlı iktisadî sisteminin üç temel ilkesinden biri olan ve hazineye ait gelirleri mümkün olduğu kadar yüksek düzeye çıkarılmaya çalışmak ve ulaştığı düzeyin altına inmesinin de engelleme ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Esham

Fiskalizm

Mültezim

Gelenekçilik

İaşe

Açıklama:

Osmanlı iktisadî sisteminin üç temel ilkesinden (iaşe, gelenekçilik ve fiskalizm) biri olan “fiskalizm, hazineye ait gelirleri mümkün olduğu kadar yüksek düzeye çıkarılmaya çalışmak ve ulaştığı düzeyin altına inmesinin de engellemektir.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Aşağıdaki hazinelerden hangisi II. Mahmut döneminde mevcut hazinelere eklenmiştir?

Tesane-i Âmire Hazinesi

İrad-ı Cedit Hazinesi

Zahire Hazinesi

Mansure Hazinesi

Maliye Hazinesi

Açıklama:

III. Selim devrinde yapılan reformlar dolayısıyla İrad-ı Cedit Hazinesi, Zahire Hazinesi, Tesane-i Âmire hazinesi gibi hazineler oluşturuldu. II. Mahmud döneminde Mansure hazinesi bunlara eklenecek Tanzimat’la birlikte tekrar tek hazineye, Maliye Hazinesine dönülecektir.

Doğru Cevap: D

Aşağıdakilerden hangisi XVII. yüzyılda meydana gelen değişimler ve bunların taşradaki sonuçları âyân ve eşrafın etkisini arttırmasına neden olan gelişmelerden birisi değildir?

Sosyal, idarî ve malî düzende değişim

Devletin vergi ve asker toplamada, mahallî eşkıyayı bastırmada âyâna duyduğu
ihtiyaç

Mirî mukataalaşma ve iltizam sisteminin gerilemesi

Askerî sistemde değişim

Yüzyıl sonundaki uzun ve yıpratıcı savaşlar sonucu alınan malî tedbirler

Açıklama:

XVII. yüzyılda meydana gelen değişimler ve bunların taşradaki sonuçları âyân ve eşrafın bu etkisini arttırmıştır. Bu bağlamda, sosyal, idarî ve malî düzende değişim, mirî mukataalaşma ve iltizam sisteminin yaygınlaşması, askerî sistemde değişim, yüzyıl sonundaki uzun ve yıpratıcı savaşlar sonucu alınan malî tedbirler, devletin vergi ve asker toplamada, mahallî eşkıyayı bastırmada âyâna duyduğu ihtiyaç. yerel âyân ve eşrafın güçlenmesine yol açmıştır. Mirî mukataalaşma ve iltizam sisteminin yaygınlaşması olduğu için gerilemeyi belirten C seçeneği doğru seçenektir.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Çoğu Osmanlı tarihçisi tarafından Osmanlı “klâsik devri” olarak tanımlanan devre aşağıdakilerden hangisidir?

XV. yüzyılın ortalarından XVI. yüzyılın sonlarına kadar olan devre

XIV. yüzyılın ortalarından XVI. yüzyılın sonlarına kadar olan devre

XV. yüzyılın ortalarından XVII. yüzyılın sonlarına kadar olan devre

XV. yüzyılın başlarından XVI. yüzyılın sonlarına kadar olan devre

XV. yüzyılın ortalarından XVI. yüzyılın başlarına kadar olan devre

Açıklama:

XV. yüzyılın ortalarından XVI. yüzyılın sonlarına kadar olan devre, çoğu Osmanlı
tarihçisi tarafından Osmanlı “klâsik devri” olarak tanımlanır.

Doğru Cevap: A

Aşağıdakilerden hangisinde son kez devşirme yapılmıştır?

yüzyıl ortaları

16. yüzyıl ortaları

17. yüzyıl ortaları

18. yüzyıl ortaları

19. yüzyıl ortaları

Açıklama:

IV. Murad devrinde ocakta ıslahat yapılmaya çalışıldıysa da devşirme yöntemi giderek terk edilerek XVIII. yüzyıl ortalarında son kez devşirme yapıldığı belirtilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 43

Hicri takvime göre kapıkullarına üç ayda bir ödenen maaş aşağıdakilerden hangisidir?

Züyûf akçe

Mülâzemet

Tağşiş

Mağşuş

Mevâcib

Açıklama:

Mevâcib: Aylık, maaş. Hicri takvime göre kapıkullarına üç ayda bir yapılan maaş ödemesi.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Harem
Adalet
Selamlık
Kalem
Birun

Aşağıdakilerden hangisi Paşakapısı dairelerindendir?

I-III-IV-V

I-III-IV

II-III-IV-V

III-IV-V

I-II-IV-V

Açıklama:

Paşakapısı devlet yönetimini yürütmek için zaman içinde değişen bir örgüte sahipti. Sadrazamın bu teşkilatı Harem, Selamlık ve Kalem dairelerinden oluşuyordu.

Doğru Cevap: B

Soru 45

Âmedî kaleminin kuruluş dönemi aşağıdakilerden hangisidir?

15. yüzyıl

16. yüzyıl

17. yüzyıl

18. yüzyıl

19. yüzyıl

Açıklama:

Divan-ı Hümâyun kalemlerinden birisi olan Âmedî kalemi XVIII. yüzyılda kurulmuş, sadrazam birçok yazışmasını bu kalem aracılığıyla yapmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 46

Ulema, köylü ve kul çocuklarına açık olan kariyer aşağıdakilerden hangisidir?

Kalemiye

Sadaret kethüdası

Nişancı

Reisülkküttap

Şıkk-ı Sani Defterdarı

Açıklama:

Kalemiye kariyeri ulema, köylü ve kul çocuklarına açıktı. XVI. yüzyılın ortalarında itibaren, esnaf teşkilatındaki usta-çırak ilişkisine benzer biçimde, kalemiyede de hizmet içi eğitim yoluyla yükselme yolu yaygınlaştı.

Doğru Cevap: A

Soru 47

XVI. yüzyıl başlarında mevcut defterdarlıkları ek olarak kurulan defterdarlık aşağıdakilerden hangisidir?

Mısır Defterdarlığı

Bağdad Defterdarlığı

Anadolu Defterdarlığı

Rumeli Defterdarlığı

Arap Defterdarlığı

Açıklama:

XVI. yüzyıl başlarında, Anadolu ve Rumeli defterdarlıklarına ek olarak bir Arap Defterdarlığı kurulmuştu.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Aşağıdakilerin hangisinden itibaren önemli beylerbeyliklere kubbe vezirleri vali atanmaya başlanmıştır?

Fatih Devri

Orhan Devri

Kanunî Devri

II. Selim Devri

II. Bayezid Devri

Açıklama:

Kanunî devrinden itibaren önemli beylerbeyliklere kubbe vezirleri vali atanmaya başlanmış, daha sonra kubbe vezirleri dâhil, eyalet vezirleri hariç vezirleri olarak ikiye ayrılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Ankara’da bulunan âyân ailesi aşağıdakilerden hangisidir?

Canik

Müderriszadeler

Kalyoncuoğulları

Tuzcuoğulları

Çapanoğulları

Açıklama:

Ankara’da bulunan âyân ailesi Müderriszadelerdir. Çevre illerde ise Canik (Samsun ve çevresi)’te Canikli Ali Paşa ve evladı Bilecik’te Kalyoncuoğulları, Rize’de Tuzcuoğulları ve Yozgat’ta Çapanoğulları vardır.

Doğru Cevap: B

Soru 50

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devletinin 1600-1800 yılları arasında mali ve askeri kapsamlı bir dönüşüme girmesinin temel sebeplerinden biri değildir ?

Saray ileri gelenleri ile kapıkullarının devleti kontrol altına alması

Sadece yeniçeri ordusunun değil kul sisteminin özgün yapısının değişmesi

İmparatorluğun taşra bölgesinde tarım ve toprak mülkiyetinde büyük bir krizin meydana gelmesi

1580’lerdeki enflasyonun timar sistemini de etkilemesi

Başarısız şehzadelerin yetişmesi

Açıklama:

Başarısız şehzadelerin yetişmesi Osmanlı Devletinin 1600-1800 yılları arasında mali ve askeri kapsamlı bir dönüşüme girmesinin temel sebeplerinden biri değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 51

Osmanlı tarihini dönemsel olarak incelemek istersek aşağıdakilerden hangisi ilk dönem olur ?

Ulus Devlet Olma Dönemi: Modern Bürokrasi ve Aydınlar

Merkezî yarı-feodal dönem

Hiçbiri

Hudut boyları: Uç beyleri

Taşrada Özerklik ve Ayanlar

Açıklama:

Osmanlı tarihini dönemsel olarak incelemek istersek aşağıdakilerden hangisi ilk dönem Hudut boyları: Uç beyleri dönemi olur.

Doğru Cevap: D

Soru 52

Osmanlı'da Klasik Dönem hangi padişaha kadar sürmüştür ?

3.Selim

2.Murat

Mehmet Çelebi

2.Selim

Yıldırım Beyazıt

Açıklama:

Osmanlı'da Klasik Dönem 3.Selim'e kadar sürmüştür.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nin Klasik Dönemden sonra girdiği değişim sürecinin sebeplerinden biridir ?

Ateşli silahların üstünlük kazanması

Hepsi

Amerikan gümüşünün etkisi ve fiyat yükselmeleri

Ticaret yolları mücadelesi

Fetihlerin yavaşlaması

Açıklama:

Hepsi Osmanlı Devleti'nin Klasik Dönemden sonra girdiği değişim sürecinin sebeplerinden biridir.

Doğru Cevap: B

Soru 54

Paşa kapısı nereye verilen addır ?

Sarayın bahçe kapısı

Sarayın dış çıkış kapısı

Harem dairesi giriş kapısı

Padişahın özel odasına giren kapı

Sadrazamlara verilen konakların selamlık kısmı

Açıklama:

Paşakapısı Sadrazamlara verilen konakların selamlık kısma verilen addır.

Doğru Cevap: E

Soru 55

Hicri takvime göre kapıkullarına üç ayda bir yapılan maaş ödemesine ne ad verilir ?

Aşar

Muaccele

Müeccele

Mevâcib

Mâl

Açıklama:

Hicri takvime göre kapıkullarına üç ayda bir yapılan maaş ödemesine Mevâcib adı verilir.

Doğru Cevap: D

Soru 56

Özellikle Karlofça Antlaşmasından itibaren dış ilişkilerde daha etkili ve önemli rol oynamaya başlayan makam hangisidir ?

Kaptan-ı Derya

Sadrazamlık

Reisülküttaplık

Nişancılık

Veziriazamlık

Açıklama:

Özellikle Karlofça Antlaşmasından itibaren dış ilişkilerde daha etkili ve önemli rol oynamaya başlayan makam Reisülküttaplık'tır.

Doğru Cevap: C

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi tımar sisteminin bozulma sebeplerinden biridir ?

Savaşta fiilen bulunan kişilerin hakkı olan timarların büyük devlet adamlarının denetimine girmesi

Hepsi

Timarlar hak sahiplerine değil ekâbir adamlarına verilmeye başlanmıştır

Timar sistemi ihmal edilmeye başlamıştır

Mirî toprakların belirli kişilere verilmesi

Açıklama:

Hepsi tımar sisteminin bozulma sebeplerinden biridir.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Aşağıdakilerden hangisi âyân ve eşrafın güçlenmesine yol açmıştır ?

İltizam sisteminin yaygınlaşması

Mirî mukataalaşma

Sosyal, idarî ve malî düzende değişim

Hepsi

Askerî sistemde değişim

Açıklama:

Hepsi âyân ve eşrafın güçlenmesine yol açmıştır .

Doğru Cevap: D

Soru 59

18.yy'da Osmanlı Devleti'nde İzmir bölgesinde etkin olan âyân ailesi aşağıdakilerden hangisidir ?

Katipoğulları

Karaosmanoğulları

Babanzadeler

Pazvandoğlu

Kalyoncuoğulları

Açıklama:

18.yy'da Osmanlı Devleti'nde İzmir bölgesinde etkin olan âyân ailesi Katipoğulları 'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 60

Osmanlı tarihçiliğinin önde gelen ismi Halil İnalcık, dönemlendirmede katı bir teorik çerçeve yerine Osmanlı tarihinin birbirini izleyen dönemlerini farklı bir açıdan incelemeyi önermektedir. Aşağıdakilerden hangisi bu dönemlendirmenin unsurları arasında gösterilemez?

Osmanlılarla yabancı güçler arasındaki denge

Hükümdarın otoritesinin imparatorluktaki gelişimi

Öbür güçler karşısında tesis ettiği denge

Taşrada özerklik ve ayanlar

Devletin askerî, malî ve sosyal kurumlarının dayandığı toprak tasarrufu sisteminin işleyiş

Açıklama:

Değişme, bozulma ya da dönüşüm denilen olguyu anlamak için öncelikle Osmanlı tarihinin dönemleri hakkında kısa bir değerlendirmeye ihtiyaç vardır. Osmanlı tarihçiliğinin önde gelen ismi Halil İnalcık, dönemlendirmede katı bir teorik çerçeve yerine Osmanlı tarihinin birbirini izleyen dönemlerini şu açılardan incelemeyi öneriyor: • Osmanlılarla yabancı güçler arasındaki denge,
• hükümdarın otoritesinin imparatorluktaki gelişimi,
• öbür güçler karşısında tesis ettiği denge,
• ve nihayet devletin askerî, malî ve sosyal kurumlarının dayandığı toprak tasarrufu sisteminin işleyişi.

Doğru Cevap: D

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisi Kemal Karpat'ın Osmanlı tarihine ilişkin ortaya koyduğu dönemlendirmenin kapsamında yer almamaktadır?

Hudut boyları: Uç Beyleri

Merkezî yarı-feodal dönem

Taşrada Özerklik ve Ayanlar

Hükümdarın Otoritesinin İmparatorluktaki Gelişim

Ulus Devlet Olma Dönemi: Modern Bürokrasi ve Aydınlar

Açıklama:

Daha ayrıntılı bir dönemlendirme öneren Karpat’a göre Osmanlı tarihi şu dö- nemler çerçevesinde ele alınabilir:
a) Hudut boyları: Uç beyleri, 1299-1402
b) Merkezî yarı-feodal dönem, 1421-1596
c) Taşrada Özerklik ve Ayanlar, 1603-1789
d) Ulus Devlet Olma Dönemi: Modern Bürokrasi ve Aydınlar, 1808-1918.

Doğru Cevap: D

Soru 62

Kemal Karpat'ın Osmanlı tarihine ilişkin dönemlendirmesi göz önüne alındığında aşağıdakilerden hangisi "Merkezî yarı-feodal dönem"i ifade etmektedir?

1299-1402

1402-1421

1421-1596

1603-1789

1808-1918

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Sadaret kethüdalığı hangi tarihte Mülkiye Nezaretine dönüştürülmüştür?

1833

1834

1835

1836

1837

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 102

Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde ayan aileleri ve etkili oldukları coğrafya doğru eşleştirilmiştir?

Yanya - Alemdar Mustafa Paşa

Vidin - Tepedelenli Ali Paşa ve oğulları

Kuzey Irak - Babanzadeler

Çukurova - Çapanoğulları

Rize - Kalyoncuoğulları

Açıklama:

Babanzadeler'in etkili olduğu coğrafya Kuzey Irak'tır. Öte yandan Kalyoncuoğulları Bilecik'te, Çağanoğulları Yozgat'ta, Tepedelenli Ali Paşa ve oğulları Yanya'da ve Alemdar Mustafa Paşa Rusçuk'ta etkin bir konumdaydı.

Doğru Cevap: C

Soru 103

Tarihçi Halil İnalcık'a göre Osmanlı mali ve askeri sistemin kapsamlı bir dönüşüm hangi yıllar arasında olmuştur?

1500-1600

1500-1700

1600-1650

1600-1800

1400-1500

Açıklama:

Tarihçi Halil İnalcık'a göre Osmanlı mali ve askeri sistemin kapsamlı bir dönüşüm 1600-1800 yılları arasında olmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 104

I. Nüfus Artışı ve işsizlik
II. Ateşli Silahların Üstünlük Kazanması
III. Amerikan Gümüşünün Etkisi ve Fiyat Yükselmeleri
IV. Ticaret Yolları Mücadelesi
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Osmanlı'da ortaya çıkan dönüşümün ekonomik nedenleri arasında yer almaktadır?

Yalnız I

Yalnız II

II ve III

I ve III

I, II, III ve IV

Açıklama:

Bütün seçenekler Osmanlı'da ortaya çıkan dönüşümün ekonomik nedenleri arasında yer almaktadır

Doğru Cevap: E

Soru 105

İspanyolların Portekiz’i ele geçirmelerinden sonra II. Felipe Hint Okyanusu’ndaki ticaret yollarını keserek Osmanlılara karşı öldürücü darbeyi indireceğine inanıyordu. Portekiz'i ele geçirmeleri hangi yıl meydana gelmiştir?

1575

1580

1585

1590

1595

Açıklama:

İspanyollar 1580 yılında Portekiz’i ele geçirdiler.

Doğru Cevap: B

Soru 106

Levant Company hangi yılda kuruldu?

1590

1592

1594

1596

1597

Açıklama:

Levant Company 1592 yılında kurulmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 107

İçindeki gümüş miktarı azaltılmış akçeye ne denilmektedir?

Lira

Ak akçe

Bakır akçe

Züyuf akçe

Altın akçe

Açıklama:

İçindeki gümüş miktarı azaltılmış akçeye züyuf akçe denilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 108

Hicri takvime göre kapıkullarına üç ayda bir yapılan maaş ödemesine ne ad verilir?

Maaş

Bahşiş

Cizye

Mevacib

Tahsisat

Açıklama:

Hicri takvime göre kapıkullarına üç ayda bir yapılan maaş ödemesine mevacib denilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 109

I. Malikâne sistemi ile ekonomik güçlerinin artması
II. Özellikle beylerbeylerinin, kısmen sancakbeylerinin bir kısmının görev yerine gitmeyip yerlerine mütesellim ataması, bu göreve gelenlerin mahallî güç sahibi haline gelmesi
III. Devletin vergi ve asker toplamada, mahallî eşkıyayı bastırmada âyâna duyduğu ihtiyaç
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri âyânın XVIII. yüzyılda giderek güçlenmesinde etkili olmuştur?

I, II ve III

I ve II

II ve III

Yalnız I

Yalnız II

Açıklama:

Bütün seçenekler âyânın XVIII. yüzyılda giderek güçlenmesinde etkili olmuştur

Doğru Cevap: A

Soru 110

Muhsinzade Mehmed Paşa hangi yılda âyânlık sistemini düzenleme girişiminde bulundu ve valilerin âyânlık buyruldusu vermelerini yasakladı?

1760

1765

1770

1775

1780

Açıklama:

Muhsinzade Mehmed Paşa 1765 âyânlık sistemini düzenleme girişiminde bulundu ve valilerin âyânlık buyruldusu vermelerini yasakladı

Doğru Cevap: B

Soru 111

I. Canik (Samsun ve çevresi)’te Canikli Ali Paşa ve evladı
II. Manisa’da Karaosmanoğulları
III. Balıkesir’de Kanlızadeler
IV. Bilecik’te Kalyoncuoğulları
Yukarıdaki ayan aileleri eşleştirmelerinden hangisi ya da hangileri doğrudur?

I, II ve III

I ve III

I ve IV

II ve IV

Hepsi

Açıklama:

Bütün eşleştirmeler doğrudur.

Doğru Cevap: E

Soru 112

I. Vergi toplamada devlete yardımcı olmak
II. Asker toplamada devlete yardımcı olmak
III. Asayişi sağlamada devlete yardımcı olmak
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri âyânların görevlerinden biridir?

Yalnız I

I ve II

II ve III

I, II ve III

Yalnız III

Açıklama:

Bütün seçenekler ayanların görevlerindendir.

Doğru Cevap: D

Soru 113

Aşağıdakilerden hangisi XVI. yüzyılda Osmanlılar'ın Hint Okyanusu'nda mücadele ettiği devlettir?

Almanya

İngiltere

Fransa

Portekiz

İspanya

Açıklama:

Osmanlıların XVI. yüzyıl başlarından itibaren güneye yönelik hareketlerinin ve İran’a karşı faaliyetlerinin temelinde, büyük ölçüde Hint ticareti ile İran ipeği et-rafında odaklanan ticaret yolları mücadelesi yatmaktaydı. Avrupalıların başlat-tıkları keşif gezilerinin sonuçlarının tam olarak alınabilmesi için bir yüzyıl kadar beklemek gerekecekti. Bu dönemin özelliği, epeyce yoğun bir mücadeleye sahne olmasıdır. Bu çerçevede Osmanlılar, ülkelerinden geçmekte olan transit ticaretin aracısı olmak rolünü benimsediler ve bu pozisyonlarını sürdürebilmek için her türlü önleme başvurdular. Bu mücadelede, Hristiyanlığı yaymak ve baharatın kay-nağına ulaşmak için harekete geçen Portekizlilere karşı Hint Okyanusu’nda büyük ve zorlu bir mücadeleye girdiler.
Buna göre doğru cevap D (Portekiz) şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 114

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devlet'inde XVI. yüzyılda ortaya çıkan Züyüf akçe içindeki miktarı azaltılmış metaldir?

Altın

Gümüş

Bakır

Aliminyum

Nikel

Açıklama:

Fiyatların bu yükselişinden Osmanlılar da nasiplerini aldılar. Ömer Lütfi Barkan’ın İstanbul’daki bazı imaretlerin muhasebe bilançolarına dayanarak yaptığı hesaplamalar, Osmanlı ülkesinde 1585-86 yıllarında büyük bir fiyat artışının yaşandığını ortaya koymaktadır. Bu fiyat yükselmesini, devletin paranın istikrar-sızlığı karşısında akçe içindeki gümüş miktarını azaltması, yani züyuf akçenin ortaya çıkışı izlemiş; bu ise kalp yani sahte paraların yaygınlaşmasına ve sonuçta devalüasyona neden olmuştur.
Buna göre doğru cevap B (Gümüş) şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 115

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devlet'inde merkez ve taşra teşkilatındaki dönüşümün ekonomik sebeplerinden biri değildir?

Nüfus Artışı ve İşsizlik

Ateşli Silahların Üstünlük Kazanması

Amerikan Gümüşünün Etkisi ve Fiyat Düşüşleri

Fetihlerin Artması

Ticaret Yolları Mücadelesi

Açıklama:

Fetihlerin artması değil azalması sebebiyle Osmanlı Devlet'inde merkez ve taşra teşkilatındaki dönüşümün gerçekleşmiştir.
Buna göre doğru cevap D (Fetihlerin Artması) şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 116

Aşağıdakilerden hangisi veya hangileri Osmanlı Devlet'inde padişah veya sadrazam başkanlığında toplanan meşveret meclisi toplantısına katılırdı?
I. Şeyhülislam
II. Defterdar
III. Yeniçeri Ağası

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

Hepsi

Açıklama:

Padişah veya sadrazamın başkanlığındaki meşveret meclisi toplantılarına şeyhülislam, kazaskerler, defterdar, yeniçeri ağası, yüksek görevlerdeki devlet adamları ve askerler katılırdı.
Buna göre doğru cevap E (Hepsi) şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 117

Aşağıdaki Osmanlı padişahlarından hangisi döneminde İrad-ı Cedit hazinesi kurulmuştur?

IV. Mustafa

II. Mahmud

III. Selim

I. Abdülhamid

Abdülmecid

Açıklama:

III. Selim devrinde yapılan reformlar dolayısıyla İrad-ı Cedit Hazinesi, Zahire Hazinesi, Tesane-i Âmire hazinesi gibi hazineler oluşturuldu.
Buna göre doğru cevap C (III. Selim) şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 118

Aşağıdaki nedenlerden hangisi veya hangileri Osmanlı Devlet'inde XVIII. yüzyılda ayanın güçlenmesinde etkili olmuştur?
I. Malikane sistemi ile ekonomik güçlerinin artması.
II. Özellikle beylerbeylerinin, kısmen sancakbeylerinin bir kısmının görev yerine gitmeyip yerlerine mütesellim ataması, bu göreve gelenlerin mahallî güç sahibi haline gelmesi.
III. Devletin vergi ve asker toplamada, mahallî eşkıyayı bastırmada âyâna duyduğu ihtiyaç.

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

Hepsi

Açıklama:

Ayânın XVIII. yüzyılda giderek güçlenmesinde etkili olmuştur:
a) Malikâne sistemi ile ekonomik güçlerinin artması.
b) Özellikle beylerbeylerinin, kısmen sancakbeylerinin bir kısmının görev ye-rine gitmeyip yerlerine mütesellim ataması, bu göreve gelenlerin mahallî güç sahibi haline gelmesi.
c) Devletin vergi ve asker toplamada, mahallî eşkıyayı bastırmada âyâna duyduğu ihtiyaç.
Buna göre doğru cevap E (Hepsi) şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 119

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devlet'inde etkin olan ayan ailelerinden biri değildir?

Ankara’da Müderriszadeler

Bilecik'te Kalyoncuoğulları

Eskişehir'de Karamanoğulları

Manisa’da Karaosmanoğulları

Balıkesir’de Kanlızadeler

Açıklama:

Osmanlı Devlet'inde çeşitli bölgelerde etkin olan belli başlı âyân aileleri şunlardır: • Ankara’da Müderriszadeler,• Canik (Samsun ve çevresi)’te Canikli Ali Paşa ve evladı,• Manisa’da Karaosmanoğulları,• Balıkesir’de Kanlızadeler,• Bilecik’te Kalyoncuoğulları,• Rize’de Tuzcuoğulları,• Yozgat’ta Çapanoğulları,• İzmir’de Katipoğulları, Yılanlıoğulları,• Çukurova’da Menemencioğulları, Kozanoğulları,• Kuzey Irak’ta Babanzadeler,• Rusçuk’ta Tirsiniklioğlu, Alemdar Mustafa Paşa,• Vidin’de Pazvandoğlu,• Yanya’da Tepedelenli Ali Paşa ve oğulları
Buna göre doğru cevap C (Eskişehir'de Karamanoğulları) şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 120

Osmanlı Devleti'inde klasik dönem aşağıdaki hangi padişah dönemine kadar sürmüştür?

III. Selim

IV. Mustafa

IV. Murad

IV. Mehmed

II. Mahmud

Açıklama:

Osmanlı tarihinin temelde iki ana döneme (Kuruluş ve Klasik dönem ile Modernleşme ve Dağılma dönemi) ayrılabileceği ve Klasik dönemin III. Selim’e kadar sürdüğü de söylenebilir.
Buna göre doğru cevap A (III. Selim) şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 121

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devlet'inde XVI. yüzyıl sonlarında eşkiyalık olaylarının sebebidir?

Ateşli Silahların Üstünlük Kazanması

Nüfüs Artışı ve İşsizlik

Amerikan Gümüşünün Etkisi ve Fiyat Yükselmeleri

Ticaret Yolları Mücadelesi

Fetihlerin Yavaşlaması

Açıklama:

Osmanlı Devleti’ni XVI. yüzyılın ikinci yarısından itibaren zor durumlara düşüren eşkıyalık olaylarının sebebi nüfus artışı ve işsizlikdir.
Buna göre doğru cevap B (Nüfüs Artışı ve İşsizlik) şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 122

Aşağıdakilerden hangisi veya hangileri Osmanlı Devlet'inde Paşakapısı'nın dairelerinden biridir?
I. Harem
II. Selamlık
III. Kalem

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

Hepsi

Açıklama:

Paşakapısı devlet yönetimini yürütmek için zaman içinde değişen bir örgüte sahipti. Sadrazamın bu teşkilatı Harem, Selamlık ve Kalem dairelerinden oluşuyordu.
Buna göre doğru cevap E (Hepsi) şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 123

Osmanlı’nın XVI. yüzyılda doğu sınırındaki engel ülke aşağıdakilerden hangisidir?

Safeviler

Hindistan

Ruslar

Portekiz

Afrika çölü

Açıklama:

Bazı Osmanlı tarihçileri, Osmanlı İmparatorluğu’nun XVI. yüzyılda yayılışının doğal sınırlarına ulaştığı ve aşamayacağı siyasî-coğrafî engellerle karşılaştığı kanaatindedirler. Buna göre Osmanlılar hem denizde, hem de karada oldukça kuvvetli rakiplerle karşı karşıya kaldılar. Batıda Viyana önlerinde Habsburglar tarafından durdurulurken, doğuda İran platosu ve Safevîler, Osmanlı ilerlemesine set çekiyordu. Afrika’da çöl, Hint Okyanusu’nda Portekizliler ve kuzeyde Ruslar, Osmanlılar için hayatî önemi haiz fetih politikasının sona erdiğinin işaretlerini vermekteydiler.
Bazı Osmanlı tarihçileri, Osmanlı İmparatorluğu’nun XVI. yüzyılda yayılışının doğal sınırlarına ulaştığı ve aşamayacağı siyasî-coğrafî engellerle karşılaştığı kanaatindedirler. Buna göre Osmanlılar hem denizde, hem de karada oldukça kuvvetli rakiplerle karşı karşıya kaldılar. Batıda Viyana önlerinde Habsburglar tarafından durdurulurken, doğuda İran platosu ve Safevîler, Osmanlı ilerlemesine set çekiyordu. Afrika’da çöl, Hint Okyanusu’nda Portekizliler ve kuzeyde Ruslar, Osmanlılar için hayatî önemi haiz fetih politikasının sona erdiğinin işaretlerini vermekteydiler.

Doğru Cevap: A

Soru 124

Yeni kıtaların keşifiyle birlikte1570’lerde Osmanlıda başlayan ekonomik sorunların nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Amerikan gümüşünün etkisi

Nüfus hareketleri

Celali isyanları

İstanbul’daki ayaklanmalar

Ruslarla savaş

Açıklama:

Amerikan Gümüşünün Etkisi ve Fiyat Yükselmeleri: Burada üzerinde durulması gereken bir başka nokta, keşiflerin Osmanlı İmparatorluğu’na erken etkilerinden birisi olarak tanımlanabilecek olan kıymetli maden akışı, daha doğrusu Amerikan gümüşünün diğer Avrupa ülkeleri gibi Osmanlı ülkelerini istilâ etmiş olmasıdır. Bu istilâ, özellikle 1570’lerden sonra Akdeniz ülkelerinde kuvvetle hissedilen bir genel fiyat yükselmesine yol açmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 125

Osmanlıda ulufeli askerlerin sayısının artmasına yol açan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Ateşli silahların üstünlük kazanması

Ekonomik sorunlar yaşanması

Nüfus artışı

İşsizliğin artması

Sosyal alanda yaşanan değişimler

Açıklama:

Ateşli Silahların Üstünlük Kazanması: Osmanlı İmparatorluğu’nun içine düştüğü bunalımı ağırlaştıran ve mevcut kurumlarına yayan bir başka gelişme de, ulûfeli asker sayısının arttırılmasına yol açan bir olgu olarak savaşlarda ateşli silahların kullanılmasının yaygınlaşması ve yaya ordusunun ön plana çıkması idi.

Doğru Cevap: A

Soru 126

Anadolu’da XVI. Yüzyılda başlayan Celali isyanlarında etkin rol oynayanlar aşağıdakilerden hangisidir?

Terhis edilen sekban ve sarıca birlikleri

Anadolu’da yaşayan gayrimüslimler

Acem halkı

Ermeni terör örgütleri

Yerel halk

Açıklama:

Gerek askerî düzendeki değişiklikler, gerekse yeni veya ağırlaştırılmış vergiler reâyâyı zor durumda bıraktığı gibi, yeterli ücret alamayan veya savaş sonrasında terhis edilen sekban ve sarıca birliklerinin eşkıyalığa başvurmaları da Anadolu’da toplum yaşantısını olumsuz yönde etkilemiştir. XVI. yüzyılın sonlarıyla XVII. yüzyılın başlarında özellikle Anadolu’yu kasıp kavuran ve pek çok köyün terkedilmesine sebebiyet veren Celalî isyanlarında bu sekban-sarıca topluluklarının faal rol oynadığı bilinmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 127

Aşağıdakilerden hangisi XVII yüzyılda hem merkezi hem de taşra idaresinde istihdam edilen devlet adamlarının niteliğinde de bir değişimin nedenidir?

Kul sisteminde devşirme yönteminin ortadan kalkması

Celali isyanları

Osmanlı’nın ticaret yollarındaki üstünlüğünü kaybetmeye başlaması

Fetih ve gaza siyasetinin sona ermesi

Osmanlının devlet olmaktan çıkıp imparatorluk olması

Açıklama:

Osmanlı klasik düzeninin iki temel kurumundan biri olarak kabul edilen kul sisteminde XVII. yüzyılda önemli bir değişim yaşandı. XVII. yüzyılda Enderun’a alınanların bir kısmının kullukla veya devşirmelikle alakası yoktu. Kul sisteminde devşirme yönteminin ortadan kalkması hem merkezi hem de taşra idaresinde istihdam edilen devlet adamlarının niteliğinde de bir değişmeyi beraberinde getirmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 128

Osmanlı’da sadrazamların 1654’te Derviş Mehmet Paşayla başlayarak resmi işlerini yürüttükleri daire aşağıdakilerden hangisidir?

Paşakapısı

Kalem

Babıali

Reisülküttaplık

Sadaret kethüdalığı

Açıklama:

Osmanlı Devletinde 1654’de Derviş Mehmed Paşa’nın sadaretine kadar veziriazamlara mahsus resmî bir daire yoktu. Saraya yakın konaklara yerleşen sadrazamların konaklarının selamlık kısmı Paşakapısı sayılırdı. Derviş Mehmed Paşa’ya Topkapı sarayının Alay köşkünün karşı sırasında bulunan eski sadrazamlardan Halil Paşa’nın sarayı verilmiş, onun burasını tefriş etmesinden sonra sadrazamlara tahsis edilmiş bir Paşakapısı meydana gelmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 129

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı’da XVIII yüzyılda muhassıllık uygulaması görülen bir sancaktır?

Canik

Selanik

Girit

Kıbrıs

Bağdat

Açıklama:

XVIII. yüzyılda, normal sancaklar yanında, hükümet ve yurtluk ocaklık sancak olarak özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile Bağdad ve Şehr-i Zor eyaletlerinde bulunan sancakların yanında Bağdad eyaletinde daha alt düzeyde miraşiretlikler vardı. Aydın, Mora ve Canik’te muhassıllık uygulaması görülmektedir. Bu dönemde vali, beylerbeyi ve sancakbeyleri artık kendilerine tahsis edilen haslara tasarruf etmiyor, onun yerine mirî mukataa haline getirilen has gelirlerini iltizama alıyorlardı.

Doğru Cevap: A

Soru 130

Aşağıdakilerden hangisi XV. yüzyılda ve XVI. yüzyıl başlarında tek kadılıkla idare edilen Canik-i Bayram kazasını sınırları içinde yer alana bir ildir?

Ordu merkez

Amasya’nın Kuzeyi

Çankırı’nın kuzeyi

Çorum’un kuzeyi

Merzifon merkez

Açıklama:

Şarkî Karahisar, Amasya, Canik gibi yörelerde XVI. yüzyıla oranla kaza sayısında büyük artış yaşandığını göstermektedir. Mesela XV. yüzyılda ve XVI. yüzyıl başlarında tek kadılık olan Canik-i Bayram (Ordu’nun merkezî ve doğu kısımları, Giresun’un batı ve güney kesimleri ile Tokat ve Sivas’ın kuzeydeki bazı kesimleri) yöresinde XVI. yüzyıl ortalarında üç, XVII. yüzyıl ortalarında ise 12 kaza vardı.

Doğru Cevap: A

Soru 131

Osmanlı’da XVI yüzyılda reisülküttabın ana görevi aşağıdakilerden hangisidir?

Divan katiplerinin yöneticisidir

Maliyeyi yönetir

Divan-ı hümayunu yönetir

Paşakapısı yöneticisidir

Divana başkanlık eder

Açıklama:

XVI. yüzyılın başlarında nişancının emri altında, Divan kâtiplerinin yöneticisi olan reisülküttabın görev hacmi giderek genişlemişti.

Doğru Cevap: A

Soru 132

Aşağıdakilerden hangisi 17. Yüzyılda etkin olan âyânlık sistemine göre Ankara’daAyanlık yapan ailedir?

Müderriszadeler

Karaosmanoğulları

Kozanoğulları

Tuzcuoğulları

Çapanoğulları

Açıklama:

1765’de Muhsinzade Mehmed Paşa âyânlık sistemini düzenleme girişiminde bulundu ve valilerin âyânlık buyruldusu vermelerini yasakladı. Bir kişinin âyânlığı ancak merkezin onayı ile kesinleşecekti. 1786’da âyânlık kaldırıldı ama 1787’de Ruslarla başlayan savaş 1790’da âyânlığın yeniden ihdasına yol açtı. Bu dönemde çeşitli bölgelerde etkin olan belli başlı âyân aileleri şunlardır:

Ankara’da Müderriszadeler,
Canik (Samsun ve çevresi)’te Canikli Ali Paşa ve evladı,
Manisa’da Karaosmanoğulları,
Balıkesir’de Kanlızadeler,
Bilecik’te Kalyoncuoğulları,

Doğru Cevap: A

Osmanlı Merkez ve Taşra Teşkilatı - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler