Orta Asya’daki farklı yaşam tarzlarının siyasi ve iktisadi yapıyı ne ölçüde belirlediğini değerlendirebileceksiniz.
Bozkır toprağının tarıma elverişsizliği, coğrafya insanının hayvancılıkla uğraşmasını kaçınılmaz kılmıştır. Ancak iklimsel koşulların değişkenliği ve hayvanlar için gerekli çayırlık alanların sınırlılığı, göçebeliğin hayat tarzı olarak belirlenmesine yol açmıştı. Bu nedenledir ki göçebe çoban toplumları ömürlerini, yağışlı ve çayırlı bölgelerin bitmek bilmez arayışı içerisinde geçirmekteydi. Coğrafyanın sertliği ve kaynakların kısıtlılığı, paylaşım mücadelesine, bu ise savaşçı bir karaktere davetiye çıkarmıştır.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.

Orta Asya Türklerinin kurduğu siyasi yapının hangi devlet şekliyle açıklanabileceğini ayırt edebileceksiniz.

Orta Asya Türklerinin kurduğu siyasi yapının hangi devlet şekliyle açıklanabileceğini ayırt edebileceksiniz.

Orta Asya Türklerinin kurduğu siyasi yapının hangi devlet şekliyle açıklanabileceğini ayırt edebileceksiniz.

Orta Asya Türklerinin kurduğu siyasi yapının hangi devlet şekliyle açıklanabileceğini ayırt edebileceksiniz.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.

Orta Asya’daki farklı yaşam tarzlarının siyasi ve iktisadi yapıyı ne ölçüde belirlediğini değerlendirebileceksiniz.

Steplere hakim inanç sistemlerinin yönetim biçimini ne ölçüde etkileyebileceğini saptayabileceksiniz.

Orta Asya’daki farklı yaşam tarzlarının siyasi ve iktisadi yapıyı ne ölçüde belirlediğini değerlendirebileceksiniz.

Orta Asya Türklerinin kurduğu siyasi yapının hangi devlet şekliyle açıklanabileceğini ayırt edebileceksiniz.

Orta Asya Türklerinin kurduğu siyasi yapının hangi devlet şekliyle açıklanabileceğini ayırt edebileceksiniz.

Eski Türk devlet mantığının köşe taşı kavramlarını listeleyebileceksiniz.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.

Orta Asya’daki farklı yaşam tarzlarının siyasi ve iktisadi yapıyı ne ölçüde belirlediğini değerlendirebileceksiniz.

Orta Asya’daki farklı yaşam tarzlarının siyasi ve iktisadi yapıyı ne ölçüde belirlediğini değerlendirebileceksiniz.

Coğrafyanın toplumsal yapı üzerindeki etkisine örnekler verebileceksiniz.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.

Coğrafyanın toplumsal yapı üzerindeki etkisine örnekler verebileceksiniz.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.

Eski Türk devlet mantığının köşe taşı kavramlarını listeleyebileceksiniz.

Orta Asya’daki farklı yaşam tarzlarının siyasi ve iktisadi yapıyı ne ölçüde belirlediğini değerlendirebileceksiniz.

Orta Asya Türklerinin kurduğu siyasi yapının hangi devlet şekliyle açıklanabileceğini ayırt edebileceksiniz.

Eski Türk devlet mantığının köşe taşı kavramlarını listeleyebileceksiniz.

Coğrafya ve toplumsal şartların sadece idareyi değil ordu ve adalet teşkilatını da şekillendirdiğini tespit edip yorumlayabileceksiniz.
Her boy kendine seçtiği bir sembol vardı ve sembol sayesinde gerek savaşta gerek barışta birbirlerini kolayca tanıyabiliyorlardı. Boyun kendine has sembolüne “uran” denmekteydi.

Coğrafya ve toplumsal şartların sadece idareyi değil ordu ve adalet teşkilatını da şekillendirdiğini tespit edip yorumlayabileceksiniz.

Coğrafya ve toplumsal şartların sadece idareyi değil ordu ve adalet teşkilatını da şekillendirdiğini tespit edip yorumlayabileceksiniz.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.

Orta Asya Türklerinin kurduğu siyasi yapının hangi devlet şekliyle açıklanabileceğini ayırt edebileceksiniz.

Coğrafyanın toplumsal yapı üzerindeki etkisine örnekler verebileceksiniz.

Orta Asya’daki farklı yaşam tarzlarının siyasi ve iktisadi yapıyı ne ölçüde belirlediğini değerlendirebileceksiniz.
Orta Asya'da devlet yapısı üzerindeki en önemli belirleyici etken coğrafya olarak kabul edilmektedir. Örneğin Ural-Altay dağ silsileleri, Takla Makan ve Gobi çölleri sadece insanların değil devlet gibi büyük organizasyonların dahi imkanlarını kısıtlamaktaydı. Bozkır toprağının tarıma elverişsizliği, coğrafya insanının hayvancılıkla uğraşmasını kaçınılmaz hale getirmişti. Ancak iklimsel koşulların değişkenliği ve hayvanlar için gerekli olan çayır alanlarının sınırlılığı, göçebeliğin hayat tarzı olarak belirlenmesine yol açmıştır. Dolayısıyla göçebeliğin benimsenmesinde bu etken dikkat çekmektedir.

Orta Asya’daki farklı yaşam tarzlarının siyasi ve iktisadi yapıyı ne ölçüde belirlediğini değerlendirebileceksiniz.
Orta Asya'da halkın birçok olumsuz durum karşısında ayakta durabilmesi için sürü sahibi olmaları ve sürülerini koruyabilmeleri gerekmekteydi. Bu nedenle mülkiyet duygusu kısa süre içerisinde gelişirken bozkıra hakim düzensizlik ortamı, aileleri kabilelere, kabileleri de boylara doğru adeta sürüklemişti.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.
Türklerin bir kez daha devletli toplum olarak sahneye çıkmaları için 500 sene geçmesi gerekmişti. Kendilerine Türk diyen ve Çin kroniklerinde "Tu-kiu" olarak geçen terim neredeyse Türkçe konuşan tüm hakları ifade eder hale gelmişti. Mevcut egemenlere kısa sürede ve kesin şekilde varlıklarını kabul ettiren bu halkın kendilerini "Kök-Türk" yani "mavi-kutsal" olarak ifade etmeleri de haylice anlamlıdır. Çünkü Orhun Anıtı'nda da vurgulandığı üzere; "Yukarıda mavi Gök, aşağıda karanlık Yer var olduğunda bunlar arasında insanoğlu yaratıldı. Bu insanoğulları üzerinde atalarım Bumin ve İstemi Kağan hüküm sürdüler" ifadesi ile söz konusu mevcudiyetin, ilahi kökenleri olduğuna inanıyorlardı.

Coğrafya ve toplumsal şartların sadece idareyi değil ordu ve adalet teşkilatını da şekillendirdiğini tespit edip yorumlayabileceksiniz.
Mete tarafından temeli atılan onlu sisteme göre, bir boyun 1000, bodunun 10000 askerle sefere icabet etmesi beklenmekteydi. Dolayısıyla bir boyun ve bir bodunun müdahalesi için 11.000 askerin sefere icabet etmesi beklenmektedir.

Steplere hakim inanç sistemlerinin yönetim biçimini ne ölçüde etkileyebileceğini saptayabileceksiniz.
Hayatın zorlukları toplumsal normları yani töreleri de mümkün olduğunca sertleştirmiş, katılaştırmıştır. En açık şekilde Cengiz Han yasasında görüldüğü üzere suçlular sert bir şekilde cezalandırılmış hatta ceza, suçlunun akrabalarına kadar genişletilmiştir. Göçebe hayat tarzının hapsetme gibi bir cezayı imkansız hale getirmesi dolayısıyla idam cezası neredeyse yegane bir infaz şeklini almıştır.

Eski Türk devlet mantığının köşe taşı kavramlarını listeleyebileceksiniz.
Orhun Yazıtlarında Tonyukuk'un bilgeliğiyle haleflerine seslendiği bu ifade imparatorluk idaresinin ilkeler bağlamında yapı taşlarından olan oksızlık(bağımsızlık) vurgusunu gözler önüne sermektedir.

Eski Türk devlet mantığının köşe taşı kavramlarını listeleyebileceksiniz.
"Şimdi iki kardeş mücadele ediyorlar, büyük veya küçük kardeş devlete sahip olacak" sözünden de anlaşılacağı üzere Eski Türk Devletlerinde tahta geçme usulünün bir sisteme oturtulamayışı, çoğu zaman hanedan ailesi dışındaki bodun beylerinin dahi kanlı mücadelelere soyunmasına yol açmıştır. Kuşkusuz sürecin gerilimini en fazla hissedenler tiginler olmuştur. Taht yolunu kesin kurallar içerisinde ne en büyük ne de en küçük kardeşler için açan Eski Türkler, adeta mevcut karizmatik hükümdar modelini teşvik etmiş ve liyakat sahibi kişilerin başa geçmesini meşru kılmıştır. Bu durum ise Fatih Kanunnamesi'ne kadar sürecek ve devletleri hızlı bir çöküş sürecine sürükleyecek kanlı veraset savaşlarına neden olmuştur. Dolayısıyla veliahtlar için taht yolunun kesin kurallar dahilinde belirlenmesi durumu söz konusu değildir.

Steplere hakim inanç sistemlerinin yönetim biçimini ne ölçüde etkileyebileceğini saptayabileceksiniz.
Uygurlar döneminde yaşanan değişimler sadece devlet adabında olmamış belki de en önemlisi inanç sisteminde görülmüştü. Uygur hükümdarlarının Çin kültürü ile kurdukları doğrudan ilişkiler, Maniheizm inancının yani Mani dininin Türkler arasında popüler hale gelmesine, bir süre sonra da resmi din olarak kabul edilmesine yol açmıştır. Diğer seçeneklerde verilen tüm ifadeler Mani dininin resmi din olarak kabul edilmesinden sonra gerçekleşen gelişmelerdir.

Eski Türk devlet mantığının köşe taşı kavramlarını listeleyebileceksiniz.
"Yen-shih" olarak kullanılan kelime kağanın eşini ifade eder ve zamanla "hatun" ya da "uluğ hatun" olarak kullanılmaya başlanmıştır.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.
Pek çok ilk çağ uygarlığı gibi Göktürkler de şecerelerini, efsanevi ögelerle anlatmayı seçmiştir. Kurucu atalarının dişi bir kurt tarafından yetiştirilmesi veya demircilik yetenekleri ile dağı eritmeleri gibi motifler kolektif hafızada da yer etmiş söylenceler olarak kabul edilmektedir.

Orta Asya’daki farklı yaşam tarzlarının siyasi ve iktisadi yapıyı ne ölçüde belirlediğini değerlendirebileceksiniz.
Türklerin yaşamıyla ilgili yazılı kaynaklar çoğunlukla Çin kökenlidir

Coğrafyanın toplumsal yapı üzerindeki etkisine örnekler verebileceksiniz.
Seçeneklerde sayılan faktörler Eski Türklerin göçebe hayat sürmesine yol açan sebeplerdir. Fakat E şıkkında yer alan savaşçı karakter göçebe hayatın nedeni değil; bir sonucudur.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.
Türklerde ilk devlet örgütlenmesi Teoman zamanında kurulduysa da Teoman tarafından kurulan Hun devletini imparatorluğa dönüştüren Mete'dir.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.
Uygurların yaşadığı en büyük ve en önemli değişim Maniheizm dininin benimsenmiş olmasıydı ve bu değişim her alanda kendini göstermesiyle önemli kabul edilir.

Coğrafyanın toplumsal yapı üzerindeki etkisine örnekler verebileceksiniz.
Eski Türklerde devletin yapı taşı ailelerdir ve aileler bir araya gelerek boyları oluşturur. Boyların birleşmesiyle de bodun oluşur ve bodunlar bir araya gelerek devleti oluşturur.

Eski Türk devlet mantığının köşe taşı kavramlarını listeleyebileceksiniz.
Eski Türklerde başka devletlerin yönetimi altına girmek düşünülemezdi. Cümle kaybedilen özgürlüğe yakılan bir ağıttan alıntıdır.

Eski Türk devlet mantığının köşe taşı kavramlarını listeleyebileceksiniz.
Toylar yılda 3 defa toplanırdı ve her toplanmada farklı amaçlara hizmet ederdi.

Orta Asya Türklerinin kurduğu siyasi yapının hangi devlet şekliyle açıklanabileceğini ayırt edebileceksiniz.
Eski Türklerde veraset sistemi belirli bir standarda bağlanmamıştı ve taht sadece hanedanın malı değildi. Bu da liyakate dayalı veraset sistemini ve dolayısıyla karizmatik lider modelini teşvik etmiş ve taht kavgaları kaçınılmaz olmuştur.

Orta Asya’daki farklı yaşam tarzlarının siyasi ve iktisadi yapıyı ne ölçüde belirlediğini değerlendirebileceksiniz.
Göçebenin ayakta kalması ancak sürü sahibi olmasına ve sürüsünü koruyabilmesine bağlıdır. Bu nedenle mülkiyet duygusu kısa süre içerisinde gelişmiştir.

Orta Asya’daki farklı yaşam tarzlarının siyasi ve iktisadi yapıyı ne ölçüde belirlediğini değerlendirebileceksiniz.
Kuraklık, boylar arası bitmek bilmez çatışmalar ve Çin’in istila hareketleriyle kesiştiği bir zamanda Hunların lideri Mete, çevre boy ve klanları kendi liderliği altında toplayarak imparatorluğunu ilan etmiştir. Bu durumda Türk boylarının, etrafından gelecek tehlikelere karşı bir araya gelip, güçlenerek, kendilerini savunduklarının göstergesidir.

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.
Uygur hükümdarlarının Çin kültürü ile kurdukları doğrudan ilişkiler, Mani dininin Türkler arasında popüler hâle gelmesine, bir süre sonra da resmi din olarak kabul edilmesine yol açmıştır.

Eski Türk devlet mantığının köşe taşı kavramlarını listeleyebileceksiniz.
I. Suçlunun kesilen başı ibret olsun diye babasının boynuna asılması
II. Dövme ve yaralamaya karşı küçükbaş yada büyükbaş hayvan verilmesi
III. Yönetici zümrenin bu cezalardan neredeyse muaf yada çok hafif tatbik edilmesi
Eski Türklerde törelere çok önem verilmektedir fakat yukarıdaki ifadelerden direk törelere çok önem verildiği yargısına varamayız.

Steplere hakim inanç sistemlerinin yönetim biçimini ne ölçüde etkileyebileceğini saptayabileceksiniz.
Göçebe-çoban toplumların en başat özelliği siyasi, ekonomik veya iklim koşullarında zorda kalındığı takdirde yeni toprak/mekân arayışına girmeleri ama en nihayetinde kendisine manevra sahası açabilecek bir imkân yaratmasıydı. İşte bu geleneğe istinaden bölümün başında belirttiğimiz büyük iş bölümü ortaya çıkmış ve yine aynı nedenden dolayıdır yerleşik toplumlar veya yerleşik hayata geçme düşünceleri sürekli küçümsenmiştir. Bu durumda yerleşik hayata geçip, belli bir istilaya maruz kalıp, bağımsızlıklarını kaybetmeyi reddetmişlerdir.

Steplere hakim inanç sistemlerinin yönetim biçimini ne ölçüde etkileyebileceğini saptayabileceksiniz.
Tarihsel süreç içerisinde Mete’nin (Mo-tun) eşi gibi diplomasinin doğrudan içerisinde yer alanlardan, GökTürk ve Uygurlardaki gibi naip olarak bizatihi tahta geçen hatunlar görülmüştü. Dolayısıyla hatunların da tıpkı kağanlar gibi bir tanrı inayeti (karizma) taşıdığınana inanılmaktaydır.

Orta Asya’daki farklı yaşam tarzlarının siyasi ve iktisadi yapıyı ne ölçüde belirlediğini değerlendirebileceksiniz.
Farklı toplumlarda, farklı yaşam biçimlerinin olması mekânsal farklılaşmaya, bu da yönetim sistemlerinin ayrışmasına yol açmıştır. Göçebelerin ayakta kalması ancak sürü sahibi olmasına ve sürüsünü koruyabilmesine bağlıydı. Bu nedenle mülkiyet duygusu kısa süre içerisinde gelişirken bozkıra hakim düzensizlik ortamı, aileleri kabilelere, kabileleri de boylara doğru adeta sürüklemiştir. Otlak ve sürünün korunması veya tam tersine komşu kabilenin otlak ve sürülerinin yağmalanması gerekçeleriyle bir araya gelen aileler arasındaki birliktelik çok uzun süreli olmuyor, amacın kaybolması veya daha kârlı beraberlikler ve ittifaklar aileleri farklı tutumlara sevk ediyordu. Sonu gelmeyen beklenti ve hedeşer, örgütlerin uzun soluklu yapılar olmasını engellemiş ve bozkır üzerinde kalıcı devletler kurmak neredeyse imkânsız hâle gelmiştir.

Orta Asya’daki farklı yaşam tarzlarının siyasi ve iktisadi yapıyı ne ölçüde belirlediğini değerlendirebileceksiniz.
Mübadele kadar devlet yapısı üzerindeki en önemli belirleyici, coğrafyaydı. Yaklaşık üç bin kilometrelik bir alan boyunca uzanan bozkır, yine de pek çok yerde yerini farklı ama daha az çetin olmayan yer şekillerine bırakmaktaydı. Örneğin Ural-Altay dağı silsileleri, Takla Makan ve Gobi çölleri sadece insanların değil devlet gibi büyük organizasyonların dahi imkânlarını kısıtlamaktaydı. Bozkır toprağının tarıma elverişsizliği, coğrafya insanının hayvancılıkla uğraşılmasını kaçınılmaz kılmıştır. Ancak iklimsel koşulların değişkenliği ve hayvanlar için gerekli çayırlık alanların sınırlılığı, göçebeliğin hayat tarzı olarak belirlenmesine yol açmıştır. Bu nedenledir ki göçebe çoban toplumları ömürlerini, yağışlı ve çayırlı bölgelerin bitmek bilmez arayışı içerisinde geçirmekteydi. Coğrafyanın sertliği ve kaynakların kısıtlılığı, paylaşım mücadelesine, bu ise savaşçı bir karaktere davetiye çıkarmıştır. Mücadele alanının genişliği nedeniyle at, göçebe hayatın vazgeçilmez bir parçası hâline gelmiştir. İri kemikli Taki ile küçük ama hareketli Torpan cinsi atlar, Orta Asya’dan Avrupa’ya değin Türklerin kaderine damgasını vurmuştur. Mesafelerin uzaklığı, anlık hava değişimleri ve düşman kabilelerin baskınları nedeniyle at kullanımında üstün bir yetenek sergileyen bozkır toplulukları, yine aynı gerekçelerle hayatlarına hiçbir şekilde uymayan ev tipinden uzak kalarak çadır ve at arabalarını kendilerine yuva bellemişlerdir. At üstünde geçen hayat, göçebenin beslenme tarzını da belirlemişti. Et ve süt temel besin maddesiydi. Kurutulmuş et, pastırma, yoğurt ve kısrak sütünün mayalanmasıyla elde edilen kımız öğünlerin demirbaşıydı.

Orta Asya Türklerinin kurduğu siyasi yapının hangi devlet şekliyle açıklanabileceğini ayırt edebileceksiniz.
Patenti Çin’e ait olan “çanyü” sözcüğü yerine “kağan” unvanı ilk olarak, Hunlar tarafından kullanıldı. Çin kaynaklarında “ko-han” şeklinde geçen “kağan” kelimesi köken olarak Türkçe değildir.

Orta Asya Türklerinin kurduğu siyasi yapının hangi devlet şekliyle açıklanabileceğini ayırt edebileceksiniz.
Türk devlet teşkilatının temeli “aile” (aul) ünitesine dayanmaktadır. İmparatorluğa karakterini veren federatif yapılanmanın ise boylarda başladığı söylenebilir. Boyların bir araya gelmesiyle de toplumsal katmanın bir üst aşamasında bulunan bodunlar meydana gelmektedir. Tek Devlet ise federatif yapıyı tamamen kuşatan ve hedefini kıtalar ötesine taşıyan bir örgütlenme olarak doğmuştur.

Eski Türk devlet mantığının köşe taşı kavramlarını listeleyebileceksiniz.
İlkeler ve yöneticiler imparatorluk idaresinin yapı taşlarını oluşturur. İmparatorluk idaresi oksızlık (bağımsızlık), uluş (ülke), kün (halk) ve töre (kanun) ilkeleri çerçevesinde şekillenirken, kut'lu kağan, toy, buyruk, hatun, tigin gibi unsurlar da yönetim katmanını oluşturmaktadır.

Steplere hakim inanç sistemlerinin yönetim biçimini ne ölçüde etkileyebileceğini saptayabileceksiniz.
Tüm zamane devletlerinde olduğu gibi Eski Türkler de tahtın hakanlarına, Tanrı ihsanı oldu.unu düşünüyorlardı. Bu bakımdan Türk kağanının Tanrı tarafından “kut”landığına inanılıyordu. Bilge kağan, “Tengri teg tengride bolmış Türk bilge kağan” , ve Moyun-çor, “Tengride bolmış il etmiş Bilge kağan” ifadelerinde tanrıyla olan yakınlıklarını göster mek istemişlerdi. Günümüz Türkçesinde de yaygın bir şekilde kullanılan “kut” kelimesi -kutlu, kutlamak, kutsamak vb.- buradaki anlamıyla “siyasal iktidar” kavramına denk düşerken daha geniş olarak, “devlet”, “ikbal”, “saadet”, “ruh” ve “baht” anlamıyla kullanılmaktaydı. Eski Türk söylencelerine göre Tanrı, kutladığı kağanına tüm dünyayı vaad etmişti. “Güneşin doğduğu yerden batı’ya kadar her yer senin emrine girecek, çalış” diyen Uygur Yazıtı’nda da görüleceği üzere kağan, cihanı kendi sancağı altında birleştirmek şiarını yüklenmişti. Asya Hunlarından Avrupa Hunlarına kadar uzanan ve hükümdarın “tanrının kılıcı” olduğuna inanan bu algılama tarzı, Osmanlı’da “kızıl elma” olarak karşımıza çıkan “cihan hâkimiyeti mefkûresini” doğurmuştur. “Yukarıda mavi gök, aşağıda yağız yer yaratıldıkta, ikisi arasında insanoğlu yaratılmış. insanoğlunun üzerine atalarım Bumin Kağan ve istemi Kağan oturmuş” satırlarından da anlaşılacağı üzere Türk kağanı hem zaman hem mekân anlamında dünya hâkimiyeti için gönderilmişti. İnsanoğlunun yaratılışıyla başlayan bu hükümranlık yasasının ebediyete kadar geçerli olacağına vurgu yapılmıştır. Kağan’ın bir diğer vasfı, küç (güç) sahibi olmasıydı. “Tengri küç birtük üçün anda sançtım” sözleriyle Gök-Türk hakanı tanrının kendisine bağışladığı güç/savaşçılık yetisi sayesinde kısa sürede başarıya ulaştığını ifade etmişti. Ancak bu ihsan ve yardım koşulsuz değildi, hakanın da bunun karşılığında tengrinin yolunda yürümesi, savaşçılığını bu uğurda kullanması beklenmekteydi. Hakan, tanrının kendisine bahşettiklerini halkıyla paylaşmalıydı. “Ülüg”, “ülüş” ve “üleşmek” gibi kavramlarla karşılanan paylaşmak fiili, aslında kağanın en önde gelen erdemlerinden birisiydi. Yazıttaki satırlar Türk hükümdarının bu hususiyetini çok açık şekilde ifade etmekteydi; “[A]ç milleti doyuruyor, çıplak milleti giydiriyor, fakir milleti zengin yapıyor, az milleti çok kılıyordu”.

Coğrafya ve toplumsal şartların sadece idareyi değil ordu ve adalet teşkilatını da şekillendirdiğini tespit edip yorumlayabileceksiniz.
Her boy kendine seçtiği bir sembol vardı ve sembol sayesinde gerek savaşta gerek barışta birbirlerini kolayca tanıyabiliyorlardı. Boyun kendine has sembolüne “uran” denmekteydi. Bozkır imparatorluklarında ordu sadece egemen boy ve budunlardan oluşmaz, aynı zamanda güçle boyun eğdirilmiş boy ve kabilelerin silahlı güçlerinden destek alırdı. Ordunun en küçük çekirdeği, temeli Mete tarafından atılan onlu sisteme dayanmaktaydı. 10, 100 ve 1000 kişilik bölümlere ayrılan ve her birimin başında onbaşı, yüzbaşı gibi unvanlar taşıyan rütbelilerin bulunduğu ordu, aynı mantık içerisinde aile, boy ve budun dilimlerine göre taksim edilmişti. Ordunun başkomutanı ise kağandı.

Coğrafyanın toplumsal yapı üzerindeki etkisine örnekler verebileceksiniz.
Yerleşik hayatla beraber, yani Uygurlarla beraber toplumsal ve ekonomik hayatın çeşitlenmesine koşut şekilde adalet işleri de günümüze yakın bir görünüme ulaşmıştı. Prof. Ögel’in de belirttiği üzere, “Törü” sözü Uygur Çağı’nda artık doğrudan doğruya “kanun” anlamında kullanılmaya başlanmıştı. Bu anlamda hem gerçek hem tüzel şahsiyet ortaya çıkmıştır. Mülkiyet birikimi ile beraber sınıfsal ayrım kesinleşmiş ve bunun sonucunda borç hukukundan medeni hukuka, ticaret hukukundan ceza hukukuna kadar son derece ayrıntılı akitler, kayıtlar düzenlenmeye başlamıştır.

Orta Asya’daki farklı yaşam tarzlarının siyasi ve iktisadi yapıyı ne ölçüde belirlediğini değerlendirebileceksiniz.
Eski Türklerde Yönetim Yapısı

Coğrafyanın toplumsal yapı üzerindeki etkisine örnekler verebileceksiniz.
Orta Asya Yaşam ve Coğrafya

Steplere hakim inanç sistemlerinin yönetim biçimini ne ölçüde etkileyebileceğini saptayabileceksiniz.
Yöneticiler başlığı okunacak

Steplere hakim inanç sistemlerinin yönetim biçimini ne ölçüde etkileyebileceğini saptayabileceksiniz.
Türkler Tarih Sahnesinde başlığı okunacak

Eski Türk devlet mantığının köşe taşı kavramlarını listeleyebileceksiniz.
Kutlu Kağan Başlığı okunacak

Steplere hakim inanç sistemlerinin yönetim biçimini ne ölçüde etkileyebileceğini saptayabileceksiniz.
Kutlu Kağan Başlığı okunacak

Steplere hakim inanç sistemlerinin yönetim biçimini ne ölçüde etkileyebileceğini saptayabileceksiniz.
Kutlu Kağan Başlığı okunacak

Eski Türk devlet mantığının köşe taşı kavramlarını listeleyebileceksiniz.
Kutlu Kağan

Coğrafyanın toplumsal yapı üzerindeki etkisine örnekler verebileceksiniz.
Orta Asya: Yaşam ve Coğrafya konusu okunacak

Coğrafyanın toplumsal yapı üzerindeki etkisine örnekler verebileceksiniz.
Orta Asya: Yaşam ve Coğrafya başlığı okunacak

Coğrafyanın toplumsal yapı üzerindeki etkisine örnekler verebileceksiniz.
-

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.
Türkler tarih sahnesinde başlığı okunacak

Coğrafyanın toplumsal yapı üzerindeki etkisine örnekler verebileceksiniz.
Türkler tarih sahnesinde başlığı okunacak

Steplere hakim inanç sistemlerinin yönetim biçimini ne ölçüde etkileyebileceğini saptayabileceksiniz.
İmparatorluk İdaresinin Yapı Taşları başlığı okunacak

Steplere hakim inanç sistemlerinin yönetim biçimini ne ölçüde etkileyebileceğini saptayabileceksiniz.
“İlteber”, eski Türk imparatorluklarında hükümdar için farklı zamanlarda kullanılan unvanlardan biridir. “Ülüş” ve “orun”, boy ve budun başkanlarının devlet içindeki yerlerini gösteren protokol sıralarını belirleyen kavramlardır. “Tigin” şehzade demektir.
Oğuzlar’da Toy’a “tirnek” denilir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Orta Asya Türklerinin kurduğu siyasi yapının hangi devlet şekliyle açıklanabileceğini ayırt edebileceksiniz.
"Toy" başlığı okunacak

İlk Türk devletlerini hem teşkilat hem siyasi süreç bağlamında birbirleriyle kıyaslayabileceksiniz.
federasyon ordusu başlığı okunacak

Steplere hakim inanç sistemlerinin yönetim biçimini ne ölçüde etkileyebileceğini saptayabileceksiniz.
"Töre" başlığı okunacak

Neolitik dönemle birlikte hayvanların evcilleştirilmesiyle beraber ortaya çıkan çobanlık Eski Türklerin geçim kaynağı ve yaşam biçimini oluşturmaktaydı.

Tarımsal üretimin Çinlilerce, hayvansal üretimin ise Türklerce yapılmasının sonucu oluşan iş bölümü Türkistan, Çin ve Hindistan havzasında sanayi devrimi öncesi dünyanın gördüğü en büyük ticari gelirin paylaşımını sağlayan temel unsur olmuştur.

Mete öncülüğünde bir araya gelen çevreler hanedana/kişiye sadakat ekseninde bir araya gelmiştir.

Hun yönetim hiyerarşisinin büyükten küçüğe sıralanışı Kağan-Tuki (Prensler)-Kuli (Beyler)-Vali-Binbaşı şeklindedir.

Hun kral mezarlarından günümüze kadar ulaşan bronz kabartmalar, yeşim taşları, ipekli dokumalar ve renkli kumaşlar Çin’den Akdeniz’e uzanan geniş çoğrafyada büyük mübadele gerçekleştirdiklerinin kanıtıdır.

Hunların ve pek çok Türk Devletinin dağılmasının ana sebebi veraset sisteminin keskin prensiplerle belirlenmemiş oluşudur.

Kök-Türk kelimesinin anlamı Mavi-Kutsal olduğundan doğru cevaptır.

Ötüken için Hunların, Göktürklerin ve Uygurların verdiği isimler sırasıyla Ejder şehri-Ötügen-Ordu balıg'dır.

İpek yolu gelirinin paylaşılması konusunda yaşanan anlaşmazlık sebebiyle Sasani-Göktürk ilişkilerine gölge düşmüştür.

Uygur Türklerinin Çinlilerden etkilenmesiyle Mani dini Uygur Türkleri arasında yaygın hale gelmiştir.

Eski Türklerin yaşamlarına dair bilgilerin neredeyse tamamı Çin arşivlerinden sağlanırken, günümüze kadar gelen yazılı ürünler, yerleşik hayata geçilmesiyle beraber verilmeye başlanmıştır.

Eski Türkler söz konusu olduğunda mübadele kadar devlet yapısı üzerindeki en önemli belirleyici, coğrafyadır. Bozkır toprağının tarıma elverişsizliği, coğrafya insanının hayvancılıkla uğraşmasını kaçınılmaz kılmıştır. Ancak iklimsel koşulların değişkenliği ve hayvanlar için gerekli çayırlık alanların sınırlılığı, göçebeliğin hayat tarzı olarak belirlenmesine yol açmıştır. Bu nedenledir ki göçebe çoban toplumları ömürlerini, yağışlı ve çayırlı bölgelerin bitmek bilmez arayışı içerisinde geçirmiştir.

Kabile veya boya değil de kişiye/hanedana sadakat ekseninde bir araya gelen ilk siyasi örgütlerin en önemli özelliği; yüksek bir disipline ve tamamen askeri bir yapıya sahip olmasıydı.

Hun kağanının altında Doğu ve Batı’nın bilge prensleri bulunuyordu. “Tu-ki” (doğru) unvanlı bu veliaht prensler veya hanedan mensupları, tahta yakınlığına göre imparatorluğun doğu ve batı yarısının başına atanıyordu.

Ucuna çeşitli renklere boyanan at kuyruğu, tepesine altın vb. değerli bir elementten sembol (kurt başı, hilal gibi) konulan mızrağa “Tuğ” denilmektedir.

Eski Türk imparatorluklarında hükümdarlar farklı zamanlarda farklı unvanlar kullanmışlardur; “kağan”, “Tan-hü”, “Şan-yü”, “idikut”, “ilteber” ve “erkin” bunlardan birkaçı olarak sayılabilecektir. Ayguçı ise devlet danuşmanlığına tekabül eden bir unvandır.

Kağandan sonra en büyük makam devletin sol kolunun idaresinden sorumlu “yabgu”luk makamıydı. Bu makam genellikle kağan kardeşlerine bahşedilmiştir.

Eski Türklerin yaşamlarına dair bilgilerin neredeyse tamamı Çin arşivlerinden sağlanmaktadır.

Türk topluluklarının ilk defa ne zaman ortaya çıktığı, bilim adamları arasında hâlâ tartışılan bir konudur. Türkçenin M.Ö. 3000-500 arasında konuşulduğu bilinmektedir. Kaldı ki bu tarihlerde Çin kaynaklarında “Tujue” olarak adlandırılan ve Türk topluluklarını işaret eden satırlara rastlamaktayız.

İlk Türk-Bizans görüşmeleri, Gök-Türk elçilerinin 576’da geldiği İstanbul’da başlamış ve bir dizi elçi alışverişinden sonra sağlam bir ittifakın zemini yaratılabilmişti.

Uluş (Ülke):Eski Türk imparatorluklarıyla ilgili olarak Çin kayıtları ve dönem gezginlerinin seyahatnamelerine düşen yaşanmışlıklardan hareketle dönem araştırmacıları, ülke topraklarının hanedan ailesine değil, devleti oluşturan tüm halka ait olduğu anlayışının geçerli olduğunu ileri sürmektedirler. Buna göre devletin hâkimiyet sahası, hükümdarın keyfince idare ettiği bir toprak parçası değil, milletin malı, devletin temeli ve kağanların korumakla yükümlü oldukları değerli bir emanetti.

Kut’lu Kağan: Tüm zamane devletlerinde olduğu gibi Eski Türkler de tahtın hakanlarına, Tanrı ihsanı olduğunu düşünüyorlardı. Bu bakımdan Türk kağanının Tanrı tarafından “kut”landığına inanılıyordu. Bilge Kağan yazıtlarda hükümdar oluş şeklini bu şekilde açıklamıştır.

Kağan çadırının önüne dikilen tuğ’un dokuz kollu olması, hem dokuz gezegeni hem de göğün dokuz kat olduğunu göstermekteydi.

Hatun: Kağanın eşini ifade eden ve önceleri “yen-shih” olarak kullanılan kelime, zamanla yerini “hatun” veya “uluğ hatun”a bırakmıştı. Karar alma sürecinde en az kağan kadar söz sahibiydi.

“Elçi”, “ilçi” kelimesinden türetilmişti ve bugünküne benzer bir görevle tanımlanmıştı. Kağanların mesajını komşu devlet hükümdarına ulaştırmakla mükellefti, yine de görevin makam hâline gelmesi için 10. yüzyıla kadar beklemek gerekecekti.

Ordunun başkomutanı kağandı. Zaten ordu kelimesi “orta” kelimesinden türetilmiştir. Buna göre toplumun merkezinde yani ortasında bir kağan ve onun otağı bulunduğu düşünülmüştür.

Prof. Ögel’in de belirttiği üzere, “Törü” sözü Uygur Çağı’nda artık doğrudan doğruya “kanun” anlamında kullanılmaya başlanmıştı. Bu anlamda hem gerçek hem tüzel şahsiyet ortaya çıkmıştır.

Bozkır imparatorluklarının yapısal birer parçası olan boyların askeri ve siyasi niteliklerinin olması, bu boylar üzerinde hakimiyet kuran imparatorlukların egemenliklerini boylar dolayımıyla devşirmesi ve bu dolayımdan geçerek kullanması sonucunu doğurmaktadır.

Soru kökünde verilen bilgiler, Kök-Türk'lerin kendilerini hunların devamı olarak gördükleri ve Hun kağanlarının de egemenliği "Tengri"den aldıklarına inanmaları ile birlikte düşünüldüğünde Kök-Türk'lerde egemenliğin ilahi bir erk olarak kavramsallaştırıldığı tespit edilebilmektedir.

Hapis cezasının verilebilmesi için; bu müeyyideyi uygulayacak olan toplumun suçluları hapsedebilecek maddi imkanlara sahip olması yani öncelikle yerleşik olması gerekir. Oysa Uygurlar'dan önceli Orta Asya Türkleri'nin yaşam biçiminin yapısal ve baskın fenomeni olan hareketlilik-göçerlik böyle bir müeyyidenin uygulanmasını imkansız kılmıştır.

Öğrencilerin Neolitik Dönemde Avrupa'daki üretim tarzını öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Otarşi: Ekonomik olarak kendi kendine yeterli olma hâlidir.

Öğrencilerin atın Türk toplumlarının tarihindeki stratejik ve hayati fonksiyonunu öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Türk halklarının yaşam biçimini derinden etkileyecek atın evcilleştirilmesi 4000’ler ile 2000’ler arasında gerçekleşmiştir.

Öğrencilerin Eski Türklerin inanç sistemleri hakkında bilgi edinmelerini sağlamak amaçlanmaktadır.
Maniheizm: Hz. İsa, Zerdüşt ve Buda’nın öğretilerini harmanlayan, MS. III. asırda Pers İran’ında yaşayan Mani’nin geliştirdiği inanç sistemidir.

Öğrencilerin Uygurlar hakkında malumat sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Uygur hükümdarlarının Çin kültürü ile kurdukları doğrudan ilişkiler, Mani dininin Türkler arasında popüler hâle gelmesine, bir süre sonra da resmi din olarak kabul edilmesine yol açmıştır.

Türk imparatorluklarında görülen en yaygın hükümdarlık sembollerini öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Otağ, davul, sorguç, yay, taht ve tuğ daha sonraki Türk imparatorluklarında da göreceğimiz en yaygın hükümdarlık sembolleriydi.

Türk mitolojisinin devlet ve topluma yansımasını öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Kuruluş mitolojisinde geçen “kurt”, Türkler için önemli bir simgeydi ve kağan tuğlarının tepesine altından bir kurt başı yerleştirilmiştir.

Eski Türklerde devlet yönetiminde etkin olan kişi ve kurumları öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Toyun siyasal karakteri kadar önemli bir diğer boyutu, yasa yapma yani töre koyma yetkisidir.