Değişik ülkelerde neden farklı yasaların dolayısıyla farklı yönetim biçimlerinin olduğu sorusunun cevabını aramaya adanmış olan Kanunların Ruhu Üzerine isimli eserinde Montesquieu olgusal bir yasa analizi sunmaktadır. Doğal yasalar ile pozitif yasaları birbirinden ayırmakta ve pozitif yasaların başta iklim ve coğrafya olmak üzere bir dizi dışsal etmen tarafından belirlendiğini savunmaktadır. Montesquieu ayrıca sosyolojik bir yaklaşımla kanunlar ile gelenekler ve davranış kuralları arasında da bir ayrım yapmaktadır.
Montesquieu'nün farklı ülkelerde farklı yönetim biçimlerinin bulunma sebebini sorguladığı ünlü eserinin ismi Kanunların Ruhu Üzerine'dir.

Yapay toplum yaklaşımına olduğu kadar onun dayandığı doğal hukuk kuramına da karşı çıkan Montesquieu yasaları nesnelerin doğasından türeyen zorunlu ilişkiler olarak tanımlamaktadır. Bu itibarla doğal hukuk kuramından ilk önemli kırılma Montesquieu ile olmuştur. O, hukuku tarihsel öncülleri kadar doğal ve toplumsal koşulları da içeren çeşitli dışsal etmenler tarafından belirlenen ve toplumun kültürü ile bağlantılı bir olgu olarak ele almaktadır.
Doğal hukuk kuramından ilk önemli kırılma Montesquieu ile gerçekleşmiştir. Bu sebeple doğru yanıt E seçeneğidir.

Hukukun kaynağının insan iradesi değil doğa olduğunu, dolayısıyla hukukun akla uygun ve evrensel olduğunu savunan kuram doğal hukuk kuramıdır.
Hukukun kaynağının insan iradesi değil doğa olduğunu, dolayısıyla hukukun akla uygun ve evrensel olduğunu savunan kuramın ismi "doğal hukuk kuramı"dır. Bu sebeple doğru yanıt A seçeneğidir.

Her ne kadar toplum içinde yaşama arzusu ve barış birer doğal kanun olsalar da insanların toplum hâlinde yaşamaya başlamasından itibaren gerek bireyler arasında gerekse milletler arasında savaş durumu oluşur. Hobbes’un savaş hâlini doğa durumu ile özdeşleştirmesini eleştiren Montesquieu daha ziyade Rousseau ile benzer bir yaklaşım ile savaşa toplum hâlinde yaşamanın bir özelliği olarak işaret eder. Toplum hâlinde yaşamanın beraberinde getirdiği savaş hâli insanları pozitif yasalar yapmaya sevk etmiştir, der.
Montesquieu'ye göre toplum hâlinde yaşamanın beraberinde getirdiği savaş hâli insanları pozitif yasalar yapmaya sevk etmiştir. Doğru yanıt D seçeneğidir.

Montesquieu’nun esas ilgisi, aklın eseri, dahası aklın ta kendisi dediği pozitif yasalardır. Bununla birlikte her toplumun yasaları kendisi ile özdeşleşmiş olmalıdır ki başka bir ulusa uygun düşmesi ancak çok büyük bir tesadüf olur. İnsan yapımı olsalar da pozitif yasalar her toplumun kendine özgü koşullarının belirleyiciliği altında yapılır ve dolayısıyla toplumdan topluma değişiklik göstermeleri kaçınılmazdır. Kanunların ruhu dediği koşulları şöyle tanımlamaktadır: “Kanunlar ülkenin fiziki yapısıyla; dondurucu, yakıcı veya ılık iklimi ile; toprağının niteliğiyle, konumuyla, büyüklüğüyle; çiftçi olsun, avcı olsun, çoban olsun halkların meşguliyetleri ile ilişkili olmalıdır. Kanunlar devlet yapısının kaldırabileceği özgürlük derecesine, ülke sakinlerinin dinine, onların eğilimlerine, zenginliklerine, nüfusuna, ticaretine, ahlak kurallarına, davranışlarına uygun olmalıdır. Nihayet kanunların kendi aralarında da bağları vardır, kökenleriyle, kanun koyucunun amacıyla, üzerine inşa
“Kanunlar ülkenin fiziki yapısıyla; dondurucu, yakıcı veya ılık iklimi ile; toprağının niteliğiyle, konumuyla, büyüklüğüyle; çiftçi olsun, avcı olsun, çoban olsun halkların meşguliyetleri ile ilişkili olmalıdır. Kanunlar devlet yapısının kaldırabileceği özgürlük derecesine, ülke sakinlerinin dinine, onların eğilimlerine, zenginliklerine, nüfusuna, ticaretine, ahlak kurallarına, davranışlarına uygun olmalıdır. Nihayet kanunların kendi aralarında da bağları vardır, kökenleriyle, kanun koyucunun amacıyla, üzerine inşa edildiği olayların sırasıyla da bağları vardır..." düşüncesiyle Montesquieu kanunların bir ruhu olduğunu vurgulamaktadır. Bu sebeple doğru yanıt E seçeneğidir.

Kanunların ruhuna ilişkin incelemesi, Montesquieu’yu değişik ülkelerde neden farklı yasaların dolayısıyla farklı yönetim biçimlerinin olduğu sorusunun cevabını aramaya sevk etmiştir. Aristoteles’in yönetim biçimleri sınıflandırmasından esinlenerek cumhuriyet, monarşi ve despotizm şeklinde üç yönetim tarzı olduğunu ileri süren Montesquieu’ya göre kanunlara ruhunu veren etkenler aynı zamanda yönetim biçimini de belirlemektedir. Montesquieu her yönetimin bir biçimi, bir de onun öyle olmasını sağlayan, onu harekete geçiren şey olduğunu savunmaktadır.
Montesquieu'ye göre 3 tür yönetim biçimi vardır. Bunlar: Cumhuriyet, monarşi ve despotizmdir.

Montesquieu'ye göre üç tür yönetim biçimi vardır. Bunlar: Cumhuriyet, monarşi ve despotizmdir. Cumhuriyet, halkın tamamının (demokrasi) ya da bir bölümünün (aristokrasi) egemen olduğu yönetim biçimidir. Monarşi bir kişinin sabit ve yerleşik kanunlar uyarınca hüküm sürdüğü yönetim biçimi iken despotizmde tek bir kişi her şeyi kanunsuzca ve kuralsızca, salt kendi iradesi ve kendi geçici isteklerine göre yönetir. Yönetimler ilkeleri bakımından da birbirinden ayrılmaktadır. Cumhuriyetin ilkesi erdem, monarşinin onur, despotizmin ise korkudur.
Montesquieu'ye göre despotizm, tek bir kişinin her şeyi kanunsuzca ve kuralsızca, salt kendi iradesi ve kendi geçici isteklerine göre yönetmesidir. Bu sebeple doğru yanıt C seçeneğidir.

Montesquieu bir toplumdaki kanunlar ile yönetimin doğası ve ilkesi arasında bağ olduğunu, dahası olması gerektiğini savunmaktadır. Örneğin, demokraside kanunlar eşitliği sağlamayı ve korumayı hedeflemeli ve de azla yetinmeyi teşvik etmelidir. Monarşide kanunlar, asaleti ayakta tutmak için çalışmalıdır. Buna karşılık ilkesi korku olandespotizmde halk utangaç, korkak ve cahil olduğundan fazla sayıda kanun gerekmez.
Montesquieu'ye göre demokraside kanunlar, eşitliği sağlamayı ve korumayı hedeflemeli ve de azla yetinmeyi teşvik etmelidir. Bu sebeple doğru yanıt A seçeneğidir.

Her hukuk sisteminin belirli tarihsel ve toplumsal gelişmelerin ürünü olduğu, dolayısıyla hukukun toplumun hayat deneylerinin sonucu olarak geliştiği şeklindeki yaklaşım, Tarihçi Hukuk Okulu'na aittir. Bu okul, hukukun kademeli olarak geliştiği düşüncesiyle onu evrimci bir şekilde incelemektedir.
Her hukuk sisteminin belirli tarihsel ve toplumsal gelişmelerin ürünü olduğu, dolayısıyla hukukun toplumun hayat deneylerinin sonucu olarak geliştiği şeklindeki yaklaşım, Tarihçi Hukuk Okulu'na aittir. Bu sebeple doğru yanıt B seçeneğidir.

Maine göre ilkel toplum ataerkil despotizm biçiminde örgütlenmişti ve insanlar ebeveyne itaatin bir arada tuttuğu, mutlak yalıtılmış gruplar hâlinde dağılmışlardı. O zamanki insanların gözünde de toplum bir aileler kümesiydi ve temel toplumsal birim aile idi. Maine’ın kadim dünyasında bireyin çıkarı göz ardı ediliyor, birey topluma feda
ediliyordu. Bu toplumlar özgür bireylerden değil totaliter kabile reislerinin yönetiminde dayanışmacı aile birliklerinden oluşmaktadır. Bunun en önemli göstergelerinden biri de ortak mülkiyetin en eski toprak mülkiyet rejimi olmasıdır. Öte yandan en eski akrabalık ilişkisinin erkek kan bağıyla, soy bağının da baba üzerinden sürmesi ilkel toplumun ataerkil despotizm karakterinin ifadesidir. Aile reisinin (pater familias) sözleri kanun hükmündedir ve aile fertleri üzerinde mutlak bir otoriteye sahiptir. Aile reisi çocuklarını öldürmekten satmaya, evlat vermeye, evlilik ve boşanma şartlarını belirlemeye kadar mutlak otorite sahibidir.
Maine'e göre, ilkel toplumların yönetim biçimi, ataerkil despotizm'dir. Bu sebeple doğru yanıt D seçeneğidir.

Baron de Montesquieu

korku, gayrıkanuni

İlerici toplumlarda hukuku toplumsal değişimi takip edecek şekilde değiştirmeye ve toplumla uyumlu hâle getirmeye imkân veren üç araç kullanılır. Bunlar tarihsel sıralama ile hukuki kurgular (legal fictions), hakkaniyet (equity) ve yasamadır.

Gölge fenomen

I, II ve III

Pasukanis

I, II ve III

bastırıcı

yaşayan hukuk

HUKUK SOSYOLOJİSİNDE ÖNCÜ ÇALIŞMALAR (Montesquieu ve Kanunların Ruhu) adlı bölüm incelenebilir.
Toplumun bir sözleşme ile oluştuğu görüşünü reddeden ve insan toplumda yaşamak için yaratılmıştır diyerek ona doğallık atfeden Montesquieu, toplumu temel unsurları iklim ve coğrafya olan ve çeşitli unsurların yalnızca bütünde anlam bulduğu bir sistem olarak düşünmektedir. Yapay toplum yaklaşımına olduğu kadar onun dayandığı doğal hukuk kuramına da karşı çıkan Montesquieu yasaları nesnelerin doğasından türeyen zorunlu ilişkiler olarak tanımlamaktadır. Bu itibarla doğal hukuk kuramından ilk önemli kırılma Montesquieu ile olmuştur. O, hukuku tarihsel öncülleri kadar doğal ve toplumsal koşulları da içeren çeşitli dışsal etmenler tarafından belirlenen ve toplumun kültürü ile bağlantılı bir olgu olarak ele almaktadır

HUKUK SOSYOLOJİSİNDE ÖNCÜ ÇALIŞMALAR (Montesquieu ve Kanunların Ruhu) bölümü detaylı bilgi ve tartışma için incelenebilir.
Doğal hukuk kuramı, hukukun kaynağının insan iradesi değil doğa olduğunu, dolayısıyla hukukun akla uygun ve evrensel olduğunu savunan kuramdır.

HUKUK SOSYOLOJİSİNDE ÖNCÜ ÇALIŞMALAR (Montesquieu ve Kanunların Ruhu) bölümü detaylı olarak incelenebilir.
Yönetimler ilkeleri bakımından da birbirinden ayrılmaktadır. Cumhuriyetin ilkesi erdem, monarşinin onur, despotizmin ise korkudur. Monarşilerde erdeme hiçbir şekilde ihtiyaç yoktur çünkü kanunlar bütün erdemlerin yerini tutar. Monarşinin ilkesi onurdur. Monarşide sınıflar arası eşitsizlik esastır, dolayısıyla yükselmek için rekabet etmek ve en iyisi olma çabası, yükselme hırsı birer erdemdir. Bu noktada cumhuriyet için tehdit olan şey monarşi için hayatidir. Despotizmin ilkesi korku olup hiç kimse bundan muaf değildir. Despotizmde erdeme gerek yoktur, onur ise tehlikelidir.

HUKUK SOSYOLOJİSİNDE ÖNCÜ ÇALIŞMALAR (Montesquieu ve Kanunların Ruhu) bölümü incelenebilir.
Kanunlar ile gelenekler ve davranış kuralları arasında sıkı bir ilişki vardır ve olmalıdır diyen Montesquieu’ya göre bir halk iyi bir ahlaka sahip olduğunda kanunlar sadeleşir.

Henry Sumner Maine ve Statüden Sözleşmeye Hukuk bölümü detaylı olarak incelenebilir.
Hukukun tarihsel gelişiminin ilk aşaması krallık yönetimi dönemidir. İkinci aşama gelenek hukuku dönemi olup yargıların meşruiyetini gelenekten aldıkları bir dönemdir. Bununla birlikte gelenek hukuku da ilahi bir temele sahip görülebilmektedir. Hukuk henüz yazılı hâle gelmediğinden bu dönemde hukuk eliti tarafından hukuk kurallarının bilgisi kolaylıkla tekelleştirilebilmektedir. Kodifikasyon dönemi olarak tanımladığı üçüncü aşamanın ayırt edici özelliği yazılı olmayan hukuktan yazılı hukuka geçiştir.

KARL MARX VE ÜSTYAPI KURUMU OLARAK HUKUK bölümü deaylı olarak incelenebilir.
Üretim sürecinin üç unsuru vardır: emek, emeğin nesnesi ve üretim araçları. Marx, hukuk normlarını insan zihninin evriminin ürünü olarak ele alan idealist yaklaşımları eleştirmektedir. Zira insanların varlıklarını belirleyen bilinçleri değil aksine bilinçlerini belirleyen maddi koşullarıdır. Aynı zamanda Marx’a göre hukuk bağımsız bir toplumsal olgu değildir. Aksine maddi toplumsal koşulların ve üretim ilişkilerinin belirlediği bir üst yapı kurumudur.

KARL MARX VE ÜSTYAPI KURUMU OLARAK HUKUK bölümü incelenebilir.
Bir ürünün satıldığı değerden ürün için yapılan bütün harcamalar çıkarıldıktan sonra kalan kısmı artı değer olarak adlandırılmaktadır.

EMİLE DURKHEİM VE TOPLUMSAL DAYANIŞMANIN GÖSTERGESİ OLARAK HUKUK bölümü incelenebilir.
Bastırıcı hukukta cezanın temel işlevi suçluyu ıslah etmekten ziyade toplumsal uyumun bozulmasını engellemektir. Bastırıcı hukuk birey ile toplum arasındaki ilişkileri düzenlemeye yönelik iken onarıcı hukuk bireyler arasındaki ilişkileri düzenlemeye yöneliktir. Mekanik dayanışmadan organik dayanışmaya geçişin temel nedeni nüfus artışı ve onun beraberinde getirdiği yeni ihtiyaçların yol açtığı farklılaşma ve uzmanlaşmadır. Ortak bilinç, bir toplumun üyeleri arasında ortak olan inançların ve duyguların toplamı olan bilinçtir. Tekil bilinçlerden tamamen farklıdır ancak gerçekleşmesi için onlara ihtiyaç duyan bilinçtir.

KARL MARX VE ÜSTYAPI KURUMU OLARAK HUKUK bölümü incelenebilir
Bir toplumdaki hakim üretim biçimi ve üretim ilişkileri o toplumdaki hukuk sistemini biçimlendirir. Diğer bir ifade ile tarihsel materyalist kuram hukuki olguların esasen üst yapısal olduklarını, biçim ve içerik açısından toplumun ekonomik temelinden kaynaklanan belirleyici güçlere bağlı olduklarını ileri sürer.

Bastırıcı hukukta cezanın temel işlevi suçluyu ıslah etmekten ziyade toplumsal uyumun bozulmasını engellemektir.

Weber sosyolojiyi toplumsal eylemi yorumlayıcı tarzda anlamaya ve böylece onun yönünü ve sonuçlarını nedensel olarak açıklamaya çalışan bir bilim olarak tanımlamaktadır. Bu tanımda da vurgulandığı üzere sosyolojinin konusu anlamlı toplumsal eylemlerdir.

Marx, “devlet biçimleri kadar hukuki ilişkilerin de ne kendilerinden ne de iddia edildiği gibi insan zihninin genel evriminden anlaşılamayacağı tam tersine, bu ilişkilerin kökenlerinin, Hegel’in sivil toplum adı altında topladığı maddi varlık koşullarında bulundukları ve sivil toplumun anatomisinin de ekonomi politiğin içinde aranması gerektiğini” öne sürmüştür.

Weber’e göre hukukun rasyonelleşmesinde akademik hukuk eğitimi ve bu eğitimi almış olan profesyonel bir hukukçular sınıfının ortaya çıkmasının büyük rolü vardır.

Doğal hukuk kuramı; hukukun kaynağının insan iradesi değil doğa olduğunu, dolayısıyla hukukun akla uygun ve evrensel olduğunu savunan kuramdır.

K. Marx'a göre, hukuk bağımsız bir toplumsal olgu değildir. Aksine maddi toplumsal koşulların ve üretim ilişkilerinin belirlediği bir üst yapı kurumudur.

Doğru cevap A şıkkıdır, çünkü Hukuk Sosyolojisi, toplumu ilgilendiren bilimsel nitelikteki yasaları, hukukla olan ilişkisi içinde keşfetmeyi amaçlamaktadır.
Diğer şıklar uygun değildir.

Doğru cevap B şıkkıdır., çünkü nesnesi toplumsal olgular olan hukuk sosyolojisi
nomografik bir bilimdir.
Diğer şıklar uygun değildir.

Doğru cevap C şıkkıdır, çünkü Nesnesi maddi bir şey olmadığı ve bir tasarım olduğu için hukuk bilimi ideografik bir bilimdir.
Diğerleri bu bağlamda uygun değildir.

Doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru cevap E şıkkıdır, çünkü Hukuksal Tipoloji: Hukuku, kendisini yaratan topluluk tipine ve hukuk sistemlerine göre analiz eder.
Diğer ifadeler uygun değildir.

Doğru cevap A şıkkıdır, çünkü Gurvitch bir toplum türü içinde hukukun değişiminin, gelişiminin ve zayıflamasının eğilimleri ve faktörleri olarak düzenlilikleri incelediği bölüme Oluşsal hukuk sosoylojisi demektedir. Diğer şıklar uygun değildir

Doğru cevap B şıkkıdır, çünkü burda Hukuku, kendisini yaratan topluluk tipine ve hukuk sistemlerine göre analiz eder.
Diğerleri uygun değildir.

Doğru cevap C şıkkıdır, çünkü Hukuksal realizm, yargısal kararların verilmesinde hukuksal normların çok sınırlı düzeyde etkili olduğuna dikkat çekerek, esas olarak yargı sürecindeki sosyolojik ve psikolojik faktörlere odaklanmak gerektiğini öne sürmüştür.

Doğru cevap D şıkkıdır., çünkü Pound’a göre hukuk, sosyal düzenin ihtiyaçlarına göre çıkarları kontrol eden ve çıkarları uzlaştıran bir araçtır.

Doğru cevap E şıkkıdır, çünkü Hukuksal Formalizm, yargısal kararların
tek ve yegâne kaynağının hukuk normları olduğunu savunan perspektiftir.
Diğer şıklar bu kapsamda uygun değildir.

NİCOLAS S. TİMASHEFF: ETİK VE İKTİDARIN BİLEŞİMİ OLARAK HUKUK
A şıkkı doğru yanıttır, çünkü "Hukukun nihai uçlarının değerlendirmesi olarak tasarlanan hukuk felsefesi hukuk ve sosyolojinin yanında üçüncü bir bilimsel disiplindir." ifadesi doğru değildir.

NİCOLAS S. TİMASHEFF: ETİK VE İKTİDARIN BİLEŞİMİ OLARAK HUKUK
Etik olmayan zorunlu koordinasyon despotik hükûmetler tarafından oluşturulur; bu durumda düzenlemeler ve kararnameler toplumsal grupların kanaati ve onayı
alınmadan ilan edilir, doğru şık bu nedenle B'dir. Diğer şıklar uygun değildir.

GEORGES GURVİTCH: HUKUK SOSYOLOJİSİNİN ÇOĞUL KATMANLARI
C şıkkı doğrudur, çünkü ona göre hukuk sosyolojisi, toplumsal olgularla ve hukukun bu gerçeklerle olan ilişkisiyle ilgili saf bir kuramsal bilimdir. bu nedenle diğer şıklardaki ifade uygun değildir.

GEORGES GURVİTCH: HUKUK SOSYOLOJİSİNİN ÇOĞUL KATMANLARI
Hukuksal Tipoloji: Hukuku, kendisini yaratan topluluk tipine ve hukuk sistemlerine göre analiz eder. Belirli grupların ve kapsayıcı toplumların hukuksal tipolojisinde bulunan gerçek kolektif birimlerin bir fonksiyonu olarak inceler. D şıkkı doğru diğer şıklar uygun olmayan ifadelerdir.

AMERİKAN HUKUKSAL REALİZM YAKLAŞIMI
Sosyal gerçekliği insan eliyle kurulmuş değil, doğal kabul ederek kesinliği esas alan bir yaklaşımı benimsemek, doğru cevaptır.

AMERİKAN HUKUKSAL REALİZM YAKLAŞIMI
Hukuksal realizm, yargısal kararların verilmesinde hukuksal normların çok sınırlı düzeyde etkili olduğuna dikkat çekerek, esas olarak yargı sürecindeki sosyolojik ve psikolojik faktörlere odaklanmak gerektiğini öne sürmüştür. Sonuç olarak tüm bunların sonucu, klasik anlamda hukuk kurallarının yani yasalar, tüzükler ve emsal kararların hukuk yaşamında zannedildiği öneme sahip olmadığıdır. Çünkü “kâğıt üstündeki kurallar” ile “gerçek kurallar” birbirinden çok farklıdır. Klasik hukuk anlayışı, her kararın aslında biricik olduğu ve yaratıcılık gerektirdiği gerçeğini hem hukukçulardan hem de halktan gizlemektedir. Hukukçunun yapması gereken, kâğıt üstündekilerle oyalanmayıp gerçek kurallara ulaşmaya çalışmaktır. Bunun için de kuşkucu olmak gerekir (Burada hukuki realizmin kullandığı kuşku, kartezyen bir kuşkudur: Kuşku amaç değil gerçeğe ulaşmanın aracıdır). Realistler, yargı kararlarının, kurallar ya da örnek kararların mantıksal sonucu olmadığını, kararların asıl belirleyicilerinin çevre koşulları, karakter, huy, çeşitli çıkarlar, cinsel dürtüler, yaygın ideolojiler vb. olgular olduğunu kabul etmiştir (Türkbağ, 2000: 88-89). Bu bağlamda, hukuksal realizm, hukuk araştırmasının merkezine yargıyı almıştır ve fiilen uygulanan hukukun ne olduğuna ve yargı kararlarına odaklanmıştır.

AMERİKAN HUKUKSAL REALİZM YAKLAŞIMI
Karl Llewellyn, hukuksal realist hareketin manifestosu olarak da sayılabilecek dokuz temel özelliğini şu şekilde sıralamaktadır (Burrus, 1962: 42; Cotterrell, 2018: 282):

1. Eylem hâlinde hukuk ve yargısal olarak yaratılan hukuk anlayışı.
2. Hukukun kendi içinde bir hedef olarak değil, toplumsal amaçlar için bir araç olarak anlaşılması. Böylece herhangi bir parçanın amacı ve etkisi için sürekli olarak incelenmesi ve her ikisinin ve birbirleriyle olan ilişkilerinin ışığında yargılanması gerekir.
3. Hukuktan daha hızlı değişen toplum kavramı; böylece hukukun herhangi bir bölümünün hizmet etmek istediği topluma ne kadar uyduğunu belirlemek için sürekli olarak yeniden incelenmesi gerektiği olasılığı ortaya çıkar.
4. Olan ile olması gerekenin hukuki araştırma için geçici olarak birbirinden ayrılması.
5. Geleneksel hukuk kurallarına ve kavramlarına güvenmeyerek mahkemelerin ya da insanların gerçekte ne yaptığını açıklamaya çalışmak. Burada, mahkemelerin ne yapacağına dair genel tahminler olarak kurallara vurgu yapılır.
6. Geleneksel kural formülasyonlarının mahkeme kararlarının üretiminde etkili tek faktör olduğu teorisine duyulan güvensizlik.
7. Olguları ve davaları daha dar geçmişteki uygulamalardan daha dar bir biçimde sınıflandırmanın değerli olduğunu benimsemek. Belli bir örnekte hangi ölçütün kullanıldığını göstermek önemlidir.
8. Hukukun herhangi bir bölümünün etkileri ve sonuçları açısından değerlendirilmesinde ısrar ve bu sonuçları tespit etmenin değerli olduğunu benimsemek.
9. Bu maddeler doğrultusunda hukuk sorunlarına sürekli ve programlı saldırıda ısrar etmek.

AMERİKAN HUKUKSAL REALİZM YAKLAŞIMI
Pound’a göre yargıca düşen, hukukun teknik yorumunu yapmak değildir, yargıç hukukçularla birlikte dengeli bir çözüme ulaşabilmek için hangi sosyal çıkarların söz konusu olduğunu bulmaya çalışacaktır. Başka bir deyişle, yargıcın asıl görevi “sosyal inşa”dır. Pound Amerikan Hukuk Realizmi yaklaşımının temsilcisidir.

ELEŞTİREL HUKUK SOSYOLOJİSİ
Eleştirel Hukuk Çalışmaları (EHÇ), 1977 yılında toplanan bir konferansın ardından oluşmuş, kendiliğinden ve sistematik olmayan bir harekettir. Adını da bu tarihte toplanmış olan konferanstan almıştır. Bu anlamda, Eleştirel Hukuk Okulu, sistematik bir düşünce çizgisi etrafında toplanmış ve benzer iddialara sahip bir grup bilim insanının şekillendirdiği bir hareket olmaktan daha ziyade, hukukun toplumdaki işlevlerine ve yarattığı eşitsizliklerin sosyolojik, felsefi, politik ve edebî açılardan güçlü bir eleştirisine odaklanmış bir grup farklı akademisyenin görüşlerine dayanır. Dolayısıyla, Duncan Kennedy, Karl Klare, Mark Tushnet ve David Trubek gibi düşünürlerin sosyoloji, siyaset ve edebiyat kuramlarının bakış açılarından etkilenerek, liberal hukuk devletinin düşünce ve uygulamalarının eleştirisine odaklanarak hukukun kesinliği ve tarafsızlığı gibi konularda önemli argümanlar geliştirmişlerdir.

ELEŞTİREL HUKUK SOSYOLOJİSİ
Eleştirel Hukuk Çalışmaları, kuramsal fikirlerini, Amerikan hukukçuluk geleneğine, Frankfurt okulunun eleştirel teorisine, neo-Marksist düşünce versiyonlarına, Fransız postyapısalcılığına (özellikle Michel Foucault’nun çalışmaları), postmodernizm ve yapısöküm yaklaşımlarına borçludur. Bununla birlikte bu akımlar genel olarak Comte'un pozitivizmi önemli eleştiriler getirmektedirler.

Hukuk sosyolojisindeki teorik araştırmalara bakıldığında "Timasheff" adlı bilim insanının yazılarına en az bir kez atıfta bulunulması gerektiği ifade edilmektedir.

Hukuk ve hukuk sosyolojisi arasındaki ilişkiye yönelik görüşler içinde Timasheff'e göre "Hukuk normları analitik, tarihsel ve teorik başlıklarıyla inceler. Hukuk sosyolojisi ise toplumdaki insan davranışlarını, yaygın olarak kabul edilen etik-hukuk normlarını etkilediği ölçüde inceler" günümüzde en çok kabul görenler arasında yer almaktadır.

Timasheff, etik düzenleme kapsamında sosyal baskı ve sosyal denge kavramlarının bir uzantısı olarak "etik" hakkında "Sosyal dengeyi, ahlaksal inandırma ya da herhangi bir güç veya bir iktidar sağlamıyorsa ve bu denge doğrudan sosyal baskı aracılığıyla gerçekleşiyorsa burada var olan düzenleme biçimi artık “gelenek” görüşünü savunmuştur.

Timasheff’e göre hukuk sosyolojisi, etik ve iktidar alanlarını birlikte incelemelidir. Çünkü, "davranışa ilişkin olarak etik düzen ile zorlayıcı (emredici) düzenin bileşiminden oluşan hukuk, sosyolojik olarak ele alınmalıdır"

Gurvitch’in “Hukuk Sosyolojisi” adlı kitabının önemli bir kısmı, hukuk sosyolojisi biliminin öncülerinin çalışmalarının analizine adanmıştır. Bunlar arasında hepsinin öncüsü denilebilecek bilim insanı Aristoteles'tir.

"Zaman içinde hukukun değişimi ve gelişimini ele alır. Belirli bir toplum türü içinde hukukun değişiminin, gelişiminin ve zayıflamasının eğilimleri ve faktörleri olarak düzenlilikleri inceler" ifadesinde Gurvitch hukuk sosyolojisinin "Oluşsal (Jenetik) Hukuk Sosyolojisi (Makro)" bölümüne vurgu yapılmıştır.

1920’li ve 1930’lu yıllarda Amerikada hukuki ralizmin çok güçlü bir eğilim hâline geldiği bilinmektedir.

Realist hukukçular, Hukuk alanında sosyal gerçekliğe ağırlık ve önem vermek gerektiğini öne sürmüşlerdir. Realist okulun bu bakışı, onları hukuk dışındaki Psikolojiyle ilgilenmeye yöneltmiştir.

Tek bir doktriner ilke kümesinden çok çeşitli fikirlerle yoğrulmuş, son derece heterojen ve kuşkucu düşünce okulu, Eleştirel hukuk çalışmalarını doğurmuştur.

Eleştirel hukuk çalışamaları, "Hukuk kesin, nesnel ve tarafsızdır" yargısını açık bir biçimde reddeder.

"Tinselci Açıklama" konusuna bakılabilir.
Birbirinden oldukça farklı olmakla birlikte sonuç itibarıyla aynı yönlendirici düşünceye, yani hukukun insanın kalbine yerleşmiş ve ona izleyeceği yolu, takınacağı tavrı gösteren akılcı ya da doğaüstü bir esin olduğu düşüncesine dayanan görüşlere "Tinselci Açıklama" denir.

"Doğal Hukuk Anlayışı" konusu okunabilir.
Rousseau’ya göre, bir arada yaşamanın yararlarının etkisiyle toplum ve akabinde devlet ortaya çıkmış, böylece mülkiyet ilişkileri ile birlikte eşitsizlik ve çatışma
söz konusu olmuştur. Böylece birey ve toplum arasında yapılan sözleşme ile herkes rızasıyla haklarını topluma devrederek iktidara doğrudan katılmıştır, bu nedenle C şıkkı doğru diğer şıklar uygun değildir.

"Sosyolojik Anlayış" konusu okunabilir.
Sosyoloji için olduğu gibi hukuk sosyolojisi açısından da uzak habercileri arasında yer alan İslam düşünürü İbn-i Haldun’un toplumsal kurallara ilişkin analizi dikkate değerdir. Özellikle hukuku her şeyden önce toplumsal bir olgu olarak ele alıp yerleşik toplum ve göçebe toplumlar bağlamında açıklayan İbn-i Haldun, toplumsal kuralları da doğal yasalar gibi neden-sonuç ilişkisi bağlamında ele almıştır.

"Sosyolojik Anlayış" konusu okunabilir.
Durkheim’ın görüşlerinde devlet ve hukuk, toplumsal kolektif bilincin yansıtıcıları olarak yorumlanır ve hukukun bütünleştiricilik potansiyeli ve işlevi önemle vurgulanır. Durkheim, hukuk kurallarının esasen toplumsal bir olgu olarak dayanışmayı ifade eden simgeler bütünü olduğunu vurgulamıştır.

"Sosyolojik Anlayış" konusu okunabilir.
Weber, hukuku toplumun içindeki birleştirici bir güç olarak ele alır ve ona göre
hukuk Batı toplumlarının rasyonelleşme sürecine katkı sağlayan en önemli unsurlardan biridir. Aynı zamanda Weber, Marksist analizin devlet ile kapitalizm arasındaki etkileşimin farkındadır. Weber’e göre de hukuk, ileri kapitalist toplumlara özgü hukuksal-akılcı tahakküm sisteminin kritik unsurlarından biridir.

"Hukukun İşlevlerinin Sınıflandırılması" konusu okunabilir.
Funk (1972) ise işlevleri genel bir sınıflamaya tabi tutarak hukukun yedi büyük işlevini tanımlamıştır. Hukukun çoğu işlevinin yedi ana kategoriden birine girdiği söylenebilir:
1. Meşruiyet sağlamak
2. Gücü dağıtmak-tahsis etmek
3. Toplumu düzenlemek
4. Bireyleri kontrol etmek
5. Çatışma-ihtilafları çözmek
6. Adalet dağıtmak
7. Toplumu ve bireyleri değiştirmek

"Bireyleri Kontrol Etmek" konusu okunabilir.
Bredemeier, hukuku diğer sistemlerle girdi-çıktı ilişkisi olan bütünleştirici toplumsal işlev olarak tanımlar. Bu nedenle A şıkkı doğru diğer şıklar uygun değildir.

"Adalet Dağıtmak" konusu okunabilir.
C şıkkı doğrudur, çünkü Faydacı hukuk teorisine göre hukukun en temel işlevi toplumda en büyük mutluluğun temin edilmesidir. Buna göre hukukun amacı adaleti gerçekleştirmek değil, ancak insanların çıkarlarını korumak için en uygun koşulları oluşturmaktır.
Diğer şıklar uygun ifadeler değildir.

"Adalet Dağıtmak" konusu okunabilir.
Adaleti sağlama, hakların hak edenlere dağıtılmasını ifade etmektedir.
Hukukun düzenleyici işlevi adaletin şeklî prensipleri olarak karşılıklılık fikri, süreklilik fikri, rollerin tanımlanması fikri ve menfaatlerin denkleştirilmesi fikri olmak üzere dört ana boyutta ifade edilebilir. Dolayısıyla D şıkkı doğru, diğer şıklar uygun değildir.

"Toplumu ve Bireyleri Değiştirmek" konusu okunabilir.
Hukukun değişim işlevi sayesinde sistemin işleyişinin garantilenmesi ve
gelecek tasarımı da mümkün olmaktadır.

Hukukun işlevlerini yedi grupta ifade edebiliriz: Meşruiyet sağlamak, gücü dağıtmak-tahsis etmek, toplumu düzenlemek, bireyleri kontrol etmek, çatışma-ihtilafları çözmek, adalet dağıtmak, toplumu ve bireyleri değiştirmek

Hukukun diğer bir önemli işlevi, yönetim gücünü toplumda tahsis etmektir (Funk, 1972). Böylece hukuk, özellikle arzulanan ve sayıca kıt olan şeylerden başlayarak iktidar ve nüfuz gibi gayrimaddi şeylerin dağıtımını da düzenler (Rehbinder, 1971)

Hakaret davaları örneğinde konuyu tartışan Pound, cezanın paraya çevrilmesinin toplumsal yanlışların engellenmesi ya da kontrolünden çok, ekonomik yaklaşımın yasalardaki etkisini gösterdiğini düşünmektedir.

Hukukun toplumsal işlevlerinin neler olduğu sorusu esasen hukukun
toplum için neleri sağlamakta olduğuna ilişkin bir sorudur.

Hukukun doğuşu da toplumsal yaşamın tarihi ile koşut bir biçimde olmuştur. İnsanların, doğaları gereği ortak yaşama geçmeleriyle birlikte hukuk şekillenmeye başlamıştır.
Diğer şıklar uygun değildir.

Hukuk ve sosyoloji arasında her zaman yakın bir etkileşim söz konusu olmuş ve hukuk açısından da bu iş birliği yasalarla düzen verilecek olan toplumu
daha iyi anlamaya katkı sağlamıştır. Böylece sosyoloji alanındaki kuramlar ya da yaklaşımlar hukuk ve toplum ilişkisinin çözümlenmesine olanak sağlarken hukukun dinamik kalmasında da etkili olmuştur.

Platoncu ekolde hukuk kurallarının iyi insan üretmek için insan davranışının her yönünü kontrol etmesi gerektiği düşünülür. Cicero’nun ifadesi bu anlayışın temel tezini betimler niteliktedir: Bu, doğaya uygun, herkesi kapsayan, değişmez, sonsuz, buyurarak ne yapmamız gerektiğini söyleyen ve yasaklamak suretiyle bizi kötülüğe karşı koruyan, aklın yolunu gösteren doğru bir yasadır

Çatışma yaklaşımı temelinde eleştirel bir bakışla hareket eden Marksist anlayış devlet ve hukuk arasında ayrılmaz bir bağ olduğunu savunur. Karl Marx’a göre hukuk ve devlet birbirleri olmadan asla var olamazlardı. Bu anlayışın temel kabullerinden biri de doğal olarak devletin bir baskı aracı olmasıdır. Buna
göre Marx’ın devlet ve hukuk hakkındaki yaklaşımı temel olarak araçsaldır. Hukuk sistemi, burjuva devletinin bir unsuru olduğu için sınıf baskısının
araçlarından birine dönüşmüştür, mülkiyet ve kazancı güvence altına almak için vardır ve yönetici sınıfın çıkarlarını korur. Hukuk ve yasal sistem devlete egemen olan burjuvazinin ve kapitalizmin çıkarlarına hizmet işlevi görmektedir.

Sosyolojik anlayış açısından hukuk, her şeyden önce toplumsal bir olgudur. Dolayısıyla hukuk, her an, ait olunan grubun dayattığı ve toplumsal ilişkileri
belirleyen zorunlu kurallar bütünü olarak tanımlanabilir.

I. Başlangıç noktası itibarıyla, hukukun tepki işlevinden önce düzen işlevi yer almaktadır.
II. Hukukun bireyin davranışına ilişkin kontrol işlevi önleyici niteliktedir.
III. Modern devletlerde anayasalar, yasal sistemin temel dokümanı
olmanın yanında ulusal ruhu, bilinci yansıtan eğitsel belgeler olarak ele alınabilir.
IV. Siyasal merkezli bir otorite anlamında devletin olmadığı toplumlarda hukukun sistemli bir şekilde gelişmediği gözlemlenmiştir.

Durkheim’ın da açıkladığı üzere hukuk maddi olmayan toplumsal olgulardandır (Işıktaç ve Koloş, 2015). Doğru cevap B'dir.

Modern sosyoloji, tartışma götürmez bir biçimde hukuku toplumun bir işlevi olarak görmektedir (Ehrlich ve Isaac, 1922). Sosyolojik açıdan hukuk toplumun aynası konumundadır, toplumsal yaşamın hem girdisi hem de çıktısı olarak ele alınabilir (Can, 2011; Işıktaç ve Koloş, 2015). Toplum ve hukuk arasındaki ilişki karşılıklıdır. Bütün toplumlarda yasal düzenlemeler toplumsal bağlamda yerleşiktir (Dilcher, 2008). Hukuk, toplumun otomatik eyleminin bir ürünü olarak başlar ve zamanla toplumun sürekli büyümesinin ve mükemmelliğinin kaynağı hâline gelir. Toplum neredeyse onsuz var olamaz (Lindsey, 1908). Doğru cevap A'dır.

Elbette hukukun ne için var olduğunun belirlenmesi amacıyla temel meseleyi çerçevelemek üzere çeşitli terimler kullanılmıştır. Bununla birlikte hukukun işlevleri kavramsalı incelikli bir analize ve kullanıma imkân tanımaktadır. Bu bağlamda bu ifadenin yararlı olabilmesi için, öncelikle işlev teriminin kendisi bir dizi farklı kavrama uygulandığından işlevin farklı anlamlarından hangisinin kullanıldığının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Nagel
(1961) bu farklı kavramsallaştırmaları analiz ederek altı ana anlamı belirlemiştir. Doğru cevap C'dir.

Tinselci açıklama başlığı altında birbirinden oldukça farklı olmakla birlikte sonuç itibarıyla aynı yönlendirici düşünceye, yani hukukun insanın kalbine yerleşmiş ve ona izleyeceği yolu, takınacağı tavrı gösteren akılcı ya da doğaüstü bir esin olduğu düşüncesine dayanan görüşler yer alır. Bu anlayışlar Antik Çağ anlayışları, Orta Çağ anlayışı, doğal hukuk anlayışı ve tarih okulu olarak ifade edilebilir (Levy-Bruhl, 1991). Doğru cevap D'dir.

Orta Çağ boyunca hukuk, akılcı ancak aynı zamanda Tanrısal hukuktan da nasibini almış bir kavram olarak görülmüştür. Bununla birlikte bu anlayış zamanla bir sekülerleşme süreciyle karşı karşıya kalmıştır (Levy-Bruhl, 1991). Bu sürecin gelişimiyle birlikte ortaya çıkan modern devlet anlayışı otoritenin ve işlevlerin Tanrı’dan ya da yüksek bir amaçtan çıkarsanamayacağı fikrine dayanır, dolayısıyla dinsel haklılaştırmaya başvurulmaz. Buna göre devlet ve hukuk, insan tarafından ve sadece insani amaçların gerçekleştirilebilmesi için geliştirilmiştir (Özlem, 2000). Doğa hukukçuları olarak da bilinen Hobbes, Locke ve Rousseau gibi düşünürler ise insanlığın, uygar ve devletli topluma geçmeden önce herkesin eşit haklara sahip olduğu bir doğa durumunda bulunduğu fikrinden hareket etmekteydiler. Doğru cevap E'dir.

Hegemonya kavramsalı etrafında devlet ve hukuk arasında ilişkiye değinen Gramsci’ye göre de hukuk, bir yandan yönetici kesimin homojenliğini sağlamakta, öte yandan yönetici kesim için önemli bir şey olan toplumsal itaati gerçekleştirmektedir. Doğru cevap B'dir.

Modern hukuk sosyolojisinin kurucusu olarak kabul edilen Weber ise modern toplumda toplumsal yaşamın giderek daha fazla rasyonelleştirilmiş oluşuna ilişkin analizleri bağlamında modern siyasal otoritenin temeli olarak hukukun rolünü deirdelemiştir. Diğer seçeneklerde Durkheim'ın hukuk sosyolojisi açıklanmaktadır. Doğru cevap D'dir.

Funk (1972) ise işlevleri genel bir sınıflamaya tabi tutarak hukukun yedi büyük işlevini tanımlamıştır. Hukukun çoğu işlevinin yedi ana kategoriden birine girdiği söylenebilir:
1. Meşruiyet sağlamak
2. Gücü dağıtmak-tahsis etmek
3. Toplumu düzenlemek
4. Bireyleri kontrol etmek
5. Çatışma-ihtilafları çözmek
6. Adalet dağıtmak
7. Toplumu ve bireyleri değiştirmek
Doğru cevap E'dir.

Sosyal devlet anlayışının ortaya çıkması ve gelişimiyle birlikte, hukukun toplumsal işlevlerinin kapsamı da genişlemiştir. Doğru cevap B'dir.

Llewellyn’e göre anlaşmazlıkların giderilmesi işlevi hukuk hayatının hastalık hâlleri demek olan suçla, haksız fiiller, hukuka aykırı fiiller ya da aşikâr menfaat çatışmaları gibi sorunlarla ilgilidir. Doğru cevap A'dır.

Düzen olmadan toplumsal yaşamın sefalete dönüşeceğini ve hukukun bu düzeni sağladığını savunan ve birçok yönden kusurlu olsa bile mevcut herhangi bir yasal sistemin en azından düzen sağlama işlevini yerine getirdiği savunan düşünür T. Hobbes'tur.

GİRİŞ
Osmanlı Devleti’nde modernleşme hareketlerinin anayasal gelişmeler açısından özel bir öneme sahip olduğu söylenebilir. Buradan hareketle bu bölümde Osmanlı İmparatorluğu’nda anayasacılık hareketleri, 1808 tarihli Sened-i İttifak belgesiyle başlatılmakta ve 1839 Tanzimat ve 1856 Islahat Fermanları, ilk Anayasa 1876 tarihli Kanun-i Esasi, İmparatorluktan Cumhuriyete geçişte geçiş dönemi anayasası olarak Millî Mücadele Dönemi’nde kabul edilen 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye değerlendirilmektedir. Cumhuriyet Dönemi’nde belli başlı anayasal gelişmeler ise 1924, 1961 ve 1982 Anayasaları etrafında incelenmektedir.

Anayasa Türleri
Maddi anayasa - Yöntemsel anayasa: Belli sosyoekonomik politika tercihlerini anayasa hükmü hâline getirerek, onlara bir ölçüde değişmezlik sağlayan ve iktidarların farklı politikalar uygulama imkânını azaltan anayasalar maddi anayasa olarak nitelendirilir. Örneğin, bütün hükûmetlerin sosyalist ekonomik modeli uygulamasını zorunlu tutan anayasalar bu niteliktedir. Buna karşılık yöntemsel anayasa ise demokratik bir sistemde iktidarın el değiştirmesi ve kullanılmasına ilişkin kuralları koymakla yetinerek uygulanacak politikaları iktidarlara bırakan bir anayasadır.

Toplumsal Değişme ve Anayasalar
Sosyal, ekonomik ve siyasal faktörler: Sosyal ve siyasal faktörler, bir ülkede çeşitli alanlarda değişik gruplar arasındaki farklılaşmaları etkilemektedir ve bu farklılaşmalardan kaynaklanabilmektedir. Ekonomik faktörler, bir ülkenin genel ekonomik koşullarından (üretim, dağıtım, paylaşım, tüketim ilişkileri) doğmaktadır. Anayasal değişmeyi doğrudan ya da dolaylı olarak etkileyen faktörlerin başlıcaları sosyal, ekonomik ve siyasal niteliğe sahiptir. Anayasacılık tarihinin dönüm noktalarından birisini oluşturan liberal anayasal sistemlerin demokratikleşmesinde; oy hakkının genişlemesi suretiyle geniş kitlelerin siyasal sürece katılması ve refah devletinin gelişmesi en önemli faktörler olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca parlamentarizmin gelişmesi, federal ilişkilerdeki değişmeler ve siyasal partiler ile organize büyük sosyal grupların giderek önem kazanması da anayasaları etkileyen faktörler arasında yer alır. Farklı toplumsal gruplar arasındaki statü farklılıklarını belirleyen sosyal ve ekonomik faktörler, bu grupları, siyasal ilişkilerin yeniden düzenlenmesini talep etmeye yöneltebilmektedir. Ekonomik güç değişmeleri de benzer sonuçlar doğurabilmektedir. Toparlayacak olursak toplumdaki sosyal, siyasal ve ekonomik olaylar anayasalar aracılığıyla düzenlenebilmektedir. Aynı zamanda anayasalar sosyal, siyasal ve ekonomik olayların etkisi altında şekillenebilmektedir.

TÜRKİYE’DE TOPLUMSAL DEĞİŞME VE ANAYASAL GELİŞMELER (İMPARATORLUK DÖNEMİ)
Yazılı anayasa öncesi dönemde düzenlenen belgeler: II. Sened-i İttifak, IV. Islahat Fermanı ve V. Tanzimat Fermanı'dır. Doğru cevap B seçeneğidir.

Hukuk Devletine Yönelişin İlk Adımı: Sened-i İttifak
Sened-i İttifak’ın kabulüne odaklanıldığında Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa başkanlığında bir tarafta âyanların, diğer tarafta devletin ileri gelenlerinin arasında 29 Eylül 1808’de Kağıthane’de “meşveret-i amme” denilen büyük bir toplantı yapıldığını belirtmek gerekir. Toplantıda varılan kararlar “Sened-i İttifak” adı verilen bir belgede toplanır. 25 kişi tarafından bu şekilde imzalanan Sened-i İttifak onay için Padişaha sunulur. Padişah İkinci Mahmud Sened-i İttifak’ı bir “hattı humayun” ile onaylar. Dolayısıyla, padişah, bir Hatt-ı Hümayun ile Sened-i İttifakı onaylamış bağlayıcı bir hukuki belge hâline getirmiştir (Gözler, 2018: 20-21).

Modernleşmeyi Sosyal Hayatın Farklı Alanlarına Yaymayı Amaçlayan Bir Belge: Tanzimat Fermanı
“Tanzimat (restauration), askeri ve teknik olarak başlayan Batılılaşmanın siyasi-hukuki bir şekil alması demektir. Ancak modern devlet anlayışına uygun devlet daireleri daha II. Mahmud zamanında kurulmaya başlamıştı. Bâbıâli ve nezaretlerin temelleri o zaman atılmış bulunuyordu. Fakat bunun sistemli bir ilkeye bağlı olarak uygulanması ve bütün vatandaşların eşit haklara sahip olduklarını gösteren bir devlet zihniyeti halinde ifadesi Tanzimat’la mümkün olmuştur” (Ülken, 1979: 36). Tanzimat, III. Selim’in başlattığı ve II. Mahmud’un geliştirdiği reform girişimlerinde yeni bir aşamayı yansıtmaktadır. Tanzimat Fermanı ile reform girişimleri ordu ve maliye alanından bürokrasiye, eğitim, hukuk ve yargıya yayılmıştır (Pamuk, 2007: 200-201). Batılılaşma adı altında gelen yenilikler, “mal emniyeti”, “servetlerin müsadere edilememesi” gibi, Osmanlı mülkiyet sistemini hukuken değiştiren, tebaa arasında eşitlik, kardeşlik, vs. gibi bazı değerlerin (laikliğe doğru da adım atarak) kabul edildiği Gülhane Hattı Hümayunu, 1839’da toplar atılarak büyük bir merasimle ilan edilmiştir (Küçükömer, 2007: 34).
Tanzimat Fermanı’nın bir hukuk belgesi ya da kaynağı sayılabilmesi noktasında birbirine karşıt görüşler hâkimdir. Bir görüş Tanzimat Fermanı’nı anayasal nitelik taşıyan bir belge olarak nitelendirirken, farklı bir görüş Tanzimat Fermanı’nın anayasal bir nitelik taşımadığını iddia etmektedir. Bu bakımdan belgenin hukuki niteliğini netleştirme
Tanzimat Fermanı’nın içeriğine baktığımızda devlet yönetimine (yasama, yürütme ve yargı faaliyetleri) ilişkin ilkeleri şöyle sıralayabiliriz: Tanzimat Fermanı’nın devlet yönetimiyle ilgili en önemli ilkesi, iktidarın kendi kendini sınırlamasıdır. Buna göre, kamusal alan yeni kanunlarla düzenlenecek ve keyfi işlemlere izin verilmeyecektir. Bütün işlemlerin kanunlara uygun olarak yürütülmesi sağlanacak, buna uymayan görevliler cezalandırılacaktır. Keyfi cezalara son verilecek, mahkemelerde duruşmaların aleni olması sağlanacak, yargı kararı olmadıkça kimseye ceza verilmeyecektir. Devlet harcamalarının finansmanı için vergi toplanacaktır. Devletin askerî ve diğer harcamaları kanunla düzenlenecek ve sınırlanacaktır. Kanunların hazırlanmasında yeni bir yöntem benimsenmiştir. Buna göre kanunlar, yetkili kurullar (Meclisi Ahkâmı Adliye ve Babı Seraskeri Darı Şurası) tarafından serbestçe görüşülerek kararlaştırıldıktan sonra Padişah tarafından onaylanarak yürürlüğe sokulacaktır. Tanzimat Fermanı’nın devlet yönetimi alanındaki bir diğer önemli ilkesi de eşit muamele yükümlülüğüdür. Buna göre, Tanzimat Fermanı ile getirilen haklardan din ayrımı gözetilmeksizin devletin bütün uyrukları yararlanacaktır. Tanzimat Fermanı’nda hak ve özgürlüklere ilişkin ilkeler şunlardır: Kişi dokunulmazlığı ve güvenliği kabul edilmiştir. Buna göre, kimse, kanun dışı nedenlerle suçlanmayacak ve cezalandırılmayacaktır (kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesi). Herkesin adil ve aleni yargılanma hakkı vardır. Kimsenin şeref, haysiyet ve namusuna dokunulmayacaktır. Cezalar şahsi olup mirasçılara intikal etmeyecektir (cezaların şahsiliği ilkesi). Kişilerin mal güvenliği kabul edilmiştir. Buna göre, herkes mal ve mülkünde serbestçe tasarrufta bulunabilecektir (mülkiyet hakkı). Kimsenin malı müsadere (el koyma) edilmeyecektir. Herkesten ancak emlak ve kazancına (mali gücüne) göre vergi alınacak ve vergide adalet sağlanacaktır. Ömür boyu askerlik uygulamasına son verilecek ve askerlik ödevi, dört veya beş yıl süreli olarak adil bir şekilde yeniden düzenlenecektir (Ergül, 2019: 176).
konusunda bir uzlaşmanın sağlanmadığı söylenebilir. Bir yaklaşıma göre Tanzimat Fermanı, tebaa-devlet ilişkileri ile kamu gücünün kullanılmasına yönelik kurallar getiren, iktidarın kendini sınırlamasını temsil eden, geri çekilene kadar bağlayıcılığı olan, modern anlamda anayasa olmasa bile anayasal nitelik ya da değere sahip bir berattır. Ferman bir yönüyle anayasal özellikler göstermektedir. Ancak bu yönünü öne çıkarabilmek için Ferman ile ilgili karşılaştırmalarda 19. yüzyıl anayasalarının esas alınması gerekir. 19. yüzyıl anayasalarının ortak yanının hükümdarın hak ve yetkilerini sınırlandırması özelliğinin Tanzimat Fermanı için de geçerli olduğu söylenebilir. Ayrıca Ferman’a anayasa niteliğini veren hususları şöyle sıralamak mümkündür: Hükümdarın ve hükûmetin keyfi işlerine son verilmesi, halkın doğal haklarının eşit olarak tanınması, Meclis-i Ahkâm-ı Adliye’nin yasa hazırlama ve devlet giderlerini denetleme ile görevlendirilmesi, padişah ve devlet ileri gelenlerinin halk önünde ant içmesi, Ferman’ın mahkemelerde tescil edilmesi, aykırı uygulamaların yasaklanması. Karşıt görüşe göre ise Ferman anayasal nitelik taşıyan belgelerin biçimsel özelliklerine (bölümler, maddeler, sistematik) sahip değildir. Özü bakımından da devletin kuruluş ve işleyişi, devlet-birey ilişkileri ile ilgili kurallardan yoksundur(Tanör, 2004: 92 - 93).
Tanzimat Fermanı ile Osmanlı devlet düzeninde ilk kez bir padişah kendi iradesiyle kendi yetkilerini ve iktidarını sınırlamıştır. Ancak yaptırım olarak subjektif ve manevi bir desteğe, ant içmeye dayanması onun tek yanlı niteliğinden doğmaktadır. Şunu da belirtmek gerekir ki mutlakiyetçi bir sistem ve geleneksel bir ortamda hükümdarın, uyruklarına birtakım sözler verip bunları yerine getireceğine yemin etmesi önemli bir bağlanmadır (Bozkurt, 2018: 101).

İmparatorluktan Cumhuriyete Geçiş Sürecinin Anayasası: 1921 Teşkilat-ı Esasiye
1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, Osmanlı- Türk Anayasacılığında en keskin dönüm noktasıdır. Bu anayasa kısalığını kat kat aşan büyük öneme sahiptir. Bu anayasanın ortaya çıkmasında 1918 sonlarındaki siyasal-anayasal çöküş oldukça etkili olmuştur (Tanör, 2004: 225).

Cumhuriyet Döneminin İlk Anayasası: 1924 Anayasası
1924 Anayasası’nın meclis hükûmetine benzeyen hükümleri şunlardır:
1) Türk Milletini ancak TBMM temsil eder ve Millet adına egemenlik hakkını yalnız o kullanır (m. 4).
2) Yasama yetkisi ve yürütme erki Büyük Millet Meclisinde belirir ve onda toplanır (m. 5).
3) Meclis, Hükümeti her zaman denetleyebilir ve düşürebilir (m. 7). Ancak Hükümetin Meclisi feshetme yetkisi bulunmamaktadır.

1982 Anayasası
1961 ve 1982 Anayasaları yapılış ve yöntemleri bakımından şu ortak özelliklere sahiptir:
II. Askerî müdahalelerin ürünü olmak
III. Referanduma sunularak kabul edilmiş olmak
V. Asker ve sivillerden oluşan seçimlerle oluşmamış Kurucu Meclisler tarafından hazırlanmak

Cumhuriyet Döneminin İlk Anayasası: 1924 Anayasası
Geçiş döneminin ardından artık yeni bir anayasaya ihtiyaç duyulmuştur. Hâlen yürürlükte olduğu kabul edilen 1876 Kanun-i Esasi ikili bir anayasa sistemi yaratıyordu (Sevinç, 2012: 21). Geçiş döneminden başarıyla çıkılmasından sonra devletin temel kuruluşunu, toplumun ve bireylerin konumunu ve haklarını belirleyecek yeni bir yapılanma ihtiyacı ortaya çıkmıştır. İkili Anayasalı durumuna da son verilmesi gerekiyordu. Bu bakımdan yeni meclisin, yeni devletin yeni anayasasını yapma biçimindeki tarihsel görevle karşı karşıya kaldığı söylenebilir (Tanör, 2004: 290). Dolayısıyla saltanatın ve halifeliğin kaldırılması ve cumhuriyetin ilanının ayrıntılı bir anayasa yapma gereksinimini artırdığı söylenebilir (Akşin, 2011: 194). Bu koşullarda II. Türkiye Büyük Millet Meclisi kendi içerisinde bir Anayasa Komisyonu kurmuştur. Hazırlanan Anayasa metni mecliste yapılan görüşmeler sonucu 20 Nisan 1924 tarihinde kabul edilmiştir (Anayurt: 2018: 116).
1924 Anayasası’nın içeriğine baktığımızda şunları söyleyebiliriz: “Anayasa’nın hiçbir maddesi hiçbir sebep ve bahane ile savsanamaz ve işlerlikten alıkonamaz. Hiçbir kanun Anayasa’ya aykırı olamaz” hükmüyle anayasanın üstünlüğü ilkesini benimsemiştir. Bununla birlikte, kanunların anayasaya uygunluğunun yargısal denetimine yer vermemiştir. Ayrıca Anayasa’da “Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir” hükmünün değiştirilemeyeceği ve değiştirilmesinin teklif dahi edilemeyeceği hükme bağlanmıştır. 1924 Anayasası meclis hükûmeti ile parlamenter sistem arasında karma bir hükûmet sistemi kurmuştur. Bu sistem “Kuvvetler Birliği ve Görevler Ayrılığı Sistemi” olarak nitelendirilmektedir (Ergül, 2019: 183).
Anayasanın değiştirilmesi Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tam sayısının üçte ikisinin çoğunluğuyla mümkündür. Anayasa’ya göre Türkiye Büyük Millet Meclisi, millet iradesinin bizzat kendisidir. Türkiye Büyük Millet Meclisi üzerinde hiçbir güç yoktur. Nitekim Anayasa, Türkiye Büyük Millet Meclisinin iradesini denetleyebilecek herhangi bir denetim organına yer vermemiştir. Bu nedenle anayasanın çoğunlukçu demokrasi anlayışına dayandığına herhangi bir kuşku yoktur. Egemenlik, herhangi bir kayıt ve koşula bağlı olmaksızın millete aittir. Millet bu egemenliği onun tek ve gerçek temsilcisi olan Türkiye Büyük Millet Meclisi aracılığıyla kullanacaktır. Yasama-yürütme ilişkileri açısından bakıldığında karma (melez, hibrit) bir hükûmet sistemine yer verilmiştir. Başka bir söyleyişle ne tam bir parlamenter sistemden ne de tam bir meclis hükûmeti sisteminden söz edilebilir. Her iki hükûmet sisteminin de bariz özelliklerini görmek mümkündür (Anayurt, 2018: 116-117).
1924 Anayasası’nın meclis hükûmetine benzeyen hükümleri şunlardır:
1) Türk Milletini ancak TBMM temsil eder ve Millet adına egemenlik hakkını yalnız o kullanır (m. 4).
2) Yasama yetkisi ve yürütme erki Büyük Millet Meclisinde belirir ve onda toplanır (m. 5).
3) Meclis, Hükümeti her zaman denetleyebilir ve düşürebilir (m. 7). Ancak Hükümetin Meclisi feshetme yetkisi bulunmamaktadır.
1924 Anayasası’nın parlamenter sisteme benzeyen hükümleri ise şunlardır:
1) Büyük Millet Meclisi, yasama yetkisini kendisi kullanırken (m. 6), yürütme yetkisini ancak Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu eliyle kullanabilir (m. 7).
2) 1924 Anayasası ile (m. 44) hükûmetin kurulması konusunda parlamenter sisteme benzeyen bir mekanizma öngörülmüştür. Buna göre “Başbakan, Cumhurbaşkanınca Meclis üyeleri arasından tayin olunur. Öteki bakanlar Başbakanca seçilip tamamı Cumhurbaşkanınca onandıktan sonra Meclise sunulur. Meclis toplanık değilse sunma işi Meclisin toplanmasına bırakılır. Hükümet tutacağı yolu ve siyasi görüşünü en geç bir hafta içinde Meclise bildirir ve ondan güven ister.”
3) Parlamenter hükûmet sisteminin unsurlarından birisi olan hükûmetin siyasi sorumluluk kuralı da 1924 Anayasası’nın “Bakanlar Kurulu, Hükümetin genel politikasından birlikte sorumludur” (m. 46) hükmüyle kabul edilmiştir (Atar, 2019: 44 - 45).
1924 Anayasası yargı yetkisinin Millet adına usul ve kanuna göre bağımsız mahkemeler tarafından kullanılmasını öngörmüştür. Anayasa ayrıca mahkemelerin bağımsızlığı ilkesi, hâkimlik teminatı ve yargılamanın açıklığı kuralına da yer vermiştir (Atar, 2019: 45). 1924 Anayasası’nda temel hak ve hürriyetlere de yer verilmektedir. 1924 Anayasası temel hak ve hürriyetlerin kökeni ve sınırları konusunda “tabii hak anlayışı”nı benimsemiştir. Anayasa’ya göre
“Her Türk hür doğar, hür yaşar. Hürriyet, başkasına zarar vermeyecek her şeyi yapabilmektir. Tabii haklardan olan hürriyetin herkes için sınırı başkalarının hürriyetinin sınırıdır. Bu sınırı ancak kanun çizer (m. 68). Anayasa yapıldığı dönemde Batı anayasalarında da tam olarak görülmeyen sosyal haklar dışındaki kişi hak ve hürriyetlerini genel olarak düzenlemekle birlikte, Meclisçe yapılacak sınırlamaların ölçüsünü belirlememiştir. Bu ise Meclis çoğunluğunun hakları aşırı bir şekilde sınırlamasını mümkün hâle getirmekteydi. Anayasa’da düzenlenen hak ve hürriyetler şunlardır: Eşitlik ilkesi (m. 69), kişi hürriyeti ve kişi güvenliği (m. 72), işkence, eziyet, müsadere ve angarya yasağı (m. 73), din ve vicdan hürriyeti (m. 75), konut dokunulmazlığı (m. 76), basın hürriyeti (m. 77), seyahat hürriyeti (m. 78), sözleşme hürriyeti, çalışma hürriyeti, mülkiyet hakkı, toplanma hürriyeti, dernek ve şirket kurma hakkı (m. 82), eğitim ve öğretim hürriyeti (m. 80), haberleşmenin gizliliği (m. 81), dilekçe hakkı (m. 82), kanuni hâkim güvencesi (m. 83), vergi ödevi (m. 84), seçme ve seçilme hakkı (m. 10-11), vatandaşlık hakkı (m. 88), devlet memurluğuna girme hakkı (m. 92) (Atar, 2019: 45 - 46).
Ana hatlarıyla liberal-demokratik bir düzen için elverişli bir çerçeve sağlamış olmakla birlikte, 1924 Anayasası’nın arkasında yatan felsefenin liberal anayasacılıkla bağdaşmayan yönlerinin de bulunduğu açıktır. Anayasanın felsefi arka planında genel iradenin yanılmazlığı varsayımına dayanan ve tekçi bir tasavvur geliştiren Rousseaucu düşünce yatmaktadır. Birlik-bütünlük, millî dayanışma ve toplumsal kesimlerin tek bir ulusal çıkar etrafında bütünleşmeleri anlayışı üstündeki vurgu, kuvvetler ayrılığı anlayışının gelişimini zorlaştırmıştır (Erdoğan, 2011: 77). 1921 ve 1924 Anayasaları Türkiye tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yapılan ilk ve son anayasalardır. 1924 Anayasası, 1921 Anayasası ile başlayan sıçramayı belgelemiş ulusal, laik ve demokratik bir devletin temellerini atmıştır (Bozkurt, 2018: 124).
Ulusal devletin kurulması aşamasında, 1924 Anayasasını yer yer başkalaştıran ya da değiştiren üç ana faktör grubu olmuştur; bunlardan birincisi 1925-1945 arasındaki “Tek Parti Rejimi” olgusudur. Bu oluşum anayasal pratiği büyük ölçüde etkilemiştir. İkinci büyük gerçeklik, bu rejimle eş zamanlı olarak yaşanan reformlar dizisidir. Bunların da siyasal ve anayasal rejim üzerinde önemli etkileri olacaktır. Üçüncüsü ise doğrudan anayasa değişiklikleridir ki tek parti rejimi gibi işleyişin yaşanma

Giriş bölümünde incelenebilir.
Normatif sistem doğru yanıttır.

Giriş bölümünde incelenebilir.
Normlar hiyerarşisi doğru yanıttır.

Giriş bölümünde incelenebilir.
1808 doğru yanıttır.

Giriş bölümünde incelenebilir.
Sened-i İttifak doğru yanıttır.

Giriş bölümünde incelenebilir.
1876 doğru yanıttır.

Giriş bölümünde incelenebilir.
Kanun-i Esasi doğru yanıttır.

Giriş bölümünde incelenebilir.
1921 doğru yanıttır.

Giriş bölümünde incelenebilir.
Teşkilat-ı Esasiye doğru yanıttır.

Bir Kavram Olarak Anayasa ve Anayasa-Toplumsal Değişme İlişkisi bölümünde incelenebilir.
Constitution doğru yanıttır.

Bir Kavram Olarak Anayasa ve Anayasa-Toplumsal Değişme İlişkisi bölümünde incelenebilir.
1930'lardan itibaren doğru yanıttır.

Bu soru "Anayasa Türleri" başlığından türetilmiştir.
Uzunlukları açısından bakıldığında anayasaların, yazılı anayasaların ilk örneklerinden olan kısa ve öz yani çerçeve nitelikteki Amerikan Anayasası ile yüzlerce maddeden oluşan uzun ve ayrıntılı yani kazuistik Hindistan Anayasası modeli arasında değişen farklı kapsam ve genişliklere sahip oldukları görülür.

Bu soru, " Anayasa Türleri" başlığından türetilmiştir.
Toplumu anayasa aracılığıyla dönüştürmeyi amaçlayan anayasa ideolojik anayasadır.
İktidarların farklı politikalar uygulama imkânını azaltan anayasalar maddi anayasalardır.
Kısa ve öz yani çerçeve nitelikteki anayasalar çerçeve anayasalardır.
Sıradan kanunlara göre değiştirilmesi zorlaştırılmış olan anayasalar katı anayasalardır.
Anayasal normların siyasi hayatın dinamikleriyle tam olarak bütünleşememesi nedeniyle uygulamada işlemeyen bir anayasa itibari anayasadır.

Bu soru "Toplumsal Değişme ve Anayasalar" başlığından türetilmiştir.
Genel olarak anayasal değişmeye yol açan faktörler, başka bir ifadeyle anayasal değişmenin temel dinamikleri arasında sosyal, siyasal, ekonomik faktörler, teknolojik gelişmeler, yeni bir devletin kurulması ya da bağımsızlığını elde etmesi ve bir ülkenin siyasal rejiminde meydana gelen değişiklikler gibi durumları saymak mümkündür.

Bu soru "Hukuk Devletine Yönelişin İlk Adımı: Sened-i İttifak" başlığından türetilmiştir.
Hattı Humayun: Osmanlı Devlet geleneğinde padişahın kendi el yazısı ile yazılmış emirleri için
kullanılan bir ifadedir.

Bu soru "Hukuk Devletine Yönelişin İlk Adımı: Sened-i İttifak" başlığından türetilmiştir.
Âyan kendi toprakları dışında da hüküm sürebilecektir değil Âyan kendi toprakları dışına el atmayacaktır. Ayrıca, Padişahın ve devletin otoritesini herkes kabul edecektir. Sadrazama itaat
edilecektir. Mali yükümlülükler ve vergilerle ilgili emirlere uyulacaktır. Yeniçeri Ocağı padişaha itaat
edecektir.

Bu soru "Hukuk Devletine Yönelişin İlk Adımı: Sened-i İttifak" başlığından türetilmiştir.
Sened-i İttifak geleneksel Osmanlı hukuk kaynaklarından herhangi birine benzememektedir.
Dinsel kaynaklı bir belge niteliğinde değildir. Kanun, kanunname, adalet fermanı vb. gibi örfi hukuk
işlem türlerine de girmemektedir. Yasa ve anayasal belgelerdeki hukuki belirlilikten ve objektif dilden
yoksundur. Belgeyi oluşturan topluluk, kural koymaya yetkili bir kurum değildir. İki taraflı bir belge,
bir misak ya da sözleşme olarak değerlendirilebilir. Merkez ve taşra güçlerinin geçici mutabakat arayışları doğrultusunda bugünkü deyimiyle “yuvarlak masa”, “ortak platform” ya da “konsensüs” metni karakterine sahiptir.

Bu soru "TÜRKİYE’DE TOPLUMSAL DEĞİŞME VE ANAYASAL GELİŞMELER (İMPARATORLUK DÖNEMİ)" başlığından türetilmiştir.
Osmanlı Devleti 1808 Sened-i İttifak Anayasal belge
Osmanlı Devleti 1839 Tanzimat Fermanı Anayasal belge
Osmanlı Devleti 1856 Islahat Fermanı Anayasal belge
Osmanlı Devleti 1876 Kanun-i Esasiye Anayasa
Osmanlı Devleti 1921 Teşkilatı Esasiye Anayasa
Türkiye Cumhuriyeti 1924 Teşkilatı Esasiye Anayasa
Türkiye Cumhuriyeti 1961 Anayasa Anayasa
Türkiye Cumhuriyeti 1982 Anayasa Anayasa

Bu soru "Osmanlı Devleti’nin İlk Yazılı Anayasası: Kanun-i Esasi" başlığından türetilmiştir.
İstibdat Dönemi: II. Abdülhamid’in meclisi kapatıp, Kanun-i Esasi’yi askıya aldığı 1878 ile
1908 arası dönem anayasa taraftarları ve II. Abdülhamid muhalifleri tarafından istibdat dönemi olarak adlandırılmaktadır.

Bu soru "Cumhuriyet Döneminin İlk Anayasası: 1924 Anayasası" başlığından türetilmiştir.
1924 Anayasası: “Anayasa’nın hiçbir maddesi hiçbir sebep ve bahane ile savsanamaz ve işlerlikten alıkonamaz. Hiçbir kanun Anayasa’ya aykırı olamaz” hükmüyle anayasanın üstünlüğü ilkesini benimsemiştir. Bununla birlikte, kanunların anayasaya uygunluğunun yargısal denetimine yer vermemiştir. Ayrıca Anayasa’da “Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir” hükmünün değiştirilemeyeceği ve değiştirilmesinin teklif dahi edilemeyeceği hükme bağlanmıştır. 1924 Anayasası meclis hükûmeti ile parlamenter sistem arasında karma bir hükûmet sistemi kurmuştur. Bu sistem “Kuvvetler Birliği ve Görevler Ayrılığı Sistemi” olarak nitelendirilmektedir.

Bu soru "1982 Anayasası" başlığından türetilmiştir.
1961 ve 1982 Anayasaları yapılış ve yöntemleri bakımından şu ortak özelliklere sahiptir:
1. Askerî müdahalelerin ürünü olmak
2. Asker ve sivillerden oluşan seçimlerle oluşmamış Kurucu Meclisler tarafından hazırlanmak
3. Referanduma sunularak kabul edilmiş olmak

II. Mahmut, Osmanlı İmparatorluğu’nda anayasacılık hareketlerinin başlangıcı olan 1808 tarihli Sened-i İttifakı, bir Hatt-ı Hümayun ile onaylamış bağlayıcı bir hukuki belge hâline getirmiştir

II. Mahmut, Osmanlı İmparatorluğu’nda anayasacılık hareketlerinin başlangıcı olan 1808 tarihli Sened-i İttifakı, bir Hatt-ı Hümayun ile onaylamış bağlayıcı bir hukuki belge hâline getirmiştir

FEMİNİST HUKUK KAVRAMI
Doğru cevap D şıkkıdır. Feminist hukuk teorisi, yasama, yürütme ve yargı süreçlerinde hukukun, kadınlar ve kadınların yaşamları üzerindeki etkilerini dikkate alan bir bakış açısından düzenlenmesi anlamına gelmektedir. Hukuk sisteminin, kadınların deneyimleri ve ihtiyaçlarını reddeden ya da görmezden gelen bir biçimde nasıl yapılandırıldığına odaklanmaktadır. Feminist hukuk teorisi, tüm toplumsal kurumların işbirliği içinde kadını ikincilleştirildiği ataerkil sistemin, yasal sistemi kadınlar aleyhine nasıl etkilediği ve bu etkilerin neden kabul edilemez olduğuna dair teorik ve pratik bir girişimi kapsamaktadır. Diğer bir deyişle, feminist hukuk teorisi, politik olarak tarafsız değil, Patricia Smith’in de ifade ettiği gibi normatif bir yaklaşımdır. Temel yasal kategori ve kavramların
verili analizlerine meydan okumaktadır. Bu bağlamda, feminist hukuk teorisi normatiftir ve geleneksel hukuk teorisi ve yasaların da normatif olduğunu iddia etmektedir.

FEMİNİST HUKUK KURAMININ TEMEL SORUNLARI
Doğru cevap A şıkkıdır. Çünkü feminist hukuk alanında çalışanlar, kadının varlığının hukuk sisteminde görünmediğine işaret ederek eşitlik, adalet ve hak kavramları üzerinde durmuşlardır. Feminist araştırmacılar, özellikle görünüşte yasal sistemin temeli olan eşitlik ve tarafsızlık varsayımlarına karşı çıkmışlardır. Feminist hukuk, başlangıçta bu çıkışın feminist hukuk teorisi dersleri için bir araya getirilmesinden oluşmuştur. Smith, feminist hukuk teorisini, “hukukun ataerkil bir kurum olarak analizi ve eleştirisi” olarak tanımlamaktadır. Bu anlamda ataerkilliğin reddi feminizmi tanımlamaktadır. Bununla birlikte, feminist hukuk teorisi içinde, bu amaca ulaşmak üzere tek bir yöntem söz konusu değildir. Feminizm, çok farklı görüşlerin ele alındığı geniş bir yelpazeyi içermektedir. Bu nedenle, liberal, radikal, Marksist, sosyalist ve postmodern feminist kuramların ele alınışı feminist hukuk teorisinin anlaşılmasında son derece önem taşımaktadır.

FEMİNİST HUKUK KURAMININ TEMEL SORUNLARI
Eleştirel bir teori olarak feminist hukuk teorisi, genellikle, liberal Anglo-Amerikan geleneğiyle tanımlanan mevcut hukuki düşünce anlayışına karşılık vermektedir. Yasal pozitivizm ve doğal haklar teorisi, Anglo-Amerikan geleneğinin iki dalını oluşturmaktadır. Feminist hukuk, bu her iki dalın da yasalar hakkındaki varsayımlarına ilişkin, sorular sorarak karşılık vermektedir. Bu sorular: Yasaların tamamen tarafsız ve nesnel düzenlendiği ve objektif kurallara dayandırılması
gerektiği ilkesi; özellikle karar verici konumda olan hâkimlerin kişisel yaşam deneyimlerini kötüye kullanmaması ve yasaların tamamen tarafsız bir biçimde uygulanması; eşitliğin sabit ve değişmez değil, biçimsel bir ilke olarak ele alınması ve farklılıkların gözetilmesi; yasalar uygulanırken yasa yapıcı ve uygulayıcısı arasında amaç birliğinin sağlanması; adaletin bir süreç olarak anlaşılması ve usullerin yasalara uygun bir biçimde gerçekleşmesinin sağlanması olarak sıralanmaktadır. Doğru cevap E şıkkıdır.

FEMİNİST HUKUK TEORİSİNİN ORTAYA ÇIKIŞI
Doğru cevap C şıkkıdır. Çünkü feminist hukuk teorisi, önemli ölçüde, Amerikan kadın hareketinden doğmuştur. 1960’lı yılların sonlarında artan sayıda kadın Amerika Birleşik Devletleri’nde hukuk fakültesine gitmeye başlamış
ve bu kadın öğrenciler feminist hukukun gelişmesine ivme kazandırmışlardır. Hukuk fakültesindeki kadınların gittikçe daha fazla kadın hareketi içinde
yer almaları, kadın hakları alanında yasal mücadele için sınıftaki ders materyallerinin yetersizliğinden şikâyetçi olmalarına neden olmuştur. Ders ve seminerlerde cinsiyet ayrımcılığının görmezden gelinmesi, tecavüz suçlarıyla ilgili tartışmaların cinsiyet körü bir biçimde yürütülmesi ve genel olarak ders
programlarının herkesin değil fakat sadece erkeklerin ihtiyaç, ilgi ve çıkarlarına göre düzenlenmiş olmasına karşı itirazlarını ortaya koymuşlardır. Kadın haklarına odaklanan hukuk uygulamaları oluşturmayı amaçladıklarını ve hukuk fakültesinin
kendilerine öğrenmeleri için neye ihtiyaç duyduklarını öğretmediğini ileri sürerek öğrenciler hukuk fakültelerini “kadın ve hukuk” derslerini onaylamaya ikna etmişlerdir.

FEMİNİST HUKUK TEORİSİNİN ORTAYA ÇIKIŞI
Doğru cevap E şıkkıdır. 1970’lerde feminist hukuk teorisi yasal uygulamalar konusunda önemli adımlar atmıştır. Kendilerini “kadın hakları” savunucusu olarak gören feminist hukukçular, bu alanda kazanımlar elde etmeyi amaçlamışlardır. Bu kazanımları, devlet kurumlarında iktidarı elinde tutanları hukuki reformlara ikna edebilmek yoluyla elde etmeyi hedeflemişlerdir. Burada amaç, benzer konumda olan bireyler için benzer uygulamaların olması gerektiği savıyla toplumsal değişim için uygun hedefin eşitlik olduğu ileri sürülmüştür.

FEMİNİST HUKUK TEORİSİNİN ORTAYA ÇIKIŞI
Doğru cevap A şıkkıdır. İkinci Dalga Feminist Hareketin kadın haklarına katkıları tarihsel süreçte özel bir öneme sahiptir. Birinci Dalga Hareketinin sivil yurttaşlık hakları bağlamında yaklaştığı kadın hareketini, “cinsel devrim” kavramı ile bambaşka bir boyuta taşımıştır. İkinci dalga feminist hareket, cinsellik, kadın bedeninin denetimi, doğurganlık, annelik, kürtaj gibi olgulara kadın üzerindeki eril iktidar tahakkümü vasıtasıyla yaklaşmıştır. “Özel alan politiktir” çıkışıyla, cinsler arasındaki eşitsizliği ele alan hareket, toplumsal kurumlarda eril egemenliğin gizlendiğini ve yeniden üretildiğini savunmuştur. Bu harekete göre, kadınlar kendi bedenleri üzerinde kontrolü sağlamalı, tüm eril kültür ve dil dönüştürülmelidir.

FEMİNİST EPİSTEMOLOJİ
Doğru cevap B şıkkıdır. Çünkü her epistemoloji, bilen, bilinen ve bilme süreçlerini içermektedir.

FEMİNİST EPİSTEMOLOJİ
Doğru cevap A şıkkıdır. Çünkü pozitivist epistemolojinin merkezinde nesnellik
kavramı vardır. Pozitivizmin temel varsayımı, gerçeğin öznel yargı ve yorumları ortadan kaldırdığı üzerinedir ve böylece bilen ve bilinen arasındaki
ikiliği keskin bir biçimde ortaya koymaktadır. Pozitivist epistemolojiye göre, öznellik bilgi için bir engeldir.

ULUSLARARASI KADIN KURULUŞLARI VE KADIN HAKLARI HAREKETİNE KATKILARI
Olympe de Gouges tarafından, Kadın Hakları Bildirgesi açıklanmış, bu metni 1789 Bildirgesi takip etmiştir. Olympe de Gouges açıklamasında; bütün kadınlar özgür doğarlar ve erkeklerle eşit haklara sahiptirler. Tüm politik örgütlerin amacı, doğal ve devredilemez kadın ve erkek haklarını korumaktır. Ulusu meydana getiren, kadın ve erkeklerin ittifakıdır. IV. maddede verilen bilgi doğru değildir. Hukuk genel iradenin ifadesidir: Buna göre, kadın ve erkek tüm yurttaşların hukukun düzenlenmesine doğrudan ya da temsilcileri vasıtasıyla katılma hakkı vardır. Doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru cevap E şıkkıdır. Aile hukuku, nişanlanma, evlenme, mal rejimi,
evliliğin sona ermesi ve hükümsüzlüğü koşulları, boşanma, zina, nafaka, çocukların velayeti ve soy bağı, evlat edinme, miras gibi konuları içeren ve
kişilerin aile kurumu içindeki ilişkilerini düzenleyen medeni hukuk kapsamında yer alan bir hukuk dalıdır.

Hukuk, toplumu düzenleyen ve devlet yaptırımıyla güçlendirilmiş bulunan kuralların, yasaların bütünüdür.

Radikal feminist hukuk kuramına göre ise yasal gelenek, kadınların karşı karşıya kaldığı sorunları çözmeye izin vermeyecek kadar ataerkilliğin içine derinden gömülü olduğundan tamamıyla çürümüş ve yozlaşmıştır. Bu anlayış nedeni ile radikal feminist hukukçular, kısmen veya bir bütün olarak eril hukuk sisteminin terk edilmesi gerektiğini iddia etme eğilimindedir.

Feminist hukuk uzmanları, farklılıklar yaklaşımındaki sorunları ortadan kaldırmak üzere önemli uğraşlar vermişler ve pek çok soruya yanıt aramışlardır. Aşağıdaki soru cümlelerinden hangisi feminist hukuk uzmanlarının yanıt aradığı sorular aşağıda sıralanmıştır:

• Cinsiyetler arasındaki hangi farklılıklar yasal amaçlarla ilgilidir veya ilgili olmalıdır?


• Farkların neler olduğu nasıl anlaşılır?


• Farklılıkların doğuştan mı yoksa yetiştirilmenin mi sonucu olduğu önemli midir?


• Doğru ve yanlış kalıp yargılara dayanan farklılıkları ayırt etmek yeterli midir?


• Yoksa farklılıkların sosyal destek talebinde bulunmak için yeterince “gerçek” ve kalıcı olduğu durumlar var mıdır?

Cinsiyetler arası doğuştan gelen ya da öğrenilen farklar nasıl ortadan kaldırılır?

Toplumsal tabi kılmanın dört önemli unsuru vardır. Bunlar, hiyerarşi kurma, nesneleştirme, boyun eğdirme ve şiddet uygulamadır.
Hiyerarşi, bir toplumdaki insanların ast-üst biçiminde gruplandırılmasını ifade etmektedir. Kadınlar için hiyerarşi, toplumsal, cinsel, kamusal ve özel alanlarda deneyimlenen ilişkileri içermektedir. Nesneleştirme ise bir insanın, insanı vasıflarından soyutlanıp, kişiliğinin ve bireyselliğinin yok sayılarak alınır-satılır bir mal/eşya hâline getirilmesi anlamına gelmektedir. Boyun eğdirme, boyun eğdirilen kişinin kişilik haklarının yok sayılmasıyla, özgür iradesinin ve kendi hakkında karar verebilme olanaklarının ortadan kaldırılmasını anlatmaktadır. Şiddet olgusu ise sistematiktir, kendine has özellikleri olan normatif bir olgudur ve genellikle şiddet uygulayanın haklı olduğu örtük bir biçimde kabul görmektedir. Hiyerarşi, nesneleştirme ve boyun eğdirme, sistematik toplumsal şiddetin ön koşullarıdır. Eğer bir to

Bilgi teorisi anlamına gelen epistemoloji, bilginin kökeni ve elde edilme yollarını açıklar.

Son zamanlarda Türkiye’nin en çok beğenilen sosyal medya projelerinden birisi “Kız Başına Projesi” Facebook’un dünya çapında düzenlediği “Uluslararası Sosyal Sorumluluk Kampanya Yarışması’nda dünya ikincisi olmuştur.