Toplam Kalite Yönetimi felsefesinin ve tekniğinin gelişmesinde birinci derecede rol oynayan W. Edwards Deming hem kavramsal hem de pratik katkılarıyla literatürde önemli bir yer işgal etmektedir.

Kalite: Üründe bulunan özelliklerin ihtiyaç olan, beklenen ya da zorunlu olan gereklilikleri karşılama derecesidir

Kalite maliyetleri üretimde meydana gelebilecek hataları önlemek amacıyla yürütülen faaliyetler, kalite ve kontrol muayeneleri ile malın üretimi sırasında veya müşteriye tesliminden sonra görülen hataların sonucunda meydana gelen maliyetlerdir.

Taylorizm: Frederick Winslow Taylor (1856-1915) tarafından geliştirilen, “bilimsel yönetim” de denen, endüstrideki işleri, kesin biçimde zamanlanabilen ve en etkin biçimde koordine edilebilen bir dizi basit işlemlere ayrıştırma (iş bölümü) yoluyla verimliliğin büyük ölçüde artırılabileceğini savunan üretim yöntemidir.

Deming çemberinde döngü dört adımdan meydana gelmektedir: Planla (Plan) adımında kaliteyi artıracak hedefler belirlenir, projeler tespit edilir. Kalite geliştirme takımı kurularak veriler derlenir, hangi süreçlerin değiştirilmesinin iyileştirici sonuçlar doğuracağı çalışılır. Uygula (Do) olarak bilinen ikinci adımda kaliteyi artıracak değişiklikler hayata geçirilir; süreçte, küçük de olsa iyileştirmeler yapılır; yapılanlar raporlanır ve kontrol için kayıt altına alınır. Üçüncü adımı Kontrol et (Check) adımı meydana getirir. Bu adımda hayata aktarılan değişimin etkileri ölçülür; beklenen değişikliklerin gerçekleşip gerçekleşmediği tespit edilir. Son adım sonuçlara göre önlem al (Act) ya da bazı yazarlar tarafından eyleme geç olarak Türkçeye çevrilmiştir. İlk başlangıçta yapılan değişimin veya denemenin sonuçlarına göre daha kapsamlı ve daha kalıcı değişiklikler yapma aşamasıdır. Beklenen sonuçlar ile gerçekleşen sonuçlar arasında fark olup olmadığı, var ise neden kaynaklandığı, döngünün herhangi bir adımında değişikliğe ihtiyaç olup olmadığı tespit edilir ve gerekli önlemler alınarak kalıcı uygulamalar yapılır.

Sebep-Sonuç Diyagramları: Balık kılçığı olarak da bilinen bu diyagramlar kaliteyi olumsuz etkileyen durumların ana ve tali sebeplerini tanımlamak amacıyla kullanılır.

Dağılma Diyagramları: Kaliteyi etkileyen iki değişken arasındaki bağıntının (korelasyonun) ya da varsa doğrusal ya da doğrusal olmayan ilişkinin tespit edilmesi amacıyla kullanılan bir grafik yöntemdir.

Deming Ödülü: Japonların 1951’den beri örgütlerin kalite geliştirme çabalarına verdikleri bir ödüldür. Japonlara II. Dünya Savaşı ardından verdiği kalite eğitimlerinin etkisiyle ödüle Deming’in adı verilmiştir. 1984’ten beri Japonya dışı örgütlerin başvurularına açılmış bir ödüldür. 1969 yılında Japonya’da düzenlenen ilk Uluslararası Kalite Kontrol Konferansı’ndan bugüne kadar da Deming Büyük Ödülü (eski adıyla Japonya Kalite Madalyası) Japon Bilim Adamları ve Mühendisleri Birliği (JUSE) tarafından verilmektedir. Toyota, Komatsu, Corona, Nikkon, Bridgestone, Philliphs, Fuji gibi firmalar kazananlar arasındadır.

The Malcolm Baldrige National Quality Award: 1987 yılında Amerikan Kongresi tarafında verilmeye başlanmıştır.

ISO 14000 serisi bir örgütün çevre sorumluluklarını yerine getirip getirmediğini değerlendirmekte kullanılan standartlardır.

1960-1980 döneminde kalite anlayışı kavramsal boyutta ve gerçek hayattaki uygulamalarıyla dikey olarak genişlemesini tamamlamıştır. Bütüncü ve kaliteyi merkezine alan yönetim felsefesi kavram ve uygulama olarak tüm örgütü kapsar hâle gelmiş ve bu yönetim anlayışının en sık kullanılan ismi ilk kez 1986’dan başlanarak “Toplam Kalite Yönetimi” olarak anılmaya başlanmıştır. Doğru cevap E'dir.

Kalite kavramı, Toplam Kalite Yönetimi tarafından daha çok müşteri tarafından tanımlanmış kalite olarak görülme eğilimindedir. Bu da örgütün ya da yöneticinin isteklerini ve düşüncelerini değil, müşterinin beklentilerini ilk sıraya koymayı gerektirir. Dolayısıyla TKY’de kalitenin anlamı, müşteri tarafından belirlenir. Toplam Kalite Yönetimi de örgütün her aşamasında kaliteyi artırmak için gösterilen entegre çabalar toplamıdır. Doğru cevap C'dir.

Dış başarısızlık maliyeti: Mal veya hizmetin müşteriye sunulmasından sonra kalitesizlik sebebiyle örgüt dışında karşılaşılan maliyetlerdir. Örgüte en zarar verici olan bu tür maliyetlerdir. Müşteri sadakati kaybedilir. Güven ve sadakat ise kazanılması zahmetli ve uzun süreler gerektirebilen özelliklerdir. Müşteri şikâyetleri ve bunların değerlendirilmesinde harcanan kaynak, emek ve zaman, ürün iadeleri, tamiratlar, garanti harcamaları, ürünlerin geri toplanması ve değiştirilmesi, ödenebilecek tazminatlar, kaybedilen müşteri ve satışlar bu maliyetlerdendir. Doğru cevap D'dir.

Önleme (koruma) maliyeti: Düşük kaliteli üretimin ortaya çıkmasını engellemek için önceden yapılan tüm faaliyet, yatırım ve harcamaları içeren maliyettir. Kalite planlaması, kalite standardı yatırımları için yapılan sermaye harcamaları, ürün ve süreç tasarımı, müşteri beklentileri hakkında bilgi toplama, çalışanların eğitimi, kaliteyle ilgili kayıt tutma, veri depolama bu maliyetler içerisine dahildir. Kalite denetimleri ölçme ve değerlendirme maliyetlerine dahildir. Doğru cevap B'dir.

1947’de pek çok Japon istatistikçiyle iyi arkadaş olan Deming; 1950’de zirvedeki Japon şirketlerinin yöneticilerine ve teknik ekibine istatistiki süreç kontrol seminerleri vermek üzere Japon Bilim Adamları ve Mühendisler Birliği (JUSE) tarafından Japonya’ya davet edilmiştir. Bundan sonra neredeyse her yaz Japonya’ya giden Deming, kalitenin neredeyse ‘kutsallaşacak’ fikriyatını anlatmıştır ve ‘Japonlara kaliteyi öğreten adam’ olarak tarihe geçmiştir. Toplam Kalite Yönetimi felsefesinin ve tekniğinin gelişmesinde birinci derecede rol oynayan Deming hem kavramsal hem de pratik katkılarıyla literatürde önemli bir yer işgal etmektedir. 1986 yılında yazdığı ve örgütlerde değişim fikrini işlediği Krizden Çıkış isimli kitabında ünlü 14 ilkeyi ortaya koymuştur. Doğru cevap C'dir.

Philip B. Crosby, “bir işi ilk seferinde doğru yap” anlayışı- nı geliştirmiştir. Herhangi bir hata düzeyinin kabul edilemeyeceğini “sıfır hatalı üretim” olması gerektiği fikrini geliştirmiştir. 1979 yılında Quality is Free (Kalite Bedavadır) adlı bir kitap yayımlamıştır. Doğru cevap A'dır.

Müşteri memnuniyetini temin etmek için müşterinin mal ve hizmet kalitesinden memnun olmasını sağlayacak çalışmalara kalite güvencesi denmektedir. Mal ve hizmetlerin kalite standartlarına uygun üretilerek müşteri beklentilerini ve yeterli güveni sağlaması için yapılması gereken sistematik çalışmalar bütününe kalite güvence sistemi denir. Doğru cevap C'dir.

Sebep-Sonuç Diyagramları: Balık kılçığı olarak da bilinen bu diyagramlar kaliteyi olumsuz etkileyen durumların ana ve tali sebeplerini tanımlamak amacıyla kullanılır. Diyagramın en sağ ucu, yani ‘balığın başı’, kalite sorununu temsil eder. Sorun; müşteri şikayeti, hatalı üretim, gecikmeli dağıtım olabilir. ‘Balığın omurgası’ balığın başını, yani sorunu, çeşitli ana ve tali sebeplere bağlar. ‘Kılçıklar’ ise sorunun sebepleridir. Sebepler, insan kaynağı eğitimsizliği, girdi kalitesi düşüklüğü, teçhizat kalibrasyon sorunları, eski teknoloji, yavaş karar verme vb. olabilir. Bir bütün olarak ve sistematik bir şekilde ana sorunları ve ana sorunları etkileyen tali sorunları görmeyi ve onlar üzerine eğilmeyi kolaylaştıran bir yöntemdir. En yaygın olarak kalite kontrol ekipleri tarafından kullanılır. Doğru cevap A'dır.

ISO 14000 serisi standartlar, ISO tarafından 1996 yılında çıkartılmıştır ve bir örgütün çevre sorumluluklarını yerine getirip getirmediğini değerlendirmekte kullanılan standartlardır. Doğru cevap E'dir.

Kalite uygulamalarına bakıldığında çok başarılı sonuçların alındığı örneklerin varlığının yanında oldukça başarısız olarak nitelenen pek çok uygulamaya da rastlanmaktadır. Başarısızlık sebepleri şunlardır:

• Samimi bir kalite kültürünün noksanlığı,
• Müşteriyi ve onun kalite tanımını yönetim anlayışının merkezine koymamak,
• Tepe yönetimin bu felsefeye tam desteğinin ve inancının olmayışı,
• İstatistiki süreç kontrol tekniklerine az güvenmek ya da çok fazla güvenmek,
• Alt kademe çalışanlara yetki vermemek ya da kalite artırma sorumluluğunu tamamen onların omuzlarına yüklemek

Doğru cevap B'dir.

Literatürde kaliteyi ve kalite algısını tanımlamak için kullanılan farklı yaklaşımlar ve kıstaslar vardır. Sık kullanılanlardan bazıları şunlardır (Reid ve Sanders, 2007: 138-139; Efil, 2006: 16-18; Çelik, 2010: 9-10; Klefsjö, 2003):

• Ölçülere uygunluk
• Amaca uygunluk
• Ödenen fiyata göre uygun bir değer
• Destek hizmetleri
• Psikolojik kriterler/Algılanan kalite
• Estetik

Düşük kalitenin bir örgüte çeşitli maliyetleri vardır. Bunların belli başlıcaları şu şekilde özetlenebilir (Tekin, 2009: 138-143; Reid ve Sanders, 2007; 138- 140; Şimşek, 2000:7):

• Pazar payı kaybı
• Önleme (koruma) maliyeti
• Ölçme ve değerlendirme maliyetleri
• İç başarısızlık maliyetleri
• Dış başarısızlık maliyeti

Waltern A. Shewhart (1891-1967) 1920-1930’larda New York Bell-Laboratuarlarında istatistikçi olarak çalışmıştır. Shewhart, özellikle tesadüfilik konusu (randomness) üzerinde mesai harcamış ve örgütteki tüm üretim süreçlerinde bir değişkenlik, yani belirlenen standartlardan çeşitli sapmalar olduğunu tespit etmiştir. Ürün standardında ya da spesifikasyonlarında ortaya çıkan değişkenlik ortadan kaldırılabilirse kalite iyileştirilebilir varsayımından hareketle kendisine “kalite alanının kurucularındandır” nitelemesini kazandıracak bir dizi çalışma yapmıştır

1. Ürün ve hizmet iyileştirme hedefi sürekli olmalıdır
2. Yeni felsefeyi benimseyin
3. Kitle denetimine olan bağımlılığınızı bitirin
4. Fiyat etiketlerine bakarak işi ödüllendirme uygulamasına son verin
5. Ürün ve hizmet sistemini daima iyileştirin
6. Eğitim faaliyetlerini kurumsallaştırın
7. Kurumsallaşmış liderlik
8. Korkuyu ortadan kaldırın
9. Çalışanlar arasındaki engelleri kaldırın
10. Sloganları, çalışanları zorlayıp hedefler vermeyi bırakın
11.Çalışanlarınız için belirlenen üretim kotalarını yöneticiler için sayısal hedefleri ayıklayın
12.Çalışanın yaptığı işten gurur duymasını engelleyen her şeyi ortadan kaldırın
13.İyi bir eğitim ve kendini geliştirme programı başlatın
14. Dönüşümü başarmak için harekete geçin

Pareto Analizi - kalite problemlerinin sadece küçük bir kısmının çok önemli olduğu kabulünden hareketle kalite sorunlarını önem derecelerine göre sıralamak için kullanılır.
Histogramlar - Bir değişkenin ölçümlerinin frekans dağılımlarını gösteren diyagramlardır.
Dağılma Diyagramları - Kaliteyi etkileyen iki değişken arasındaki bağıntının (korelasyonun) ya da varsa doğrusal ya da doğrusal olmayan ilişkinin tespit edilmesi amacıyla kullanılan bir grafik yöntemdir.
Kontrol Kartları/Grafikleri - Bir sürecin/işin zaman, en, boy, genişlik, kalınlık, dayanıklılık, maliyet vb. açılardan önceden belirlenen sınırlar içerisinde ve ölçülere göre yürüyüp yürümediğini ürünün önceden belirtilen standartlara uygun olup olmadığını tespit etmekte kullanılır.
Sebep-Sonuç Diyagramları - Balık kılçığı olarak da bilinen bu diyagramlar kaliteyi olumsuz etkileyen durumların ana ve tali sebeplerini tanımlamak amacıyla kullanılır.

Uygulama Sonuçları
TKY, yaklaşık 30 yıldır dünya genelinde kamu örgütlerinde ve özel örgütlerde yaygın olarak uygulanmaktadır. Erken bir dönem olan 1991 yılına gelindiğinde sadece Amerika Birleşik Devletleri’nde 3000’in üzerinde özel sektör örgütünde, 40’ın üzerinde kamu örgütünde Toplam Kalite Yönetimi uygulamalarının hayata geçirildiği tespit edilmiştir. Araştırmalar, örneğin Amerika’daki firmaların % 76’sının kaliteyi ana hedef olarak tanımladıklarını göstermektedir (Bowman, 1994: 121). Uygulamaların bazılarından başarılı sonuçlar elde edilmiştir. ABD’de Baldridge kalite ödülü başvurusu yapan örgütlerin değerlendirmesinde 1988-1989’da yüksek puan alan 20 firmada yapılan araştırma, toplam kalite uygulamaları ile yüksek örgüt performansı arasında anlamlı ve olumlu bir ilişki tespit etmiştir. US Fortune 1000 firmasına uygulanan bir diğer anket, toplam kalite uygulamalarındaki başarı oranını % 73 olarak tespit etmiştir (Yong and Wilkinson, 1999: 141).

Başarısızlıkla sonuçlanan uygulamalar için örgütler ve yöneticiler tarafından önemli kaynak, zaman ve emek harcanmaktadır. Bazı TKY uygulamaları başarılı sonuçlar verirken diğerleri neden başarısız olmaktadır sorusu da akademik araştırmaların, yönetim danışmanlarının ilgisini çekmiştir. En çok anılan başarısızlık nedenleri şu şekilde sıralanabilir:

• Samimi bir kalite kültürünün noksanlığı,
• Müşteriyi ve onun kalite tanımını yönetim anlayışının merkezine koymamak,
• Tepe yönetimin bu felsefeye tam desteğinin ve inancının olmayışı,
• İstatistiki süreç kontrol tekniklerine az güvenmek ya da çok fazla güvenmek,
• Alt kademe çalışanlara yetki vermemek ya da kalite artırma sorumluluğunu tamamen onların omuzlarına yüklemek.

Kalite algısı kişiye göre değişmektedir. Bu nedenle kalite öznel bir kavramdır

Verilen örnekteki kriter ölçülere uygunluktur

Philip Crosby'e göre kalite; gerekliliklerin sağlanmasıdır

Kalite ve kontrol muayeneleri kalite maliyetlerindendir

İstatistiki Süreç Kontrol yöntemi Waltern A. Shewhart tarafından geliştirilmiştir

Deming Döngüsü'nün dört adımı sırasıyla: Plan-Uygula-Kontrol et-Önlem al

Nihai malı üretme sürecinde rol alan kişi iç müşteridir

Merkeziyetçi yapılanma Toplam Kalite Yönetiminin ilkelerinden değildir

Kalite çemberleri uygulamalarında gönüllülük unsuru vardır

Alt kademe çalışanlara yetki vermemek Toplam Kalite Yönetimi uygulamalarının başarısızlık nedenlerinden biridir

Kalite yönetimi, örgütlenme, yönetim ve üretim tekniği ve felsefesidir. Doğru cevap A'dır.

Yatay genişleme, başlangıçta sadece üretim biriminin sorumluluğu olarak görülen “kalite meselesinin” tedarikten, pazarlamaya kadar tüm birimleri ve örgütün tüm ilgili paydaşlarını kapsayacak şekilde düşünülmeye, her birimin sorumluluğu olarak tanımlanmaya başlanmasıdır. Doğru cevap B'dir.

Dikey genişleme, kalitenin sadece alt kademe (üretim) birimlerinin sorumluluğu ve gayreti ile sağlanamayacağı vurgusunu yapar. Doğru cevap B'dir.

Ödenen fiyata göre uygun bir değer, mal ve hizmetler için müşterilerin en sık olarak kullandıkları ölçüttür.

Psikolojik kriterler, müşterideki subjektif kalite algısıdır. Doğru cevap B'dir.

Kaliteyi “kullanıma uygunluktur” olarak tanımlayan kalite gurusu Joseph M. Juran’dır. Doğru cevap A'dır.

Önleme maliyeti, düşük kaliteli üretimin ortaya çıkmasını engellemek için önceden yapılan tüm faaliyet, yatırım ve harcamaları içeren maliyettir. Doğru cevap B'dir.

Waltern A. Shewhart, Toplam Kalite Yönetimi felsefesi öncülerindendir. Doğru cevap E'dir.

PUKO döngüsünün bir diğer adı Deming döngüsüdür. Doğru cevap C'dir.

Kaoru Ishikawa, iç müşteri kavramının önemini ilk vurgulayan yönetim gurusudur.

19. yüzyıl sonlarından 20. yüzyıl ortalarına kadar yöneylem araştırmasının ilk adımları olarak görülebilecek uygulamalara rastlanmaktadır. Savaş yıllarına kadar yöneylem araştırması uygulamaları olarak ele alınabilecek çalışmalardan bazıları şu şekilde sıralanabilir:
• 1890’lar; Frederick W. Taylor, üretimde işlemleri geliştirmede bilimsel yaklaşımları uygulayarak “Bilimsel Yönetimi” geliştirmiştir. Taylor sonraki yıllarda “Bilimsel Yönetimin İlkeleri” adlı eseri yayımlamıştır.
• 1900’ler; Henry Gantt, makine iş tamamlama sürelerini minimum kılmak amacıyla bir kontrol şeması geliştirmiştir. Andrey A. Markov, sistemlerin zaman içerisinde nasıl değiştiğini çalışmıştır (Markov Süreçleri). Yine aynı dönemde genel atama yaklaşımı geliştirilmiştir.
• 1910’lar; F.W. Harris, optimum sipariş miktarını belirlemek amacıyla yaklaşımlar geliştirmiştir (Envanter Teorisi). A. K. Erlang, 1917 yılında çalıştığı telefon firmasında ortaya çıkan yığılma probleminin çözümüne yönelik elde ettiği araştırma sonuçlarını yayımlamıştır (Kuyruk Teorisi). Erlang, telefon görüşmeleri arasında geçen bekleme süresi ortalamasını belirlemek için bir formül geliştirmiştir.
• 1920’ler; William Shewhart, kontrol grafiklerini ortaya koymuş. H. Dodge ve H. Roming kabul örneklemesi yöntemini (üretimde malların kabul edilmesi için küçük örneklerin alınıp incelenmesi) geliştirmiştir.
• 1930’lar; Jon von Neuman ve Oscar Morgenstern, oyun teorisi alanına değerli katkılar yapmıştır.
• 1940’lar; İkinci Dünya Savaşı sırasında askerî problemlerin çözümünde matematiksel modellerin kullanılması söz konusu olmuştur. George B. Dantzig ve Kantorovich, doğrusal programlama (doğrusal amaç ve kısıtlayıcılara sahip problemler) için genel çözümler üretmiştir. Doğrusal programlama yöneylem araştırmasının en yaygın kullanıldığı alan olma özelliğine taşır. Dantzig, doğrusal programlama problemlerinin çözümü için simpleks yöntemini geliştirmiştir.
Doğru cevap A'dır.

1930’lu yıllarda yeni bir alan olarak Yöneylem Araştırması, İkinci Dünya Savaşı sırasında askerî problemlerin çözümünde bilimsel yöntemin başarılı uygulamaları ile ortaya çıkmış; son yıllarda da çok hızlı büyüme göstermiştir. Savaş sonrasında ise yöneylem araş- tırması askerî alandan, kamu ve endüstri alanlarına doğru genişlemiştir. Yöneylem araştırması terim olarak her ne kadar 1930’ların sonlarında kullanılmaya başlansa da kökleri 19. yüzyılın başlarına uzanmaktadır. Bu dönemde yöneylem araştırmasının ilk adımları olarak görülebilecek uygulamalara rastlanmaktadır. Doğru cevap B'dir.

Ülkemizde yöneylem araştırmasına ilişkin çalışmalar incelendiğinde yöneylem araş- tırmasıyla ilgili çalışmalarının savunma alanında başladığı görülür. İlk yöneylem araştırması birimi Genel Kurmay Başkanlığında 1960’lı yıllarda kurulmuştur. Savunma alanı dışında ilk yöneylem araştırma takımı ise 1965’te Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumunda (TÜBİTAK) kurulmuştur. Doğru cevap E'dir.

Yükseköğretimde yöneylem araştırması konularına ilk kez İstanbul Teknik Üniversitesi'nde yer verilmiştir. Doğru cevap B'dir.

Yöneylem araştırmasının bugüne kadar bu alanda çalışan pek çok araştırmacı tarafından farklı tanımlarının yapıldığı görülür. Bu tanımlardan bazılarına aşağıda yer verilmiştir:

• Yöneylem araştırması karar vermeye bilimsel bir yaklaşımdır.
• Gerçek hayat sistemleri için sayısal araçların kullanımıdır.
• Bilimsel karar vermedir.
• Yöneylem araştırması yönetim bilimidir.
• Yöneylem araştırması bir karar analizidir.
• Yöneylem araştırması bir tasarım analizidir.
• Yöneylem araştırması rakama dökülmüş bir sağduyudur.
• Yöneylem araştırması faaliyetlerin sistemli bir şekilde araştırılmasıdır.
• Yöneylem araştırması problem çözme bilimidir.
• Yöneyle araştırması, özel ve kamu olmak üzere tüm üretim veya hizmet işletmelerinin karşılaştığı problemlere, bilimsel yaklaşım içinde takım çalışmasıyla en iyi çözümü araştıran bir bilim dalıdır.
• Örgütlerin tasarım, kuruluş ve işletiminde karşılaşılan sorunların bilimsel olarak araştırılarak belirlenmesi, tanımlanması, modellenmesi ve çözümlenmesinde kullanılan uygulamalı bir bilim dalıdır.

Doğru cevap D'dir.

Yöneylem araştırmasının üç temel özelliği bütünleşik yaklaşım, disiplinlerarası yaklaşım ve bilimsel yöntemdir. Yöneylem araştırmasında sorunlara çözüm aranırken o sorunun ait olduğu örgütün bütün unsurları, çevresi ve diğer unsurlarla olan etkileşimi göz önünde tutulur. Başka bir deyişle ele alınan olay, sorun bağlantılı olduğu sistemin tamamı içinde düşünülür. Sorunlar geniş bir bakış açısı ile ele alınır. Bunun nedeni ise örgütün herhangi bir bileşeninde meydana gelecek değişikliğin diğer bileşenleri de etkilemesidir. Yöneylem araştırmasının sorunu bütünleşik yaklaşımla, başka bir deyişle geniş bir bakış açısı ile ele almasıyla örgütün bileşenleri arasındaki amaçların çatışmalarının önüne geçerek örgütün tümü için en iyi aranır. Bütünleşik yaklaşım problem çözümünde birimlerin bireysel amaçlardan çok takım çalışması ile örgütün ortak amaca yönelmesini sağlar. Doğru cevap C'dir.

Sistemin Gözlenmesi: Yöneylem araştırmacısının sorunu etkileyen parametrelerin değerini belirleyebilmek amacıyla veri topladığı aşamadır. Bazı durumlarda parametre değerlerine doğrudan ulaşılamaz, bu durumda parametre değerlerinin öngörüsünü yapabilmek için veri toplanır. Bu adımda elde edilen değerler sorunun çözümüne ilişkin sorunu temsil edecek matematiksel modelin kurulmasında ve modelin değerlendirilmesinde kullanılır. Doğru cevap E'dir.

Envanter modelleri: Satın alma, sipariş ve elde bulundurma maliyetlerini izleme amacıyla tasarlanmış modellerdir. Doğru cevap B'dir.

Markov karar modelleri: Tekrarlı denemelerle sistemlerin zaman içerisinde nasıl gelişeceğine yönelik çalışmalarda kullanılmaktadır. Doğru cevap D'dir.

Sınırlılıklar;

• Problemin çözümünde kullanılan modeller aşırı basitleştirilmiş olabilir. Bu şekilde elde edilmiş çözümler sınırlara sahip olacaktır.
• Maliyet etkinliği özelliği taşımayabilir.
• Eğitimsiz personel tarafından yanlış kullanımı söz konusu olabilir.
• Tüm model girdilerinin sayısallaştırılmasını gerekli kılar.
• Kullanıcılara açıklaması güç modeller ortaya konabilir.
• Değişen çevre koşullarında (özellikle toplumsal sistemlerin dinamik olma özellikleri göz önünde bulundurulduğunda) tatmin edici olmayan veya şüphe uyandıran sonuçlar verebilir.

Doğru cevap A'dır.

Matematiğin ve bilimsel yöntemin askerî operasyonlara (işlemlere) birlikte uygulanması yöneylem araştırması olarak isimlendirilmiştir. Yöneylem araştırması terim olarak her ne kadar İkinci Dünya Savaşı sırasında 1930’larda kullanılsa da köklerinin çok daha öncesine dayandığını söylemek mümkündür. Yöneylem araştırmasının izlerine organizasyonların yönetiminde bilimsel yaklaşımın kullanılmasının başlamasıyla rastlıyoruz.

1890’lar; Frederick W. Taylor, üretimde işlemleri geliştirmede bilimsel yaklaşımları uygulayarak “Bilimsel Yönetimi” geliştirmiştir. Taylor sonraki yıllarda “Bilimsel Yönetimin İlkeleri” adlı eseri yayımlamıştır. •1900’ler; Henry Gantt, makine iş tamamlama sürelerini minimum kılmak amacıyla bir kontrol şeması geliştirmiştir. Andrey A. Markov, sistemlerin zaman içerisinde nasıl değiştiğini çalışmıştır (Markov Süreçleri). Yine aynı dönemde genel atama yaklaşımı geliştirilmiştir. •1910’lar; F.W. Harris, optimum sipariş miktarını belirlemek amacıyla yaklaşımlar geliştirmiştir (Envanter Teorisi). A. K. Erlang, 1917 yılında çalıştığı telefon firmasında ortaya çıkan yığılma probleminin çözümüne yönelik elde ettiği araştırma sonuçlarını yayımlamıştır (Kuyruk Teorisi). Erlang, telefon görüşmeleri arasında geçen bekleme süresi ortalamasını belirlemek için bir formül geliştirmiştir. •1920’ler; William Shewhart, kontrol grafiklerini ortaya koymuş. H. Dodge ve H. Roming kabul örneklemesi yöntemini (üretimde malların kabul edilmesi için küçük örneklerin alınıp incelenmesi) geliştirmiştir. •1930’lar; Jon von Neuman ve Oscar Morgenstern, oyun teorisi alanına değerli katkılar yapmıştır. •1940’lar; İkinci Dünya Savaşı sırasında askerî problemlerin çözümünde matematiksel modellerin kullanılması söz konusu olmuştur. George B. Dantzig ve Kantorovich, doğrusal programlama (doğrusal amaç ve kısıtlayıcılara sahip problemler) için genel çözümler üretmiştir. Doğrusal programlama yöneylem araştırmasının en yaygın kullanıldığı alan olma özelliğine taşır. Dantzig, doğrusal programlama problemlerinin çözümü için simpleks yöntemini geliştirmiştir.

1890’lar; Frederick W. Taylor, üretimde işlemleri geliştirmede bilimsel yaklaşımları uygulayarak “Bilimsel Yönetimi” geliştirmiştir. Taylor sonraki yıllarda “Bilimsel Yönetimin İlkeleri” adlı eseri yayımlamıştır. •1900’ler; Henry Gantt, makine iş tamamlama sürelerini minimum kılmak amacıyla bir kontrol şeması geliştirmiştir. Andrey A. Markov, sistemlerin zaman içerisinde nasıl değiştiğini çalışmıştır (Markov Süreçleri). Yine aynı dönemde genel atama yaklaşımı geliştirilmiştir. •1910’lar; F.W. Harris, optimum sipariş miktarını belirlemek amacıyla yaklaşımlar geliştirmiştir (Envanter Teorisi). A. K. Erlang, 1917 yılında çalıştığı telefon firmasında ortaya çıkan yığılma probleminin çözümüne yönelik elde ettiği araştırma sonuçlarını yayımlamıştır (Kuyruk Teorisi). Erlang, telefon görüşmeleri arasında geçen bekleme süresi ortalamasını belirlemek için bir formül geliştirmiştir. •1920’ler; William Shewhart, kontrol grafiklerini ortaya koymuş. H. Dodge ve H. Roming kabul örneklemesi yöntemini (üretimde malların kabul edilmesi için küçük örneklerin alınıp incelenmesi) geliştirmiştir. •1930’lar; Jon von Neuman ve Oscar Morgenstern, oyun teorisi alanına değerli katkılar yapmıştır. •1940’lar; İkinci Dünya Savaşı sırasında askerî problemlerin çözümünde matematiksel modellerin kullanılması söz konusu olmuştur. George B. Dantzig ve Kantorovich, doğrusal programlama (doğrusal amaç ve kısıtlayıcılara sahip problemler) için genel çözümler üretmiştir. Doğrusal programlama yöneylem araştırmasının en yaygın kullanıldığı alan olma özelliğine taşır. Dantzig, doğrusal programlama problemlerinin çözümü için simpleks yöntemini geliştirmiştir.

1940’lar; İkinci Dünya Savaşı sırasında askerî problemlerin çözümünde matematiksel modellerin kullanılması söz konusu olmuştur. George B. Dantzig ve Kantorovich, doğrusal programlama (doğrusal amaç ve kısıtlayıcılara sahip problemler) için genel çözümler üretmiştir. Doğrusal programlama yöneylem araştırmasının en yaygın kullanıldığı alan olma özelliğine taşır. Dantzig, doğrusal programlama problemlerinin çözümü için simpleks yöntemini geliştirmiştir.

Ülkemizde yöneylem araştırmasına ilişkin çalışmalar incelendiğinde yöneylem araştırmasıyla ilgili çalışmalarının savunma alanında başladığı görülür. İlk yöneylem araştırması birimi Genel Kurmay Başkanlığında 1960’lı yıllarda kurulmuştur. Savunma alanı dışında ilk yöneylem araştırma takımı ise 1965’te Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumunda (TÜBİTAK) kurulmuştur. Yükseköğretimde yöneylem araştırması konularına, ilk kez İstanbul Teknik Üniversitesinde yer verilmiştir (Kara,1979: 24). Sonraki yıllarda ise yöneylem araştırması pek çok yükseköğretim kurumunda temel ders olarak verilmeye başlanmıştır. Bu gelişmeleri ülkemizde konuya ilişkin yayınların yapılması, 1975 yılında Yöneylem Araştırması Derneği kuruluşu izlemiştir.

Yükseköğretimde yöneylem araştırması konularına, ilk kez İstanbul Teknik Üniversitesinde yer verilmiştir (Kara,1979: 24). Sonraki yıllarda ise yöneylem araştırması pek çok yükseköğretim kurumunda temel ders olarak verilmeye başlanmıştır. Bu gelişmeleri ülkemizde konuya ilişkin yayınların yapılması, 1975 yılında Yöneylem Araştırması Derneği kuruluşu izlemiştir.

Yöneylem araştırmasının bugüne kadar bu alanda çalışan pek çok araştırmacı tarafından farklı tanımlarının yapıldığı görülür. Bu tanımlardan bazılarına aşağıda yer verilmiştir (Öztürk, 2011: 6): •Yöneylem araştırması karar vermeye bilimsel bir yaklaşımdır. •Gerçek hayat sistemleri için sayısal araçların kullanımıdır. •Bilimsel karar vermedir. •Yöneylem araştırması yönetim bilimidir. •Yöneylem araştırması bir karar analizidir. •Yöneylem araştırması bir tasarım analizidir. •Yöneylem araştırması rakama dökülmüş bir sağduyudur. •Yöneylem araştırması faaliyetlerin sistemli bir şekilde araştırılmasıdır. •Yöneylem araştırması problem çözme bilimidir. •Yöneyle araştırması, özel ve kamu olmak üzere tüm üretim veya hizmet işletmelerinin karşılaştığı problemlere, bilimsel yaklaşım içinde takım çalışmasıyla en iyi çözümü araştıran bir bilim dalıdır. •Örgütlerin tasarım, kuruluş ve işletiminde karşılaşılan sorunların bilimsel olarak araştırılarak belirlenmesi, tanımlanması, modellenmesi ve çözümlenmesinde kullanılan uygulamalı bir bilim dalıdır.

Sistem: Sistem, belirli bir amacı gerçekleştirmek üzere birbirine bağlı parçalar topluluğu olarak ifade edilebilir. Sistemi oluşturan parçalar (ögeler) birden fazladır ve birbirleri ile ilişkilidir. Disiplinlerarası Yaklaşım: Yöneylem araştırmasının uğraşı alanı dikkate alındığında tek bir kişinin, yöneylem araştırmasının tüm konularında veya ele alınan sorunların çözümünde uzman olması beklenmemelidir (Öztürk, 2011: 5). Ele alınan sorunlara yönelik yöneylem araştırması çalışması takım çalışmasını gerekli kılabilmektedir. Bilimsel Yöntem: Yöneylem araştırmasının problemin tanımlanması, sistemin gözlenmesi, sorunun matematiksel modelinin kurulması, modelin doğrulanması, modelin çözümü ve uygun bir seçeneğin seçilmesi, sonuçların karar vericiye sunumu ve önerinin uygulanması ve izlenmesi gibi bir dizi işlem gerçekleştirilir.

Problem tanımlandıktan sonra problemin yapısına uygun bu sorunu ideal bir şekilde temsil edecek bir matematiksel model geliştirilir. Model gerçek bir nesnenin ya da durumun gösterimidir ve sistemin özellikleri temel alınarak oluşturulur. Modellerin farklı şekillerde sınıflandırılması söz konusudur. Bu bölümde modellerin yapılarına göre sınıflandırılmasına yer verilecektir. Modeller yapılarına göre; fiziki, analog ve matematiksel modeller olmak üzere üç grupta toplanırlar (Öztürk, 2011: 20). Fiziki modeller; gerçek durumun belirli bir ölçeğe göre küçültülmüş durumudur. Bina, uçak ve gemi maketleri fiziksel modellere örnek oluşturur. Fiziki modeller araştırılacak sistemin gerçek görünümünü taşımakla birlikte nicel karar almada kullanılmamaktadır. Analog modeller; gerçek sistem görünümünü taşımayan ancak çalışılan sistemi temsil eden onun gibi hareket eden ve sistemi algılatan modellerdir. Örneğin organizasyon şeması kutular ve oklarla organizasyon yapı, yetki ve sorumluluk ilişkilerini temsil etmektedir. Matematiksel model ise bir sürecin ya da sistemin durumunu açıklayan denklemleri içerir. Başka bir deyişle sorunun matematik modeli sorunun özünü matematik ifadeler ile gösteren denklem sistemidir (Öztürk, 2011: 9). Denklem sisteminde ögelerarası ilişkiler ve sistem-çevre ilişkilerinin ifadesi eşitlikler ve/veya eşitsizliklerden oluşur. Matematiksel modelin oluşturulması ise problemin anlaşılarak ifade edilmesi ve bu kelimelerden oluşan anlatımın matematiksel ifadelere dönüştürülmesi sürecidir.

Savaş yıllarına kadar yöneylem araştırması uygulamaları olarak ele alınabilecek çalışmalardan bazıları şu şekilde sıralanabilir:

• 1890’lar; Frederick W. Taylor, üretimde işlemleri geliştirmede bilimsel yaklaşımları uygulayarak “Bilimsel Yönetimi” geliştirmiştir. Taylor sonraki yıllarda “Bilimsel Yönetimin İlkeleri” adlı eseri yayımlamıştır.
• 1900’ler; Henry Gantt, makine iş tamamlama sürelerini minimum kılmak amacıyla bir kontrol şeması geliştirmiştir. Andrey A. Markov, sistemlerin zaman içerisinde nasıl değiştiğini çalışmıştır (Markov Süreçleri). Yine aynı dönemde genel atama yaklaşımı geliştirilmiştir.
• 1910’lar; F.W. Harris, optimum sipariş miktarını belirlemek amacıyla yaklaşımlar geliştirmiştir (Envanter Teorisi). A. K. Erlang, 1917 yılında çalıştığı telefon firmasında ortaya çıkan yığılma probleminin çözümüne yönelik elde ettiği araştırma sonuçlarını yayımlamıştır (Kuyruk Teorisi). Erlang, telefon görüşmeleri arasında geçen bekleme süresi ortalamasını belirlemek için bir formül geliştirmiştir.
• 1920’ler; William Shewhart, kontrol grafiklerini ortaya koymuş. H. Dodge ve H. Roming kabul örneklemesi yöntemini (üretimde malların kabul edilmesi için küçük örneklerin alınıp incelenmesi) geliştirmiştir.
• 1930’lar; Jon von Neuman ve Oscar Morgenstern, oyun teorisi alanına değerli katkılar yapmıştır.
• 1940’lar; İkinci Dünya Savaşı sırasında askerî problemlerin çözümünde matematiksel modellerin kullanılması söz konusu olmuştur. George B. Dantzig ve Kantorovich, doğrusal programlama (doğrusal amaç ve kısıtlayıcılara sahip problemler) için genel çözümler üretmiştir. Doğrusal programlama yöneylem araştırmasının en yaygın kullanıldığı alan olma özelliğine taşır. Dantzig, doğrusal programlama problemlerinin çözümü için simpleks yöntemini geliştirmiştir. Doğru yanıt A’dır.

Savaş yıllarına kadar yöneylem araştırması uygulamaları olarak ele alınabilecek çalışmalardan bazıları şu şekilde sıralanabilir:

• 1890’lar; Frederick W. Taylor, üretimde işlemleri geliştirmede bilimsel yaklaşımları uygulayarak “Bilimsel Yönetimi” geliştirmiştir. Taylor sonraki yıllarda “Bilimsel Yönetimin İlkeleri” adlı eseri yayımlamıştır.
• 1900’ler; Henry Gantt, makine iş tamamlama sürelerini minimum kılmak amacıyla bir kontrol şeması geliştirmiştir. Andrey A. Markov, sistemlerin zaman içerisinde nasıl değiştiğini çalışmıştır (Markov Süreçleri). Yine aynı dönemde genel atama yaklaşımı geliştirilmiştir.
• 1910’lar; F.W. Harris, optimum sipariş miktarını belirlemek amacıyla yaklaşımlar geliştirmiştir (Envanter Teorisi). A. K. Erlang, 1917 yılında çalıştığı telefon firmasında ortaya çıkan yığılma probleminin çözümüne yönelik elde ettiği araştırma sonuçlarını yayımlamıştır (Kuyruk Teorisi). Erlang, telefon görüşmeleri arasında geçen bekleme süresi ortalamasını belirlemek için bir formül geliştirmiştir.
• 1920’ler; William Shewhart, kontrol grafiklerini ortaya koymuş. H. Dodge ve H. Roming kabul örneklemesi yöntemini (üretimde malların kabul edilmesi için küçük örneklerin alınıp incelenmesi) geliştirmiştir.
• 1930’lar; Jon von Neuman ve Oscar Morgenstern, oyun teorisi alanına değerli katkılar yapmıştır.
• 1940’lar; İkinci Dünya Savaşı sırasında askerî problemlerin çözümünde matematiksel modellerin kullanılması söz konusu olmuştur. George B. Dantzig ve Kantorovich, doğrusal programlama (doğrusal amaç ve kısıtlayıcılara sahip problemler) için genel çözümler üretmiştir. Doğrusal programlama yöneylem araştırmasının en yaygın kullanıldığı alan olma özelliğine taşır. Dantzig, doğrusal programlama problemlerinin çözümü için simpleks yöntemini geliştirmiştir. Doğru yanıt C’dir.

Savaş yıllarına kadar yöneylem araştırması uygulamaları olarak ele alınabilecek çalışmalardan bazıları şu şekilde sıralanabilir:

• 1890’lar; Frederick W. Taylor, üretimde işlemleri geliştirmede bilimsel yaklaşımları uygulayarak “Bilimsel Yönetimi” geliştirmiştir. Taylor sonraki yıllarda “Bilimsel Yönetimin İlkeleri” adlı eseri yayımlamıştır.
• 1900’ler; Henry Gantt, makine iş tamamlama sürelerini minimum kılmak amacıyla bir kontrol şeması geliştirmiştir. Andrey A. Markov, sistemlerin zaman içerisinde nasıl değiştiğini çalışmıştır (Markov Süreçleri). Yine aynı dönemde genel atama yaklaşımı geliştirilmiştir.
• 1910’lar; F.W. Harris, optimum sipariş miktarını belirlemek amacıyla yaklaşımlar geliştirmiştir (Envanter Teorisi). A. K. Erlang, 1917 yılında çalıştığı telefon firmasında ortaya çıkan yığılma probleminin çözümüne yönelik elde ettiği araştırma sonuçlarını yayımlamıştır (Kuyruk Teorisi). Erlang, telefon görüşmeleri arasında geçen bekleme süresi ortalamasını belirlemek için bir formül geliştirmiştir.
• 1920’ler; William Shewhart, kontrol grafiklerini ortaya koymuş. H. Dodge ve H. Roming kabul örneklemesi yöntemini (üretimde malların kabul edilmesi için küçük örneklerin alınıp incelenmesi) geliştirmiştir.
• 1930’lar; Jon von Neuman ve Oscar Morgenstern, oyun teorisi alanına değerli katkılar yapmıştır.
• 1940’lar; İkinci Dünya Savaşı sırasında askerî problemlerin çözümünde matematiksel modellerin kullanılması söz konusu olmuştur. George B. Dantzig ve Kantorovich, doğrusal programlama (doğrusal amaç ve kısıtlayıcılara sahip problemler) için genel çözümler üretmiştir. Doğrusal programlama yöneylem araştırmasının en yaygın kullanıldığı alan olma özelliğine taşır. Dantzig, doğrusal programlama problemlerinin çözümü için simpleks yöntemini geliştirmiştir. Doğru yanıt E’dir.

Savaş yıllarına kadar yöneylem araştırması uygulamaları olarak ele alınabilecek çalışmalardan bazıları şu şekilde sıralanabilir:

• 1890’lar; Frederick W. Taylor, üretimde işlemleri geliştirmede bilimsel yaklaşımları uygulayarak “Bilimsel Yönetimi” geliştirmiştir. Taylor sonraki yıllarda “Bilimsel Yönetimin İlkeleri” adlı eseri yayımlamıştır.
• 1900’ler; Henry Gantt, makine iş tamamlama sürelerini minimum kılmak amacıyla bir kontrol şeması geliştirmiştir. Andrey A. Markov, sistemlerin zaman içerisinde nasıl değiştiğini çalışmıştır (Markov Süreçleri). Yine aynı dönemde genel atama yaklaşımı geliştirilmiştir.
• 1910’lar; F.W. Harris, optimum sipariş miktarını belirlemek amacıyla yaklaşımlar geliştirmiştir (Envanter Teorisi). A. K. Erlang, 1917 yılında çalıştığı telefon firmasında ortaya çıkan yığılma probleminin çözümüne yönelik elde ettiği araştırma sonuçlarını yayımlamıştır (Kuyruk Teorisi). Erlang, telefon görüşmeleri arasında geçen bekleme süresi ortalamasını belirlemek için bir formül geliştirmiştir.
• 1920’ler; William Shewhart, kontrol grafiklerini ortaya koymuş. H. Dodge ve H. Roming kabul örneklemesi yöntemini (üretimde malların kabul edilmesi için küçük örneklerin alınıp incelenmesi) geliştirmiştir.
• 1930’lar; Jon von Neuman ve Oscar Morgenstern, oyun teorisi alanına değerli katkılar yapmıştır.
• 1940’lar; İkinci Dünya Savaşı sırasında askerî problemlerin çözümünde matematiksel modellerin kullanılması söz konusu olmuştur. George B. Dantzig ve Kantorovich, doğrusal programlama (doğrusal amaç ve kısıtlayıcılara sahip problemler) için genel çözümler üretmiştir. Doğrusal programlama yöneylem araştırmasının en yaygın kullanıldığı alan olma özelliğine taşır. Dantzig, doğrusal programlama problemlerinin çözümü için simpleks yöntemini geliştirmiştir. Doğru yanıt D’dir.

Savaş yıllarına kadar yöneylem araştırması uygulamaları olarak ele alınabilecek çalışmalardan bazıları şu şekilde sıralanabilir:

• 1890’lar; Frederick W. Taylor, üretimde işlemleri geliştirmede bilimsel yaklaşımları uygulayarak “Bilimsel Yönetimi” geliştirmiştir. Taylor sonraki yıllarda “Bilimsel Yönetimin İlkeleri” adlı eseri yayımlamıştır.
• 1900’ler; Henry Gantt, makine iş tamamlama sürelerini minimum kılmak amacıyla bir kontrol şeması geliştirmiştir. Andrey A. Markov, sistemlerin zaman içerisinde nasıl değiştiğini çalışmıştır (Markov Süreçleri). Yine aynı dönemde genel atama yaklaşımı geliştirilmiştir.
• 1910’lar; F.W. Harris, optimum sipariş miktarını belirlemek amacıyla yaklaşımlar geliştirmiştir (Envanter Teorisi). A. K. Erlang, 1917 yılında çalıştığı telefon firmasında ortaya çıkan yığılma probleminin çözümüne yönelik elde ettiği araştırma sonuçlarını yayımlamıştır (Kuyruk Teorisi). Erlang, telefon görüşmeleri arasında geçen bekleme süresi ortalamasını belirlemek için bir formül geliştirmiştir.
• 1920’ler; William Shewhart, kontrol grafiklerini ortaya koymuş. H. Dodge ve H. Roming kabul örneklemesi yöntemini (üretimde malların kabul edilmesi için küçük örneklerin alınıp incelenmesi) geliştirmiştir.
• 1930’lar; Jon von Neuman ve Oscar Morgenstern, oyun teorisi alanına değerli katkılar yapmıştır.
• 1940’lar; İkinci Dünya Savaşı sırasında askerî problemlerin çözümünde matematiksel modellerin kullanılması söz konusu olmuştur. George B. Dantzig ve Kantorovich, doğrusal programlama (doğrusal amaç ve kısıtlayıcılara sahip problemler) için genel çözümler üretmiştir. Doğrusal programlama yöneylem araştırmasının en yaygın kullanıldığı alan olma özelliğine taşır. Dantzig, doğrusal programlama problemlerinin çözümü için simpleks yöntemini geliştirmiştir. Doğru yanıt B’dir.

Karmaşık problemlerin çözümünde yöneylem araştırması kullanıldığı zaman aşağıda sıralanan yedi aşama takip edilir:

• Problemin tanımlanması
• Sistemin gözlenmesi
• Sorunun matematiksel modelinin kurulması
• Modelin doğrulanması
• Modelin çözümü ve uygun bir seçeneğin seçilmesi
• Sonuçların karar vericiye sunumu
• Önerinin uygulanması ve izlenmesi

Bu aşamalar aynı zamanda yöneylem araştırmasının bilimsel yaklaşımını ifade etmektedir.
Doğru yanıt D’dir.

Karmaşık problemlerin çözümünde yöneylem araştırması kullanıldığı zaman aşağıda sıralanan yedi aşama takip edilir:

• Problemin tanımlanması
• Sistemin gözlenmesi
• Sorunun matematiksel modelinin kurulması
• Modelin doğrulanması
• Modelin çözümü ve uygun bir seçeneğin seçilmesi
• Sonuçların karar vericiye sunumu
• Önerinin uygulanması ve izlenmesi

Bu aşamalar aynı zamanda yöneylem araştırmasının bilimsel yaklaşımını ifade etmektedir.
Doğru yanıt A’dır.

Modeller yapılarına göre; fiziki, analog ve matematiksel modeller olmak üzere üç grupta toplanırlar.

• Fiziki modeller; gerçek durumun belirli bir ölçeğe göre küçültülmüş durumudur. Bina, uçak ve gemi maketleri fiziksel modellere örnek oluşturur. Fiziki modeller araştırılacak sistemin gerçek görünümünü taşımakla birlikte nicel karar almada kullanılmamaktadır.
• Analog modeller; gerçek sistem görünümünü taşımayan ancak çalışılan sistemi temsil eden onun gibi hareket eden ve sistemi algılatan modellerdir. Örneğin organizasyon şeması kutular ve oklarla organizasyon yapı, yetki ve sorumluluk ilişkilerini temsil etmektedir.
• Matematiksel model ise bir sürecin ya da sistemin durumunu açıklayan denklemleri içerir. Başka bir deyişle sorunun matematik modeli sorunun özünü matematik ifadeler ile gösteren denklem sistemidir. Denklem sisteminde ögelerarası ilişkiler ve sistem-çevre ilişkilerinin ifadesi eşitlikler ve/veya eşitsizliklerden oluşur. Matematiksel modelin oluşturulması ise problemin anlaşılarak ifade edilmesi ve bu kelimelerden oluşan anlatımın matematiksel ifadelere dönüştürülmesi sürecidir. Matematiksel modelin oluşturulması;
  • Karar değişkenlerinin tanımlanması
  • Kısıtlayıcıların sayısal miktarının belirtilmesi
  • Amaç fonksiyonunun ifade edilmesi adımlarından oluşur. Nicel karar almada veya yöneylem araştırmasında daha çok matematiksel modeller kullanılmaktadır. Doğru yanıt B’dır.

Modeller yapılarına göre; fiziki, analog ve matematiksel modeller olmak üzere üç grupta toplanırlar.

• Fiziki modeller; gerçek durumun belirli bir ölçeğe göre küçültülmüş durumudur. Bina, uçak ve gemi maketleri fiziksel modellere örnek oluşturur. Fiziki modeller araştırılacak sistemin gerçek görünümünü taşımakla birlikte nicel karar almada kullanılmamaktadır.
• Analog modeller; gerçek sistem görünümünü taşımayan ancak çalışılan sistemi temsil eden onun gibi hareket eden ve sistemi algılatan modellerdir. Örneğin organizasyon şeması kutular ve oklarla organizasyon yapı, yetki ve sorumluluk ilişkilerini temsil etmektedir.
• Matematiksel model ise bir sürecin ya da sistemin durumunu açıklayan denklemleri içerir. Başka bir deyişle sorunun matematik modeli sorunun özünü matematik ifadeler ile gösteren denklem sistemidir. Denklem sisteminde ögeler arası ilişkiler ve sistem-çevre ilişkilerinin ifadesi eşitlikler ve/veya eşitsizliklerden oluşur. Matematiksel modelin oluşturulması ise problemin anlaşılarak ifade edilmesi ve bu kelimelerden oluşan anlatımın matematiksel ifadelere dönüştürülmesi sürecidir. Matematiksel modelin oluşturulması;
  • Karar değişkenlerinin tanımlanması
  • Kısıtlayıcıların sayısal miktarının belirtilmesi
  • Amaç fonksiyonunun ifade edilmesi adımlarından oluşur. Nicel karar almada veya yöneylem araştırmasında daha çok matematiksel modeller kullanılmaktadır. Doğru yanıt A’dır.

Yöneylem araştırmasında kullanılan bazı sayısal teknikler aşağıda sıralanmıştır:
Karar analiz modelleri: Amaca uygun olarak en iyi seçeneğin belirlenmesinde doğal durum ve olasılıkları, çıktılar ve seçeneklerin kullanıldığı modellerdir.
Doğrusal programlama modelleri: Kısıtlı kaynakların yarışan seçenekler arasında en iyi şekilde dağıtımı amacıyla tasarlanmış bir doğrusal denklemler kümesidir. Çalışanların işlere dağıtımında (personel programlamasında), diyet problemlerinde, ulaştırma problemlerinde, karışım problemlerinde, finansal planlama, reklam seçimi vb. problemlerin çözümünde kullanılmaktadır. Çok geniş bir uygulama alanına sahiptir.
Oyun teorisi modelleri: Oyun kuramı karmaşık yararların (çıkarların) mücadelesini açıklayan matematiksel bir yaklaşımdır. Oyun teorisi, iki ya da daha çok oyuncunun (rakibin) kendi yararlarına ilişkin vereceği kararı en iyi yapmak amacıyla uygulayacağı politikaları belirlemesine ilişkin karar verme sürecini ortaya koyar.
Benzetim modelleri: Bir sistemi taklit etmek, bu şekilde sistemle ilgili bir dizi istatistiksel sonucu üretmek amacıyla tasarlanırlar. Benzetim modelleriyle aynı zamanda farklı senaryolar test edilerek “...olursa ne olur” (what if) sorularına cevap aranır.
Şebeke optimizasyon modelleri: Bir problemin grafiksel gösterimidir. Şebeke kelimesi ok şeklinde çizilen birbirine bağlı işlemlerin bir diyagram olarak gösterilmesidir. Program amacına ulaşabilmek için gerekli faaliyetler ve olaylardan oluşan, faaliyet ve olayların birbirleri ile olan planlama gereği bağlantı ve ilişkilerini gösteren şemaya şebeke denir. Şebeke modellerinde ulaştırma sistem tasarımı, bilgi sistem tasarımı ve proje çizelgeleme gibi alanlarda özgün çözüm yöntemleri kullanılmaktadır.
Proje yönetim modelleri: Projelerin zaman, maliyet cinsinden gerçekleştirilmesinin izlenmesi amacıyla tasarlanmış grafik modellerdir. Ana düşünce projeyi zamanında yetiştirmek amacıyla fazladan maliyete katlanmadan bitirmektir. PERT (Proje Değerlendirme ve Gözden Geçirme Tekniği) ve CPM (Kritik Yol Yöntemi) tipik proje yönetim modelleridir.
Envanter modelleri: Satın alma, sipariş ve elde bulundurma maliyetlerini izleme amacıyla tasarlanmış modellerdir.
Kuyruk modelleri: Hizmet noktalarının etkinliğini arttırmak veya geliştirmek amacıyla bekleme hatlarının tasarlanması ile ilgili çalışmalardan oluşur.
Dinamik programlama: Problemin çözümünü problemi ayrıştırarak ve her aşamada alt problemi çözerek belirler. Dinamik programlamada hesaplamalar yinelenerek yapılır, bir alt problemin çözümü bir sonraki aşamada girdi olarak kullanılır. Son alt problem çözüldüğünde problemin tamamı için optimal çözüme ulaşılmış olur.
Tamsayılı programlama: Doğrusal programlama olarak yapılandırılabilen problemlerden karar değişkenlerinin tamamı ya da bir bölümünün tam sayı olması gereken problemlerde kullanılmaktadır.
Doğrusal olmayan programlama: Problemin modellenmesinde kullanılan fonksiyonların doğrusal olmadığı (problemin amaç fonksiyonu ve kısıtlayıcılarının karar değişkenlerinin doğrusal olmayan fonksiyon şeklinde ifade edildiği durumdur) modellerdir.
Öngörü modelleri: Öngörü geleceğin tahmin edilmesidir. Organizasyonların geleceği önceden tahmin etme, öngörebilme amacıyla kullandıkları modellerdir. Örneğin üretim işletmeleri üretim için gerekli ham madde, iş gücüne sahip olabilmek için ürettikleri ürünlere ilişkin geleceğe ilişkin talebi bilmek isterler. Bu nedenle talep öngörüsünde bulunurlar.
Markov karar modelleri: Tekrarlı denemelerle sistemlerin zaman içerisinde nasıl gelişeceğine yönelik çalışmalarda kullanılmaktadır.
Doğru yanıt D’dir.

"YÖNEYLEM ARAŞTIRMASININ TANIMI" konusu dikkatle ele alınmalıdır.
Sayısal araçların sınırlandırılmasıdır.

"YÖNEYLEM ARAŞTIRMASININ ÖZELLİĞİ" başlığı altındaki bütünleşik yaklaşım dikkatle ele alınmalıdır.
Pazarlama uzmanı

"Bilimsel Yöntem" konu dikkatle ele alınmalıdır.
I, III

"YÖNEYLEM ARAŞTIRMASININ SAYISAL TEKNİKLERİ" konusu dikkatle ele alınmalıdır.
Matematiksel veriler

"YÖNEYLEM ARAŞTIRMASININ SAYISAL TEKNİKLERİ" konusu dikkatle ele alınmalıdır.
I, II

"YÖNEYLEM ARAŞTIRMASININ SAĞLADIĞI YARARLAR VE
SINIRLILIKLARI" konusu dikkatle ele alınmalıdır.
III, IV

"YÖNEYLEM ARAŞTIRMASININ SAĞLADIĞI YARARLAR VE
SINIRLILIKLARI" başlığı altında verilen sınırlılıkların maddeleri dikkatle ele alınmalıdır.

"YÖNEYLEM ARAŞTIRMASI UYGULAMA ALANLARI " konusu dikkatle ele alınmalıdır.
Proje planlama

"Kamu ve Özel Sektör Karar Ortamlarındaki Farklılıklar" konusu dikkatle ele alınmalıdır.
Çıktıları ölçmek zordur

"YÖNEYLEM ARAŞTIRMASININ SAYISAL TEKNİKLERİ" konusu dikkatle ele alınmalıdır.
Karar analiz modelleri

1930’lu yıllarda yeni bir alan olarak Yöneylem Araştırması, İkinci Dünya Savaşı sırasında askerî problemlerin çözümünde bilimsel yöntemin başarılı uygulamaları ile ortaya çık- mış; son yıllarda da çok hızlı büyüme göstermiştir. Doğru cevap E'dir.

Ülkemizde yöneylem araştırmasına ilişkin çalışmalar incelendiğinde yöneylem araş- tırmasıyla ilgili çalışmalarının savunma alanında başladığı görülür. İlk yöneylem araştır- ması birimi Genel Kurmay Başkanlığında 1960’lı yıllarda kurulmuştur. Doğru cevap C'dir.

Yöneylem araştırmasının bugüne kadar bu alanda çalışan pek çok araştırmacı tarafından farklı tanımlarının yapıldığı görülür. Bu tanımlardan bazılarına aşağıda yer verilmiştir:

• Yöneylem araştırması karar vermeye bilimsel bir yaklaşımdır.
• Gerçek hayat sistemleri için sayısal araçların kullanımıdır.
• Bilimsel karar vermedir.
• Yöneylem araştırması yönetim bilimidir.
• Yöneylem araştırması bir karar analizidir.
• Yöneylem araştırması bir tasarım analizidir.
• Yöneylem araştırması rakama dökülmüş bir sağduyudur.
• Yöneylem araştırması faaliyetlerin sistemli bir şekilde araştırılmasıdır.
• Yöneylem araştırması problem çözme bilimidir.
• Yöneyle araştırması, özel ve kamu olmak üzere tüm üretim veya hizmet işletme- lerinin karşılaştığı problemlere, bilimsel yaklaşım içinde takım çalışmasıyla en iyi çözümü araştıran bir bilim dalıdır.
• Örgütlerin tasarım, kuruluş ve işletiminde karşılaşılan sorunların bilimsel olarak araştırılarak belirlenmesi, tanımlanması, modellenmesi ve çözümlenmesinde kullanılan uygulamalı bir bilim dalıdır.

Doğru cevap D'dir.

Yöneylem araştırması sınırlı kaynakların dağıtımını gerektiren koşullarda bir sistemin en iyi nasıl tasarlanması ve işletilmesini araştırılmasına bilimsel yaklaşım olarak ifade edilmektedir. Doğru cevap A'dır.

Yöneylem araştırmasının özünü ise üç temel yaklaşım oluşturmaktadır. Yöneylem araştırmasının üç temel özelliği;

• Bütünleşik Yaklaşım
• Disiplinlerarası Yaklaşım
• Bilimsel Yöntemdir.

Doğru cevap B'dir.

Karmaşık problemlerin çözümünde yöneylem araştırması kullanıldığı zaman aşağıda sıralanan yedi aşama takip edilir;

• Problemin tanımlanması
• Sistemin gözlenmesi
• Sorunun matematiksel modelinin kurulması • Modelin doğrulanması
• Modelin çözümü ve uygun bir seçeneğin seçilmesi
• Sonuçların karar vericiye sunumu
• Önerinin uygulanması ve izlenmesi

Doğru cevap B'dir.

Sistemin Gözlenmesi: Yöneylem araştırmacısının sorunu etkileyen parametrelerin değerini belirleyebilmek amacıyla veri topladığı aşamadır. Bazı durumlarda parametre değerlerine doğrudan ulaşılamaz, bu durumda parametre değerlerinin öngörüsünü yapabilmek için veri toplanır. Bu adımda elde edilen değerler sorunun çözümüne ilişkin sorunu temsil edecek matematik- sel modelin kurulmasında ve modelin değerlendirilmesinde kullanılır. Doğru cevap A'dır.

Fiziki modeller; gerçek durumun belirli bir ölçeğe göre küçültülmüş durumudur. Bina, uçak ve gemi maketleri fiziksel modellere örnek oluşturur. Doğru cevap D'dir.

Karar analiz modelleri: Amaca uygun olarak en iyi seçeneğin belirlenmesinde doğal durum ve olasılıkları, çıktılar ve seçeneklerin kullanıldığı modellerdir. Doğru cevap C'dir.

Envanter modelleri: Satın alma, sipariş ve elde bulundurma maliyetlerini izleme amacıyla tasarlanmış modellerdir. Doğru cevap E'dir.

1930’lu yıllarda yeni bir alan olarak Yöneylem Araştırması, İkinci Dünya Savaşı sırasında askerî problemlerin çözümünde bilimsel yöntemin başarılı uygulamaları ile ortaya çıkmış; son yıllarda da çok hızlı büyüme göstermiştir.

İlk yöneylem araştırması birimi Genel Kurmay Başkanlığında 1960’lı yıllarda kurulmuştur. Savunma alanı dışında ilk yöneylem araştırma takımı ise 1965’te Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumunda (TÜBİTAK) kurulmuştur. Yükseköğretimde yöneylem araştırması konularına, ilk kez İstanbul Teknik Üniversitesinde yer verilmiştir.

• Yöneylem araştırması karar vermeye bilimsel bir yaklaşımdır.
• Gerçek hayat sistemleri için sayısal araçların kullanımıdır.
• Bilimsel karar vermedir.
• Yöneylem araştırması yönetim bilimidir.
• Yöneylem araştırması bir karar analizidir.
• Yöneylem araştırması bir tasarım analizidir.
• Yöneylem araştırması rakama dökülmüş bir sağduyudur.
• Yöneylem araştırması faaliyetlerin sistemli bir şekilde araştırılmasıdır.
• Yöneylem araştırması problem çözme bilimidir.

Yöneyle araştırması, özel ve kamu olmak üzere tüm üretim veya hizmet işletmelerinin karşılaştığı problemlere, bilimsel yaklaşım içinde takım çalışmasıyla en iyi çözümü araştıran bir bilim dalıdır.

Yöneylem araştırmasında sorunlara çözüm aranırken o sorunun ait olduğu örgütün bütün unsurları, çevresi ve diğer unsurlarla olan etkileşimi göz önünde tutulur. Başka bir deyişle ele alınan olay, sorun bağlantılı olduğu sistemin tamamı içinde düşünülür. Sorunlar geniş bir bakış açısı ile ele alınır. Bunun nedeni ise örgütün herhangi bir bileşeninde meydana gelecek değişikliğin diğer bileşenleri de etkilemesidir. Yöneylem araştırmasının sorunu bütünleşik yaklaşımla, başka bir deyişle geniş bir bakış açısı ile ele almasıyla örgütün bileşenleri arasındaki amaçların çatışmalarının önüne geçerek örgütün tümü için en iyi aranır. Bütünleşik yaklaşım problem çözümünde birimlerin bireysel amaçlardan çok takım çalışması ile örgütün ortak amaca yönelmesini sağlar.

Karmaşık problemlerin çözümünde yöneylem araştırması kullanıldığı zaman aşağıda sıralanan yedi aşama takip edilir;
Problemin tanımlanması
Sistemin gözlenmesi
Sorunun matematiksel modelinin kurulması
Modelin doğrulanması
Modelin çözümü ve uygun bir seçeneğin seçilmesi
Sonuçların karar vericiye sunumu
Önerinin uygulanması ve izlenmesi

Yöneylem araştırması çalışmalarında sistemin performansına etki eden, başka bir deyişle sistemin istenen duruma getirilmesi amacıyla değerleri yöneticiler (karar verici) tarafından belirlenen değişkenler karar değişkenleri olarak isimlendirilir.