Orta kavramı ilk defa 1850’lerde İngilizlerin Hindistan’daki Sömürge idaresi tarafından iç yazışmalarında kullanılmakla birlikte; gerçekte bir kavram olarak literatürde kullanılması Amerikan tarihçi Alfred Mahan (1840-1914) ile başlamıştır.

Ortadoğu başlığının kullanılmaya başlanması Birinci Dünya Savaşı sonuna denk gelmektedir. Uzakdoğu’ya nispetle kullanılan bu kavram coğrafi bir yön olarak doğru olsa bile, stratejisyenlere göre Anadolu, Akdeniz’in doğusu ve Mısır ile birlikte Balkanları da içine aldığından siyasi anlatıma uygun değildi. Türkiye’nin Avrupa kısmı coğrafi olarak bu tanımın dışında iken siyasi olarak,Türkiye bu tanımın içindedir. Bu coğrafyada Müslüman olmayan kuşağı temsil eden yegane ülke İsrail iken farklı etnik kökeni temsil eden ülke ise Pakistan’dır. Bu nedenle doğru cevap A'dır.

A, B, C ve D seçenekleri dış dinamiklerle ilgilidir. İç dinamiklerle ilgili Tarih içinde bu coğrafyanın geleneksel idari yapısı nasıldır ve uzun dönemli istikrar veya idare hangi yöntem(ler)le sağlanmıştır? sorusuna verilen verilen cevaplar genel bakıştır. Bu nedenle doğru cevap E'dir.

A, B, C ve E seçenekleri İslamiyetin kabulünden sonra yaşanan gelişmelerdir. "Eyyamul Arap” diye bilinen tarihi çekişmeler İslamiyetten önce yaşanmıştır. Bu nedenle doğru cevap D'dir.

Birinci Dünya Savaşı akabinde büyük güçler burada başat güç rolünü üstlenen Osmanlı Devletini bertaraf edince dengeler yeniden şekillendi. Savaş sonunda 18
Ocak 1919’da Paris’te toplanan “Barış Konferansı” çözümden ziyade yeni problemler yarattı. Osmanlı Devleti’nden koparılan Arap halklarının kendi ayakları üstünde duruncaya kadar galip devletlerin mandası altına alınması benimsendi. Bu arada yerel halkların kendi mandalarını seçebilmesi de önerildi. Bu teklif oldukça aşağılayıcıydı. Oluşturulan komisyonların raporları bölgede manda sistemini resmileştiren San-Remo Konferansının (19-26 Nisan 1920) alt yapısını hazırladı. Buna göre Suriye ve Lübnan Fransız mandası, Irak ve Filistin’in (bugünkü Ürdün dahil) de İngiliz mandası altına alınması kararlaştırıldı. Sevr Anlaşması'nda Anadolu’da başlayana Milli Mücadele bu anlaşmayı ortadan kaldırdı. Oysa San Remo’nun ağır şartları Ortadoğu’da uzun yıllar etkili olmaya devam etti. Çaldıran Savaşı'nda ise Yavuz Sultan Selim Safevilere karşı alınan zaferle doğuda kendini güven altına almıştır. Bu nedenle doğru cevap B'dir.

Ortadoğu coğrafyası eskiden beri zengin bir etnik çeşitliliğe sahiptir. Bu çeşitlilik
hem coğrafyanın yerli halklarından ve hem de tarih boyunca bölgede yaşanan
göçlerden beslendi. Ayrıca etnik kimliğin beslediği ve yarattığı “ulus” kavramı burada batılıların anladığı anlamı kazanmadı. Her zaman din ve onun oluşturduğu kültür “ulus” kavramının önünde durdu. Bölgede en çok konuşulan dil farklı aksanlarla da olsa Arapça ve ondan sonra Türkçedir. Şiilik etnik grubu değil dini kollarından biridir. Türkiye Türkleri’nin çoğu, Suriye Türkmenleri
Sünni iken; İran ve Irak Türklerinin de tamamına yakını Şii'dir. Bu nedenle doğru cevap E'dir.

Dinin uygulanmasını anlatan fıkıh mezheplerin (Hanefilik, Malikilik, Şafiilik, Hanbelilik, Caferilik) kurallarını benimsemekle birlikte dine daha mistik bir anlam yükleyen, hatta sezgileri ön plana çıkaran, bazen de Kur’an ayetlerine zahiri (görünen) kelime anlamları dışında batıni (içsel) anlamlar yükleyen tasavvuf (Sufilik) hareketleridir. Tarih içinde pek çok isimle ortaya çıkan bu gurupların en tanınmışları Kadirilik, Nakşilik, Rufailik ve Bektaşilik oldu. Bu nedenle doğru cevap D'dir.

Karmatiler İsmaliye'den gelmektedir. Kuzey Afrika’da etkin olan Fatımiler de İsmaliye kolundadır. Semavi dinlerin en eskisi olan Museviliktir. Hanbeli mezhebinin yeni yorum Vehhabilik'tir. Bu nedenle doğru cevap A'dır.

Temel çatışma alanları arasında; sınırlar, milliyetçilik, Filistin sorunu ve Arap-İsrail çatışması kaynakların kullanımı ve Arap Baharı bulunmaktadır. Bu nedenle doğru cevap B'dir.

Jeopolitik: Coğrafya ve tarihin belirlediği ilişkilerdir. Devletlerin dış politika davranışlarını, ülkelerin coğrafi konumu, fiziki çevresi, sahip olduğu kaynaklar, geçiş yolları vs. ile ilişkilendiren yaklaşımdır. Kısaca bir bölgenin coğrafyası ve orada gelişen tarih, o bölgenin jeopolitiğini (coğrafyadan kaynaklanan siyasi önemini) belirleyen dinamiklerdir. Bu kavram ilk defa İsveçli Kjellen (1864-1922) tarafından kullanıldı ve Halford MacKinder (1860-1947) tarafından geliştirildi.

Ortadoğu teknoloji ve bilime yön veren bir bölge olarak tanımlanamaz. Doğru cevap A seçeneğidir.

Hindistan hiç bir kaynakta bir Ortadoğu ülkesi olarak kabul görmemiştir. Doğru cevap E seçeneğidir.

Bedevîler Çöllerde hayatlarını göçebe olarak geçiren gruplardır ve yerleşik hayata ve ziraata karşıdırlar. Doğru cevap C seçeneğidir.

Hazarî: Bedevilerin aksine çöllerdeki vahalarda yerleşik hayatı benimsemiş guruplardır. Kan bağı ve kabile bağları konusunda bedevîler gibi olmakla birlikte bunlar ziraat ve ticaret ile uğraşırlar. En büyük sorunları bedevîlerin yaptıkları yağmalardır. Bu yağmadan kurtulabilmek için bedevîlere “ihave” adıyla bir “kardeşlik vergisi” öderler.

Abbasiler döneminde islami bilimler (hadis, tefsir, fıkıh), dil, felsefe ve tarih gibi kültür ve medeniyet alanında İslam dünyası önemli gelişmeler yaşamıştır. Doğru cevap B seçeneğidir.

Soğuk Savaş, Başını ABD’nin çektiği Batı Bloğu ile Sovyetler Birliği’nin çektiği Doğu Bloğu arasında, 1947 ile 1991 yılları arasında süren uluslar arası siyasi, ideolojik ve askeri gerilim dönemidir.

Bölgede en yaygın konuşulan dil Arapçadır.

Yezidilik: Kökü Emeviler zamanına kadar indirilen ve İslam ile putperest inançların karışımından meydana gelen bir dindir. Melek Taus diye isimlendirdikleri Şeytan’a tapmaları ile tanınmışlardır. Suriye’de ortaya çıkmasına rağmen Kuzeybatı Irak’ta Sincar dağlarında Kürtler arasında gelişmiştir. Bu gün ağırlıklı olarak Irak’ta yaşamakta olup yeni Irak anayasasında da kabul edilen etno-dinî bir guruptur.

Filistin’de Yahudi Devleti kurmayı amaçlayan Siyonizm fikri ile başlayan Arap İsrail sorunun bir tarafında İsrail diğer tarafında da Filistinliler bulunmaktadır.

Birinci Dünya Savaşı yıllarında İngiltere’nin Mezopotamya’daki askeri faaliyet alanı “Ortadoğu”, Mısır’daki askeri faaliyet alanı da “Yakındoğu” olarak tanımlanıyordu. Bu kullanımın içinde daha çok Güneybatı Asya’da yer alan Arap Yarımadası, Mezopotamya, Basra Körfezi ve ayrıca İran yer almaktaydı. Savaştan sonra bu iki farklı kavram yeni bir jeopolitik yaklaşım ile Ortadoğu başlığı altında birleştirildi. Doğru cevap A'dır.

Kabile toplumlarında mutlaka gücünü gelenekten alan bir kabile önderi şeyh/emir bulunmaktaydı. Kabilesinin fertlerine eşit mesafede olmak ve meclisinde (şeyh/emir meclisi) onların fikirlerini alarak idaresini yürütmek zorundaydı. Doğru cevap A'dır.

Hazariler, Bedevilerin aksine çöllerdeki vahalarda yerleşik hayatı benimsemiş gruplardır. Kan bağı ve kabile bağları konusunda bedevîler gibi olmakla birlikte bunlar ziraat ve ticaret ile uğraşırlar. En büyük sorunları bedevîlerin yaptıkları yağmalardır. Bu yağmadan kurtulabilmek için bedevîlere “ihave” adıyla bir “kardeşlik vergisi” öderler. Buna göre doğru cevap A'dır.

Bir asrı tamamlayamadan Emevileri ortadan kaldıran Abbasiler (daha heterojen bir kimliği temsil ederler) aynı yolda yürüyememişlerdir. Onların ortaya çıkışı, -tarihçiler tarafından haklı bulunan gerekçeleri de olsa- bir başkaldırı hareketi olup Arap fatihlerinin “kabuğa çekilme” sonucunu doğurdu. Ancak ne olursa olsun bu hareket, Müslüman dünyasında dinginliği de beraberinde getirerek; ilim ve kültür hayatının gelişmesine katkı sağlayacaktır. Yani Emeviler fetihler ile İslam coğrafyasını genişletirken, Abbasiler kültür ve medeniyet ile İslam dünyasını canlı tuttular. Buna göre doğru cevap B'dir.

Emevileri ortadan kaldırdıktan sonra devlet merkezini Şam’dan Bağdat’a taşıyan Abbasiler devrim sırasında karşı oldukları hanedan/hilafet sistemini de aynen tatbik ettiler. Buna göre doğru cevap B'dir.

Önce Çaldıran’da Safevilere karşı alınan zaferle doğuda kendini güven altına alan Yavuz Sultan Selim, 1516’da, önce Suriye’ye ertesi yıl da Mısır’a yaptığı sefer ile İslam dünyasının güç merkezini İstanbul’a taşıyacaktır. Buna göre doğru cevap B'dir.

Birinci Dünya Savaşı yıllarında cephe dışında bugünkü Ortadoğu’nun şekillenmesine etki eden iki önemli gelişme yaşandı. Birincisi 1916 yılında İngilizler ile Fransızlar arasında yapılan Sykes-Picot anlaşmasıdır. Özellikle Çanakkale cephesinde umduklarının bulamayan İngiliz ve Fransızlar, bu anlaşma ile adeta ittifaklarını yenileyerek Ortadoğu topraklarını aralarında paylaştılar. Buna göre doğru cevap D'dir.

Bölgede manda sistemini resmileştiren San-Remo Konferansının (19-26 Nisan 1920) sonucunda, Suriye ve Lübnan Fransız mandası, Irak ve Filistin’in (bugünkü Ürdün dahil) de İngiliz mandası altına alınması kararlaştırıldı. Buna göre doğru cevap C'dir.

Suriye’de (ağırlıklı olarak Halep ve civarı) ve Irak’ta yaşayan Türkler “Türkmen” olarak anılmaktadırlar. Hatta son Irak anayasasında “Türkmenler” Irak’ı oluşturan diğer halklar arasında sayılmıştır. Farklı ülkelerdeki Türk/Türkmenlerin nüfusu maalesef sağlam istatistiklere dayandırılamamaktadır. Ancak milyonlara ulaşan bu sayı yoğunluk olarak İran, Irak ve Suriye Türk/Türkmenleri sırasıyla verilebilir. Türkiye Türkleri’nin çoğu, Suriye
Türkmenleri Sünnî iken; İran ve Irak Türklerinin de tamamına yakını Şiîdir. Buna göre doğru cevap A'dır.

Sami ırkının bugün yaşayan gurubu Araplardır. Başka bir ifade ile anayurtları ağırlıklı olarak Arap Yarımadası olan halklardır. Arap kelimesine farklı anlamlar yüklenmekle birlikte kabul gören en yaygın anlamı “çöl veya çölde yaşayan kimse”dir. Doğru cevap A'dır.

Ortadoğunun bir kavram olarak literatürde kullanılması Amerikan tarihçi Alfred Mahan (1840-1914) ile başlamıştır.

Abbasilerin devlet merkezi Bağdat idi.

Bütün seçenekler Abbasiler döneminde gelişen bilim alanlarındandır.

1055’te Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey Bağdat’ta
bir kurtarıcı olarak karşılandı.

Moğollar 1258 yılında Bağdat'ı işgal ettiler.

İslam dünyasının güç merkezini İstanbul’a taşıyan padişah Yavuz Sultan Selim'dir.

Bütün şehirler İslam dünyasının güç merkezlerinden olmuştur.

I. Manuel Portekiz kralıdır

Bütün seçenekler 17. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin Arap coğrafyası eyaletlerindendir.

İngiltere-Fransa arasında gerçekleşti.

Mahan, 1902 yılında kaleme aldığı bir makalesinde bu kavram ile doğu-batı ekseninde Basra Körfezi ve etrafını “orta” olarak tasvir ediyordu

Birinci Dünya Savaşı yıllarında İngiltere’nin Mezopotamya’daki
askeri faaliyet alanı “Ortadoğu” olarak tanımlanıyordu.

Birinci Dünya Savaşı yıllarında İngiltere’nin Mısır’daki askeri faaliyet alanı da “Yakındoğu”
olarak tanımlanıyordu.

Bölgenin jeopolitiğini belirleyen en önemli faktörlerden bir tanesi de kuşkusuz dünyanın istisnasız bağımlı olduğu enerji kaynaklarıdır.

Tek başına Arap
dünyası, dünya enerji kaynaklarının % 60’tan fazlasına sahip iken bütün İslam
dünyası ele alındığında bu rakam % 75’i geçmektedir

Ortadoğu, Afrika-Avrasya kara kitlelerinin doğal kavşak noktasıdır. En önemli geçiş yollarının üstündedir. Bölgenin bir adı da “Yedi Deniz Ülkesi”dir

Bedevî: Çöllerde hayatlarını göçebe olarak geçiren guruplardır.

Hazarî: Bedevilerin aksine çöllerdeki vahalarda yerleşik hayatı benimsemiş
guruplardır.

17. Yüzyılın ikinci yarısında Arap coğrafyası Osmanlılar tarafından on dört merkezden (eyalet) idare ediliyordu. 17. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin Arap coğrafyası, Şam, Trablus-ı Şam, Halep, Musul, Bağdat, Basra, Lahsa (Ahsa), Yemen, Mısır, Habeş, Tunus, Trablusgarp, Cezayir-i
Garp ve Mekke-i Mükerreme eyaletlerinden oluştu.

Soğuk Savaş: Başını ABD’nin çektiği Batı Bloğu ile Sovyetler Birliği’nin çektiği Doğu Bloğu
arasında, 1947 ile 1991 yılları arasında süren uluslar arası siyasi, ideolojik ve askeri
gerilim dönemi.

"Ortadoğu", ilk defa 1850’lerde İngilizlerin Hindistan’daki Sömürge idaresi tarafından iç yazışmalarında kullanılmakla birlikte; gerçekte bir kavram olarak literatürde kullanılması Amerikan tarihçi Alfred Mahan (1840-1914) ile başlamıştır. Mahan, 1902 yılında kaleme aldığı bir makalesinde bu kavram ile doğu-batı ekseninde Basra Körfezi ve etrafını “orta” olarak tasvir ediyordu. Nitekim bu kavram 20. Yüzyılın başında literatüre bu anlamı ile girdi. A. Mahan’ın bu tanımını doğu üzerine yazılar yazan Valentino Chirol hararetle destekledi ve o, bu kavramı sınırlarını belirterek yeniden tanımladı. Doğru cevap B'dir.

Sekizinci yüzyılın yarısına ulaşıldığında, Emeviler'in Suriye merkezli devletleri (tarihte ilk defa bu merkezli bir devlet olmuştur) “halifelik” adı altında Orta Asya’dan Kuzeydoğu Hindistan’a; oradan Mağrib’e (Kuzey Afrika’nın tamamı), güney ve merkezi İspanya’ya kadar hükmedecektir. Doğru cevap C'dir.

Ortadoğu kavramı din olarak yerküredeki Müslüman kuşağı, etnik olarak da çoğunlukla Arap, Fars ve Türk nüfusunun yaşadığı bölgeleri ifade etmektedir. Elbette bu etnik kimlikler arasında Berberî, Kürt, Çerkez vs. gibi gruplar da bulunmaktadır. Ama bu grupların da diğerleri ile ortak özellikleri tamamının Müslüman olmalarıdır. Bu geniş coğrafyada bu kaideyi yani Müslüman olmayan kuşağı temsil eden yegâne ülke İsrail iken farklı etnik kökeni temsil eden ülke ise Pakistan’dır. Doğru cevap A'dır.

1055’te Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey Bağdat’ta bir kurtarıcı olarak karşılandı. Zira dönemin bölgeyi dönüştürebilecek hegemonik/başat gücü Selçuklulardı. Tuğrul Bey, Alparslan ve Melikşah dönemlerinde Abbasi hilafeti ayakta tutulabilmiş ama bu sefer de “bölünmüş bir iktidar tipi” ortaya çıkmıştır. Abbasiler hilafetin dinî yönünü temsil ederken; Selçuklular dünyevî iktidarı temsil ediyorlardı. Doğru cevap B'dir.

Çaldıran’da Safevilere karşı alınan zaferle doğuda kendini güven altına alan Yavuz Sultan Selim, 1516’da, önce Suriye’ye ertesi yıl da Mısır’a yaptığı sefer ile İslam dünyasının güç merkezini İstanbul’a taşımıştır. Doğru cevap D'dir.

Bugün İran’da çoğunluğu teşkil eden bir ırk olarak görülen Farslar esas itibari ile bir ırktan ziyade kökleri itibari ile çeşitli ırkların karışımından meydana gelmişlerdir. Tatlar, Talışlar, Gilekler, Mazandaranîler (Teberiler), Lekler Farslar’ın alt guruplarını oluşturmaktadırlar. Doğru cevap E'dir.

Zerdüştlük monoteist bir inanç biçimi olup Zerdüşt’ün öğretilerini içermektedir. Sasaniler döneminde etkin olan bu inanç sistemi bu gün İran’da Yezd ve Kirman bölgesi ile Gabariler arasında yaşamaktadır. Pek çoğu Hindistan’a göç ederek orada Parsi topluluğunu oluşturdular. Kutsal kitapları Zend Avesta’dır. Doğru cevap C'dir.

Ticanilik, Senüsilik ve Mehdilik gibi tasavvuf hareketleri özellikle Afrika’da halkı organize ederek sömürgecilere karşı başkaldırdılar ve devletler kurdular. Örneğin Ticanilerden El Hac Ömer Batı Afrika’da Fransızlara karşı mücadele başlatıp Senegal’de bir devlet kurmayı başardı. Bugün bu tasavvufi hareketin Batı ve Kuzey Afrika’da bağlıları bulunmaktadır. Aynı şekilde Senüsilik de Cezayir, Mısır gibi yerlerde etkili olmakla birlikte Libya’da İtalyanlara karşı mücadele eden siyasi bir harekete dönüştü. Hareketin son önderi Kral İdris 1951-1969 yılları arasında Libya’yı idare etti. Mehdilik ise İngilizlerin Sudan’daki varlığına karşı koyan önemli bir siyasi hareket idi ve bu günkü Sudan’daki bazı siyasi akımlara ilham kaynağı oldu. Doğru cevap D'dir.

Vehhabilik 18. Yüzyılda Osmanlı topraklarında, Orta Arabistan’da Hanbeli mezhebinin yeni bir yorumu olarak ortaya çıkmış, diğer mezheplerin bazı yaklaşımlarını, tasavvufî gurupların ise bütün fikirlerini reddetmektedir. İslamı doğduğu ilk saf şekliyle yaşama ve yaşatma iddiasında olan bu hareket, önce Osmanlı Devleti’nin otoritesine karşı gelerek siyasallaştı. Ardından Arap Yarımadası ve Basra körfezinde de fikirlerini güçle yayarak etkin bir fıkhî/siyasî hareket oldu. Bugün Suudi Arabistan’ın resmi İslam yorumunu temsil etmektedir. Bu devletin yasaları da bu yoruma dayandırılmaktadır. Yorum ve uygulama farklılıklarından dolayı diğer geleneksel İslamî anlayışlar ile çatışmaktadır. Doğru cevap A'dır.

Arap Baharı 2010 yılı itibari ile Tunus’ta başlayıp, Mısır, Libya, Yemen ve Suriye’yi de etkileyen halk hareketlerine verilen isimdir. Doğru cevap C'dir.

Yanıtınız yanlış ise Coğrafya ve Jeopolitik konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Dean Smith'in söz konusu sorusunun cevabı değişkenlik göstermektedir. Zira tanımı belirleyen coğrafya değil, kullanıldığı tarihlerdeki politik yaklaşımlardır. Bu yüzden Ortadoğu’ya siyasi gelişmelere paralel olarak daralan veya genişleyen bir anlam verilmektedir. Dar anlamı ile Ortadoğu, Güneybatı Asya devletlerini (Arap Yarımadası, Basra Körfezi, Irak ve Suriye’yi içine alan bölge) içermektedir. Daha geniş anlamıyla da Güneybatı Asya’dan Kuzey Afrika’nın en batısı olan Fas (Mağrıb) ile doğuda Afganistan ve Pakistan’ı da içine alan bölgeye verilen isimdir Bu tanımlar kapsamında Türkiye'yi düşünürsek, Türkiye bu tasnife göre bir Ortadoğu ülkesidir. Oysa Türkiye’nin Avrupa kısmı coğrafi olarak bu tanımın dışında iken siyasî olarak, Türkiye bu tanımın içindedir. İşte bu basit yaklaşım bile kavramın siyasî bir anlatım olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Büyük Ortadoğu kavramı II. Dünya Savaşı'ndan sonra Amerika'nın bölge politikalarında etkin olmasıyla kullanılmaya başlandı ve buna göre Ortadoğu, Nil vadisinden (Sudan dahil) Orta Asya’nın Müslüman ülkelerine, Güneydoğu Avrupa’dan Türkiye ve Kıbrıs dahil olmak üzere Arap Denizi ve çevresine kadar uzanan geniş bölgeyi içine almaktadır. Başka bir yaklaşımla Avrupa-Asya ve Afrika’nın ortasında kalan bölgedir. Tüm bu bilgiler ışığında doğru cevap C seçeneğidir.

Yanıtınız yanlış ise Tarihin Belirleyici Rolü konusunu tekrar gözden geçiriniz.
İslamiyet öncesi Ortadoğu'da Arap Yarımadası'nda siyasi yapıya baktığımızda coğrafyanın büyük rolünü görürüz. Arap yarımadası ve kuzeyinde kalan Suriye çöllerinde bölgenin ahalisi, kuraklıktan dolayı hep zor ve marjinal bir hayata mecburdu ve coğrafya asırlarca insanları göçebe (bedevî) hayata mahkûm etti. Genel olarak coğrafi zorunluluklar tarih boyunca Ortadoğu ve Kuzey Afrika’da karmaşık yapıyı gerektiren siyasi teşkilatlanmalara pek izin vermemekteydi. Burada sözü edilen basit siyasal yapı, en eski devirlerden günümüze kadar önemini yitirmeden varlığını hissettiren kabilevî toplum yapısıdır. Kabile toplumlarında mutlaka gücünü gelenekten alan bir kabile önderi şeyh/emir bulunmaktaydı. Şeyhlik/emirlik, kayd-i hayat şartıyla üstlenilmekteydi. Fakat kabile veya toplumuna karşı idarî zaafının görülmesi ya da herhangi bir nedenden dolayı yükümlülüklerini yerine getirememesi durumunda şeyh/emir meşruluğunu kaybediyordu. Ancak ölüm dışında şeyhin değişimi çoğunlukla zorla veya şeyhin bir şekilde aynı asalete mensup kişi veya kişiler tarafından ortadan kaldırılması ile sağlanabiliyordu. Bu kapalı sistem, kabilenin -modern zamanlarda toplumun- birlikteliğini ve kendi içindeki homojen yapısını korurken, savunma saikı ile de kendi dışındakine yabancılaşmakta, hatta düşman olabilmektedir. İslam’dan önce Arap kabileleri arasındaki çatışmaların sembolü olan ve “Eyyamul Arap” diye bilinen tarihi çekişmeler bunun örnekleri ile doludur. Çeşitli dönemlerde federatif, konfederatif veya başka isimlerle gerçekleşen birliktelikler de oldukça zayıftır. Herhangi bir problem karşısında herkes kendi kabuğuna çekilmekte ve fırsat bulunca karşı atağa geçebilmektedir. Bu da daima çatışmalara zemin hazırlamaktaydı. Bu bilgilerden ışığında değerlendirildiğinde doğru cevap E seçeneğidir.

Yanıtınız yanlış ise Tarihin Belirleyici Rolü konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Hz. Ali ile Muaviye arasında çıkan ihtilafta, iki tarafın hakeme başvurmasını reddeden guruplara verilen isimdir. Zamanla bir inanç biçimine dönüştü. Hz. Peygamber soyuna (Seyyidlere) bağlılıkları olmakla birlikte Şiilikten farklı bir doktrin geliştirdiler. Özellikle Kuzey Afrika’da İslamin yayılmasında etkili oldular. Bu gün daha ziyade Uman ve kısmen Libya’da (Cebel Nefusa’da) varlıklarını İbadilik adı altında sürdürmektedirler. Doğru cevap A seçeneğidir.

Yanıtınız yanlış ise Tarihin Belirleyici Rolü konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Devletin merkezini Şam'a taşıyan Emeviler, bu yeni merkez sayesinde geniş fetihler yapabildiler. Emeviler, bir taraftan Müslümanları siyasi bir birlik altında tuttukları gibi, diğer taraftan Müslüman olmayanlara da verdikleri garantiler ile (zimmî statüsü) bir dünya devleti kurabilmişlerdi. Sonrasında Emevileri ortadan kaldıran Abbasiler, Müslüman dünyasında dinginliği de beraberinde getirerek; ilim ve kültür hayatının gelişmesine katkı sağlayacaktır. Yani Emeviler fetihler ile İslam coğrafyasını genişletirken, Abbasiler kültür ve medeniyet ile İslam dünyasını canlı tuttular. Devlet merkezini Şam’dan Bağdat’a taşıyan Abbasiler devrim sırasında karşı oldukları hanedan/hilafet sistemini de aynen tatbik ettiler. Bu bilgiler ışığında değerlendirildiğinde doğru cevap D seçeneğidir.

Yanıtınız yanlış ise Manda Yönetimleri konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Dünya’da 19 ve 20. Yüzyılların modern devlet algısı İmparatorluklardan ulus devlete kaymıştı. Batı mandasına aldığı bölgelerde de bu tarz devletlerin ortaya çıkmasını menfaatlerine uygun buluyorlardı. Bu amaçla yapılacak şey çizilecek sınırlar içinde yeni uluslar yaratmaktı. Nitekim bu yöntemle tarihte hiç olmayan yeni devletler ortaya çıktı. Suriye, Irak, Ürdün, Lübnan vs.. Ortadoğu ve Kuzey Afrika’da manda sistemleri kurulurken; bu yeni devletler başlangıçta eski Osmanlı Devleti’nin bakiyesi olan yönetici sınıflar ile oluşturuldu. Ancak bu geçici ve zorunlu bir uygulama idi. Bu sınıflar kök salmamaları için ya sürekli değiştirildiler ya da ihtilallere ve suikastlara maruz kaldılar. Zira bu sınıfların sonsuza kadar yapay bir ulus kimliği ile varlıklarını sürdürmeleri beklenemezdi. İki dünya savaşı arasında mandacılar tarafından bir taraftan bu durum muhafaza edilirken; bir kısım eski şehirliler de yavaş yavaş devre dışı bırakılmış ve yerine göçebe kökenli unsurların yer almasına imkân tanınmıştır. Bugünkü Arap devletlerine bakılacak olursa hemen hepsinde aslında hâlâ kabilevî kimliği taşıyan unsurların egemen olduğunu görmek mümkündür. Bu durum ilk bakışta ihmal edilmiş veya geri kalmış bir sınıfın öne geçmesi olarak yorumlanabilir. Fakat hakikat bu değildir. Bu yeni tarz yönetimlerin, en eski devirlerdeki Arapların devletsiz kabilevî kimliklerini temsil ettikleri hatırlanmalıdır. Dolayısıyla yirminci yüzyılda İslam’ın doğuşundan itibaren devlet adına edinilen birikim ve tecrübe tamamen bu coğrafyada devre dışı kalmıştır. Bunda bir kastın olmadığı ve sosyolojik bir gelişim olduğu iddiası kabul edilemez. Zira birinci dünya savaşından önce batılıların eline geçmiş olan Müslüman topraklarında uygulanan baskıcı politikalar ortadadır. Örneğin Fransa 1830’da işgal ettiği Cezayir’de ne yerleşik ne de bedevi kültüre hayat hakkı tanımadığı gibi, tam aksine pek çok yerleşik unsur baskılardan korunmak için göçebe hayatı tercih etmiştir. Aynı örneği İtalyanlar Libya’da vermişlerdir. Tüm bu bilgiler ışığında değerlendirildiğinde doğru cevap B seçeneğidir.

Yanıtınız yanlış ise Etnik Yapı konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Bugün varlıkları devam eden Araplar iki kısma ayrılmaktadır. 1) Arab-ı âribe: Arap kabilelerinin iki büyük kolundan biri olan Kahtanîlere mensup olan Araplardır. Anavatanları Yemen’dir. 2) Arab-ı Müsta’ribe: Köken olarak Arap olmayıp, Araplar ile karışarak Araplaşanlara verilen isimdir. Bu gurup, Adnanîler, İsmaililer, Meaddîler ve Nizariler’den oluşmaktadır. Hz. İbrahim ve onun soyundan gelen Hz. Muhammed büyük Arap kabilelerinin ikinci kolu Adnanîlere mensuptur.

Yanıtınız yanlış ise Dini Çeşitlilik konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Sünnîlik içinde istisna teşkil eden hareketlerden biri olarak Vehhabilik 18. Yüzyılda Osmanlı topraklarında, Orta Arabistan’da Hanbeli mezhebinin yeni bir yorumu olarak ortaya çıktı. Diğer mezheplerin bazı yaklaşımlarını, tasavvufî gurupların ise bütün fikirlerini reddetmektedirler. İslamı doğduğu ilk saf şekliyle yaşama ve yaşatma iddiasında olan bu hareket, önce Osmanlı Devleti’nin otoritesine karşı gelerek siyasallaştı. Ardından Arap Yarımadası ve Basra körfezinde de fikirlerini güçle yayarak etkin bir fıkhî/siyasî hareket oldu. Bu gün Suudi Arabistan’ın resmi İslam yorumunu temsil etmektedir. Bu bilgiler ışığında doğru cevap E seçeneğidir.

Yanıtınız yanlış ise Dini Çeşitlilik konusunu yeniden gözden geçiriniz.
Şiilik, Kur’anı zahiri anlamdan ziyade batınî olarak yorumladıklarından kendi aralarında da ihtilafa düşerek önce üç ana sonra da bunlardan doğan pek çok guruplara ayrıldılar. İmamiye Şiası en büyük grubu temsil etmektedir. Irak, İran ve Basra Körfezinde etkin olan İmamiye, tarih boyunca Şeyhilik, Ahbarilik ve Bahailik gibi yorumlar ile değişik kollara ayrıldı. Zeydilik Şiiliğin ikinci kolu olup Sünnîliğe en yakın anlayıştır. Şiiliğin üçüncü ana kolu İsmailiyedir. İslam tarihinin en radikal gurubu olarak tanınan Karmatiler ile hem fatih hem de bilim ve sanatta üretici olmuş olan Fatımiler bu koldan gelmektedirler. Şafiilik dinin uygulanmasını anlatan fıkhı mezheplerdendir.

Cevabınız yanlış ise Diğer Sorunlar ve Çatışma Alanları konusunu gözden geçiriniz.
Araplar İsrail’i Filistinlilerin topraklarında işgalci olarak nitelerken aynı zamanda Arap Birliği’nin gerçekleşmesinin önünde de fiziki bir engel olarak görmektedirler. Buna rağmen Arap devletleri arasında Filistin konusunda da bir fikir birliği yoktur, İsrail’e karşı olan mücadeleyi zaman zaman iç sorunlarına yansıtan Araplar, Filistin meselesini de aralarındaki rekabette kullanmaktadırlar. Bölgedeki devletlerin bu konuda etkisiz kalmalarında Batı, özellikle de ABD politikaları etkili olmaktadır. Zira pek çok Arap ülkesi ile müttefik olan ABD aynı zamanda İsrail’e geniş destekler sağlamaktadır. Bu desteğin ardında bir çok gerekçeler yatmaktadır. Şüphesiz ABD’deki Yahudi lobisinin etkisi büyük olmakla birlikte, esasında siyasetçilerin hemen tamamı da doğrudan İsrail’i desteklemenin ABD’nin menfaatlerine uygun olduğu görüşündedirler. Doğru cevap B seçeneğidir.

Cevabınız yanlış ise Diğer Sorunlar ve Çatışma Alanları konusunu gözden geçiriniz.
Arap-İsrail çatışmasının kronolojisine bakıldığında,

• 1896 Theodor Herzl “Yahudi Devleti” kitabını yayımladı.


• 
  1917 İsrail Devleti’nin kuruluşunu hazırlayan Balfour Deklerasyonudur.
  


• 
  1948'de İsrail Devleti ilan edildi.
  


• 
  1964'de Filistin Kurtuluş Örgütü’nün kuruldu.
  


• 
  1967 Altı Gün Savaşları: İsrail’in Doğu Kudüs, Batı Şeria, Golan Tepeleri ve Gazze’yi işgal etti.
  

Doğru cevap D seçeneğidir.