İletişim Kuramları - Medya ve İletişim

Ünite 1

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi niceliksel yaklaşımın bir özelliğidir?

Bu çalışmalarda kişilerin kanaatleri, tecrübeleri, algıları ve duyguları gibi öznel verilerle meşgul olunur.

Araştırma süresince davranışlar doğal ortamında gözlemlenir, kaydedilir ve yorumlanır.

Araştırmacı veri toplama ve analizi süreçlerini kendi değer yargılarından ve yorumlarından arındırma çabası içerisindedir.

Olayları yaşayan insanlar için o olayların anlamını keşfetmeyi amaçlanır.

Herhangi bir istatiksel test ya da hipotez testi kullanılmaz.

Açıklama:

Dolayısıyla niceliksel yaklaşım; nesnel gerçekliğin, değer yargılarından ve yorumlardan bağımsız yapılabilen gözlemlerle elde edilen verilerden oluştuğunu kabul eder.

Doğru Cevap: C

Soru 2

Bilgi ve enformasyon sözcükleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Enformasyon ve bilgi sözcükleri eş anlamlıdır.

Enformasyon elde etmek için araştırma yapmak gerekir.

Bilgi ihtiyacımız olmadan gelir.

Enformasyon aşırı derecede tekrar içerir.

Bilgi daha çok karmaşa yaratır.

Açıklama:

Enformasyon bilgi sözcüğü ile karıştırılmamalıdır. Enformasyon, beyinsel etkinin yerini duygusal etkiye bıraktığı veridir ve daha geniş kitlelere pazarlanabilir nitelik taşır. O nedenle medya içeriklerindeki bilginin enformasyon olarak tanımlanması daha anlamlıdır. Çünkü enformasyon, az bilgilendiren ama kolay iletilebilen, bilginin medyatik dile dönüştürülmüş halidir.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Kişiler arasındaki her türlü iletişime karşılık gelen iletişime ne denir?

Kişinin içsel iletişimi

Bireylerarası iletişim

Grup iletişimi

Örgüt iletişimi

Kitle iletişimi

Açıklama:

Kişinin içsel iletişimi kişiyi güdüleyen, motive eden, gereksinimleriyle kişinin kafasındaki kendisini kavramasına yardımcı olan bir iletişim biçimidir. Grup iletişimi grup içindeki kişilerin yapıcı ve engelleyici iletişimlerini, üstlendikleri rolleri, etkileri kapsar. Örgüt iletişimi örgüt içindeki iletişimi, iç ve dış çevresiyle iletişimi konu alır. Kitle iletişimi ise kitle iletişim araçlarıyla ilgilenir ve bu araçlar sayesinde kurulan iletişime denir.

Doğru Cevap: B

Soru 4

“kim, kime, hangi kanaldan, hangi etkiyle, ne der” şeklinde özetlenebilecek çizgisel iletişim modelini aşağıdaki iletişimcilerden hangisi ortaya atmıştır?

Harold Lasswell

Wilbur Schramm

Kurt Lewin

Paul Lazarsfeld

Carl Howland

Açıklama:

Harold Lasswell bir siyaset bilimcidir ve Nazi popagandasının insanlar üzerinde nasıl etkili olduğunu analiz etmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi iletişim tarihi ile ilgili doğru bir ifadedir?

1923’te Vladimir Komsa Zworykin telgrafı icat etmiştir.

1876’da Alexander Graham Bell televizyonu icat etmiştir.

1446’da Gutenberg tarafından matbaa ortaya çıkmıştır.

1446’da İnternetin başlangıç noktası sayılacak ARPANET kurulmuştur.

1920’de ilk televizyon kanalı Pittsburgh’da (KDKA) kurulmuştur.

Açıklama:

1920’de ilk radyo istasyonu Pittsburgh’da (KDKA) kurulmuştur. 1923’te ise Rus asıllı Amerikalı Vladimir Komsa Zworykin görüntüleri elektrik işaretlerine dönüştüren ikonoskop lambasını bularak televizyonun gelişiminde en önemli adımlardan birini atmıştır. 1876’da Alexander Graham Bell, insanın konuşmasını elektrikle iletebilmesini sağlayan telefonu icat etmiştir. İnternetin başlangıç noktası sayılacak ARPANET (Advanced Research Projects Agency Network), Amerikan Savunma Bakanlığı bilgisayar şebekesi 1969’da kurulmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 6

Seçmenlerin oy verme tercihlerini etkilemede bireysel ilişkilerin, kitle iletişim araçlarına göre daha etkili olduğu sonucunun bulunmasıyla hangi kuram ortaya çıkmıştır?

Tek Aşamalı Akış Kuramı

İki Aşamalı Akış Kuramı

Üç Aşamalı Akış Kuramı

Dört Aşamalı Akış Kuramı

Beş Aşamalı Akış Kuramı

Açıklama:

Seçim kampanyaları ve seçmenlerin oy verme davranışları üzerinde yapılan çalışmalardan ilki, 1940’da Ohio eyaletinin Erie kentinde gerçekleştirilmiştir. Seçmenlerin oy verme tercihlerini etkilemede, kitle iletişim araçlarının gücünü ortaya koymayı hedef alan bu ilk araştırmada Lazarsfeld, Berelson ve Gaudet, bireysel ilişkilerin oy verme kararını etkilemede, kitle iletişim araçlarına göre daha etkili olduğu sonucuna varmışlardır. Araştırma sonucunda İki Aşamalı Akış Kuramı geliştirilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi Denis McQuail’in tanımlamasına göre kitle kavramının özelliklerinden birini doğru ifade etmiştir?

Kitle, kalabalık ve kamudan küçüktür.

Kitle fazlasıyla küçüktür ve kitle üyeleri birbirini tanır.

Kitle belirli amaçlar için bir araya gelme yeteneğine sahiptir.

Değişen sınırlar içerisinde kitleyi oluşturan birimler değişik yapılar gösterir.

Kitle kendi başına eylemde bulunur.

Açıklama:

Kitle, kalabalık ve kamu’dan büyüktür. Kitle, fazlasıyla dağınıktır; üyeler birbirini tanımaz, aynı zamanda izleyicileri bir araya getiren kişi de üyeleri tanımaz. Kitle, belirli amaçlar için bir araya gelip birlikte eylemde bulunabilme yeteneğinden yoksundur. Kitle, kendi başına eylemde bulunamaz, aksine kitle üzerinde eylemde bulunulur.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Kaynaktan uzakta bulunan, birbirlerinden ayrı konumlanmış çok sayıda insanla aynı anda ilişki kurabilen teknolojik ortamlara kitle iletişim sürecinde ne denir?

Kitle iletişiminde kaynak

Kitle iletişim araçları

Kitle iletişiminde ileti

Kitle iletişiminde alıcı

Kitle iletişiminde amaç

Açıklama:

Türdeş olmayan kitlelere mekânsal bağ olmaksızın seslenebilen kitle iletişim araçları; istenilen her yerde, aynı zamanda bulunabilme ve olayı anında aktarabilme özelliğine sahiptirler. Halkın çoğu için kolayca elde edilebilir, ucuz, sürekli ve düzenlidirler.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Medya insanlarla ne yapıyor?” sorusu yerine, konuya tersten bakarak “İnsanlar medya ile ne yapıyor?” sorusunun gündeme gelmesi iletişim araştırmalarındaki hangi dönemde ortaya çıkmıştır?

medya etkilerinin güçlü olduğunun savunulduğu dönem

medya etkilerinin sınırlı olduğunun savunulduğu dönem

medya etkilerinin güçlü olduğunun yeniden savunulduğu dönem

erken dönem ve retorik çalışmaların yükselişi

yeni retorik çalışmaları

Açıklama:

Bu dönemde 1960’larla birlikte daha karmaşık hale gelen kitle iletişim kuramları ve istatistiksel yöntemlerin araştırmalara kazandırdığı yenilikler, kitle iletişim araçlarının sınırlı etkilerinden fazlasını ortaya koymaya başlamıştır. Dönem içerisinde teknolojinin yaşamın her alanına girmesi, özellikle televizyonun evlerin başköşe konuğu olması ve gelişen düşünce akımları ile birlikte, kitle iletişim araçlarının etkilerinin farklı boyutlarına bakılır olmuştur. Bir anlamda güçlü etkilere geri dönüş sayılan son dönemde “kitle iletişim araçlarının ekonomik, sosyal ve siyasal güç sahibi olabilmek için etkili birer araç olarak kullanılabileceğine” olan inanç giderek yaygınlaşmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 10

1. Kültürü anlam verme sistemleri içinde tarihsel olarak inşa edilen materyal bir üretim olarak görür.
2. Kültürel incelemelerde kültür ürünleri metinler olarak okunur ve medya içerikleri “metin” olarak yorumlanır.
3.Günlük hayatta bu metinlerin “nasıl üretildiği” ve “yeniden üretildiği” üzerinde durulur. Dolayısıyla “üretim biçimi” ve “üretim ilişkileri” konu alınır.
4. Medya içeriklerinin üretim biçimi ve üretim ilişkileri bu bağlamda sorgulanır ve eleştirilir.
Yukarıdaki açıklamalar hangi araştırmaların ilgi alanına girmektedir?

eleştirel araştırmalar

egemen araştırmalar

metinler arası araştırmalar

ideolojik araştırmalar

teknolojik araştırmalar

Açıklama:

Kapitalist ekonomik düzene ve liberal sisteme yönelik eleştiriler getiren ve her biri var olan toplumsal ve iletişimsel yapının radikal ve dönüşümcü bir eleştirisinden yola çıkan bu görüşler “eleştirel”, “kuramsal”, “kültürel”, “toplumbilimsel” ya da “değişimci yaklaşımlar” gibi adlarla tanımlanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

"Bilim denilen şey, günlük düşüncenin berraklaştırılmasından başka bir şey değildir." diyen ve izafiyet teorisinin babası olarak gösterilen bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

Stephen Hawking

Isaac Newton

Nikola Tesla

Albert Einstein

Thomas Edison

Açıklama:

İzafiyet teorisinin babası Albert Einstein, "Bilim denilen şey, günlük düşüncenin berraklaştırılmasından başka bir şey değildir." demektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 12

Bilimin yer ve zamana göre değişmezliğini vurgulayan özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Olgusallık

Sistemlilik

Akılcılık

Genelleyicilik

Evrensellik

Açıklama:

Bilim olgusaldır, herkesçe gözlenebilir. Sistemlidir, belli bir bütünlük içinde açıklar. Akılcıdır, açıklamaları akla uygundur. Genelleyicidir, tek tek olayları değil geneli açıklar. Evrenseldir, yer ve zamana göre değişmez. Birikimlidir, belirli bir birikimin sonucudur. Kayıtlıdır, kaydı bulunur. Sağlam fakat görelidir, mutlak doğruluk ve yanılmazlık yerine gerçeğe geçici doğrularla yaklaşmayı kabul eder.

Doğru Cevap: E

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi bilimin amaçlarından biri değildir?

Anlamak

Açıklamak

Birikimli olmak

Geleceği tahmin etmek

Kontrol

Açıklama:

Bilimin amacı anlamak, açıklamak, ilişkiler ve nedenler bulmak, geleceği tahmin etmek, gelişme ve ilerleme için önerilerde bulunmak ve kontroldür.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Bilimin aşağıdaki amaçlarından hangisi olgunluk safhası olarak yorumlanmaktadır?

Anlama

Açıklama

Öngörü

Kontrol

Sistemlilik

Açıklama:

Kontrol aşaması, bilimin olgunluk safhası olarak yorumlanır.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Kişiyi güdüleyen, motive eden iletşim biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Bireyler arası iletişim

Kişinin içsel iletişimi

Grup iletişimi

Örgüt iletişimi

Kitle iletişimi

Açıklama:

Kişinin içsel iletişimi, kişiyi güdüleyen, motive eden, gereksinimleriyle kişinin kafasındaki kendisini kavramasına yardımcı olan bir iletişim biçimidir.

Doğru Cevap: B

Soru 16

Türkiye'deki ilk gazete aşağıdakilerden hangisidir?

Takvim-i Vekayi

Ceride-i Havadis

Tercüman-ı Ahval

Tasvir-i Efkâr

Ayine-i Vatan

Açıklama:

Türkiye'de ilk gazete (Takvim-i Vekayi) 1831'de yayınlanmaya başlamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 17

İletişim araştırmalarının kurucu babalarından biri olan ve Nazi propagandasının insanlar üzerinde nasıl etkili olduğunu analiz eden bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

Paul LAzarsfeld

Wilbur Schramm

Harold Lasswell

Carl Hovland

Walter Lipmann

Açıklama:

Stanford İletişim Araştırmaları Enstitüsü yöneticisi Wilbur Schramm, 1963'te yayımlanan "İnsan İletişiminin Bilimi" adlı kitabında iletişim araştırmalarının "kurucu babalarından" söz eder. Bu dört kişiden ilki siyaset bilimci ve Nazi Propagandasının insanlar üzerinde nasıl etkili olduğunu analiz eden Harold Lasswell'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 18

"Araç mesajdır." sözüyle söylemde asıl önemli olanın kullanılan aracın kendisi olduğuna vurgu yapan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

Jean Baudrillard

Harold Innis

Neil Postman

Marshall McLuhan

Theodor W. Adorno

Açıklama:

Teknolojik gelişmelere yönelik ilgiyle de birlikte bu dönemde ilgi çeken önemli bir isim İngiliz Profesör Marshall McLuhan'dır. "Araç mesajdır." sözüyle Mcluhan, söylemde asıl önemli olanın kullanılan aracın kendisi olduğuna vurgu yapmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 19

İletişim araştırmalarında dört büyük yaklaşımdan biri olan alan araştırması yaklaşımının temsilcisi olan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

Paul Lazarsfeld

Elihu Katz

Bernard Berelson

Wilbur Schramm

Harold Laswell

Açıklama:

Alan araştırması yaklaşımı Lazarsfeld tarafından temsil edilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi sınırlı etkiler dönemi kuramlarından biridir?

Suskunluk Sarmalı Kuramı

Gündem Belirleme Kuramı

İki Aşamalı Akış Kuramı

Kullanımlar ve Doyumlar Kuramı

Ekme ve Yetiştirme Kuramı

Açıklama:

Sınırlı etkiler döneminde, Bireysel Farklılıklar Kuramı, Sosyal Kategoriler Kuramı, Kültürel Normlar Kuramı ve İki Aşamalı Akış Kuramı geliştirilmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 21

Bir reklam filminin izleyenler üzerinde yarattığı etkiyi anlamak için kişilerle görüşme yapan bir araştırmacının benimsediği araştırma yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Niceliksel yaklaşım

Tümevarım yaklaşımı

Deneysel yaklaşım

Niteliksel yaklaşım

Hipotez yaklaşımı

Açıklama:

Tümdengelime dayanan “niteliksel yaklaşım” ya da “nitel araştırma”, sosyal bilimlerin uğraştığı sosyal gerçeklik ile fen bilimlerinin uğraştığı fiziksel gerçekliğin birbirinden farklı nitelikte olduğunu kabul eder. Nitel araştırmanın unsurları ve genel çerçevesi hakkında literatürde uzlaşılan bir tanımlama yoktur. Ancak yine de bir tanım vermek gerekirse, insan ve grup davranışlarının neden ve nasıl sorularını yanıtlamaya yönelik araştırmalardır denilebilir. Bu çalışmalarda kişilerin kanaatleri, tecrübeleri, algıları ve duyguları gibi öznel verilerle meşgul olunur; toplumsal olaylar doğal ortamı ve doğal oluşumu içinde tanımlanır. Araştırma sürecinde davranışlar doğal ortamında gözlemlenir, kaydedilir ve yorumlanır. Olayları yaşayan insanlar için o olayların anlamını keşfetmeyi amaçlanır.

Doğru Cevap: D

Soru 22

Deneysel araştırma
Niceliksel yaklaşım
Niteliksel yaklaşım
Tümdengelim
Tümevarım

Yukarıdakilerden hangileri iletişim kuramlarında kullanılan araştırma yaklaşımlardır?

Hepsi

II ve III

IV ve V

I, III ve IV

I, II ve III

Açıklama:

“İletişim kuramları” kavramı, iletişimi anlamak ve açıklamak için kullanılan şemsiye bir tanımlamadır. Gerek niteliksel ve gerekse niceliksel yaklaşımla ortaya konulmuş çalışmaların bütününü içine alır. Bu sebeple iletişim çalışmaları, yukarıdaki tüm yaklaşımları kullanabilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 23

İletişim kavramını tanımlarken, “susmak bile konuşmak demektir” sözü aşağıdakilerden hangisine vurgu yapmaktadır?

Dilsel iletişim

Bireyler arası iletişim

Toplumsal iletişim

Sözsüz iletişim

Sosyal iletişim

Açıklama:

Kimi zaman yazılı, kimi zaman sözlü ya da sözsüz, yalnızca jest ve mimik hareketlerimizle iletişimde bulunuruz. Susmak bile konuşmak demektir ve bu yüzden “iletişimsizlik mümkün değildir” ifadesi iletişimin temel kuralı haline gelmiştir. Bu sebeple “susmak bile konuşmak demektir” sözü, sözsüz iletişime işaret etmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 24

İletişim kavramının 15 ayrı anlamı üzerinde uzlaşma sağlanmıştır. Düşüncenin sözel olarak karşılıklı alışverişi, aşağıdaki anlamlardan hangisini açıklamaktadır?

Simge, konuşma dili

Karşılıklı etkileşim, ilişki

Bağlama, birleştirme

Aktarım, değişim

Anlama, mesajın alınması

Açıklama:

Sistematik bir açıklamayla Merten’e göre iletişimin 160’ın üzerinde tanımlanma şekli mevcuttur (Oskay, 1982). Yazılı kaynakların taranması yöntemiyle yapılan bir başka araştırmada, sözcüğün 4560 kullanımı derlenmiş ve daha sonra 15 ayrı anlam üzerinde uzlaşma sağlanmıştır. Bu anlamlar şöyle sıralanabilir (Oskay, 1993; Yumlu, 1994):

Simge, konuşma dili: Düşüncenin sözel olarak (konuşma ile) karşılıklı alışverişi
Anlama, mesajın alınması: Bireyde benlikle ilgili olarak belirsizliğin azaltılması
Karşılıklı etkileşim, ilişki: İki kişinin birbirini anlaması, insanın karşısındakine kendisini anlatabilmesi
Belirsizliğin aza indirilmesi: Organizma düzeyinde bile olsa ortak davranışa olanak veren etkileşim
Süreç: Duyguların, düşüncelerin, bilgi ve becerilerin aktarılma süreci
Aktarım, değişim: Bir kişi ya da bir şeyin başka bir kişiye/bir şeye içinden aktarımla, alışverişle
dönüşme değişme süreci
Bağlama, birleştirme: Yaşayan bir evrenin parçalarının ilintilenmesi, bağlantılarının kurulması süreci
Ortaklık: Bir kişinin tekelinde olanın başkalarıyla paylaştırılması, başkalarına da aktarılması süreci
Kanal: Askeri dilde iletinin (komutun) gönderilmesi ile ilgili araç, usul ve teknikler
Bellek, depolama: İletiyi alanın belleğinin, iletiyi gönderenin beklentisine uygun yanıt verecek
biçimde uyarılması
Ayırımcı tepki: Organizmanın ortamdaki uyarıya verdiği farkedilir yanıt, ortamdaki değişme uyarlanma yanıtı, bu yanıtla diğerini etkileme
Uyarıcı: Kaynaktan çıktıktan sonra iletiyi alan için bir uyaran olan davranış
Amaç: Kaynağın karşı tarafı etkilemeyi amaçlayan davranışı
Zaman ve durum: Belli bir konumdan, yapıdan bir diğerine geçiş süreci
1. Güç: İktidar kaynağı olarak kullanılan mekanizma.

Doğru Cevap: A

Soru 25

İnsanların tarihteki gelişim süreci göz önünde bulundurulduğunda, kitle iletişim tarihi hangi döneme rastlamaktadır?

Yerleşik hayata geçiş

Ticaretin gelişmesi

Feodal devletlerin kurulması

Sanayi devrimi

Bilgi ve iletişim dönemi

Açıklama:

Tarihte insanlar önce avcı-toplayıcı kabilelerden yerleşik hayata geçmiş, tarım ve hayvancılık ilerlemiş, ticaret gelişmiş, feodal (derebeylik) devletler kurulmuş, sanayi devrimiyle birlikte ulus devletler ortaya çıkmış ve son olarak da bilgi ve iletişim dönemi başlamıştır. Kitle iletişim tarihi, bu gelişim süreci içerisinde yalnızca son dönemi kapsamaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 26

İletişim araştırmalarının tarihi düşünüldüğünde, yapılan ilk çalışmaların konusunu aşağıdakilerden hangisi oluşturmaktadır?

Reklam çalışmaları

Duygusal etkiler

Propaganda faaliyetleri

Eleştirel görüşler

Etki çalışmaları

Açıklama:

İletişim biliminin temellerini atan araştırmaların tarihi de iletişim teknolojilerinin tarihi gibi çok eskilere dayanmaz. Birinci Dünya Savaşı’nın ardından 1920’lere ve o yıllarda da Amerika Birleşik Devletleri’nde gerçekleştirilen çalışmalara uzanır. O yıllarda henüz adı konulmamış bir alanda yürütülen çalışmalar daha çok disiplinler arası bir yapıdadır. Araştırmalarda genel olarak içinde bulunduğu dönem itibariyle dikkati çeken radyo ve gazeteler aracılığıyla gerçekleştirilen propaganda faaliyetleri ve bu faaliyetlerin toplum üzerindeki etkileri konu alınmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 27

İletişimi anlamların üretimi ve değişimi olarak gören iletişim araştırmaları ekolü aşağıdakilerden hangisidir?

Kültürel çalışmalar

Süreç/etki çalışmaları

Pozitif yaklaşım

Deney yaklaşımı

Alan araştırması yaklaşımı

Açıklama:

İletişimi “anlamların üretimi ve değişimi” olarak gören ve “kültürel çalışmalar” adıyla tanımlanan ekol anlamların üretilmesinde metinlerin insanlarla nasıl etkileştiği sorusu üzerinde durarak yanlış anlamların gönderici ile alıcı arasındaki kültürel farklılıklardan kaynaklanabildiği düşüncesini savunur. İnsanın ürettiği her şey anlamına gelen kültür üzerine eğilir. Daha çok semiotik (simgeler ve anlamlar bilimi, göstergebilim) yöntemlerini izler.

Doğru Cevap: A

Soru 28

Bireyler belli bir biçimde etkilenir.
İleti değişik ve çeşitli izleyiciye ulaşır.
Mekanik araçlar iletileri yayınlar.
Bireyler iletiyi deneyimle yorumlar.
Profesyonel iletişimciler içerim hazırlar.

Etki-süreç odaklı iletişim çalışmaları düşünüldüğünde, kitle iletişim sürecinin aşamaları hangi seçenekte doğru sırada verilmiştir?

II-IV-III-I-V

V-III-II-IV-I

V-III-I-IV-II

I-II-III-IV-V

V-IV-III-II-I

Açıklama:

Kitle iletişim süreci şöyle işler:

Profesyonel iletişimcilerin hazırladıkları değişik içerikli iletiler,
Mekanik araçlar aracılığıyla hızlı ve sürekli bir şekilde dağıtılır ya da yayınlanır.
Söz konusu ileti çok sayıda, değişik ve çeşitli izleyici kitleye ulaşır.
Kitle içindeki bireyler, iletiyi kendi deneyimlerindeki anlamlara göre yorumlarlar ve
Sonuçta da bireyler şu ya da bu biçimde etkilenirler (Usluata, 1995).

Kitle iletişiminin işleyişi üzerinde ileri sürülen pek çok yaklaşımı içine alan bu model; profesyonel iletişimcilerin, kalabalık ve homojen bir yapı göstermeyen izleyicileri çeşitli yollardan etkilemek ve amaçlanan anlamları yaratmak üzere ileti oluşturmalarını ve bu iletileri kitle iletişim araçlarını kullanarak ulaştırmalarını tanımlar.

Doğru Cevap: B

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi anlam-niyet odaklı çalışmaların temel kavramlarından biri değildir?

Kültür

Metin

İleti

Gösterge

Söylem

Açıklama:

Anlam-niyet odaklı çalışmaların temel kavramları arasında anlam, kültür, toplumsallık, üretim biçimi, üretim ilişkileri, gösterge, söylem ve ideoloji gibi kavramlar yer alır. “İleti” yerine çoğunlukla “metin” kavramı kullanılır. Metin; iletiden farklı olarak, amaçlı ve önceden mevcut bir anlamı taşıyan tamamlanmış ürün anlamına gelir.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Teknolojinin yüceltilmesi, iletişim araştırmalarında yakın dönemde yaşanan dikkat çekici kavramlardan hangisi ile açıklanabilir?

Post-modernizm

Sanayi ötesi toplum

Post-eleştirel yaklaşım

Bilgi toplumu

Sömürgecilik ötesi

Açıklama:

1990’lı ve 2000’li yıllarda bilgi teknolojilerindeki gelişime bağlı olarak bilgi toplumunun kurulduğu varsayımından hareketle; küreselleşme ile birlikte “ötesi” (post) ekiyle gelen (post-industrializm: sanayi ötesi, post-modernizm: modernizm ötesi gibi) yaklaşımlar öne çıkmıştır. Küreselleşme ve uluslararası ticaretin büyümesi, özelleştirme; yani kamu iktisadi kurumlarının özel sektöre devri ve buna paralel olarak serbest piyasa ekonomisinin uygulanmaya başlanması yakın dönemin temel belirleyicileri olmuştur. Bu bağlamda yeni toplumsal yapıyı anlatmak üzere “sanayi ötesi toplum” ve “bilgi toplumu” kavramları gündeme gelmiştir. Teknolojinin fetişleştirilmesi, yüceltilmesi ve “dertlere deva olduğu” görüşü de yeni dönemin bilgi toplumu görüşüne uygun düşmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Kişinin içsel iletişimi
Bireyler arası iletişim
Kişi dışı iletişim
Kitle iletişimi

Seçeneklerdeki açıklamalardan hangisi yukarıda verilen kavramların dışında kalır?

Kişiyi güdüleyen, motive eden, gereksinimleriyle kişinin kafasındaki kendisini kavramasına yardımcı olan bir iletişim biçimidir.

Kişiler arasındaki her türlü iletişime karşılık gelir.

Bir başka kişinin dışında herhangi bir şeyle, örneğin makinelerle ya da hayvanlarla kurulan doğrudan iletişim anlamında kullanılır.

Kitle iletişim araçlarıyla ilgilenir ve bu araçlar sayesinde kurulan iletişime denir.

Eş deyişle yazılı, sesli ya da görsel yapıtların dağıtımını ya da yayımını sağlayan her türlü teknik iletişim aracdır.

Açıklama:

Verilen kavramlardan "kitle iletişim aracının"açıklaması dışarıda kalır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 32

"Bilgiler biriktirilip saklanır olmuştur. Bilginin “güç” anlamı kavranmış ve yazı dilini kontrol altında tutan, bilgiye ve böylece de güce sahip olmuştur". Hangi buluş ile bunlar gerçeklemiştir?

Simge üretme ve kullanma

Konuşmanın gücü ve sembolize etme

Fonetik alfabenin geliştirilmesi

Belirsizliğin aza indirilmesi

Kitle iletişim araçları

Açıklama:

Önemli iletişim buluşu fonetik alfabenin geliştirilmesidir. Böylece bilgiler biriktirilip saklanır olmuştur. Bilginin “güç” anlamı kavranmış ve yazı dilini kontrol altında tutan, bilgiye ve böylece de güce sahip olmuştur. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

İletişim biliminin “kurucu babaları” olarak sayılan dört isim seçeneklerin hangisinde verilmiştir?

Lazarsfeld,

Fiske, Carl Howland, Wilbur Schramm, Em Griffin

Paul F. Lazarsfeld, Carl Howland, Wilbur Schramm, Em Griffin

Kurt Lewin, Paul F. Lazarsfeld, Carl Howland, Wilbur Schramm

Harold Lasswell, Kurt Lewin, Paul F. Lazarsfeld ve Carl Howland

Açıklama:

İetişim biliminin “kurucu babaları” olarak sayılan dört isim Harold Lasswell, Kurt Lewin, Paul F. Lazarsfeld ve Carl Howland’dır. Schramm’ı da daha sonra bu isimler arasına eklemek gerekir. Dğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 34

"Toplumsal hareketlerin yoğun yaşandığı, eleştirel hareketlerin ardından yeni retorik çalışmaların başladığı yıllar" hangi seçenekte verilmiştir?

1950-1960'lı yıllar

1960-1970’li yıllar

1980-1990'lı yıllar

1900-1910'lu yıllar

1920-1930'lu yıllar

Açıklama:

1960-1970’li yıllar toplumsal hareketlerin yoğun yaşandığı yıllardır ve bu eleştirel hareketlerin ardından yeni retorik çalışmaları başlar. Aynı yönde eleştirel iletişim kuramlarının geliştiği görülür. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 35

1930’ların başlarında Lasswell’in temsil ettiği siyasal yaklaşım

1930’ların sonlarında Lazarsfeld’in temsil ettiği alan araştırması yaklaşımı

1930’ların sonlarında Lewin’in temsil ettiği küçük grup yaklaşımı

1940’ların başlarında Hovland’ın temsil ettiği deney yaklaşımı

Yukarıda verilen yaklaşımlardan hangisi ya da hangileri doğru eşleştirilmiştir?

I, II, III

I, III, IV

II, III, IV

I, III

I, II, III, IV

Açıklama:

Dört büyük yaklaşımdan ilki 1930’ların başlarında Lasswell’in temsil ettiği siyasal yaklaşım, ikincisi 1930’ların sonlarında Lazarsfeld’in temsil ettiği alan araştırması yaklaşımı, üçüncüsü 1930’ların sonlarında Lewin’in temsil ettiği küçük grup yaklaşımı ve dördüncüsü de 1940’ların başlarında Hovland’ın temsil ettiği deney yaklaşımıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Süreç, bir olayın düzenli olarak ve birbirini izleyen değişmelerle gelişmesi, başka bir olaya dönüşmesidir.
Doğal süreçler, kültürün süreklilik içinde değişip gelişmesinde rol oynarlar.
Süreç hem süreklidir, hem de değişip gelişebilen bir kavramdır.
Süreç içinde yer alan öğeler karşılıklı olarak etkileşim içinde değişime uğrarlar.

Süreç ile ilgili olarak yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

I, II, III

I, III, IV

II, III, IV

I, III

I, II

Açıklama:

Verilenlerden I, III, IV numaralı olanlar doğrudur. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 37

"İzleyenlerin içinde bulundukları resmi olmayan sosyal ilişkilerin, kitle iletişim araçlarından gelen iletilerin etkisini değiştirebileceğini söylemiştir". Sözü edilen kuram seçeneklerden hangisidir?

Bireysel Farklılıklar Kuramı

Kültürel Normlar Kuramı

Sosyal Kategoriler Kuramı

İki Aşamalı Akış Kuramı

Kullanımlar ve Doyumlar Kuramı

Açıklama:

Sosyal Kategoriler Kuramı’nda izleyenlerin içinde bulundukları resmi olmayan sosyal ilişkilerin, kitle iletişim araçlarından gelen iletilerin etkisini değiştirebileceğini söylemiştir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 38

İletişim
Kaynak
Alıcı
Metin
Anlam

Yukarıda verilen kavramlardan hangisi ya da hangileri anlam-niyet odaklı yaklaşım ile ilgili kavramlardır?

I, II, III, IV

II, III, IV, V

I, II, IV,V

I, II, III, IV, V

I, III, IV, V

Açıklama:

Verilen kavramların hepsi doğrudur. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 39

En genel anlamda şeylerin nasıl çalıştığı hakkındaki kavrayıştır; bir olguyu açıklamaya, kestirmeye, kontrol etmeye yarayan ilişkiler bütünüdür. Başka bir deyişle; belirli bir konuda ortaya konulan geçerliliği ve güvenilirliği bilimsel yöntemlerle saptanmış genel açıklama düzlemidir.
Yukarıda tanımı verilen bilimsel kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Kuram

Hipotez

Kanun

Töz

Varsayım

Açıklama:

Kuram en genel anlamda şeylerin nasıl çalıştığı hakkındaki kavrayıştır; bir olguyu açıklamaya, kestirmeye, kontrol etmeye yarayan ilişkiler bütünüdür. Başka bir deyişle; belirli bir konuda ortaya konulan geçerliliği ve güvenilirliği bilimsel yöntemlerle saptanmış genel açıklama düzlemidir.
Doğru cevap a'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Deneyler ve gözlemler yoluyla elde edilmiş olgularla bilgileri genel ilkeler ve yasalar altında toplamaya çalışan bilimsel yönteme ne ad verilir?

Tümdengelim

Tümevarım

Nitel araştırma

Nicel araştırma

Eylem araştırması

Açıklama:

Tümevarım deneyler ve gözlemler yoluyla elde edilmiş olgularla bilgileri genel ilkeler ve yasalar altında toplamaya çalışır.
Doğru cevap b'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

Bir başka kişinin dışında herhangi bir şeyle, örneğin makinelerle ya da hayvanlarla kurulan doğrudan iletişimine ne ad verilir?

Kitle iletişimi

Örgüt iletişimi

Kişi dışı iletişim

Grup iletişimi

İçsel iletişim

Açıklama:

Kişi dışı iletişim, bir başka kişinin dışında herhangi bir şeyle, örneğin makinelerle ya da hayvanlarla kurulan doğrudan iletişim anlamında kullanılır.
Doğru cevap c'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi iletişim araştırmalarının sınıflandırılması üzerine çalışan en önemli dört isimden biri değildir?

Lasswell

Lazarsfeld

Lewin

Hovland

Husserl

Açıklama:

Dört büyük yaklaşımdan ilki 1930’ların başlarında Lasswell’in temsil ettiği siyasal yaklaşım, ikincisi 1930’ların sonlarında Lazarsfeld’in temsil ettiği alan araştırması yaklaşımı, üçüncüsü 1930’ların sonlarında Lewin’in temsil ettiği küçük grup yaklaşımı ve dördüncüsü de 1940’ların başlarında Hovland’ın temsil ettiği deney yaklaşımıdır.
Doğru cevap e'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 43

Kişinin zihnindeki düşünceler söze dönüştürülmeyen duygulardır; başka bir deyişle zihindeki imgelerdir. Bir sonraki aşamada imgeler sembollere (örneğin kelimelere) dökülür. Bu aşamaya ne ad verilir?

kodlama

ileti

süreç

mesaj

bilgi

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 44

İletişim sürecinde iletiyi gönderenin alıcıda oluşturmak istediği amacın ne düzeyde gerçekleştiğini öğrenmek üzere geliştirilen bilgi alma sürecine ne ad verilir?

kod

geribildirim

kod açma

sinyal

kanal

Açıklama:

İletişim sürecinde iletiyi gönderenin alıcıda oluşturmak istediği amacın ne düzeyde gerçekleştiğini öğrenmek üzere geliştirilen bilgi alma sürecine de geribildirim, geribesleme ya da yansıma adı verilir.
Doğru cevap b'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 45

I. Profesyonel iletişimcilerin hazırladıkları değişik içerikli iletiler.
II. Mekanik araçlar aracılığıyla hızlı ve sürekli bir şekilde dağıtılır ya da yayınlanır.
III. Söz konusu ileti çok sayıda, değişik ve çeşitli izleyici kitleye ulaşır.
IV. Kitle içindeki bireyler, iletiyi kendi deneyimlerindeki anlamlara göre yorumlarlar.
V. Sonuçta da bireyler şu ya da bu biçimde etkilenirler.
Yukarıdakilerden hangisi-hangileri kitle iletişim sürecinde yer almaktadır?

Yalnız I.

I. ve II.

I. II. ve III.

I. II. III. ve IV.

Hepsi

Açıklama:

kitle iletişim süreci şöyle işler:

Profesyonel iletişimcilerin hazırladıkları değişik içerikli iletiler,
Mekanik araçlar aracılığıyla hızlı ve sürekli bir şekilde dağıtılır ya da yayınlanır.
Söz konusu ileti çok sayıda, değişik ve çeşitli izleyici kitleye ulaşır.
Kitle içindeki bireyler, iletiyi kendi deneyimlerindeki anlamlara göre yorumlarlar ve
Sonuçta da bireyler şu ya da bu biçimde etkilenirler (Usluata, 1995).Doğru cevap e'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Bir olayı, durumu ya da niteliğin varlığını öneren bir şey; bir fikir, arzu, enformasyon ya da emir iletmek için kullanılan jest ya da eylem; enformasyon, yön tayini ya da reklam için çevreye konan poster, levha ve benzerleri; bir kelime, aygıt ya da şekil; bir şeyin işareti, belirtisidir.
Yukarıda tanımı yapılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Söylem

İmge

Gösterge

Kitle

Kültür

Açıklama:

“gösterge” kavramı; bir olayı, durumu ya da niteliğin varlığını öneren bir şey; bir fikir, arzu, enformasyon ya da emir iletmek için kullanılan jest ya da eylem; enformasyon, yön tayini ya da reklam için çevreye konan poster, levha ve benzerleri; bir kelime, aygıt ya da şekil; bir şeyin işareti, belirtisidir.
Doğru cevap c'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 47

1950’li yıllarda Roland Barthes ve Levi Strauss tarafından geliştirilen, görünen olay ve olguları anlamak için onların altında yatan yapıya bakmayı öneren yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Bilişsel

Psikanalitik

İşlevsellik

Yapısalcılık

Davranışçılık

Açıklama:

1950’li yıllarda Roland Barthes ve Levi Strauss tarafından geliştirilen “yapısalcılık”, görünen olay ve olguları anlamak için onların altında yatan yapıya bakmayı önerir.

Doğru Cevap: D

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi bilimin amaçlarından biri değildir?

Anlamak

Açıklamak

İlişkiler ve nedenler bulmak

Dogmaları irdelemek

Gelişme için önerilerde bulunmak

Açıklama:

BİLİMSEL ARAŞTIRMA VE İLETİŞİM KURAMLARI başlığı altındaki ikinci paragrafta açıklanmaktadır.
Dogmalar, değiştirilmez ve sorgulanamaz kurallardır.

Doğru Cevap: D

Soru 49

İnsan ile insanin karşilaşttığı ya da ilişki kurduğu her yerde, her durumda, her mekanda ayrı bir dil biçimi içinde kodlanmış bir süreç yaşanır. Aşağıdakilerden hangisi bu süreci ifade etmektedir?

Medya

İletişim

Sosyalleşme

Dijitalleşme

Kuramlaştırma

Açıklama:

İletişim kavramı ve anlamı bölümünde bu süreçten bahsedilmektedir.
İletişim bir süreçtir ve buradaki ifade bunu anlatmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 50

Kişiyi güdüleyen, motive eden, gereksinimleriyle kişinin kafasındaki kendisini kavramasına yardımcı olan iletişim biçimini aşağıdakilerden hangisi tanımlamaktadır?

Kişinin içsel iletişimi

Normal iletişim

Grup iletişimi

Bireylerarası iletişim

Psikolojik iletişim

Açıklama:

İLETİŞİM KAVRAMI VE ANLAMI bölümüne bakınız
İletişimin kullanım biçimlerine göre 11 çeşidi bulunmakta olup bunlardan birisidir.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Türkiye’de ise siyah beyaz ilk televizyon yayını 1952’de İstanbul Teknik Üniversitesi’nde gerçekleştirilmiştir. Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu’nun yayına başladığında ise tarih aşağıdakilerden hangisidir?

1952

1959

1960

1966

1979

Açıklama:

İLETİŞİM Tarihini okuyunuz
TRT 1966'da kurulmuş ve yayın faaliyetlerine başlamıştır.9

Doğru Cevap: D

Soru 52

1920'li yıllarda başlayan iletişim araştırmaları çalışmalarında aşağıdakilerden hangisi ön plana çıkmıştır?

Basının gelişmesi

İletişim teknolojileri

Kültürel antropolojinin gelişimi

Savaş koşullarının açtığı yaralar

Propagandanın gelişimi

Açıklama:

İLETİŞİM ARAŞTIRMALARI TARİHİni okuyunuz
İletişim araştırmalarının başlamasında savaş sonrasındaki propaganda tekniklerinin ön plana çıkması rol oynamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 53

Dennis McQuail iletişim araştırmaları tarihini “etki” unsurunu dikkate alarak sınıflandırır. Buna göre araştırmaların iletişimin etkisine ilişkin ortaya koyduğu üç dönem aşağıdakilerden hangisidir?

Paradigma, olgu, eleştirellik

Çok etkili, sınırlı düzeyde etkili, uzun vadede etkili

Deneysel, teori, nicel

Süreç, etki, işlevsel

Alıcı, verici, araç

Açıklama:

İletişim araştırmaları tarihini okuyunuz
Dennis McQuail iletişim araştırmalarını etki olarak ele almakta ve çok
etkili, sınırlı düzeyde etkili, uzun vadede etkiden bahsetmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 54

İletişimi bir model çerçevesinde formüle etmeyi amaçlayan ilk çabaların sonucu ortaya atılan fikirlerde, iletişim sürecinin temel öğeleri içindeki tanımlarda aşağıdakilerden hangisi yer almamıştır?

Kanal

İleti

Gürültü

Kaynak

Alıcı

Açıklama:

Etki-Süreç Odaklı Çalışmaların Temel Kavramlarıni okuyunuz
İletişim modellerinin ilk çalışmalarında gürültü yer almaz. Gürültü daha sonraki model çalışmalarında eklenmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 55

Kitle iletişiminde temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

İletinin uzak mesafelerdeki geniş kitlelere ulaşması

İleti kaynağının çevresel olması

İletideki gürültünün bir mekanla bağımlı olması

Bireysel iletişim eylemlerinin gerekliliği

İletilerin modellere bağımlı olarak sürdürülmesi

Açıklama:

Etki-Süreç Odaklı Çalışmaların Temel Kavramlarını okuyunuz
Kitle iletişimi, çok sayıda kişiye yönelik yapılır, bunun için kitlesel ve uzak mesafelidir.

Doğru Cevap: A

Soru 56

İletişimin etkilerinin hiyerarşik modelini aşağıdakilerden hangisi oluşturmaktadır?

Kanaat, araştırma, sentez

Beğeni, değiştirme, bırakma

Davranışsal, duygusal, bilişsel

İleti, alıcı, kaynak

Süreç, kuram, model

Açıklama:

Etki Kavramı ve Kitle İletişiminin Etkilerini okuyunuz
İletişimin etkileri en yaygın şekilde “farkında olma” düzeyinde, daha az olarak “bilgilenme” düzeyinde, daha az olarak tutumlarda ve daha da az
düzeyde davranışlarda görülür. Bunlar da davranışsal, duygusal ve bilişsel etki olarak sınıflandırılmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 57

Anlam odaklı iletişim çalışmalarında tarihsel ve toplumsal konumları içinde alıcıların medyaya yönelik çabalarında aşağıdakilerden hangisi ön plana çıkmaktadır?

Medyayı kültürel ve sosyal olarak konumlandırma

Medyayı nasıl kullandıklarını anlamlandırma ve yorumlama

İletişimi ve toplumu ilişkisini kurabilme

Örgütsel bir yapı etrafında modelleştirme

Medyanın kontrolünde tekelci sermayeyi açıklayabilme

Açıklama:

Anlam-Niyet Odaklı Çalışmaların Temel Kavramlarını okuyunuz.
İletişimindeki anlam odaklı çalışmalarda, hedef kitlenin medyayı kullanma ve anlamlandırması önem taşımaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Aşağıdakilerden hangisi bilimin amaçları arasında değildir?

Öneride bulunmamak

Anlamak

Açıklamak

İlişkiler ve nedenler bulmak

Geleceği tahmin etmek

Açıklama:

BİLİMSEL ARAŞTIRMA VE İLETİŞİM KURAMLARI
A seçeneği dışındakiler bilimin amaçları arasında yer almaktadır. Doğru seçenek A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 59

“En genel anlamda şeylerin nasıl çalıştığı hakkındaki kavrayıştır; bir olguyu açıklamaya, kestirmeye, kontrol etmeye yarayan ilişkiler bütünüdür. Başka bir deyişle; belirli bir konuda ortaya konulan geçerliliği ve güvenilirliği bilimsel yöntemlerle saptanmış genel açıklama düzlemidir” tanımı aşağıdakilerden hangisine aittir?

Hipotez

Kuram

Kavram

Bilim

Araştırma

Açıklama:

BİLİMSEL ARAŞTIRMA VE İLETİŞİM KURAMLARI
Bilim, yeni kuramlar üretmeye ve var olan kuramları sınamaya yarayan sistematik veri toplama ve
analiz etme süreci olarak da tanımlanır. Kuram en genel anlamda şeylerin nasıl çalıştığı hakkındaki
kavrayıştır; bir olguyu açıklamaya, kestirmeye, kontrol etmeye yarayan ilişkiler bütünüdür. Başka bir
deyişle; belirli bir konuda ortaya konulan geçerliliği ve güvenilirliği bilimsel yöntemlerle saptanmış genel
açıklama düzlemidir. Hipotez; eş deyişle denence ise araştırmacının incelediği sorunla ilgili olarak
araştırmasının başında öne sürdüğü, doğruluğu ya da yanlışlığı henüz test edilmemiş “denemelik” geçici
önerme ya da genellemedir.
Dikkat edileceği üzere yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 60

İletişim sözcüğünün Latince’deki karşılğı aşağıdakilerden hangisidir?

Communication

Haberleşme

Communicatio

Kaynak

İleti

Açıklama:

İLETİŞİM KAVRAMI VE ANLAMI
Doğru yanıt Communicatio'dur. Diğerleri doğru değildir. Örneğin Communication Fransızca ve İngilizce karşılığıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisi iletişimin türleri arasında değildir?

Kişinin içsel iletişimi

Bireyler arası iletişim

Örgüt iletişimi

Aşk iletişimi

Kitle iletişimi

Açıklama:

İLETİŞİM KAVRAMI VE ANLAMI
Aşk iletişimi literatürde iletişimin türleri arasında gösterilmemektedir. Bu nedenle doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 62

Bir başka kişinin dışında herhangi bir şeyle, örneğin makinelerle ya da hayvanlarla kurulan doğrudan iletişim anlamında kullanılır.” tanımı aşağıdakilerden hangisini tanımlar?

Eğitim iletişimi

Sağlık iletişimi

Sosyal iletişim

Kültürel iletişim

Kişi dışı iletişim

Açıklama:

İLETİŞİM KAVRAMI VE ANLAMI
Bu tanım kişi dışı iletişimi tanımlamaktadır. Bu nedenle doğru yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 63

Telefonu kim bulmuştur?

Alexander Graham Bell

Thomas Edison

Jordan Henderson

Max Clude

Enzo Bell

Açıklama:

İLETİŞİM TARİHİ
Sadece A seçeneği doğrudur.

Doğru Cevap: A

Soru 64

İnternet başlangıçta hangi amaçla kullanılmıştır?

Sosyal

Askeri

Eğitim

Kültürel

Polisiye

Açıklama:

İLETİŞİM TARİHİ
İnternet başlangıçta askeri amaçlarla kullanıma sokulmuştur. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 65

Nazi popagandasının insanlar üzerinde nasıl etkili olduğunu kim analiz etmiştir?

Walter Lippmann

George Gerbner

Harold Lasswell

Eric Goffmann

Donald Shaw

Açıklama:

İLETİŞİM ARAŞTIRMALARI TARİHİ
Seçeneklerde bulunan bazı isimler iletişim tarihi açısından önemli isimlerdir ancak doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 66

Mesajın iknaya yönelik etkisinde kaynağın güvenilirliğini (söyleyen kişinin inanılırlığını) sorgulayan araştırmacı kimdir?

Michael Morgan

Nancy Signorielli

Lary Gross

Carl Howland

James Shanahan

Açıklama:

İLETİŞİM ARAŞTIRMALARI TARİHİ
Carl Howland dışındakiler George Gebner'in asistanlığını yapmış yetiştirme kuramcılarıdır. Bu nedenle doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 67

Aşağıdakilerden hangisi eleştirel iletişim yaklaşımı değildir?

Frankfurt Okulu

Ekonomi politik yaklaşım

Yapısalcı yaklaşım

Kültürel çalışmalar

Gündem Belirleme

Açıklama:

İLETİŞİM ARAŞTIRMALARININ SINIFLANDIRILMASI
Gündem belirleme liberal bir yaklaşımdır. Bu nedenle doğru yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 68

Aşağıdakilerden hangisi bilim ile ilgili doğru bir ifadedir?

Bilim herhangi bir sistematiğe sahip değildir.

Bilimin açıklamaları akla uygun değildir.

Bilim yer ve zamana göre değişir.

Bilim belirli bir birikimin sonucudur.

Bilim kayıtlı değildir.

Açıklama:

Bilim, evrendeki olguları çeşitli yollarla inceleyen ve onları açıklayan, kabul edilen, sağlamlığı olan, geçerliliğe sahip, o an aksi ispat edilememiş sistemli bilgiler bütünüdür. Bilim olgusaldır, herkesçe gözlenebilir. Sistemlidir, belli bir bütünlük içinde açıklar. Akılcıdır, açıklamaları akla uygundur. Genelleyicidir, tek tek olayları değil, geneli açıklar. Evrenseldir, yer ve zamana göre değişmez. Birikimlidir, belli bir birikimin sonucudur. Kayıtlıdır, kaydı bulunur. Sağlam fakat görelidir, mutlak doğruluk ve yanılmazlık yerine gerçeğe geçici doğrularla yaklaşmayı kabul eder. Bilimin sonuçları geçerlilik olasılığı yüksek genellemelerdir.

Doğru Cevap: D

Soru 69

Araştırmacının incelediği sorunla ilgili olarak araştırmasının başında öne sürdüğü, doğruluğu ya da yanlışlığı henüz test edilmemiş “denemelik” geçici önerme ya da genellemeye ne denir?

Bilim

Kuram

Hipotez

Tümdengelim

Tümevarım

Açıklama:

Yapılan araştırmayla tersi kanıtlanmaz ise hipotez, bilimsel bir bilgi niteliği kazanır; aksi halde terk edilir.

Doğru Cevap: C

Soru 70

Belirli bir konuda ortaya konulan geçerliliği ve güvenilirliği bilimsel yöntemlerle saptanmış genel açıklama düzlemine ne denir?

Bilim

Kuram

Hipotez

Bilimsel yöntem

Bilimsel kanun

Açıklama:

Kuram en genel anlamda şeylerin nasıl çalıştığı hakkındaki kavrayıştır; bir olguyu açıklamaya, kestirmeye, kontrol etmeye yarayan ilişkiler bütünüdür.

Doğru Cevap: B

Soru 71

Yeni kuramlar üretmeye ve var olan kuramları sınamaya yarayan sistematik veri toplama ve analiz etme süreci ne olarak tanımlanmaktadır?

Bilim

Kuram

Hipotez

Bilimsel yöntem

Bilimsel kanun

Açıklama:

Bilimin amacı anlamak, açıklamak, ilişkiler ve nedenler bulmak, geleceği tahmin etmek, gelişme ve ilerleme için önerilerde bulunmak ve kontroldür.

Doğru Cevap: A

Soru 72

Kuramlar bilimsel kanıtlarla yeterince doğrulanır ve kimse tarafından doğruluğuna karşı konulamazsa nasıl adlandırılır?

Bilim

Kuram

Hipotez

Bilimsel kanun

Bilimsel yöntem

Açıklama:

Örneğin Newton’un yerçekimi kanunu gibi.

Doğru Cevap: D

Soru 73

Olgusal nitelikli problem çözmenin, bilim üretmenin bilinen ve belli süreçleri olan en güvenilir yolu nedir?

Tümdengelim

Bilimsel yöntem

Tümevarım

Niteliksel yaklaşım

Niceliksel yaklaşım

Açıklama:

Bilimsel yöntemin gelişiminden önce insanların gerçeğe ulaşma yöntemleri sezgi, otoriteye güvenme ve inandığı şeyde direnmeyi içermiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 74

Deneyler ve gözlemler yoluyla elde edilmiş olgularla bilgileri genel ilkeler ve yasalar altında toplamaya ne denir?

Niceliksel yaklaşım

Niteliksel yaklaşım

tümevarım

tümdengelim

pozitivism

Açıklama:

Tek tek olgulardan hareketle genel bir önermeye gider. Bilimin ve bilimsel yöntemin temeli kabul edilir.

Doğru Cevap: C

Soru 75

Yalnızca bilimsel yolla edinilen bilgileri kabul eden ve yine yalnızca bu bilgileri “üzerinde konuşmaya değer” bulan akıma ne denir?

tümdengelim

tümevarım

deneysel araştırma

pozitivism

çoklu yöntem

Açıklama:

Sosyolojinin de kurucusu sayılan Auguste Comte’un sistematik bir şekilde ortaya koyduğu pozitivizm akımına göre sadece duyumlar ve algılar güvenilir verilerdir ve bilimsel alanda yalnızca bunları incelemekle yetinilmelidir.

Doğru Cevap: D

Soru 76

İnsan ve grup davranışlarının neden ve nasıl sorularını yanıtlamaya yönelik araştırmalara ne denilmektedir?

niceliksel yaklaşım

niteliksel yaklaşım

deneysel araştırma

pozitivism

çoklu yöntem

Açıklama:

Bu çalışmalarda kişilerin kanaatleri, tecrübeleri, algıları ve duyguları gibi öznel verilerle meşgul olunur; toplumsal olaylar doğal ortamı ve doğal oluşumu içinde tanımlanır. Araştırma sürecinde davranışlar doğal ortamında gözlemlenir, kaydedilir ve yorumlanır. Olayları yaşayan insanlar için o olayların anlamını keşfetmeyi amaçlanır.

Doğru Cevap: D

Soru 77

Toplumsal olayları ve insanların toplumsal özelliklerini inceleyen bilim dallarına genel olarak ne isim verilir?

sosyal bilimler

fen bilimleri

iktisadi ve idari bilimler

eğitim bilimleri

sağlık bilimleri

Açıklama:

Doğa bilimlerinde kanunların değişmesi ya da kökünden yıkılması doğanın değişiminden değil, kanunların yetersizliğinden kaynaklanırken; sosyal bilimlerdeki kanunlar, olguları açıklamakta ne kadar başarılı olsalar da insan davranışı ve toplum yaşamıyla birlikte değişmek zorundadırlar.

Doğru Cevap: A

Soru 78

Aşağıda bilim kavramına ilişkin verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Bilim olgusaldır

Bilim sistemlidir

Bilimsel bilgi evrenseldir

Bilimsel bilgi kayıtlıdır

Bilimsel bilginin doğruluğu değişmez.

Açıklama:

Bilim, evrendeki olguları çeşitli yollarla inceleyen ve onları açıklayan, kabul edilen, sağlamlığı olan, geçerliliğe sahip, o an aksi ispat edilememiş sistemli bilgiler bütünüdür. Bilim olgusaldır, herkesçe gözlenebilir. Sistemlidir, belli bir bütünlük içinde açıklar. Akılcıdır, açıklamaları akla uygundur. Genelleyicidir, tek tek olayları değil, geneli açıklar. Evrenseldir, yer ve zamana göre değişmez. Birikimlidir, belli bir birikimin sonucudur. Kayıtlıdır, kaydı bulunur. Sağlam fakat görelidir, mutlak doğruluk ve yanılmazlık yerine gerçeğe geçici doğrularla yaklaşmayı kabul eder. Bilimin sonuçları geçerlilik olasılığı yüksek genellemelerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 79

Bilimin olguları belli bir bütünlük içinde açıklaması aşağıdaki özelliklerden hangisiyle ilişkilidir?

Akılcı

Evrensel

Kayıtlı

Sistemli

Genelleyici

Açıklama:

BİLİMSEL ARAŞTIRMA VE İLETİŞİM KURAMLARI
Bilim, evrendeki olguları çeşitli yollarla inceleyen ve onları açıklayan, kabul edilen, sağlamlığı olan, geçerliliğe sahip, o an aksi ispat edilememiş sistemli bilgiler bütünüdür. Bilim olgusaldır, herkesçe gözlenebilir. Sistemlidir, belli bir bütünlük içinde açıklar. Akılcıdır, açıklamaları akla uygundur. Genelleyicidir, tek tek olayları değil, geneli açıklar. Evrenseldir, yer ve zamana göre değişmez. Birikimlidir, belli bir birikimin sonucudur. Kayıtlıdır, kaydı bulunur. Sağlam fakat görelidir, mutlak doğruluk ve yanılmazlık yerine gerçeğe geçici doğrularla yaklaşmayı kabul eder. Bilimin sonuçları geçerlilik olasılığı yüksek genellemelerdir.

Doğru Cevap: D

Soru 80

Aşağıdakilerden hangisi bilimin amaçlarından biri değildir?

Mutlaklığını ispat etmek

İlişkiler ve nedenler bulmak

Gelişme ve ilerleme için önerilerde bulunmak

Geleceği tahmin etmek

Kontrol

Açıklama:

BİLİMSEL ARAŞTIRMA VE İLETİŞİM KURAMLARI
Bilimin amacı anlamak, açıklamak, ilişkiler ve nedenler bulmak, geleceği tahmin etmek, gelişme ve ilerleme için önerilerde bulunmak ve kontroldür. Anlama “nedir” sorusunun yanıtını içerir. Açıklama ise “neden-niçin” sorusunu sormakla başlar. Öngörme, herhangi bir olguyla ilgili bilinenlerden yola çıkarak henüz bilinmeyenlerin bulunmaya çalışılmasıdır. Kontrol ise açıklamalar ve kestirimlerin ardından olguları başlatma, durdurma, devam ettirme ya da değiştirme gücüne erişmeyle birlikte üretilen bilgilerin uygulamaya aktarılmasıdır. Örneğin bulutlu bir havada yıldırım gözlemlenir, yıldırımı oluşturan unsurlar belirlenir, bu unsurlar arasındaki ilişkiler incelenir, nedensellik bağları araştırılarak yıldırımın neden olduğu açıklanır; unsurlar ve nedenlerden hareket ederek yıldırımın hangi koşullarda olacağı önceden tahmin edilebilir. Bir adım ötesine gidilerek, nedenler manipüle edilerek kontrol mekanizmaları kurulabilir. Hatta yapay yıldırım bile yaratılabilir. Kontrol aşaması, bilimin olgunluk safhası olarak yorumlanır ve bütün bilim dallarının bu bebeklik (anlama), çocukluk (açıklama), gençlik (öngörü) ve olgunluk (kontrol) aşamalarını geçerek geliştiği kabul edilir (Saruhan ve Özdemirci, 2011).

Doğru Cevap: A

Soru 81

Aşağıdakilerden hangisi enformasyonun özelliklerinden biridir?

Enformasyonu elde etmek için araştırma yapmak gerekir.

Yeterli sayılan kanıtlarla temellendirilmiş önermeler içerir.

Doğruluğu kanıtlanmıştır.

Net ve yalındır.

Kim ve ne sorularına yanıt arar.

Açıklama:

İLETİŞİM KAVRAMI VE ANLAMI
“Enformasyon”, bilgi sözcüğüyle de karıştırılmamalıdır. Çünkü “bilgi”, doğruluğu verili nesnel ve öznel koşullarda gerekli ve yeterli sayılan kanıtlarla temellendirilmiş önermeler biçiminde dile getirilebilen bir bilinç içeriği olarak tanımlanır. Bilgi ne denli yüksek ise onu iletmek de o denli güç görülür. Bilgi elde etmek için araştırma yapmak gerekir. Enformasyon ise ihtiyacımız olmadan gelir. Bilgi ayırdında olma ve bilme edimini yaratır. Enformasyon ise daha çok karmaşa yaratır. Bilgi, süreci verir. Enformasyon ise hükmü bildirir. Bilgi, neden ve niçin sorularını sorgular. Enformasyon ise kim ve ne sorularını yanıtlar. Bilgi net ve yalındır. Enformasyon ise aşırı derecede tekrar içerir. Enformasyon, beyinsel etkinin yerini duygusal etkiye bıraktığı veridir ve daha geniş kitlelere pazarlanabilir nitelik taşır. O nedenle medya içeriklerindeki bilginin enformasyon olarak tanımlanması daha anlamlıdır. Çünkü enformasyon, az bilgilendiren ama kolay iletilebilen, bilginin medyatik dile dönüştürülmüş halidir (Rigel, 1991).

Doğru Cevap: E

Soru 82

"Bir kişi ya da bir şeyin başka bir kişiye/bir şeye içinden aktarımla, alışverişle dönüşme değişme süreci" biçiminde yapılan tanım iletişimin hangi yönüne vurgu yapmaktadır?

Belirsizliğin aza indirilmesi

Aktarım, değişim

Bellek, depolama

Ayırımcı tepki

Bağlama, birleştirme

Açıklama:

İLETİŞİM KAVRAMI VE ANLAMI
1. Simge, konuşma dili: Düşüncenin sözel olarak (konuşma ile) karşılıklı alışverişi 2. Anlama, mesajın alınması: Bireyde benlikle ilgili olarak belirsizliğin azaltılması 3. Karşılıklı etkileşim, ilişki: İki kişinin birbirini anlaması, insanın karşısındakine kendisini anlatabilmesi 4. Belirsizliğin aza indirilmesi: Organizma düzeyinde bile olsa ortak davranışa olanak veren etkileşim 5. Süreç: Duyguların, düşüncelerin, bilgi ve becerilerin aktarılma süreci 6. Aktarım, değişim: Bir kişi ya da bir şeyin başka bir kişiye/bir şeye içinden aktarımla, alışverişle dönüşme değişme süreci 7. Bağlama, birleştirme: Yaşayan bir evrenin parçalarının ilintilenmesi, bağlantılarının kurulması süreci 8. Ortaklık: Bir kişinin tekelinde olanın başkalarıyla paylaştırılması, başkalarına da aktarılması süreci 9. Kanal: Askeri dilde iletinin (komutun) gönderilmesi ile ilgili araç, usul ve teknikler 10. Bellek, depolama: İletiyi alanın belleğinin, iletiyi gönderenin beklentisine uygun yanıt verecek biçimde uyarılması 11. Ayırımcı tepki: Organizmanın ortamdaki uyarıya verdiği farkedilir yanıt, ortamdaki değişme uyarlanma yanıtı, bu yanıtla diğerini etkileme 12. Uyarıcı: Kaynaktan çıktıktan sonra iletiyi alan için bir uyaran olan davranış 13. Amaç: Kaynağın karşı tarafı etkilemeyi amaçlayan davranışı 14. Zaman ve durum: Belli bir konumdan, yapıdan bir diğerine geçiş süreci 15. Güç: İktidar kaynağı olarak kullanılan mekanizma.

Doğru Cevap: B

Soru 83

Kişiyi güdüleyen, motive eden, gereksinimleriyle kişinin kafasındaki kendisini kavramasına yardımcı olan bir iletişim biçimine ne ad verilir?

Bireyler arası iletişim

Örgüt iletişimi

Kişinin içsel iletişimi

Grup iletişimi

Kitle iletişimi

Açıklama:

İLETİŞİM KAVRAMI VE ANLAMI
Kişinin içsel iletişimi kişiyi güdüleyen, motive eden, gereksinimleriyle kişinin kafasındaki kendisini kavramasına yardımcı olan bir iletişim biçimidir. Bireyler arası iletişim, kişiler arasındaki her türlü iletişime karşılık gelir. Grup iletişimi grup içindeki kişilerin yapıcı ve engelleyici iletişimlerini, üstlendikleri rolleri, etkileri kapsar. Örgüt iletişimi örgüt içindeki iletişimi, iç ve dış çevresiyle iletişimi konu alır. Kitle iletişimi ise kitle iletişim araçlarıyla ilgilenir ve bu araçlar sayesinde kurulan iletişime denir.

Doğru Cevap: C

Soru 84

İletişim tarihi açısından bakıldığından aşağıdaki cümledeki boşluklar nasıl tamamlanabilir?
"1900’lerin başında özellikle ...... ve ......... çalışmaları, 1920- 30’lu yıllarda ise ....... çalışmaları ön plana çıkmıştır."

sosyologlar ve kültürel antropologların / propaganda

sosyologlar ve psikologların / halkla ilişkiler

psikolog ve sosyal psikologların / tanıtım

sosyologlar ve kültürel antropologların / kampanya

kültürel antropolog ve matematikçilerin / propaganda

Açıklama:

İLETİŞİM ARAŞTIRMALARI TARİHİ
1900’lerin başında özellikle sosyologlar ve kültürel antropologların çalışmaları, 1920- 30’lu yıllarda ise propaganda çalışmaları ön plana çıkmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 85

Stanford İletişim Araştırmaları Enstitüsü yöneticisi Wilbur Schramm, 1963’te yayımlanan “The Science of Human Communication (İnsan İletişiminin Bilimi)” adlı kitabında iletişim araştırmalarının “kurucu babaları” olarak dört isimden söz eder. Aşağıdakilerden hangisi bu dört isimden biri değildir?

Carl Howland

Paul Lazarsfeld

Harold Lasswell

Marshall McLuhan

Kurt Lewin

Açıklama:

İLETİŞİM ARAŞTIRMALARI TARİHİ
Stanford İletişim Araştırmaları Enstitüsü yöneticisi Wilbur Schramm, 1963’te yayımlanan “The Science of Human Communication (İnsan İletişiminin Bilimi)” adlı kitabında iletişim araştırmalarının “kurucu babalarından” söz eder. Bu dört kişiden ilki siyaset bilimci ve Nazi popagandasının insanlar üzerinde nasıl etkili olduğunu analiz eden Harold Lasswell’dir. Lasswell’in ikinci ünitede ayrıntılarıyla açıklanacak olan ve daha sonra da etkileri hissedilecek olan “kim, kime, hangi kanaldan, hangi etkiyle, ne der” şeklinde özetlenebilecek çizgisel iletişim modeli 1940’lara damgasını vurmuştur. Hitler’in soykırımından kurtulan sosyal psikolojist Kurt Lewin, grup içerisindeki bireyin davranışlarını araştırmıştır. Sosyolog, Colombia Üniversitesi Uygulamalı Sosyal Araştırmalar Bürosunun kurucusu Paul Lazarsfeld, radyo araştırması projesiyle anket ve “fokus” (odak) grup tekniklerini kullanarak yayınların duygusal etkilerini incelemiştir. Deneysel psikolojist Carl Howland, mesajın iknaya yönelik etkisinde kaynağın güvenilirliğini (söyleyen kişinin inanılırlığını) sorgulamıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 86

Haberlerde düzenli ve sürekli olarak çevre kirliliği ve iklim değişimi üzerine iletiler alan bir kişinin bu konuda daha duyarlı hale gelmesi ve çevresini de bu konuda etkileyen birine dönüşmesi aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanabilir?

Etki

İletişim

Süreç

Geri bildirim

Anlam

Açıklama:

Etki-Süreç Odaklı Çalışmaların Temel Kavramları
Süreç, bir olayın düzenli olarak ve birbirini izleyen değişmelerle gelişmesi, başka bir olaya dönüşmesidir. Doğal süreçler organizmanın büyüyüp değişip gelişmesinde, kültürel süreçler kültürün süreklilik içinde değişip gelişmesinde rol oynarlar. Böylece sürecin hem sürekliliği hem de değişim ve gelişmeyi içeren bir kavram olduğu söylenebilir: Örneğin tarih, sürekli değişme ve gelişmelerden oluşan bir süreçtir. Herhangi bir gelişme ve değişme ise birçok işlemlerin ve koşulların sonucunda gerçekleşir. Bu nedenle süreç deyimi aynı zamanda süreçte yer alan tüm işlemleri ve koşulları (zihinsel tasarımlar, düşünsel planlamalar, bedensel çabalar gibi) da kapsar. Bu noktada önemli olan bir konu da süreç içinde yer alan öğelerin karşılıklı olarak etkileşim içinde değişime uğramalarıdır (Zıllıoğlu, 1993; Hançerlioğlu, 1982).

Doğru Cevap: C

Soru 87

I. Ortaklık
II. Belirsizliğin aza indirilmesi
III. Bağlama, birleştirme
IV. Kültür
Verilenlerden hangileri iletişim kavramına yüklenen anlamlardan biridir?

I-II-III

II-III-IV

I-II-IV

I-III-IV

I-II-III-IV

Açıklama:

İletişim kavramına yüklenilen anlamlar:
1. Simge, konuşma dili: Düşüncenin sözel olarak (konuşma ile) karşılıklı alışverişi
2. Anlama, mesajın alınması: Bireyde benlikle ilgili olarak belirsizliğin azaltılması
3. Karşılıklı etkileşim, ilişki: İki kişinin birbirini anlaması, insanın karşısındakine
kendisini anlatabilmesi
4. Belirsizliğin aza indirilmesi: Organizma düzeyinde bile olsa ortak davranışa olanak veren etkileşim
5. Süreç: Duyguların, düşüncelerin, bilgi ve becerilerin aktarılma süreci
6. Aktarım, değişim: Bir kişi ya da bir şeyin başka bir kişiye/bir şeye içinden aktarımla, alışverişle dönüşme değişme süreci
7. Bağlama, birleştirme: Yaşayan bir evrenin parçalarının ilintilenmesi, bağlantılarının kurulması süreci
8. Ortaklık: Bir kişinin tekelinde olanın başkalarıyla paylaştırılması, başkalarına da aktarılması süreci
9. Kanal: Askeri dilde iletinin (komutun) gönderilmesi ile ilgili araç, usul ve teknikler
10. Bellek, depolama: İletiyi alanın belleğinin, iletiyi gönderenin beklentisine uygun yanıt verecek biçimde uyarılması
11. Ayırımcı tepki: Organizmanın ortamdaki uyarıya verdiği farkedilir yanıt, ortamdaki değişme uyarlanma yanıtı, bu yanıtla diğerini etkileme
12. Uyarıcı: Kaynaktan çıktıktan sonra iletiyi alan için bir uyaran olan davranış
13. Amaç: Kaynağın karşı tarafı etkilemeyi amaçlayan davranışı
14. Zaman ve durum: Belli bir konumdan, yapıdan bir diğerine geçiş süreci
15. Güç: İktidar kaynağı olarak kullanılan mekanizma.

Doğru Cevap: A

Soru 88

Aşağıdakilerden hangisi kitle iletişim araçları için söylenemez?

Oldukça pahalıdır.

İzleyici kitle kaynaktan uzaktadır.

İletiler sürekli ve düzenlidir.

Olayları anında aktarabilir.

İstenilen her yerde, aynı zamanda ulaşılabilir.

Açıklama:

Etki-Süreç Odaklı Çalışmaların Temel Kavramları
Kitle iletişim araçları; eş deyişle medya, kaynaktan uzakta bulunan, birbirlerinden ayrı konumlanmış çok sayıda insanla aynı anda ilişki kurabilen teknolojik ortamlardır. Türdeş olmayan kitlelere mekansal bağ olmaksızın seslenebilen kitle iletişim araçları; istenilen her yerde, aynı zamanda bulunabilme ve olayı anında aktarabilme özelliğine sahiptirler. Halkın çoğu için kolayca elde edilebilir, ucuz, sürekli ve düzenlidirler.

Doğru Cevap: A

Soru 89

İletişimin somut bir tarihinin olmaması ya da tarihi aşan bir niteliğinin olması görüşü aşağıda verilen özelliklerden hangisine bağlı olarak açıklanır?

Fonetik alfabenin olması

konuşmanın gücü ve sembolize etme özelliği

İnsanın simge üretme ve kullanma yetisi

Kitle iletişim araçlarının insan yaşamında bir yerinin olması

Kişinin kendisiyle iletişiminin olması

Açıklama:

İnsanlık tarihi gibi iletişimin de somut bir tarihi yoktur. Ancak iletişimin insanın kendisini tanımasıyla başladığı söylenebilir. İletişimin tarihi aşan niteliği, insanın ayrılmaz bir özelliği olan simge üretme ve kullanma yetisinden kaynaklanır. İnsan bu yeti sayesinde doğal olarak birbiriyle bağlantılı, içiçe nesneleri ayırır, sınıflandırır ve bu sınıflandırmalar aracılığıyla çevresini anlamlandırır.

Doğru Cevap: C

Soru 90

Kitle iletişim araçlarında iletilen iletileri kendi süzgecinden geçirdikten sonra daha az aktif olan yakın çevrelerindeki insanlara ve takipçilerine aktaran, toplumda saygı gören ve sözü dinlenen kişilere ne ad verilir?

Lider

Yıldız

Diktatör

Kanaat önderi

Karizmatik lider

Açıklama:

Etki Araştırmalarının Tarihsel Gelişimi
Seçim kampanyaları ve seçmenlerin oy verme davranışları üzerinde yapılan çalışmalardan ilki, 1940’da Ohio eyaletinin Erie kentinde gerçekleştirilmiştir. Seçmenlerin oy verme tercihlerini etkilemede, kitle iletişim araçlarının gücünü ortaya koymayı hedef alan bu ilk araştırmada Lazarsfeld, Berelson ve Gaudet, bireysel ilişkilerin oy verme kararını etkilemede, kitle iletişim araçlarına göre daha etkili olduğu sonucuna varmışlardır. Araştırma sonucunda İki Aşamalı Akış Kuramı geliştirilmiştir. İletilerin iki aşamada yayıldığını savunan kuram, kitle iletişim araçlarında iletilen iletilerin toplumda ilk önce kanaat önderlerine (muhtar, imam, öğretmen gibi toplumda saygı gören ve sözü dinlenen kişilere) ulaştığını, daha sonra da bu kişiler aracılığıyla daha az aktif olan yakın çevrelerindeki insanlara ve takipçilerine aktarıldığını ileri sürmüştür. Bu boyutuyla araştırma medya etkisinin az olduğunu ve modelin alıcı kitlenin sosyal gerçekliğini, politik bilgilenme ve düşünce oluşumu sürecini iyi yansıtmadığını göstermiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 91

I. İletişim biliminin temellerini atan araştırmaların tarihi de iletişim teknolojilerinin tarihi gibi çok eskilere dayanır.
II. İletişim araştırmaları Birinci Dünya Savaşı’nın ardından 1920’lere ve o yıllarda da Amerika Birleşik Devletleri’nde gerçekleştirilen çalışmalara uzanır.
III. İlk çalışmalar çoğunlukla fizik, matematik, siyaset bilimi, sosyoloji, psikoloji, kültürel antropoloji, dil bilimi ve örgüt yönetimi gibi alanlardan gelen akademisyenler tarafından yürütülmüştür.
İletişim araştırmalarının tarihine ilişkin verilenlerden hangisi doğrudur?

Yalnız III

I-III

I-II

II-III

I-II-III

Açıklama:

İletişim biliminin temellerini atan araştırmaların tarihi de iletişim teknolojilerinin tarihi gibi çok eskilere dayanmaz. Birinci Dünya Savaşı’nın ardından 1920’lere ve o yıllarda da Amerika Birleşik Devletleri’nde gerçekleştirilen çalışmalara uzanır. O yıllarda henüz adı konulmamış bir alanda yürütülen çalışmalar daha çok disiplinler arası bir yapıdadır. İlk çalışmalar çoğunlukla fizik, matematik, siyaset bilimi, sosyoloji, psikoloji, kültürel antropoloji, dil bilimi ve örgüt yönetimi gibi alanlardan gelen akademisyenler tarafından yürütülmüştür.

Doğru Cevap: D

Soru 92

Gönderici, mesaj, alıcı modeline dayanan ve iletişimi bir “süreç” olarak tanımlayan modellerle birlikte insan ilişkilerinin adet edinilmiş karakterine eğilen yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

kitle iletişimi yaklaşımı

Simgesel etkileşim yaklaşımı

Laswell modeli

Eleştirel kuram

Etnografi yaklaşımı

Açıklama:

Gönderici, mesaj, alıcı modeline dayanan ve iletişimi bir “süreç” olarak tanımlayan modellerle birlikte insan ilişkilerinin adet edinilmiş karakterine eğilen simgesel etkileşim yaklaşımı; iletişimin gerçeğin üretildiği, tutulduğu, tamir edildiği ve dönüştürüldüğü sembolsel süreci konu almıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 93

"kim, kime, hangi kanaldan, hangi etkiyle, ne der” şeklinde açıklanan iletişim modeli aşağıdaki kişilerden hangisiyle ilişkilidir?

Paul Lazarsfeld

Carl Howland

Kurt Lewin

Marshall McLuhan

Harold Lasswell

Açıklama:

Siyaset bilimci ve Nazi popagandasının insanlar üzerinde nasıl etkili olduğunu analiz eden Harold Lasswell “kim, kime, hangi kanaldan, hangi etkiyle, ne der” şeklinde özetlenebilecek çizgisel iletişim modelinin 1940’lara damgasını vuran sahibidir.

Doğru Cevap: E

Soru 94

Nitel araştırmaya ilişkin aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Nitel araştırmada tümdengelim mantığı kullanılır.

Nitel araştırma mantığında sosyal bilimlerin uğraştığı sosyal gerçeklik ile fen bilimlerinin uğraştığı fiziksel gerçeklik aynı niteliktedir.

Nitel araştırmalarda kişilerin kanaatleri, tecrübeleri, algıları ve duyguları gibi öznel verilerle meşgul olunur; toplumsal olaylar doğal ortamı ve doğal oluşumu içinde tanımlanır.

Nitel araştırmalar, birikmiş bilgi ve gözlemleri yorumlamaya dayanır.

Nitel araştırmada herhangi bir istatistiksel test ya da hipotez testi kullanılmaz.

Açıklama:

Tümdengelime dayanan “niteliksel yaklaşım” ya da “nitel araştırma”, sosyal bilimlerin uğraştığı sosyal gerçeklik ile fen bilimlerinin uğraştığı fiziksel gerçekliğin birbirinden farklı nitelikte olduğunu kabul eder. Nitel araştırmanın unsurları ve genel çerçevesi hakkında literatürde uzlaşılan bir tanımlama yoktur. Ancak yine de bir tanım vermek gerekirse, insan ve grup davranışlarının neden ve nasıl sorularını yanıtlamaya yönelik araştırmalardır denilebilir. Bu çalışmalarda kişilerin kanaatleri, tecrübeleri, algıları ve duyguları gibi öznel verilerle meşgul olunur; toplumsal olaylar doğal ortamı ve doğal oluşumu içinde tanımlanır. Araştırma sürecinde davranışlar doğal ortamında gözlemlenir, kaydedilir ve yorumlanır. Olayları yaşayan insanlar için o olayların anlamını keşfetmeyi amaçlanır. Nitel araştırmalar, birikmiş bilgi ve gözlemleri yorumlamaya dayanır. Daha çok disiplinlerarası yapıdadır. Standartlaşma yerine araştırmacının gücünü ön planda tutar. Herhangi bir istatistiksel test ya da hipotez testi kullanılmaz. Ancak konuyu desteklemek için istatistiksel verilerden yararlanabilir. Daha çok saha çalışması, doğal çalışma ya da etnografi gibi veri toplama tekniklerini kullanır. Başlıca yöntemler görüşme, gözlem, arşiv taraması / iz sürme çalışmaları, paydaş analizi, örnek olay/ vaka analizi yöntemi ve odak grup yöntemleridir. Veri kayıt teknikleri not alma, fotoğraf, ses ve video kayıtlarıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 95

Aşağıda bilgi ve enformasyon karşılaştırmasına ilişkin verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Bilgi elde etmek için araştırma yapmak gerekir. Enformasyon ise ihtiyacımız olmadan gelir.

Bilgi ayırdında olma ve bilme edimini yaratır. Enformasyon ise daha çok karmaşa yaratır.

Bilgi, süreci verir. Enformasyon ise hükmü bildirir.

Bilgi, neden ve niçin sorularını sorgular. Enformasyon ise kim ve ne sorularını yanıtlar.

Bilgi tekar içerir. Enformasyon ise tekrar içermez.

Açıklama:

“Enformasyon”, bilgi sözcüğüyle de karıştırılmamalıdır. Çünkü “bilgi”, doğruluğu verili nesnel ve öznel koşullarda gerekli ve yeterli sayılan kanıtlarla temellendirilmiş önermeler biçiminde dile getirilebilen bir bilinç içeriği olarak tanımlanır. Bilgi ne denli yüksek ise onu iletmek de o denli güç görülür. Bilgi elde etmek için araştırma yapmak gerekir. Enformasyon ise ihtiyacımız olmadan gelir. Bilgi ayırdında olma ve bilme edimini yaratır. Enformasyon ise daha çok karmaşa yaratır. Bilgi, süreci verir. Enformasyon ise hükmü bildirir. Bilgi, neden ve niçin sorularını sorgular. Enformasyon ise kim ve ne sorularını yanıtlar. Bilgi net ve yalındır. Enformasyon ise aşırı derecede tekrar içerir. Enformasyon, beyinsel etkinin yerini duygusal etkiye bıraktığı veridir ve daha geniş kitlelere pazarlanabilir nitelik taşır. O nedenle medya içeriklerindeki bilginin enformasyon olarak tanımlanması daha anlamlıdır. Çünkü enformasyon, az bilgilendiren ama kolay iletilebilen, bilginin medyatik dile dönüştürülmüş halidir (Rigel, 1991).

Doğru Cevap: E

Soru 96

Mesajın iknaya yönelik etkisinde kaynağın güvenilirliğini (söyleyen kişinin
inanılırlığını) sorgulayan ve deney yaklaşımını savunan iletişim araştırmacısı aşağıdakilerden hangisidir?

Lasswell

Lazarsfeld

Lewin

Hovland

Schramm

Açıklama:

Deneysel psikolojist Carl Howland, mesajın iknaya yönelik etkisinde kaynağın güvenilirliğini (söyleyen kişinin inanılırlığını) sorgulamıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 97

İletişime ilişkin ilk buluş aşağıdakilerden hangisidir?

Konuşmanın gücü ve sembolize etme

Fonetik alfabenin geliştirilemesi

Kağıdın icadı

Matbaanın icadı

Hareketli baskı tipinin icadı

Açıklama:

Daha ilk insanlar döneminde hırıltılar ve vücut hareketleri iletişimin tek anlamıyken; binlerce yıl sonra insanlık tarihinde ilk iletişim yeniliğinin geliştirilmesi, konuşmanın gücü ve sembolize etme olarak kendisini göstermiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 98

Aşağıda verilen iletişim kuramlarında hangileri son dönemlerdeki gelişmelere karşılık gelmektedir?

Yapısalcı yaklaşım

Ekonomi-politik yaklaşım

kültürel çalışmalar

Değişimci yaklaşım

Küreselleşme ve ötesi ekini alan yaklaşımlar

Açıklama:

1990’lı ve 2000’li yıllarda bilgi teknolojilerindeki gelişime bağlı olarak bilgi toplumunun kurulduğu varsayımından hareketle; küreselleşme
ile birlikte “ötesi” (post) ekiyle gelen (post-industrializm: sanayi ötesi, postmodernizm: modernizm ötesi gibi) yaklaşımlar öne çıkmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 99

Aşağıdakilerden hangisi "İnsan İletişiminin Bilimi" adlı kitabın yazarı Wilbur Schramm'ın iletişim araştırmalarının “kurucu babaları” olarak söz ettiği isimlerden biri değildir?

Harold Lasswell

Kurt Lewin

Paul Lazarsfeld

Marshall McLuhan

Carl Howland

Açıklama:

Stanford İletişim Araştırmaları Enstitüsü yöneticisi Wilbur Schramm, 1963’te yayımlanan “The Science of Human Communication (İnsan İletişiminin Bilimi)” adlı kitabında iletişim araştırmalarının “kurucu babalarından” söz eder. Bu dört kişiden ilki siyaset bilimci ve Nazi popagandasının insanlar üzerinde nasıl etkili olduğunu analiz eden Harold Lasswell’dir. Lasswell’in ikinci ünitede ayrıntılarıyla açıklanacak olan ve daha sonra da etkileri hissedilecek olan “kim, kime, hangi kanaldan, hangi etkiyle, ne der” şeklinde özetlenebilecek çizgisel iletişim modeli 1940’lara damgasını vurmuştur. Hitler’in soykırımından kurtulan sosyal psikolojist Kurt Lewin, grup içerisindeki bireyin davranışlarını araştırmıştır. Sosyolog, Colombia Üniversitesi Uygulamalı Sosyal Araştırmalar Bürosunun kurucusu Paul Lazarsfeld, radyo araştırması projesiyle anket ve “fokus” (odak) grup tekniklerini kullanarak yayınların duygusal etkilerini incelemiştir. Deneysel psikolojist Carl Howland, mesajın iknaya yönelik etkisinde kaynağın güvenilirliğini (söyleyen kişinin inanılırlığını) sorgulamıştır. Schramm, çok yönlü bir kişilik olarak 1960’larda kitle iletişimi üzerine ilk doktora programını Iowa Üniversitesi’nde açmış, İletişim Araştırmaları Enstitüsü’nü (İllinois Üniversitesi) kurmuş ve özel üniversitelerin (Stanford Üniversitesi) benzer programlar açmalarını sağlamıştır. Schramm, daha sonraları, pek çok iletişim bilimci açısından alanın kurucuları arasında gösterilmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 100

Medyayı ideolojik bir güç olarak tanımlayan öncelikli ilgisi, metin-ideoloji ilişkisi üzerinde olan; dilbilim, yapısalcı antropoloji, göstergebilim ve psikanaliz gibi farklı çalışma alanlarının katkılarıyla zenginleşen yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Yapısalcı yaklaşım

Postmodernizm

İdeolojik yaklaşım

Kültürel çalışmalar

Ekonomi-politik yaklaşım

Açıklama:

medyayı ideolojik bir güç olarak tanımlayan “yapısalcı yaklaşım”ın öncelikli ilgisi, metin-ideoloji ilişkisi üzerinedir. Dilbilim, yapısalcı antropoloji, göstergebilim ve psikanaliz gibi farklı çalışma alanlarının katkılarıyla zenginleşen yapısalcı yaklaşım, psikanalizin iletişim çalışmalarına uyarlandığı ve metin özne ilişkisinin yoğunlaştığı dönemle gelişim göstermiştir. “

Doğru Cevap: A

Soru 101

Medyanın ideolojik içeriğinden çok ekonomik yapısı üzerinde odaklanan ve kapitalist üretim dinamiklerini sorgulayan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Yapısalcı yaklaşım

Ekonomi-politik yaklaşım

Kültürel çalışmalar

Dilbilimsel ve göstergebilimsel yaklaşımlar

Eleştirel yaklaşımlar

Açıklama:

“Ekonomi-politik yaklaşım” medyanın ideolojik içeriğinden çok ekonomik yapısı üzerinde odaklanır ve kapitalist üretim dinamiklerini sorgular. Medyanın mülkiyet yapısını vurgulayarak, yine medyanın ekonomik tabanındaki ideolojik bağımlılığına dikkati çeken ekonomi-politik yaklaşım, ekonomik güçlerin etkisi üzerinde durur.

Doğru Cevap: B

Soru 102

Ekonomik indirgemeciliğe karşı olarak güçlenen medyayı toplumsal rızanın kazanıldığı ya da kaybedildiği bir mücadele alanı olarak tanımlayan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Yapısalcı yaklaşım

Ekonomi-politik yaklaşım

Kültürel çalışmalar

Dilbilimsel ve göstergebilimsel yaklaşımlar

Eleştirel yaklaşımlar

Açıklama:

Ekonomik indirgemeciliğe karşıolarak güçlenen “kültürel çalışmalar”, medyayı toplumsal rızanın kazanıldığı ya da kaybedildiği bir mücadele alanı olarak tanımlar

Doğru Cevap: C

Soru 103

İletişim araştırmalarında anadamar ve eleştirel araştırma ayrımını kim yapmıştır?

Lasswell

Lewin

Hall

Dennis McQuail

White

Açıklama:

Kitle iletişiminin sanıldığı kadar etkili olmadığını ileri süren araştırmalar davranışçı, işlevselci, liberal-çoğulcu olarak değerlendirilmiş ve “başat ya da hakim paradigma” olarak tanımlanmıştır. Bu paradigmanın karşı çıkışına ise “eleştirel paradigma” adı verilmiştir. Hall’ın 1982’de “anadamar” ve “eleştirel” araştırma ayrımı bu tanımların ortaya konulması anlamında önemlidir (Kejanlıoğlu, 2000).

Doğru Cevap: C

Soru 104

Aşağıdakilerden hangisi Fiske'nin (1996) iletişim araştırmalarına ilişkin yaptığı sınıflamadır?

Etkili, sınırlı düzeyde etkili, uzun vadede etkili araştırmalar

Pozitif yaklaşım, yorumsal yaklaşım ve eleştirel gerçekçi yaklaşım

Yönetsel araştırmalar ve eleştirel araştırmalar

Süreç/etki çalışmaları ile kültürel çalışmalar

Anadamar araştırmalar ve eleştirel araştırmalar

Açıklama:

Bu bağlamda Fiske’nin (1996) açıklamasına da değinilebilir. Ona göre literatürdeki iletişim çalışmaları Lazarsfeld’in görüşüne paralel biçimde iki ayrı şekilde tanımlanabilir. Bunlardan ilki “süreç/etki çalışmaları” adıyla anılır ve iletişimi “iletilerin aktarılması” olarak niteler. Kaynak (gönderici) ve alıcıların (hedef) nasıl kodlama yaptığı ve kod açtığı, aktarıcıların iletişim kanallarını ve araçlarını nasıl kullandığı soruları üzerinde durur. Bu bakış açısına göre iletişim “bir insanın diğerinin davranışına veya düşüncelerine etki etmede kullandığı bir süreç” olarak tanımlanır. Eğer etki istenenden değişik ya da daha azsa, ortada iletişimsel bir hatanın olduğu kabul edilerek hatanın nerede meydana geldiğini saptayabilmek için iletişim sürecinin işleyiş aşamaları tek tek incelenir. İletişimi “anlamların üretimi ve değişimi” olarak gören ve “kültürel çalışmalar” adıyla tanımlanan ikinci ekol ise anlamların üretilmesinde metinlerin insanlarla nasıl etkileştiği sorusu üzerinde durarak yanlış anlamların gönderici ile alıcı arasındaki kültürel farklılıklardan kaynaklanabildiği düşüncesini savunur. İnsanın ürettiği her şey anlamına gelen kültür üzerine eğilir. Daha çok semiotik (simgeler ve anlamlar bilimi, göstergebilim) yöntemlerini izler.

Doğru Cevap: D

Soru 105

Bir olayın düzenli olarak ve birbirini izleyen değişmelerle gelişmesi, başka bir olaya dönüşmesine ne ad verilir?

Süreç

İletişim

İleti

Etkileşim

Referans

Açıklama:

Süreç, bir olayın düzenli olarak ve birbirini izleyen değişmelerle gelişmesi, başka bir olaya dönüşmesidir.

Doğru Cevap: A

Soru 106

Herkes aynı şeyden aynı şekilde etkilenmez, iletişimin etkilerinin insanlar üzerinde yaygınlığı en az olan düzeyi aşağıdakilerden hangisidir?

Farkında olma düzeyi

Bilgilenme düzeyi

Tutuma dönüştürme düzeyi

Davranışa dönüştürme düzeyi

Haberdar olma düzeyi

Açıklama:

Ancak herkes aynı şeyden aynı şekilde etkilenmez. Her gazete okuyan ya da televizyon izleyen aynı şeyi düşünmez ve aynı şekilde davranmaz. Buna göre iletişimin etkileri en yaygın şekilde “farkında olma” düzeyinde, daha az olarak “bilgilenme” düzeyinde, daha az olarak tutumlarda ve daha da az düzeyde davranışlarda görülür. Bu ifadeyi Şekil 1.4’de görsel olarak daha anlaşılır hale getirebiliriz. Şekli açıklamak üzere bir örnek verilecek olursa; Etiyopya’da yaşanan açlık konusunda bir haber yayınlandığında pek çok insanın dikkati orada yaşanan açlık konusuna çekilmiş olur. Artık insanlar bu konudan haberdar hale gelir. Bir kısım insanlar bu konuda daha fazla bilgi talebinde bulunur ve duyarlı bir şekilde bilgi sahibi olurlar. Daha sonra bu konuya karşı insanların belli bir kısmının tutum geliştirdiği görülür. Ancak bu tutumların her zaman davranışa dönüşmediği de gözlemlenir. Etiyopya’daki açlık için gerçekleştirilen yardım faaliyetlerine katılım çeşitli biçimlerde farklılık gösterir. Pek çok insan Etiyopya’daki açlığı gözleriyle görmediği halde okuduğu, dinlediği ya da izlediği haberlerle bilir ama oradaki dram karşısında harekete geçen kişi sayısı “bilen” insan sayısı kadar değildir. Dolayısıyla davranış değişikliği en son aşamada ve çoğunlukla daha az bir kesim üzerinde kendisini gösterir. Aynen akşam televizyonda reklamı izlenen her ürünün ertesi sabah bütün izleyenler tarafından satın alınmadığı gibi...

Doğru Cevap: D

Soru 107

Bilim ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bilim birikimlidir, belli bir birikimin sonucudur.

Bilim sistemlidir, bir bütünlük içinde açıklar.

Bilim geneli değil, tek tek olayları açıklar.

Bilim olgusaldır, herkesçe gözlenebilir.

Bilim akılcıdır, açıklamaları akla uygundur.

Açıklama:

Bilim tek tek olayları açıklamaz, geneli ve bütünü ele alarak açıklamalar yapar.
Bilim geneli değil, tek tek olayları açıklar.

Doğru Cevap: C

Soru 108

X=Y ise, Y=Z ise, X=Z’dir ifadesi aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir?

Anlam

Tümdengelim

Etki

Tümevarım

Sonuç

Açıklama:

Tümdengelim, bütünden parçalara gitme işlemidir.

Doğru Cevap: B

Soru 109

Aşağıdakilerden hangisi bireylerarası ilişkilerin en temel aracı olarak tanımlanabilir?

İletişim

Araştırma

Sorgulama

Yakınlaşma

Tanıma

Açıklama:

İletişim, bireylerarası ilişkiler için temel bir araçtır. Bilinen, duyulan ve yapılanlar iletişim tavrıyla belirlenir.

Doğru Cevap: A

Soru 110

Aşağıdakilerden hangisi, insanların bir arada toplanmasına yani toplumların oluşmasına neden olan insan yetisini ifade eder?

Simge üretme ve kullanma

Fonotik alfabe icat etme

Araştırma ve keşfetme

Çözümleme ve karar verme

Konuşma ve sembolize etme

Açıklama:

Konuşma ve sembolize etme yetisi, insanların birarada toplanmasına yani toplumların oluşmasına neden olmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 111

Wilbur Schramm’a göre aşağıdakilerden hangisi iletişim araştırmalarının “kurucu babalarından” biri değildir?

Lasswell

Lewin

Lazarsfeld

Higgins

Howland

Açıklama:

Wilbur Schramm'a göre iletişim araştırmalarının kurucu babası sayılabilecek 4 araştırmacı vardır. Bunlar; Lasswell, Lewin, Lasarsfeld ve Howland'dır.
Higgins

Doğru Cevap: D

Soru 112

İletişim araştırmalarının sınıflandırılmasındaki “yönetsel araştırma” ve “eleştirel araştırma” ayrımı aşağıdaki isimlerden hangisine aittir?

Higgins

Lasswell

Lewin

Lazarsfeld

Howland

Açıklama:

Lazarsfeld, araştırmaları sınıflandırıken “yönetsel araştırma” ve “eleştirel araştırma” ayrımında bulunur.

Doğru Cevap: D

Soru 113

İletiyi taşıyan sinyaller kaynaktan hedef kişi ya da kitleye aşağıdakilerden hangisi aracılığıyla iletilir?

Mesaj

Ortam

Kod

Geribildirim

Kanal

Açıklama:

İletiler, kaynaktan alıcıya kanal aracılığıyla aktarılır.

Doğru Cevap: E

Soru 114

Aşağıdakilerden hangisi etki araştırmalarının tarihsel gelişimine ilişkin dönemlerden birisidir?

Sınırlı etkiler dönemi

Propaganda etkisi dönemi

Enformasyon etkisi dönemi

Kitle etkileri dönemi

Gerçek etki dönemi

Açıklama:

Sınırlı etkiler dönemi, kitle iletişim araştırmalarının tarihsel gelişim dönemlerinden biridir.

Doğru Cevap: A

Soru 115

Aşağıdakilerden hangisi anlam-niyet odaklı çalışmalar için doğru bir ifadedir?

İletişim mesajın insanlar üzerindeki etkileri bağlamında tanımlanır.

İletişim anlamın üretilmesi ve değişimi süreci ile açıklanır.

Önemli olan iletişimin nasıl işlediği ve nasıl daha verimli olabileceğidir.

Anlamın oluşturulmasından daha çok süreç önemlidir.

Kitle iletişimi aracının kendisi çalışmaların merkezindedir .

Açıklama:

Anlam-niyet odaklı çalışmalarda, iletişim anlamın üretilmesi ve değişimi süreci olarak değerlendirilir.
İletişim anlamın üretilmesi ve değişimi süreci ile açıklanır.

Doğru Cevap: B

Soru 116

Erdoğan ve Alemdar’a göre, yakın dönemde dikkat çeken gelişmeleri aşağıdakilerden hangisi en iyi tanımlar?

Kitle iletişim araçlarının sınırlı etkilerine yönelik çalışmalar artmıştır.

Medyanın pasif hedef kitlenin aktif olduğu görüşü hakimdir.

Küreselleşme ve “ötesi” ekiyle gelen kavramlar ön plana çıkar.

İçerik kanaldan daha önemlidir görüşü hakimdir.

Anlaşmazlık ve tartışma alanları daha çok incelenmiştir.

Açıklama:

Erdoğan ve Alemdar, küreselleşme ve “ötesi” ekiyle gelen kavramların, yakın dönemde dikkat çeken gelişmeler olduğunu ifade eder.
Küreselleşme ve “ötesi” ekiyle gelen kavramlar ön plana çıkar.

Doğru Cevap: C

Soru 117

Bir ildeki ortaöğretim okullarının müdürlerini motive eden unsurların ortaya konması amacıyla 30 müdür ile gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler sonucunda içerik analizi ile bulguların ortaya konması aşağıdaki hangi araştırma yaklaşımının kullanıldığını gösterir?

Nitel araştırma

Nicel araştırma

Pozitif araştırma

Karma araştırma

Deneysel araştırma

Açıklama:

Bilimsel Araştırma ve İletişim Kuramları
Nitel araştırma insan ve grup davranışlarının neden ve nasıl sorularını yanıtlamaya yönelik araştırmalardır denilebilir. Bu çalışmalarda kişilerin kanaatleri, tecrübeleri, algıları ve duyguları gibi öznel verilerle meşgul olunur; toplumsal olaylar doğal ortamı ve doğal oluşumu içinde tanımlanır. Daha çok saha çalışması, doğal çalışma ya da etnografı gibi veri toplama tekniklerini kullanır. Başlıca yöntemler görüşme, gözlem, arşiv taraması / iz sürme çalışmaları, paydaş̧ analizi, örnek olay/ vaka analizi yöntemi ve odak grup yöntemleridir. Veri kayıt teknikleri not alma, fotoğraf, ses ve video kayıtlarıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 118

İletişimin var olan çok sayıda tanımı içerisinde “iki kişinin birbirini anlaması, insanının karşısındakine kendisini anlatabilmesi” şeklinde yapılan tanımı aşağıdaki hangi anlamıyla eşleşir?

Simge, konuşma dili

Anlama, mesajın alınması

Karşılıklı etkileşim, ilişki

Aktarım, değişim

Bağlama, birleştirme

Açıklama:

İletişim Kavramı ve Anlamı
Yaşamın bütün alanlarını sardığı belirtilen iletişim olgusu pek çok bilim dalının ilgi alanına girmekle birlikte zengin bir anlam hazinesine de kavuşmuştur. Bu nedenle iletişimle ilgilenenlerin sayısını bir kaç kalemde toparlamak ve iletişim kavramının tanımını sınırlandırmak güçtür. Sistematik bir açıklamayla Merten’e göre iletişimin 160’ın üzerinde tanımlanma şekli mevcuttur. Yazılı kaynakların taranması yöntemiyle yapılan bir başka araştırmada, sözcüğün 4560 kullanımı derlenmiş̧ ve daha sonra 15 ayrı anlam üzerinde uzlaşma sağlanmıştır. İki kişinin birbirini anlaması, insanının karşısındakine kendisini anlatabilmesi şeklinde yapılan tanım, iletişimin karşılıklı etkileşim, ilişki anlamında açıklanır.

Doğru Cevap: C

Soru 119

İletişim bilimlerinin doğuşu hangi gelişmeyle aynı dönemdedir?

Matbaanın bulunması

Radyo ve televizyonun yaygınlaşması

Telgrafla iletişim kurulması

Fonetik alfabenin gelişmesi

Elektronik bilgisayarın kullanımı

Açıklama:

İletişim Tarihi
1900’lerin başında radyo, 1930’ların başında televizyon elektronik eşya olarak satılmaya ve yaygınlaşmaya başlamıştır. Birinci Dünya Savaşı (1914-1918) radyonun, İkinci Dünya Savaşı (1939-1945) televizyonun popülerliğini artırmıştır. İletişim biliminin doğumu da bu yıllara; 1900’lerin başlarına rastlar.

Doğru Cevap: B

Soru 120

1910-1940’lı yıllara damgasını vuran Chicago okulunun temel kavramlarından olan ve gönderici, mesaj, alıcı modeline dayanan ve iletişimi bir süreç olarak tanımlayan modellerle birlikte insan ilişkilerinin adet edinilmiş karakterine eğilen yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

İnsan iletişimi

İnanırlık

Çizgisel iletişim

Deneysel iletişim

Simgesel etkileşimcilik

Açıklama:

İletişim Araştırmaları
Gönderici, mesaj, alıcı modeline dayanan ve iletişimi bir “süreç” olarak tanımlayan modellerle birlikte insan ilişkilerinin adet edinilmiş̧ karakterine eğilen simgesel etkileşim yaklaşımı; iletişimin gerçeğin üretildiği, tutulduğu, tamir edildiği ve dönüştürüldüğü sembolsel süreci konu almıştır. ABD’de iletişim çalışmalarının başlangıcında 1910-1940’lı yıllara damgasını vuran Chicago Okulu’nun temel kavramlarından biri olan “simgesel etkileşimcilik” aynı zamanda okulun adı olarak da kullanılmıştır. Simgesel etkileşimcilik, insanların simgeler; yani dil ve diğer sistemler yoluyla birbirlerini etkilemesi ve bireylerin ortak bir anlayışa ulaşması sürecini ifade eder. Onlara göre iletişim, sürekliliği olan ve içinde kültürün inşa edildiği simgesel bir süreçtir.

Doğru Cevap: E

Soru 121

İletişim araştırmaları tarihine 1900’erin başından itibaren bir nehrin akışı gibi bakıldığında, nehrin bir yanını bilimsel bakış açısı oluştururken değer yanını aşağıdakilerden hangisinin oluşturduğu söylenebilir?

Deneysel çalışmalar

Evrensel model arayışları

Etki çalışmaları

İnsancıl bakış açısı

Kurucu çalışmalar

Açıklama:

İletişim Araştırmaları Tarihi

Em Griffin’in bu çizimi; retorik çalışmalarıyla bağlantılı olarak iletişim araştırmalarının gelişimini ortaya koymakta ve iletişim araştırmaları nehrinin nasıl geliştiğini tanımlamaktadır. Şekilde erken dönem retorik çalışmalarının tarihi 1900’lere dayanır. 1960-1970’li yıllar toplumsal hareketlerin yoğun yaşandığı yıllardır ve bu eleştirel hareketlerin ardından yeni retorik çalışmaları başlar. Aynı yönde eleştirel iletiştim kuramlarının geliştiği görülür. Nehrin diğer yanında ise 1930’lardan başlatılan iletişim çalışmalarının ardından kurucu babaların çalışmaları dikkati çeker. Daha sonra deneysel çalışmalar ve model geliştirme çalışmaları öne çıkar.

Doğru Cevap: D

Soru 122

İletişimin bir bilim dalı olarak gelişiminde kitle iletişiminin sanıldığı kadar etkili olmadığını ileri süren davranışçı, işlevselci, liberal-çoğulcu olarak değerlendirilen ve başat yada hakim paradigmanın karşısına konulan görüş aşağıdakilerden hangisidir?

Eleştirel paradigma

Etki yaklaşımı

Küçük grup yaklaşımı

Siyasal yaklaşım

Yönetsel araştırma

Açıklama:

Kitle iletişiminin sanıldığı kadar etkili olmadığını ileri süren davranışçı, işlevselci, liberal-çoğulcu olarak değerlendirilen ve başat yada hakim paradigma olarak tanımlanmıştır. Bu paradigmanın karsı çıkışına ise “eleştirel paradigma” adı verilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 123

İletişim çalışmalarını sınıflandırma çabalarında insancıl bakış açısına göre iletişim nasıl tanımlanmaktadır?

Bilginin iletilmesi ve alınması

Anlamın üretilmesi

Anlam yaratmak için mesajların yönetimi

Kitlesel etkinin sağlanması

Sürecin etki temelinde yönetilmesi

Açıklama:

İletişim Araştırmalarının Sınıflandırılması
İletişimi tanımlamanın güçlüğü hatırlanacak olursa, iletişim çalışmalarını sınıflandırmanın da bir o kadar zor olduğu söylenebilir. Ancak yine de konuyu özetlemek, daha anlaşılır hale getirmek ve genel bir bakış̧ açısı kazandırmak adına Griffin’in iletişim kuramları kitabındaki oldukça basit sayılabilecek tanımlamaya dikkat çekilebilir. Mühendis Claude Shannon’un dediği gibi iletişimi “bilginin iletilmesi ve alınması” şeklinde tanımlamak mümkündür. İnsancıl bakış̧ açısıyla Felsefeci I. A. Richards ise iletişimi “anlamın üretilmesi” şeklinde yorumlamak da mümkündür. Griffin ise iki yaklaşımı da bir araya getirmeye çalışan ve son dönemde gündeme gelmiş olan Lawrence, Frey, Carl Botan, Paul Friedman ve Gary Kreps’in tanımına dikkati çeker: “İletişim, anlam yaratmak için mesajların yönetimidir.”

Doğru Cevap: B

Soru 124

İletişimi bir model çerçevesinde formüle etmeyi amaçlayan ilk çabaların sonucu ortaya atılan fikirlerde aşağıdakilerden hangisi iletişim sürecinin öğeleri arasında yer almaz?

Kaynak

İleti

Kanal

Alıcı

Gürültü

Açıklama:

Etki-Süreç Odaklı Çalışmaların Temel Kavramları
İletişimi bir model çerçevesinde formüle etmeyi amaçlayan ilk çabaların sonucu ortaya atılan fikirlerde iletişim sürecinin kaynak, ileti, kanal ve alıcıdan oluşan dört temel öğesi yer almıştır. Ancak 1950’li yıllarda hız kazanan iletişim araştırmaları, doğrusal olmayan iletişim sürecini ortaya çıkarmış̧ ve iletişim sürecinin ögeleri arasına geribildirim ya da geri beslemeyi de eklemiştir. Alıcının seçici davranması, iletiyi yorumlaması ve ileti çıkarımlarda bulunması sürecinin sağlıklı çalışabilmesini engelleyen gürültü ögesi yine aynı yıllarda hız kazanan iletişim araştırmaları sonucunda iletişim süreci ögeleri arasına katılmıştır. Daha sonraları iletişim sürecini etkilediği belirtilen ve çeşitli kaynaklarda farklı farklı tanımlar getirilen pek çok öge daha iletişim modeline eklenmiştir. Ayrıca bu sürecin çevresel ya da dış unsurlardan da etkilendiği ifade edilmiştir. Bunun için gürültü, toplayıcı yankı, ortam, seçici algı, zaman unsuru ya da iletişim stüasyonu gibi kavramlarla sürece etkide bulunan çeşitli unsurlar açıklanmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 125

Aşağıdakilerden hangisi iletişim olgusuna yaklaşımın etki odaklı yaklaşımlardan farklı olarak iletinin bir dizi basamak ya da aşamayı geçerek oluştuğunu kabul etmeyen, daha çok iletinin bir şeyi anlamlandırmasını mümkün kılan yapılandırılmış bir ilişki dizisinin çözümlenmesi üzerinde yoğunlaşan yaklaşımdır?

Sonuç odaklı yaklaşım

Geniş ortamlı çalışmalar

Anlam-niyet odaklı çalışmalar

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı

İki aşamalı akış yaklaşımı

Açıklama:

Anlam Niyet Odaklı Çalışmaların Temel Kavramları
Anlam odaklı yaklaşımlarda iletişim olgusuna yaklaşım, etki odaklı yaklaşımlardan farklıdır. Eleştirel açıklamalar, öncelikle, doğrusal iletişim modellerine benzemediğinden ileti akışını gösteren modelleri, işleyişin ögelerini ve onlar arasındaki okları içermezler. Yapısal modellerdir ve içerdikleri her türlü ok, anlamların yaratılmasında yer alan ögelerin arasındaki ilişkileri gösterir. Eleştirel yaklaşımlar iletinin bir dizi basamak ya da aşamayı geçerek oluştuğunu varsaymazlar. Daha çok iletinin bir şeyi anlamlandırmasını mümkün kılan yapılandırılmış bir ilişki dizisinin çözümlenmesi üzerinde yoğunlaşırlar.

Doğru Cevap: C

Soru 126

Yakın dönemde özellikle 1990-2000’li yıllardan itibaren kitle iletişiminde yaygınlaşan yaklaşım aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

Ötesi eki alan yaklaşımlar moda olmuştur

Marksist siyasal ekonomik görüşler yeniden önem kazanmıştır

Tarihsel materyalizm kökenli yaklaşımlar merkeze alınmıştır

Eleştirel okullar ön plana çıkmıştır

Frankfurt okulu geleneği baskın hale gelmiştir

Açıklama:

Yakın Dönemde Dikkati Çeken Gelişmeler
1990’lı ve 2000’li yıllarda bilgi teknolojilerindeki gelişime bağlı olarak bilgi toplumunun kurulduğu varsayımından hareketle; küreselleşme ile birlikte “ötesi” (post) ekiyle gelen (post-industrializm: sanayi ötesi, post- modernizm: modernizm ötesi gibi) yaklaşımlar öne çıkmıştır. Bu yıllarda kitle iletişiminde yeni kuramlar ortaya atılmasa da Marksizm-ötesi, pozitivizm-ötesi, yapısalcılık-ötesi gibi “ötesi” eki alan yaklaşımlar “moda” haline gelmiştir. Marksist siyasal ekonomi ve tarihsel materyalizm kökenli yaklaşımlar çok daha marjinal bir duruma düşmüş̧, eleştirel okul ve Frankfurt Okulu geleneği ortadan kalkmıştır. Bunların yerini, onları reddeden ve Marksist kavramları kullanmayan ya da farklı bir biçimde kullanan sömürgecilik-ötesi, post-Althusserci, post-emperyalist “post-eleştirel” yaklaşımlar almıştır.

Doğru Cevap: A

Ünite 2

Soru 1

Endüstri devrimi sonrasında artan kentleşme ve iletişim araçlarının yaygın kullanımı nedeniyle ulaşılan yeni toplum yapısı ................ diye adlandırılır.
Yukarıda boş bıraklılan yere aşağıdaki ifadelerden hangisi gelmelidir?

İdeoloji Toplumu

Yenilik Toplumu

Kent Toplumu

Kitle Toplumu

Çevre Toplumu

Açıklama:

Kitle toplumu, kapitalizmin bir ürünüdür; sanayileşme, modernleşme ve kentleşme süreçlerinin bir sonucudur. Kitle toplumu; geniş ölçekli sanayileşmeyi, işbölümünde gelişkin uzmanlaşmayı ve bürokrasinin gelişimini, kentlerin ve kent nüfusunun hızlı artışını içerir. Bu süreçler sonucunda bireyler birbirlerinden yalıtılmıştır. Ancak kitle toplumu, yaşam tarzı itibariyle birbirlerine benzer insanların oluşturduğu bir toplumdur. Kitle toplumunda iletişim önemli oranda iletişim araçları aracılığıyla gerçekleştirilir.

Doğru Cevap: D

Soru 2

20. yüzyılda yeni fikirlerin, imgelerin ve tüketim kalıplarının kendini göstermesiyle birlikte yerel ve bölgesel olan pek çok inanç, değer ve günlük yaşam alışkanlıkları ve uygulamaları da dayanaklarını yitirir. Kitle iletişim araçları da bu sürecin kaçınılmaz bir parçasıdır.
Aşağıdakilerden hangisi kitle toplumu ve iletişim araçları arasındaki etkileşime bir örnek olarak gösterilemez.

Telefon ve telgraf sayesinde 19. yüzyılda uzak mesafelerle haber, bilgi ve enformasyon alma ve gönderme olanağının tüm dünyada iletişim alanını genişletmesi

Haber üretimi ve dağıtımının yeni bir format kazanması; popüler eğlence türlerinde artışın görülmesi ve yaygın bir tüketici kitlesi tarafından takip edilmeye başlanması

Şehirlerde toplu taşıma sistemlerinin gelişiminin gazetelerin yaygınlaşmasına ve okuma alışkanlığının yerleşmesine olumlu etkileri olması

Radyonun icadı ile insanların günlük yaşamını ve rutinini ortaklaştıran eğlence ve haber programlarının geniş kitlelere ulaşması

17. ve 18. yüzyılda ulaşım altyapısının gelişmesi ve makineleşmenin gelişmesiyle insanların boş zaman elde edebilmesi

Açıklama:

Ulaşım altyapısının gelişmesi kitle toplumu ve iletişim araçları arasındaki etkileşime katkıda bulunabilirken burada yanlış olan bilgi ulaşım altyapısının "17. ve 18. yüzyılda gelişmesi" ibaresidir. 19. yüzyıl sonları ve 20. yüzyıl başları; ulaşım araçları olarak bisiklet, otomobil ve uçağın önemli gelişme gösterdiği dönemdir. Bu dönem ayrıca köprüler, kanallar ve tüneller gibi büyük kamusal çalışmaların da dönemidir. Şehirlerin elektriklendirilmesi ile birlikte demiryolu ulaşımı devreye girer. Tramvay ve metro hatları da dünyanın başlıca şehirlerinde temel toplu taşıma sistemleri olarak kullanılmaya başlanır. Ulaşımdaki alt yapı iyileştirmeleri işçilerin çalıştıkları yerlerden daha uzak mesafelerde yaşamalarına olanak sağlar ve şehirleşmenin artmasını teşvik eder.

Doğru Cevap: E

Soru 3

ABD’de ortaya çıkıp dünyanın her yerine yayılan “ana akım” iletişim kuramlarının dayandığı temel felsefesi nedir?

Varolan sistemin; yani liberalizmin sorunlu işleyen yönlerinin uyarılması, tamir edilmesi ve devamlılığı felsefesi

Varolan ekonomik sistemin iletişi araçları ile değişiştirilebilirliği felsefesi

Kitle iletişim araçlarının toplum üzerinde sınırlı etkileri olduğu felsefesi

Varolan toplumsal yapıyı ve değiştirme ve yenileme felsefesi

Sanayileşmiş ülkelerin seçecekleri en iyi yolun sosyalist ekonomik ve siyasal sistem olduğu felsefesi

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 4

Kitle toplumunda bireylerin medya mesajları karşısında hayli savunmasız olacağı ön kabulüne dayanan ilk iletişim araştırmalarına verilen ad nedir?

Sınırsız etki

İdeolojik şırınga

Sihirli mermi

Güçlü kaynak

Eleştirel yaklaşım

Açıklama:

Kitle toplumunda bireylerin medya mesajları karşısında hayli savunmasız olacağı ön kabulüyle ilk iletişim araştırmalarına “Sihirli Mermi”, “Derialtı İğne” ya da “Hipodermik Şırınga” gibi “güçlü etki” yapma potansiyelini çağrıştıran metaforik (çağrışıma dayalı) adlar kullanılır. Bunlar daha çok sistemli bir kurama dönüşmeyen dağınık çalışmalardır.

Doğru Cevap: C

Soru 5

...........; bireyin kendine ya da çevresindeki herhangi bir nesne, toplumsal konu ya da olaya yönelik deneyim, bilgi, duygu ve güdülerine dayanarak örgütlediği zihinsel, duyusal ve davranışsal bir tepkinin ön eğilimidir.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdaki ifadelerden hangisi gelmelidir.

Algı

Tutum

Etkileşim

Değişim

Eylem

Açıklama:

Tutum; bireyin kendine ya da çevresindeki herhangi bir nesne, toplumsal konu ya da olaya yönelik deneyim, bilgi, duygu ve güdülerine dayanarak örgütlediği zihinsel, duyusal ve davranışsal bir tepkinin ön eğilimidir. Burada söz konusu olan toplumsal bir konu, bir birey, bir nesne ya da bireyin yarattığı herhangi bir şey de olabilir. Konumuz açısından önem taşıyan nokta; bireyin sahip olduğu deneyimlerini, bilgi birikimini, duygularını ve güdülerini nasıl bir örgütlenme içerisinde birbiriyle ilişkilendirdiğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 6

Medyanın insanlar üzerindeki etkilerine kafa yoran ilk iletişim araştırmaları, medya mesajlarının insanların tutumlarını istendik yönde etkileme ve yönlendirmede hayli güçlü etkilere sahip olduğu şeklinde abartılı bir ön kabule sahiptir.
Aşağıdakilerden hangisi ilk dönem iletişim modellerinin özelliklerinden biri değilidir?

Düz, çizgisel ve tek yönlü bir enformasyon akışının olması

Kitle iletişim araçlarının kısa süre içerisinde ve doğrudan etkileme potansiyelinin olması

Kitlelerin kaynaktan gelen mesajları süzerek bir geri dönüşte bulunması ve iletişim sürecine aktif olarak katılması

Propaganda ve ikna çalışmalarında kitle iletişim araçlarının en belirleyici öğe olarak kabül edilmesi

Kitlelerin, Kitle iletişim araçları ile siyasal iktidarlar tarafından istendik yönde tutum değişiliğine götürülebilmesi

Açıklama:

Medyanın insanlar üzerindeki etkilerine kafa yoran ilk iletişim araştırmaları, medya mesajlarının insanların tutumlarını istendik yönde etkileme ve yönlendirmede hayli güçlü etkilere sahip olduğu şeklinde abartılı bir ön kabule sahiptir. Bu yaklaşım medyanın etki gücünden de bir korku duyulması ya da tedirgin olunması gerektiğine işaret eder. Medyanın sınırsız derecede etkileme gücünden kuşku duymayan Sihirli Mermi Kuramına göre, medyanın bu kadar güçlü bir etkileme ve yönlendirme potansiyeline sahip olması, onu tüketenlerin yeni ekonomik ilişkiler içerisinde, şehir ortamında bir kitle toplumunda yaşamaları ve medya mesajlarının tüketiminde hayli savunmasız kalmasıyla açıklanır.

Doğru Cevap: C

Soru 7

"İletişim sürecini anlamaya çalışanlar sadece sosyal bilimciler değildir. Politikacılar, Amerikan ordusu ve sermaye sahipleri de II. Dünya Savaşı sonrasında sayısı artan günlük gazeteler ve radyo istasyonlarını daha yakından tanımak üzere konuya ilgi gösterirler. Kimi zaman doğrudan kullanmak ve kimi zaman da karşı strateji geliştirmek amacıyla propaganda ve iknanın nasıl çalıştığı, politikacılar ve sermayedarlar tarafından sahip olunmak istenen bilgilerin başındadır.
I) Tüketici Davranışları
II) Seçmenlerin Siyasi Parti Tercihleri
III) Kitle İletişim Araçlarının Etkileri
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri II. Dünya Savaşı sonrasında geliştirilen iletişim modellerinin çalışma alanıdır?

Yalnız I

Yalnız II

I ve III

I - II ve III

I ve II

Açıklama:

İlk dönem araştırmaları, medyayı ve insanları toplumsal bağlamında soyutlayarak ele alan sınırlı bir bakışa sahip olmakla eleştirilir. Uyaran-tepki gibi basit bir neden-sonuç ilişkisi içerisinde medya etkilerini ele almanın yanlış olduğu ve bu tür araştırmalarda kullanılan araştırma yöntem ve tekniklerinin yetersiz olduğu öne sürülür. İletişim sürecinin nasıl işlediğini anlama ve yeni model geliştirme çabaları devam eder. II. Dünya Savaşı sonrasında tüketici davranışları, seçmenlerin oy kullanmada siyasal parti tercihleri ya da medya programlarının tüketimi konusundaki araştırmalar ivme kazanır. Bu çalışmalar çoğunlukla ordu, hükümetler ya da özel şirketler tarafından finanse edilir.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Şekilde gösterilen iletişim modeli aşağıdakilerden hangisidir?

Uyaran - Tepki modeli

Lasswell modeli

Shannon ve Weaver modeli

Wilbur Schramm modeli

Riley ve Riley modeli

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 9

I) Toplumda itibarlı kişilerin desteğini kullanmadır
II) Hem reklamcılık hem de siyasi kampanyalarda sıklıkla kullanılan bir tekniktir.
Aşağıdakilerden hangisi, yukarıda özellikleri verilen propaganda tekniğidir?

Tanıklık

Ad Takma

Halktan Biri

Transfer

Gösterişli Genelleme

Açıklama:

Verilen özellikler en çok yararlanılan yedi propaganda tekniğinden biri olan "tanıklık" tekniğine aittir. Bu tekniğin tanımına tekrar bakacak olursak, tanıklık: Toplumda itibarlı kişilerin desteğini kullanmadır. Tanıklık hem reklamcılık hem de siyasi kampanyalarda sıklıkla kullanılan bir tekniktir.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Şekilde gösterilen kitle iletişim modeli aşağıdakilerden hangisidir?

Wilbur Schramm modeli

Uyaran-Tepki modeli

Harold Lasswell modeli

Shannon ve Weaver modeli

Riley ve Riley modeli

Açıklama:

Tıpkı alıcı (A) gibi kaynak (G) da toplumsal bir yapının içerisinde farklı referans gruplarıyla ilişki halindedir. Kaynağın içinde bulunduğu ilişkiler daha farklı bir nitelik sergiler. Ekonomik gruplar tarafından bir tekelden söz edilebilir ve bu tekel durumu alıcının geri bildiriminde daha da belirginleşir. Riley ve Riley’e göre kaynak mesajını aynı sistem içerisindeki öteki kişilerin ve grupların etkinlikleri ve beklentilerine uygun şekilde gönderir. Böylelikle modelin ikinci basamağı da kurulmuş olur. Model incelendiğinde kaynak ile alıcı arasında karşılıklı bir mesaj alışverişi görülür. Dolayısıyla bu model, ilk iletişim araştırmalarının düz, doğrusal ve tek yönlü bir iletişim algılayışından farklıdır. Kaynak ile alıcı arasında basit bir mesaj alışverişinden daha çok bir etkileşim söz konusudur.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Seçeneklerden hangisi kitle toplumunun oluşum nedenlerinden biri değildir?

Sanayileşme

Modernleşme

Kentleşme

Kapitalizm

Sosyalizm

Açıklama:

Kapitalizmin bir ürünü olan kitle toplumu, sanayileşme, modernleşme ve kentleşme süreçlerinde ortaya çıkmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 12

Radyo yayınları ne zaman ortaya çıkmıştır?

1910

1920

1930

1940

1950

Açıklama:

Radyo yayınları 1920'lerde doğmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 13

İnternet ilk olarak hangi amaçla ortaya çıkmıştır?

Siyasi haberleşme

Toplumsal haberleşme

Askeri haberleşme

Bireysel haberleşme

Bilgi depolama

Açıklama:

İnternet ilk başlarda askeri haberleşme amacıyla ortaya çıkmış, sonrasında sivillerin kullanımın açılmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Osmanlı İmparatorluğu'nda modernleşme hareketlerinin halka benimsetilmesi için hangi gazete kullanılmıştır?

Takvim-i Vekayi

Ceride-i Havadis

Tercüman-ı Ahval

Tasvir-i Efkar

İkdam

Açıklama:

Osmanlı İmparatorluğu'nda modernleşme hareketlerinin halka benimsetilmesi için ilk Türkçe gazete olan Takvim-i Vekayi kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Kitle iletişim araştırmalarına yönelik ilk ampirik çalışmalar hangi ülkede gerçekleştirilmiştir?

Rusya

Almanya

İngiltere

ABD

Japonya

Açıklama:

Kitle iletişim araştırmalarına yönelik ilk ampirik çalışmalar ABD'de yapılmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Bir film afişinde baskın olarak kullanılan rengi farketmemiz hangi tür algılamaya örnektir?

Duyusal algı

Görsel algı

Seçimleyici algı

İşitsel algı

Dokunsal algı

Açıklama:

Dış çevreye ilişkin izlenimlerin büyük oranda göz aracılığı ile gerçekleştirilmesine görsel algılama denir. Baktığımız bir afişte pek çok cisim, şekil ve rengi farketmemiz de görsel algı ile gerçekleşir.

Doğru Cevap: B

Soru 17

Seçeneklerden hangisi tutumun üç temel kurucu öğesini içerir?

Duygusal öğe, işitsel öğe, davranışsal öğe

Çevresel öğe, zihinsel öğe, davranışsal öğe

Duygusal öğe, zihinsel öğe, etkileşimsel öğe

Duygusal öğe, Seçimsel öğe, davranışsal öğe

Duygusal öğe, zihinsel öğe, davranışsal öğe

Açıklama:

Tutumun üç temel kurucu öğesi şunlardır:

Duygusal öğe
Zihinsel öğe
Davranışsal öğe

Doğru Cevap: E

Soru 18

ABD New York kentinde Orson Welles'in radyoda seslendirdiği hangi romandan uyarlanan metinle halk panik yaşamıştır?

Büyük Savaş

Savaş ve Barış

Onlar

Dünyalar Savaşı

Uzaylı İstilası

Açıklama:

ABD'nin New York kentinde Orson Welles'in radyoda seslendirdiği "Dünyalar Savaşı" adlı bilim kurgu romanından uyarlanan metinle halk panik yaşayarak arabalarına atlayıp ülkeyi terketmeye kalkışmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 19

Bir reklam metnindeki "cildinizi ipek gibi yapar" ifadesi hangi propaganda tekniğine örnektir?

Gösterişli genelleme

Ad takma

Transfer

Tanıklık

Herkes yapıyor

Açıklama:

Gösterişli genelleme, bir şeyi etkin bir sözcükle, iyi kabul edilen bir deyimle ilişkilendirmek demektir. Bir reklam metnindeki "cildinizi ipek gibi yapar" ifadesi bu propaganda tekniğine örnektir.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Sigaranın zararları ile ilgili kamu spotlarında "sigarayı bırak hayatı bırakma"mesajı hangi kitle iletişim tekniğine örnektir?

Kaynak güvenilirliği

Aktifleme

Korku çekiciliği

Güçlendirme

Değiştirme

Açıklama:

Sigaranın zararları ile ilgili kamu spotlarında "sigarayı bırak hayatı bırakma"mesajı korku çekiciliği kitle iletişim tekniğine örnektir.

Doğru Cevap: C

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi endüstri devrimi sonrasında artan kentleşme ve iletişim araçlarının yaygın kullanımı nedeniyle ulaşılan yeni toplum yapısının adıdır?

Cemiyet

Cemaat

Halk

Topluluk

Kitle toplumu

Açıklama:

Endüstri devrimi sonrasında artan kentleşme ve iletişim araçlarının yaygın kullanımı nedeniyle ulaşılan yeni toplum yapısı “kitle toplumu” diye adlandırılır.

Doğru Cevap: E

Soru 22

Aşağıdakilerden hangi tarihte Osmanlı hanedanlığı tarafından modernleşme hareketinin halka anlatılması ve benimsetilmesi amacıyla Türkçe gazete olan Takvim-i Vekayi yayın hayatına başlamıştır?

1810

1817

1820

1831

1842

Açıklama:

İlk Türkçe gazete olan Takvim-i Vekayi (1831) de hanedanlık tarafından modernleşme hareketinin halka anlatılması ve benimsetilmesi amacıyla yayın hayatına başlamıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 23

"İnsanların çevresindeki uyaranların ya da olayların ayrımında olması ve onları yorumlama süreci” ya da “insanın yakınındaki dünyadan etkin bir şekilde malzeme seçimi yapması ve bu malzemeyi anlamlandırması” olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Tepki

İkna

İçgüdü

Tutum

Algı

Açıklama:

Algı, “insanların çevresindeki uyaranların ya da olayların ayrımında olması ve onları yorumlama süreci” ya da “insanın yakınındaki dünyadan etkin bir şekilde malzeme seçimi yapması ve bu malzemeyi anlamlandırması” olarak tanımlanır.

Doğru Cevap: E

Soru 24

İnsanlar olay ya da nesneleri algılarken aynı zamanda onu sevme ya da sevmeme, hoşlanma ya da hoşlanmama gibi bazı izlenimlerin etkisine sahiptirler. Bu durum aşağıdaki hangi algı türü ile ilgilidir?

Görsel algı

Seçimleyici algı

Ruhsal algı

Duygusal algı

Fiziksel algı

Açıklama:

Duygusal algı: İnsanlar olay ya da nesneleri algılarken aynı zamanda onu sevme ya da sevmeme, hoşlanma ya da hoşlanmama gibi duygusal bazı izlenimlerin etkisine de sahiptirler.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi Harold Lasswell'in 1948 yılında geliştirdiği “Lasswell formülü” ya da “iletişim zinciri” olarak adlandırılan modelindeki iletişim sürecinin öğelerinden biri değildir?

Kim

Neyi

Karşılıklı

Kime

Hangi etkiyle

Açıklama:

Harold Lasswell ve İletişim Zinciri Modeli
Harold Lasswell, “Lasswell formülü” ya da “iletişim zinciri” olarak adlandırılan modelini 1948 yılında geliştirir. Lasswell modelinde iletişim sürecinin öğelerini şöyle belirtir: “Kim, neyi, hangi kanalla, kime ve hangi etkiyle” söyler.

Doğru Cevap: C

Soru 26

Aşağıda belirtilen özellikler iletişime yönelik modellerden hangisi için söylenmiştir?

Bilgi (Enformasyon) Teorisi’ni temel alan bu model, kaynaktan hedefe mesajın taşınması esnasında herhangi bir nedenle veri kaybı olmaması; dolayısıyla yüzde yüzlük bir mesaj aktarımının imkanlarını araştırır.
Teknik bir bakışa sahip olan bu model, makineler arasında veri akışını insan iletişimine uyarlama amacı taşır.
Bu modelde gürültü kaynağı yani iletişim sürecini bozan her çeşit faktör vurgu alır.
İletişim ne söyleneceğini seçen bir kaynak tarafından başlatılır, sinyal formunda taşıyabilen ve dönüştürebilen bir oluktan/kanaldan iletilir ve teknik cihaz olan alıcı tarafından hedefe ulaştırılır.
Sinyal gürültüden etkilenerek azalmış ya da bozulmuş olabilir.

Wilbur Schramm'ın İletişim Modeli

Harold Lasswell'in İletişim Zinciri Modeli

Shannon ve Weaver’ın Matematiksel Modeli

İki Aşamalı Akış

Riley ve Riley’in Kitle İletişim Modeli

Açıklama:

Shannon ve Weaver’ın Matematiksel Modeli
Bilgi (Enformasyon) Teorisi’ni temel alan bu model, kaynaktan hedefe mesajın taşınması esnasında herhangi bir nedenle veri kaybı olmaması; dolayısıyla yüzde yüzlük bir mesaj aktarımının imkanlarını araştırır. Hayli teknik bir bakışa sahip olan bu model, makineler arasında veri akışını insan iletişimine uyarlama amacı taşır.
Bu modelde gürültü kaynağı yani iletişim sürecini bozan her çeşit faktör vurgu alır. İletişim ne söyleneceğini seçen bir kaynak tarafından başlatılır, sinyal formunda taşıyabilen ve dönüştürebilen bir oluktan/kanaldan iletilir ve teknik cihaz olan alıcı tarafından hedefe ulaştırılır. Sinyal gürültüden etkilenerek azalmış ya da bozulmuş olabilir. Gönderilen mesaj ile alınan mesaj farklılaşabilir. Kaynak tarafında üretilen ve hedefe ulaşan mesaj aynı anlamı taşımıyor olabilir ve bu veri kaybı da iletişimde aksamalara yol açabilir. Shannon ve Weaver’ın yapmaya çalıştıkları da kaynak ile hedef arasındaki veri kaybını önleme ve başarılı iletişimi sağlamadır. Dönemin teknik alt yapı sorunları düşünüldüğünde bu anlamlı bir çaba olarak yorumlanabilir.

Doğru Cevap: C

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi “Örgütlü inandırma etkinliği; çeşitli inandırıcı araçlarla fikirlerin ve değerlerin yayılması” olarak tanımlanabilir?

Hipodermik ırınga

Propaganda

Sihirli Mermi

Davranış

İçgüdü

Açıklama:

İletişim Sözlüğü’nde (1995) propaganda “Örgütlü inandırma etkinliği; çeşitli inandırıcı araçlarla fikirlerin ve değerlerin yayılması” olarak tanımlanır.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi bir propaganda tekniği olarak gösterilemez?

İçgüdü

Gösterişli genelleme

Ad takma

Transfer

Tanıklık

Açıklama:

En çok yararlanılan yedi propaganda tekniği ise şöyle açıklanabilir:
• Ad takma: Bir düşünce ya da gruba kötü nitelendirici bir isim takma olarak da bilinir.
Böylelikle söz konusu düşünce ya da grup hiç dinlenmeksizin reddedilir. Reklamcılık alanında
rakip firmanın adı telaffuz edilmek istenmediği için pek kullanılan bir yöntem değildir. Ad
takma daha çok siyasal kampanyalarda görülür. Örneğin bir taraf için “özgürlük savaşçısı” olan
bir grup bir başka taraf için “asiler” ya da “direnişçiler” şeklinde nitelenebilir.
• Gösterişli genelleme: Bir şeyi etkin bir sözcükle “iyi” kabul edilen bir deyimle ilişkilendirmek
demektir. Böylelikle söz konusu şeyi kanıtları gözden geçirmeksizin kabullendirme amacı taşır.
Reklamcılık alanında yoğun olarak kullanılır. Örneğin “Kola hayat katar” gibi bir ifade bu
şekilde yorumlanabilir.
• Transfer: Bir şeyi saygı duyulan ya da olumlu kabul edilen sembol, simge ya da sözcük gibi bir
başka şeye transfer ederek anlatma anlamına gelir. Transfer tekniği çağrışım yoluyla işler.
Transfer bazen iki insanın birlikte fotoğraf çetirmesi yoluyla da işler; ünlü bir kişiyle bir resim,
film, beste aracılığıyla geniş kitlelere ulaşılabilir ve olumlu çağrışımlar yoluyla propaganda
başarıya ulaşabilir.
• Tanıklık: Toplumda itibarlı kişilerin desteğini kullanmadır. Tanıklık hem reklamcılık hem de
siyasi kampanyalarda sıklıkla kullanılan bir tekniktir.
• Halktan biri: İzleyicilerle aynı gruptan olan bir bireyin ortalama insanlara yakınlığını ve benzer
özelliklerini vurgulamak şeklinde tanımlanır. Özellikle siyasi kampanyalarda parti liderinin
toplumu yeterince tanıdığını anlatmak için yararlanılır.
• Kağıt derme: Bir düşünce ya da tezin doğruluğunu anlatmak için onu destekleyen görüş ve
uygulamalara yer verme şeklinde açıklanabilir. Örneğin bir kitabın tanıtımını yaparken o esere
ait eleştirmenlerin söylediği sadece olumlu şeylerden söz etme ve olumsuz eleştirileri hiç
kullanmama ya da daha az kullanma bu yönde bir propaganda tekniğidir.
• Herkes yapıyor: Evrensel destek temasının desteklenmesi anlamına gelir. Örneğin savaş
zamanlarında bütün ülkelerde insanların fedakarlık yaptığı ve devlete destek verdiğinin altının
çizilmesi bu tür bir propagandadır. “Herkes bu ürünü alıyor, sen de al” demek de aynı teknik
içine girer.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Bir şeyi etkin bir sözcükle “iyi” kabul edilen bir deyimle ilişkilendirmek demektir. Böylelikle söz konusu şeyi kanıtları gözden geçirmeksizin kabullendirme amacı taşır. Reklamcılık alanında yoğun olarak kullanılır. Örneğin “Kola hayat katar” gibi bir ifade bu şekilde yorumlanabilir. Bu özellikler ile hangi propaganda tekniğinden bahsediliyor olabilir?

Gösterişli genelleme

Transfer

Tanıklık

Halktan biri

Kağıt derme

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 30

İki Aşamalı Akış Kuramı'na göre aşağıdakilerden hangisi kanı (kanaat) önderlerine örnek olarak gösterilemez?

Muhtarlar

Ailenin küçük çocukları

Köyün en yaşlısı

Öğretmenler

Din adamları

Açıklama:

İki Aşamalı Akış
Kamuoyu liderleri ya da kanı (kanaat) önderleri denilen kişiler, ortalama insanlara göre medyayı ve
siyasal gelişmeleri daha çok takip eden, halk arasında eğitimi ve yaşam deneyimi fazla olan, kuvvetli
öngörüye sahip, saygınlığı olan kişilerdir. Bunlar her zaman yüksek eğitim, zengin olmak gibi özelliklere
sahip olmayabilirler. Ancak bu kişiler medyadan aldıkları bilgileri kendi bilgi, deneyim ve görüşleri
doğrultusunda değerlendirip kendi yorumlarını da katarak çevrelerindeki insanlara aktarırlar. İki Aşamalı
Akış Kuramı’na göre medya, tutum ve davranışları yönlendirmede yalnız başına etkili değildir; kanı
önderlerinin yönlendirmeleri bu etkide daha üstün gelmektedir. İnsanlara ne yapmaları ya da nasıl
davranmaları gerektiğini medyadan ziyade kendi cemaat ya da grup içinde saygınlığı olan kişiler telkin
etmekte ve bu kişilerin etkisi medyadan daha fazla olmaktadır (Baran ve Davis, 2003).
Örneğin özellikle seçim dönemlerinde cemaat ya da grup içi bağların kuvvetli olduğu ortamlarda
insanlar, belirli kanı önderlerinin telkinleri doğrultusunda oy verebilmektedir. Kanı önderleri; din
adamları, öğretmenler, muhtarlar, köyün en yaşlısı gibi eğitim, bilgi ya da yaşam deneyimine sahip
insanlardan oluşmaktadır. Böylelikle ilk kez olmasa da Lazarfeld’in çalışmasıyla birincil gruplar, yeniden
iletişim çalışmalarının ilgi alanına girer.

Doğru Cevap: B

Soru 31

Kitle toplumu ile ilgili verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

Yaşam tarzı itibariyle birbirine benzeyen insanların oluşturduğu toplumdur.

Sanayi devrimi sonrası ortaya çıkmıştır.

İş bölümünde uzmanlaşma, ve bürokrasinin gelişimini içerir.

İnanç, değer ve günlük yaşam alışkanlıkları yerel ve bölgeseldir.

Kentlerin ve kent nüfusunun hızlı artışını içerir.

Açıklama:

20. yy'da yeni fikirlerin, imgelerin ve üretim kalıplarının kendini göstermesiyle yerel ve bölgesel olan pek çok inanç, değer ve günlük yaşam alışkanlıkları dayanağını yitirir. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 32

Politikacıların halk konuşmaları, afişler, ilan ve broşürler etki-tepki modeli bağlamında hangi adla ifade edilir?

Algı

Tutum

Etki

Süreç

Davranış

Açıklama:

Politikacıların halk konuşmaları, ilan ve afişler etki-tepki modeli bağlamında etki/uyaran/ uyarıcı olarak ifade edilir ve insanların bu mesajları aynen içselleştirdiği düşünülür. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi Hadley Cantril'in, CBS radyo kanalında yayınlanan Dünyalar Savaşı oyunu sonrası yaptığı çalışmalar sonucunda ulaşılan sonuçlardan değildir?

Eğitim seviyesi düştükçe radyo tiyatrosunun gerçek gibi kabul edilmesi de artmıştır.

Çalışma, seçici etki yaklaşımının gelişmesine neden olmuştur.

Dinleyicilerin sahip olduğu farklı demografik ve karakter özellikleri olaya verdikleri tepkiyi farklılaştırmıştır.

Panik yapmayan insanlar içsel ve dışsal kontrol yapanlar olarak iki kategoriye ayrılmıştır.

Yayında bazı özel olayların ve gerçek yer isimlerinin kullanılması inandırıcılığına etki etmiştir.

Açıklama:

Cantril, panik yaşamayanları 4 kategoride inceler: 1. İçsel kontrol yapanlar 2. Dışsal kontrol yapanlar 3. Anonsun doğruluğunu farklı kaynaklarla kıyaslayanlar 4. Bilgiyi kontrol etme yoluna gitmeyenler. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 34

* Her iletişimde, kaçınılmaz olarak etki vardır.
* İletişime bakış açısı bir ikna sürecidir.
* Etki, izleyicide gözlemlenebilir ve ölçülebilir bir değişim yaratmaktır.
* Geri bildirim içermeyen, tek yönlü, düz ve çizgisel bir modeldir.
Yukarıda özellikleri verilen model aşağıdakilerden hangisidir?

Lasswell-İletişim Zinciri Modeli

Shannon Weaver-Matematiksel Model

Wilbur Schramm-İletişim Modelleri

Lazersfeld-İki Aşamalı Akış

Riley ve Riley-Sosyolojik Model

Açıklama:

Özellikleri verilen model, kim, neyi, hangi kanaldan, kime, hangi etkiyle söyler öğelerinden oluşan ve Lasswell tarafından geliştirilen iletişim modelidir. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 35

Kaynak tarafından üretilen mesajla alıcıya ulaşan mesajın aynı anlamı taşımıyor olabileceğini ifade eden ve yaptığı çalışmalarla veri kaybını önleyerek başarışı iletişimi sağlamaya çalışan aşağıdakilerden hangisidir?

H. Lasswell

P. Lazersfeld

Shannon-Weaver

Riley ve Riley

E. C. Hovland

Açıklama:

Sinyal, gürültüden dolayı azalmış ya da bozulmuş olabileceğinden gönderilen ve alınan mesaj farklılaşabilir. İletişim modelinde bunu ifade eden Shannon ve Weaver olmuştur. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 36

"Size yeni bir yaşam vaad ediyoruz." sloganıyla yola çıkan bir inşaat firması reklamında hangi propaganda tekniğini kullanmaktadır?

Gösterişli genelleme

Ad takma

Tanıklık

Transfer

Halktan biri

Açıklama:

Bir şeyi iyi kabul edilen bir deyimle ilişkilendirerek kabullendirme amacı taşıdığından burada kullanılan propaganda tekniği gösterişli genellemedir. Firmanın sunduğu sadece bir evken yeni bir yaşam olarak lanse edilmektedir. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 37

İnsanların oy verme davranışlarını inceleyen ve seçim kampanyalarının oy verme davranışı üzerinde doğrudan bir etkisi olmadığını ortaya koyan aşağıdakilerden hangisidir?

H. Lasswell

Shannon ve Weaver

Riley ve Riley

P. Lazersfeld

C. Hovland

Açıklama:

Lazersfeld, davranışların çözümlenmesine öncelik vermiş ve insanların oy verme davranışlarını incelemiştir. sınıf, coğrafi aidiyet ve din unsurlarının oy verme davranışı üzerindeki etkisini ortaya çıkarmıştır. Kampanyaların doğrudan etkisi olmadığı sonucuna ulaşmıştır. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 38

"Ortalama insanlara göre medyayı ve siyasal gelişmeleri daha çok takip eden, halk arasında eğitimi ve yaşam deneyimi fazla olan, kuvvetli öngörüye sahip, saygınlığı olan kişiler" olarak ifade edilen kimdir?

Kanaat önderleri

İletişimciler

Siyasetçiler

Zenginler

Öğretmenler

Açıklama:

Verilen ifadeler, kanaat (kanı) önderlerinin tanımını yapmaktadır. Kanaat önderleri, medyadan aldıkları bilgileri, kendi bilgi, deneyim ve görüşleri doğrultusunda yorumlayarak çevrelerine aktarırlar. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 39

Yukarıda çizimi verilen iletişim modeli hangisidir?

Schramm İletişim Modeli

Riley ve Riley İletişim Modeli

Lasswell İletişim Modeli

Lazersfeld İletişim Modeli

Hovland İletişim Modeli

Açıklama:

Schramm!s göre, kaynak tarafından mesaj kodlanır, belirli kanallarla hedefe iletilir. Hedef (alıcı) ise aldığı mesajları kod açımına (anlamdırır ve yorumlar) uğratır. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 40

İnsanların zaten var olan yönelimlerine uygun medya içeriklerini takip etmesi ile medya içeriğinin izleyicinin oy verme davranışı üzerindeki etkisi hangi isimle anılır?

Değiştirme

Güçlendirme

Aktifleme

Tanıklık

Transfer

Açıklama:

Lazersfeld, medya etkisi araştırmaları sonucunda 3 önemli etki tespiti yapar: Aktifleme, güçlendirme ve değiştirme. Siyasal kampanyaların insanların var olan yönelimlerini aktive etmesi "aktifleme" etkisinden kaynaklanır. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 41

Endüstri devrimi sonrasında artan kentleşme ve iletişim araçlarının yaygın kullanımı nedeniyle ulaşılan yeni toplum yapısını aşağıdakilerden hangisi tanımlamaktadır?

Kapitalizm

Kitle toplumu

Endüstri toplumu

Sömürge toplumu

Sanayi toplumu

Açıklama:

KİTLE TOPLUMUNUN DOĞUŞU VE İLETİŞİM ARAÇLARInı okuyunuz
Endüstri devrimi, toplumun kitleselleşmesinde önemli bir etken olmuştur

Doğru Cevap: B

Soru 42

Kitlesel hareketlerin en önemlisi olan ve sadece ayaklanmayla kalmamış, kitlelerin yönlendirilmesiyle belli sonuçların alınabileceği ve toplumda radikal değişimlerin yapılabileceğini gösteren, Almanya, Macaristan ve Rusya'da, I. Dünya Savaşı koşullarının bir yansıması olan hareket aşağıdakilerden hangisidir?

Propaganda

Kapitalizm

Sömürgecilik

Küreselleşme

Sosyalist Devrim

Açıklama:

İLETİŞİM ARAŞTIRMALARININ GÜNDEME GELİŞ KOŞULLARInı okuyunuz
Rusya'da başlayan kitlesel bir harekettir.

Doğru Cevap: E

Soru 43

1950’lerdeki anaakım iletişim araştırmalarının kökeninde hangi alan kuramları vardır?

Tutucu sosyoloji

Psikoloji

Felsefe

Teoloji

Tıp

Açıklama:

İlk çalışmalar bölümünü okuyunuz.
İlk iletişim araştırmalarında sosyoloji temel alınmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Sosyal bilimlerin değişik dalları içerisinde kitle iletişim araçlarına yönelik yapılan araştırmalara yön veren temel soru, iletişim araçlarının bireylerin tutumları ve davranışları üzerinde nasıl bir etki yaptığıdır. Buradaki etkinin anlamı ise aşağıdakilerden hangisidir?

İnsanların çevreye uymaları gerektiğini sağlamaktır

Bireylerin tutum ve davranışları üzerinde kitle iletişim araçları vasıtasıyla değişiklik yapmaktır

Varolan toplumsal yapıyı korumaktır

Kapitalist ekonomiye geçişi hızlandırmaktır

Kişilerin iletişim becerilerini test edebilmektir

Açıklama:

Uyaran-Tepki Modelini okuyunuz
Uyaran-Tepki Modeline göre birey ve davranışlar üzerinde değişiklik yapabilmek bulunmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 45

“İnsanların çevresindeki uyaranların ya da olayların ayrımında olması ve onları yorumlama süreci”ni tanımlayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Güdüleme

İmaj çalışmaları

Propaganda

Pozitivizm

Algı

Açıklama:

Algı ve Tutum bölümünü okuyunuz
Çeşitli uyaranların farkında olmak, algıyı betimler.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Algılama türleri aşağıdakilerden hangisidir?

Estetiksel, bilişsel, toplumsal

Sosyal, ekonomik, hukuki

Kişisel, çevresel, ruhsal

Görsel, duygusal, seçimleyici

İyi, kötü, nötr

Açıklama:

Algı ve Tutumları okuyunuz
Her insan olayları, görsel, duygusal ya da seçimleyici bir tarzda algılamaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Medyanın sınırsız derecede etkileme gücünü ve medya mesajlarının
insanların tutumlarını istendik yönde etkileme ve yönlendirmede hayli güçlü etkilere sahip olduğunu aşağıdakilerden hangi kuram açıklamaktadır?

Algı kuramı

Tutum kuramı

Sihirli Mermi kuramı

Kitle iletişimi kuramı

Uyaran-tepki kuramı

Açıklama:

Sihirli Mermi bölümünü okuyunuz
Sihirli mermi kuramına göre medyanın sınırsız etkilemesinden bahsedilmektedir

Doğru Cevap: C

Soru 48

Propaganda tekniğini aşağıdaki hangi unsurlar oluşturmaktadır?

Güncel olaylar

Bilimsel yaklaşımlar

Strateji ve taktik

Çıkar grubu

Eylem ve tepki

Açıklama:

Propaganda Strateji ve Tekniklerini okuyunuz
Propagandanın temelinde strateji ve taktik bulunmaktadır

Doğru Cevap: C

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi, propaganda tekniklerinden biri değildir?

Gizli izleme

Ad takma

Gösterişli genelleme

Tanıklık

Herkes yapıyor

Açıklama:

Propaganda Strateji ve Tekniklerini okuyunuz
Propaganda içinde "gizli izleme" diye birşey yoktur

Doğru Cevap: A

Soru 50

Bir ürünün satılması, siyasi bir lidere oy verilmesi, sigarayı bırakma ya da kan davasını sürdürmenin anlamsızlığına insanlar hangi çalışmalarla inandırılır?

Yaratıcı ve etkin kullanım

İçgüdüler

Algı ve tutum

İkna

Medya etkisi

Açıklama:

İKNA KAVRAMI VE İKNA ÇALIŞMALARInı okuyunuz
ikna, insanlar üzerindeki etkili inandırma tekniklerini ifade eder.

Doğru Cevap: D

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi "Kitle Toplumu" kavramıyla ilgili bir ifade değildir?

Kapitalizmin ürünüdür

Sanayileşme sonucudur

Modernleşme sürecinin sonucudur

Kentleşme sürecinin sonucudur

Sosyalizm sürecinin sonucudur

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Kitle Toplumunun Doğuşu ve İletişim Araçları başlığını tekrar gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisi ana akım araştırmalarını destekleyen sosyoloji kuramlarının temelinde yatan düşüncelerden biri değildir?

İnsanların içinde bulundukları çevreye uymaları gerektiği

Var olan toplumsal yapıyı koruma ve geliştirme isteği

Var olan toplumsal kurumların korunmasının gereği

Eleştirel kuramın temel alınmasının gerekli olduğu

Sanayileşmiş ülkelerin seçecekleri en iyi yolun kapitalist ekonomik ve siyasal sistem olduğu

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse İlk Çalışmalar başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi uyaran-tepki modeliyle ilgili kavramlardan biri değildir?

Tutum değişikliği yaratma

Davranış değişikliği yaratma

Etkileme

Güçlü etki

Toplumsal olayların nedenlerini anlama

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Uyaran-Tepki Modeli başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun cevabı E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi Seçimleyici algıyla ilgilidir?

Viyolojik bir süreç olmakla birlikte psikolojik etkenler de etkilidir.

Bireyin algılamasında kültür yapısının yönlendirici bir etkisi vardır

Algılamanın gerçekleşmesi için psikolojik hatta duygusal yönden de görmeye hazır olması gerekir

Algılama sürecine duygusal tavırlar ve eğilimler de karışmaktadır.

Bakmak ile görmek arasında sözü edilen ayrım buradan kaynaklanır.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Algı ve Tutumlar başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun cevabı B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi tutumların kurucu öğelerinden biri olan zihinsel öğe ile ilgilidir?

Bireyin düşünsel işleyiş süreciyle ilgilidir?

İnsanın içinde yaşadığı çevre ile ilgili bilgi, duyum ve deneyimlerin sınıflandırılmasıdır.

Bireyin değer sistemiyle yakından ilgilidir.

Bireyin belli bir uyarıcı grubundaki tutum konusuna karşılık davranış eğilimini yansıtır.

Olayların olumlu ve olumsuz gibi değerlendirmelerini içerir.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Algı ve Tutumlar başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi "Dünyalar Savaşı" araştırmasının sonuçlarından biri değildir?

Bütün konuşmacılar kendi alanlarındaki uzmanlıklarına rağmen olay hakkında şaşkındır.

Radyo, önemli anonslar için en önemli araç olarak kabul görmektedir.

İnsanların sorulama becerilerinin etkili olduğu gözlenmiştir.

Yayın boyunca yüksek bir gerilim bağlamının olması dinleyicilerde gerçeklik hissi yaratmıştır.

Bazı özel olaylar gerçek yer isimleri kullanılarak anlatılması olayın gerçek olduğu duygusu uyandırmıştır.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse “Dünyalar Savaşı” ve New York’ta Panik başlığını gözden geçiriniz.
Sorumuzun cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi Wilbur Schramm İletişim Modelinin öğelerinden biri değildir?

Yorumlayıcı

Mesaj

Kodlayıcı

Açımlayıcı

Gürültü Kaynağı

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Wilbur Schramm ve İletişim Modelleri başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 58

Aşağıdakilerden hangisi en çok yararlanılan propaganda tekniklerinden biri değildir?

Ad Takma

Gösterişli Genelleme

İçerik Analizi

Transfer

Tanıklık

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Propaganda Strateji ve Teknikleri başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 59

İzleyicilerle aynı gruptan olan bir bireyin ortalama insanlara yakınlığını ve benzer özelliklerini vurgulamak şeklinde tanımlanır. İfadesi hangi propaganda tekniği ile ilgilidir?

Halktan biri

Ad takma

Kağıt derme

Transfer

Herkes yapıyor

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Propaganda Strateji ve Teknikleri başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 60

Aşağıdakilerden hangisi Riley ve Riley'in Sosyolojik Modeli ile ilgili bir ifade değildir?

İletişim sürecinde mesaj anlamlandırılırken referans grupları etkilidir.

Araştırmaların devamında grubun yapısı, diğer gruplarla olan ilişkisi ve toplumsal yapı içindeki yeri gibi konularda çalışılır.

Grubun yapısı, diğer gruplarla olan ilişkisi ve toplumsal
yapı içindeki yeri gibi konularda çalışılır.

Her çeşit grup üyelikleri ve aidiyetlerinin birbirinden bağımsız olmadığı ve gerçekte her birisinin bir etkileşim içerisinde olduğu vurgulanır.

Gürültü kaynağı yani iletişim sürecini bozan her çeşit faktör vurgu alır.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Riley ve Riley’in Sosyolojik Modeli başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Doğru cevabımız E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisi kitle toplumunun içerdiklerinden değildir?

Feodal toplum yapısı

Geniş ölçekli sanayileşme

İş bölümünde gelişkin uzmanlaşma

Bürokrasinin gelişimi

Kentlerin ve kent nüfusunun hızlı artışı

Açıklama:

KİTLE TOPLUMUNUN DOĞUŞU VE İLETİŞİM ARAÇLARI
Dikkat edilirse kitle toplumuyla feodal toplumsal yapı arasında bir ilişki bulunmamaktadır. Bu nedenle doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Gazetelerin sayfa boyutlarını küçültmesi, uzun yazıları kısaltması; başlık, spot, fotoğraf ve manşet gibi rahat okunan kısımların eklenmesi gazete okuma bakımından ne gibi bir sonuç doğmuştur?

Köylere de gazete gitmiştir

Şehir içi ulaşımda gazete rağbet görmeye başlamıştır

Çocuklar da gazete okumaya başlamıştır

Çiftçiler de gazete okumaya başlamıştır

İşçiler de gazete okumaya başlamıştır

Açıklama:

KİTLE TOPLUMUNUN DOĞUŞU VE İLETİŞİM ARAÇLARI
Gazetelerin sayfa boyutlarını küçültmesi, uzun yazıları kısaltması; başlık, spot, fotoğraf ve manşet gibi rahat okunan kısımların eklenmesinin gazete okuma bakımından doğurduğu sonuç şudur: Şehir içi ulaşımda gazete rağbet görmeye başlamıştır. Bu nedenle doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 63

İlk sistematik iletişim araştırmaları nerede yapılmıştır?

Türkiye

İngiltere

Amerika Birleşik Devletleri

Fransa

Almanya

Açıklama:

İLETİŞİM ARAŞTIRMALARININ GÜNDEME GELİŞ KOŞULLARI
İlk sistematik iletişim araştırmaları Amerika Birleşik Devletlerinde yapılmıştır. Bu nedenle doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 64

Kitlesel hareketlerin en önemlisi aşağıdakilerden hangisidir?

Faşist devrim

Nasyonalist devrim

Feodal devrim

Sosyalist devrim

Kapitalist devrim

Açıklama:

İLETİŞİM ARAŞTIRMALARININ GÜNDEME GELİŞ KOŞULLARI
Doru yanıt D seçeneğidir yani Sosyalist Devrimdir.

Doğru Cevap: D

Soru 65

Ana akım iletişim araştırmaları aşağıdakilerden hangilerini temel alır?

Felsefecilik akımını

Sosyolojik akımı

Psikolojik akımı

İdeoloji ve söylemi

Pozitivizmi ve amprizimi

Açıklama:

İLK ÇALIŞMALAR
Sadece E seçeneğindeki kavramlar doğrudur.

Doğru Cevap: E

Soru 66

İletişim alanında araştırma yapma isteğinin arka planında eğitim, propaganda, telekomünikasyon, reklam ve halkla ilişkiler alanlarında neyi artırma ve bunları da test edebilme arzusu yatar?

Etkiyi

Tutumu

Düşünceyi

Davranışı

Eylemi

Açıklama:

İLK ÇALIŞMALAR
Doğru yanıt etkidir. Yani A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 67

Aşağıdakilerden hangisi ilk iletişim araştırmalarında kullanılan metaforik ifadelerden biridir?

Deri üstü ilaç

Sihirli mermi

Delta kabuğu

Oğlak kolu

Lav silahı

Açıklama:

Uyaran-Tepki Modeli
Sihirli mermi dışındakiler hayali kavramlardır. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 68

Üç tip algılama türü bulunmaktadır. Bunların ilk ikisi görsel ve duygusal algılama türleridir. sonuncusu aşağıdakilerden hangisidir?

Kurgulayıcı algı

Planlayıcı algı

Seçimleyici algı

Dolaylı algı

Doğrudan algı

Açıklama:

Algı ve Tutumlar
Sadece seçimleyici algı yani C seçeneği doğrudur.

Doğru Cevap: C

Soru 69

1920'lerin sonunda yapılan araştırmayla çocuklar üzerinde etkili olduğu ortaya çıkan kitle iletişim aracı aşağıdakilerden hangisidir?

Gazete

Radyo

Televizyon

Sinema

Facebook

Açıklama:

Sessiz Sinema ve Çocuklar Üzerinde Etkisi
Sessiz sinemanın o dönemde çocuklar üzerinde etkili olduğu ortaya konmuştur. Bu nedenle doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 70

Kanaat Önderi kavramı aşağıdakilerden hangi kuramın bir parçasıdır?

Yetiştirme

Günden belirleme

Kullanımlar ve doyumlar

Çerçeveleme

İki aşamalı akış

Açıklama:

İki Aşamalı Akış
Doğru yanıt iki aşamalı akış kuramıdır. Yani E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 71

Aşağıdakilerden hangisi Kitle Toplumunu tanımlayan ifadelerden biri değildir?

Kapitalizmin bir ürünüdür.

Kentleşme sürecinin sonucudur.

Sanayileşme sürecinin sonucudur.

Eleştirel Kuramı yansıtır.

Modernleşme sürecinin sonucudur.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse KİTLE TOPLUMUNUN DOĞUŞU VE İLETİŞİM ARAÇLARI başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 72

Aşağıdakilerden hangisi Ana Akım Araştırmalarının temelinde yatan sosyolojik yaklaşımlardan biri değildir?

İnsanların çevreye uymaları gerektiğinde bu uyumun sağlanması gerektiği görüşü

Var olan toplumsal yapıyı koruma ve geliştirme isteği

ar olan toplumsal kurumları koruma ve geliştirme isteği

Sanayileşmiş ülkelerin seçecekleri en iyi yolun kapitalist ekonomik ve siyasal sistem olduğu görüşü

Modernleşmenin ve sanayileşmenin insanlığa vaad ettiklerinin gerçekleşmemesi

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse İlk Çalışmalar başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 73

Tutumların üç temel kurucu öğesi vardır. Aşağıdakilerden hangisi, davranışsal öğeye ait bir ifadedir?

Bireyin belli bir uyarıcı grubundaki tutum konusuna karşılık
davranış eğilimini yansıtır.

İnsanın içinde yaşadığı çevre ile ilgili bilgi, duyum ve deneyimlerinin sınıflandırılmasıdır.

Bireyin değer sistemiyle yakından ilgilidir.

Bireyin düşünsel işleyiş süreciyle ilgilidir.

Düşünsel ve zihinsel işleyişin sistemleştirilmesi ve sınıflandırılmasıyla ilgilidir

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Algı ve Tutumlar başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 74

Aşağıdakilerden hangisi Uyaran-tepki modelinin düşünce yapısını yansıtmaz?

Kitle toplumunda yaşayan insanlar sosyal olarak izole olmuşlardır ve hayli sınırlı
bir toplumsal kontrol altındadır.

Tıpkı hayvanlar gibi insan varlıkları da doğuştan içinde yaşadıkları dünyada tepki
vermelerini sağlayan bir dizi içgüdüye sahiptir.

İnsanların kalıtsal özellikleri ve izole olmuş sosyal koşulları, medya mesajlarını
farklı şekilde alma ve yorumlamalarına yol açar.

İnsanların yapıp-etmeleri toplumsal bağlar tarafından etkilenmediğinden ve benzer içgüdüler tarafından şekillendirildiğinden bireyler olaylar karşısında benzer
şekillerde davranır ve tepki gösterirler.

Medya mesajları sembolik bir mermi gibi her göze ve kulağa çarpar,
düşünceleri ve davranışları doğrudan, anında, aynı tarzda ve hayli güçlü şekilde
etkiler.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Sihirli Mermi başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 75

Aşağıdakilerden hangisi Hadley Cantril'in yaptığı araştırmanın bir sonucu değildir?

Radyo, önemli anonslar için en önemli araç olarak kabul görmektedir.

Anonsta adı geçen kişiler itibar sahibidirler. Dolayısıyla yorumun etkisi daha güçlü olmuştur.

Bütün konuşmacılar kendi alanlarındaki uzmanlıklarına rağmen olay hakkında
şaşkındır.

Bazı özel olaylar gerçek yer isimleri kullanılarak anlatılması olayın gerçek olduğu duygusu
uyandırmıştır.

Dinleyicilerin eğitim seviyelerinin yüksek olması etkilenme oranını arttırmıştır.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse “Dünyalar Savaşı” ve New York’ta Panik başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 76

Toplumda itibarlı kişilerin desteğini kullanma, aşağıdaki propaganda tekniklerinden hangisiyle ilgidir?

Ad Takma

Tanıklık

Transfer

Kağıt Derme

Herkes Yapıyor

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Propaganda Strateji ve Teknikleri başlığını gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 77

Aşağıdakilerden hangisi Ad Takma Propaganda tekniği ile ilgidir?

Daha çok siyasal kampanyalarda görülür.

Bir şeyi etkin bir sözcükle “iyi” kabul edilen bir deyimle ilişkilendirmek demektir.

Bir şeyi saygı duyulan ya da olumlu kabul edilen sembol, simge ya da
sözcük gibi bir başka şeye transfer ederek anlatma anlamına gelir.

Toplumda itibarlı kişilerin desteğini kullanmadır.

İzleyicilerle aynı gruptan olan bir bireyin ortalama insanlara yakınlığını ve benzer özelliklerini vurgulamak şeklinde tanımlanır.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Propaganda Strateji ve Teknikleri Strateji ve taktik, propagandanın teknikleri başlığını gözden geçiriniz.
Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 78

İletişim çalışmalarında reklamlarda uzman kişilerin kullanılması hangi kavrama örnek olarak gösterilebilir?

Koku Çekiciliği

Kaynak Güvenirliği

Değiştirme

Aktifleme

Güçlendirme

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse İKNA KAVRAMI VE İKNA ÇALIŞMALARI
başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 79

Aşağıdakilerden hangisi Riley-Riley Sosyolojik Modeliyle ilgili değildir?

Kitle iletişiminde referans gruplarının önemini açığa çıkarır

Araştırmaların devamında grubun yapısı, diğer gruplarla olan ilişkisi ve toplumsal yapı içindeki yeri gibi konularda çalışılır.

Tıpkı alıcı gibi kaynak da toplumsal bir yapının içerisinde farklı referans gruplarıyla ilişki halindedir.

Kitle iletişimi hem etki ettiği hem de etkilendiği daha geniş bir toplumsal sürecin parçasıdır.

Gürültü öğesini iletişim sürecinin parçası olarak sürece eklemiştir.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Riley ve Riley’in Sosyolojik Modeli başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 80

Bir düşünce ya da tezin doğruluğunu anlatmak için onu destekleyen görüş ve uygulamalara yer verme aşağıdaki hangi propaganda teknikleriyle açıklanır?

Ad takma

Gösterişli genelleme

Kağıt derme

Halktan biri

Herkes yapıyor

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Propaganda Strateji ve Teknikleri başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 81

Aşağıdakilerden hangisi kitle toplumu ile doğru bir ifadedir?

Kitle toplumu kapitalizmin bir ürünü değildir.

Kitle toplumu geniş ölçekli sanayileşmeyi gerektirmez.

Kitle toplumlarında işbölümünde gelişkin uzmanlaşma yoktur.

Kitle toplumu kentlerin ve kent nüfusunun hızlı artışını içerir.

Kitle toplumu bürokrasinin gelişimin önünde bir engeldir.

Açıklama:

Endüstri devrimi sonrasında artan kentleşme ve iletişim araçlarının yaygın kullanımı nedeniyle ulaşılan yeni toplum yapısı “kitle toplumu” diye adlandırılır. Kitle toplumu, kapitalizmin bir ürünüdür; sanayileşme, modernleşme ve kentleşme süreçlerinin bir sonucudur. Kitle toplumu; geniş ölçekli sanayileşmeyi, işbölümünde gelişkin uzmanlaşmayı ve bürokrasinin gelişimini, kentlerin ve kent nüfusunun hızlı artışını içerir.

Doğru Cevap: D

Soru 82

Aşağıdakilerden hangisi kitle toplumunun ortaya çıkma sürecindeki gelişmeler ile ilgili doğru bir ifadedir?

Uzak mesafelere, daha yavaş, ve çok daha uzun zaman içinde bilgi paylaşımı yapılması kitle toplumunun ortaya çıkmasında etkili olmuştur.

Haber üretimi ve dağıtımı yeni bir format kazanmaktan uzak kalmıştır böylece haberler yaygın bir tüketici kitlesi tarafından takip edilmiştir.

Ulaşımda alt yapı iyileştirmeleri olmadığı için şehirleşmenin gerçekleşmesi gecikmiştir.

Bu dönemde popüler eğlence türleri sınırlı bir tüketici kitlesi tarafından takip edilmeye başlanmıştır.

Demiryolu ve buharlı gemi yolculuklarının artan hızı, zaman dilimleri aracılığıyla “Dünya Standart Zamanı”nın belirlenmesine yol açmıştır.

Açıklama:

Uzak mesafelerle, daha hızlı, daha güvenilir ve çok daha kısa zaman içinde bilgi ve haber paylaşımı mümkün hale gelir. Dolaşımdaki haber ve bilgiler ise güncel, ucuz ve güvenilir niteliktedir. Böylelikle haber üretimi ve dağıtımı yeni bir format kazanır; popüler eğlence türlerinde artış görülür ve yaygın bir tüketici kitlesi tarafından takip edilmeye başlanır. Tüm bu gelişmeler, endüstriyel ekonomiye geçiş ve sanayileşmenin bir sonucu olan kentleşmenin artışına paralel seyir izler ve kentlerin ekonomik canlanmasından doğrudan etkilenir. 19. yüzyıl sonları ve 20. yüzyıl başları; ulaşım araçları olarak bisiklet, otomobil ve uçağın önemli gelişme gösterdiği dönemdir. Ulaşımdaki alt yapı iyileştirmeleri işçilerin çalıştıkları yerlerden daha uzak mesafelerde yaşamalarına olanak sağlar ve şehirleşmenin artmasını teşvik eder. Böylelikle hem bir tüketim toplumu hem de işten eve gidip gelen bir “kitle toplumu” ortaya çıkar.

Doğru Cevap: E

Soru 83

Aşağıdakilerden hangisi ana akım iletişim kuramları ile ilgili doğru bir ifadedir?

Liberalizmin sorunlu işleyen yönlerinin uyarılması ile ilgilenmez.

Pozitivizmi ve amprizimi (deneycilik) temel alır.

Bilgiyi ve sermaye birikimini yatırım, üretim toplumsal büyüme ve gelişme amaçlı olarak kullanmaz.

Toplumdaki dengenin korunması, ayrımcılığın ve çatışmanın ortadan kalması ile önyargılarla mücadele etmez.

1950’lerdeki anaakım iletişim araştırmalarının kökeninde tutucu sosyoloji kuramları yoktur.

Açıklama:

ABD’de ortaya çıkıp dünyanın her yerine yayılan “ana akım” iletişim kuramları, varolan sistemin; yani liberalizmin sorunlu işleyen yönlerinin uyarılması, tamir edilmesi ve devamlılığı genel felsefesine dayanır. Bilgiyi ve sermaye birikimini yatırım, üretim toplumsal büyüme ve gelişme amaçlı olarak kullanır. Bu anlayışta toplum, canlı bir organizma olarak kabul edilir ve toplumdaki dengenin korunması, değişim ve iyileşme kanallarının açık tutulması, ayrımcılığın ve çatışmanın ortadan kalması ile önyargılarla mücadele hedeflenir.

Doğru Cevap: B

Soru 84

Aşağıdakilerden hangisi algı ile ilgili doğru bir ifadedir?

Algı, insanların çevresindeki uyaranların ya da olayların ayrımında olması olarak ifade edilemez.

İnsanın sahip olduğu beş duyu organı dış dünyadan bilgi edinmesini sağlamaz.

Algı, insanın yakınındaki dünyadan etkin bir şekilde malzeme seçimi yapması ve bu malzemeyi anlamlandırması olarak tanımlanır.

Algılama kavramıyla anlatılmak istenen insanın sadece duyu organları aracılığıyla dış dünyayla kurduğu bağdır.

Her insan olayları, nesneleri ve durumları içinde doğup büyüdüğü kültürel ortamın ve içinde yer aldığı ilişkilerin etkileşimi doğrultusunda algılamaz.

Açıklama:

Algılama kavramıyla anlatılmak istenen insanın sadece duyu organları aracılığıyla dış dünyayla kurduğu bağ değildir çünkü psikolojik ve sosyal olarak, içinde yaşadığı ekonomik, politik ve toplumsal ortamla nasıl bir etkileşime sahip olduğu ve bu özelliği nedeniyle de dış müdahaleler aracılığıyla örneğin propaganda çalışmaları, kontrol edilme çabalarıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 85

Algılama sürecine duygusal tavırlar ve eğilimlerin karışması hangi tür algı ile ilgilidir?

zihinsel öğe

duygusal algı

seçimleyici algı

görsel algılama

davranışsal öğe

Açıklama:

İnsanlar olay ya da nesneleri algılarken aynı zamanda onu sevme ya da sevmeme, hoşlanma ya da hoşlanmama gibi duygusal bazı izlenimlerin etkisine de sahiptirler. Algılama sürecine duygusal tavırlar ve eğilimler de karışmaktadır. Dolayısıyla insanlardaki algılama, evrenin uyarıcı yanı ile bireyin kendi öz bilgi birikimi, yaşam deneyimleri ve duygusal tavırları ile tutumları arasındaki işlevsel ilişkiden kaynaklanmaktadır. Dünya görüşünün ve yaşam tarzlarının birer dışa vurumu olarak simge, sembol, inanç ve ideolojiler yaşam deneyimlerinin derin izlerini taşır.

Doğru Cevap: B

Soru 86

Aşağıdakilerden hangisi sihirli mermi kuramı ile ilgili doğru bir ifadedir?

Medya mesajlarının insanların tutumlarını istendik yönde etkileme de hayli güçlü etkilere sahip olduğuna inanılmamıştır.

Uyaran-tepki Modeli’nin tıpkı sihirli bir merminin insanlar arasında dolaşarak doğru hedefi bulması ve etkilemesi olarak tanımlanmaz.

Medya mesajlarının düşünceleri ve davranışları doğrudan, anında, aynı tarzda ve hayli güçlü şekilde etkilediğine inanılmıştır.

Uyaran-tepki Modeli’ne göre yapılan propaganda karşısında halkın direnç göstereceğine inanılır.

Uyaran-tepki Modeli’ne göre siyasal iktidarlar ya da medya sahipleri tarafından istendik yönde tutum değişikliğinin rahatlıkla yaptırılamayacağı kabul edilir.

Açıklama:

Uyaran-tepki Modelinden hareketle öne sürülen bu görüşler, tıpkı sihirli bir merminin insanlar arasında dolaşarak doğru hedefi bulması ve etkilemesi gibi tanımlanır. Dolayısıyla yapılan propaganda karşısında da halkın direnç gösteremeyeceği ve siyasal iktidarlar ya da medya sahipleri tarafından istendik yönde tutum değişikliğinin rahatlıkla yaptırılabileceği kabul görür.

Doğru Cevap: C

Soru 87

Aşağıdakilerden hangisi “Dünyalar Savaşı” olarak bilinen bilim kurgu romanının radyo’da okunmasından sonra yarattığı etkileri doğru ifade etmiştir?

Radyo, önemli anonslar için en önemli araç olarak kabul edilmemektedir.

Gerçek yer isimleri kullanılarak anlatılmasına rağmen olayın gerçek olduğu duygusu yaratılamamıştır.

Yayın boyunca yüksek bir gerilim bağlamının olması nedeniyle dinleyicilerde gerçeklik hissi uyandırmamıştır.

Anonsta adı geçen kişiler itibar sahibi olduğu için yorumun etkisi daha güçlü olmuştur.

Programı dinlemekte olan milyonlarca Amerikalı bu anonsu duyar duymaz hiç bir panik yaşamaz.

Açıklama:

Programı dinlemekte olan milyonlarca Amerikalı, bu anonsu duyar duymaz hemen arabalarına koşar ya da buldukları ilk araçla bilinçsizce ülkeden kaçmaya yönelir. Pek çok insan da panik halinde sokaklara dökülmüş; kimileri dua etmekte, kimileri ağlamakta, kimileri de Marslılardan saklanmaya çalışmaktadır. Panik öyle büyümüştür ki, programın kapanış anonsu; yani “H.G. Wells’in Dünyalar Savaşı adlı romanından uyarlanan radyo oyununu dinlediniz” cümlesi duyulmamıştır bile. New Yorklular’a bunun gerçek olmadığını, sadece bir radyo tiyatrosu olduğunu anlatmak pek de kolay olmaz.

Doğru Cevap: D

Soru 88

Aşağıdakilerden hangisi Laswell’in iletişim zinciri modeli ile ilgili doğru bir ifadedir?

Lasswell modelinde, mesaj tek bir kanaldan izleyiciye ulaşır.

Laswell’in modeli; geri bildirim içeren bir modeldir.

Laswell, modelinde alıcıların hep pasif konumda olduğunu 1970’lerden sonra da savunmuştur.

Laswell’e göre etki izleyiciler üzerinde gözlenemez ve ölçülebilir değişim yaratmamaktadır.

Laswell modeli; geri bildirim içermeyen tek yönlü, düz ve çizgisel bir modeldir.

Açıklama:

Lasswell modelinde, mesajın çok kültürlü bir toplumda farklı kültürlere sahip izleyiciler ile dolaşıma girdiğini belirtir. Mesaj tek bir kanaldan değil, farklı kanallardan izleyiciye ulaşır. Bununla birlikte model; geri bildirim içermeyen tek yönlü, düz ve çizgisel bir modeldir. Ona göre alıcılar pasif konumdadır. Lasswell’in ortaya koyduğu iletişim araştırmalarında izleyicilerin pasif olduğu savı 1970’lere kadar devam eden bir yargı olur. Lasswell’in iletişime bakışı bir ikna sürecidir. Lasswell’e göre etki izleyicide iletişim sürecinde öğeler tarafından oluşturulan gözlenebilir ve ölçülebilir değişim yaratmadır.

Doğru Cevap: E

Soru 89

Aşağıdakilerden hangisi Shannon ve Weaver’ın matematiksel modeli ile ilgili doğru bir ifadedir?

Bu modele göre kaynaktan hedefe mesajın taşınması esnasında veri kaybı olur.

Bu modelde gürültü kaynağı yani iletişim sürecini bozan her çeşit faktör vurgu alır.

Bu model, makineler arasında veri akışını insan iletişimine uyarlama amacını taşımaz.

Matematiksel model, bireyler arası iletişimde hiç bir zaman kullanılmamıştır.

Bu modele göre sinyal gürültüden etkilenerek herhangi bir şekilde azalmaz ya da bozulmaz.

Açıklama:

Bu modelde iletişim ne söyleneceğini seçen bir kaynak tarafından başlatılır, sinyal formunda taşıyabilen ve dönüştürebilen bir oluktan/kanaldan iletilir ve teknik cihaz olan alıcı tarafından hedefe ulaştırılır. Sinyal gürültüden etkilenerek azalmış ya da bozulmuş olabilir. Gönderilen mesaj ile alınan mesaj farklılaşabilir.

Doğru Cevap: B

Soru 90

Aşağıdakilerden hangisi propaganda kavramı ile ilgili doğru bir ifadedir?

Propaganda, herhangi bir fikir ya da ideolojiyi yayma amaçlı olarak kullanılmamıştır.

Propaganda, fikirleri yaymada kullanılan teknikleri ifade eder.

Propaganda stratejisi amaca uygun olarak planlanmaz.

Propaganda stratejisi bir tarafın görünümünü (imajını) olumlu gösterme amacı taşımaz.

Siyasi partilerin temel simgelerini topluma kabul ettimede en önemli stratejisi propaganda değildir.

Açıklama:

Propaganda stratejisi amaca uygun olarak planlanır. Strateji, kısa vadeli ve güncel gelişmeleri kullanabileceği gibi uzun vadeli olarak da planlanabilir. Propaganda stratejisi bir tarafın (bir ülke, siyasi parti ya da bir çıkar grubu olabilir) görünümünü (imajını) olumlu gösterme amacı taşır. Bu nedenle de kendi tarafı olumlu değerler ve sembollerle anlatılırken diğerleri olumsuzlanır. Kamuoyu önünde diğer taraflar kötülenir. Siyasi partinin temel simgelerini topluma kabul ettime en önemli propaganda stratejisidir. İnsanların gönüllü olarak parti rozetini takmaları veya parti iderinin kongre veya açık hava konuşmasında parti mensuplarının duygu yoğunluğuyla gözyaşı dökmesi propagandanın başarısıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 91

Aşağıda kitle toplumuna ilikin verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Kitle toplumu endüstri devriminden sonra artan kentleşme ve iletişim araçlarının yaygın kullanımı nedeniyle ulaşılan yeni toplum yapısıdır.

Kitle toplumu, kapitalizmin bir ürünüdür.

Kitle toplumu; geniş ölçekli sanayileşmeyi, işbölümünde gelişkin uzmanlaşmayı ve bürokrasinin gelişimini, kentlerin ve kent nüfusunun hızlı artışını içerir.

Modenleşme ve kentleşme sürecinin bir sonucudur.

Kitle toplumu, yaşam tarzı itibariyle birbirinden farklı insanların oluşturduğu bir toplumdur.

Açıklama:

Endüstri devrimi sonrasında artan kentleşme ve iletişim araçlarının yaygın kullanımı nedeniyle ulaşılan yeni toplum yapısı “kitle toplumu” diye adlandırılır. Kitle toplumu, kapitalizmin bir ürünüdür; sanayileşme, modernleşme ve kentleşme süreçlerinin bir sonucudur. Kitle toplumu; geniş ölçekli sanayileşmeyi, işbölümünde gelişkin uzmanlaşmayı ve bürokrasinin gelişimini, kentlerin ve kent nüfusunun hızlı artışını içerir. Bu süreçler sonucunda bireyler birbirlerinden yalıtılmıştır. Ancak kitle toplumu, yaşam tarzı itibariyle birbirlerine benzer insanların oluşturduğu bir toplumdur. Kitle toplumunda iletişim önemli oranda iletişim araçları aracılığıyla gerçekleştirilir. 20. yüzyılda yeni fikirlerin, imgelerin ve tüketim kalıplarının kendini göstermesiyle birlikte yerel ve bölgesel olan pek çok inanç, değer ve günlük yaşam alışkanlıkları ve uygulamaları da dayanaklarını yitirir. Kitle iletişim araçları da bu sürecin kaçınılmaz bir parçasıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 92

Kitle iletişimi ile ilgili bilimsel çalışmaların öncülüğünü hangi ülke gerçekleştirmiştir?

Amerika Birleşik Devletleri

Almanya

İngiltere

Fransa

Rusya

Açıklama:

Kitle toplumunun pek çok özelliği Sanayi Devrimini yapan öncü ülkelerden olduğu için ABD’de ortaya çıkar. Kitle kültürü, tüketim ve refah toplumu kavramları 1945 sonrasında kapitalist Amerika’nın tanımlanması ve analizinde sıklıkla başvurulan en yaygın ve çekici kavramlardır. İşte bu çabanın bir parçası olarak geniş kitlelere hitap edecek yeni iletişim araçlarından yararlandığı gibi bu yararlanmanın maksimum seviyede gerçekleşebilmesi için kitle iletişimi ile ilgili bilimsel çalışmaların öncülüğünü de ABD yapar.

Doğru Cevap: A

Soru 93

Kitle iletişim araçlarının ortaya çıkıp gelişim süreci Batılı toplumlardaki modernleşme serüvenine paralel bir seyir izler. Aşağıdakilerden hangisi bu gelişim sürecinde etkili olmamıştır?

Endüstri (sanayi) devrimi sonrasında genişleyen ve herkesin ortak kullanımına açık anlamına gelen kamusal alan

Sayıları artan kentler ve kent kültürü

Sömürgeleşmenin yaygınlaşması

Amerikan ve Fransız Devrimleriyle birlikte anılan ve ivme kazanan siyasi temsil, eşitlik ve özgürlük olgularındaki dönüşümler

Devlet iktidarıyla merkezileşmenin güçlenmesi

Açıklama:

Giriş
GİRİŞ
Kitle iletişim araçlarının ortaya çıkıp gelişim süreci Batılı toplumlardaki modernleşme serüvenine paralel bir seyir izler. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile kıta Avrupasındaki ülkeleri kapsayan Batı modernleşmesi, ekonomik alandan toplumsal yapıya pek çok radikal değişimleri içerir. Endüstri (sanayi) devrimi sonrasında genişleyen ve herkesin ortak kullanımına açık anlamına gelen kamusal alan, sayıları artan kentler ve kent kültürü; Amerikan ve Fransız Devrimleriyle birlikte anılan ve ivme kazanan siyasi temsil, eşitlik ve özgürlük olgularındaki dönüşümler ile devlet iktidarıyla merkezileşmenin güçlenmesi önemli yapısal dönüşümlerin başlıcalarıdır. Tüm bu köklü değişim dönüşüm sürecinde iletişim araçları, birer bilgi ve enformasyon yayma ve edinme araçları olarak hem değişimi hızlandırmış hem de bu değişimlerden doğrudan etkilenmiştir. Örneğin kara Avrupa’sından Amerika kıtasıyla haberleşme ihtiyacı, kabloların kullanımıyla aşılmıştır. Böylelikle kıtalar arasında hızlı, ucuz ve güncel haber, bilgi ve enformasyon paylaşma başlamıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 94

Aşağıdakilerden hangisi kitle toplumu için doğru bir ifadedir?

Kitle toplumu post-modernist bir yapıya sahiptir.

Kitle toplumu kent nüfusunun hızlı artışıyla ilişkilidir.

Kitle toplumunu oluşturan bireylerin yaşam tarzları farklıdır.

Kapitalizm kitle toplumunu yavaşlatan bir unsurdur.

Kitle toplumunda yerellik ve bölgesellik öne çıkar.

Açıklama:

KİTLE TOPLUMUNUN DOĞUŞU VE İLETİŞİM ARAÇLARI
Endüstri devrimi sonrasında artan kentleşme ve iletişim araçlarının yaygın kullanımı nedeniyle ulaşılan yeni toplum yapısı “kitle toplumu” diye adlandırılır. Kitle toplumu, kapitalizmin bir ürünüdür; sanayileşme, modernleşme ve kentleşme süreçlerinin bir sonucudur. Kitle toplumu; geniş ölçekli sanayileşmeyi, işbölümünde gelişkin uzmanlaşmayı ve bürokrasinin gelişimini, kentlerin ve kent nüfusunun hızlı artışını içerir. Bu süreçler sonucunda bireyler birbirlerinden yalıtılmıştır. Ancak kitle toplumu, yaşam tarzı itibariyle birbirlerine benzer insanların oluşturduğu bir toplumdur. Kitle toplumunda iletişim önemli oranda iletişim araçları aracılığıyla gerçekleştirilir. 20. yüzyılda yeni fikirlerin, imgelerin ve tüketim kalıplarının kendini göstermesiyle birlikte yerel ve bölgesel olan pek çok inanç, değer ve günlük yaşam alışkanlıkları ve uygulamaları da dayanaklarını yitirir. Kitle iletişim araçları da bu sürecin kaçınılmaz bir parçasıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 95

İnternetin ilk kullanım amacı nedir?

Askeri

Ekonomik

Siyasi

Diplomatik

Eğlence

Açıklama:

İLETİŞİM ARAŞTIRMALARININ GÜNDEME GELİŞ KOŞULLARI
Çok geniş kitleleri hareket ettirmek ve bu hareketlerini de denetim altında tutmak zorunluluğu, yeni iletişim araçlarının geliştirilmesinde önemli bir dinamik olmuştur (Tüfekçioğlu, 1997). Tıpkı 20. yüzyılın sonunda ABD’nin Ortadoğu ve Afganistan’da savaşmakta olan ordusuyla daha hızlı ve güvenli haberleşmeyi sağlamak için okyanus altına kablo döşeyerek yeni bir haber ve enformasyon paylaşımı olanağı yaratması gibi. Askeri haberleşme amaçlı olarak başlayan Internet daha sonra sivillerin kullanımına da açılmış ve günümüzün sosyal medyasının alt yapısını oluşturur

Doğru Cevap: A

Soru 96

Kitle iletişim araştırmalarında "Sihirli Mermi", “Derialtı İğne” ya da “Hipodermik Şırınga” olarak tanımlanan araştırmaların temelinde hangi düşünce yatmaktadır?

Bireyin ne düşündüğünü tespit etmek

Bireyin sağlık politikaları hakkında fikirlerini öğrenmek

Bireyin çevresinde olup bitenleri nasıl yorumladığını anlamak

Bireyin tutum ve davranışlarında değişiklik yaratmak

Bireyin kitle iletişmii ile mutluluğunu sağlamak

Açıklama:

İLK ÇALIŞMALAR
İletişim alanında başlangıcı yapan ve 1940’ların sonlarına kadar egemen olan yaklaşım, psikoloji disiplininden gelen uyaran-tepki modelidir. Uyaran-tepki modeli bir uyarana yine bu uyaranın hedefi doğrultusunda cevap ya da bir tepki vermedir. Dolayısıyla sosyal bilimlerin değişik dalları içerisinde kitle iletişim araçlarına yönelik yapılan araştırmalara yön veren temel soru, iletişim araçlarının bireylerin tutumları ve davranışları üzerinde nasıl bir etki yaptığıdır. Buradaki etkinin anlamı ise “bireylerin tutum ve davranışları üzerinde kitle iletişim araçları vasıtasıyla değişiklik” yapmadır. Kuşkusuz burada arzulanan “değişiklik” ya da “etkileme” iletişim araçlarının mülkiyetine sahip olanlar ile siyasal alandaki egemen olan siyasetçilerin istediği doğrultuda tutum ve davranış değişikliği yaratmadır. Kitle toplumunda bireylerin medya mesajları karşısında hayli savunmasız olacağı ön kabulüyle ilk iletişim araştırmalarına “Sihirli Mermi”, “Derialtı İğne” ya da “Hipodermik Şırınga” gibi “güçlü etki” yapma potansiyelini çağrıştıran metaforik (çağrışıma dayalı) adlar kullanılır. Bunlar daha çok sistemli bir kurama dönüşmeyen dağınık çalışmalardır (Erdoğan ve Korkmaz; 2002).

Doğru Cevap: D

Soru 97

“İnsanların çevresindeki uyaranların ya da olayların ayrımında olması ve onları yorumlama süreci"ne ne ad verilir?

Davranış

Propaganda

Manipülasyon

Tutum

Algı

Açıklama:

İLK ÇALIŞMALAR
Algı, “insanların çevresindeki uyaranların ya da olayların ayrımında olması ve onları yorumlama süreci” ya da “insanın yakınındaki dünyadan etkin bir şekilde malzeme seçimi yapması ve bu malzemeyi anlamlandırması” olarak tanımlanır (Mutlu, 1995).

Doğru Cevap: E

Soru 98

Harold Lasswell'in 1948 yılında geliştirdiği, “Lasswell formülü” ya da “iletişim zinciri” modelinde hangi soru yer almaz?

Hangi etkiyle?

Neyi?

Niye?

Kim?

Hangi kanalla?

Açıklama:

Harold Lasswell ve İletişim Zinciri Modeli
Harold Lasswell, “Lasswell formülü” ya da “iletişim zinciri” olarak adlandırılan modelini 1948 yılında geliştirir. Lasswell modelinde iletişim sürecinin öğelerini şöyle belirtir: “Kim, neyi, hangi kanalla, kime ve hangi etkiyle” söyler. Lasswell’e göre ister yüz-yüze isterse de dolaylı olsun her iletişim eylemi bu formüldeki öğelerin tümünü ya da bir kısmını kaçınılmaz bir şekilde içerir. Siyasetbilimci olan Lasswell’in modeli, 1936 yılında siyaset biliminin temel sorusu olarak öne sürdüğü “Kim, neyi, ne zaman ve nasıl elde eder” formülünün iletişim alanına uyarlanmasıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 99

Shannon ve Weaver’ın Matematiksel Modelinde vurgulanan hangi iletişim süreci öğesidir?

Kaynak

Kanal

Gürültü

İleti

Geribildirim

Açıklama:

Shannon ve Weaver’ın Matematiksel Modeli
Bu modelde gürültü kaynağı yani iletişim sürecini bozan her çeşit faktör vurgu alır. İletişim ne söyleneceğini seçen bir kaynak tarafından başlatılır, sinyal formunda taşıyabilen ve dönüştürebilen bir oluktan/kanaldan iletilir ve teknik cihaz olan alıcı tarafından hedefe ulaştırılır. Sinyal gürültüden etkilenerek azalmış ya da bozulmuş olabilir. Gönderilen mesaj ile alınan mesaj farklılaşabilir. Kaynak tarafında üretilen ve hedefe ulaşan mesaj aynı anlamı taşımıyor olabilir ve bu veri kaybı da iletişimde aksamalara yol açabilir. Shannon ve Weaver’ın yapmaya çalıştıkları da kaynak ile hedef arasındaki veri kaybını önleme ve başarılı iletişimi sağlamadır. Dönemin teknik alt yapı sorunları düşünüldüğünde bu anlamlı bir çaba olarak yorumlanabilir.

Doğru Cevap: C

Soru 100

Propaganda kavramı ilk kez hangi tarihte kullanılmıştır?

1351

1453

1566

1622

1891

Açıklama:

Propagandanın Tarihçesi
Propaganda kavramı ilk kez 1622 yılında Roma Katolik Kilisesi tarafından oluşturulan İtikatı Yayma Cemaati tarafından kullanılır. Bu dönem aslında Protestan kilisesinin ortaya çıkmasıyla sonuçlanan dinsel devrim dönemidir ve bu cemaat Roma Katolik Kilisesi’nin karşı-devriminin bir parçasıdır. Bu tarihten çok önceleri, Antik Yunan ve Roma’da da propaganda etkinlikleri vardır. Özgür bireylerin giyim-kuşam tarzları, bedenlerini temiz ve sağlıklı tutmada özenleri, şiir ve felsefe gibi uğraşları, özgür Aristokrat sınıfının farklılığını ve ayrıcalıklı konumunu ve bu konumun meşruluğunu kendilerine ve diğer sınıflara anlatma amacı taşır.

Doğru Cevap: D

Soru 101

Aşağıdakilerden hangisi ikna kavramı için söylenemez?

İkna bireyi yeni bir eyleme yöneltmeyi amaçlar.

İkna, kitle iletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla ortaya çıkmış bir kavramdır.

İkna, her zaman akılcı ve insanların yararına olmayabilir.

İkna, bir davranış ya da tutum değişikliği gerçekleştirmedir.

Kamu spotları, büyük afişler, el ilanları ve broşürler vb ikna amacıyla kullanılır.

Açıklama:

İKNA KAVRAMI VE İKNA ÇALIŞMALARI
İkna iletişim çalışmalarında hayli ilgi çeken bir konudur. Bir ürünün satılması, siyasi bir lidere oy verilmesi, sigarayı bırakma ya da kan davasını sürdürmenin anlamsızlığına insanları ikna etmek gereklidir. İkna, akılcı ya da sembolik yollarla insanları yeni bir eyleme yöneltme, bir fikri ya da ürünü benimsetmede klavuzluk etmedir. İknada baskı ve zorlayıcı teknikler değil; fikri çekici kılma esastır. Ancak ikna, her zaman akılcı ve insanların yararına olmayabilir. İkna, bir davranış ya da tutum değişikliği gerçekleştirmedir. Siyasal alandan dini söylemelere kadar kamu spotları, büyük afişler, el ilanları ve broşürler, kısa ya da uzun metrajlı filmler gibi pek çok yöntem kitle iletişim araçları aracılığıyla insanları ikna etmede hep kullanılmıştır. İkna insan yaşamında her zaman var olmuştur. Çünkü insanlar kendi anne, baba, eş, arkadaş gibi özel çevrelerinden tutun da seçmenler ya da tüketiciler gibi daha geniş çevreleri ikna etmeye çalışırlar. Yüzyıllardır insanlar ikna etmede sağduyu ve içgüdülerini kullanmışlardır. Aristo, “ikna sanatı” anlamında kullanılan “rhetorik (retorik)” konusunda çalışan ilk düşünürlerdendir. Yıllar sonra kitle iletişiminin yaygınlık kazanmasının ardından ikna konusunda sistemli ve bilimsel çalışmalar yapılmaya başlanır. ABD’de 1937 yılında kurulan Propaganda Analizi Enstitüsü, “propagandanın yedi tekniği” sınıflandırması ile öncü ve detaylı çalışmasını 1938 yılında yayınlamıştır. İkna çalışmalarının arka planında kitle iletişim araçlarından korku vardır; çünkü iki dünya savaşının ardından propagandanın kitleleri nasıl peşinden sürükleyebildiği ve kalpleri fethedebildiği görülmüştür.

Doğru Cevap: B

Soru 102

Bir şeyi etkin bir sözcükle “iyi” kabul edilen bir deyimle ilişkilendirme biçiminde gerçekleştirilen propaganda tekniğine ne ad verilir?

Transfer

Tanıklık

Kağıt derme

Herkes yapıyor

Gösterişli genelleme

Açıklama:

Propaganda Strateji ve Teknikleri
Gösterişli genelleme: Bir şeyi etkin bir sözcükle “iyi” kabul edilen bir deyimle ilişkilendirmek demektir. Böylelikle söz konusu şeyi kanıtları gözden geçirmeksizin kabullendirme amacı taşır. Reklamcılık alanında yoğun olarak kullanılır. Örneğin “Kola hayat katar” gibi bir ifade bu şekilde yorumlanabilir.

Doğru Cevap: E

Soru 103

Yaşam tarzı itibariyle birbirlerine benzer insanların oluşturduğu ve endüstri devrimi sonrasında artan kentleşme ve iletişim araçlarının yaygın kullanımı sonucunda ulaşılan yeni toplum yapısına ne ad verilmektedir?

Şehirli nüfus

Kentleşme

Kitle toplumu

Sanayi toplumu

Geniş nüfus

Açıklama:

Kitle Toplumunun Doğuşu ve İletişim Araçları
Endüstri devrimi sonrasında artan kentleşme ve iletişim araçlarının yaygın kullanımı nedeniyle ulaşılan yeni toplum yapısı “kitle toplumu” diye adlandırılır. Kitle toplumu, kapitalizmin bir ürünüdür; sanayileşme, modernleşme ve kentleşme süreçlerinin bir sonucudur. Kitle toplumu; geniş ölçekli sanayileşmeyi, iş bölümünde gelişkin uzmanlaşmayı ve bürokrasinin gelişimini, kentlerin ve kent nüfusunun hızlı artışını içerir. Bu süreçler sonucunda bireyler birbirlerinden yalıtılmıştır. Ancak kitle toplumu, yaşam tarzı itibariyle birbirlerine benzer insanların oluşturduğu bir toplumdur.

Doğru Cevap: C

Soru 104

Kitle toplumunun pek çok özelliğinin ortaya çıktığı ve kitle iletişimi ile ilgili bilimsel çalışmaların öncülüğünü yapan ülke aşağıdakilerden hangisidir?

Amerika Birleşik Devletleri

Sovyetler Birliği

Almanya

İngiltere

Fransa

Açıklama:

İletişim Araştırmalarının Gündeme Geliş Koşulları
Kitle toplumunun pek çok özelliği Sanayi Devrimini yapan öncü ülkelerden olduğu için ABD’de ortaya çıkar. Kitle kültürü, tüketim ve refah toplumu kavramları 1945 sonrasında kapitalist Amerika’nın tanımlanması ve analizinde sıklıkla başvurulan en yaygın ve çekici kavramlardır. İşte bu çabanın bir parçası olarak geniş kitlelere hitap edecek yeni iletişim araçlarından yararlandığı gibi bu yararlanmanın maksimum seviyede gerçekleşebilmesi için kitle iletişimi ile ilgili bilimsel çalışmaların öncülüğünü de ABD yapar.

Doğru Cevap: A

Soru 105

İletişim araçlarının bireylerin tutumları ve davranışları üzerinde nasıl bir etki yaptığı temel sorusunu araştırarak iletişim alanında başlangıcı yapan ve 1940’ların sonlarına kadar egemen olan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Önkabul stratejisi

Süreç değişimi

Uyaran-tepki modeli

Algı ve tutumlar

Eşsiz birey modeli

Açıklama:

Uyaran Tepki Modeli
İletişim alanında başlangıcı yapan ve 1940’ların sonlarına kadar egemen olan yaklaşım, psikoloji disiplininden gelen uyaran-tepki modelidir. Uyaran-tepki modeli bir uyarana yine bu uyaranın hedefi doğrultusunda cevap ya da bir tepki vermedir. Dolayısıyla sosyal bilimlerin değişik dalları içerisinde kitle iletişim araçlarına yönelik yapılan araştırmalara yön veren temel soru, iletişim araçlarının bireylerin tutumları ve davranışları üzerinde nasıl bir etki yaptığıdır. Buradaki etkinin anlamı ise “bireylerin tutum ve davranışları üzerinde kitle iletişim araçları vasıtasıyla değişiklik” yapmadır.

Doğru Cevap: C

Soru 106

İnsanların trafiğin akışı içerisinde pek çok araba modeli olmasına rağmen sevdiği ya da almak istediği modelde arabaları hemen algılaması ve ne kadar çok oldukları hissine kapılması hangi algı türüne örnektir?

Seçici algılama

Görsel algılama

Duygusal algı

Yığın algı

Tüketim algısı

Açıklama:

Algı ve Tutumlar
Her insan olayları, nesneleri ve durumları içine doğup büyüdüğü kültürel ortamın ve içinde yer aldığı ilişkilerin etkileşimi doğrultusunda algılar. Bireylerin çevrelerinde olup bitenleri kendilerine özgü algılama eğilimleri “seçici algılama” olarak adlandırılır. İnsanların trafiğin akışı içerisinde pek çok araba modeli olmasına rağmen sevdiği ya da almak istediği modelde arabaları hemen algılaması ve ne kadar çok oldukları hissine kapılması gibi.

Doğru Cevap: A

Soru 107

Şekilde görülen Harold Lasswell’in iletişim zinciri modelinin son halkasında yer alan ve her iletişim ediminde kaçınılmaz olarak var olduğu ortaya konulan olgu aşağıdakilerden hangisidir?

Sonuç

Kazanım

Tepki

Etki

Araç

Açıklama:

Harold Lasswell ve İletişim Zinciri Modeli
Modelde vurgu alan nokta, her iletişim ediminde kaçınılmaz olarak bir “etki”nin olduğudur. İnsanlar iletişim sarmalı içerisinde yaşamlarını sürdürürken, muhtelif tarzlarda güdülenirler (motive edilirler) ve etkiye maruz kalırlar. Ona göre, medya teknolojileri çağında iletişimin toplumsal düzenin sağlaması ve kaynak ile aracı arasında etkili iletişim kurulmasında hayati bir işlevi vardır.

Doğru Cevap: D

Soru 108

Wilbur Schramm bireylerarası iletişimi daha iyi anlatabilmek geliştirdiği modelinde iletişim sürecinde olumlu ve sağlıklı bir etkileşimin olabilmesi için kaynak ile hedef arasında aşağıdaki hangi unsurun bulunması gerektiğini söylemektedir?

Aynı iletişim aracı

Ortak yönler

Benzer hedefler

Eş zaman

Yoğun paylaşım

Açıklama:

Wilbur Schramm ve İletişim Modelleri
Schramm’ın modeli bireylerarası iletişimi daha iyi anlatabilmek için geliştirilmiş bir modeldir. Dolayısıyla Schramm, sosyolojik bir bakışla iletişim sürecinde olumlu ve sağlıklı bir etkileşimin olabilmesi için kaynak ile hedef arasında bazı ortak şeylerin olma zorunluluğuna dikkat çeker. Örneğin, kaynak ile hedef arasında ortak bir dil, benzer deneyimler ve kültürel birikim varsa bir iletişim gerçekleşir. Eğer kaynak ile hedefin referans çerçevelerinde ortaklık yoksa ya da çok az bir benzeşme varsa bir paylaşım sürecinin yaşanması; kaynak ile hedef arasında bir anlaşmanın gerçekleşmesi çok güçtür. Dolayısıyla iletişimin sağlıklı ilerlemesi için hedef ya da alıcı daha fazla öneme sahip değildir; iletişime geçen tarafların ortak yönlerinin olması daha önemlidir.

Doğru Cevap: B

Soru 109

Hem reklamcılık hem de siyasi kampanyalarda sıklıkla kullanılan bir teknik olarak toplumda itibarlı kişilerin desteğini kullanma propaganda tekniklerinden hangisi içerisine girer?

Gösterişli genelleme

Transfer

Halktan biri

Tanıklık

Herkes yapıyor

Açıklama:

Propaganda Strateji ve Teknikleri
En çok yararlanılan yedi propaganda tekniği içerisinde tanıklık, toplumda itibarlı kişilerin desteğini kullanmadır. Tanıklık hem reklamcılık hem de siyasi kampanyalarda sıklıkla kullanılan bir tekniktir.

Doğru Cevap: D

Soru 110

Siyasal kampanyaların insanların var olan yönelimlerini harekete geçirdiği görüşü Paul Lazarsfeld’in medya etkileri konusunda hangi etki tespiti içerisine girer?

Aktifleme

Güçlendirme

Değiştirme

Onaylama

Yırtma

Açıklama:

İki Aşamalı Akış
Siyasal kampanyalar insanların var olan yönelimlerini aktifler. Çünkü insanlar zaten medyadan kendi yönelimlerine uygun olan içerikleri seçerler ve bu onlar için etkili tartışmaları takip ederler. Bu içerikler insanların toplumsal konumlarından kaynaklanan tercihlerini gerçekleştirmeleri için teşvik eder; bu aktifleme durumu doğrudan bireylerin davranışlarına yansır. Örneğin seçim günü geldiğinde zaten beğendiği siyasi parti liderine oyunu verir.

Doğru Cevap: A

Soru 111

Diş macunu reklamlarında marka önerisinin diş hekimleri tarafından yapılması, iletişimde mesajın ikna gücünün artırılmasında hangi konu ile ilgilidir?

Korku çekiciliği

Kaynak güvenirliği

Mesaj doğruluğu

Araç seçimi

Ortam uygunluğu

Açıklama:

Hovland’ın Askerlerle Laboratuvar Çalışmaları
İletişim etkinliklerinde iletişimcinin üzerinde kontrol kurabildiği değişkenlerden biri kaynağın seçimidir. Doğru kaynağın mesajın etkisini artırabileceğine ilişkin yaygın bir inanç vardır ve hem Carl Hovland hem de takipçileri bu konuda pek çok çalışma yapmışlardır. Düşünce ya da ürünle ilgili konuşacak etkili kaynağın seçimi, temel olarak tanıklık adı verilen propaganda tekniğiyle ilgilidir. Kaynak, samimi ve güvenilir olarak algılandığında mesajın ikna gücü de artar. Ayrıca kaynağın inanılırlığı ve kaynağın sevilmesi iknanın kabulünü ve inanılırlığını etkileyen önemli etkenlerdir. Hovland ve Weiss kaynağın güvenirliğinde iki önemli faktöre dikkat çekerler: Uzmanlık ve güvene değerlik. Örneğin reklamlarda uzman kullanılması, ürüne olan güveni artırmaktadır. Bu nedenle de diş macunu reklamlarında marka önerisi sıklıkla diş hekimleri tarafından yapılmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 112

Riley ve Riley’in Sosyolojik Modelinin kitle iletişimine getirdiği yeni anlayış aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

Kaynak ile alıcı arasındaki etkileşim

Yeni iletişim kanallarının eklenmesi

Gürültünün azaltılması

Yeni alıcıların eklenmesi

İletişimin hızlanması

Açıklama:

Riley ve Riley’in Sosyolojik Modeli
John W. Riley ve Matilda W. Riley 1959 yılında geliştirdikleri iletişim modeli ilk iletişim araştırmalarının düz, doğrusal ve tek yönlü bir iletişim algılayışından farklıdır. Kaynak ile alıcı arasında basit bir mesaj alışverişinden daha çok bir etkileşim söz konusudur. Bu etkileşim süreci ise bireylerin toplumsal bağlamlarından yalıtılmış ve onların bireysel yaşantıları üzerine kurulu bir paylaşım değil, her iki tarafın da içinde bulunduğu toplumsal bağları dikkate alan bir yaklaşımdır. Doğrudan bir mesaj
alışverişi değil içinde bulundukları referans gruplarının etkisinde ve bireylerin toplumdaki rollerinden süzülerek gerçekleşen bir iletişim edimidir. Gruplar önemlidir; bireyler medya mesajlarını gruplara taşırlar ve grup içerisinde değerlendirmeler sonucunda medya mesajları yorumlanır.

Doğru Cevap: A

Soru 113

1950'lerdeki anaakım iletişim araştırmalarının temelinde aşağıdaki hangi çalışma alanının kuramları daha baskındır?

Psikoloji

Sosyal psikoloji

Sosyoloji

Felsefe

İletişim felsefesi

Açıklama:

ABD’de ortaya çıkıp dünyanın her yerine yayılan “ana akım” iletişim kuramları, varolan sistemin; yani liberalizmin sorunlu işleyen yönlerinin uyarılması, tamir edilmesi ve devamlılığı genel felsefesine dayanır. Pozitivizmi ve amprizimi (deneycilik) temel alır. Bilgiyi ve sermaye birikimini yatırım, üretim toplumsal büyüme ve gelişme amaçlı olarak kullanır. Bu anlayışta toplum, canlı bir organizma olarak kabul edilir ve toplumdaki dengenin korunması, değişim ve iyileşme kanallarının açık tutulması, ayrımcılığın ve çatışmanın ortadan kalması ile önyargılarla mücadele hedeflenir (Tekinalp ve Uzun, 2006). 1950’lerdeki anaakım iletişim araştırmalarının kökeninde tutucu sosyoloji kuramları vardır.

Doğru Cevap: C

Soru 114

Olay ya da nesneleri algılarken aynı zamanda onu sevme ya da sevmeme, hoşlanma ya da hoşlanmama gibi durumların etkisinin olması aşağıdaki hangi algı türüne bağlanabilir?

Görsel algı

Duygusal algı

Seçimleyici algı

Duyusal Algı

Seçici Algı

Açıklama:

Duygusal algı: İnsanlar olay ya da nesneleri algılarken aynı zamanda onu sevme ya da sevmeme, hoşlanma ya da hoşlanmama gibi duygusal bazı izlenimlerin etkisine de sahiptirler. Algılama sürecine duygusal tavırlar ve eğilimler de karışmaktadır. Dolayısıyla insanlardaki algılama, evrenin uyarıcı yanı ile bireyin kendi öz bilgi birikimi, yaşam deneyimleri ve duygusal tavırları ile tutumları arasındaki işlevsel ilişkiden kaynaklanmaktadır. Dünya görüşünün ve yaşam tarzlarının birer dışa vurumu olarak simge, sembol, inanç ve ideolojiler yaşam deneyimlerinin derin izlerini taşır.

Doğru Cevap: B

Soru 115

İletişim alanında başlangıcı yapan ve 1940’ların sonlarına kadar egemen olan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Uyaran-tepki modeli

Bilişsel model

Yapısalcı model

Doğuştancı model

Biyolojik model

Açıklama:

İletişim alanında başlangıcı yapan ve 1940’ların sonlarına kadar egemen olan yaklaşım, psikoloji disiplininden gelen uyaran-tepki modelidir.

Doğru Cevap: A

Soru 116

1950’li yıllara değin yapılan pozitivist araştırma geleneği doğrultusunda iletişim alanında gerçekleştirilen ampirik araştırmaların temeli aşağıdakilerden hangisine dayalıdır?

Bilişi ölçme

Bilişötesini ölçme

Tutumu ölçme

Algıyı ölçme

Duyuları ölçme

Açıklama:

Tutum kavramı, özellikle psikoloji için merkezi bir öneme sahiptir. Ancak tutum kavramının böylesi merkezi bir konuma yerleşmesinde dönemin kitle iletişim araçları ile iletişim çalışmaları da önemli bir yere sahiptir. Özellikle de 1950’li yıllara değin yapılan pozitivist araştırma geleneği doğrultusunda iletişim alanında gerçekleştirilen amprik araştırmaların nerdeyse tamamı yöntem olarak tutum ölçme odaklıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 117

Aşağıdakilerden hangisi iletişim araştırmalarının temel sorunsalını oluşturmaktadır?

Etki sorunsalı

Var oluş sorunsalı

Devamlılık sorunsalı

Kalıcılık sorunsalı

Ekonomik sorunsal

Açıklama:

Başlangıcından günümüze iletişim araştırmaları, kitle iletişim araçlarının insanları
nasıl etkilediği sorunsalına eğilmektedir. Araştırma sorusu ve kullanılan yöntemler farklılaşmakta, yararlanılan bilgi bilimsel kökenler ve yöntemsel yönelimler değişmektedir ama temelde hep bir “etki sorunsalı” var olmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 118

İnsanların çevresindeki uyaranların ya da olayların ayrımında olması ve onları yorumlama süreci” ya da “insanın yakınındaki dünyadan etkin bir şekilde malzeme seçimi yapması ve bu malzemeyi anlamlandırması aşağıdakilerden hangisi olarak açıklanır?

Tutum

Etki

Biliş

Algı

Davranış

Açıklama:

Algı, “insanların çevresindeki uyaranların ya da olayların ayrımında olması ve onları yorumlama süreci” ya da “insanın yakınındaki dünyadan etkin bir şekilde malzeme seçimi yapması ve bu malzemeyi anlamlandırması” olarak tanımlanır

Doğru Cevap: D

Soru 119

İlk Türk gazetesi aşağıdakilerden hangisidir?

Takvim-i Vekayi

Ceride-i Havadis

Tasvir-i Efkâr

Muhbir

İbret

Açıklama:

Osmanlı İmparatorluğu’nda da modernleşme hareketlerinde benzer bir tutum benimsenmiş; ilk Türkçe gazete olan Takvim-i Vekayi (1831) de hanedanlık tarafından modernleşme hareketinin halka anlatılması ve benimsetilmesi amacıyla yayın hayatına başlamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 120

Aşağıdakilerden hangisi ABD’de ortaya çıkıp dünyanın her yerine yayılan “ana akım” iletişim kuramlarının amacına ilişkin doğru bir ifadedir?

Var olan sistemi en iyi hale getirmek

Var olan sistemi bir önceki sistemlerle karşılaştırmak

Var olan sistemin sorunlu işleyen yönlerinin uyarılması, tamir edilmesi ve devamlılığı

Var olan sistemi eleştirmek

Var olan sisteme alternatifler üretmek

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 121

"İnsanlar olay ya da nesneleri algılarken aynı zamanda onu sevme ya
da sevmeme, hoşlanma ya da hoşlanmama gibi duygusal bazı izlenimlerin etkisine de sahiptirler. Algılama sürecine duygusal tavırlar ve eğilimler de karışmaktadır."
Yukarıda açıklaması verilen algılama türü hangisidir?

Kültürel algılama

Dikkate dayalı algılama

Seçimsel algılama

Görsel algılama

Duygusal algılama

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 122

“Kim, neyi, hangi kanalla, kime ve hangi etkiyle” söyler.
Yukarıda verilen ifade hangi iletişim modeline aittir?

Hipodermik Şırınga

İletişim zinciri

Uyaran tepki

Derialtı İğne

Sihirli Mermi

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 123

Bir şeyi etkin bir sözcükle “iyi” kabul edilen bir deyimle ilişkilendirmek demektir. Böylelikle söz konusu şeyi kanıtları gözden geçirmeksizin kabullendirme amacı taşır. Reklamcılık alanında yoğun olarak kullanılır. Örneğin “Kola hayat katar” gibi bir ifade bu şekilde yorumlanabilir.
Yukarıda örneği verilen propaganda türü aşağıdakilerden hangisidir?

Halktan biri

Tanıklık

Transfer

Gösterişli genelleme

Ad takma

Açıklama:

Verilen örnek gösterişli genelleme propaganda türünü açıklamaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 124

Trafik kazalarında emniyet kemeri takmayı özendirmek için “bağımlı olamamak için bağlanın”, sigara karşıtı kampanyada da “sigara sizi bırakmadan sizi onu bırakın” mesajlarının verilmesi aşağıdakilerden hangisine örnek olarak verilebilir?

Uyaran tepki modeli

Sosyolojik model

Sihirli mermi

Kaynak güvenirliği

Korku çekiciliği

Açıklama:

Korku Çekiciliği: Kitle iletişiminde kullanılan tekniklerinden bir diğeri de izleyicide
korku yaratmak ya da onu tehdit etmektir. Bu durum, ileri sürülen tavsiyelere uymadıklarında başlarına gelebilecek olumsuzluklara dikkat çekerek izleyicilerin korku aracılığıyla ikna edilmeye çalışılması şeklinde açıklanabilir. Trafik kazalarında emniyet kemeri takmayı özendirmek için “bağımlı olamamak için bağlanın”, sigara karşıtı kampanyada da “sigara sizi bırakmadan sizi onu bırakın” mesajlarının verilmesi bu yöndeki örnekler arasındadır.

Doğru Cevap: E

Soru 125

Aşağıdakilerden hangisi “kitle toplumunu” en iyi tanımlayan ifadedir?

Bilim dünyasındaki araştırma bulgularının artan kitlelere ulaşmasının sonucudur.

İnsanların tarım toplumuna geçişindeki yerel üretimlerin artmasının sonucudur.

Endüstri devrimi ile artan kentleşme ve iletişim araçlarının yaygın kullanımı sonucudur.

İnsanların daha fazla üretmeye ve sonucunda tüketmeye geçişlerinin bir sonucudur.

Bilgilerin büyük veriye dönüşmesi ve insanların bu veriyi işleme zorluğunun sonucudur.

Açıklama:

Endüstri devrimi sonrasında artan kentleşme ve iletişim araçlarının yaygın kullanımı nedeniyle ulaşılan yeni toplum yapısı “kitle toplumu” diye adlandırılır.
Endüstri devrimi ile artan kentleşme ve iletişim araçlarının yaygın kullanımı sonucudur

Doğru Cevap: C

Soru 126

Kitle iletişim araçlarının 20. Yüzyılın başlarında akademik bir ilgi olması ve üniversitelerde araştırılmaya başlamasına aşağıdakilerden hangi iki ülke öncülük etmiştir?

Polonya - Fransa

Amerika Birleşik Devletleri - Kanada

İsviçre - İngiltere

Almanya - Belçika

İspanya - İtalya

Açıklama:

İlk iletişim araştırmaları, 20. Yüzyılın başlarında Amerika Birleşik
Devletleri’nde daha sonraları da Kanada’da yapılır.
Amerika Birleşik Devletleri - Kanada

Doğru Cevap: B

Soru 127

Mevcut sistemin; yani liberalizmin sorunlu işleyen yönlerinin uyarılması, tamir edilmesi ve devamlılığı genel felsefesine dayanan iletişim kuramları aşağıdakilerden hangisi ile isimlendirilir?

Ana akım

Liberal

Bireylerarası

Rasyonel

Eleştirel

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 128

Aşağıdakilerden hangisi, 1950’lerdeki iletişim araştırmalarının temelindeki tutucu sosyoloji kuramlarının birleştikleri noktalardan biri değildir?

İnsanların çevreye uyumunun sağlanması gerektiği görüşü

Varolan toplumsal yapıyı geliştirme isteği

Varolan toplumsal kurumları geliştirme isteği

Sanayileşen ülkelerin seçeceği en iyi yolun kapitalist ekonomi sistemi olduğu görüşü

İnsanların iletişim araçlarını sorun çözmenin tek yolu olarak benimseme görüşü

Açıklama:

1950’lerdeki anaakım iletişim araştırmalarının kökeninde tutucu sosyoloji kuramları vardır. Bu kuramların iletişime yaklaşımlarında birleştikleri üç nokta vardır:
1. İnsanların çevreye uymaları gerektiğinde bu uyumun sağlanması gerektiği görüşü,
2. Varolan toplumsal yapıyı ve kurumları koruma ve geliştirme isteği,
3. Sanayileşmiş ülkelerin seçecekleri en iyi yolun kapitalist ekonomik ve siyasal sistem
olduğu görüşü.
İnsanların iletişim araçlarını sorun çözmenin tek yolu olarak benimseme görüşü

Doğru Cevap: E

Soru 129

Aşağıdakilerden hangisi kitle iletişim araçlarına yönelik ilk çalışmaların konuları arasında yer almaz?

Etki gücü

Propaganda

İkna teknikleri

Bireysel tercihler

Kamuoyu

Açıklama:

Kitle iletişim araçlarının ilk çalışmalarında; etki gücü, propaganda, ikna teknikleri ve kamuoyu öncelikli çalışılan konular arasındadır.
Bireysel tercihler

Doğru Cevap: D

Soru 130

Aşağıdakilerden hangisi algılama türlerinden biridir?

Sosyal algı

Psikolojik algı

Düşünsel algı

Görsel algı

Psikomotor algı

Açıklama:

Üç tip algılama türü vardır: 1. Görsel algılama, 2. Duygusal algı, 3. Seçimleyici algı

Doğru Cevap: D

Soru 131

İletişim sürecini bozan her çeşit faktörü aşağıdakilerden hangisi en iyi tanımlar?

Kanal

Mesafe

Sinyal

Kaynak

Gürültü

Açıklama:

Shannon ve Weaver'in modelinde gürültü kaynağı yani iletişim sürecini bozan her çeşit faktör vurgu almaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 132

Aşağıdakilerden hangisi en çok yararlanılan propaganda tekniklerinden biri değildir?

İkili akış

Ad takma

Tanıklık

Transfer

Kağıt derme

Açıklama:

En çok yararlanılan yedi propaganda tekniği şöyle sıralanabilir:
1. Ad takma
2. Gösterişli genelleme
3. Transfer
4. Tanıklık
5. Halktan biri
6. Kağıt derme
7. Herkes yapıyor
İkili akış

Doğru Cevap: A

Soru 133

Lazarsfeld ve ekibinin siyasal kampanyaların insanların var olan yönelimlerini harekete geçirdiğine yönelik etki tespitini aşağıdakilerden hangisi en iyi açıklar?

Güçlendirme

Aktifleme

Değiştirme

Motivasyon

Güdüleme

Açıklama:

Aktifleme: Siyasal kampanyalar insanların var olan yönelimlerini aktifler. Çünkü
insanlar zaten medyadan kendi yönelimlerine uygun olan içerikleri seçerler ve bu
onlar için etkili tartışmaları takip ederler.

Doğru Cevap: B

Soru 134

“Sigara sizi bırakmadan siz onu bırakın” şeklindeki bir ikna söylemi aşağıdaki kavramlardan hangisi ile açıklanabilir?

Kaynak güvenirliği

Mesaj netliği

Korku çekiciliği

Kanal tercihi

İkna gücü

Açıklama:

Kitle iletişiminde kullanılan tekniklerinden bir diğeri de izleyicide korku yaratmak ya da onu tehdit etmektir. Bu durum, ileri sürülen tavsiyelere uymadıklarında başlarına gelebilecek olumsuzluklara dikkat çekerek izleyicilerin korku aracılığıyla ikna edilmeye çalışılması şeklinde açıklanabilir.
Korku çekiciliği

Doğru Cevap: C

Soru 135

Sihirli mermi düşünce yapısının dönemin ekonomik yapı, politik düzen ve kültürel iklimiyle yakından bağlantılı nedenleri bulunmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi söz konusu nedenlerden biri olamaz?

Kitle toplumunda yaşayan insanlar sosyal olarak izole olmuşlardır ve hayli sınırlı bir toplumsal kontrol altındadır; çünkü her biri farklı bir kökene sahiptir ve ortak değerler, normlar ve inançlara sahip değildir.

İnsanların kalıtsal özellikleri ve izole olmuş sosyal koşulları, medya mesajlarını benzer/aynı şekilde alma ve yorumlamalarına yol açar.

Medya mesajları sembolik bir mermi gibi her göze ve kulağa çarpar, düşünceleri ve davranışları doğrudan, anında, aynı tarzda ve hayli güçlü şekilde etkiler.

İnsanların, hayvanlar gibi içinde yaşadıkları dünyada tepki vermelerini sağlayan içgüdüleri yoktur.

Açıklama:

Uyaran-tepki modelinden hareketle düşünüldüğünde ise propaganda çalışmalarının vazgeçilmezi olarak politikacıların halk konuşmaları, afişler, ilan ve broşürler birer uyaran olarak alınmakta ve insanların bu mesajları sorgulamaksızın ya da eleştirel bir duruş sergilemeksizin aynen içselleştirdiği öne sürülmektedir. Bu yaklaşıma bugünkü koşullar altında bakıldığında ise hayli naif ve toplumları homojen, düşünme ve sorgulama yetisi olmayan bireylerden oluşan büyük bir küme olarak görme yanılgısı rahatlıkla görülmektedir. Ancak bu düşünce yapısının da dönemin ekonomik yapı, politik düzen ve kültürel iklimiyle yakından bağlantılı nedenleri olduğunun altını çizmek gerekir. Söz konusu nedenler şöyle sıralanabilir:
1. Kitle toplumunda yaşayan insanlar sosyal olarak izole olmuşlardır ve hayli sınırlı bir toplumsal kontrol altındadır; çünkü her biri farklı bir kökene sahiptir ve ortak değerler, normlar ve inançlara sahip değildir.
2. Tıpkı hayvanlar gibi insan varlıkları da doğuştan içinde yaşadıkları dünyada tepki vermelerini sağlayan bir dizi içgüdüye sahiptir.
3. İnsanların yapıp-etmeleri toplumsal bağlar tarafından etkilenmediğinden ve benzer içgüdüler tarafından şekillendirildiğinden bireyler olaylar karşısında benzer şekillerde davranır ve tepki gösterirler.
4. İnsanların kalıtsal özellikleri ve izole olmuş sosyal koşulları, medya mesajlarını benzer/aynı şekilde alma ve yorumlamalarına yol açar.
5. Böylelikle medya mesajları sembolik bir mermi gibi her göze ve kulağa çarpar, düşünceleri ve davranışları doğrudan, anında, aynı tarzda ve hayli güçlü şekilde etkiler.
Sonuç olarak bu görüşler sistemli bir kurama dönüştürülmemiş; ancak 20. yüzyılın başında kitle iletişim araçlarına ilişkin araştırmacıların kavrayışını yansıtması açısından önemli bulunmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 136

“Sihirli Mermi” yaklaşımıyla sembolleşen 20. yüzyılın başındaki medyaya ilişkin güçlü etkiler ön kabulünün değişmesinde önayak olan olay aşağıdakilerden hangisidir?

Sessiz sinemanın yaygınlaşması

I. Dünya savaşının çıkması

Siyasi olayların yarattığı sorunlar

Toplumsal olayların artması

Dünyalar savaşı adlı tiyatro oyunun radyoda sunulması

Açıklama:

ABD’nin New York kentindeki CBS radyo kanalında Orson Welles tarafından gerçekleştirilen “Yayında Mercury Tiyatrosu” adlı programda, 30 Ekim 1938 günü Welles, “Dünyalar Savaşı” adlı bir bilim kurgu romanından radyoya uyarlanmış bir bölümü okur ve programı şu anonsla başlatır: “Marslılar dünyaya indi ve Amerika Birleşik Devletleri topraklarını istila ediyor.”
Programı dinlemekte olan milyonlarca Amerikalı, bu anonsu duyar duymaz hemen arabalarına koşar ya da buldukları ilk araçla bilinçsizce ülkeden kaçmaya yönelir. Pek çok insan da panik halinde sokaklara dökülmüş; kimileri dua etmekte, kimileri ağlamakta, kimileri de Marslılardan saklanmaya çalışmaktadır. Panik öyle büyümüştür ki, programın kapanış anonsu; yani “H.G. Wells’in Dünyalar Savaşı adlı romanından uyarlanan radyo oyununu dinlediniz” cümlesi duyulmamıştır bile. New Yorklular’a bunun gerçek olmadığını, sadece bir radyo tiyatrosu olduğunu anlatmak pek de kolay olmaz. CBS kanalı bunun bir radyo oyunu olduğu defalarca anons eder ve halktan özür diler; polis halkı evlerine dönmeye zor ikna eder. Bir bilim kurgu romanından etkileyici bir tarzda okunan bu anons, binlerce insana gerçek olmayan bir olayın paniğini yaşatır. Wells’in oyun anonsuyla insanların sokaklara dökülmesi, medyanın insanları etkileme gücünü kanıtlayan bir örnek olarak kabul görür.
Bu olaydan kısa süre sonra Hadley Cantril adlı araştırmacı, ekibiyle birlikte, olayı gerçek sanarak paniğe kapılan 135 kişiyle görüşme yapar. Cantril, görüşmelerden hareketle şu sonuçlara ulaşır:
1. Radyo, önemli anonslar için en önemli araç olarak kabul görmektedir.
2. Anonsta adı geçen (4 profesör, kaptanlar, generaller ve iç işleri bakanlığı genel sekreteri) kişiler itibar sahibidirler. Dolayısıyla yorumun etkisi daha güçlü olmuştur.
3. Bütün konuşmacılar kendi alanlarındaki uzmanlıklarına rağmen olay hakkında şaşkındır.
4. Bazı özel olaylar gerçek yer isimleri (örneğin Times Meydanı’nda yangın ya da 23. Yolu kullanmayın gibi) kullanılarak anlatılması olayın gerçek olduğu duygusu uyandırmıştır.
5. Yayın boyunca yüksek bir gerilim bağlamının olması dinleyicilerde gerçeklik hissi yaratmıştır.
Bir uyaran olarak radyo programının “gerçek” gibi algılanması tepkinin bir panik olarak dışa vurulmasına neden olur. Ancak bu sonuç yine de bazı insanlar paniğe kapılırken diğerlerinin neden paniğe kapılmadığını açıklamada yetersizdir. Cantril, panik yaşamayanları dört kategoriye ayırır: Birinci gruptakiler içsel olarak kontrolü iyi yapabilmiş, yayın boyunca bunun bir kurgu olduğunu düşünmüşlerdir. İkinci gruptakiler dışsal bir kontrol yapmış, farklı görüşlerle kıyaslamış ve bunun bir oyun olduğunu öğrenerek dışsal bir kontrol yapmıştır. Üçüncü gruptakiler anonsun doğruluğunu farklı kaynaklarla kıyaslamış, yayının gerçek olmadığı bilgisine ulaşmış ama yine de bunun yerel bir haber olduğuna inanmaya devam etmiştir. Dördüncü gruptakiler ise bilgiyi kontrol etme yoluna gitmemiş, paniğe kapılarak yayını dinlemeyi de bırakmıştır.
İnsanların böylesi farklı davranmasının değişik sosyolojik ve psikolojik nedenleri vardır. Eğitimli insanlar yayını farklı yollarda kontrol etmiş ve eleştirel yaklaşabilmiştir. Eğitim seviyesi düştükçe radyo tiyatrosunun gerçek gibi kabul edilmesi de artmıştır. Daha dindar olanlar, Marslıların dünyayı işgal etmesini Tanrı’nın bir edimi (işi) olarak düşünmüş ve dünyanın sonuna yaklaşıldığı duygusuna kapılmıştır. Ayrıca kendini güvende hissetmeyenler, fobisi olanlar, özgüveni düşük insanlar ve kaderci olanlar daha fazla yayının gerçek olduğuna inanmıştır.
Cantril’in çalışması daha sonraki iletişim araştırmaları için de önemlidir. Çalışma, “Sihirli Mermi” yaklaşımıyla sembolleşen 20. yüzyılın başındaki medyaya ilişkin güçlü etkiler ön kabulünün değişmesine de yol açmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 137

Aşağıda Lasswell'in iletişim zinciri modeline ilişkin verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

Modeldeki vurgulanan nokta, her iletişim ediminde kaçınılmaz olarak bir “etki”nin olduğudur.

Lasswell modelinde iletişim sürecinin öğelerini şöyle belirtir: “Kim, neyi, hangi kanalla, kime ve hangi etkiyle” söyler.

Bu model çok yönlü geri bildirimleri içermektedir.

Lasswell modelinde, mesajın çok kültürlü bir toplumda farklı kültürlere sahip izleyiciler ile dolaşıma girdiğini belirtir. Mesaj tek bir kanaldan değil, farklı kanallardan izleyiciye ulaşır.

Lasswell modelince alıcılar pasif konumdadır.

Açıklama:

Harold Lasswell, “Lasswell formülü” ya da “iletişim zinciri” olarak adlandırılan modelini 1948 yılında geliştirir. Lasswell modelinde iletişim sürecinin öğelerini şöyle belirtir: “Kim, neyi, hangi kanalla, kime ve hangi etkiyle” söyler. Lasswell’e göre ister yüz-yüze isterse de dolaylı olsun her iletişim eylemi bu formüldeki öğelerin tümünü ya da bir kısmını kaçınılmaz bir şekilde içerir. Siyasetbilimci olan Lasswell’in modeli, 1936 yılında siyaset biliminin temel sorusu olarak öne sürdüğü “Kim, neyi, ne zaman ve nasıl elde eder” formülünün iletişim alanına uyarlanmasıdır.
Modelde vurgu alan nokta, her iletişim ediminde kaçınılmaz olarak bir “etki”nin olduğudur. İnsanlar iletişim sarmalı içerisinde yaşamlarını sürdürürken, muhtelif tarzlarda güdülenirler (motive edilirler) ve etkiye maruz kalırlar. Ona göre, medya teknolojileri çağında iletişimin toplumsal düzenin sağlaması ve kaynak ile aracı arasında etkili iletişim kurulmasında hayati bir işlevi vardır.
Lasswell modelinde, mesajın çok kültürlü bir toplumda farklı kültürlere sahip izleyiciler ile dolaşıma girdiğini belirtir. Mesaj tek bir kanaldan değil, farklı kanallardan izleyiciye ulaşır. Bununla birlikte model; geri bildirim içermeyen tek yönlü, düz ve çizgisel bir modeldir. Ona göre alıcılar pasif konumdadır. Lasswell’in ortaya koyduğu iletişim araştırmalarında izleyicilerin pasif olduğu savı 1970’lere kadar devam eden bir yargı olur. Lasswell’in iletişime bakışı bir ikna sürecidir. Lasswell’e göre etki izleyicide iletişim sürecinde öğeler tarafından oluşturulan gözlenebilir ve ölçülebilir değişim yaratmadır. İletişim zincirindeki öğelerden bir tanesinde yapılacak bir değişim etkide de değişiklik olmasına yol açar (Erdoğan ve Alemdar, 2002).

Doğru Cevap: C

Soru 138

Aşağıdakilerden hangisi kısa propaganda için kullanılacak iletişim araçlarından değildir?

Radyo

Televizyon

Gazete

Kitaplar

Sosyal medya

Açıklama:

Uzun vadeli propaganda da bilimsel yayınlar, kitaplar, dergiler, milli eğitim müfredatı etkili olur. Partiye taraftar geniş bir kitle yaratılmaya çalışılır. Kısa vadeli propaganda da ise en çok kitleye en kısa sürede ulaşılmaya çalışılır. Bunun içinde radyo, televizyon, gazete, telefon ve sosyal medya temel iletişim araçlarıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 139

Bir taraf için “özgürlük savaşçısı” olan bir grubun bir başka taraf için “asiler” ya da “direnişçiler” şeklinde nitelendirilmesi hangi propaganda tekniğine örnek olabilir?.

Transfer

Tanıklık

Ad takma

Gösterişli genelleme

Herkes yapıyor

Açıklama:

Ad takma: Bir düşünce ya da gruba kötü nitelendirici bir isim takma olarak da bilinir. Böylelikle söz konusu düşünce ya da grup hiç dinlenmeksizin reddedilir. Reklamcılık alanında rakip firmanın adı telaffuz edilmek istenmediği için pek kullanılan bir yöntem değildir. Ad takma daha çok siyasal kampanyalarda görülür. Örneğin bir taraf için “özgürlük savaşçısı” olan bir grup bir başka taraf için “asiler” ya da “direnişçiler” şeklinde nitelenebilir.

Doğru Cevap: C

Soru 140

Aşağıdakilerden hangisi iletişim araştırmalarında "İki Aşamalı Akış" Kuramı geliştirmiştir?

Harold Lasswell

Riley ve Riley

Shannon ve Weaver

Paul Lazarfeld

Carl Hovland

Açıklama:

Lazarsfeld ve ekibi, medya mesajlarının kendi başlarına etkili olmadıklarını, kanı önderi ya da kamuoyu lideri olarak adlandırılan insanların diğer insanların moda, oy kullanma gibi konularda etkileme gücüne sahip olduklarını belirtir. Onlara göre medyadan seçmenlere/izler kitleye doğrudan ulaşan bir mesaj akışı değil; medyadan kanı (kanaat) önderlerine ulaşan ve onlardan da kendi süzgeçlerinden geçirilmiş olarak grubun diğer üyelerine aktarılan bir mesaj akışı vardır. Bu nedenle kuramlarına “İki Aşamalı Akış” adı verilmiştir.

Doğru Cevap: D

Ünite 3

Soru 1

Kamuoyu kavramının tarihçesine bakıldığında ilk kez halkın düşüncesi, kamunun düşüncesi şeklinde kullanıldığı görülen ülke aşağıdakilerden hangisidir?

İngiltere

Fransa

İtalya

Rusya

Amerika

Açıklama:

Kamuoyu kavramının tarihçesine bakıldığında ise 18. yüzyıla uzanmak mümkündür. Kavramın ilk kez, 1741’de halkın düşüncesi, kamunun düşüncesi şeklinde İngilizler tarafından kullanıldığı belirtilmektedir. Fransızlar da kavramı 1744’te Rousseau’yla birlikte kullanmaya başlamışlardır. Ancak başka kaynaklarda kamuoyu kavramından, Montaigne tarafından 1588’de Fransızca olarak “I’opinion publique” şeklinde söz edildiği de yazılmaktadır. Bu anlamda, kavramı ilk kullanan düşünürün Montaigne olduğu kabul edilebilir (Atabek ve Dağtaş, 1998).

Doğru Cevap: A

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi kamuoyunu doğrudan oluşturan araçlardan biridir?

Tutum

Aile

Eğitim

Medya

Toplumsal Kontrol Mekanizmaları

Açıklama:

A. Kamuoyunu dolaylı oluşturan araçlar:
I. Psikolojik Araçlar: Kanaat, Motivasyon, Algılama, Tutum
II. Sosyolojik Araçlar: Aile, Eğitim, Kültür, Toplumsal Kontrol Mekanizmaları
B. Kamuoyunu doğrudan oluşturan araçlar:
I. Politik araçlar: Siyasal grup ve partiler, Baskı grupları
II. Medya: Medyanın gücü, medyanın etkileri, medyanın psikolojik faktörleri ektilemesi, medyanın sosyolojik faktörleri etkilemesi, kurum, örgüt ve grupların medyayı kullanması.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi kamuoyunu sosyolojik araçlardan biridir?

Kanaat

Motivasyon

Algılama

Tutum

Kültür

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 4

Alman sosyolog Elisabeth Noelle-Neumann tarafından geliştirilen ve özünde, insanların azınlıkta olduklarını hissettiklerinde neden düşüncelerini açıklamaktan çekindiklerini açıklayan kuram aşağıdakilerden hangisidir?

Gündem belirleme kuramı

Suskunluk sarmalı kuramı

Yetiştirme kuramı

Enformasyon kuramı

Denge kuramı

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 5

Suskunluk sarmalı kuramının önermeleri, aşağıdaki düşünürlerin hangisinin görüşlerinde yer almamaktadır?

Jean-Jacques Rousseau

David Hume

John Locke

Martin Luther

Montaigne

Açıklama:

Tocqueville’nin düşüncelerinin yanında, suskunluk sarmalı kuramının önermeleri, Jean-Jacques Rousseau, David Hume, John Locke, Martin Luther, Machieavelli ve Johannes Hus’un düşüncelerinde de yer almaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Aşağıda yer alan kuramlardan hangisine göre “dışlanma tehdidi” ve “dışlanma korkusu” önemli unsurlardır?

Denge kuramı

Enformasyon kuramı

Suskunluk sarmalı kuramı

Yetiştirme kuramı

Gündem belirleme kuramı

Açıklama:

Suskunluk sarmalı açısından “dışlanma tehdidi” önemli bir unsurdur. Suskunluk sarmalı açısından önemli bir diğer kavram da “dışlanma korkusu”dur. Noelle-Neumann bu düşünceyi, grup dinamikleri konusunda yapılan araştırmalardan elde etmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Medyanın sınırlı etkilere sahip olduğu görüşünün hâkim olduğu dönemde geliştirilen ve medyanın etkilerinin en azından farkındalık yaratma anlamında bilişsel düzeyde geçerli olduğunu vurguyan kuram aşağıdakilerden hangisidir?

Suskunluk sarmalı kuramı

Gündem belirleme kuramı

Yetiştirme kuramı

Denge kuramı

Enformasyon kuramı

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi medya gündemini belirleyen unsurlardan biri değildir?

Ateşleyici Olaylar

ABD Başkanı

Gerçek Yaşam Göstergeleri

Kitle İletişim Araçları Arası Etkileşim ve New York Times’ın Gücü

Gündemin Sıfır Toplam Oyunu

Açıklama:

Medya gündemini ne ya da kim belirler sorusu gündem belirleme araştırmacılarının üzerine eğildikleri sorulardan biridir. Gündemin sıfır toplam oyunu, kamu gündemini belirleyen unsurlardandır.

Doğru Cevap: E

Soru 9

Gündem belirleme araştırmalarının genel sonuçlarına göre aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?

Amerika Birleşik Devletleri’nde Beyaz Saray, New York Times ve ateşleyici olaylar bir konuyu medya gündemine yerleştirmede baskın bir rol oynar.

Gündemde bazen ateşleyici ya da aniden ortaya çıkan, içinde kimi zaman trajedi de barındırabilen ve sosyal olay olarak adlandırılabilecek nitelikteki konular daha ön plandadır.

Konu ya da olayların gerçek yaşamdaki durum ya da göstergeleri medya gündemini belirlemede önemlidir.

Bilimsel araştırma sonuçları gündem belirleme sürecinde önemli bir rol oynamaz.

Bir konunun medya gündemindeki konumu önemli derecede bu konunun kamu gündemindeki önemliliğini belirler

Açıklama:

Gündem belirleme süreci ve sürecin farklı boyutları ve unsurları üzerine bugüne dek dünyanın farklı coğrafyalarında, farklı kültürlerinde, farklı zaman aralıklarında, saha ve laboratuvar ortamlarında yüzlercearaştırma gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular genel olarak medya ve kamu gündemleri arasındaki ilişkinin varlığını desteklemiştir. Araştırmalardan ortaya çıkan sonuçları özetle şu şekilde genelleştirmek mümküdür:
• Belirli bir zaman aralığı içinde ya da zamanın herhangi bir noktasında farklı medya kurumları benzer konulara ilgi gösterir ya da önemlilik atfederler.
• Konu ya da olayların gerçek yaşamdaki durum ya da göstergeleri medya gündemini belirlemede nispeten önemsizdir. Kuru istatistiklere dayalı gerçek yaşam göstergelerinin medya gündeminde yer alma olasılığı düşüktür.
• Bilimsel araştırma sonuçları gündem belirleme sürecinde önemli bir rol oynamaz.
• Gündem belirleme bazen ateşleyici ya da anidan ortaya çıkan, içinde kimi zaman trajedi de barındırabilen ve sosyal olay olarak adlandırılabilecek nitelikteki konulara karşı gösterilen
duygusal bir tepkidir. Bu yüzden bu tür olaylar medya gündeminde daha ön plandadır.
• Amerika Birleşik Devletleri’nde Beyaz Saray, New York Times ve ateşleyici olaylar bir konuyu medya gündemine yerleştirmede baskın bir rol oynar.
• Bir konunun medya gündemindeki konumu önemli derecede bu konunun kamu gündemindeki önemliliğini belirler

Doğru Cevap: C

Soru 10

Yetiştirme kuramı açısından oldukça önem taşıyan kavram aşağıdaki seçeneklerin hangisinde verilmiştir?

Dışlanma korkusu

Önceleme

Hikaye anlatma

Dışlanma tehdidi

Yorumlama

Açıklama:

Yetiştirme kuramı açısından hikâye anlatma oldukça önem taşımaktadır. Gerbner, medyada anlatılan hikâyeleri üç kategoride ele alır. Bunlardan birincisi, şeylerin nasıl işlediğiyle ilgilidir. Bu hikâyelerde insan yaşamının görünmeyen dinamikleri aydınlatılmaktadır. Bu hikâyeler hayâl ürünü olarak adlandırılmaktadır. Söz konusu hikâyeler, insanların gerçeklik olarak nitelendirdiği bir kurmacayı sağlamaktadır. İkinci tür hikâyeler, şeylerin ne olduğuyla ilgilidir. Bunlar ise haber olarak adlandırılmaktadır. Bunlar geleceğe yönelik görüşleri, kuralları ve belli bir toplumun amaçlarını onaylatmaya yöneliktir. Ne yapılması gerektiğiyle ilgili hikâyeler ise, üçüncü tür hikâyeleri oluşturmaktadır. Bu tür hikâyeler, tercihler ve değerlerle ilgilidir. Bunlar söylevler, eğitim ve yasalar olarak adlandırılmaktadır. Günümüzde ise reklam olarak adlandırılmaktadır. Söz konusu üç tür hikâye, birbiriyle organik olarak ilişkilendirilmiş biçimde kültürü oluşturmaktadır. Bu hikâyeler mitoloji, din, destan, eğitim, sanat, bilim, yasalar, peri masalları ve politikadan elde edilmektedir. Üçü de büyük ölçüde paketlenmiş olarak televizyondan yayılmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Latince’deki “publicus” ve “opinion” sözcüklerinden türetilerek Batı dillerine girmiştir. Kavram, Fransızca’da “opinion publique”, İngilizce’de “puclic opinion” ve Almanca’da “offentliche meinung” şeklinde geçen kavramın Türkçesi nedir?

Kamuoyu

Kamusal alan

Kamu hukuk

Oybirliği

Ortak düşünce

Açıklama:

Kamuoyu kavramı Latince’deki “publicus” ve “opinion” sözcüklerinden türetilerek Batı dillerine girmiştir. Kavram, Fransızca’da “opinion publique”, İngilizce’de “puclic opinion” ve Almanca’da “offentliche meinung” şeklinde kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

I. Şehirleşme
II. Endüstrileşme
III. Demokratikleşme
IV. Okur- Yazarlığın artışı
18. ve 19. yüzyıllarda gerçekleşen olaylardan hangisi/ hangileri kamuoyu olgusunu beraberinde getirmiştir?

Yalnız IV

I ve II

I, II ve IV

I, II ve III

I, II, III ve IV

Açıklama:

18 ve 19. yüzyıllarda bazı ülkelerde şehirleşme, endüstrileşme, demoktarikleşme, medyanın yaygınlaşması ve okur yazarlık oranında görece bir artış yaşanmıştır. Bu da kamuoyu olgusunu beraberinde getirmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi kamuoyunu oluşturan sosyolojik araçlardandır?

Kanaat

Motivasyon

Algılama

Tutum

Eğitim

Açıklama:

eğitim ve aile kamuoyunu oluşturan sosyolojik araçlardandır.

Doğru Cevap: E

Soru 14

I. Kanaat
II. Motivasyon
III. Algılama
IV. Tutum
V. Baskı grupları
Yukarıdakilerden hangisi ve ya hangileri kamuoyunu doğrudan oluşturan araçlardandır?

Yalnız II

Yalnız V

I ve II

I, II ve III

I, II, III, IV ve V

Açıklama:

Literatürde kamuoyunu doğrudan oluşturan siyasal grup ve partiler, baskı grup ya da örgütleri gibi siyasal araçlar ve medyadır.

Doğru Cevap: B

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi kamuoyunu oluşturan psikolojik araçlar arasında değildir?

Kanaat

Motivasyon

Tutum

Algılama

Kültür

Açıklama:

Kültür, kamuoyunu oluşturan sosyolojik araçlardandır.

Doğru Cevap: E

Soru 16

Kamuoyu, bir grubun bireylerinin tartışmalı bir konuda birbirleri üzerindeki karşılıklı etkileşimleri sonucu ortaya çıkan kanaatler olduğunu savunan düşünür kimdir?

Harold

Albig

Lasswell

Lawrence

Dağtaş

Açıklama:

Albig ise kamuoyunu sosyolojik açıdan açıklamıştır. Ona göre kamuoyu, bir grubun bireylerinin tartışmalı bir konuda birbirleri üzerindeki karşılıklı etkileşimleri sonucu ortaya çıkan kanaatlerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 17

Topluluk oluşturucu ortak çıkarlar çevresinde oluşan ve üyeleri bu ortak çıkarlar konusunda karar birliğine ulaşmak için etkileşimde bulunan toplumsal kesime ne ad verilir?

Halk

Ulus

Kamu

Toplum

Grup

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 18

Bir toplantıya katılanların, bir sorunla ilgili birkaç seçenekten birini tercih etmesine ne ad verilir?

Seçenek

Tercih

Karar

Hüküm

Açıklama:

” Oy sözcüğünün anlamı da şu şekildedir: “Bir toplantıya katılanların, bir sorunla ilgili birkaç seçenekten birini tercih etmesi, rey.”

Doğru Cevap: A

Soru 19

Aşağıdaki kavramlardan hangisi bir konuyla ilgili halkın genel düşüncesini ifade etmektedir?

Milli irade

Kamuoyu

Seçim

İttifak

Örgütlenme

Açıklama:

Kamu sözcüğü şu anlama sahiptir: “Topluluk oluşturucu ortak çıkarlar çevresinde oluşan ve üyeleri bu ortak çıkarlar konusunda karar birliğine ulaşmak için etkileşimde bulunan toplumsal kesim.” Oy sözcüğünün anlamı da şu şekildedir: “Bir toplantıya katılanların, bir sorunla ilgili birkaç seçenekten birini tercih etmesi, rey.” Bu doğrultuda kamuoyu ise şu anlama gelmektedir: “Bir konuyla ilgili halkın genel düşüncesi, halkoyu.”

Doğru Cevap: B

Soru 20

Hangi kuram insanların azınlıkta olduklarını hissettiklerinde düşüncelerini açıklamaktan çekindiklerini ileri sürer?

Çerçeveleme kuramı

Bağımlılık kuramı

Yetiştirme kuramı

Gündem belirleme kuramı

Suskunluk sarmalı kuramı

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 21

Aşağıdaki düşünürlerden hangisinin düşünce sisteminde suskunluk sarmalı kuramının önermeleri yer almaz?

Jean-Jacques Rousseau

David Hume

Immanuel Kant

Machieavelli

Alexis de Tocqueville

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 22

Hangi kuram medyanın sınırlı bir etkiye sahip olduğu görüşünün karşısında medyanın an azından bilişsel düzeyde farkındalık yaratarak etkili olduğunu savunur?

Gündem belirleme kuramı

Suskunluk sarmalı kuramı

Bağımlılık kuramı

Çerçeveleme kuramı

Yetiştirme kuramı

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 23

Aşağıdaki unsurlardan hangisi medya gündemini belirlemede etkili değildir?

Medya çalışanları

Ateşleyici olaylar

İdeolojik eğilimler

Baskı grupları

Medya eğitimi

Açıklama:

Medya eğitimi doğrudan medya gündemini belirlemez.

Doğru Cevap: E

Soru 24

Hangi kuram Kültürel Göstergeler Projesi adı altında geliştirilmiştir?

Yetiştirme kuramı

Suskunluk sarmalı kuramı

Bağımlılık kuramı

Gündem belirleme kuramı

Çerçeveleme kuramı

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 25

Aşağıda verilen kavramlardan hangisi önemli kültürel sorunların bir barometresini sağlamaktadır?

Kültürel gösterge

Kültürel yayılma

Kültürleşme

Kültürel gecikme

Kültürel şok

Açıklama:

Kültürel göstergeler kavramı, ekonomik ve sosyal göstergeleri tanımlamak ve onların bütünlüğünü sağlamak için geliştirilmiştir. Kavram, önemli kültürel sorunların bir barometresini sağlamaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Hangi kuram özellikle televizyon ve şiddet konularına ağırlık vermiştir?

Gündem belirleme kuramı

Çerçeveleme kuramı

Bağımlılık kuramı

Yetiştirme kuramı

Suskunluk sarmalı kuramı

Açıklama:

Yetiştirme kuramının önermeleri aslında tüm kitle iletişim araçları için geçerlidir ama televizyonun önemi daha büyüktür. Yetiştirme araştırmaları hep televizyon özelinde yapılmıştır. Ayrıca yetiştirme kuramı şiddet özelinde başlamış ve diğer alanlara da kaymıştır

Doğru Cevap: D

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi medya içerikleri üzerindeki çalışma düzeninden kaynaklanan etkiler arasında değildir?

Zaman kısıtlılığı

Haber yazım kuralları

Objektiflik

Çalışanların etnik kökenleri

Haber değeri

Açıklama:

Çalışma düzeninden kaynaklanan etkiler: Medya rutinleri düzeyi de denilen bu düzeyde daha çok sosyolojik yaklaşım çerçevesinde incelenen ve yayın periyodu, zaman kısıtlılığı, yer sınırlılığı, haber yazım kuralları, haber değeri, objektiflik ve haber kaynağına olan bağlılıktan doğan etkiler tanımlanır.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi kamu gündemini belirleyen unsurlardan değildir?

Bireysel nitelikler ve deneyimler

Medya etkilerine maruz kalma derecesi

Mesajın tekrarlanması

Gündem yanlılığı

Kaynağın güvenirliliği

Açıklama:

Gündem yanlılığı, medya gündemini belirleyen unsurlardandır.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Kamu gündemini belirleyen unsurlardan hangisi 'medyada verilen haberlerin doğruluğuna inanılması durumunda haberlerin, izleyicinin siyasal düşüncelerinin karmaşıklık düzeyi üzerinde oldukça etkili olduğunu belirlemeyi' kapsayan unsurdur?

Kaynağın Güvenirliliği

Yönetim gereksinimi

Mesajın tekrarlanması

Bireylerarası iletişim

Haber eleyiciler

Açıklama:

Kaynağın Güvenilirliği: Milburn ve diğerleri çalışmalarında, medyada verilen haberlerin doğruluğuna inanılması durumunda haberlerin, izleyicinin siyasal düşüncelerinin karmaşıklık düzeyi üzerinde oldukça etkili olduğunu belirlemişlerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi kültürel göstergeler projesinin bileşenlerinden değildir?

Kurumsal süreç çözümlemesi

Mesaj sistem çözümlemesi

Yetiştirme çözümlemesi

Yaygın görüş haline getirme

Bireylerarası iletişim

Açıklama:

Bireyler arası iletişim kamu gündemini belirleyen unsurlar arasındadır.

Doğru Cevap: E

Soru 31

Seçeneklerden hangisi kamuoyu kavramının bugünkü anlamında kullanılmasını sağlamıştır?

Endüstrileşme

Sosyal bilimcilerin etkileri

Demokratikleşme

Medyanın yaygınlaşması

Okur-yazar oranındaki artış

Açıklama:

18 ve 19. yüzyıllarda bazı ülkelerde şehirleşme, endüstrileşme, demoktarikleşme, medyanın
yaygınlaşması ve okur yazarlık oranında görece bir artış yaşanmıştır. Bu da kamuoyu olgusunu beraberinde getirmiştir. Ancak kavram 20. yüzyılda sosyal bilimcilerin ilgisiyle birlikte, yoğun olarak ve bugünkü anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Bazı bilim adamları kamuoyunun ölçüm tekniklerini incelemiş, geliştirmiş ve yaygınlaştırmıştır. Bazıları da kamuoyunun oluştuğu sosyal, siyasal ve psikolojik süreçleri incelemişlerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 32

Seçeneklerden hangisi Lowell’in etkili çoğunluk kuramına ait çıkarımlardan değildir?

Hem çoğunluğun hem de azınlığın kanaatlerinin açıklanması gerekir.

Herkesi içeren kamuoyu olamaz.

Siyasal iktidar, azınlık olan seçkinlerin elindedir.

Kamuoyunun demokratik bir rejimde herkese açık olması gerekmektedir.

Azınlıkta kalanların, çoğunluğun görüşlerini paylaşmaları gerekmektedir

Açıklama:

Lawrence A. Lowell’e göre belli bir konuda belirli bir kamuoyundan söz edilebilir. Ancak bunun bir koşulu vardır. Hem çoğunluğun hem de azınlığın kanaatlerinin açıklanması gerekir. Herkesi içeren kamuoyu olamaz. Dolayısıyla bir görüş kamuoyu olarak kabul edilebilir ama bu görüşün yurttaşların büyük çoğunluğu tarafından kabul edilmesi zorunludur. Elbette, kamuoyundan söz edilebilmesi için azınlıkta kalanların baskı altında kalmadan, çoğunluğun görüşlerini paylaşmaları gerekmektedir. Ayrıca, kamuoyunun demokratik bir rejimde herkese açık olması gerekmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Seçeneklerden hangisi kamuoyunu oluşturan dolaylı araçlardan biridir?

Siyasi partiler

Tutum

Algı

Motivasyon

Eğitim

Açıklama:

Literatürde kamuoyunu oluşturan araçlar denildiğinde dolaylı olarak aile, eğitim, kültür, toplumsal kontrol mekanizmaları gibi kurumsal sosyolojik araçlar ve kanaat, motivasyon, algı, tutum gibi bireysel psikolojik araçlarla; doğrudan siyasal grup ve partiler, baskı grup ya da örgütleri gibi siyasal araçlar ve medyanın etkilerine işaret edilir.

Doğru Cevap: E

Soru 34

Suskunluk sarmalı kuramı kim tarafından geliştirilmiştir?

Maxwell McCombs

Albig

Harold D. Lasswell

Elisabeth Noelle-Neumann

Lawrence A. Lowell

Açıklama:

Suskunluk sarmalı kuramı (spiral of silence), Alman sosyolog Elisabeth Noelle-Neumann tarafından geliştirilmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 35

Seçeneklerin hangisi suskunluk sarmalı açısından en önemli unsurdur?

Dışlanma tehdidi ve korkusu

Yaşam pratikleri ve deneyimler

Kitle iletişim araçları ve bilgiler

Medya ve gündem belirleme

Kişisel iletişim ve gerçek yaşam göstergeleri

Açıklama:

Suskunluk sarmalı açısından “dışlanma tehdidi” önemli bir unsurdur.
Suskunluk sarmalı açısından önemli bir diğer kavram da “dışlanma korkusu”dur.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Oydaşma kavramı seçeneklerden hangisi ile ifade edilir?

Dışlanma riski

Çoğunluğun görüşü

Dışlanma tehdidi

Gündem belirleme

Kamu gündemi

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 37

Seçeneklerden hangisinde gündem belirleme kuramının iki önemli kavramı bir arada verilmiştir?

Kaza ve doğal şiddet

Dışlanma tehdidi ve korkusu

Dışımızdaki dünya ve kafamızdaki resimler

Gündem kurma ve kamuoyu oluşturma

Yetiştirme çözümlemesi ve mesaj sistem çözümlemesi

Açıklama:

Gündem belirleme kuramının isim babaları Maxwell McCombs ve Donald Shaw, düşüncenin
temellerinin ilk iletişim araştırmacılarından, siyaset bilimci Walter Lippmann’ın 1922’de yayımlanan Kamuoyu (Public Opinion) adlı eserine dayandırırlar. Lippmann bu çalışmasında iki kavram kullanmıştır: “Dışımızdaki dünya” ve “kafamızdaki resimler”.

Doğru Cevap: C

Soru 38

Seçeneklerden hangisi medya içeriklerini etkileyen unsurlardan biridir?

Mesajın tekrarlanması

Yönelim gereksinimi

Bireysel nitelikler ve deneyimler

Medya etkilerine maruz kalma derecesi

Kurumsal amaçlardan kaynaklanan etkiler

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 39

Seçeneklerden hangisi kamu gündemini belirleyen unsurlardandır?

Medya Savunuculuğu

Ateşleyici Olaylar

Halkla İlişkiler Faaliyetleri

Kaynağın Güvenilirliği

Konu Teklifçiliği

Açıklama:

Kamu gündemi araştırmalarının pek çoğunda medya ve kamu gündemi ilişkisini etkileyen farklı değişkenler hesaba katılarak, farklı yöntemlerle değerlendirmelerde bulunulmuştur. Aşağıda bu unsurlardan belli başlıları sıralanmaktadır:
• Bireysel Nitelikler ve Deneyimler
• Medya Etkilerine Maruz Kalma Derecesi
• Mesajın Tekrarlanması
• Kaynağın Güvenilirliği
• Bireylerarası İletişim
• Haber Eleyiciler
Gündemin Sıfır Toplam Oyunu
• Konuların Niteliği

Doğru Cevap: D

Soru 40

Seçeneklerden hangisi gündem belirleme araştırmalarının sonuçlarından biri değildir?

Bir konunun medya gündemindeki konumu önemli derecede bu konunun kamu gündemindeki önemini etkilemez.

Kuru istatistiklere dayalı gerçek yaşam göstergelerinin medya gündeminde yer alma olasılığı düşüktür.

Bilimsel araştırma sonuçları gündem belirleme sürecinde önemli bir rol oynamaz.

Gündem belirleme bazen ateşleyici ya da aniden ortaya çıkan konulara karşı gösterilen
duygusal bir tepkidir.

Beyaz Saray, New York Times ve ateşleyici olaylar bir konuyu medya gündemine yerleştirmede baskın bir rol oynar.

Açıklama:

Araştırmalardan ortaya çıkan sonuçları özetle şu şekilde genelleştirmek mümküdür:
• Belirli bir zaman aralığı içinde ya da zamanın herhangi bir noktasında farklı medya kurumları benzer konulara ilgi gösterir ya da önemlilik atfederler.
• Konu ya da olayların gerçek yaşamdaki durum ya da göstergeleri medya gündemini belirlemede nispeten önemsizdir. Kuru istatistiklere dayalı gerçek yaşam göstergelerinin medya gündeminde yer alma olasılığı düşüktür.
• Bilimsel araştırma sonuçları gündem belirleme sürecinde önemli bir rol oynamaz.
• Gündem belirleme bazen ateşleyici ya da anidan ortaya çıkan, içinde kimi zaman trajedi de
barındırabilen ve sosyal olay olarak adlandırılabilecek nitelikteki konulara karşı gösterilen
duygusal bir tepkidir. Bu yüzden bu tür olaylar medya gündeminde daha ön plandadır.
• Amerika Birleşik Devletleri’nde Beyaz Saray, New York Times ve ateşleyici olaylar bir konuyu medya gündemine yerleştirmede baskın bir rol oynar.
• Bir konunun medya gündemindeki konumu önemli derecede bu konunun kamu gündemindeki önemliliğini belirler.

Doğru Cevap: A

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi kamuoyunu doğrudan oluşturan araçlardan biridir?

Siyasal gruplar ve partiler

Aileler

Eğitim

Kültür

Toplumsal kontrol mekanizmaları

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 42

Suskunluk sarmalı kuramı ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

1980 yılında geliştirilmiştir.

Amerika'da geliştirilmiş bir kuramdır.

İnsanlar belli bir görüşü benimsemede yalnız olduklarını düşünüyorlarsa bunu açık olarak dile getirirler.

Kurama ilham veren üniversideteki öğrenci olaylarıdır.

Kamuoyu toplumsal bir yönetim aracıdır.

Açıklama:

1974 yılında geliştirilmiştir.
Amerika dışında geliştirilmiş bir kuramdır.
İnsanlar belli bir görüşü benimsemede yalnız olduklarını düşünüyorlarsa bunu açık olarak dile getirmezler.
Kurama ilham veren üniversitedeki öğrenci olaylarıdır.
Kamuoyu toplumsal bir denetim aracıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 43

Gündem belirleme kuramı ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Siyasi gündem medyanın oluşturduğu gündemden etkilenmez.

Gündem medyayı belirler.

Dışımızdaki dünya ve kafamızdaki resimler bu kuramın temelini oluşturur.

Medya gündemi belirlemez sadece gündemde olanları aktarır.

Gündemdeki konular her zaman önemli konulardır.

Açıklama:

Siyasi gündem medyanın oluşturduğu gündemden etkilenir.
Medya gündemi belirler.
Dışımızdaki dünya ve kafamızdaki resimler bu kuramın temelini oluşturur.
Medya gündemi belirler.
Gündemdeki konular her zaman önemli konular değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Tablodaki numaralı yerlere sırasıyla hangi kavramlar gelir?

Siyasal gündem-Medya gündemi-Kamu gündemi

Kamu gündemi-Siyasal gündem-Medya gündemi

Kamu gündemi-Medya gündemi-Siyasal gündem

Medya gündemi-Kamu gündemi-Siyasal gündem

Medya gündemi-Siyasal gündem-Kamu gündemi

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 45

Medya rutinleri düzeyi de denilen bu düzeyde daha çok sosyolojik yaklaşım çerçevesinde incelenen ve yayın periyodu, zaman kısıtlılığı, yer sınırlılığı, haber yazım kuralları, haber değeri, objektiflik ve haber kaynağına olan bağlılıktan doğan etkiler olarak tanımlanan medya gündemi belirleyen unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Medya çalışanlarından kaynaklanan etkiler

Çalışma düzeninden kaynaklanan etkiler

Kurumsal amaçlardan kaynaklanan etkiler

Kurum dışından gelen etkiler

İdeolojik eğilimlerin etkileri

Açıklama:

Çalışma düzeninden kaynaklanan etkiler: Medya rutinleri düzeyi de denilen bu düzeyde daha çok sosyolojik yaklaşım çerçevesinde incelenen ve yayın periyodu, zaman kısıtlılığı, yer sınırlılığı, haber yazım kuralları, haber değeri, objektiflik ve haber kaynağına olan bağlılıktan doğan etkiler tanımlanır.

Doğru Cevap: B

Soru 46

Seçeneklerdeki kuramlardan hangisi 19. yüzyıl sonları-1930’lar arası ilk dönem iletişim araştırmalarındandır?

Simülakr

Hipodermik iğne

Yararlar ve doyumlar

Sınırlı etkiler

Güçlü etkilere dönüş

Açıklama:

Denis Mc Quail iletişim araştırmalarını üç ayrı dönem halinde sınıflandırır: Birinci dönem 19. yüzyıl sonları-1930’lar arasını, ikinci dönem 1940-60 arasını ve üçüncü dönem de 1960’lar sonrasını kapsar. 1940’a kadarki ilk dönem iletişim araştırmalarında medyanın oldukça etkili bir şekilde insanları yönlendirme gücünün varlığına inanılmıştır. Bu dönemdeki anlayışa göre medya; insanların düşünce, inanç ve yaşam biçimlerini değiştirmekte, davranış ve tutumlarını etkilemektedir. Bunun nedenleri arasında; iletişim teknolojisindeki gelişmeler, şehirleşme ve endüstrileşmenin etkisi, atomize olmuş insan ve Birinci Dünya Savaşı’nda medyanın insanların beynini yıkadığına ve İkinci Dünya Savaşı öncesi faşizmin yükselişini sağlamasına olan inanç yer almaktadır. Bu doğrultuda da medyanın kamuoyuna yönelik sözcük mermileri fırlattığı ya da sihirli bir iğne yaptığı ve bunların da oldukça güçlü bir şekilde etkide bulunduğu savunulmuştur. “Sihirli mermi/hipodermik iğne” kuramları bu dönemde medyanın etkilerini açıklayan ilk çalışmalar olarak tarihteki yerini almıştır.
1940’lardan başlayarak 1960’ların başına kadar olan dönemde medyanın etkilerine yönelik farklı bakış açıları geliştirilerek tutumların oluşumu ve değişimine odaklanılmıştır. İki aşamalı akış ve birincil grup etkisi gibi çalışmalar, medyanın etkilerinin hiç de sanıldığı gibi olmadığını, medyanın sınırlı etkilere sahip olduğunu ortaya koymuştur. Hâlâ da değerliliğini sürdüren bu yöndeki çalışmalarla birlikte seçici izleyici davranışına yönelik saha araştırmaları, “yararlar ve doyumlar” yaklaşımının çalışmalarınca desteklenmiştir. Joseph T. Klapper, bu dönem araştırmalarını “sınırlı etkiler” kavramıyla tanımlamıştır.
1960’lardan sonra ise “sınırlı etkiler” anlayışına karşılık ortaya konulan araştırmalarda medyanın kimi düzeylerdeki etkilerine dönük anlamlı sonuçlar alınmıştır. Bu bağlamda gündem belirleme ve suskunluk sarmalı gibi kuramlar geliştirilerek “güçlü etkilere dönüş” anlamında etki araştırmaları etkisini göstermeye başlamıştır. Halen de bu yöndeki çalışmalar, sınırlı etkilere yönelik araştırmalarla birlikte devam etmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 47

Seçeneklerdeki kuramlardan hangisi 1960’lar sonrasını üçüncü dönem iletişim araştırmalarındandır?

Sihirli mermi

Hipodermik iğne

Yararlar ve doyumlar

Sınırlı etkiler

Güçlü etkilere dönüş

Açıklama:

Denis Mc Quail iletişim araştırmalarını üç ayrı dönem halinde sınıflandırır: Birinci dönem 19. yüzyıl sonları-1930’lar arasını, ikinci dönem 1940-60 arasını ve üçüncü dönem de 1960’lar sonrasını kapsar. 1940’a kadarki ilk dönem iletişim araştırmalarında medyanın oldukça etkili bir şekilde insanları yönlendirme gücünün varlığına inanılmıştır. Bu dönemdeki anlayışa göre medya; insanların düşünce, inanç ve yaşam biçimlerini değiştirmekte, davranış ve tutumlarını etkilemektedir. Bunun nedenleri arasında; iletişim teknolojisindeki gelişmeler, şehirleşme ve endüstrileşmenin etkisi, atomize olmuş insan ve Birinci Dünya Savaşı’nda medyanın insanların beynini yıkadığına ve İkinci Dünya Savaşı öncesi faşizmin yükselişini sağlamasına olan inanç yer almaktadır. Bu doğrultuda da medyanın kamuoyuna yönelik sözcük mermileri fırlattığı ya da sihirli bir iğne yaptığı ve bunların da oldukça güçlü bir şekilde etkide bulunduğu savunulmuştur. “Sihirli mermi/hipodermik iğne” kuramları bu dönemde medyanın etkilerini açıklayan ilk çalışmalar olarak tarihteki yerini almıştır. 1940’lardan başlayarak 1960’ların başına kadar olan dönemde medyanın etkilerine yönelik farklı bakış açıları geliştirilerek tutumların oluşumu ve değişimine odaklanılmıştır. İki aşamalı akış ve birincil grup etkisi gibi çalışmalar, medyanın etkilerinin hiç de sanıldığı gibi olmadığını, medyanın sınırlı etkilere sahip olduğunu ortaya koymuştur. Hâlâ da değerliliğini sürdüren bu yöndeki çalışmalarla birlikte seçici izleyici davranışına yönelik saha araştırmaları, “yararlar ve doyumlar” yaklaşımının çalışmalarınca desteklenmiştir. Joseph T. Klapper, bu dönem araştırmalarını “sınırlı etkiler” kavramıyla tanımlamıştır. 1960’lardan sonra ise “sınırlı etkiler” anlayışına karşılık ortaya konulan araştırmalarda medyanın kimi düzeylerdeki etkilerine dönük anlamlı sonuçlar alınmıştır. Bu bağlamda gündem belirleme ve suskunluk sarmalı gibi kuramlar geliştirilerek “güçlü etkilere dönüş” anlamında etki araştırmaları etkisini göstermeye başlamıştır. Halen de bu yöndeki çalışmalar, sınırlı etkilere yönelik araştırmalarla birlikte devam etmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Medya kuruluşları bazı konularda o konunun belirli bir yönünü savunarak kamuoyunu ve siyaseti etkilemeye çalışmaktadırlar. Medya kuruluşunun yaptığı bu gündem belirleme çalışmalarında literatürde ______________ denir.

Gündem yanlılığı

Gerçek yaşam göstergeleri

Halkla ilişkiler faaliyeti

Ateşleyici olaylar

Medya savunuculuğu

Açıklama:

Medya Savunuculuğu: Medya kuruluşları bazı konularda o konunun belirli bir yönünü savunarak kamuoyunu ve siyaseti etkilemeye çalışmaktadırlar. Medya kuruluşunun yaptığı bu konu savunuculuğu gündem belirleme çalışmalarında etkili görülerek literatürde “medya savunuculuğu” adını almıştır. Örneğin sigara karşıtı yayınlarla ABD medyası bir konu savunuculuğu rolü üstlenmiş ve başarılı olmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 49

Topluluk oluşturucu ortak çıkarlar çevresinde oluşan ve üyeleri bu ortak çıkarlar konusunda karar birliğine ulaşmak için etkileşimde bulunan toplumsal kesim nedir?

Kamu

Bölge

Şehir

Köy

Bucak

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 50

Kamuoyu kavramını ilk kullananın kim olduğu kabul edilmektedir?

Francis Bacon

Jean Jacques Rousseau

Michel de Montaigne

Immanuel Kant

Aristoteles

Açıklama:

Kavramın tarihçesine bakıldığında ise 18. yüzyıla uzanmak mümkündür. Kavramın ilk kez, 1741’de halkın düşüncesi, kamunun düşüncesi şeklinde İngilizler tarafından kullanıldığı belirtilmektedir. Fransızlar da kavramı 1744’te Rousseau’yla birlikte kullanmaya başlamışlardır. Ancak başka kaynaklarda kamuoyu kavramından, Montaigne tarafından 1588’de Fransızca olarak “I’opinion publique” şeklinde söz edildiği de yazılmaktadır. Bu anlamda, kavramı ilk kullanan düşünürün Montaigne olduğu kabul edilebilir.

Doğru Cevap: C

Soru 51

20. yüzyılda kamuoyu konusundaki çalışmalardan Harold D. Lasswell’e ait görüş hangisidir?

Çoğunluk kuramı

Grup kavramı

Sosyolojik kuram

İktidar kuramı

Psikoloji kuramı

Açıklama:

20. yüzyılda kamuoyu konusundaki çalışmalar üç temel yönde gelişmiştir. Bunlar (1) Lowell’in etkili çoğunluk kuramı, (2) Lasswell’in siyaset biliminde psikolojiyi esas tutan iktidar kuramı, (3) Albig’in öncülüğünü yaptığı grup kavramı üzerine dayanan sosyolojik kuramdır.

Doğru Cevap: D

Soru 52

"Medyayı takip edenlerin yaş, cinsiyet, eğitim, gelir ve meslek grupları gibi bireysel nitelikleri yansıtan sosyo-ekonomik yapıları, medya içeriklerine yönelik olarak daha fazla ilgi duyulan konuların farklılaşmasını beraberinde getirmektedir." açıklaması kamu gündemini belirleyen unsurlardan hangisine aittir?

Medya etkilerine maruz kalma derecesi

Bireysel nitelikler ve deneyimler

Mesajın tekrarlanması

Yönelim gereksinimi

Kaynağın güvenirliği

Açıklama:

Bireysel Nitelikler ve Deneyimler: Medyayı takip edenlerin yaş, cinsiyet, eğitim, gelir ve meslek
grupları gibi bireysel nitelikleri yansıtan sosyo-ekonomik yapıları, medya içeriklerine yönelik
olarak daha fazla ilgi duyulan konuların farklılaşmasını beraberinde getirmektedir. Gençlerle
yaşlıların, erkeklerle kadınların ya da öğrencilerle çalışanların ilgi duydukları özel konular
olduğu açıktır. Örneğin eğitim durumu medyanın gündem belirleme etkisini azaltan bir unsur
olarak dikkati çekmektedir. Eğitim düzeyi yükseldikçe bireylerin alternatif enformasyon
kaynaklarına başvurma oranı da yükselmektedir. Bireylerin siyasal tutumları da medya
seçimlerini ve dolayısıyla medya etkilerini belirlemektedir. Bir diğer unsur da deneyimdir. Bir
kişinin bir konuya olan yakınlığı; örneğin işsiz olması ya da yakın bir arkadaşını bir hastalık
nedeniyle yitirmesi, o konu hakkında deneyim kazanma yollarından birisidir. Bu türde kişisel
deneyimler, medyanın neyin önemli olduğuna ilişkin belirleyiciliğini hükümsüz bırakmakta ve o
konuya karşı bireyi duyarlılaştırabilmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 53

Seçeneklerden hangisi literatürdeki kamuoyunu oluşturan bireysel psikolojik araçlardandır?

Aile

Eğitim

Kültür

Algı

Baskı örgütleri

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 54

Seçeneklerden hangisi literatürdeki kamuoyunu doğrudan oluşturan araçlardandır?

Aile

Eğitim

Kültür

Algı

Baskı örgütleri

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 55

Elisabeth Noelle-Neumann tarafından geliştirilen kuram hangisidir?

Önemlilik derecesi kuramı

Gündem belirleme kuramı

Suskunluk sarmalı kuramı

Yetiştirme kuramı

Kurumsal süreç çözümlemesi kuramı

Açıklama:

Suskunluk sarmalı kuramı (spiral of silence), Alman sosyolog Elisabeth Noelle-Neumann tarafından geliştirilmiştir. Kuram özünde, insanların azınlıkta olduklarını hissettiklerinde neden düşüncelerini açıklamaktan çekindiklerini açıklamaktadır. Noelle-Neumann suskunluk sarmalı kuramını, medya ve kamuoyu ilişkisini tanımlamak için geliştirmiştir. 1974 yılında geliştirilen kuram, 1980’li yıllarda medya araştırmalarında güçlü etkilere dönüşün öncülüğünü yapan kuramlardan biri olmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 56

Bir konunun gündeminde tırmanması, mutlaka üstündeki konuların gündemden aşağıya inmesi ve sonuçta gündemde daha önce var olan bir konuyu aşağıya itmesi anlamına gelmektedir. Böylece konular arasında gündeme girebilmek için bir rekabet yaşanmasına ne denir?

Konuların niteliği

Haber eleyiciler

Gündemin sıfır toplam oyunu

Bireyler arası iletişim

Kamuoyu deneyimi

Açıklama:

Gündemin Sıfır Toplam Oyunu: Kamuoyunun belirli bir şekilde, belirli bir konu üzerinde uzun
süre odaklanması için o konunun toplum için sürekli bir önemliliğinin sağlanması gereklidir.
Ancak bu zor bir iştir. Kamuoyu araştırmalarında bireylerin en fazla dört ya da beş konu ile
ilgilendikleri doğrultusunda elde edilen bulgular gündeme girebilecek konular arasında yoğun
bir rekabetin yaşanmasını zorunlu kılmaktadır. Bu kısıtlılık baskı gruplarının gündemi, medya
gündemi, izleyici kitlenin gündemi, siyasilerin gündemi ve siyasal gündem için de söz
konusudur. Gündemler, teorik olarak sıfır-toplam oyunu gibi sınırlı sayıda konuyu ancak
taşıyabilmektedir. Konular aynen köşe kapmaca oynar gibi gündemde yer değiştirmektedir. O
halde bir konunun gündeminde tırmanması, mutlaka üstündeki konuların gündemden aşağıya
inmesi ve sonuçta gündemde daha önce var olan bir konuyu aşağıya itmesi anlamına
gelmektedir. Böylece konular arasında gündeme girebilmek için bir rekabet yaşanmaktadır

Doğru Cevap: C

Soru 57

___________medyanın bazı sorunlara kamuoyunun dikkatini çekmesi ve bazılarını görmezden gelmesi, eş deyişle bazı konularda bol bol haberler yayınlayarak bu konuları önemli ve öncelikli hale getirmesi hükümetlerin, mevcut politikaların ve siyasal adayların değerlendirileceği ölçütlerin belirlenmesi anlamına gelir.

Çerçeveleme

Önceleme

İkinci düzey gündem belirleme

Yetiştirme kuramı

Kültürel göstergeler projesi

Açıklama:

Medya gündemindeki konu ya da kişilerin niteliklerinin kamu gündemindeki etkilerini konu alan ikinci düzey gündem belirleme araştırmalarıyla yakın ilişkide bulunan iki kavram, önceleme (öne çıkarma, önemlileştirme) ve çerçevelemedir. Aslında bu iki kavram, gündem belirleme araştırmalarından ayrı araştırma alanlarına karşılık gelir. Önceleme, öne çıkarma ya da önemli hale getirme, gündem belirleme kuramının bir uzantısı olarak kullanılmaktadır. Iyengar ve Kinder’e göre medya, bazı sorunları görmezden gelir ama bazı sorunlara dikkatimizi çeker. Böylece bizim siyasal partileri, başkanları, liderleri, politikaları değerlendirdiğimiz ölçütleri belirler. Bir sorunun gündeme gelişiyle birlikte bu sorunun siyasal kararları etkilemedeki ağırlığı da artar. Medyanın bazı sorunlara kamuoyunun dikkatini çekmesi ve bazılarını görmezden gelmesi, eş deyişle bazı konularda bol bol haberler yayınlayarak bu konuları önemli ve öncelikli hale getirmesi hükümetlerin, mevcut politikaların ve siyasal adayların değerlendirileceği ölçütlerin belirlenmesi anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 58

___________kitle iletişiminin diğer kurumlarla nasıl ilişkili olduğu, nasıl karar alındığı, mesaj sistemlerinin nasıl oluşturulduğu ve bir toplumda işlevlerini nasıl yerine getirdiği gibi konuları çözümler.

Mesaj sistem çözümlemesi

Yetiştirme çözümlemesi

Kurumsal süreç çözümlemesi

Yaygın görüş haline getirme

Kültürel gösterge projesi

Açıklama:

Yetiştirme kuramının üç bileşeni bulunmaktadır: Bunlar kurumsal süreç çözümlemesi, mesaj sistem çözümlemesi ve yetiştirme çözümlemesidir. Bunlara ek olarak, yapılan eleştiriler de dikkate alınarak yaygın görüş haline getirme de geliştirilmiştir.
Kültürel göstergeler projesinin birinci sırasında yer alan kurumsal süreç çözümlemesi bileşeniyle;
kitle iletişiminin diğer kurumlarla nasıl ilişkili olduğu, nasıl karar alındığı, mesaj sistemlerinin nasıl oluşturulduğu ve bir toplumda işlevlerini nasıl yerine getirdiği gibi konular çözümlenmektedir. Bu bileşenin önemi, kitle iletişim politikalarının, yalnızca sosyal ilişkilerin genel yapısını ve endüstriyel gelişmede bir aşamayı değil, aynı zamanda belli tür kurumsal ve endüstriyel güçleri ve bunların baskılarını yansıtmasından da kaynaklanmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Noelle-Neumann’ın geliştirdiği kuramın araştırma sorusu hangisidir?

“1960’ların sonu 1970’lerin başındaki öğrenci olaylarını biçimlendiren kamuoyu organı nedir?”

“Kamuoyu araştırmalarınca saptanan bireysel fikirlerin toplamı, kamuoyu olarak bilinen korkunç bir siyasal güce nasıl dönüşüyor?”

“Farklı görüş rozetini taşımanın nasıl bir duygu ve durum oluşturur?”

“Zihnimizde resmettiğimiz dünya tablosunun hangi kaynaktan beslenir?”

“Kamuoyu araştırmalarınca saptanan bireysel fikirlerin toplamı, zihnimizde resmettiğimiz dünya tablosuna nasıl dönüşüyor?”

Açıklama:

Noelle-Neumann’ın “kamuoyu araştırmalarınca saptanan bireysel fikirlerin toplamı, kamuoyu olarak bilinen korkunç bir siyasal güce nasıl dönüşüyor?” sorusuna yanıt ararken geliştirdiği kuram; güçlü etkilere dönüşü temsil etmesinin yanında, Amerika dışında geliştirilmesi ve liberal-çoğulcu gelenek içine dahil edilmesi açısından da önemlidir.

Doğru Cevap: B

Soru 60

“İnsanlar belli bir görüşü benimsemede yalnız olduklarını düşünüyorlarsa bunu açık olarak dile getirmekten kaçınırlar; ancak bu görüşlerinin paylaşıldığını ya da destek göreceğini düşünüyorlarsa çevrelerindeki diğer insanlarla bu görüşleri hakkında konuşurlar. Birey belli bir görüşün toplumda ne kadar geçerli olduğunu saptamada kitle iletişim araçlarını bir ölçüt olarak kullanabilir. Benimsediği görüş bu araçlarda yeteri düzeyde yer almıyor, dile getirilmiyorsa, bunun yeterince kabul gören bir görüş olmadığı sonucuna varır. İletişim araçlarının hemen hepsi az ya da çok tekelci bir şekilde aynı kanıları dile getirme eğiliminde olup insanları toplumdaki kanı iklimine ilişkin çoğu kez yanlış bir görüntüyle başbaşa bırakmaktadırlar. Buradan hareketle belli bir görüşe sahip birçok insan, toplumdan, bulunduğu çevreden dışlanma korkusuyla görüşünü savunamayacaktır.”
Yukarıda temel dayanağı sunulan kuram hangisidir?

Suskunluk sarmalı kuramı

Gündem belirleme kuramı

Kurumsal süreç çözümlemesi kuramı

Önemlilik derecesi kuramı

Yetiştirme kuramı

Açıklama:

Temel olarak suskunluk sarmalı kuramı şu görüşe dayanır: İnsanlar belli bir görüşü benimsemede yalnız olduklarını düşünüyorlarsa bunu açık olarak dile getirmekten kaçınırlar; ancak bu görüşlerinin paylaşıldığını ya da destek göreceğini düşünüyorlarsa çevrelerindeki diğer insanlarla bu görüşleri hakkında konuşurlar. Birey belli bir görüşün toplumda ne kadar geçerli olduğunu saptamada kitle iletişim araçlarını bir ölçüt olarak kullanabilir. Benimsediği görüş bu araçlarda yeteri düzeyde yer almıyor, dile getirilmiyorsa, bunun yeterince kabul gören bir görüş olmadığı sonucuna varır. İletişim araçlarının hemen hepsi az ya da çok tekelci bir şekilde aynı kanıları dile getirme eğiliminde olup insanları toplumdaki kanı iklimine ilişkin çoğu kez yanlış bir görüntüyle başbaşa bırakmaktadırlar. Buradan hareketle belli bir görüşe sahip birçok insan, toplumdan, bulunduğu çevreden dışlanma korkusuyla görüşünü savunamayacaktır. Suskun kalındıkça bu görüş olduğundan daha az yaygın ve geçerli sayılacak ve bu durum ise bir suskunluk sarmalının oluşmasına neden olacaktır. Genel-geçer görüşlerden farklı görüşleri olan insanlar giderek seslerini duyurmada daha az istekli olacak ve iletişim araçlarının görüşü giderek baskın ve doğru olarak algılanacaktır.

Doğru Cevap: A

Soru 61

20. yüzyılda; Lowell’in etkili çoğunluk kuramı, Lasswell’in siyaset biliminde psikolojiyi esas tutan iktidar kuramı ve Albig’in öncülüğünü yaptığı grup kavramı üzerine dayanan sosyolojik kuramı aşağıdakilerden hangisinin gelişimini sağlamıştır?

Kamuoyu konusundaki çalışmalar

Suskunluk sarmalı

Siyasal gündem belirleme çalışmaları

Kültürel göstergeler çalışmaları

Çerçeveleme çalışmaları

Açıklama:

KAMUOYU OLUŞTURMA
Kamuoyunun gelişimi içinde 1741'den başlayarak süreç anlatılmakta olup, bu çalışmalar da kamuoyunun gelişmesini sağlamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Siyasal güç ile bireylerin değer yargıları arasında bir ilişki bulunduğunu söyleyen kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?

Montaigne

Harold D. Lasswell

Lawrence A. Lowell

Noelle-Neumann

Jean-Jacques Rousseau

Açıklama:

KAMUOYU OLUŞTURMAyı okuyunuz
Kamuoyunun gelişiminde siyasal güç ve birey değer yargılarını Laswell ele almıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 63

Kamuoyunu dolaylı oluşturan psikolojik araçlar içinde aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

Kanaat

Motivasyon

Medya

Algılama

Tutum

Açıklama:

Kamuoyu oluşma bölümünü okuyunuz.
Kamuoyundaki psikolojik araçlar içinde medya bulunmaz.

Doğru Cevap: C

Soru 64

İnsanların azınlıkta olduklarını hissettiklerinde neden düşüncelerini açıklamaktan çekindiklerini açıklayan kuram aşağıdakilerden hangisidir?

Kamuoyu

Yetiştirme

Medya gündemi

Suskunluk sarmalı

Kültürel göstergeler

Açıklama:

Suskunluk sarmalı kuramı bölümünü okuyunuz
Azınlıkta olan insanlar suskunluk içinde kalmakta ve görüşlerini açıklayamamaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 65

Tocqueville’nin düşüncelerinin yanında suskunluk sarmalı kuramının önermeleri, aşağıdaki düşünürlerden hangisinin düşüncelerinde yer almaz?

Jean-Jacques Rousseau

David Hume

John Locke

Martin Luther

Lawrence A. Lowell

Açıklama:

Suskunluk sarmalı bölümünü okuyunuz
Lawrence A. Lowell kamuoyu üzerinde durmuştur

Doğru Cevap: E

Soru 66

"İnsanlar belli bir görüşü benimsemede yalnız olduklarını düşünüyorlarsa bunu açık olarak dile getirmekten kaçınırlar; ancak bu görüşlerinin paylaşıldığını ya da destek göreceğini düşünüyorlarsa çevrelerindeki diğer insanlarla bu görüşleri hakkında konuşurlar."
Yukarıdaki ifadeyi tanımlayan kuram aşağıdakilerden hangisidir?

Yetiştirme

Gündem belirleme

Suskunluk sarmalı

Sınırlı etkiler

Siyasal gündem

Açıklama:

Suskunluk sarmalı bölümünü okuyunuz.
İnsan görüşünü söylemede kendini yalnız hissediyorsa Suskunluk sarmalı içinde davranmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 67

Lippmann’a göre bir ada halkının zihnindeki dünya tahayyülü ile Avrupa’da yaşananlar arasında fark bulunmaktadır. Ona göre bir olaya baktığımızda çevremiz hakkında bildiklerimizin ne kadar dolaylı olduğunu görürüz. Yavaş ya da hızlı, bize gelen haberleri görürüz. Ama haber ne olursa olsun inanırız ve gerçekmiş gibi davranırız.
Kitle iletişim araçlarının bizlere aktardığı bilgilere dayandırılan bu görüş aşağıdaki hangi kuramın çıkış noktasını oluşturmuştur?

Gündem belirleme

Medya etiği

Yetiştirme kuramı

Suskunluk sarmalı

Kamuoyu

Açıklama:

Gündem belirleme bölümünü okuyunuz.
Bir adada yaşanan olayda gazetenin gücünün anlatıldığı olay kapsamında gündem belirleme çalışmalarının başladığı vurgulanmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 68

Bernard Cohen’in 1963’de yayımlanan “The Press and Foreign Policy” adlı eserinde belirttiği; “Basın, çoğu zaman insanlara ne düşüneceklerini söylemede başarılı olmayabilir, fakat okurlara ne hakkında düşüneceklerini söylemede fevkalade başarılıdır" düşüncesi aşağıdakilerden hangi kurama yöneliktir?

Siyasal gündem

Gündem belirleme

Medya etiği

Suskunluk sarmalı

Çerçeveleme

Açıklama:

Gündem belirleme bölümünü okuyunuz.
Medyanın halka gündem konusunda ne yaptığını ifade eden bir tanımlamadır.

Doğru Cevap: B

Soru 69

Kamuoyunu oluşturan araçlar

Yetiştirme

Kültürel göstergeler

Suskunluk sarmalı

Medyanın gündem belirleme rolü

Açıklama:

Gündem belirleme bölümünü okuyunuz
Seçim sonuçlarında medya ile kamunun gündemi karşılaştırılmış ve medyanın gündem belirleme rolü ortaya konulmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 70

Gerbner, medyada anlatılan hikâyeleri üç kategoride ele alır: 1) Hikayeler şeylerin nasıl işlediğiyle ilgilidir. 2) Hikayeler şeylerin ne olduğuyla ilgilidir. 3) Hikayeler ne yapılması gerektiğiyle ilgilidir.
Hikaye anlatmanın önemli olduğu bu kuramı aşağıdakilerden hangisi ifade etmektedir?

Suskunluk sarmalı

Yetiştirme

Gündem belirleme

Medya savunuculuğu

Kamu gündemi

Açıklama:

Yetiştirme kuramı bölümünü okuyunuz.
Gerbner, yetiştirme kuramı bağlamında medyadaki hikayelerin anlatımlarını kategorize etmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 71

Latince “publicus” ve “opinion” sözcükleri aşağıdaki hangi kavramı işaret eder?

Kamuoyu

Kanaat Önderi

Lider

Önder

Halk

Açıklama:

KAMUOYU OLUŞTURMA
Latince belirtilen sözcükler kamuoyu kavramını ifade emektedir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 72

Suskunluk Sarmalı kuramını aşağıdakilerden hangisi geliştirmiştir?

George Simmel

Elisabeth Noelle-Neumann

David McCombs

Henry Donalds

Nancy Neumann

Açıklama:

SUSKUNLUK SARMALI KURAMI
Alman kuramcı Elisabeth Noelle-Neumann tarafıdan geliştirilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 73

“Kamuoyu araştırmalarınca saptanan bireysel fikirlerin toplamı, kamuoyu olarak bilinen korkunç bir siyasal güce nasıl dönüşüyor?” sorusu hangi kuramın bulunmasını sağlamıştır?

Gündem belirleme

Yetiştirme

Suskunluk sarmalı

Kullanımlar ve doyumlar

Pekiştirme

Açıklama:

SUSKUNLUK SARMALI KURAMI
Noelle-Neumann bu soruyla suskunluk sarmalı kuramına ulaşmıştır. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 74

Suskunluk sarmalı kuramı için önemli iki kavramdan biri dışlanma tehdididir. Diğeri aşağıdakilerden hangisidir?

Dışlanma endişesi

Dışlanma geleneği

Dışlanma biçimi

Dışlanma korkusu

Dışlanma kini

Açıklama:

SUSKUNLUK SARMALI KURAMI
Doğru yanıt D seçeneğinde yer alan dışlanma korkusudur.

Doğru Cevap: D

Soru 75

Gündem belirleme kuramını geliştiren kuramcılardan biri Maxwell McCombs'dur. Diğeri aşağıdakilerden ahngisidir?

Michael Morgan

Nancy Signorielli

Lary Gross

James Shanahan

Donald Shaw

Açıklama:

GÜNDEM BELİRLEME KURAMI
Diğerleri Yetiştirme kuramcısıdır. Diğer isim Donald Shaw'dur. Yani E seçeneği doğrudur.

Doğru Cevap: E

Soru 76

Gündem belirleme kuramı bakımından Walter Lippmann'ın ürettiği iki kavram önemlidir. Bunlardan biri kafamızdaki resimlerdir. Diğeri aşağıdakilerden hangisidir?

Dışımızdaki dünya

İçimizdeki dünya

Hayalimizdeki dünya

Emek süreci

Gizli İletişim

Açıklama:

GÜNDEM BELİRLEME KURAMI
Sorunun yanıtı A seçeneğinde yer alan "dışımızdaki dünya"dır.

Doğru Cevap: A

Soru 77

Gündem belirleme kuramı bakımından önemli olan “Basın, çoğu zaman insanlara ne düşüneceklerini söylemede başarılı olmayabilir, fakat okurlara ne hakkında düşüneceklerini söylemede fevkalade başarılıdır... “ sözünü kim söylemiştir?

Karl Marx

Bernard Cohen

Stuart Hall

Richard Hoggard

Raymond Williams

Açıklama:

GÜNDEM BELİRLEME KURAMI
Doğru yanıt B seçeneğindeki Bernard Cohen'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 78

İlk gündem belirleme araştırması ABD'de hangi yıldaki başkanlık seçiminde gerçekleştirilmiştir?

1976

1972

1968

1964

1960

Açıklama:

Öncü Çalışmalar
Doğru yanıt C seçeneğindeki 1968'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 79

Yetiştirme kuramının üç bileşeninden ikisi mesaj sistem ve yetiştirme çözümlemeleridir. Diğeri aşağıdakilerden hangisidir?

Adım çözümlemesi

Anaakım çözümlemesi

Anaakımlaştırma çözümlemesi

Kurumsal süreç çözümlemesi

Geliştirme çözümlemesi

Açıklama:

Kültürel Göstergeler Projesinin Bileşenleri
D seçeneğindeki kurumsal süreç çözümlemesi doğru yanıttır.

Doğru Cevap: D

Soru 80

Yetiştirme kuramı bakımından önemli olan konulardan biri televizyondur. Diğeri, aşağıdakilerden hangisidir?

Gazete

İzleme biçimi

Diziler

Filmler

Şiddet

Açıklama:

Yetiştirme Kuramı Bakımından Televizyon ve Şiddet
Doğru yanıt E seçeneğinde yer alan şiddet'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 81

Denis Mc Quail iletişim araştırmalarını üç ayrı döneme ayırmaktadır. 19. yüzyıl sonları-1930’lar arasını kapsayan birinci dönem için hangi ifade doğrudur?

Medya sınırlı etkilere sahiptir.

Medya insanların düşüncelerini değiştirir.

İzleyici doyumu medyanın etkisini belirler.

Medya bazen güçlü bazen güçsüz etkilere sahiptir.

Medyanın gündemi belirleme gücü vardır.

Açıklama:

GİRİŞ
Denis Mc Quail iletişim araştırmalarını üç ayrı dönem halinde sınıflandırır: Birinci dönem 19. yüzyıl sonları-1930’lar arasını, ikinci dönem 1940-60 arasını ve üçüncü dönem de 1960’lar sonrasını kapsar. 1940’a kadarki ilk dönem iletişim araştırmalarında medyanın oldukça etkili bir şekilde insanları yönlendirme gücünün varlığına inanılmıştır. Bu dönemdeki anlayışa göre medya; insanların düşünce, inanç ve yaşam biçimlerini değiştirmekte, davranış ve tutumlarını etkilemektedir. Bunun nedenleri arasında; iletişim teknolojisindeki gelişmeler, şehirleşme ve endüstrileşmenin etkisi, atomize olmuş insan ve Birinci Dünya Savaşı’nda medyanın insanların beynini yıkadığına ve İkinci Dünya Savaşı öncesi faşizmin yükselişini sağlamasına olan inanç yer almaktadır. Bu doğrultuda da medyanın kamuoyuna yönelik sözcük mermileri fırlattığı ya da sihirli bir iğne yaptığı ve bunların da oldukça güçlü bir şekilde etkide bulunduğu savunulmuştur. “Sihirli mermi/hipodermik iğne” kuramları bu dönemde medyanın etkilerini açıklayan ilk çalışmalar olarak tarihteki yerini almıştır. 1940’lardan başlayarak 1960’ların başına kadar olan dönemde medyanın etkilerine yönelik farklı bakış açıları geliştirilerek tutumların oluşumu ve değişimine odaklanılmıştır. İki aşamalı akış ve birincil grup etkisi gibi çalışmalar, medyanın etkilerinin hiç de sanıldığı gibi olmadığını, medyanın sınırlı etkilere sahip olduğunu ortaya koymuştur. Hâlâ da değerliliğini sürdüren bu yöndeki çalışmalarla birlikte seçici izleyici davranışına yönelik saha araştırmaları, “yararlar ve doyumlar” yaklaşımının çalışmalarınca desteklenmiştir. Joseph T. Klapper, bu dönem araştırmalarını “sınırlı etkiler” kavramıyla tanımlamıştır. 1960’lardan sonra ise “sınırlı etkiler” anlayışına karşılık ortaya konulan araştırmalarda medyanın kimi düzeylerdeki etkilerine dönük anlamlı sonuçlar alınmıştır. Bu bağlamda gündem belirleme ve suskunluk sarmalı gibi kuramlar geliştirilerek “güçlü etkilere dönüş” anlamında etki araştırmaları etkisini göstermeye başlamıştır. Halen de bu yöndeki çalışmalar, sınırlı etkilere yönelik araştırmalarla birlikte devam etmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 82

Aşağıdakilerden hangisi kamuoyunu doğrudan oluşturan araçlardan biridir?

Kültür

Toplumsal kontrol mekanizmaları

Baskı grupları

Kanaat

Algılama

Açıklama:

KAMUOYU OLUŞTURMA

Doğru Cevap: C

Soru 83

Kamuoyunu dolaylı oluşturan araçlar "sosyolojik" ve "psikolojik" olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi komuoyunu dolaylı oluşturan sosyolojik araçlardan biridir?

Kültür

Kanaat

Motivasyon

Algılama

Tutum

Açıklama:

KAMUOYU OLUŞTURMA

Doğru Cevap: A

Soru 84

Noelle-Neumann suskunluk sarmalı kuramını neyi açıklamak için geliştirmiştir?

Medyanın gündem oluşturma gücünü açıklamak için

Medyanın insanların düşüncelerini etkilemesini açıklamak için

Medya ve iktidar ilişkisini açıklamak için

Bağımsız medyanın önemini açıklamak için

Medya ve kamuoyu ilişkisini tanımlamak için

Açıklama:

SUSKUNLUK SARMALI KURAMI
Suskunluk sarmalı kuramı (spiral of silence), Alman sosyolog Elisabeth Noelle-Neumann tarafından geliştirilmiştir. Kuram özünde, insanların azınlıkta olduklarını hissettiklerinde neden düşüncelerini açıklamaktan çekindiklerini açıklamaktadır. Noelle-Neumann suskunluk sarmalı kuramını, medya ve kamuoyu ilişkisini tanımlamak için geliştirmiştir. 1974 yılında geliştirilen kuram, 1980’li yıllarda medya araştırmalarında güçlü etkilere dünüşün öncülüğünü yapan kuramlardan biri olmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 85

Ayça'nın arkadaşları televizyonda yayınlanan yemek yarışmalarına çok ilgi gösteriyordu. Her gün bu yarışmaları kaçırmadan izliyor, yarışmada olanlar üzerine uzun uzun konuşuyorlardı. Bu yarışmalar çok reyting alıyordu. Ayça ise bu yarışmaları manasız buluyor, orada yapılan yemekler için harcanan malzemelerin israf edildiğini, içeriğin de sığ olduğunu düşünüyordu. Ama arkadaşlarından ayrı düşmemek, eleştiri almamak adına düşüncelerini onlarla paylaşmıyordu.
Ayça'nın yaşadığı süreç hangi kuramla açıklanabilir?

Suskunluk Sarmalı Kuramı

Gündem Belirleme Kuramı

Kullanımlar ve Doyumlar Kuramı

Sihirli Mermi Kuramı

Yetiştirme Kuramı

Açıklama:

SUSKUNLUK SARMALI
Temel olarak suskunluk sarmalı kuramı şu görüşe dayanır: İnsanlar belli bir görüşü benimsemede yalnız olduklarını düşünüyorlarsa bunu açık olarak dile getirmekten kaçınırlar; ancak bu görüşlerinin paylaşıldığını ya da destek göreceğini düşünüyorlarsa çevrelerindeki diğer insanlarla bu görüşleri hakkında konuşurlar. Birey belli bir görüşün toplumda ne kadar geçerli olduğunu saptamada kitle iletişim araçlarını bir ölçüt olarak kullanabilir. Benimsediği görüş bu araçlarda yeteri düzeyde yer almıyor, dile getirilmiyorsa, bunun yeterince kabul gören bir görüş olmadığı sonucuna varır. İletişim araçlarının hemen hepsi az ya da çok tekelci bir şekilde aynı kanıları dile getirme eğiliminde olup insanları toplumdaki kanı iklimine ilişkin çoğu kez yanlış bir görüntüyle başbaşa bırakmaktadırlar. Buradan hareketle belli bir görüşe sahip birçok insan, toplumdan, bulunduğu çevreden dışlanma korkusuyla görüşünü savunamayacaktır. Suskun kalındıkça bu görüş olduğundan daha az yaygın ve geçerli sayılacak ve bu durum ise bir suskunluk sarmalının oluşmasına neden olacaktır. Genel-geçer görüşlerden farklı görüşleri olan insanlar giderek seslerini duyurmada daha az istekli olacak ve iletişim araçlarının görüşü giderek baskın ve doğru olarak algılanacaktır.

Doğru Cevap: A

Soru 86

Bernard Cohen’in “Basın, çoğu zaman insanlara ne düşüneceklerini söylemede başarılı olmayabilir, fakat okurlara ne hakkında düşüneceklerini söylemede fevkalade başarılıdır... Dünya farklı insanlara; kendilerine okudukları (gazete) sayfaların yazarları, editörleri ve yayıncıları tarafından çizilen haritaya bağlı olarak, farklı görülecektir” sözleri hangi kuram için açıklayıcıdır?

Suskunluk Sarmalı Kuramı

Gündem Belirleme Kuramı

Kullanımlar ve Doyumlar Kuramı

Sihirli Mermi Kuramı

Yetiştirme Kuramı

Açıklama:

GÜNDEM BELİRLEME-Öncü Çalışmalar
Gündem belirleme yaklaşımının temel hipotezi, medyanın insanların ne hakkında düşüneceklerini belirlediği düşüncesine dayanır. Buna göre medya, haberleri sunuş yoluyla kamuoyunun düşündüğü ve konuştuğu konuları, eş deyişle kamu gündemini belirlemektedir. Geleneksel gündem belirleme yaklaşımına göre medyanın belirli bir konuya ayırdığı (gazete ve dergi için) yer ya da (radyo ve televizyon için) zaman miktarının ölçülmesi ile elde edilecek veriler, izleyenlerin (kamuoyunun) aynı konuya gösterdiği ilgi miktarıyla ya da onların bu konunun önemliliğine ilişkin yargılarıyla yakından ilişkilidir. Medyada büyük yer tutan konular, kamu gündeminde de önemli konulardır. Başka bir deyişle gazetelerde manşete çıkarılan, televizyon kanallarında ilk haber olarak verilen konular bir süre sonra kamunun zihninde de “önemli konular” olarak yer etmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 87

Aşağıdakilerden hangisi Rogers ve Dearing'in tanımladığı, gündem belirleme süreci modellerinde sürece etkide bulunan unsurlardan biri değildir?

Kişisel deneyimler

Elitler ve diğer bireyler arasındaki kişisel iletişim

Gündemdeki konulara ilişkin gerçek yaşam göstergeleri

Mevcut ekonomik koşullar

Medya gündeminin belirleyicileri olarak da eşikbekçileri

Açıklama:

Gündem belirleme alanındaki çalışmaları sistematik bir şekilde bir araya getiren Rogers ve Dearing; medya gündeminin kamu gündemini belirlediğini, bu süreçten de bir şekilde siyasal gündemin etkilendiğini bir model çerçevesinde ortaya koymuştur. Buradaki siyasal gündem ya da siyaset gündemi siyaset adamlarının, hükümetlerin, meclislerin gündemi şeklinde tanımlanmıştır. Rogers ve Dearing, gündem belirleme süreci modellerinde ayrıca sürece etkide bulunan unsurları da tanımlamışlardır. Tüm süreci etkilediği belirtilen unsurlardan ilki kişisel deneyimler, elitler ve diğer bireyler arasındaki kişisel iletişim, ikincisi ise gündemdeki konulara ilişkin gerçek yaşam göstergeleri; eş deyişle olayların gerçek yaşam ortamındaki büyüklükleridir. Modelde ayrıca medya gündeminin belirleyicileri olarak da eşikbekçilerine; eş deyişle hangi haberlerin ya da konuların nasıl yayınlanacağına karar veren medya yöneticilerine de ayrı bir yer verilmektedir.
GÜNDEM. BELİRLEME-Gündem Belirleme Süreci

Doğru Cevap: D

Soru 88

Iyengar ve Kinder’e göre medya, bazı sorunları görmezden gelir ama bazı sorunlara dikkatimizi çeker. Böylece bizim siyasal partileri, başkanları, liderleri, politikaları değerlendirdiğimiz ölçütleri belirler. Bir sorunun gündeme gelişiyle birlikte bu sorunun siyasal kararları etkilemedeki ağırlığı da artar.
Bu duruma ne ad verilir?

İki aşamalı süreç

Çerçeveleme

Eşik bekçiliği

Gündem belirleme

Önceleme

Açıklama:

ÖNCELEME VE ÇERÇEVELEME
Önceleme, öne çıkarma ya da önemli hale getirme, gündem belirleme kuramının bir uzantısı olarak kullanılmaktadır. Iyengar ve Kinder’e göre medya, bazı sorunları görmezden gelir ama bazı sorunlara dikkatimizi çeker. Böylece bizim siyasal partileri, başkanları, liderleri, politikaları değerlendirdiğimiz ölçütleri belirler. Bir sorunun gündeme gelişiyle birlikte bu sorunun siyasal kararları etkilemedeki ağırlığı da artar. Medyanın bazı sorunlara kamuoyunun dikkatini çekmesi ve bazılarını görmezden gelmesi, eş deyişle bazı konularda bol bol haberler yayınlayarak bu konuları önemli ve öncelikli hale getirmesi hükümetlerin, mevcut politikaların ve siyasal adayların değerlendirileceği ölçütlerin belirlenmesi anlamına gelmektedir. Bu bakış açısıyla ele alındığında medyanın değerlendirme ölçütlerini belirleyici rolü ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla medya, siyasal güç aktörlerine yönelik değerlendirme ölçütlerinin belirleyicisi olarak önemli bir güce sahip bulunmaktadır. Medya önem verdiği konularla hangi siyasal yargıların ve tercihlerin yapılacağını belirlemektedir. Bu da medyanın izleyenlerin zihninde nelerin canlanacağını belirleyen en güçlü araç olarak görülmesi anlamına gelmektedir. Bu yüzden, bir konunun sunumuyla izleyenler üzerinde o konuya yakın olan siyasal lideri destekleme eğilimi yaratılabilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 89

Yetiştirme kuramı (Cultivation Theory), Amerika Birleşik Devletleri’nde 1960’ların sonu ve 1970’li yılların başında George Gerbner tarafından Kültürel Göstergeler Projesi adı altında geliştirilmiştir. Proje, ilk kez hangi konu üzerine odaklanmıştır?

Şiddet

Gelecek kaygısı

Muhafazakarlık

Aidiyet

Madde bağımlılığı

Açıklama:

YETİŞTİRME KURAMI
Yetiştirme kuramı (Cultivation Theory), Amerika Birleşik Devletleri’nde 1960’ların sonu ve 1970’li yılların başında Gerorge Gerbner tarafından Kültürel Göstergeler Projesi adı altında geliştirilmiştir. Bu yüzden Gerbner ve arkadaşlarına kültürel göstergeler grubu denilmektedir. Proje, şiddet örneği açısından geliştirilmiş; ancak sonraki yıllarda farklı konular açısından araştırmalar yapılmıştır. Kültürel göstergeler projesi; kurumsal süreç çözümlemesi, mesaj sistem çözümlemesi ve yetiştirme çözümlemesi bileşenlerinden oluşmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 90

"Kültürel üretimin egemen tarzları, mesajları ve temsilleri oluşturmaya eğilimlidir. Bu mesaj ve temsiller kültürel bağlamları, kurumların pratiklerini, yönelimlerini, dünya görüşlerini ve ideolojilerini beslemektedir. Söz konusu mesaj ve temsiller de zaten bu kültürel bağlam ve kurumlardan kaynaklanmaktadır. Televizyon izleyicisi bilinçsizce, televizyon dünyasının demografik gerçeklerini edinir, rastlantısal ve kasıtlı olmaksızın bu dünyanın gerçeklerini öğrenir." Bu ifade Yetiştirme Kuramının hangi bileşeniyle ilişkilidir?

Kurumsal süreç çözümlemesi

Bireysel süreç çözümlemesi

Yaygın görüş haline getirme

Yetiştirme çözümlemesi

Mesaj sistem çözümlemesi

Açıklama:

YETİŞTİRME KURAMI-Kültürel Göstergeler Projesinin Bileşenleri
Yetiştirme çözümlemesi, kültürel göstergeler projesinin üçüncü bileşeni ve aşamasıdır. Yetiştirme kavramı televizyonun insanların sosyal gerçeklik kavramlaştırması ve dünya algılaması üzeuindeki rolünü tanımlamak için kullanılmaktadır. İzleyicinin sosyal gerçeklik kavramlaştırmasıyla, televizyon içeriğindeki en çok yinelenen ve yayılmacı imge ve ideolojiler arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Yetiştirmenin anlamı şudur: Kültürel üretimin egemen tarzları, mesajları ve temsilleri oluşturmaya eğilimlidir. Bu mesaj ve temsiller kültürel bağlamları, kurumların pratiklerini, yönelimlerini, dünya görüşlerini ve ideolojilerini beslemektedir. Söz konusu mesaj ve temsiller de zaten bu kültürel bağlam ve kurumlardan kaynaklanmaktadır. Televizyon izleyicisi bilinçsizce, televizyon dünyasının demografik gerçeklerini edinir, rastlantısal ve kasıtlı olmaksızın bu dünyanın gerçeklerini öğrenir. Bu ise yetiştirmedir.

Doğru Cevap: D

Soru 91

1940’a kadar olan iletişim araştırmalarında medyanın etkisi nasıl görülmüştür?

Medya; insanların düşünce, inanç ve yaşam biçimlerini değiştirmemektedir.

Medya insanların davranış ve tutumlarını değiştirmemektedir.

Medyanın insanları düşünce, inanç ve yaşam biçimlerini değiştirmesinde şehirleşme ve endüstrileştirmenin etkisi olmamıştır.

Sihirli mermi ve hipodermik iğne bu dönemde medyanın etkilerini açıklayan kurumlardır.

Medyanın insanların davranış ve tutumlarını değiştirmesinde iletişim teknolojisindeki gelişmelerin etkisi olmamıştır.

Açıklama:

1940’a kadarki ilk dönem iletişim araştırmalarında medyanın oldukça etkili bir şekilde insanları yönlendirme gücünün varlığına inanılmıştır. Bu dönemdeki anlayışa göre medya; insanların düşünce, inanç ve yaşam biçimlerini değiştirmekte, davranış ve tutumlarını etkilemektedir. Bunun nedenleri arasında; iletişim teknolojisindeki gelişmeler, şehirleşme ve endüstrileşmenin etkisi, atomize olmuş insan ve Birinci Dünya Savaşı’nda medyanın insanların beynini yıkadığına ve İkinci Dünya Savaşı öncesi faşizmin yükselişini sağlamasına olan inanç yer almaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 92

“Sihirli mermi/hipodermik iğne” kuramları hangi tarihsel dönemde etkili olumuştur?

19. yüzyıl sonları-1930’lar arası

1940- 1960 arası

1961-1980 arası

1981-1999 arası

2000-2020 arası

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 93

Kamuoyu kavramını ilk kullanan düşünürün adı nedir?

Descartes

Montaigne

Bacon

Platon

Hegel

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 94

Kamuoyu konusunda siyaset biliminde psikolojiyi esas tutan iktidar kuramını ortaya atan aşağıdakilerden hangisidir?

Lowell

Albig

Lasswell

Hegel

Kant

Açıklama:

20. yüzyılda kamuoyu konusundaki çalışmalar üç temel yönde gelişmiştir (Atabek ve Dağtaş, 1998). Bunlar (1) Lowell’in etkili çoğunluk kuramı, (2) Lasswell’in siyaset biliminde psikolojiyi esas tutan iktidar kuramı, (3) Albig’in öncülüğünü yaptığı grup kavramı üzerine dayanan sosyolojik kuramdır.

Doğru Cevap: C

Soru 95

Aşağıdakilerden hangisi kamuoyunu dolaylı olarak oluşturan sosyolojik araçlardan biri değildir?

Aile

Eğitim

Kültür

Toplumsal kontrol mekanizmaları

Siyasal grup ve partiler

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 96

Suskunluk sarmalı kuramı

Gündem belirleme kuramı

Yetiştirme kuramı

Sihirli mermi kuramı

ABX modeli

Açıklama:

Suskunluk sarmalı kuramı (spiral of silence), Alman sosyolog Elisabeth Noelle-Neumann tarafından geliştirilmiştir. Kuram özünde, insanların azınlıkta olduklarını hissettiklerinde neden düşüncelerini açıklamaktan çekindiklerini açıklamaktadır. Noelle-Neumann suskunluk sarmalı kuramını, medya ve kamuoyu ilişkisini tanımlamak için geliştirmiştir. 1974 yılında geliştirilen kuram, 1980’li yıllarda medya araştırmalarında güçlü etkilere dünüşün öncülüğünü yapan kuramlardan biri olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 97

Aşağıdakilerden hangisi kamuoyunu dolaylı oluşturan sosyolojik araçardan biridir?

Eğitim

Kanaat

Motivasyon

Algılama

Tutum

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Kamuoyu Oluşturma başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 98

Aşağıdakilerden hangisi kamuoyunu doğrudan oluşturan politik araçlardan biridir?

Aile

Eğitim

Baskı grupları

Kültür

Algılama

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Kamuoyu Oluşturma başlığını tekrar gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 99

Aşağıdakilerden hangisi Suskunluk Sarmalı Kuramıyla ilgili doğru bir ifade değildir?

Suskunluk sarmalı kuramı, Alman sosyolog Elisabeth Noelle-Neumann tarafından geliştirilmiştir.

1980’li yıllarda medya araştırmalarında güçlü etkilere dünüşün öncülüğünü yapan kuramlardan biri olmuştur.

Suskunluk Sarmalına göre, insanlar belli bir görüşü benimsemede yalnız olduklarını düşünüyorlarsa bunu açık olarak dile getirmekten kaçınırlar.

Birey belli bir görüşün toplumda ne kadar geçerli olduğunu saptamada kitle iletişim araçlarını bir ölçüt olarak kullanabilir.

Kuramın temelleri ilk iletişim araştırmacılarından, siyaset bilimci Walter Lippmann’ın 1922’de yayımlanan Kamuoyu (Public Opinion) adlı eserine dayanır.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Suskunluk Sarmalı başlığını tekrar gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 100

Aşağıdakilerden hangisi Suskunluk Sarmalı Kuramına ilişkin doğru bir değildir?

Medya hangi düşüncelerin toplumda baskın olduğuyla ilgili izlenimleri şekillendirir.

Hangi düşüncelerin çoğalmakta olduğuyla ilgili izlenimleri şekillendirir.

Hangi düşüncelerin bir kimse tarafından toplum önünde, soyutlanmadan söylenebileceğiyle ilgili izlenimleri şekillendirir.

Medyanın önemli bir rol oynamasının nedeni ise insanların kamuoyunun dağılımı için baktıkları kaynak olmasıdır.

Medya gündeminin kamu gündemini belirler, bu süreçten de bir şekilde siyasal gündemin etkilendiğini bir model çerçevesinde ortaya koyar.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Suskunluk Sarmalı başlığını yeniden göszden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı Eşıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 101

Aşağıdakilerden hangisi Gündem Belirleme Kuramına ilişkin doğru bir ifade değildir?

Gündem belirleme kuramının isim babaları Maxwell McCombs ve Donald Shaw'dır.

Temelleri ilk iletişim araştırmacılarından, siyaset bilimci Walter Lippmann’ın 1922’de yayımlanan Kamuoyu (Public Opinion) adlı eserine dayanır.

Zihnimizde resmettiğimiz dünya yaşam pratiklerimizden ve kitle iletişim araçlarının bizlere aktardığı bilgilerden oluşmaktadır.

Grup dinamikleri konusunda yapılan araştırmalardan elde edilen bilgilere göre, dışlanma tehdidi önemli bir unsurdur.

Cohen medyanın tutumlar yönünde değil belki ama farkındalık yaratma anlamında başarılı etkilere sahip olduğunu söyler.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Gündem Belirleme başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 102

Medya gündemini belirleyen çeşitli unsurla vardır. Aşağıdakilerden hangisi çalışma düzeninden kaynaklanan etkilerden biridir?

Çalışanların kişisel özellikleri

Zaman kısıtlığı

Çalışanların değerleri

Çalışanların etnik kökenleri

Çalışanların mesleki birikimleri

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Medya Gündemini Belirleyen Unsurlar başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 103

Aşağıdakilerden hangisi medya gündemini belirleyen unsurlardan, gerçek yaşam göstergeleriyle ilgili bir ifade değildir?

Bir sosyal sorunun riskinin ya da şiddetinin derecesini çok ya da az nesnel bir şekilde ölçen değişken ya da değişkenlere denir.

Medyanın özgül sorunlara ilgisinin ne ölçüde gerçek yaşam olaylarını yansıttığı sorusuna dayanır.

Ateşleyici ya da ani gelişen olayların bir konuyu gündeme yerleştirmedeki rolü oldukça fazladır.

Genellikle tek bir değişken göstergesi şeklinde çerçevelenmektedir.

Yapılan araştırmalar büyük ölçüde medya içerikleriyle olayların gerçek yaşamdaki büyüklükleri arasında anlamlı bir ilişki bulunmadığını ortaya koymaktadır.

Açıklama:

Sorunuzun cevabı doğru değilse Medya Gündemini Belirleyen Unsurlar başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 104

Aşağıdakilerden hangisi kamu gündemini belirleyen unsurlardan biridir?

Bireysel Nitelikler ve Deneyimler

Gündem Yanlılığı

Gerçek Yaşam Göstergeleri

Ateşleyici Olaylar

Halkla İlişkiler Faaliyetleri

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Kamu Gündemini Belirleyen Unsurlar başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 105

Aşağıdakilerden hangisi kamu gündemini belirleyen nedenlerden biridir?

Kurum dışından gelen etkiler

Yönelim gereksinimi

İdeolojik eğilimlerin etkileri

Konu teklifçiliği

Medya savunuculuğu

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Kamu Gündemini Belirleyen Unsurlar başlığını tekrar gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 106

Aşağıdakilerden hangisi Yetiştirme Kuramına ilişkin doğru bir ifade değildir?

Televizyon kültürde yaşanılanları ekmektedir.

Yetiştirmenin, kültürleme ve sosyalleştirmeye katkısı yaşamsaldır.

Kitle iletişiminin diğer kurumlarla nasıl ilişkili olduğu, nasıl karar alındığı, mesaj sistemlerinin nasıl oluşturulduğu ve bir toplumda işlevlerini nasıl yerine getirdiği gibi konular çözümlenmektedir.

Mesaj sistem çözümlemesi, önemini yetiştirme çözümlemesine temel oluşturan sorulara kaynaklık etmesinden almaktadır.

Kuram, medyanın etkilerinin en azından farkındalık yaratma anlamında bilişsel düzeyde geçerli olduğunu vurgulamaktadır.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Yetiştirme Kuramı başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 107

Suskunluk sarmalı kuramına ilişkin aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

Kuram yalnızca üyelerinin birbirlerini tanıdıkları grupların değil, toplumun da oydaşmadan (uzlaşmadan) sapan bireyleri tehdit ettiği varsayımına dayanır

Kişi, kendi görüşünün azınlıkta kaldığına inanırsa, dışlanma korkusuyla onu açıklamaktan çekinir.

Bu kuramda medya, temel bilgi kaynağı olarak aktif rol oynar. Medyanın önemli bir rol oynamasının nedeni ise insanların kamuoyunun dağılımı için baktıkları kaynak olmasıdır.

Bu kuramda medya hangi düşüncelerin çoğalmakta olduğuyla ilgili izlenimleri şekillendirir

Bu kuramda toplumda egemen olan çoğunluğun görüşünün bireysel olarak nasıl algılandığını belirleyen en önemli unsur toplumun geliştirdiği kültürdür.

Açıklama:

Kuram, yalnızca üyelerinin birbirlerini tanıdıkları grupların değil, toplumun da oydaşmadan (uzlaşmadan) sapan bireyleri tehdit ettiği varsayımına dayanır: Kişi, kendi görüşünün azınlıkta kaldığına inanırsa, dışlanma korkusuyla onu açıklamaktan çekinir. Çoğunluğun görüşünü oydaşma olarak kabul eder. Bu süreç içinde medya, temel bilgi kaynağı olarak aktif rol oynar. Medyanın önemli bir rol oynamasının nedeni ise insanların kamuoyunun dağılımı için baktıkları kaynak olmasıdır. Medya suskunluk sarmalını üç şekilde etkiler:
• Medya hangi düşüncelerin toplumda baskın olduğuyla ilgili izlenimleri şekillendirir
• Hangi düşüncelerin çoğalmakta olduğuyla ilgili izlenimleri şekillendirir
• Hangi düşüncelerin bir kimse tarafından toplum önünde, soyutlanmadan söylenebileceğiyle ilgili izlenimleri şekillendirir.
Baskın düşünce ortamının; eş deyişle toplumda egemen olan çoğunluğun görüşünün bireysel olarak nasıl algılandığını belirleyen iki önemli unsurdan biri medya, diğeri de kişiler arası iletişimdir. Noelle-Neumann bu durumu şöyle açıklar: “Düşünce ortamının belirlenmesi iki kaynaktan çıkar: Bireylerin kendi yaşam alanlarında anında gözlemde bulunması ve kitle iletişim araçlarının gözüyle dolaylı gözlemi. Eğer belirli bir görüş kitle iletişim araçlarını sürekli meşgul ediyorsa, bu durum, medyanın bakış açısının fazlasıyla onaylanması ile sonuçlanmaktadır.”

Doğru Cevap: E

Soru 108

Medyanın etkilerinin en azından bilişsel düzeyde farkındalık yaratma anlamında geçerli olduğunu vurgulayan kuram aşağıdakilerden hangisidir?

Suskunluk sarmalı kuramı

Gündem belirleme kuramı

Yetiştirme kuramı

Sihirli mermi kuramı

ABX modeli

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 109

"Bir konu ya da sorun medya gündeminde yer aldıktan ne kadar zaman sonra kamu gündemini etkilemektedir?" sorusuna yönelik olarak yapılan araştırmaların ne söylediğine ilişkin aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Bir konu ya da sorun medya gündeminde yer alır almaz kamu gündemini etkilemektedir.

Bir konu ya da sorun medya gündeminde yer alır almaz kamu gündemini 3 gün içerisinde etkilemektedir.

Değişik konuların kamuoyunun dikkatini çekmesi için “yeterli gürültü uyandırmada” değişik miktarlarda zamana ihtiyaç duyulmaktadır.

Bir konu ya da sorun medya gündeminde yer alır almaz kamu gündemini 8 ay geçmeden etkilememektedir.

Bir konu ya da sorun medya gündeminde yer alır almaz kamu gündemini 24 saat geçmeden etkilememektedir.

Açıklama:

Stone ve McCombs, gündem belirlemenin ne kadar zaman aldığına yönelik olarak değişik veri grupları üzerine yaptıkları medya ve kamu gündemlerini karşılaştıran araştırmalarında, bir konunun medya gündeminden halkın gündemine geçmesi için iki aydan altı aya kadar bir sürenin gerekli olduğu sonucuna ulaşmışlardır. Winter ve Eyal ise bir tek konu üzerinde odaklanarak gündem belirleme için gerekli zamanı uzun dönemli bir çalışma ile araştırmışlardır. Bilim insanları, insan hakları konusunda medya gündemi ve toplum gündemi arasındaki en güçlü ilişkilerin dört ile altı haftalık süre içinde olduğunu elde ederek bu devrenin diğer konular için değişik olabileceğini belirtmiş ve buna “en uygun etki süresi” adını vermişlerdir. Salwen de bu etkinin beş ile yedi hafta arasında olduğunu belirtmektedir. Shoemaker, Wanta ve Leggett ise uyuşturucu sorunuyla ilgili çalışmalarında sözü edilen her iki zaman aralıklarının da doğru olduğunu bulmuşlardır. Bunlarla birlikte Gandy ise en uygun zaman aralığının tam olarak ne olması gerektiğini söylemede yapılan araştırmaların yetersiz olduğunu ileri sürmektedir.
Zaman aralığı konusundaki tartışmalardan çıkan sonuç, değişik konuların kamuoyunun dikkatini çekmek için “yeterli gürültü uyandırmada” değişik miktarda zamana ihtiyaç duyduklarını göstermektedir. Ancak genellikle bu süre birkaç aylık bir dönem şeklinde belirlenmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 110

Bir olayın haber olabilmesi için en önemli belirleyici niteliği taşıyan etki aşağıdakilerden hangisidir?

Medya çalışanlarından kaynaklanan etkiler

Çalışma düzeninden kaynaklanan etkiler

Kurumsal amaçlardan kaynaklanan etkiler

Kurum dışından gelen etkiler

İdeolojik eğilimlerin etkileri

Açıklama:

Medya içeriklerini etkileyen unsurlara yönelik pek çok tanımlama mevcutsa da bunlar arasında Shoemaker ve Reese’nin sınıflandırması oldukça kapsayıcıdır. Etki kaynağına göre medya içerikleri üzerindeki etkileri bilim insanları, birbirinin üzerine sıralanan beş ayrı düzeyde (katmanda) tanımlarlar:
• Medya çalışanlarından kaynaklanan etkiler: Bireysel etkiler düzeyi de denilen bu düzeydeki etkiler; medya çalışanlarının kişisel özellikleri, tutumları, değerleri, inançları, etnik kökenleri, mesleki birikimleri ve rollerini kapsar.
• Çalışma düzeninden kaynaklanan etkiler: Medya rutinleri düzeyi de denilen bu düzeyde daha çok sosyolojik yaklaşım çerçevesinde incelenen ve yayın periyodu, zaman kısıtlılığı, yer sınırlılığı, haber yazım kuralları, haber değeri, objektiflik ve haber kaynağına olan bağlılıktan doğan etkiler tanımlanır.
Kurumsal amaçlardan kaynaklanan etkiler: Kitle iletişim araçlarını sahip oldukları amaçlara yönelik etkilerdir. Genel olarak kurumsal ve ekonomi politik yaklaşım olmak üzere iki temel grupta ifade edilmektedir. Kurumsal yaklaşım, liberal çoğulcu gelenek içinde geliştirilen ve medya kurumlarını analiz birimi olarak ele alan çalışmalardan oluşmaktadır. Örgüt kuramından hareket eden bu çalışmalar medya kurumlarının da diğer kurumlar gibi hiyerarşi yapılarının bulunduğunu, kurum içi işbölümünün gerçekleştirildiğini, kurumların ekonomik amaçları doğrultusunda faaliyette bulunduklarını içermektedir. Ekonomi politik yaklaşım ise medya kurumlarının gücü üzerinde durmaktadır. Buna göre medya içeriğini asıl belirleyen unsur, ekonomik çıkarlar ve medya kurumlarının mülkiyet yapılarıdır. Bu çalışmalarda da medyadaki yoğunlaşmalar ve tekelleşme eğilimleri üzerinde durularak medya sahiplerinin ve medyayı denetleyenlerin sözcülüğü rolü nedeniyle medyanın güç aracı haline getirildiğine işaret edilmektedir.
• Kurum dışından gelen etkiler: Daha çok haber kaynakları anlamında baskı gruplarının belirli bir içerik için yürüttükleri lobi faaliyetlerinin medyada yer alabilmek için olaylar yaratmalarının ve yasal anlamda hükümetin baskılarının doğurduğu türdeki etkiler bu grupta toplanmaktadır.
• İdeolojik eğilimlerin etkileri: İdeolojik eğilimler ya da kitle iletişim aracının herhangi bir ideolojiye olan yakınlığının doğurduğu etkiler tüm diğer unsurların üzerinde yer alır. Eş deyişle medya içerikleri üzerindeki temel belirleyici olarak ideoloji en tepeye konulmaktadır.
Medya çalışanları anlamında görülebilecek “mikro” düzeyle, ideolojinin yarattığı “makro” düzey arasında değişen bu beş kategori “etkiler hiyerarşisi” diye adlandırılmaktadır. Bu hiyerarşide ideoloji en tepede görülerek diğer tüm seviyelere doğru bir süzgeç işlevinin varolduğu ileri sürülmektedir. Bir olayın haber olabilmesi için öncelikle bu süzgeçten geçmesi gerektiği düşünülmektedir. Eş deyişle, en üstteki düzey olan ideolojik düzey en önemli belirleyici niteliği taşımaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 111

Yetiştirme kuramının üçüncü aşaması aşağıdakilerden hangisidir?

Mesaj sistem çözümlemesi

Kurumsal süreç çözümlemesi

Yaygın görüş haline getirme

Yetiştirme çözümlemesi

İçerik çözümlemesi

Açıklama:

Yetiştirme çözümlemesi, kültürel göstergeler projesinin üçüncü bileşeni ve aşamasıdır. Yetiştirme kavramı televizyonun insanların sosyal gerçeklik kavramlaştırması ve dünya algılaması üzerindeki rolünü tanımlamak için kullanılmaktadır. İzleyicinin sosyal gerçeklik kavramlaştırmasıyla, televizyon içeriğindeki en çok yinelenen ve yayılmacı imge ve ideolojiler arasındaki ilişkiyi incelemektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 112

Aşağıdakilerden hangisi kamuoyu kavramı ile ilgili doğru bir ifadedir?

Herkesi içeren bir kamuoyu mümkündür.

Kamuoyunda azınlıkta kalanlar baskı altında kalarak çoğunluğun görüşlerini paylaşır.

Kamuoyunun hem çoğunluğun hem de azınlığın kanaatlerini açıklanması gerekir.

Bir görüşün kamuoyu olarak kabul edilebilmesi için yurttaşların büyük çoğunluğu tarafından kabul edilmesi zorunlu değildir.

Kamuoyu sadece belli bir kesime açık olduğu için demokratik değildir.

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 113

Aşağıdakilerden hangisi kamuoyu kavramı ile ilgili doğru bir ifadedir?

Demokratik olmayan rejimlerde de haber ve düşünceler özgürce yayılabilir ve tartışılabilir ve serbest bir kamuoyu oluşturulabilir.

Her konuda kamuoyunun görüşü anket yöntemiyle tam olarak ortaya konulabilir.

20. Yüzyıla kadar kamuoyuna yönelik araştırmalar A.B.D’deki bilim insanları tarafından gerçekleştirilmiştir.

Kamuoyu oluşturma” kavramı iletişim ve siyaset bilimi alanlarında medyanın rolü sorgulanırken kullanılmamaktadır.

Kamuoyu oluşturmak bir düşünceyi yaygınlaştırmak ve halkın dikkatini o düşünce etrafında toplamak ve yoğunlaştırmak anlamlarına gelmektedir.

Açıklama:

Çeşitli sorunlar hakkında kamuoyunun görüşü anket yöntemiyle tam olarak ortaya konulamaz. Bunun yerine birey kanaatlerinin biçimlendiği ve açıklandığı kolektif süreçlerin incelenmesi gereklidir. Çünkü kamuoyu, karşılıklı etkileşimin ve iletişimin bir ürünüdür. 20. yüzyıla kadar kamuoyuna yönelik araştırmalar Avrupa’daki bilim insanları tarafından gerçekleştirilmiştir. “Kamuoyu oluşturma” kavramı ise daha çok iletişim ve siyaset bilimi alanlarında medyanın rolü sorgulanırken kullanılmaya başlamıştır. Medya aracılığıyla “kamuoyunun oluşturulması”, aslında özgür ve demokratik toplumlarda kanaatlerin yönlendirilmesine karşılık gelen eleştirilere konu olmuştur. Demokratik rejimlerde kamuoyu, serbestçe oluşmaktadır. Demokratik olmayan rejimlerde ise kamuoyu oluşturulmaktadır. Serbest bir kamuoyunda haber ve düşünceler özgürce yayılabilir ve tartışılabilir.

Doğru Cevap: E

Soru 114

Aşağıdakilerden hangisi suskunluk sarmalı kuramı ile ilgili doğru bir ifadedir?

Belli bir görüşe sahip birçok insan, toplumdan, bulunduğu çevreden dışlanma korkusuyla görüşünü rahatlıkla savunacaktır.

Kuram özünde, insanların azınlıkta olduklarını hissettiklerinde neden düşüncelerini açıklamaktan çekindiklerini açıklamaktadır.

Kuram, insanlar belli bir görüşü benimsemede yalnız olduklarını düşünüyorlarsa bunu açık olarak dile getirmekten çekinmediklerini anlatmaktadır.

Birey belli bir görüşün toplumda ne kadar geçerli olduğunu saptamada kitle iletişim araçlarını bir ölçüt olarak kullanmadığına değinmektedir.

İletişim araçlarının hemen hepsi az ya da çok tekelci bir şekilde aynı kanıları dile getirme eğiliminde olmadığı için insanları toplumdaki kanı iklimine ilişkin çoğu kez yanlış bir görüntüyle başbaşa bırakmazlar.

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 115

Aşağıdakilerden hangisi suskunluk sarmalı kuramı ile ilgili doğru bir ifadedir?

Medya hangi düşüncelerin toplumda baskın olduğuyla ilgili izlenimleri şekillendirmekte rol oynamaz.

Medya hangi düşüncelerin bir kimse tarafından toplum önünde, soyutlanmadan söylenebileceğiyle ilgili izlenimleri şekillendirmez.

Medya hangi düşüncelerin çoğalmakta olduğuyla ilgili izlenimleri şekillendirir.

Suskunluk sarmalı açısından “dışlanma tehdidi” önemli bir unsur değildir.

İnsanlar dışlanma korkusu nedeniyle sürekli olarak düşünce iklimini gözlemlemez ve diğer insanların ne düşündüklerini anlamak için medyanın yayınlarını takip etmezler.

Açıklama:

Kişi, kendi görüşünün azınlıkta kaldığına inanırsa, dışlanma korkusuyla onu açıklamaktan çekinir. Çoğunluğun görüşünü oydaşma olarak kabul eder. Bu süreç içinde medya, temel bilgi kaynağı olarak aktif rol oynar. Medyanın önemli bir rol oynamasının nedeni ise insanların kamuoyunun dağılımı için baktıkları kaynak olmasıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 116

Aşağıdakilerden hangisi gündem belirleme kuramı ile ilgili doğru bir ifadedir?

A.B.D’de 1968 yılında gerçekleşen Başkanlık seçiminde medyanın gündemini kamu gündemi oluşturduğu sonucuna ulaşılmıştır.

A.B.D’de 1977’de yapılan başka bir araştırmada medya gündeminin kamu gündemine öncülük ettiği sonucuna ulaşılmamıştır.

Yapılan araştırmalara göre, medyada büyük yer tutan konular, kamu gündeminde önemli konular değildir.

Gündem belirleme yaklaşımı, medyanın insanların ne hakkında düşüneceklerini belirlediği düşüncesine dayanmaz.

Medya, haberleri sunuş yoluyla kamuoyunun düşündüğü ve konuştuğu konuları, eş deyişle kamu gündemini belirlememektedir.

Açıklama:

1968 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde gerçekleştirilen Başkanlık seçimi sürecinde medya işlenen konuların önemlilik derecesi ile kamuoyundaki aynı konulara yönelik önemlilik derecesi arasındaki ilişkiyi sorgulayan McCombs ve Shaw, pozitif bir ilişkinin varlığını kanıtlamışlardır. Kamu ve medya gündemi karşılaştırıldığında bunlar arasında güçlü bir ilişki olduğu görülmüştür. Seçim döneminde kamudaki en önemli konuya medyada da en çok ilginin gösterildiği belirlenmiştir. Bu doğrultuda, medyanın gündeminin kamu gündemini belirlediği sonucuna ulaşılmıştır. Bilim insanları, bu durumu, “medyanın gündem belirleme rolü” olarak tanımlamışlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 117

Aşağıdakilerden hangisi gündem belirleme süreci ile ilgili doğru bir ifadedir?

Bir gazetenin ilk sayfasında işlenen konular, ilk sayfada da manşette ya da sür manşette işlenen konular en önemli konular değildir.

Radyo ve televizyon haber bültenlerinde ise ilk haber, en önemli haber değildir.

Bir konu medyada ne kadar sık yayımlanırsa, ne kadar çok haber yapılırsa o kadar önemli görülür.

Kamu gündemini ölçmek için genellikle uygulanan yöntem anket değildir.

Medyada önemli bulunan konular, bir şekilde kamuoyu tarafından da önemli konular olarak algılanmamaktadır.

Açıklama:

Gündem belirleme süreci bir konunun medya gündeminde yer almasıyla başlar. Konuya medya gündeminde verilen önem derecesine bağlı olarak, kamu gündeminde de konunun önemine ilişkin algı şekillenir. Bir gazetenin ilk sayfasında işlenen konular, ilk sayfada da manşette ya da sür manşette işlenen konular en önemli konulardır. Radyo ve televizyon haber bültenlerinde ise ilk haber, en önemli haberdir. Bir konu medyada ne kadar sık yayımlanırsa, ne kadar çok haber yapılırsa o kadar önemli görülür.

Doğru Cevap: C

Soru 118

Aşağıdakilerden hangisi medya gündemini belirleyen unsurlardan biri değildir?

Medya çalışanlarının ideolojik eğilimlerinin etkileri

Kurumsal amaçlardan kaynaklanan etkiler

Medya çalışanlarının çalışma düzeninden kaynaklanan etkiler

Medya çalışanlarının özel yaşamından kaynaklanan etkiler

Halkla İlişkiler Faaliyetleri

Açıklama:

İdeolojik eğilimlerin etkileri: İdeolojik eğilimler ya da kitle iletişim aracının herhangi bir ideolojiye olan yakınlığının doğurduğu etkiler tüm diğer unsurların üzerinde yer alır. Eş deyişle medya içerikleri üzerindeki temel belirleyici olarak ideoloji en tepeye konulmaktadır. Çalışma düzeninden kaynaklanan etkiler: Medya rutinleri düzeyi de denilen bu düzeyde daha çok sosyolojik yaklaşım çerçevesinde incelenen ve yayın periyodu, zaman kısıtlılığı, yer sınırlılığı, haber yazım kuralları, haber değeri, objektiflik ve haber kaynağına olan bağlılıktan doğan etkiler tanımlanır. Medya çalışanlarının özel yaşamları medya gündemini belirleyen unsurlardan biri değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 119

Bir konu hakkında medyanın dikkatini çeken, bir konuya önem veren, ilgi gösteren bireyler ya da bir grup insan medya gündemini belirleyen unsurlar arasında hangisini gerçekleştirmektedir?

konu teklifçiliği

ateşleyici olaylar

gerçek yaşam göstergeleri

gündem yanlılığı

medya savunuculuğu

Açıklama:

Bir soruna işaret etmek amacıyla habercilere haber yapılması için önerilerde bulunan konu teklifçilerinin de önemli bir rolü bulunmaktadır. Çünkü onlar olmasa belki bu konular medya gündemine girmeyebilecektir. Örneğin Türkiye’de TEMA Vakfı’nın başlattığı erozyonla mücadele kampanyası bu tür bir konu teklifçiliği rolüne işaret etmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 120

Aşağıdakilerden hangisi yetiştirme kuramı ile ilgili doğru bir ifadedir?

Televizyon önemli bir sosyalleşme aracı değildir.

Televizyon merkezileşmiş kitlesel üretim yapmaktadır.

Televizyon merkezileşmiş hikâye anlatıcı konumunda değildir.

Televizyon toplumun tüm üyelerine ortak kültürel normları paylaştırmaz.

Televizyon kültürle doğrudan etkileşim içerisinde değildir.

Açıklama:

Televizyon dünyası diğer kitle iletişim araçlarının içeriğinden farklı bir içeriğe sahiptir. Bunun en önemli nedeni televizyonun merkezileşmiş kitlesel üretim yapmasıdır. Toplam nüfus için yapılan bu üretimle gelen uyumlu bir mesaj grubu seçmeden izlenmektedir. Televizyon merkezileşmiş hikâye anlatıcı konumundadır. Hikâye anlatma ve günümüzde televizyon aracılığıyla yapıldığı düşüncesi yetiştirme kuramının temel önermelerinden birisidir. Televizyonu tek yapan; standartlaştırma, doğrusal bir akış haline getirme ve genişletme kapasitesidir. Daha da önemlisi neredeyse toplumun tüm üyelerine ortak kültürel normları paylaştırmasıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 121

Aşağıdaki kavramlardan hangisi suskunluk sarmalı, gündem belirleme ve yetiştirme kuramlarının ortak noktasında yer alır?

Sosyalleşme

Sınırlı etki

Kamuoyu

Belirsizlik

Bireyselleşme

Açıklama:

Bu ünitede suskunluk sarmalı, gündem belirleme ve yetiştirme kuramları üzerinde açıklamalarda bulunulacaktır. Bu kuramların ortak noktasında yer alan kamuoyu kavramını öncelikle tanımlamak, kuramların anlaşılmasını kolaylaştıracaktır.

Doğru Cevap: C

Soru 122

Aşağıdaki ifadelerden hangisi “kamuoyu” kavramını en iyi tanımlar?

Bir konuyla ilgili halkın düşüncesi.

Bir konuyla ilgili halkın içindeki kanaat önderlerinin düşüncesi.

Bir konuyla ilgili azınlık grupların düşüncesi.

Bir konuyla ilgili uzmanların düşüncesi.

Bir konuyla ilgili kanun yapanların düşüncesi.

Açıklama:

Bu doğrultuda kamuoyu ise şu anlama gelmektedir: “Bir konuyla ilgili halkın genel düşüncesi, halkoyu.”
Bir konuyla ilgili halkın düşüncesi.

Doğru Cevap: A

Soru 123

Bir düşünceyi yaygınlaştırmak ve halkın dikkatini o düşünce etrafında toplamak ve yoğunlaştırmak anlamlarına gelen, bir konu hakkında oluşan düşüncelerden hareketle iletişim yoluyla karar vermeye kadar uzanan sürece ne denir?

Taraftar kazanmak

Kamuoyu oluşturmak

Kampanya yapmak

Stratejik davranmak

Konum belirlemek

Açıklama:

Kamuoyu Oluşturma
“Kamuoyu oluşturma” kavramı daha çok iletişim ve siyaset bilimi alanlarında medyanın rolü sorgulanırken kullanılmaya başlamıştır. Kamuoyu oluşturma, bir konu hakkında oluşan düşüncelerden hareketle, iletişim yoluyla karar vermeye kadar uzanan sürece karşılık gelmektedir. Kamuoyu oluşturmak ya da yaratmak, bir düşünceyi yaygınlaştırmak ve halkın dikkatini o düşünce etrafında toplamak ve yoğunlaştırmak anlamlarına gelmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 124

Elisabeth Noelle-Neumann aşağıdaki kuramların hangisinin geliştiricisi olarak bilinir?

Kültürleme

Suskunluk sarmalı

Gündem belirleme

Sihirli mermi

Yararlar ve doyumlar

Açıklama:

Suskunluk sarmalı kuramı (spiral of silence), Alman sosyolog Elisabeth Noelle-Neumann tarafından geliştirilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 125

Kanaat, motivasyon, algılama ve tutum kamuoyunu oluşturan araçlar içerisinde hangisinde yer alır?

Psikolojik araçlar

Sosyolojik araçlar

Politik araçlar

Medya

Kişisel araçlar

Açıklama:

Kamuoyu Oluşturma

Psikolojik araçlar

Kanaat

Motivasyon

Algılama

Tutum

Doğru Cevap: A

Soru 126

Aşağıdakilerden hangisi suskunluk sarmalı kuramını açıklayan en doğru ifadedir?

Sadece birbirini tanıyan grup üyeleri birbirinin düşüncelerini etkileyebilir.

Toplumda hakim düşüncenin tarafı olduğu görüşler herkes tarafından benimsenmeyebilir.

Grup içinde farklı düşünen bireyler suskun kaldığında diğerleri tarafından etkilenmeyebilir.

Sadece birbirini tanıyan grup üyeleri değil toplum da uzlaşmadan sapan bireyleri tehdit eder.

Grup içinde uzlaşmadan sapanlar diğer üyeler tarafından tehdit edilir.

Açıklama:

Kuram, yalnızca üyelerinin birbirlerini tanıdıkları grupların değil, toplumun da oydaşmadan (uzlaşmadan) sapan bireyleri tehdit ettiği varsayımına dayanır: Kişi, kendi görüşünün azınlıkta kaldığına inanırsa, dışlanma korkusuyla onu açıklamaktan çekinir.
Sadece birbirini tanıyan grup üyeleri değil toplum da uzlaşmadan sapan bireyleri tehdit eder.

Doğru Cevap: D

Soru 127

Dışlanma korkusu ile çoğunlukta olan görüşü desteklemese bile bireyleri egemen görüşü desteklermiş gibi görünmeye yöneldiklerini söyleyen kuram aşağıdakilerden hangisidir?

Gündem belirleme

Yetiştirme

Yalnızlık korkusu

Suskunluk sarmalı

Aitlik duygusu

Açıklama:

Temel olarak suskunluk sarmalı kuramı şu görüşe dayanır: İnsanlar belli bir görüşü benimsemede yalnız olduklarını düşünüyorlarsa bunu açık olarak dile getirmekten kaçınırlar; ancak bu görüşlerinin paylaşıldığını ya da destek göreceğini düşünüyorlarsa çevrelerindeki diğer insanlarla bu görüşleri hakkında konuşurlar. Birey belli bir görüşün toplumda ne kadar geçerli olduğunu saptamada kitle iletişim araçlarını bir ölçüt olarak kullanabilir. Benimsediği görüş bu araçlarda yeteri düzeyde yer almıyor, dile getirilmiyorsa, bunun yeterince kabul gören bir görüş olmadığı sonucuna varır. İletişim araçlarının hemen hepsi az ya da çok tekelci bir şekilde aynı kanıları dile getirme eğiliminde olup insanları toplumdaki kanı iklimine ilişkin çoğu kez yanlış bir görüntüyle başbaşa bırakmaktadırlar. Buradan hareketle belli bir görüşe sahip birçok insan, toplumdan, bulunduğu çevreden dışlanma korkusuyla görüşünü savunamayacaktır. Suskun kalındıkça bu görüş olduğundan daha az yaygın ve geçerli sayılacak ve bu durum ise bir suskunluk sarmalının oluşmasına neden olacaktır. Genel-geçer görüşlerden farklı görüşleri olan insanlar giderek seslerini duyurmada daha az istekli olacak ve iletişim araçlarının görüşü giderek baskın ve doğru olarak algılanacaktır.

Doğru Cevap: D

Soru 128

Grup dinamiklerinde grubun kendi normlarına aykırı davranan bireyleri önce ikna etmeye çalışması, sonrasında dışlamakla tehdit etmesi ve nihayetinde dışlaması, suskunluk sarmalı kuramının hangi önemli unsurunu ifade eder?

Tartışma

Kabul olgusu

Geri dönüş

Dahil olma

Dışlanma

Açıklama:

Suskunluk Sarmalı Kuramı
Suskunluk sarmalı açısından “dışlanma tehdidi” önemli bir unsurdur. Noelle-Neu- mann bu düşünceyi, grup dinamikleri konusunda yapılan araştırmalardan elde etmiştir. Örneğin Cartwright ve Zander’e göre grup, grup normlarına aykırı davranan bireyleri önce ikna etmeye çalışır. İkinci aşamada, dışlamakla tehdit eder. Son aşamada ise gruptan dışlar.

Doğru Cevap: E

Soru 129

Gündem belirleme kuramı aşağıdaki dönemlerden hangisine bir karşı çıkış olarak değerlendirilebilir?

Medyanın güçlü etkilere sahip olduğu görüşünün hakim olduğu döneme

Medyanın örgütsel iletişimde daha fazla etkili olduğu görüşünün hakim olduğu döneme

Medyanın bireylerin siyasal tercihlerini etkilediği görüşünün hakim olduğu döneme

Medyanın bireyleri farklı şekillerde etkilediği görüşünün hakim olduğu döneme

Medyanın sınırlı etkilere sahip olduğu görüşünün hakim olduğu döneme

Açıklama:

Medyanın sınırlı etkilere sahip olduğu görüşünün hâkim olduğu dönemde geliştirilen gündem belirleme kuramı (agenda-setting theory), bu görüşe bir karşı çıkış anlamına gelmektedir.
Medyanın sınırlı etkilere sahip olduğu görüşünün hakim olduğu döneme

Doğru Cevap: E

Soru 130

Bernard Cohen’in “Basın çoğu zaman insanlara ne düşüneceklerini söylemede başarılı olmayabilir, fakat okurlara ne hakkında düşüneceklerini söylemede fevkalade başarılıdır” sözü medyanın tutum geliştirme yönünde olmasa bile hangi konuda başarılı etkiye sahip olduğunu ifade etmektedir?

Taraftar kazanma

Farkındalık yaratma

Yönlendirme

Saygı görme

Kabul görme

Açıklama:

Gündem Belirleme Kuramı
Bernard Cohen 1963’de yayımlanan “The Press and Foreign Policy (Basın ve Dış Siyaset)” adlı eserinde “Basın, çoğu zaman insanlara ne düşüneceklerini söylemede başarılı olmayabilir, fakat okurlara ne hakkında düşüneceklerini söylemede fevkalade başarılıdır... Dünya farklı insanlara; kendilerine okudukları (gazete) sayfaların yazarları, editörleri ve yayıncıları tarafından çizilen haritaya bağlı olarak, farklı görülecektir” demiştir. Cohen bu sözüyle medyanın tutumlar yönünde değil belki ama farkındalık yaratma anlamında başarılı etkilere sahip olduğunu söylemeye çalışmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 131

Medya içeriklerini belirleyen unsurları açıklamaya yönelik sınıflandırmalar içerisinde Etkiler Hiyerarşisinde en tepede görülen ve süzgeç işlevi gören etki aşağıdakilerden hangisidir?

Medya çalışanlarından kaynaklanan etkiler

Çalışma düzeninden kaynaklanan etkiler

Kurumsal amaçlardan kaynaklanan etkiler

Kurum dışından gelen etkiler

İdeolojik eğilimlerin etkileri

Açıklama:

Medya Gündemini Belirleyen Unsurlar
Etki kaynağına göre medya içerikleri üzerindeki etkiler birbirinin üzerine sıralanan beş ayrı düzeyde (katmanda) tanımlanır: Medya çalışanlarından kaynaklanan etkiler, çalışma düzeninden kaynaklanan etkiler, kurumsal amaçlardan kaynaklanan etkiler, kurum dışından gelen etkiler, ideolojik eğilimlerin etkileri. Medya çalışanları anlamında görülebilecek “mikro” düzeyle, ideolojinin yarattığı “makro” düzey arasında değişen bu beş kategori “etkiler hiyerarşisi” diye adlandırılmaktadır. Bu hiyerarşide ideoloji en tepede görülerek diğer tüm seviyelere doğru bir süzgeç işlevinin varolduğu ileri sürülmektedir. Bir olayın haber olabilmesi için öncelikle bu süzgeçten geçmesi gerektiği düşünülmektedir. Eş deyişle, en üstteki düzey olan ideolojik düzey en önemli belirleyici niteliği taşımaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 132

Aşağıdakilerden hangileri gündem belirleme kuramının isim babaları olarak bilinir?

Noelle and Neumann

Gerbner ve Morgan

McCombs and Shaw

Morgan ve Noelle

McQuail and Gerbner

Açıklama:

Gündem belirleme kuramının isim babaları Maxwell McCombs ve Donald Shaw, düşüncenin temellerinin ilk iletişim araştırmacılarından, siyaset bilimci Walter Lippmann’ın 1922’de yayımlanan Kamuoyu (Public Opinion) adlı eserine dayandığını ifade ederler.
McCombs and Shaw

Doğru Cevap: C

Soru 133

"Medya, insanların ne hakkında düşüneceğini belirler" temel hipotezi aşağıdakilerden hangisine aittir?

Yetiştirme

Yararlar ve doyumlar

Suskunluk sarmalı

Gündem belirleme

Sihirli mermi

Açıklama:

Gündem belirleme yaklaşımının temel hipotezi, medyanın insanların ne hakkında düşüneceklerini belirlediği düşüncesine dayanır.

Doğru Cevap: D

Soru 134

Kamu gündemini belirleyen unsurlar içerisinde, bireylerin sınırlı sayıda konu ile ilgilendikleri bulgusundan hareketle bir konunun gündemde yukarı çıkabilmesi için daha önce var olan bir konuyu aşağıya itmesi aşağıdakilerden hangisini ifade etmektedir?

Gündemin sıfır toplam oyunu

Kaynağın güvenirliği

Medya etkilerine maruz kalma derecesi

Yönelim gereksinimi

Mesajın tekrarlanması

Açıklama:

Kamu Gündemini Belirleyen Unsurlar
Kamuoyunun belirli bir şekilde, belirli bir konu üzerinde uzun süre odaklanması için o konunun toplum için sürekli bir önemliliğinin sağlanması gereklidir. Ancak bu zor bir iştir. Kamuoyu araştırmalarında bireylerin en fazla dört ya da beş konu ile ilgilendikleri doğrultusunda elde edilen bulgular gündeme girebilecek konular arasında yoğun bir rekabetin yaşanmasını zorunlu kılmaktadır. Bu kısıtlılık baskı gruplarının gündemi, medya gündemi, izleyici kitlenin gündemi, siyasilerin gündemi ve siyasal gündem için de söz konusudur. Gündemler, teorik olarak sıfır-toplam oyunu gibi sınırlı sayıda konuyu ancak taşıyabilmektedir. Konular aynen köşe kapmaca oynar gibi gündemde yer değiştirmektedir. O halde bir konunun gündeminde tırmanması, mutlaka üstündeki konuların gündemden aşağıya inmesi ve sonuçta gündemde daha önce var olan bir konuyu aşağıya itmesi anlamına gelmektedir. Böylece konular arasında gündeme girebilmek için bir rekabet yaşanmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 135

Aşağıdakilerden hangileri gündem belirleme alanındaki çalışmaları sistematik bir şekilde bir araya getirmiştir?

Gerbner ve Morgan

Rogers and Noelle

McCombs and Shaw

Dearing and Shaw

Rogers and Dearing

Açıklama:

Gündem belirleme alanındaki çalışmaları sistematik bir şekilde bir araya getiren Rogers ve Dearing; medya gündeminin kamu gündemini belirlediğini, bu süreçten de bir şekilde siyasal gündemin etkilendiğini bir model çerçevesinde ortaya koymuştur.
Rogers and Dearing

Doğru Cevap: E

Soru 136

Medyanın bazı sorunlara kamuoyunun dikkatini çekmesi ve bazılarını görmezden gelmesi, ele alınan konunun da bazı yönlerinin seçilerek belirli çağrışımlarla birlikte sunulması aşağıdaki hangi kavramlarla ifade edilir?

İkinci düzey gündem belirleme

Eleme ve seçme

Kabul görme ve reddetme

Önceleme ve çerçeveleme

Sıralama ve sınırlandırma

Açıklama:

Önceleme ve Çerçeveleme
Medya gündemindeki konu ya da kişilerin niteliklerinin kamu gündemindeki etkilerini konu alan ikinci düzey gündem belirleme araştırmalarıyla yakın ilişkide bulunan iki kavram, önceleme (öne çıkarma, önemlileştirme) ve çerçevelemedir. Önceleme, öne çıkarma ya da önemli hale getirme, gündem belirleme kuramının bir uzantısı olarak kullanılmaktadır. Medya, bazı sorunları görmezden gelir ama bazı sorunlara da dikkatimizi çeker. Böylece bizim siyasal partileri, başkanları, liderleri, politikaları değerlendirdiğimiz ölçütleri belirler. Bir haberde ele alınan konunun genellikle kamuoyunun istendik yönde dikkatini çekebilecek şekilde bazı yönlerinin seçilerek kimi zaman belirli çağrışımlarla birlikte sunulduğu da söylenebilir. Çerçeveleme ele alınan bir sorunun bazı boyutlarını seçerek metin içerisinde daha görünür hale getirmektir.

Doğru Cevap: D

Soru 137

George Gerbner aşağıdakilerden hangisini geliştiren kuramcı olarak bilinir?

Gündem belirleme kuramı

Yetiştirme kuramı

Suskunluk sarmalı kuramı

Sihirli mermi kuramı

Yararlar ve doyumlar kuramı

Açıklama:

Yetiştirme kuramı (Cultivation Theory), Amerika Birleşik Devletleri’nde 1960’ların sonu ve 1970’li yılların başında Gerorge Gerbner tarafından Kültürel Göstergeler Projesi adı altında geliştirilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 138

Televizyon izleyicisinin bilinçsizce, televizyon dünyasının demografik gerçeklerini edinip, rastlantısal ve kasıtlı olmaksızın bu dünyanın gerçeklerini öğrenmesi kültürel göstergeler projesinin hangi bileşenini ifade etmektedir?

Mesaj sistem çözümlemesi

Yetiştirme çözümlemesi

Kurumsal süreç çözümlemesi

Kavramsal önem çözümlemesi

Gündem çözümlemesi

Açıklama:

Kültürel Göstergeler Projesinin Bileşenleri
Yetiştirme çözümlemesi, kültürel göstergeler projesinin üçüncü bileşeni ve aşamasıdır. Yetiştirme kavramı televizyonun insanların sosyal gerçeklik kavramlaştırması ve dünya algılaması üzeuindeki rolünü tanımlamak için kullanılmaktadır. İzleyicinin sosyal gerçeklik kavramlaştırmasıyla, televizyon içeriğindeki en çok yinelenen ve yayılmacı imge ve ideolojiler arasındaki ilişkiyi incelemektedir.
Yetiştirmenin anlamı şudur: Kültürel üretimin egemen tarzları, mesajları ve temsilleri oluşturmaya eğilimlidir. Bu mesaj ve temsiller kültürel bağlamları, kurumların pratiklerini, yönelimlerini, dünya görüşlerini ve ideolojilerini beslemektedir. Söz konusu mesaj ve temsiller de zaten bu kültürel bağlam ve kurumlardan kaynaklanmaktadır. Televizyon izleyicisi bilinçsizce, televizyon dünyasının demografik gerçeklerini edinir, rastlantısal ve kasıtlı olmaksızın bu dünyanın gerçeklerini öğrenir. Bu ise yetiştirmedir.

Doğru Cevap: B

Soru 139

Televizyonun ortak yönelimleri oluşturması, görece bir homojenleşme sağlaması, farklı görüşlerin emilmesi ve farklı izleyicilerin bir araya getirilmesi aşağıdaki hangi ifadeyi açıklamaktadır?

Genel izleyiciye açma

Sıradanlaştırma

Genel akım yaratma

Yaygın görüş haline getirme

Seçerek eleme

Açıklama:

Kültürel Göstergeler Projesinin Bileşenleri
Bir süreç olarak yaygın görüş haline getirme, televizyonun ortak yönelimleri yetiştirdiği iddiasının, kuramsal sunumunu ve deneysel kanıtını temsil etmektedir. Yaygın görüş haline getirme, görece bir homojenleşmeyi, farklı görüşlerin emilmesini ve farklı izleyicilerin bir araya getirilmesini ifade etmektedir. Bir ölçüde basılı kültür tarafından geliştirilen ve geçmişten gelen geleneksel farklılıklar, televizyon dünyası içinde kültürlenen ve birbirini izleyen gruplar ve kuşaklar düzeyinde bulanıklaşmaktadır. Yaygın görüş haline getirme, çok seyredenlerin, televizyon dünyasını öteki etken ve etkilerden kaynaklanan davranış ve yönelimlerdeki farklılıkları yok ederek algılaması anlamına gelmektedir. Başka bir deyişle farklı izleyici gruplarının yanıtlarındaki farklılıklar, bu grupların farklı kültürel, sosyal ve politik özellikleriyle uyumlu duruma getirilmiş farklılıklar, anılan grupların çok seyredenlerinin yanıtlarında azalmakta ya da yok olmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 140

Aşağıdakilerden hangisi yetiştirme kuramı özelinde yapılan araştırmalarda daha ön plandadır?

Televizyon

Radyo

Siyasal kampanyalar

Yazılı basın

Reklam kampanyaları

Açıklama:

Yetiştirme kuramının önermeleri aslında tüm kitle iletişim araçları için geçerlidir ama televizyonun önemi daha büyüktür. Yetiştirme araştırmaları hep televizyon özelinde yapılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 141

Aşağıdakilerden hangisi "Belli bir konuda belirli bir kamuoyundan söz edilebilir. Ancak bunun bir koşulu vardır. Hem çoğunluğun hem de azınlığın kanaatlerinin açıklanması gerekir. Herkesi içeren kamuoyu olamaz. Dolayısıyla bir görüş kamuoyu olarak kabul edilebilir ama bu görüşün yurttaşların büyük çoğunluğu tarafından kabul edilmesizorunludur. Elbette, kamuoyundan söz edilebilmesi için azınlıkta kalanların baskı altında kalmadan, çoğunluğun görüşlerini paylaşmaları gerekmektedir. Ayrıca, kamuoyunun demokratik bir rejimde herkese açık olması gerekmektedir." görüşünü savunan kamuoyu yaklaşımıdır?

Lasswell’in siyaset biliminde psikolojiyi esas tutan iktidar kuramı

Lowell’in etkili çoğunluk kuramı

Albig’in öncülüğünü yaptığı grup kavramı üzerine dayanan sosyolojik kuram

Suskunluk sarmalı kuramı

Maxwell McCombs kuramı

Açıklama:

Lawrence A. Lowell’e göre belli bir konuda belirli bir kamuoyundan söz edilebilir. Ancak bunun bir koşulu vardır. Hem çoğunluğun hem de azınlığın kanaatlerinin açıklanması gerekir. Herkesi içeren kamuoyu olamaz. Dolayısıyla bir görüş kamuoyu olarak kabul edilebilir ama bu görüşün yurttaşların büyük çoğunluğu tarafından kabul edilmesi
zorunludur. Elbette, kamuoyundan söz edilebilmesi için azınlıkta kalanların baskı altında kalmadan, çoğunluğun görüşlerini paylaşmaları gerekmektedir. Ayrıca, kamuoyunun demokratik bir rejimde herkese açık olması gerekmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 142

Aşağıdakilerden hangisi "Siyasal güç ile bireylerin değer yargıları arasında bir ilişki bulunmaktadır. Lasswell, kamuoyu ile kamuoyunu oluşturan bireylerin kişisel kanaatleri arasında yakın bir ilişki görmüştür. Buna bağlı olarak, kamuoyunu yaratan düşüncelerin temellerini kişilerin psikolojilerinde aramaktadır. Siyasal iktidar, azınlık olan seçkinlerin
elindedir. Bu seçkinler toplum üzerinde etkili olmayı denemektedirler. Bu nedenle kamuoyunu aktif ve pasif olarak iki başlıkta toplamak yararlı olacaktır. Düşünüre göre kamuoyu, üç toplumsal işleve sahiptir. Kamuoyu; kanaatlerin uyumuna, kanaatlerin gevşemesine
ve kanaatlerin şiddet yoluna dökülmesine neden olabilir." görüşünü savunan kamuoyu kuramıdır?

Lowell’in etkili çoğunluk kuramı

Lasswell’in siyaset biliminde psikolojiyi esas tutan iktidar kuramı,

Albig’in öncülüğünü yaptığı grup kavramı üzerine dayanan sosyolojik kuram

Suskunluk sarmalı kuramı

Johannes Hus’un Kuramı

Açıklama:

Harold D. Lasswell’e göre ise siyasal güç ile bireylerin değer yargıları arasında bir ilişki bulunmaktadır. Lasswell, kamuoyu ile kamuoyunu oluşturan bireylerin kişisel kanaatleri arasında yakın bir ilişki görmüştür. Buna bağlı olarak, kamuoyunu yaratan düşüncelerin temellerini kişilerin psikolojilerinde aramaktadır. Siyasal iktidar, azınlık olan seçkinlerin
elindedir. Bu seçkinler toplum üzerinde etkili olmayı denemektedirler. Bu nedenle kamuoyunu aktif ve pasif olarak iki başlıkta toplamak yararlı olacaktır. Düşünüre göre kamuoyu, üç toplumsal işleve sahiptir. Kamuoyu; kanaatlerin uyumuna, kanaatlerin gevşemesine
ve kanaatlerin şiddet yoluna dökülmesine neden olabilir.

Doğru Cevap: B

Soru 143

Aşağıdakilerden hangisi kamuoyunu doğrudan oluşturan araçlardan biridir?

Aile

Eğitim

Kültür

Toplumsal kontrol mekanizmaları

Medya

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 144

Aşağıdakilerden hangisi kamuoyunu dolaylı olarak oluşturan araçlardan birdir?

Medyanın psikolojik faktörleri etkilemesi

Siyasal grup ve partiler

Toplumsal kontrol mekanizmaları

Kurum örgüt ve grupların medyayı kullanması

Medyanın sosyolojik faktörleri etkilemesi

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 145

"İnsanlar belli bir görüşü benimsemede yalnız olduklarını düşünüyorlarsa bunu açık olarak dile getirmekten kaçınırlar; ancak bu görüşlerinin paylaşıldığını ya da destek göreceğini düşünüyorlarsa çevrelerindeki diğer insanlarla bu görüşleri hakkında konuşurlar" görüşünü savunan kuram aşağıdakilerden hangisidir?

Lowell’in etkili çoğunluk kuramı

Lasswell’in siyaset biliminde psikolojiyi esas tutan iktidar kuramı

Albig’in öncülüğünü yaptığı grup kavramı üzerine dayanan sosyolojik kuram

Suskunluk sarmalı kuramı

Gündem belirleme kuramı

Açıklama:

Suskunluk sarmalı kuramı (spiral of silence), Alman sosyolog Elisabeth Noelle-Neumann tarafından geliştirilmiştir. Kuram özünde, insanların azınlıkta olduklarını hissettiklerinde neden düşüncelerini açıklamaktan çekindiklerini açıklamaktadır. Temel olarak suskunluk sarmalı kuramı şu görüşe dayanır: İnsanlar belli bir görüşü benimsemede yalnız olduklarını düşünüyorlarsa bunu açık olarak dile getirmekten kaçınırlar; ancak bu görüşlerinin paylaşıldığını ya da destek göreceğini düşünüyorlarsa
çevrelerindeki diğer insanlarla bu görüşleri hakkında konuşurlar.

Doğru Cevap: D

Soru 146

"Zihnimizde resmettiğimiz dünya tablosunun iki kaynaktan beslenir.
Bunlardan ilki yaşam pratikleridir; eş deyişle kendi yaşadığımız ve deneyimlediğimiz olaylar. İkincisi ise kitle iletişim araçlarının bizlere aktardığı bilgilerdir. ... Zihnimizdeki resimler bireysel olarak, doğrudan kişisel deneyimlerimizden, kitaplarda, dergilerde ve gazetelerde ne okuduğumuzdan, televizyon ve sinemada ne seyrettikse onlardan inşa edilir. Kitle iletişim araçları, kafamızdaki resimlerin inşasında baskın rol oynar. " görüşünü savunan kamuoyu kuramı aşağıdakilerden hangisidir?

Gündem belirleme kuramı

Suskunluk sarmalı kuramı

Lowell’in etkili çoğunluk kuramı

Lasswell’in siyaset biliminde psikolojiyi esas tutan iktidar kuramı

Albig’in öncülüğünü yaptığı grup kavramı üzerine dayanan sosyolojik kuram

Açıklama:

Medyanın sınırlı etkilere sahip olduğu görüşünün hâkim olduğu dönemde geliştirilen gündem belirleme kuramı (agenda-setting theory), bu görüşe bir karşı çıkış anlamına gelmektedir. Kuram, medyanın etkilerinin en azından farkındalık yaratma anlamında bilişsel düzeyde geçerli olduğunu vurgulamaktadır. Lippmann, zihnimizde resmettiğimiz dünya tablosunun iki kaynaktan beslendiğini belirtir. Bunlardan ilki yaşam pratikleridir; eş deyişle kendi yaşadığımız ve deneyimlediğimiz olaylar. İkincisi ise kitle iletişim araçlarının bizlere aktardığı bilgilerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 147

I. Medya çalışanları
II. Çalışma düzeni
III. Kurumsal amaçlar
IV. Yönelim gereksinimi
Verilenlerden hangileri medyanın gündemini belirleyen unsurlardan biridir?

I-II-IV

I-III-IV

I-II-III

II-III-IV

I-II-III-IV

Açıklama:

Medya çalışanları, çalışma düzeni, kurumsal amaçlar, kurum dışından gelen etkiler ve ideolojik eğilimlerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 148

I. Kaynağın güvenirliği
II. Bireylerarası iletişim
III. Bireysel nitelikler deneyimler
IV. Gündem yanlılığı
Verilenlerden hangileri kamu gündemini belirleyen unsurlar arasında yer almaktadır?

I-II-IV

II-III-IV

I-II-III

I-III-IV

I-II-III-IV

Açıklama:

Kaynağın güvenirliği, bireylerarası iletişim, bireysel nitelikler deneyimler
kamu gündemini belirleyen unsurlar arasında yer alırken günden yanlılığı medya gündemini belirleyen unsurla arasında yer almaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 149

Medya gündemindeki konu ya da kişilerin niteliklerinin kamu gündemindeki etkilerini konu alan ikinci düzey gündem belirleme araştırmalarıyla yakın ilişkide bulunan kavramların tümü aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Gündem oluşturma- sınırlandırma

Kontrol etme- sınırlandırma

Baskılama-çerçeveleme

Önemlileştirme-baskılama

Önceleme-çerçeveleme

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 150

"İletişim, mesajlar aracılığıyla etkileşimdir. Kitle iletişimi ise sembolik çevrenin kitlesel üretimidir. İletişim; en geniş insancıl anlamında, insanoğlu tarafından ne, neyin önemli ve doğru olduğu konularını içeren mesajların üretimi, elde edilmesi ve algılanmasıdır. Bu tanım, yetiştirme kuramının temelini oluşturur. Nitekim mesajların üretilmesi kurumsal süreci, elde edilmesi mesaj sistemini ve algılanması da yetiştirme boyutunu karşılar." görüşünü savunan iletişim kuramı aşağıdakilerden hangisidir?

Gerbner- yetiştirme kuramı

Gündem belireme kuramı

Suskunluk sarmalı kuramı

Lowell’in etkili çoğunluk kuramı

Siyaset biliminde psikolojiyi esas tutan iktidar kuramı

Açıklama:

Yetiştirme kuramı (Cultivation Theory), Amerika Birleşik Devletleri’nde 1960’ların sonu ve 1970’li yılların başında Gerorge Gerbner tarafından Kültürel Göstergeler Projesi adı altında geliştirilmiştir. Kültürel göstergeler projesinin iletişim ve kültüre bakışı diğer kuramlardan farklı nitelikler taşır. Gerbner, iletişimi iki dönemde ele alır: Bunlar doğrudan deneyimli iletişim ve dolaylı deneyimli iletişim dönemleridir. Ona göre iletişim, mesajlar aracılığıyla etkileşimdir. Kitle iletişimi ise sembolik çevrenin kitlesel üretimidir. İletişim; en geniş insancıl anlamında, insanoğlu tarafından ne, neyin önemli ve doğru olduğu konularını içeren mesajların üretimi, elde edilmesi ve algılanmasıdır. Bu tanım, yetiştirme kuramının temelini oluşturur. Nitekim mesajların üretilmesi kurumsal süreci, elde edilmesi mesaj sistemini ve algılanması da yetiştirme boyutunu karşılar.

Doğru Cevap: A

Ünite 4

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi, Fiske’ ye göre kullanımlar ve doyumlar araştırmalarının temellendiği varsayımları arasında yer almaz?

İzleyici aktiftir; medyanın yayımladığı her şeyin pasif bir alıcısı değildir.

İzleyiciler en iyi doyumu sağlayacak medyayı ve programları özgürce seçerler.

Medya doyumu tek değildir; tatile gitmek, spor yapmak, dans etmek de medyanın kullanıldığı gibi kullanılır.

Medyanın kültürel önemi konusundaki değer yargıları ve görüşler mutlaka dikkate alınmalıdır.

İnsanlar belirli durumlarda kendi çıkarlarının ve güdülerinin farkındadırlar ya da farkındalık sağlanabilir.

Açıklama:

Medyanın kültürel önemi konusundaki değer yargıları göz ardı edilmek zorundadır. Örneğin belli bir dizinin saçma sapan bir dizi olduğunu söylemek gereksizdir. Eğer bu dizi çok sayıda kişi tarafından izleniyor ve çok sayıda kişinin gereksinimlerine yanıt veriyorsa yararlıdır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi, Enformasyon ile ilgili bir izleyici doyumudur?

Kişisel değerlere destek bulmak

Davranış modelleri bulmak

Merak ve genel ilgiyi tatmin etmek

Kendine ilişkin iç görü kazanmak

İçsel kültürel veya estetik zevk almak

Açıklama:

Enformasyon ile ilgili doyumlar • Yakın çevredeki, toplumdaki ve dünyadaki olaylarla ve koşullarla ilgili enformasyon bulmak • Pratik konularda tavsiye ya da fikir ve karar seçenekleri araştırmak • Merak ve genel ilgiyi tatmin etmek • Öğrenme, kendi kendine eğitim • Bilgi sayesinde bir güvenlik duygusu kazanmak'tır. İçsel kültürel veya estetik zevk almak eğlence ile ilgili iken, diğer seçenekler kişisel kimlikle ilgili doyumlardır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi, Kişisel Kimlik ile ilgili izleyici doyumlarından biridir?

Başkalarının koşullarına ilişkin iç görü ve empati kazanmak

Kitle iletişim araçlarındaki değerli öteki ile özdeşleşmek

Başkalarıyla özdeşleşmek ve bir aidiyet duygusu kazanmak

Aileye, arkadaşlara ya da toplumla bağlantı kurmak

Sohbet ve sosyal etkileşim için bir temel bulmak

Açıklama:

Kişisel kimlik doyumları: • Kişisel değerlere destek bulmak • Davranış modelleri bulmak • Kitle iletişim araçlarındaki değerli öteki ile özdeşleşmek • Kendine ilişkin içgörü kazanmaktır. Diğer verilen seçenekler bütünleşme ve sosyal alanla ilgilidir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 4

Rol oynama; rol pekiştirme; rol tanımlamanın yerine koyma; entelektüel geçerlik; otorite uygulama; eşik bekçiliği ve tartışma olanağı, televizyonun hangi tür ilişkisel yararını tanımlar?

Düzenleyici / etkinlik ayarlama

İletişimi kolaylaştırma

Bağlanma/kaçınma

Toplumsal öğrenme

Yeterlik /baskınlık

Açıklama:

"Düzenleyici olma, zaman ve etkinlik ayarlama; konuşma kalıpları" televizyonun Yapısal sosyal yararıdır.
İlişkisel yararlar ise:
1- İletişimi kolaylaştırma: Deneyim örnekleme; ortak zemin; sohbete giriş; endişe azaltma; konuşma gündemi; değer açıklama. 2- Bağlanma/kaçınma: Fiziksel, sözel temas/ihmal; aile dayanışması, aile rahatlığı; çatışma azaltma; ilişki sürdürme 3- Toplumsal öğrenme: Karar verme; davranış modelleme; sorun çözme; değer aktarma; meşrulaştırma; enformasyon yayma; eğitimin yerine geçme
4-Yeterlik/baskınlık: Rol oynama; rol pekiştirme; rol tanımlamanın yerine koyma; entelektüel geçerlik; otorite uygulama; eşik bekçiliği; tartışma olanağıdır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi, Yarışma programlarının eğitimsel çekicilikleriyle ilgili bir doyumdur?

Sandığımdan daha fazlasını bildiğimi keşfediyorum

Kendimi uzmanlarla karşılaştırabiliyorum

Programa katıldığımı ve başarılı olabileceğimi hayal etmeyi seviyorum

Desteklediğim taraf kazanırsa memnun oluyorum

Okul yıllarımı anımsıyorum

Açıklama:

Yarışma programlarının Eğitimsel çekicilik doyumları: • Sandığımdan daha fazlasını bildiğimi keşfediyorum • Kendimi geliştirdiğimi keşfediyorum • Programa katılanlara saygı duyuyorum • Daha sonra bazı sorular üzerinde tekrar düşünüyorum • Yarışmaları eğitici buluyorum. Diğer seçenekler Kendini takdir etme doyumlarıdır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi, Kullanımlar ve doyumlar araştırmacılarının, yeni medya ile ilgili olarak çalışmalar yaptıkları konular arasında yer almaz?

YouTube’u izleme güdüleri /motivleri

Kullanıcı kaynaklı medyanın sağladığı doyumlar

Pembe dizilerin izlenmesiyle ilgili doyumlar

Sosyal medyanın kullanımları ve doyumları

E-posta, cep telefonları ve anında mesajlarla ilgili doyumlar

Açıklama:

Kullanımlar ve doyumlar araştırmacıları, yeni medya ile ilgili olarak genellikle şu konularda çalışmalar yapmaktadırlar: • YouTube’u izleme güdüleri (motivleri) • Kullanıcı kaynaklı (user-generated) medyanın sağladığı doyumlar • Sosyal medyanın kullanımları ve doyumları • E-posta, cep telefonları ve anında mesajlarla ilgili doyumlar. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi, Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımının eleştiri ve sorumluluktan kaçınmasını sağlayan yönüdür?

Özgür seçimi vurgulaması ve halka istediğini vermesi.

Bireyci ve psikolojiyi ön plana koyan bir duruş sergilemesi.

Sosyo-kültürel ve toplumsal yorumları dikkate alması.

Statükoyu koruyarak toplumsal ve siyasal katkı sağlaması.

Doyum amaçları ve enformasyon ilişkisinin net olması.

Açıklama:

Doyum kuramcıları, kendilerini sorumluluktan kurtaran Kullanımlar ve Doyum Yaklaşımı'nı, iletişim politikalarının merkezine alırlar. Bu politika “halka istediğini verme” olarak özetlenebilir. Kullanımlar ve doyumlar kuramcıları izleyicinin aktif ve bilinçli seçimini abartma ve kullanma eğilimindedirler. Oysa medya tüketimi çoğu zaman özgür seçimin ürünü değildir; çoğu zaman dayatılmıştır. Diğer seçenekler ise Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımının uygulamadığı veya eleştirilen yönleridir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Sven Windahl ’ın iletişim araçlarının farklı kullanım türlerinin farklı sonuçlar ürettiği hipotezine dayanan bir iletişim modelidir. Kitle iletişimini, iletişimci mi yoksa izleyici bakış açısından görmek mi gibi anlayış farklılıklarını vurgulamanın, benzerlikleri vurgulamaktan daha yararlı olduğuna inanan iki yaklaşımın sentezini savunan bu model aşağıdakilerden hangisidir?

Kullanımlar ve doyumlar Modeli

Kullanımlar ve bağımlılık Modeli

Bağımlılık Modeli

Kullanımlar ve etkiler Modeli

Beklenti -Değer Modeli

Açıklama:

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı ile etki modelinin birleşmesiyle Kullanımlar ve etkiler modeli ortaya atılmıştır. Kullanımlar ve etkiler, Sven Windahl’ın iletişim araçlarının farklı kullanım türlerinin farklı sonuçlar ürettiği hipotezine dayanan bir iletişim modelidir. Windahl’a göre, geleneksel etki yaklaşımları ile kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı arasındaki esas farklılık, bir medya etkisi araştırmacısının kitle iletişimini genellikle iletişimcinin bakış açısından araştırırken, kullanımlar ve doyumlar araştırmacısının izleyiciyi kalkış noktası olarak görmesinden kaynaklanır. Windahl, farklılıkları vurgulamanın benzerlikleri vurgulamaktan daha yararlı olduğuna inanarak iki yaklaşımın bir sentezini ortaya koyar. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

"İnsan davranışını önceden kestirmeyi amaçlayan ve insanların davranışsal tercihler yapmalarına yol açan bilişsel süreçleri tanımlayan çeşitli kuramsal yaklaşımlardır. Bu yaklaşımların ortak önermesi; bir kişinin davranışının, o kişinin olası davranışlarının sonuçları ve bunların kişi için taşıdığı değere ilişkin algısıyla belirlendiğidir." Tanımlanan izleyici yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Kullanımlar ve doyumlar Modeli

Kullanımlar ve etkiler Modeli

Bağımlılık Modeli

Kullanımlar ve Bağımlılık Modeli

Beklenti -Değer Modeli

Açıklama:

Beklenti-değer yaklaşımları, İnsan davranışını önceden kestirmeyi amaçlayan ve insanların davranışsal tercihler yapmalarına yol açan bilişsel süreçleri tanımlayan çeşitli kuramsal yaklaşımlardır. Bu yaklaşımların ortak önermesi; bir kişinin davranışının, o kişinin olası davranışlarının sonuçları ve bunların kişi için taşıdığı değere ilişkin algısıyla belirlendiğidir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi İletişim araçlarının kullanım nedenleri ve doyumları arasında yer almaz?

Dünyada ne olup bittiği hakkında bilgi edinmek

Bireyselleşme ve yalnızlıktan haz almak

Eğlenmek, hoşça vakit geçirmek

Günlük yaşamın baskılarından kurtulmak

Yiyecek, giyecek ve eşyalar hakkında bilgi almak

Açıklama:

İletişim araçlarının kullanım nedenleri ve doyumlar genellikle şu konular etrafında toplanmaktadır: • Dünyada ne olup bittiği hakkında bilgi edinmek • Kişisel ilişki ve arkadaşlık gereksinimini karşılamak • Eğlenmek, hoşça vakit geçirmek • Günlük yaşamın baskılarından kurtulmak • Yiyecek, giyecek ve eşyalar hakkında bilgi almak. Kısacası, bireyselliği değil; kişisel ilişki, iletişim ve arkadaşlık doyumu sağlar. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 11

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımında iletişim araçlarının kullanım nedenleri hangi kavramla açıklanır?

Kişilerin gereksinimleri

Kişilerin hayalleri

Kişilerin beklentileri

Kişilerin yetenekleri

Kişilerin imkanları

Açıklama:

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımında iletişim araçlarının kullanım nedenleri, kişilerin gereksinimleriyle açıklanır. Kişilerin bireysel ve toplumsal gereksinimleri vardır ve bu gereksinimleri giderip, gerginlikten kurtulmaya çalışırlar. Bu gerginliği gidermenin yollarından biri de iletişim araçlarını aktif olarak kullanmaktır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Maslow’un gereksinimler hiyerarşisi modeline göre en alt basmakta yer alan gereksinim nedir?

Fizyolojik gereksinimler

Ait olma/sevgi gereksinimleri

Değer, aidiyet, mensubiyet gereksinimleri

Kendini gerçekleştirme gereksinimleri

Güvenlik gereksinimleri

Açıklama:

Maslow’un gereksinimler hiyerarşisi modeli bu doyumlarla ilgilidir. Maslow, insan güdülerini bir piramit biçiminde değerlendirerek gereksinimlerin aşamaları olduğunu belirtmiştir. Buna göre açlık, susuzluk ve cinselliğin fizyolojik doyumu, gereksinimler piramidinin en alt basamağını oluşturmaktadır. Bu basamaktaki gereksinimler giderilmeden bir üst basamağa geçmek oldukça zordur.

Doğru Cevap: A

Soru 13

İnsanın davranışını bir hedefin gerçekleşmesine ya da bir nesneyi elde etmeye doğru yönelten ya da uyaran içsel güce ne ad verilir?

Arzu

Hayal

Güdü

Hedef

Yöntem

Açıklama:

Güdü, insanın davranışını bir hedefin gerçekleşmesine ya da bir nesneyi elde etmeye doğru yönelten ya da uyaran içsel bir güçtür. Bireyin bu gücün etkisiyle harekete geçmesine de güdülenme (motivasyon) denir.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Kitle iletişim araçlarının etkisinin toplumsal sistem, kitle iletişim araçlarının bu sistemdeki rolü ve izleyicilerin bu araçlarla ilişkileri ile belirlendiği iddia eden model hangisidir?

Kullanımlar ve doyumlar modeli

Bağımlılık modeli

Kullanımlar ve etkiler modeli

Kullanımlar modeli

Gereksinimler modeli

Açıklama:

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı dar bir biçimde bireyin psikolojik gereksinimleri üzerinde odaklanır. Bağımlılık modeli ise iletişim araçlarına bağımlılıkların belirleyicisi olarak toplum, iletişim araçları ve izleyici kitlesi arasındaki üçlü ilişkiyi vurgular. Modele göre kitle iletişim araçlarının etkisi toplumsal sistem, kitle iletişim araçlarının bu sistemdeki rolü ve izleyicilerin bu araçlarla ilişkileri ile belirlenir

Doğru Cevap: B

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi Richard Kilborn'a göre pembe dizi izlemenin nedenlerinden biri olamaz?

Karakterlerle özdeşleşme ve ilişkide olma

Güncel konularla ilgili tartışma konusu edinme

Toplumsal ve kişisel etkileşim için başlama noktası edinme

Gerçek yaşamdan kaçmaya izin veren fantezi dünyası

Entelektüel doyum sağlama

Açıklama:

Pembe dizi izlemek entelektüel bir faaliyet olmadığı için doğru yanıt E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 16

McQuail, Blumler and Brown yaptıkları çalışma sonucunda izleyicinin televizyondaki yarışma programlarını dört temel doyum sağladığı için izlediğini tespit etmiştir. Aşağıdakilerden hangisi bu dört doyumdan biri değildir?

Kendini takdir etme

Toplumsal etkileşimde bulunma

Heyecan duyma

Eğitimsel kazanım

Hayal kurma

Açıklama:

Hayal kurmak yarışma programı izlemenin sonucunda edinilen doyumlardan biri değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi insanların cinayet dizisi izleme nedenlerinden biridir?

Eğitim alma

Güven tazeleme

Karakterle özdeşleşme

Toplumsal yabancılaşma

Kültürlenme

Açıklama:

Bazı izleyiciler cinayet dizilerini kent yaşamına ilişkin bilgi edinmek için kullanırken, bazıları da güven tazeleme amaçlı kullanmaktadır. Yasa ve düzenin sonunda galip gelmesini görmek seyircilerin hoşuna gitmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 18

İnsan davranışını önceden kestirmeyi amaçlayan ve insanların davranışsal tercihler yapmalarına yol açan bilişsel süreçleri tanımlayan kuramlara ne ad verilir?

Bağımlılık modeli

Kullanımlar ve etkiler modeli

Beklenti-değer yaklaşımı

Kullanımlar ve doyumlar modeli

Kullanımlar ve bağımlılık modeli

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 19

İletişim araştırmalarına “aktif izleyici” tezini getiren kuram hangisidir?

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı

Bağımlılık modeli

Beklenti-değer yaklaşımı

Kullanımlar ve bağımlılık modeli

Kullanımlar ve etkileri modeli

Açıklama:

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, iletişim araştırmalarına “aktif izleyici” tezini getirmiştir. Aktif izleyici tezinde, izleyicilerin kendi gereksinimlerine göre iletişim araçlarını ve içeriklerini seçtikleri ve kendi etkilerini kendilerinin aradığı görüşü savunulur.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi kullanımlar ve doyumlar araştırmacılarının yeni medya ile ilgili olarak yaptıkları çalışmalardan biri değildir?

YouTube’u izleme güdüleri

Kullanıcı kaynaklı medyanın sağladığı doyumlar

Sosyal medyanın kullanımları ve doyumları

E-posta, cep telefonları ve anında mesajlarla ilgili doyumlar

Televizyon izlemenin sağladığı doyumlar

Açıklama:

Televizyon yeni medya türü değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımının temelleri hangi araştırmacı tarafından atılmıştır?

Elihu Katz

Denis McQuail

John Fiske

Karl Eric Rosengren

Sven Windahl

Açıklama:

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımının temelleri ilk defa 1959'da Elihu Katz tarafından yazılan bir makalede açıklanmıştır. Katz, bu makalede medyanın insanlara ne yaptığı değil, insanların medya ile ne yaptığı sorusunun sorulması gerektiğini ileri sürerek bu yaklaşımın temellerini atmıştır. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi modelinin en alt basamağında yer ala ve doyurulması gereken en temel ihtiyaç aşağıdakilerden hangisidir?

Ait olma ve sevgi gereksinimi

Güvenlik gereksinimi

Fizyolojik gereksinimler

Değer, aidiyet, mensubiyet gereksinimleri

Kendini gerçekleştirme gereksinimi

Açıklama:

Maslow, insan güdülerini bir piramit şeklinde değerlendirerek gereksinim aşamaları olduğunu ifade etmiştir. Bu piramidin en alt basamağında fizyolojik gereksinimler, ikinci basamakta güvenlik gereksinimleri, üçüncü basamakta ait olma ve sevgi gereksinimi, dördüncü basamakta değer, aidiyet ve mensubiyet gereksinimi, beşinci basamakta kendini gerçekleştirme gereksinimleri yer alır. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 23

"insanın davranışını bir hedefin gerçekleşmesine ya da bir nesneyi elde etmeye doğru yönelten ya da uyaran güç" şeklinde tanımı yapılan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Motivasyon

Güdülenme

Gereksinim

Güdü

Doyum

Açıklama:

Gereksinim, psikolojik bir kavram olup ihtiyaçları ifade eder. Güdülenme ve motivasyon ise güdünün etkisiyle harekete geçmeye denir. doyum, bir ihtiyacın giderilmesi, doyurulması anlamına gelir. Verilen ifade güdü kavramını açıklamaktadır. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi kitle iletişim araçlarının işlevleri arasında yer almaz?

Haber verme

Ürün/ hizmete ilişkin bilgi verme

Zaman geçirme

Eğlenme

Fizyolojik gereksinimleri karşılama

Açıklama:

A, B, C, D seçenekleri kitle iletişim araçlarının işlevleri arasında yer alırken nefes alma, yeme-içme gibi yaşamın devamlılığı için gereken fizyolojik ihtiyaçların karşılanması işlevine sahip değildir. doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 25

I. Başkalarının koşullarına ilişkin içgörü kazanmak.
II. Sosyal rollerin yürütülmesine yardımcı olmak.
III. Başkalarıyla özleşmek ve bir aidiyet duygusu kazanmak.
Yukarıda verilen kitle iletişim araçlarının kullanım nedenleri hangi başlığın altında yer almaktadır?

Enformasyon

Kişisel kimlik

Bütünleşme ve sosyal etkileşim

Eğlence

Dinlenme

Açıklama:

Kitle iletişim araçlarından sağlanan doyumlar farklı biçimlerde sınıflandırış ve kategorize edilmiştir. Verilen ifadeler kitle iletişim araçlarından elde edilen bütünleşme ve sosyal etkileşim ihtiyacının giderilmesine yöneliktir. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi televizyonun sosyal kullanımının sağladığı ilişkisel yararlardan değildir?

Düzenleyici

İletişimi kolaylaştırma

Bağlanma-kaçınma

Toplumsal öğrenme

Yeterlik-baskınlık

Açıklama:

Televizyonun sağladığı yararlar yapısal ve ilişkisel olmak üzere 2'ye ayrılır. B, C, D, ve E seçenekleri ilişkisel; A seçeneği yapısal yararlardandır. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Televizyonun sağladığı yararlar arasında yer alan "karar verme, davranış modelleme, değer aktarma, eğitimin yerine geçme, enformasyon yayma" gibi yararlar hangi kategoride yer alır?

İletişimi kolaylaştırma

Bağlanma-kaçınma

Toplumsal öğrenme

Yeterlik-baskınlık

Ortamsal

Açıklama:

Televizyonun sağladığı yararlar yapısal ve ilişkisel olmak üzere 2 başlıkta incelenir. Verilen yararlar işlevsel kategorisinin altında yer alan toplumsal öğrenme işlevine yöneliktir. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi kullanımlar ve doyumlar araştırmalarında bir dönüm noktası olarak ifade edilebilir?

Video kaydediciler

Uzaktan kumanda

Kablolu televizyon

İnternet

Karasal yayın yapan televizyon

Açıklama:

Kullanımlar ve doyumlar 1990'lardan itibaren yeni teknolojilerin etkisi üzerine odaklanmıştır. İnternetin etkileşime olanak vermesi diğer teknolojilerden ayrışmasına ve teori için bir dönüm noktası haline gelmesine neden olmuştur. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Kitle iletişim içeriğinin türünün ve ne miktarda kullanıldığının, nasıl tüketildiğinin bu içerik tüketiminin sonuçlarını anlamaya yardımcı olduğunu savunan model aşağıdakilerden hangisidir?

Kullanımlar ve doyumlar modeli

Kullanımlar ve etkiler modeli

Bağımlılık modeli

Kullanımlar ve bağımlılık modeli

Beklenti-değer modeli

Açıklama:

Belli tür içeriklerin belli etkiler yaratma eğiliminde olduğunu ve iletişim araçlarının kullanım biçimlerinin de bazı etkiler yarattığını savunan yaklaşım "kullanımlar ve etkiler" yaklaşımıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 30

Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Gereksinimler hiyerarşisi modeli doyumlarla ilgilidir.

Bir gereksinimin tatmin edilmesiyle birey bir sonraki aşamaya geçer.

Piramitte beş kategoride gereksinim yer alır.

Fizyolojik gereksinimler piramidin en altında yer alır.

Kişisel tatmin ve kişisel başarı gereksinimi fizyolojik gereksinimlerin hemen ardından gelir.

Açıklama:

A, B, C, D seçenekleri ihtiyaçlar hiyerarşisi ile ilgili doğru bilgiler vermektedir. Hiyerarşinin birinci basamağı fizyolojik; ikinci basamağı güvenlik; üçüncü basamağı ait olma ve sevgi; dördüncü basamağı değer, aidiyet ve mensubiyet; beşinci basamağı da kendini gerçekleştirme gereksiniminden oluşur. Kişisel tatmin ve başarı beşinci basamakta yer alır. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 31

İletişim araçlarının etkisine maruz kalan pasif izleyiciyi odak alan araştırmaların hangi yıllara kadar iletişim alanında egemen olduğu söylenebilir?

1930'lu yıllara kadar

1950'li yıllara kadar

1970’li yıllara kadar

1990'lı yıllara kadar

2000'li yıllara kadar

Açıklama:

İletişim araçlarının etkisine maruz kalan pasif izleyiciyi odak alan araştırmalar, 1970’li yıllara kadar iletişim alanında egemen olmuştur. Genel olarak bu araştırmalarda kitle iletişiminin hedefi konumundaki izleyicilerin, iletişim süreci içinde aktif olarak herhangi bir role sahip olmadıkları ve iletişim mesajları karşısında savunmasız ve pasif konumda kaldıkları görüşü hâkim olmuştur. Ancak 1970’lerden sonra kitle iletişiminin alıcısı konumundaki kişilerin pasif durumda olmadıklarına ilişkin araştırmalar öne çıkmaya başlamıştır. Bu araştırmalarda dilbilim, göstergebilim, kodlama, kodaçımlama, okuma gibi açılımlarla izleyicinin bir mesajı anlamlandırma yeteneği ön plana çıkarılmıştır. Aslında izleyici odaklı bu araştırmaları tetikleyen şeyin pazar araştırmaları kapsamında ele alınması gereken kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı olduğunu belirtmek gerekir

Doğru Cevap: C

Soru 32

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımına göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

İzleyiciler amaçlarına uygun tercihler yapma gücüne sahiptirler.

İnsanlar çevrelerine etkide bulunan aktif özneler olarak kabul edilirler.

İzleyiciler gereksinimlerine göre iletişim araçlarını ve içeriklerini seçerler.

İzleyiciler sunulan içeriklere seçici davranmayan pasif alıcılardır.

İletişim alanında, kişi kendi enformasyonunun yaratıcısıdır.

Açıklama:

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, toplum bilimlerindeki anaakım araştırma geleneğinden çıkmıştır.İnsanların medyayı neden kullandığıyla ilgilenmektedir. Bu yaklaşım okuyucu, dinleyici ya da izleyicilerin hangi iletişim araçlarını ya da içeriklerini hangi gereksinimlerle kullandıklarını ve ne gibi doyumlar sağladıklarını açıklamaya çalışır. İzleyici odaklı diğer araştırmalarda da izleyicinin bir mesajı nasıl okuduğu ve anlamlandırdığı açıklanır. Burada ortaya konulmak istenen fikir, izleyicilerin her verileni sünger gibi emen pasif alıcılar olmadığı, mesajları kendilerine uygun bir şekilde yorumladıklarıdır.
Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, iletişim araştırmalarına “aktif izleyici” tezini getirmiştir. Aktif izleyici tezinde, izleyicilerin kendi gereksinimlerine göre iletişim araçlarını ve içeriklerini seçtikleri ve kendi etkilerini kendilerinin aradığı görüşü savunulur. Buna göre insanlar basit bir biçimde davranmak yerine, çevrelerine etkide bulunan aktif özneler olarak kabul edilir. Bu özneler, etkinlikleri seçme yolları arasından amaçlarına uygun tercihler yapma gücüne sahiptirler. İletişim alanında, kişi kendi enformasyonunun yaratıcısıdır. “Enformasyon” burada kişinin zaman ve mekânda hareket ederken yaşamdan çıkardığı anlam olarak nitelenir. Kitle iletişim araçları da dünyanın seyredildiği mercekler olarak görülür. Bu merceklerle kişiler, dünyanın kendilerine özgü anlamlarını oluştururlar.

Doğru Cevap: D

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi kullanımlar ve doyumlar araştırmalarının temellendiği varsayımlardan biri olarak kabul edilemez?

Tatile gitmek, spor yapmak, dans etmek de medyanın kullanıldığı gibi kullanılır.

Medyanın kültürel önemi konusundaki değer yargıları göz ardı edilmemelidir.

İzleyiciler gereksinimlerine göre medya ve programları özgürce seçerler.

İnsanlar belirli durumlarda kendi çıkarlarının ve güdülerinin farkındadırlar.

İzleyici aktiftir, medyanın yayımladığı her şeyin pasif bir alıcısı değildir.

Açıklama:

Fiske, kullanımlar ve doyumlar araştırmalarının temellendiği varsayımları şöyle belirtir:

İzleyici aktiftir. Medyanın yayımladığı her şeyin pasif bir alıcısı değildir. Program içeriğini seçer ve kullanır.
İzleyiciler kendi gereksinimlerine en iyi doyumu sağlayacak medyayı ve programları özgürce seçerler. Medya yapımcısı programın kullanım biçimlerinin farkında olmayabilir ve farklı izleyiciler aynı programı farklı gereksinimleri gidermek amacıyla kullanabilirler.
Medya doyumun tek kaynağı değildir. Tatile gitmek, spor yapmak, dans etmek de medyanın kullanıldığı gibi kullanılır.
İnsanlar belirli durumlarda kendi çıkarlarının ve güdülerinin farkındadırlar ya da farkında olmaları sağlanabilir.
5. Medyanın kültürel önemi konusundaki değer yargıları göz ardı edilmek zorundadır. Örneğin belli bir dizinin saçma sapan bir dizi olduğunu söylemek gereksizdir. Eğer bu dizi çok sayıda kişi tarafından izleniyor ve çok sayıda kişinin gereksinimlerine yanıt veriyorsa yararlıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 34

İnsanların davranışını bir hedefin gerçekleşmesine ya da bir nesneyi elde etmeye doğru yönelten ya da uyaran içsel bir güç aşağıdakilerden hangisidir?

Gereksinim

Yaşantı

Güdü

Kullanım

Doyum

Açıklama:

Güdü, insanların davranışını bir hedefin gerçekleşmesine ya da bir nesneyi elde etmeye doğru yönelten ya da uyaran içsel bir güçtür. Bireyin bu gücün etkesiyle harekete geçmesine de güdülenme (motivasyon) denir.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Kişisel değerlere destek bulmak, davranış modelleri bulmak, (kitle iletişim araçlarındaki) değerli öteki ile özdeşleşmek ve kendine ilişkin içgörü kazanmak, kitle iletişim araçlarının kullanımının genel nedenlerinden hangisine aittir?

Enformasyon

Kişisel kimlik

Bütünleşme

Eğlence

Sosyal etkileşim

Açıklama:

Farklı araştırmacılar, kitle iletişim araçlarından sağlanan doyumları farklı biçimlerde sınıflandırmakta ve farklı doyum kategorileri oluşturmaktadırlar. Bu bilim insanları arasında McQuail, kitle iletişim araçlarının kullanımının genel nedenlerini enformasyon, kişisel kimlik, eğlence, bütünleşme ve sosyal etkileşim başlıkları altında toplamaktadır. Bu başlıklar ise şöyle açıklanabilir:
Enformasyon
Yakın çevredeki, toplumdaki ve dünyadaki olaylarla ve koşullarla ilgili enformasyon bulmak
Pratik konularda tavsiye ya da fikir ve karar seçenekleri araştırmak
Merak ve genel ilgiyi tatmin etmek
Öğrenme, kendi kendine eğitim
Bilgi sayesinde bir güvenlik duygusu kazanmak
Kişisel kimlik
Kişisel değerlere destek bulmak
Davranış modelleri bulmak
(Kitle iletişim araçlarındaki) değerli öteki ile özdeşleşmek
Kendine ilişkin içgörü kazanmak
Bütünleşme ve sosyal etkileşim
Başkalarının koşullarına ilişkin içgörü kazanmak; sosyal empati
Başkalarıyla özdeşleşmek ve bir aidiyet duygusu kazanmak
Sohbet ve sosyal etkileşim için bir temel bulmak
Gerçek yaşamdaki arkadaşlığın yerini tutacak bir şey bulmak
Sosyal rollerin yürütülmesine yardımcı olmak
Kişinin aileye, arkadaşlara ya da toplumla bağlantı kurmasını sağlamak
Eğlence
Sorunlardan kaçmak ya da uzaklaşmak
Rahatlamak, gevşemek
İçsel kültürel ya da estetik zevk almak
Zaman geçirmek, zaman öldürmek
Duygusal rahatlama/boşalma
Cinsel uyarılma

Doğru Cevap: B

Soru 36

Televizyonun sosyal kullanımının sağladığı yararlar yapısal ve ilişkisel olarak ikiye ayrılmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi yapısal yararlardan biridir?

Düzenleyicilik

İletişimi kolaylaştırma

Yeterlik/baskınlık

Bağlanma/kaçınma

Toplumsal öğrenme

Açıklama:

İnsanların televizyonu kullanma amaçları ve biçimleri kültürden kültüre önemli farklılıklar göstermektedir. Lull, Tablo 1’de açıklandığı gibi televizyonun sosyal kullanımının sağladığı yararlarını yapısal ve ilişkisel olarak ikiye ayırmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 37

İnsan davranışını önceden kestirmeyi amaçlayan ve insanların davranışsal tercihler yapmalarına yol açan bilişsel süreçleri tanımlayan; ortak önermesi bir kişinin davranışının, o kişinin olası davranışlarının sonuçları ve bunların kişi için taşıdığı değere ilişkin algısıyla belirlendiği olan yaklaşım/model aşağıdakilerden hangisidir?

Bağımlılık Modeli

Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımı

Kullanımlar ve Bağımlılık Modeli

Beklenti-Değer Yaklaşımı

Kullanımlar ve Etkiler Modeli

Açıklama:

Beklenti-değer yaklaşımları, insan davranışını önceden kestirmeyi amaçlayan ve insanların davranışsal tercihler yapmalarına yol açan bilişsel süreçleri tanımlayan çeşitli kuramsal yaklaşımlardır. Bu yaklaşımların ortak önermesi; bir kişinin davranışının, o kişinin olası davranışlarının sonuçları ve bunların kişi için taşıdığı değere ilişkin algısıyla belirlendiğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 38

DeFleur ve Ball-Rokeach tarafından geliştirilen, sınırlı etkiler ile güçlü etkiler modellerini uzlaştırmaya çalışan, kitle iletişim kuramlarının mikro düzeyde çözümlemelerle kısıtlı kalması ve insanların kitle iletişim araçlarına makro düzeydeki bağlılıkları üzerinde durmamasına seçenek olarak geliştirilen ve kitle iletişiminin niçin kimi zaman çok güçlü ve dolaysız, kimi zaman da dolaylı ve oldukça zayıf etkide bulunduğu sorusunu yanıtlamaya çalışan model/yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımı

Kullanımlar ve Etkiler Modeli

Bağımlılık Modeli

Kullanımlar ve Bağımlılık Modeli

Beklenti-Değer Yaklaşımı

Açıklama:

Bağımlılık modeli, kitle iletişim araçlarına bağımlılık kuramı olarak da adlandırılan bir yaklaşımdır. DeFleur ve Ball-Rokeach tarafından geliştirilen bu model, sınırlı etkiler ile güçlü etkiler modellerini uzlaştırmaya çalışır. Bağımlılık modeli, kitle iletişim kuramlarının mikro düzeyde çözümlemelerle kısıtlı kalması ve insanların kitle iletişim araçlarına makro düzeydeki bağlılıkları üzerinde durmamasına seçenek olarak geliştirilmiştir. Bu model, kitle iletişiminin niçin kimi zaman çok güçlü ve dolaysız, kimi zaman da dolaylı ve oldukça zayıf etkide bulunduğu sorusunu yanıtlamaya çalışır.

Doğru Cevap: C

Soru 39

Enformasyon arama, araştırma, sosyal gözetim ve yenilikleri takip etme, internetle ilgili kullanımlar ve doyumlar araştırmalarında ortaya çıkan kullanım ve doyumlardan hangisine aittir?

Toplumsal etkileşim

Yükleme

Eğlenme

Online işlemler

Bilgilenme

Açıklama:

İnternetle ilgili kullanımlar ve doyumlar araştırmalarında ortaya çıkan kullanım ve doyumlar genel olarak şöyle özetlenebilir:

Bilgilenme (enformasyon arama, araştırma, sosyal gözetim, yenilikleri takip etme)
Eğlenme (Boş zamanları değerlendirme, vakit geçirme, sosyal kaçış, günlük gerilimden kaçma,rahatlama, fantezi arama, cinsellik, oyun, müzik, video)
Toplumsal etkileşim (sohbet etme, arkadaşlık, kişisel iletişim, ilişki sürdürme, yalnızlıktan kaçış, statü kazanma, rehberlik)
Ekonomik yarar (mesleki iş arama, tüketici bilgi işlemi, alışveriş seyahat)
Online işlemler
Yükleme (download)

Doğru Cevap: E

Soru 40

Yukarıda sıralanan nedenler aşağıdakilerden hangisine aittir?

Cinayet dizilerini izlemenin nedenleri

İnternet kullanmanın nedenleri

Yarışma programlarını izlemenin nedenleri

Pembe dizi izlemenin nedenleri

Haber programlarını izlemenin nedenleri

Açıklama:

İnsanların neden ve nasıl televizyon izlediklerine ilişkin araştırmaların seçtikleri türlerden biri de soap operalar; yani pembe diziler olmuştur. Richard Kilborn kullanımlar ve doyumlar bakış açısını kullanarak, bu dizileri seyretmenin genel nedenlerini şöyle özetlemektedir:

Ev içi rutinin gündelik bir parçası ve ev işi için eğlenceli bir ödül
Toplumsal ve kişisel etkileşim için başlama noktası
Bireysel gereksinimleri karşılamak: yalnız kalmayı seçmenin ya da dayatılmış yalnızlığı sürdürmenin bir yolu
Karakterlerle özdeşleşme ve ilişkide olma
Gerçek yaşamdan kaçmaya izin veren fantezi dünyası
Güncel konularla ilgili tartışma konusu
Türün kurallarının ve geleneklerinin bilgisini içeren bir çeşit eleştirel oyun.

Doğru Cevap: D

Soru 41

İzleyici odaklı iletişim araştırmalarını tetikleyen etken unsur, pazar araştırmaları kapsamında ele alınan aşağıdakilerden hangi yaklaşımdır?

Dilbilim

Kullanımlar ve doyumlar

Pasif izleyici odak alan araştırmaları

Bireysel düzeydeki psikolojik unsurlar

Tek yönlü iletişim

Açıklama:

İzleyicinin aktifliği tezi bölümünü okuyunuz
İzleyici odaklı iletişim araştırmaları Kullanım ve doyumlar yaklaşımının ortaya çıkışı ile yapılmaya başlanmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 42

A) Kitle iletişim araçlarının, bireyler tarafından gereksinimlerini gidermek amacıyla nasıl kullanıldığını açıklamak,
B) Medya davranışının güdülerini anlamak,
C) İletişim davranışını, güdüleri ve gereksinimleri izleyen işlevleri ve sonuçları belirlemek.
Kullanım ve doyumlar yaklaşımının yukarıdaki hedeflerini açıklayan kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?

Rosengren

Katz

Herzog

Berenson

Schramm

Açıklama:

Kullanım ve Doyumlar Yaklaşımı bölümünü okuyunuz
Katz, kullanım ve doyumlar yaklaşımının üç hedefi olduğunu belirtmiş ve bunları açıklamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Karl Eric Rosengren tarafından model haline getirilen kullanım ve doyumlar yaklaşımında başlangıç noktası aşağıdakilerden hangisidir?

Algılanan çözümler

Doyumlar ya da doyumsuzluklar

Toplum

Medya davranışı

Bireyin gereksinimleri

Açıklama:

Kullanım ve Doyumlar yaklaşımını okuyunuz
Modelin başlangıç noktasını bireyin gereksinimleri oluşturmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Berelson, insanların neden gazete okuduklarını araştırmış ve bunları kategorileştirmiştir. Aşağıdakilerden hangisi bu kategorilerden biri değildir?

Enformasyon edinmek için

Toplumsal saygınlık kazanmak için

Kaçış amaçlı

Günlük yaşam için bir araç olarak

Çözüm odaklı algı için

Açıklama:

Kullanım ve doyumlar yaklaşımının temellerini okuyunuz
Berelson insanların gazete okuma nedenlerini sınıflandırmıştır ve bunlar içinde çözüm odaklı algı bulunmaz.

Doğru Cevap: E

Soru 45

"Soup opera" olarak tanımlanan ifade aşağıdakilerden hangisi için kullanılmaktadır?

Enformasyon edinmek için

Kullanım ve doyumlar yaklaşımı için

Radyo ve televizyonda dizi biçiminde yayınlanan dramatik kurmacalar için

Medyanın ne iş yaptığını araştırmak için

Gereksinimlerin doyurulmasının ölçülmesi için

Açıklama:

Kullanım ve doyumlar yaklaşımının temellerini okuyunuz.
Soup opera, tv dizileri için kullanılmaktadır

Doğru Cevap: C

Soru 46

İnsan güdülerini bir piramit biçiminde değerlendirerek gereksinimlerin aşamaları olduğunu belirten kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?

McQuail

Maslow

Katz

Berelson

Rosengren

Açıklama:

Gereksinimler ve güdüleri okuyunuz.
Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi, bir model olarak yaygındır.

Doğru Cevap: B

Soru 47

İnsanların davranışını bir hedefin gerçekleşmesine ya da bir nesneyi elde etmeye doğru yönelten ya da uyaran içsel gücü aşağıdakilerden hangisi tanımlamaktadır?

Güdü

Doyum

Gereksinim

Kişisel özellikler

Yaşam baskısı

Açıklama:

Gereksinimler ve güdüleri okuyunuz.
içsel güç güdüdür.

Doğru Cevap: A

Soru 48

McQuail'in açıkladığı kitle iletişim araçlarının kullanımının genel nedenleri içerisinde aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

Enformasyon

Kişisel kimlik

Bütünleşme ve sosyal etkileşim

Değer, aidiyet ve mensubiyet

Eğlence

Açıklama:

Kitle iletişim araçlarının kullanım nedenleri ve doyumları okuyunuz
McQuail 4 başlık altında kitle iletişim araçlarının genel kullanımlarını kategorize etmiştir ve bunlar içinde değer, aidiyet bulunmamaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 49

Schramm, Lyle ve Parker, televizyonla ilgili aşağıdakilerden hangi çalışmayı yapmışlardır?

Gençlerin iletişim alışkanlığı

Çocukların televizyonla ne yaptıklarını

Bireylerin duygusal onarma durumunu

Gerginlikten kurtulma durumu

Zaman öldürme durumunu

Açıklama:

Kullanılan İletişim Aracına Göre Sağlanan Doyumları okuyunuz
Çocukların seyrettiği programları analiz etmişlerdir

Doğru Cevap: B

Soru 50

Richard Kilborn kullanımlar ve doyumlar bakış açısını kullanarak, televizyondaki pembe dizileri seyretmenin genel nedenlerini analiz etmiştir. Bunlar içinde aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

Ev içi rutinin gündelik bir parçası ve ev işi için eğlenceli bir ödül

Toplumsal ve kişisel etkileşim için başlama noktası

Karakterlerle özdeşleşme ve ilişkide olma

Gerçek yaşamla bütünleşme

Güncel konularla ilgili tartışma konusu

Açıklama:

TV'deki pembe dizilerin kullanımını okuyunuz.
Gerçek yaşamla bütünleşme değil, gerçek yaşamdan kaçmaya çalışma olacak.

Doğru Cevap: D

Soru 51

İletişim araştırmalarına “aktif izleyici” tezini aşağıdakilerden hangisi getirmiştir?

Kullanımlar ve doyumlar kuramı

Yetiştirme kuramı

Gündem belirleme kuramı

Suskunluk sarmalı kuramı

Hipodermik iğne kuramı

Açıklama:

İZLEYİCİNİN AKTİFLİĞİ TEZİ
Doğru yanıt A seçeneğindeki Kullanımlar ve Doyumlar Kuramıdır. Diğerleri alıcının değil medyanın güçlü olduğunu ifade eden kuramlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 52

Kullanımlar ve doyumlar kuramının kökleri hangi yıllara dayanmaktadır?

1930'lu yıllar

1940'lı yıllar

1950'li yıllar

1960'lı yıllar

1970'li yıllar

Açıklama:

Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımının Temelleri
Kullanımlar ve doyumlar kuramının kökleri 1940'lı yıllarda yapılan araştırmalara dayanmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 53

Berelso’ın yaptığı bir araştırmada insanlara neden gazete okuduklarını sormak için bir New York gazetesinin grevinden yararlanmıştır. Yanıtlar beş ana kategoride toplanmıştır. Bu kategorilere göre insanların gazete okuma nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?

Enformasyon edinmek için okuma

Toplumsal saygınlık kazanmak için okuma

Bilmeden okuma

Günlük yaşam için bir araç olarak okuma

Toplumsal bir bağlam için okuma

Açıklama:

Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımının Temelleri
C seçeneği dışındakiler hep aktif okumayı ifade etmektedir. C seçeneği rastlantısal okumaya işarettir. Bu nedenle doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 54

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımını benimseyen araştırmacılar, başlangıç noktası olarak temel bir psikolojik kavramdan hareket ederler. Bu kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Okumak

Yazmak

Yürümek

Gereksinim

Gülmek

Açıklama:

İletişim Araçlarının Kullanım Nedenleri ve Doyumlar
Soruda sözü edilen kavram gereksinimdir. Bu nedenle doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 55

Araştırmalarda ortaya konulan bulgular çerçevesinde,aşağıdakilerden hangisi kitle iletişim araçlarının kullanım nedenlerine bağlı olarak elde edilen kişisel doyumlar arasında değildir?

Günlük yaşamın baskılarından kurtulmak

Dünyada ne olup bittiği hakkında bilgi edinmek

Zaman öldürmek/vakit geçirmek

Yiyecek, giyecek ve eşyalar hakkında bilgi almak,

Sürekli çalışmak

Açıklama:

Kullanım ve Doyumlar
Dikkat edilirse yanıtlar arasında en doğrusu E seçeneğinde yer almaktadır. Sürekli çalışmak uyumlu değildir. Bu nedenle doğru yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 56

McQuail’ın, kitle iletişim araçlarının kullanımının genel nedenlerini sıralarken aşağıdakilerden hangisini saymaz?

Yürümek

Enformasyon

Kişisel kimlik

Eğlence

Bütünleşme

Açıklama:

Kullanımlar ve Doyumlar
Yürümek kitle iletişim araçlarından elde edilen bir doyum değildir. Bu nedenle doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 57

Schramm, Lyle ve Parke’ın yaptığı araştırmaya göre, çocuklar çoğunlukla hangi tür programları seyretmektedirler?

Film ve dizi

Fantezi ve eğlence

Müzik ve eğlence

Spor ve güreş

Haber ve dizi

Açıklama:

Kullanılan İletişim Aracına Göre Sağlanan Doyumlar
Çocukların seyrettikleri programlar fantezi ve eğlence programları olmuştur. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Kullanımlar ve etkiler modelini kim ortaya atmıştır?

Donald Show

George Gerbner

Sven Windahl

Dennis McQuail

Robert Merton

Açıklama:

KULLANIMLAR VE ETKİLER MODELİ
Sven Windahl doğru yanıttır. Yani doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Kitle iletişim araçlarına bağımlılık kuramı olarak da adlandırılan bağımlılık modelini kimler geliştirmişitir?

Gerbner ve Morgan

McCOmbs ve Shaw

Parkins ve Marks

DeFleur ve Ball-Rokeach

Hegel ve Newton

Açıklama:

BAĞIMLILIK MODELİ
Doğru yanıt DeFleur ve Ball-Rokeach'tır. Yani D seçeneği doğru yanıttır.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Kullanımlar ve bağımlılık modelini kimler geliştirmişlerdir?

Horkheimer ve Adorno

Lazarsfeld ve Katz

Gross ve Signorielli

Habermas ve Curran

Rubin ve Windahl

Açıklama:

KULLANIMLAR VE BAĞIMLILIK MODELİ
Doğru yanıt E seçeneğindeki Rubin ve Windahl'dır.

Doğru Cevap: E

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisi kullanımlar ve doyumlar araştırmalarının temellendiği varsayımlardan biri değildir?

İzleyici medyanın yayımlandığı her şeyin pasif bir alıcısıdır.

İzleyiciler kendi gereksinimlerine en iyi doyumu sağlayacak medyayı ve programları özgürce seçerler

Medya doyumun tek kaynağı değildir

İnsanlar belirli durumlarda kendi çıkarlarının ve güdülerinin farkındadırlar ya da farkında olmaları sağlanabilir.

Medyanın kültürel önemi konusundaki değer yargıları göz ardı edilmek zorundadır.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımı balığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Berelson ise insanlara neden gazete okuduklarını sormak için bir New York gazetesinin grevinden yararlanmıştır. Aşağıdakilerden hangisi belirlenen kategorilerden biri değildir?

Toplumsal saygınlık kazanmak için okuma

Kaçış amaçlı okuma

Enformasyon yaratmak için

Günlük yaşam için bir araç olarak okuma

Toplumsal bir bağlam için okuma

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımı başlığını gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı C şıkkıdır. 99

Doğru Cevap: C

Soru 63

Kitle iletişim araçlarının kullanım nedenleri bağlamında düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi kişisel doyumlardan biri değildir?

Günlük yaşamın baskılarından kurtulmak

Dünyada ne olup bittiği hakkında bilgi edinmek

Zaman öldürmek/vakit geçirmek

Yiyecek, giyecek ve eşyalar hakkında bilgi almak

Öğrenme, kendi kendine eğitim

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Gereksinimler ve Güdüler başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 64

Aşağıdakilerden hangisi kitle iletişim araçlarının nedenlerinden kişisel kimlikle ilgilidir?

Dinlenmek

Kendine ilişkin içgörü kazanmak

Merak ve genel ilgiyi tatmin etmek

Yiyecek, giyecek ve eşyalar hakkında bilgi almak

Bilgi sayesinde bir güvenlik duygusu kazanmak

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Kullanım ve Doyumlar başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 65

Aşağıdakilerden hangisi kitle iletişim araçlarının kullanma nedenlerinden bütünleşme ve sosyal etkileşimle ilgilidir?

Başkalarının koşullarına ilişkin içgörü kazanmak; sosyal empati

Kişisel değerlere destek bulmak

Davranış modelleri bulmak

Kendine ilişkin içgörü kazanmak

ek • Ö

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Kullanım ve Doyumlar başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 66

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımıyla yapılan araştırmaların soruşturduğu konulardan biri de izleyicilerin belli tür bir programı izleme nedenleridir. Aşağıdakilerden hangisi Kendini Takdir Etme Çekiciliği ile ilgili ifadelerden biridir?

Yarışmalar hakkında başkalarıyla konuşmak için sabırsızlanırım

Aynı ilgileri paylaşan aile üyelerini bir araya getirir

Kendimi uzmanlarla karşılaştırabiliyorum

Daha sonrası için bir sohbet konusu oluşturur

Kazananı tahmin etmeye çalışmak hoşuma gidiyor

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Yarışma Programlarının Kullanımı başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 67

Araştırmanın bulgularına göre izleyiciler yarışma programlarını dört temel doyum için kullanmaktadırlar. Aşağıdakilerden hangisi Eğitimsel Çekicilik ile ilgili ifadelerden biridir?

Sandığımdan daha fazlasını bildiğimi keşfediyorum

Birbirine yakın bir sonucun heyecanlandırmasından hoşlanıyorum

Ailemle yanıtları aramayı severim

Aynı ilgileri paylaşan aile üyelerini bir araya getirir

Yarışmacıların hatalarına gülüyorum

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Yarışma Programlarının Kullanımı başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 68

Aşağıdakilerden hangisi internetle ilgili kullanımlar ve doyumlar araştırmalarında ortaya çıkan sonuçlarından biri değildir?

Bilgilenme

Eğitim

Toplumsal etkileşim

Ekonomik yarar

Online işlemler

Açıklama:

Sorunuzun cevabı doğru değilse Yeni Medyada Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 69

Aşağıdakilerden hangisi Kullanım ve Doyumlar Yaklaşımının sorunlu yanlarından biri değildir?

Kullanımlar ve doyumlar kuramcıları aktif ve bilinçli seçimi abartma eğilimindedir.

Kullanım ve doyumlar kaba hazcılıkla eleştirilmektedir.

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımında enformasyonla doyumun amacı arasında da çelişki vardır.

Toplumsal ögeleri göz ardı etmesidir.

Kitle iletişimine konu olan ürünlerin üretim sürecine önem atfetmesi.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Kullanımlar ve Doyumlar’ın Sorunlu Yanları başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 70

Kullanım ve Bağımlılık Modeline göre Toplumsal Sistem başlığı altında yer almaktadır?

Siyasal Yapı

Psikolojik Özellikler

Toplumsal Kategoriler

Çıkarlar

Bağımlılık

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse KULLANIMLAR VE BAĞIMLILIK MODELİ başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 71

İletişim çalışmalarında izleyici merkezli yaklaşımlar hangi yıllarda başlamıştır?

1940'lı

1950'li

1960'lı

1970'li

2000'li

Açıklama:

GİRİŞ
Pasif izleyici; yani kitle iletişim araçlarının etkisine maruz kalan izleyici merkezli araştırmalar, 1970’li yıllara kadar iletişim alanında büyük bir egemenlik kurmuştur. Tek yönlü iletişim modelini izleyen ve insanların kitle iletişim araçlarının pasif tüketicileri olduğu fikrini taşıyan bu yaklaşımların izleyiciyi geri planda bırakması, daha sonra izleyiciyi merkez alan modellerin doğmasına neden olmuştur. Ardından izleyici merkezli yaklaşımlar önem kazanmaya başlamıştır. Bu çalışmalarda araştırmacılar, kitle iletişim araçlarının izleyicilere neler yaptığını değil, izleyicilerin kitle iletişim araçlarıyla neler yaptığını sorgular hale gelmişlerdir. İzleyici merkezli çalışmalarda izleyiciler, iletişim araçlarının etkilerine maruz kalan pasif nesneler değil, çok çeşitli gereksinimlerini karşılamak için iletişim araçlarını arayan, seçen, hangi mesajdan nasıl etkileneceğine kendisi karar veren aktif özneler olarak tanımlanmıştır. Böylece iletişim araştırmalarında odak; mesajın içeriği, etkisi ve mesajı gönderen kaynak olmaktan çıkıp bu mesajı alan izleyiciye doğru kaymıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 72

Aşağıdakilerden hangisi Fiske'nin kullanımlar ve doyumlar araştırmalarının temellendiği varsayımlardan biri değildir?

İzleyici medyanın yayımladığı her şeyin pasif bir alıcısı değildir.

İzleyiciler kendi gereksinimlerine en iyi doyumu sağlayacak medyayı özgürce seçerler.

İnsanlar belirli durumlarda kendi çıkarlarının ve güdülerinin farkında değildir.

Medya doyumun tek kaynağı değildir.

Medyanın kültürel önemi konusundaki değer yargıları göz ardı edilmek zorundadır.

Açıklama:

KULLANIMLAR VE DOYUMLAR YAKLAŞIMI
Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, iletişim araçlarının etkilerini medya tüketimi açısından inceler. Kullanımlar ve doyumlar araştırmacıları, medya tüketicilerinin çeşitli medya içeriklerini tüketmenin nedenlerinin farkında olduklarını ve bunu açıkça söyleyebileceklerini varsayarlar. Fiske, kullanımlar ve doyumlar araştırmalarının temellendiği varsayımları şöyle belirtir: 1. İzleyici aktiftir. Medyanın yayımladığı her şeyin pasif bir alıcısı değildir. Program içeriğini seçer ve kullanır. 2. İzleyiciler kendi gereksinimlerine en iyi doyumu sağlayacak medyayı ve programları özgürce seçerler. Medya yapımcısı programın kullanım biçimlerinin farkında olmayabilir ve farklı izleyiciler aynı programı farklı gereksinimleri gidermek amacıyla kullanabilirler. 3. Medya doyumun tek kaynağı değildir. Tatile gitmek, spor yapmak, dans etmek de medyanın kullanıldığı gibi kullanılır. 4. İnsanlar belirli durumlarda kendi çıkarlarının ve güdülerinin farkındadırlar ya da farkında olmaları sağlanabilir. 5. Medyanın kültürel önemi konusundaki değer yargıları göz ardı edilmek zorundadır. Örneğin belli bir dizinin saçma sapan bir dizi olduğunu söylemek gereksizdir. Eğer bu dizi çok sayıda kişi tarafından izleniyor ve çok sayıda kişinin gereksinimlerine yanıt veriyorsa yararlıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 73

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımında açıklanan temel düşünceyi model haline getiren Karl Eric Rosengren' e göre gereksinimlerin uygun bir eyleme dönüşebilmesi için ne olması gerekmektedir?

Çözüm yollarının algılanması gerekir.

Gereksinimlerin deneyiminin kişisel özelliklere göre biçimlenmesi gerekir.

Gereksinimlerin deneyiminin toplumsal özelliklere göre biçimlenmesi gerekir.

Güdülerin anlaşılması gerekir.

Gereksinimlerin sorun olarak tanımlanması gerekir.

Açıklama:

Rosengren’in Genel Modeli
Modelin başlangıç noktasını bireyin gereksinimleri (1) oluşturur. Ancak bu gereksinimlerin uygun bir eyleme dönüşebilmesi için, ilk başta bunların sorun (4) olarak algılanması gerekir. Ayrıca bu sorunlara olası çözüm (5) yollarının da algılanması gerekmektedir. Modelde gereksinimlerin deneyimi (3) gelişme düzeyi ve siyasal sistemin biçimi gibi toplumsal yapının özellikleri tarafından (11) ve ayrıca kişilik, toplumsal konum veya yaşam öyküsü gibi bireysel özellikler (2) tarafından biçimlendirilir veya etkilenir. Sorunların algılanması ve olası çözümler, kitle iletişim araçlarını (7) ya da diğer davranış (8) biçimlerini kullanmak üzere güdülerin (6) oluşmasına yol açar. Sonuçta, başlangıçta var olan gereksinimler tatmin edilerek birey doyuma (9) ulaşır. Rosengren’e göre güdülerin ampirik olarak gereksinim ve sorunlardan ayırt edilmesi zordur, ancak bunlar analitik olarak farklıdırlar. Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımına göre içerik, algılanan sorunların çözümüne yardım edecek biçimde seçilir ve kullanılır. Alternatif, yani kitle iletişim araçlarına alternatif davranış da (8) örneğin arkadaşımızı ziyaret ederek sağlanabilir. Böylece toplumsal ilişki gereksinimimizi daha doğrudan ve doğal olarak sağlayabiliriz. Modelin son aşaması ise başlangıçta var olan gereksinimlerin giderilmesi deneyimidir ya da deneyimsizliğidir. Doyumun tekrar toplumsal yapı (10) ve bireysel özelliklerle (11) birleştirilmesi, güdülenmiş kitle iletişim araçları kullanımının bireyler ve toplum üzerinde birtakım bağımsız etkileri olabileceğini anımsatmak içindir.

Doğru Cevap: E

Soru 74

Berelson New York gazetesinin grevinden yararlanarak yaptığı insanların neden gazete okuduklarına ilişkin araştırmanın sonuçlarından biri değildir?

Enformasyon edinmek için okuma

Toplumdan ayrışmak için okuma

Kaçış amaçlı okuma

Günlük yaşam için bir araç olarak okuma

Toplumsal bir bağlam için okuma

Açıklama:

Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımının Temelleri
Berelson ise insanlara neden gazete okuduklarını sormak için bir New York gazetesinin grevinden yararlanmıştır. Yanıtlar beş ana kategoride toplanmıştır. Bu kategorilere göre insanların gazete okuma nedenleri şunlardır: 1. Enformasyon edinmek için okuma, 2. Toplumsal saygınlık kazanmak için okuma, 3. Kaçış amaçlı okuma, 4. Günlük yaşam için bir araç olarak okuma 5. Toplumsal bir bağlam için okuma.

Doğru Cevap: B

Soru 75

Nefes alma, yeme, içme, uyuma Maslow'un gereksinimler hiyerarşisi modelinde hangi basamakla ilgilidir?

Değer, mensubiyet gereksinimi

Kendini gerçekleştirme gereksinimi

Ait olma ve sevgi gereksinimi

Güvenlik gereksinimi

Fizyolojik gereksinimler

Açıklama:

Gereksinimler ve Güdüler

Doğru Cevap: E

Soru 76

Prestij, yeterli olma Maslow'un gereksinimler hiyerarşisi modelinde hangi basamakla ilgilidir?

Fizyolojik gereksinimler

Güvenlik gereksinimleri

Ait olma ve sevgi gereksinimleri

Değer, mensubiyet gereksinimleri

Kendini gerçekleştirme gereksinimleri

Açıklama:

Gereksinimler ve Güdüler

Doğru Cevap: D

Soru 77

Aşağıdakilerden hangisi raştırmalarda ortaya konulan bulgular çerçevesinde, kitle iletişim araçlarının kullanım nedenlerine bağlı olarak elde edilen kişisel doyumlardan biri değildir?

Günlük yaşamın baskılarından kurtulmak

Zaman öldürmek/vakit geçirmek

Dünyada ne olup bitenlerden tamamen uzaklaşmak

Dinlenmek

Kişisel ilişki ve arkadaşlık gereksinimini karşılamak

Açıklama:

Kullanım ve Doyumlar
Araştırmalarda ortaya konulan bulgular çerçevesinde, kitle iletişim araçlarının kullanım nedenlerine bağlı olarak elde edilen kişisel doyumlar genel olarak şu şekilde sıralanabilir: • Günlük yaşamın baskılarından kurtulmak • Dünyada ne olup bittiği hakkında bilgi edinmek • Zaman öldürmek/vakit geçirmek • Yiyecek, giyecek ve eşyalar hakkında bilgi almak, • Dinlenmek • Kişisel ilişki ve arkadaşlık gereksinimini karşılamak • İçinde yaşadığımız zamandan geri kalmamak (zamana ayak uydurmak

Doğru Cevap: C

Soru 78

McQuail, kitle iletişim araçlarının kullanımının genel nedenlerini enformasyon, kişisel kimlik, eğlence, bütünleşme ve sosyal etkileşim başlıkları altında toplamaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bütünleşme ve sosyal etkileşim başlığı altında yer almaktadır?

Sosyal rollerin yürütülmesine yardımcı olmak

Merak ve genel ilgiyi tatmin etmek

(Kitle iletişim araçlarındaki) değerli öteki ile özdeşleşmek

Sorunlardan kaçmak ya da uzaklaşmak

Bilgi sayesinde bir güvenlik duygusu kazanmak

Açıklama:

Kullanım ve Doyumlar
Bu bilim insanları arasında McQuail, kitle iletişim araçlarının kullanımının genel nedenlerini enformasyon, kişisel kimlik, eğlence, bütünleşme ve sosyal etkileşim başlıkları altında toplamaktadır. Bu başlıklar ise şöyle açıklanabilir: Enformasyon • Yakın çevredeki, toplumdaki ve dünyadaki olaylarla ve koşullarla ilgili enformasyon bulmak • Pratik konularda tavsiye ya da fikir ve karar seçenekleri araştırmak • Merak ve genel ilgiyi tatmin etmek • Öğrenme, kendi kendine eğitim • Bilgi sayesinde bir güvenlik duygusu kazanmak Kişisel kimlik • Kişisel değerlere destek bulmak • Davranış modelleri bulmak • (Kitle iletişim araçlarındaki) değerli öteki ile özdeşleşmek • Kendine ilişkin içgörü kazanmak Bütünleşme ve sosyal etkileşim • Başkalarının koşullarına ilişkin içgörü kazanmak; sosyal empati • Başkalarıyla özdeşleşmek ve bir aidiyet duygusu kazanmak • Sohbet ve sosyal etkileşim için bir temel bulmak • Gerçek yaşamdaki arkadaşlığın yerini tutacak bir şey bulmak• Sosyal rollerin yürütülmesine yardımcı olmak • Kişinin aileye, arkadaşlara ya da toplumla bağlantı kurmasını sağlamak Eğlence • Sorunlardan kaçmak ya da uzaklaşmak • Rahatlamak, gevşemek • İçsel kültürel ya da estetik zevk almak • Zaman geçirmek, zaman öldürmek • Duygusal rahatlama/boşalma • Cinsel uyarılma

Doğru Cevap: A

Soru 79

McQuail, kitle iletişim araçlarının kullanımının genel nedenlerini enformasyon, kişisel kimlik, eğlence, bütünleşme ve sosyal etkileşim başlıkları altında toplamaktadır. Aşağıdakilerden hangisi kişisel kimlik başlığı altında yer almaktadır?

Sohbet ve sosyal etkileşim için bir temel bulmak

Öğrenme, kendi kendine eğitim

Rahatlamak, gevşemek

Davranış modelleri bulmak

İçsel kültürel ya da estetik zevk almak

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 80

McQuail, Blumler and Brown yaptıkları bir çalışmada izleyicilerin televizyonlardaki yarışma programlarını neden izlediklerini araştırmışlardır. Araştırmanın bulgularına göre izleyiciler yarışma programlarını dört temel doyum için kullanmaktadırlar. Bunlar kendini takdir etme, toplumsal etkileşim, heyecan ve eğitimdir. Aşağıdakilerden hangisi toplumsal etkileşim başlığı altında yer alan doyum ifadelerinden biridir?

Kendimi uzmanlarla karşılaştırabiliyorum

Ailemle yanıtları aramayı severim

Yarışmaya dahil oluyorum

Programa katılanlara saygı duyuyorum

Yarışmaları eğitici buluyorum

Açıklama:

Yarışma Programlarının Kullanımı
McQuail, Blumler and Brown yaptıkları bir çalışmada izleyicilerin televizyonlardaki yarışma programlarını neden izlediklerini araştırmışlardır. Araştırmanın bulgularına göre izleyiciler yarışma programlarını dört temel doyum için kullanmaktadırlar. Bunlar aşağıda açıklandığı gibi kendini takdir etme, sosyal etkileşim, heyecan ve eğitimdir. Kendini takdir etme çekiciliği • Kendimi uzmanlarla karşılaştırabiliyorum • Programa katıldığımı ve başarılı olabileceğimi hayal etmeyi seviyorum • Desteklediğim taraf kazanırsa memnun oluyorum • Okul yıllarımı anımsıyorum • Yarışmacıların hatalarına gülüyorum Toplumsal etkileşim için temel • Yarışmalar hakkında başkalarıyla konuşmak için sabırsızlanırım • Benimle birlikte yarışmaları izleyen insanlarla yarışmaktan hoşlanırım • Ailemle yanıtları aramayı severim • Çocuklar yarışmalardan çok şey öğrenirler • Aynı ilgileri paylaşan aile üyelerini bir araya getirir • Daha sonrası için bir sohbet konusu oluşturur Heyecan çekiciliği • Birbirine yakın bir sonucun heyecanlandırmasından hoşlanıyorum • Endişelerimi bir süre unutmak hoşuma gidiyor • Kazananı tahmin etmeye çalışmak hoşuma gidiyor • Doğru cevabı bildiğimde kendimi iyi hissediyorum • Yarışmaya dahil oluyorum Eğitimsel çekicilik • Sandığımdan daha fazlasını bildiğimi keşfediyorum • Kendimi geliştirdiğimi keşfediyorum • Programa katılanlara saygı duyuyorum • Daha sonra bazı sorular üzerinde tekrar düşünüyorum • Yarışmaları eğitici buluyorum.

Doğru Cevap: B

Soru 81

Aşağıdakilerden hangisi izleyici merkezli yaklaşımlar ile ilgili doğru bir ifadedir?

Bu çalışmalar yalnızca kitle iletişim araçlarının izleyicilere ne yaptığını sorgulamıştır.

Bu çalışmalara göre izleyiciler tamamıyla iletişim araçlarının etkilerine maruz kalan pasif nesnelerdir.

İzleyici merkezli çalışmalarda, izleyiciler hangi mesajdan nasıl etkileneceğine karar veren aktif öznelerdir.

Kullanımlar ve doyumlar kuramı günümüzde hala kullanılan izleyici merkezli yaklaşımlardan biri değildir.

Kullanımlar ve doyumlar kuramına göre insanlar ihtiyaçlarını ve gereksinimlerini gidermek için kitle iletişim araçlarını kullanmazlar.

Açıklama:

İzleyici merkezli yaklaşımlarda kitle iletişim araçlarının izleyicilere neler yaptığını değil, izleyicilerin kitle iletişim araçlarıyla neler yaptığını sorgular hale gelmişlerdir. İzleyici merkezli çalışmalarda izleyiciler, iletişim araçlarının etkilerine maruz kalan pasif nesneler değil, çok çeşitli gereksinimlerini karşılamak için iletişim araçlarını arayan, seçen, hangi mesajdan nasıl etkileneceğine kendisi karar veren aktif özneler olarak tanımlanmıştır. Böylece iletişim araştırmalarında odak; mesajın içeriği, etkisi ve mesajı gönderen kaynak olmaktan çıkıp bu mesajı alan izleyiciye doğru kaymıştır. İzleyici merkezli yaklaşımların günümüzde hala kullanılan önemli araştırma yaklaşımlarından biri kullanımlar ve doyumlar kuramı adıyla anılır. Bu yaklaşım, kişilerin ihtiyaçlarını ya da gereksinimlerini gidermek ve haz ya da doyum sağlamak amacıyla kitle iletişim araçlarını ve bu araçların içeriklerinin kullandıkları düşüncesi üzerine odaklanır.

Doğru Cevap: C

Soru 82

Aşağıdakilerden hangisi izleyici odaklı araştırmalarla ilgili doğru bir ifadedir?

İzleyici odaklı araştırmalar, her zaman izleyicilerin iletişim sürecinde aktif bir role sahip olmadıklarını savunmuştur.

İzleyici odaklı araştırmalarda, izleyicilerin iletişim mesajları karşısında hep savunmasız ve pasif konumda olduğuna inanılmıştır.

İzleyici odaklı araştırmalar dilbilim ve göstergebilim ile ilgilenmemiştir.

İzleyici odaklı araştırmalar kodlama, kod açma ve okuma gibi yöntemlerle izleyicinin anlamlandırma yeteneğini ön plana çıkarmıştır.

İzleyici odaklı araştırmaların gelişimine yol açan kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı değildir.

Açıklama:

1970’lerden sonra kitle iletişiminin alıcısı konumundaki kişilerin pasif durumda olmadıklarına ilişkin araştırmalar öne çıkmaya başlamıştır. Bu araştırmalarda dilbilim, göstergebilim, kodlama, kodaçımlama, okuma gibi açılımlarla izleyicinin bir mesajı anlamlandırma yeteneği ön plana çıkarılmıştır. Aslında izleyici odaklı bu araştırmaları tetikleyen şeyin pazar araştırmaları kapsamında ele alınması gereken kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı olduğunu belirtmek gerekir.

Doğru Cevap: D

Soru 83

Aşağıdakilerden hangisi kullanımlar ve doyumlar kuramı ile ilgili doğru bir ifadedir?

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, toplum bilimlerdeki ana akım araştırma geleneğinden ortaya çıkmamıştır.

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, dinleyici ya da izleyicilerin medyayı neden kullandığı ile ilgilenmemektedir.

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, izleyicilerin kendi gereksinimlerine göre iletişim araçlarını ve içeriklerini seçtiklerini ve kendi etkilerini kendilerinin aradığı görüşünü savunmaz.

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, dinleyici ya da izleyicilerin hangi iletişim araçlarını ya da içeriklerini hangi gereksinimlerle kullandıklarını ve ne gibi doyumlar sağladıklarını açıklamaya çalışır.

Kullanımlar ve doyumlar kuramına göre, insanlar çevrelerine etkide bulunan aktif özneler değildir.

Açıklama:

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, toplum bilimlerindeki anaakım araştırma geleneğinden çıkmıştır. İnsanların medyayı neden kullandığıyla ilgilenmektedir. İzleyici odaklı diğer araştırmalarda da izleyicinin bir mesajı nasıl okuduğu ve anlamlandırdığı açıklanır. Burada ortaya konulmak istenen fikir, izleyicilerin her verileni sünger gibi emen pasif alıcılar olmadığı, mesajları kendilerine uygun bir şekilde yorumladıklarıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 84

Aşağıdakilerden hangisi kullanımlar ve doyumlar araştırmalarının temellendiği varsayımlardan biridir?

İzleyiciler medyanın yayımladığı her şeyin pasif bir alıcısıdır.

İzleyiciler kendi gereksinimlerine en iyi doyumu sağlayacak medyayı ve programları özgürce seçemezler.

Kullanımlar ve doyumlar kuramına göre, medya doyumun tek kaynağıdır.

Bu kurama göre, insanlar belirli durumlarda kendi çıkarlarının ve güdülerinin farkındadır ya da farkında olmaları sağlanabilir.

Bu kurama göre, farklı izleyiciler aynı programı farklı gereksinimlerini gidermek için kullanmazlar.

Açıklama:

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, iletişim araçlarının etkilerini medya tüketimi açısından inceler. Kullanımlar ve doyumlar araştırmacıları, medya tüketicilerinin çeşitli medya içeriklerini tüketmenin nedenlerinin farkında olduklarını ve bunu açıkça söyleyebileceklerini varsayarlar.

Doğru Cevap: D

Soru 85

Aşağıdakilerden hangisi kullanımlar ve doyumlar kuramı ile ilgili doğru bir ifadedir?

Kullanımlar ve doyumlar kuramı insanların radyo dinleme ve gazete okuma alışkanlıklarındaki davranış biçimlerini incelemekle başlamamıştır.

Kullanımlar ve doyumlar kuramı Elihu Katz tarafından ilk kez 1959’da yazılan bir makalede açıklanmıştır.

Kullanımlar ve doyumlar kuramı yalnızca medya insanlara ne yapıyor sorusu ile ilgilenmiştir.

Kullanımlar ve doyumlar kuramı, insanlar medya ile ne yapıyor sorusu ile hiç ilgilenmemiştir.

Kullanımlar ve doyumlar kuramı, bireylerin medya kullanımını bireylerin toplumsal ve psikolojik doyumları açısından incelememiştir.

Açıklama:

Katz, bu makalesinde, iletişim araştırmalarının hep ikna konusuyla ilgilendiğini ve “medya insanlara ne yapıyor?” sorusuna yanıt aradıklarını, asıl sorulması gereken sorunun ise “insanlar medya ile ne yapıyor?” sorusu olduğunu ileri sürmüştür. Katz yaptığı çalışmalarda, izleyicilerin iletişim araçlarını kullanma nedenlerini ortaya koymaya çalışarak her kullanımın bir gereksinimi giderme amacı taşıdığını savunmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 86

Aşağıdakilerden hangisi kullanımlar ve doyumlar kuramı ile ilgili doğru bir ifadedir?

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımında iletişim araçlarının kullanım nedenleri, kişilerin gereksinimleriyle açıklanmaz.

Kişilerin bireysel ve toplumsal gereksinimleri vardır ve bu gereksinimleri giderip, gerginlikten kurtulmaya çalışmanın yollarından biri de iletişim araçlarını aktif olarak kullanmaktır.

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımını benimseyen araştırmacılar, başlangıç noktası olarak temel bir psikolojik kavram olan “gereksinim”den hareket etmezler.

Bireylerin yaşamlarını devam ettirebilmek için karşılamaları gereken bazı gereksinimleri yani ihtiyaçları vardır, ancak bu gereksinimlerin doyuma ulaştırılması gerekmemektedir.

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımının kuramsal kaynağını psikolojideki güdü kavramı oluşturmaz.

Açıklama:

Kişilerin bireysel ve toplumsal gereksinimleri vardır, elbette gereksinimleri gidermek için tatile çıkmak, spor yapmak, çeşitli hobilerle uğraşmak ve çalışmak gibi başka yollar da vardır. Ancak gereksinimleri karşılamakta kullanılan kişisel ve çevresel olanaklar yetersiz kaldığında, izleyici iletişim araçları ve bunların içeriği arasından seçimler yapar. Böylelikle gereksinimlerini doyuma ulaştırıp gerginlikten kurtulmaya çalışır. Bu açıdan, kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, işlevselciliğin denge görüşüne dayanır.

Doğru Cevap: B

Soru 87

Aşağıdakilerden hangisi iletişim araçlarını kullanmada kullanımlar ve doyumlar kuramının öne sürdüğü enformasyon alma doyumlarından biri değildir?

Yakın çevredeki, toplumdaki ve dünyadaki olaylarla ilgili enformasyon bulmak

Pratik konularda tavsiye ya da fikir ve karar seçenekleri araştırmak

Merak ve genel ilgiyi tatmin etmek

İçsel kültürel ya da estetik zevk almak

Öğrenme, kendi kendine eğitim

Açıklama:

Farklı araştırmacılar, kitle iletişim araçlarından sağlanan doyumları farklı biçimlerde sınıflandırmakta ve farklı doyum kategorileri oluşturmaktadırlar. Bu bilim insanları arasında McQuail, kitle iletişim araçlarının kullanımının genel nedenlerini enformasyon, kişisel kimlik, eğlence, bütünleşme ve sosyal etkileşim başlıkları altında toplamaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 88

Aşağıdakilerden hangisi kullanımlar ve doyumlar kuramına göre televizyon izlemenin bireye sosyal kullanım açısından sağladığı yararlardan biri değildir?

bireylerde endişe arttırma

değer aktarma

davranış modelleme

enformasyon yayma

rol pekiştirme

Açıklama:

Genel olarak izleyiciler televizyonu, çevrelerini düzenlemek ve inşa etmek, kişilerarası iletişimi kolaylaştırmak, çok sayıda insana ulaşmak, toplumsal davranışları ve rolleri öğrenmek, kişisel beceri göstermek ve bazen de diğerlerine egemen olmak amacıyla kullanmaktadırlar.

Doğru Cevap: A

Soru 89

Aşağıdakilerden hangisi izleyicilerin yarışma programlarını izlemekten aldıkları doyumlardan heyecan çekiciliği kategorisi ile ilgilidir?

Programa katıldığımı ve başarılı olabileceğimi hayal etmeyi seviyorum

Benimle birlikte yarışmaları izleyen insanlarla yarışmaktan hoşlanıyorum

Sandığımdan daha fazlasını bildiğimi keşfediyorum

Yarışmalar hakkında başkalarıyla konuşmak için sabırsızlanırım

Doğru cevabı bildiğimde kendimi iyi hissediyorum

Açıklama:

McQuail, Blumler and Brown yaptıkları bir çalışmada izleyicilerin televizyonlardaki yarışma programlarını neden izlediklerini araştırmışlardır. Araştırmanın bulgularına göre izleyiciler yarışma programlarını dört temel doyum için kullanmaktadırlar. Bunlar aşağıda açıklandığı gibi kendini akdir etme, sosyal etkileşim, heyecan ve eğitimdir.

Doğru Cevap: E

Soru 90

Aşağıdakilerden hangisi internet kullanımından elde edilen kullanım ve doyumlardan biri değildir?

rol pekiştirme

eğlenme

bilgilenme

vakit geçirme

rahatlama

Açıklama:

İnternet kullanımları ve doyumları üzerine yapılmış araştırmaların sonuçları incelendiğinde, insanların pek çok etken doğrultusunda internete yöneldikleri ortaya çıkmaktadır. Araştırmacılar, farklı kullanım kategorileri kullansalar da bütün araştırma sonuçlarında ortak olan iki motivasyon; enformasyon ve eğlence aramadır. Rol pekiştirme televizyona özgü bir özelliktir. Örneğin, dizilerdeki karakterlerle özdeşleşme ve ilişkide olma gibi.

Doğru Cevap: A

Soru 91

Kitle iletişiminin alıcısı konumundaki kişilerin pasif durumda olmadıklarına ilişkin araştırmalar hangi yıllarda öne çıkmaya başlamıştır?

1970

1990

2000

2010

2020

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 92

Aktif izleyici tezi aşağıdaki yaklaşımların hangisinin ürünüdür?

İletişim zinciri modeli

Sosyolojik model

Yetiştirme kuramı

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı

Gündem belirleme yaklaşımı

Açıklama:

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, iletişim araştırmalarına “aktif izleyici” tezini getirmiştir. Aktif izleyici tezinde, izleyicilerin kendi gereksinimlerine göre iletişim araçlarını ve içeriklerini seçtikleri ve kendi etkilerini kendilerinin aradığı görüşü savunulur. Buna göre insanlar basit bir biçimde davranmak yerine, çevrelerine etkide bulunan aktif özneler olarak kabul edilir. Bu özneler, etkinlikleri seçme yolları arasından amaçlarına uygun tercihler yapma gücüne sahiptirler. İletişim alanında, kişi kendi enformasyonunun yaratıcısıdır. “Enformasyon” burada kişinin zaman ve mekânda hareket ederken ya- şamdan çıkardığı anlam olarak nitelenir. Kitle iletişim araçları da dünyanın seyredildiği mercekler olarak görülür. Bu merceklerle kişiler, dünyanın kendilerine özgü anlamlarını oluştururlar.

Doğru Cevap: D

Soru 93

Aşağıdakilerden hangisi kullanımlar ve doyumlar araştırmalarının temellendiği varsayımlardan biri değildir?

İzleyici aktiftir. Medyanın yayımladığı her şeyin pasif bir alıcısı değildir. Program içeriğini seçer ve kullanır.

İzleyiciler kendi gereksinimlerine en iyi doyumu sağlayacak medyayı ve programları özgürce seçerler. Medya yapımcısı programın kullanım biçimlerinin farkında olmayabilir ve farklı izleyiciler aynı programı farklı gereksinimleri gidermek amacıyla kullanabilirler.

Medya doyumun tek kaynağı değildir. Tatile gitmek, spor yapmak, dans etmek de medyanın kullanıldığı gibi kullanılır.

İnsanlar belirli durumlarda kendi çıkarlarının ve güdülerinin farkındadırlar ya da farkında olmaları sağlanabilir.

Medyanın kültürel önemi konusundaki değer yargıları göz ardı edilmemelidir. Örneğin belli bir dizinin saçma sapan bir dizi ise eğer ve bu dizi çok sayıda kişi tarafından izleniyor ise yayından kaldırılmalıdır.

Açıklama:

Fiske, kullanımlar ve doyumlar araştırmalarının temellendiği varsayımları şöyle belirtir:

İzleyici aktiftir. Medyanın yayımladığı her şeyin pasif bir alıcısı değildir. Program içeriğini seçer ve kullanır.
İzleyiciler kendi gereksinimlerine en iyi doyumu sağlayacak medyayı ve programları özgürce seçerler. Medya yapımcısı programın kullanım biçimlerinin farkında olmayabilir ve farklı izleyiciler aynı programı farklı gereksinimleri gidermek amacıyla kullanabilirler.
Medya doyumun tek kaynağı değildir. Tatile gitmek, spor yapmak, dans etmek de medyanın kullanıldığı gibi kullanılır.
İnsanlar belirli durumlarda kendi çıkarlarının ve güdülerinin farkındadırlar ya da farkında olmaları sağlanabilir.
Medyanın kültürel önemi konusundaki değer yargıları göz ardı edilmek zorunda- dır. Örneğin belli bir dizinin saçma sapan bir dizi olduğunu söylemek gereksizdir. Eğer bu dizi çok sayıda kişi tarafından izleniyor ve çok sayıda kişinin gereksinim- lerine yanıt veriyorsa yararlıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 94

İzleyici merkezli yaklaşımlar da aşağıdakilerden hangisi sorgulanmaktadır?

Kitle iletişim araçlarının izleyicilere neler yaptığı

İzleyicilerin kitle iletişim araçlarıyla neler yaptığı

Mesajın içeriğinin ve etkisinin ne olduğu

Mesajı gönderen kaynağın etkinliği

Mesajın gönderileceği iletişim araçlarının seçimi

Açıklama:

Giriş
Pasif izleyici; yani kitle iletişim araçlarının etkisine maruz kalan izleyici merkezli araştırmalar, 1970’li yıllara kadar iletişim alanında büyük bir egemenlik kurmuştur. Tek yönlü iletişim modelini izleyen ve insanların kitle iletişim araçlarının pasif tüketicileri olduğu fikrini taşıyan bu yaklaşımların izleyiciyi geri planda bırakması, daha sonra izleyiciyi merkez alan modellerin doğmasına neden olmuştur. Ardından izleyici merkezli yaklaşımlar önem kazanmaya başlamıştır. Bu çalışmalarda araştırmacılar, kitle iletişim araçlarının izleyicilere neler yaptığını değil, izleyicilerin kitle iletişim araçlarıyla neler yaptığını sorgular hale gelmişlerdir. İzleyici merkezli çalışmalarda izleyiciler, iletişim araçlarının etkilerine maruz kalan pasif nesneler değil, çok çeşitli gereksinimlerini karşılamak için iletişim araçlarını arayan, seçen, hangi mesajdan nasıl etkileneceğine kendisi karar veren aktif özneler olarak tanımlanmıştır. Böylece iletişim araştırmalarında odak; mesajın içeriği, etkisi ve mesajı gönderen kaynak olmaktan çıkıp bu mesajı alan izleyiciye doğru kaymıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 95

İzleyicilerin kendi gereksinimlerine göre iletişim araçlarını ve içeriklerini seçtikleri ve kendi etkilerini kendilerinin aradığı görüşü aşağıdaki hangi izleyiciyi tarif etmektedir?

Aktif izleyici

Pasif izleyici

Taraftar izleyici

Yansız izleyici

Dijital izleyici

Açıklama:

İzleyicinin Aktifliği Tezi
Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, iletişim araştırmalarına “aktif izleyici” tezini getirmiştir. Aktif izleyici tezinde, izleyicilerin kendi gereksinimlerine göre iletişim araçlarını ve içeriklerini seçtikleri ve kendi etkilerini kendilerinin aradığı görüşü savunulur. Buna göre insanlar basit bir biçimde davranmak yerine, çevrelerine etkide bulunan aktif özneler olarak kabul edilir. Bu özneler, etkinlikleri seçme yolları arasından amaçlarına uygun tercihler yapma gücüne sahiptirler. İletişim alanında, kişi kendi enformasyonunun yaratıcısıdır. “Enformasyon” burada kişinin zaman ve mekânda hareket ederken yaşamdan çıkardığı anlam olarak nitelenir. Kitle iletişim araçları da dünyanın seyredildiği mercekler olarak görülür. Bu merceklerle kişiler, dünyanın kendilerine özgü anlamlarını oluştururlar.

Doğru Cevap: A

Soru 96

Aşağıdakilerden hangisi “kullanımlar ve doyumlar” araştırmalarının temellendiği varsayımlar arasında yer almaz?

İzleyici aktiftir. Medyanın yayımladığı her şeyin pasif bir alıcısı değildir.

İzleyiciler kendi gereksinimlerine en iyi doyumu sağlayacak medyayı ve programları özgürce seçerler.

Medya doyumun tek kaynağı değildir.

İnsanlar belirli durumlarda kendi çıkarlarının ve güdülerinin farkındadırlar ya da farkında olmaları sağlanabilir.

Medyanın kültürel önemi konusundaki değer yargıları göz ardı edilemez.

Açıklama:

Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımı
Fiske “kullanımlar ve doyumlar” araştırmalarının temellendiği varsayımları şu şekilde belirtmektedir:
İzleyici aktiftir. Medyanın yayımladığı her şeyin pasif bir alıcısı değildir. Program içeriğini seçer ve kullanır.
İzleyiciler kendi gereksinimlerine en iyi doyumu sağlayacak medyayı ve programları özgürce seçerler. Medya yapımcısı programın kullanım biçimlerinin farkında olmayabilir ve farklı izleyiciler aynı programı farklı gereksinimleri gidermek amacıyla kullanabilirler.
Medya doyumun tek kaynağı değildir. Tatile gitmek, spor yapmak, dans etmek de medyanın kullanıldığı gibi kullanılır.
İnsanlar belirli durumlarda kendi çıkarlarının ve güdülerinin farkındadırlar ya da farkında olmaları sağlanabilir.
Medyanın kültürel önemi konusundaki değer yargıları göz ardı edilmek zorundadır. Örneğin belli bir dizinin saçma sapan bir dizi olduğunu söylemek gereksizdir. Eğer bu dizi çok sayıda kişi tarafından izleniyor ve çok sayıda kişinin gereksinimlerine yanıt veriyorsa yararlıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 97

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımında kişilerin iletişim araçlarını kullanım nedenleri aşağıdakilerden hangisi ile açıklanır?

İletişim araçlarının etkinliği

İletişim araçlarının eğlendiriciliği

Toplumsal statü

Kişilerin gereksinimleri

Ailevi tercihler

Açıklama:

İletişim Araçlarının Kullanım Nedenleri ve Doyumlar

Doğru Cevap: D

Soru 98

Televizyonun sosyal kullanımının iletişimi kolaylaştırma, bağlanma/kaçınma, toplumsal öğrenme ve yeterlik/baskınlık şeklinde sağladığı yararlar aşağıdaki hangi başlık ile ifade edilir?

Yapısal

İlişkisel

Kuramsal

Deneyimsel

Zamansal

Açıklama:

Kullanımlar Doyumlar Araştırmalarında Televizyon
İnsanların televizyonu kullanma amaçları ve biçimleri kültürden kültüre önemli farklılıklar göstermektedir. Lull, televizyonun sosyal kullanımının sağladığı yararlarını yapısal ve ilişkisel olarak ikiye ayırmaktadır. Yapısal yararlar; ortamsal: arkaplan ses; arkadaşlık, eğlence
düzenleyici: zaman ve etkinlik ayarlama; konuşma kalıpları olarak sıralanmaktadır. İlişkisel yararlar ise; iletişimi kolaylaştırma: deneyim örnekleme; ortak zemin; sohbete giriş; endişe azaltma; konuşma gündemi; değer açıklama; bağlanma/kaçınma: fiziksel, sözel temas/ihmal; aile dayanışması, aile rahatlığı; çatışma azaltma; ilişki sürdürme; toplumsal öğrenme: karar verme; davranış̧ modelleme; sorun çözme; değer aktarma; meşrulaştırma; enformasyon yayma; eğitimin yerine geçme; yeterlik/baskınlık: rol oynama; rol pekiştirme; rol tanımlamanın yerine koyma; entelektüel geçerlik; otorite uygulama; eşik bekçiliği; tartışma olanağı olarak sıralanır.

Doğru Cevap: B

Soru 99

Kullanımlar ve doyumlar araştırmalarında izleyicinin izlememe, başka kanalı ya da kaynağı seçme özgürlüğü bu kuramın hangi sorunlu yönünü ortaya koyar?

Medya tüketiminin çoğu zaman özgür seçimin ürünü olmaması

Sunulan medya araçlarının sınırlı olması

Kullanılan istatistik yöntemlerin geçerliliği

Seçilen odak grupların yanlılığı

İstenen sonuçların dayatılması

Açıklama:

Kullanımlar ve Doyumların Sorunlu Yanları
Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımında, medyadan çok izleyici performansı masaya yatırılarak medyanın yarattığı toplumsal olumsuzluklar hafifletilmeye çalışılmaktadır. İzleyici kendi etkisini kendi seçtiği zaman, bu seçimin sonuçlarından kendisi sorumludur. Başka bir deyişle, kitle iletişimcileri gönderdiklerinin içeriği ve etkisi nedenleriyle eleştirmek haksızlık olacaktır. Dolayısıyla kitle iletişim örgütleri ve çalışanları hiçbir şeyden sorumlu tutulamaz. Çünkü izleyici izlememek, başka kanalı ya da kaynağı seçmek özgürlüğüne sahiptir. Kuramcılar, kendilerini sorumluluktan kurtaran bu yaklaşımı, iletişim politikalarının merkezine alırlar. Bu politika “halka istediğini verme” olarak özetlenebilir. Kullanımlar ve doyumlar kuramcıları aktif ve bilinçli seçimi abartma eğilimindedirler. Oysa medya tüketimi çoğu zaman özgür seçimin ürünü değildir; çoğu zaman dayatılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 100

İletişim araçlarının farklı kullanım türlerinin farklı sonuçlar ürettiği hipotezi aşağıdaki hangi modeli ortaya çıkarır?

Kullanımlar ve doyumlar modeli

Bağımlılık modeli

Kullanımlar ve etkiler modeli

Kullanımlar ve bağımlılık modeli

Beklenti değer modeli

Açıklama:

Kullanımlar ve Etkiler Modeli

Doğru Cevap: C

Soru 101

Modern toplumlarda kitle iletişim araçlarına maruz kalan bireylerin, içinde yaşadıkları toplumda olan bitenle ilgili olarak bilgi sahibi olabilmeleri ve buna göre kendi duygusal ve düşünsel yapılarını yönlendirebilmeleri için bu araçlara bağımlı hale gelmeleri aşağıdaki hangi model ile açıklanır?

Kullanımlar ve doyumlar modeli

Bağımlılık modeli

Kullanımlar ve etkiler modeli

Kullanımlar ve bağımlılık modeli

Beklenti değer modeli

Açıklama:

Bağımlılık modeli, sanayileşmiş toplumlarda kitle iletişim araçlarının çok önemli olduğunu ve belli toplumsal işlevler için insanların iletişim araçlarına çeşitli bağımlılıkları olduğunu öne sürer. Bağımlılık, bir tarafın gereksinimlerini doyurma ya da amaçlarını elde etmede bir başka tarafın kaynaklarına bağlı olduğu bir ilişkidir. Modern toplumlarda kitle iletişim araçlarına maruz kalan bireyler, içinde yaşadıkları toplumda olan bitenle ilgili olarak bilgi sahibi olabilmeleri ve buna göre kendi duygusal ve düşünsel yapılarını yönlendirebilmeleri için bu araçlara bağımlı hale gelmişlerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 102

Kullanımlar ve bağımlılık modeline göre medyanın kişi için önemi hangi durumda artmaktadır?

İletişim aracına ulaşabildiğinde

Sosyal çevresi ile aynı medyayı kullandığında

Medya iş çözümleri de sunduğunda

Medyaya daha çok bağlandıkça

Medya mesleki gelişime katkıda bulunduğunda

Açıklama:

Kullanımlar ve bağımlılık modeline göre, kişi gereksinimlerini gidermek için medyaya daha çok bağlandıkça, medyanın o kişi için önemi de o kadar artacaktır. Bağımlılık modeli, kitle iletişimini sosyal sisteme bağlar. Bu modele göre çağdaş̧ toplumlar gelişip karmaşıklaştıkça halk, toplumsal örgütlerle ilişkilerinde kitle iletişimine daha çok dayanmaya başlar. İletişim araçlarının etkisi sosyal sistem, iletişim sistemi ve izleyici arasındaki ilişkilere dayanır.

Doğru Cevap: D

Soru 103

İzleyicilerin iletişim araçlarından sağladıkları doyumların bu araçları kullanım nedenleri ile yakın ilişkide olduğunu ileri sürerek, aranan doyum ile elde edilen doyumu ilişkilendiren yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı

Bağımlılık modeli

Kullanımlar ve etkiler modeli

Kullanımlar ve bağımlılık yaklaşımı

Beklenti değer yaklaşımı

Açıklama:

Beklenti Değer Yaklaşımı
İzleyicilerin iletişim araçlarından sağladıkları doyumlar genellikle bu araçları kullanım nedenleri ile yakın ilişkidedir. Kişiler iletişim araçlarını belli gereksinimlerini gidermek için kullanırlar. Bu, belli doyumlar aradıklarını gösterir. Kişiler, iletişim araçlarını kullandıktan sonra da belli bir şey elde ederler. Aranan doyumlar gereksinim ya da güdüden çıkar ve araç̧ kullanma davranışından önce gelir. Elde edilen doyumlar ise bu kullanma sonu kazanılan hazlardır.

Doğru Cevap: E

Soru 104

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımının temelleri ilk olarak kim tarafından açıklanmıştır?

Schramm

Parker

Katz

McQuail

Berelson

Açıklama:

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımının temelleri ilk kez Elihu Katz tarafından 1959’da yazılan bir makalede açıklanmıştır. Katz, bu makale- sinde, iletişim araştırmalarının hep ikna konusuyla ilgilendiğini ve “medya insanlara ne yapıyor?” sorusuna yanıt aradıklarını, asıl sorulması gereken sorunun ise “insanlar medya ile ne yapıyor?” sorusu olduğunu ileri sürmüştür. Katz yaptığı çalışmalarda, izleyicilerin iletişim araçlarını kullanma nedenlerini ortaya koymaya çalışarak her kullanımın bir gereksinimi giderme amacı taşıdığını savunmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 105

Bireyin haberleşme gereksinimi Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi modelindeki hangi aşamada yer almaktadır?

Fizyolojik ihtiyaçlar

Güvenlik ihtiyaçları

Ait olma ve sevgi ihtiyaçları

Değer, aidiyet, mensubiyet ihtiyaçları

Kendini gerçekleştirme ihtiyaçları

Açıklama:

Bireyin emniyet ve güven aşamasında doyuma ulaştırması gereken gereksinimler- den biri de “haberleşme” gereksinimidir. Birey yakın ve uzak çevresinde olup bitenlerle ilgili haber alabilmek için kitle iletişim araçlarını kullanır. Kitle iletişim araçları, haberdar etmenin yanında bireyin ürün ve hizmetlere ilişkin bilgi edinme, oyalanma/zaman geçirme ve eğlenme gibi gereksinimlerinin karşılanmasında da işlev görür. Dolayısıyla bireyin günlük yaşamının sürdürülmesinde kitle iletişim araçlarının önemli bir yeri vardır. Bireyler kitle iletişim araçlarını kullanarak birtakım gereksinimlerini karşılamakta ve bu araçlardan elde ettikleri doyumlarla psikolojik olarak rahatlamakta ve gerginliklerini azaltmaktadırlar.

Doğru Cevap: B

Soru 106

Farklı araştırmacılar, kitle iletişim araçlarından sağlanan doyumları farklı biçimlerde sınıflandırmaktadırlar. Aşağıdakilerden hangisi McQuail'in yaptığı sınıflamadaki doyum kategorilerinden biri değildir?

Enformasyon

Kişisel kimlik

Eğlence

Bütünleşme ve sosyal etkileşim

Dinlenmek

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 107

Aşağıdakilerden hangisi Lull'un açıkladığı, televizyonun sosyal kullanımının sağladığı ilişkisel yararlardan biri değildir?

İletişimi kolaylaştırma

Bağlanma/kaçınma

İkna etme

Toplumsal öğrenme

Yeterlik/baskınlık

Açıklama:

103. sayfadaki Tablo 4.1 İncelenmelidir.
Lull, Tablo 4.1’de açıklandığı gibi televizyonun sosyal kullanımının sağladığı yararlarını yapısal ve ilişkisel olarak ikiye ayırmaktadır. İlişkisel yararlar aşağıdaki gibidir:
İletişimi kolaylaştırma: Deneyim örnekleme; ortak zemin; sohbete giriş; endişe azaltma; konuşma gündemi; değer açıklama. Bağlanma/kaçınma: Fiziksel, sözel temas/ihmal; aile dayanışması, aile rahatlığı; çatışma azaltma; ilişki sürdürme
Toplumsal öğrenme: Karar verme; davranış modelleme; sorun çözme; değer aktarma; meşrulaştırma; enformasyon yayma; eğitimin yerine geçme
Yeterlik/baskınlık: Rol oynama; rol pekiştirme; rol tanımlamanın yerine koyma; entelektüel geçerlik; otorite uygulama; eşik bekçiliği; tartışma olanağı.

Doğru Cevap: C

Soru 108

I. Dilbilim
II. Göstergebilim
III. Kodlama
IV. Pasif izleyici
1970’lerden sonra kitle iletişiminin alıcısı konumundaki izleyicinin bir mesajı anlamlandırma yeteneğini ön plana çıkaran açılımlar verilenlerden hangileridir?

I-II-III

I-II-IV

I-III-IV

II-III-IV

I-II-III-IV

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 109

I. Kitle iletişim araçlarının, bireyler tarafından gereksinimlerini gidermek amacıyla
nasıl kullanıldığını açıklamak
II. Kitle iletişim araçlarının etkisini sınırlandırmak
III. İletişim davranışını, güdüleri ve gereksinimleri izleyen işlevleri ve sonuçları belirlemek
IV. Medya davranışının güdülerini anlamak
Verilenlerden hangileri kullanımlar ve doyumlar yaklaşımının hedefleri arasında yer alır?

II-III-IV

I-III-IV

I-II-IV

I-II-III

I-II-III-IV

Açıklama:

Katz, kullanımlar ve doyumlar yaklaşımının üç hedefi olduğunu belirtir ve bu hedefleri
şöyle sıralar:
• Kitle iletişim araçlarının, bireyler tarafından gereksinimlerini gidermek amacıyla
nasıl kullanıldığını açıklamak
• Medya davranışının güdülerini anlamak
• İletişim davranışını, güdüleri ve gereksinimleri izleyen işlevleri ve sonuçları belirlemek.

Doğru Cevap: B

Soru 110

Aşağıdakilerden hangisi Fiske'ye göre kullanımlar ve doyumlar araştırmalarının temellendiği varsayımlardan biri değildir?

İzleyici aktiftir.

İzleyiciler kendi gereksinimlerine en iyi doyumu sağlayacak medyayı ve programları
özgürce seçerler.

Medya doyumun tek kaynağı değildir.

İnsanlar belirli durumlarda kendi çıkarlarının ve güdülerinin farkındadırlar ya da
farkında olmaları sağlanabilir.

Medyanın kültürel önemi konusundaki değer yargıları göz ardı edilmemek zorundadır.

Açıklama:

Fiske, kullanımlar ve doyumlar araştırmalarının temellendiği
varsayımları şöyle belirtir:
1. İzleyici aktiftir. Medyanın yayımladığı her şeyin pasif bir alıcısı değildir. Program
içeriğini seçer ve kullanır.
2. İzleyiciler kendi gereksinimlerine en iyi doyumu sağlayacak medyayı ve programları
özgürce seçerler. Medya yapımcısı programın kullanım biçimlerinin farkında
olmayabilir ve farklı izleyiciler aynı programı farklı gereksinimleri gidermek amacıyla
kullanabilirler.
3. Medya doyumun tek kaynağı değildir. Tatile gitmek, spor yapmak, dans etmek de
medyanın kullanıldığı gibi kullanılır.
4. İnsanlar belirli durumlarda kendi çıkarlarının ve güdülerinin farkındadırlar ya da
farkında olmaları sağlanabilir.
5. Medyanın kültürel önemi konusundaki değer yargıları göz ardı edilmek zorundadır.
Örneğin belli bir dizinin saçma sapan bir dizi olduğunu söylemek gereksizdir.
Eğer bu dizi çok sayıda kişi tarafından izleniyor ve çok sayıda kişinin gereksinimlerine
yanıt veriyorsa yararlıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 111

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımında açıklanan temel düşünceyi model haline dönüştüren Karl Eric Rosengren'in modelinin başlangıç noktası aşağıdakilerden hangisidir?

Güdüler

Algılanan sorunlar

Bireyin gereksinimleri

Doyumlar ya da doyumsuzluklar

Medya davranışı

Açıklama:

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımında açıklanan temel düşünceyi Karl Eric Rosengren,
model haline getirmiştir.Modelin başlangıç noktasını bireyin gereksinimleri (1) oluşturur. Ancak bu gereksinimlerin uygun bir eyleme dönüşebilmesi için, ilk başta bunların sorun (4) olarak algılanması gerekir. Ayrıca bu sorunlara olası çözüm (5) yollarının da algılanması gerekmektedir. Modelde gereksinimlerin deneyimi (3) gelişme düzeyi ve siyasal sistemin biçimi gibi toplumsal yapının özellikleri tarafından (11) ve ayrıca kişilik, toplumsal konum veya yaşam öyküsü gibi bireysel özellikler (2) tarafından biçimlendirilir veya etkilenir. Sorunların algılanması ve olası çözümler, kitle iletişim araçlarını (7) ya da diğer davranış (8) biçimlerini kullanmak üzere güdülerin (6) oluşmasına yol açar. Sonuçta, başlangıçta var olan gereksinimler tatmin edilerek birey doyuma (9) ulaşır.

Doğru Cevap: C

Soru 112

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımını benimseyen araştırmacılar, başlangıç noktası olarak temel bir psikolojik kavram olan “gereksinim”den hareket ederler. Bireylerin yaşamlarını devam ettirebilmek için karşılamaları gereken bazı gereksinimleri; yani ihtiyaçları vardır. Gündelik yaşamda herhangi bir gerginlik yaşanmaması için bu gereksinimlerin doyuma ulaştırılması gerekmektedir.Maslow’un gereksinimler hiyerarşisi modeli bu doyumlarla ilgilidir. Maslov'a göre bireyin en temel ve en üst düzey gereksinim çifti aşağıdakilerden hangisidir?

Fizyolojik gereksinmeler- kendini gerçekleştirme gereksinimi

Fizyolojik gereksinmeler- Güvenlik gereksinimleri

Güvenlik gereksinimleri-ait olma ve sevgi gereksinimleri

Güvenlik gereksinimleri-kendini gerçekleştirme gereksinimi

Fizyolojik gereksinmeler-ait olma ve sevgi gereksinimleri

Açıklama:

Maslow, insan güdülerini bir piramit biçiminde değerlendirerek gereksinimlerin aşamaları olduğunu belirtmiştir. Buna göre açlık, susuzluk ve cinselliğin fizyolojik doyumu, gereksinimler piramidinin en alt basamağını oluşturmaktadır. Açlık, susuzluk ve cinsellik gereksiniminin fizyolojik doyumu aşamasından sonra piramitte sırasıyla şu aşamalar yer almaktadır: Emniyet, güven, düzen ve değişmezlik; ait olma ve sevgi; değer, başarı, kendine saygı; kendini gerçekleştirme.

Doğru Cevap: A

Soru 113

Aşağıdakilerden hangisi kitle iletişim araçlarının kullanım nedenlerine bağlı olarak enformasyon başlığı altında yer alan kişisel doyumlar arasında yer alır?

Başkalarıyla özdeşleşmek ve bir aidiyet duygusu kazanmak

Kişisel değerlere destek bulmak

Davranış modelleri bulmak

Bilgi sayesinde bir güvenlik duygusu kazanmak

Başkalarının koşullarına ilişkin içgörü kazanmak; sosyal empati

Açıklama:

Enformasyon
• Yakın çevredeki, toplumdaki ve dünyadaki olaylarla ve koşullarla ilgili enformasyon
bulmak
• Pratik konularda tavsiye ya da fikir ve karar seçenekleri araştırmak
• Merak ve genel ilgiyi tatmin etmek
• Öğrenme, kendi kendine eğitim
• Bilgi sayesinde bir güvenlik duygusu kazanmak

Doğru Cevap: D

Soru 114

Aşağıdakilerden hangisi kitle iletişim araçlarının kullanım nedenlerine bağlı olarak bütünleşme ve sosyal etkileşim başlığı altında yer alan kişisel doyumlar arasında yer alır?

Pratik konularda tavsiye ya da fikir ve karar seçenekleri araştırmak

Merak ve genel ilgiyi tatmin etmek

Öğrenme, kendi kendine eğitim

Bilgi sayesinde bir güvenlik duygusu kazanmak

Gerçek yaşamdaki arkadaşlığın yerini tutacak bir şey bulmak

Açıklama:

Bütünleşme ve sosyal etkileşim
• Başkalarının koşullarına ilişkin içgörü kazanmak; sosyal empati
• Başkalarıyla özdeşleşmek ve bir aidiyet duygusu kazanmak
• Sohbet ve sosyal etkileşim için bir temel bulmak
• Gerçek yaşamdaki arkadaşlığın yerini tutacak bir şey bulmak
• Sosyal rollerin yürütülmesine yardımcı olmak
• Kişinin aileye, arkadaşlara ya da toplumla bağlantı kurmasını sağlamak

Doğru Cevap: E

Soru 115

Sven Windahl’ın iletişim araçlarının farklı kullanım türlerinin farklı sonuçlar ürettiği hipotezine dayanan model aşağıdakilerden hangisidir?

Kullanımlar ve etkiler modeli

Bağımlılık modeli

Kullanımlar ve bağımlılık modeli

Beklenti-değer yaklaşımı

Beklenti doyumlar yaklaşımı

Açıklama:

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı ile etki modelinin birleşmesiyle kullanımlar ve etkiler
modeli ortaya atılmıştır. Kullanımlar ve etkiler, Sven Windahl’ın iletişim araçlarının
farklı kullanım türlerinin farklı sonuçlar ürettiği hipotezine dayanan bir iletişim modelidir.

Doğru Cevap: A

Soru 116

Aşağıdakilerden hangisi kitle iletişiminin niçin kimi zaman çok güçlü ve dolaysız, kimi zaman da dolaylı ve oldukça zayıf etkide bulunduğu sorusunu yanıtlamaya çalışan modeldir?

Kullanımlar ve etkiler modeli

Bağımlılık modeli

Kullanımlar ve doyumlar modeli

Kullanımlar ve bağımlılık modeli

Beklenti değer yaklaşımı

Açıklama:

BAĞIMLILIK MODELİ
Bağımlılık modeli, kitle iletişim araçlarına bağımlılık kuramı olarak da adlandırılan bir
yaklaşımdır. DeFleur ve Ball-Rokeach tarafından geliştirilen bu model, sınırlı etkiler ile
güçlü etkiler modellerini uzlaştırmaya çalışır. Bağımlılık modeli, kitle iletişim kuramlarının mikro düzeyde çözümlemelerle kısıtlı kalması ve insanların kitle iletişim araçlarına makro düzeydeki bağlılıkları üzerinde durmamasına seçenek olarak geliştirilmiştir. Bu model, kitle iletişiminin niçin kimi zaman çok güçlü ve dolaysız, kimi zaman da dolaylı ve oldukça zayıf etkide bulunduğu sorusunu yanıtlamaya çalışır.

Doğru Cevap: B

Soru 117

"Bu yaklaşıma göre davranış, sahip olunan beklentilerin bir işlevi ve ulaşılmak istenilen amacın değeridir. Birden çok davranış olasılığı olduğunda, hangi davranışın seçileceği geniş bir beklenen başarı ve değer birleşimi içinden belirlenir." görüşünü benimseyen yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Kullanımlar ve etkiler modeli

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı

Kullanımlar ve bağımlılık modeli

Bağımlılık modeli

Beklenti değer yaklaşımı

Açıklama:

Beklenti-değer yaklaşımları, kullanımlar ve doyumlar yaklaşımında izleyicinin iletişim
davranışını kestirme mekanizmalarını saptamak amacıyla kullanılmaktadır. Bu yaklaşıma göre davranış, sahip olunan beklentilerin bir işlevi ve ulaşılmak istenilen amacın değeridir. Birden çok davranış olasılığı olduğunda, hangi davranışın seçileceği geniş bir beklenen başarı ve değer birleşimi içinden belirlenir.

Doğru Cevap: E

Soru 118

1970’li yıllardan itibaren kitle iletişim araçlarının hedef kitleye yönelik bakış açısını aşağıdakilerden hangisi en iyi ifade etmektedir?

İzleyiciler aktif değil, pasif kabul edilmektedir.

İzleyiciler görsel mesajlardan daha fazla etkilenmektedir.

İzleyiciler pasif değil, aktif kabul edilmektedir.

İzleyicilerin davranışları verilen mesajlarla oluşturulmaktadır.

İzleyiciler işitsel mesajlardan daha fazla etkilenmektedir.

Açıklama:

1970’lerden sonra kitle iletişiminin alıcısı konumundaki kişilerin pasif durumda olmadıklarına ilişkin araştırmalar öne çıkmaya başlamıştır.
İzleyiciler pasif değil, aktif kabul edilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 119

İletişim araştırmalarına aktif izleyici tezini getiren yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Kullanımlar ve doyumlar

Sihirli mermi

Gündem belirleme

Sessizlik sarmalı

Yetiştirme

Açıklama:

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı, iletişim araştırmalarına “aktif izleyici” tezini getirmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 120

Aşağıdakilerden hangisi kullanımlar ve doyumlar araştırmalarının temellendiği varsayımlardan biridir?

İzleyiciler medyanın yayımladığı şeylerin pasif bir alıcısı konumundadır.

İzleyiciler gereksinimlerini en iyi doyuracak medyayı ve programı seçer.

Medya izleyicilerin doyum sağlamasının tek kaynağı durumundadır.

İzleyicilerin çıkarlarının ve güdülerinin farkında olmaları sağlanamaz.

Medyanın kültürel önemi konusundaki değer yargıları göz ardı edilemez.

Açıklama:

İzleyiciler kendi gereksinimlerine en iyi doyumu sağlayacak medyayı ve programları özgürce seçerler. Medya yapımcısı programın kullanım biçimlerinin farkında olmayabilir ve farklı izleyiciler aynı programı farklı gereksinimleri gidermek amacıyla
kullanabilirler.
İzleyiciler gereksinimlerini en iyi doyuracak medyayı ve programı seçer.

Doğru Cevap: B

Soru 121

Aşağıdaki isimlerden hangisi “insanlar medya ile ne yapıyor?” sorusunun asıl sorulması gereken soru olduğunu ilk kez dile getirmiştir?

Denis McQuail

John Fiske

Sven Windahl

Elihu Katz

Maxwell McCombs

Açıklama:

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımının temelleri ilk kez Elihu Katz tarafından 1959’da yazılan bir makalede açıklanmıştır. Katz, bu makalesinde,iletişim araştırmalarının hep ikna konusuyla ilgilendiğini ve “medya insanlara ne yapıyor?” sorusuna yanıt aradıklarını, asıl sorulması gereken sorunun ise “insanlar medya ile ne yapıyor?” sorusu olduğunu ileri sürmüştür.

Doğru Cevap: D

Soru 122

Aşağıdakilerden hangisi McQuail’e göre kitle iletişim araçlarının kullanımının genel nedenlerinden biri değildir?

Eğlence

Kişisel kimlik

Sosyal etkileşim

Enformasyon

İzolasyon

Açıklama:

McQuail’e göre kitle iletişim araçlarının kullanımının genel nedenleri Eğlence, Kişisel kimlik, Sosyal etkileşim ve Enformasyon olarak gruplanabilir.
İzolasyon

Doğru Cevap: E

Soru 123

Schramm, Lyle ve Parker araştırmalarında aşağıdakilerden hangisine cevap aramıştır?

Gençler arasında iletişim araçları nasıl kullanılıyor?

Farklı araçlardan ne tür farklı doyumlar elde ediliyor?

Çocuklar televizyonla ne yapıyor? Neler seyrediyor?

Savaş gibi özel durumlarda televizyonun işlevi nedir?

Yetişkinler oy verirken iletişim araçlarından nasıl etkileniyor?

Açıklama:

Schramm, Lyle ve Parker, çocukların televizyonla ne yaptıklarını incelemişlerdir.
Çocuklar televizyonla ne yapıyor? Neler seyrediyor?

Doğru Cevap: C

Soru 124

Aşağıdakilerden hangisi kullanımlar ve doyumlar yaklaşımına yöneltilen eleştiriler arasında yer alamaz?

Kişinin önceden bilmediği bir şey ile nasıl doyuma ulaşacağı açıklanmamaktadır

Kişilerin mahrum kaldıkları diğer olanakların toplumsal sonuçları belirsizdir

Kitle iletişim ürünlerinin üretim süreçleri ürünlerin sağladığı doyumun geri planında kalmıştır

Araçlar sürekli bir doyum sağladığı için ne sunulduğu önemsizdir ve eleştirilmemelidir

Bireysel psikolojik ve kişilik etkenler ön plandayken, toplumsal yorumlar unutulmaktadır

Açıklama:

Eğer insanların herhangi bir medya kullanımından her zaman bazı doyumlar sağlayacağı düşüncesinde ısrar edersek, kitle iletişim araçlarının sürekli güncel olarak ne sunduğunu umursamayan, halinden memnun ve eleştirel olmayan bir duruşu benimsemek gerekecektir...
Araçlar sürekli bir doyum sağladığı için ne sunulduğu önemsizdir ve eleştirilmemelidir.

Doğru Cevap: D

Soru 125

İletişim araçlarının farklı kullanım türlerinin farklı sonuçlar ürettiği hipotezini aşağıdakilerden hangisi ortaya atmıştır?

Denis McQuail

John Fiske

Elihu Katz

Maxwell McCombs

Sven Windahl

Açıklama:

Kullanımlar ve etkiler, Sven Windahl’ın iletişim araçlarının farklı kullanım türlerinin farklı sonuçlar ürettiği hipotezine dayanan bir iletişim modelidir.

Doğru Cevap: E

Soru 126

İletişim araçlarının farklı kullanım türlerinin farklı sonuçlar ürettiği hipotezine dayanan iletişim modeli aşağıdakilerden hangisidir?

Sınırlı etkiler

Kullanımlar ve etkiler

Güçlü etkiler

Etki-tepki

Kullanımlar ve doyumlar

Açıklama:

Kullanımlar ve etkiler, iletişim araçlarının farklı kullanım türlerinin farklı sonuçlar ürettiği hipotezine dayanan bir iletişim modelidir.

Doğru Cevap: B

Soru 127

“Bir iletişim aracından elde edilen doyum, kişinin düşündüğü doyumdan daha az olduğunda izleyici tatmini sağlanamaz ve izleyici program ya da içerikten uzaklaşır” ifadesi aşağıdaki modellerden hangisi ile en iyi açıklanır?

Beklenti-değer

Etki-tepki

Kullanımlar ve bağımlılık

Güdülenme ve doyum

Etkiler ve sonuçlar

Açıklama:

Beklenti-değer yaklaşımı kitle iletişim araçlarının benimsenmesi, kullanılması ve tüketilmesi konusunda bir bakış açısı sunar.
Elde edilen doyum, beklenen doyumdan çok az olduğunda izleyici tatmini sağlanamaz ve söz konusu araç, program ya da içerik biçiminden kaçma eğilimi oluşur.

Doğru Cevap: A

Soru 128

Internet ile ilgili araştırmacılar, farklı kullanım kategorileri kullansalar da bütün kullanımlar ve doyumları üzerine yapılmış araştırmaların sonuçlarına göre ortak olan iki motivasyon kaynağı aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Enformasyon ve eğlence arama

Yardım etme ve boş zaman geçirme

Heyecan çekiciliği ve toplumsal etkileşim

Toplumsal etkileşim ve enformasyon arama

Eğlence ve yardım etme

Açıklama:

kullanımlar ve doyumlar araştırmacıları, yeni medya ile ilgili olarak genellikle şu konularda çalışmalar yapmaktadırlar:
• YouTube’u izleme güdüleri (motivleri)
• Kullanıcı kaynaklı (user-generated) medyanın sağladığı doyumlar
• Sosyal medyanın kullanımları ve doyumları
• E-posta, cep telefonları ve anında mesajlarla ilgili doyumlar
İnternet kullanımları ve doyumları üzerine yapılmış araştırmaların sonuçları incelendiğinde, insanların pek çok etken doğrultusunda internete yöneldikleri ortaya çıkmaktadır. Araştırmacılar, farklı kullanım kategorileri kullansalar da bütün araştırma sonuçlarında ortak olan iki motivasyon; enformasyon ve eğlence aramadır

Doğru Cevap: A

Soru 129

Sven Windahl’ın iletişim araçlarının farklı kullanım türlerinin farklı sonuçlar ürettiği hipotezine dayanan iletişim modeli aşağıdakilerden hangisidir?

Sihirli mermi kuramı

Uyaran-tepki modeli

İletişim zinciri modeli

Kullanımlar ve etkiler modeli

Kullanımlar ve doyumlar modeli

Açıklama:

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı ile etki modelinin birleşmesiyle kullanımlar ve etkiler modeli ortaya atılmıştır. Kullanımlar ve etkiler, Sven Windahl’ın iletişim araçlarının farklı kullanım türlerinin farklı sonuçlar ürettiği hipotezine dayanan bir iletişim modelidir. Windahl’a göre (1981), geleneksel etki yaklaşımları ile kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı arasındaki esas farklılık, bir medya etkisi araştırmacısının kitle iletişimini genellikle iletişimcinin bakış açısından araştırırken, kullanımlar ve doyumlar araştırmacısının izleyiciyi kalkış noktası olarak görmesinden kaynaklanır. Windahl, farklılıkları vurgulamanın benzerlikleri vurgulamaktan daha yararlı olduğuna inanarak iki yaklaşımın bir sentezini savunur.

Doğru Cevap: D

Soru 130

Kitle iletişim araçlarının etkisinin toplumsal sistem, kitle iletişim araçlarının bu sistemdeki rolü ve izleyicilerin bu araçlarla ilişkileri ile belirlendiğini ileri süren model aşağıdakilerden hangisidir?

Beklenti değer yaklaşımı

Kullanımlar ve doyumlar modeli

Kullanımlar ve etkiler modeli

Bağımlılık modeli

İletişim zinciri modeli

Açıklama:

Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı dar bir biçimde bireyin psikolojik gereksinimleri üzerinde odaklanır. Bağımlılık modeli ise iletişim araçlarına bağımlılıkların belirleyicisi olarak toplum, iletişim araçları ve izleyici kitlesi arasındaki üçlü ilişkiyi vurgular. Modele göre kitle iletişim araçlarının etkisi toplumsal sistem, kitle iletişim araçlarının bu sistemdeki rolü ve izleyicilerin bu araçlarla ilişkileri ile belirlenir.

Doğru Cevap: D

Ünite 5

Soru 1

I. Toplumsal ve tarihsel olayları belirleyici bir faktöre göre açıklar.
II. Teknoloji tarihteki temel hareket ettirici olarak görülür.
III. Bu yaklaşımı benimseyenler teknolojiyi toplumun temeli olarak değerlendirir.
Yukarıdakilerden hangisi / hangileri teknolojik belirleyicilik yaklaşımı ile ilgilidir?

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Seçeneklerin tamamı toplumsal belirleyicilik yaklaşımı ile ilgilidir.

Doğru Cevap: E

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi Marshall McLuhan'ın temel varsayımları arasında değildir?

İletişim araçları bizi dünyaya yöneltir ve kullandığımız duyular arasındaki oranı değiştirerek karakterimizi değiştirir.

Araç insanların uzantısıdır.

Her kültür çağında bilginin kaydedilip aktarıldığı medium, o kültürün karakterinde kesin rol oynar.

Görsel, işitsel ve dokunsal bir araç olan televizyon dünyayı milliyetçiliğe yöneltir.

Elektronik iletişim çağının başat medyası televizyondur.

Açıklama:

Bu konu sayfa 109'dan başlamaktadır.
McLuhan, televizyonun ise duyuların çoğuna ağırlık veren görsel, işitsel ve dokunsal bir araç olduğunu, dünyayı milliyetçilik yerine “küresel köy” olmaya yönelttiğini ileri sürer. Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 3

1958'de Daniel Lerner'in yayınladığı ve Ortadoğu’nun geleneksel toplumdan modern topluma geçişini ve modern iletişimin rolünü inceleyen araştırma hangisidir?

Gelişmekte Olan Ülkelerde İletişim ve Değişim

Toplumsallaşma ve Kitlesel İletişim

Geleneksel Tolumun Çöküşü

Medya Yasaları

Gutenberg Galaksisi

Açıklama:

1958’de Daniel Lerner’in Geleneksel Toplumun Çöküşü adlı araştırması yayınlanmıştır. Söz konusu araştırma Ortadoğu’nun geleneksel toplumdan modern topluma geçişini ve modern iletişimin rolünü incelemektedir. Doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 4

I. Yayılım araştırmalarında günümüzde en fazla tanınan kişidir.
II. Yeniliklerin Yayılımı adlı kitabı kaleme almıştır.
Yukarıda bahsi geçen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Everett M. Rogers

Thorstein Veblen

Daniel Lerner

Harold İnnis

Marshall McLuhan

Açıklama:

Yayılım araştırmalarında bugün en fazla tanınan kişi Everett M. Rogers’dir. Rogers, Yeniliklerin Yayılımı adlı kitabında yayılımı, bir yeniliğin belli kanallar aracılığıyla zaman içinde iletildiği bir süreç olarak tanımlar. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi yeniliklerin yayılmasıyla ilgili Türkiye'deki ilk kapsamlı araştırmayı yapan Aysel Aziz tarafından kaleme alınmıştır?

Toplumsallaşma ve Kitlesel İletişim

Geleneksel Toplumun Çöküşü

Medya Yasaları

Yeniliklerin Yayılımı

Gelişmekte Olan Ülkelerde İletişim ve Değişim

Açıklama:

Yeniliklerin yayılmasıyla ilgili Türkiye’deki ilk kapsamlı araştırma Aysel Aziz tarafından yapılmıştır. Aziz, 1982’de Toplumsallaşma ve Kitlesel İletişim adlı çalışmayı yayınlamıştır. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Yeniliklerin yayılımı araştırmalarında modern kişilik sonucu ortaya çıkacak kalkınmanın gerçekleşmemesinin sebebi nedir?

İletişim kanalı mesajları

Küresel köy

Yanlış iletişim stratejileri

Doğru etkileşim

Toplumsal sistem

Açıklama:

Yeniliklerin yayılımı araştırmalarında empati aracılığıyla otomatik olarak gerçekleşeceği varsayılan modern kişilik sonucu ortaya çıkacak kalkınmanın gerçekleşmemesi “yanlış iletişim stratejileri”ne bağlanmıştır. Doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi bilginin en değerli kaynak, üretim aracı, aynı zamanda temel ürün olduğu bir toplumdur?

Kır toplumu

Enformasyon toplumu

Tarım toplumu

Avcı toplayıcı toplum

Sanayi toplumu

Açıklama:

Enformasyon toplumu bilginin en değerli kaynak, üretim aracı, aynı zamanda temel ürün olduğu bir toplumdur. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi enformasyon toplumunun tanımlanmasında söylenemez?

Bilimsel bilginin özel konumu

Karşılıklı bağımlılık

Mesaj ve mesajları taşıyan kanal sayısındaki artış

Enformasyon ekonomisimnin gelişmesi

Enformasyon alanında işgücünün olmaması

Açıklama:

Enformasyon alanında çalışan işgücü artmıştır. Doğru yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi Vernon'un geliştirdiği ürün yaşam devresi aşamalarından biri değildir?

Doğuş aşaması

Yaygınlaşma

Olgunluk dönemi

Değişim aşaması

Düşüş devresi

Açıklama:

Değişim aşaması Vernon'un geliştirdiği ürün yaşam devresi aşamalarından biri değildir. Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 10

I. Bu yaklaşıma göre bilgi toplumda eşit olarak dağıtılmamıştır.
II. Bu yaklaşım ilk kez 1970 yılında Tichenor, Dnohue ve Olien'in makalesinde ileri sürülmüştür.
III. Özellikle yeni teknolojilerin gelişmesi sonucu görülür.
Yukarıdakilerden hangisi / hangileri bilgi açığı yaklaşımı ile ilgilidir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Seçeneklerin tamamı bilgi açığı yaklaşımı ile ilgilidir. Doğru yanıt E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 11

"McLuhan, her kültür çağında bilginin kaydedilip aktarıldığı “medium”un (ortam, araç) o kültürün karakterinin belirlenmesinde kesin bir rol oynadığını öne sürmüştür." Bu ifadeye karşılık gelen McLuhan görüşü aşağıdakilerden hangisidir?

Sıcak araçlar

Araç iletidir.

Araç insanın uzantısıdır.

Soğuk araçlar

Araç egemen değişim gücüdür.

Açıklama:

Araç İletidir
McLuhan, her kültür çağında bilginin kaydedilip aktarıldığı “medium”un (ortam, araç) o kültürün karakterinin belirlenmesinde kesin bir rol oynadığını öne sürmüş ve bu görüşünü “araç iletidir (medium is the message)” deyişiyle özetlemiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 12

McLuhan'ın “alfabe ve tipografi aracılığıyla görsel duyunun yalıtılması ile bilginin parçalara ayrılması yanılsamasının nasıl yaratılmış olduğunu” açıklamaya çalıştığı eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Küresel Köy

Medya Yasaları

Ampütasyon

Tetrad

Gutenberg Galaksisi

Açıklama:

McLuhan, Gutenberg Galaksisi adlı eserinde “alfabe ve tipografi aracılığıyla görsel duyunun yalıtılması ile bilginin parçalara ayrılması yanılsamasının nasıl yaratılmış olduğunu” açıklamaya çalışır. McLuhan’a göre matbaa ulusal birörnekliği, devlet merkeziyetçiliğini yaratmış, aynı zamanda bireysel hakların coşkuyla savunmasına yol açmış ve devlete karşı muhalefeti de doğurmuştur

Doğru Cevap: E

Soru 13

McLuhan araç kelimesini insanın oluşturduğu her şey için kullanır ve bir aracın etkilerini anlamak için dört soru sorulabileceği görüşündedir. "Otomobilin yürümeyi, telefonun duman sinyallerini ve güvercin beslemeyi gereksiz kıldığı" gerçeği tetradın ögeleri arasından hangisiyle ilgilidir?

Genişletme

Yerinden etme

Geri döndürme

Telafi etme

Bütünleme

Açıklama:

McLuhan araç kelimesini insanın oluşturduğu her şey için kullanır. Tetrad, McLuhan’ın sorularla çerçevelediği dört yasayı insanoğlunun çevresindeki geniş bir alana uygulamasına olanak sağlar ve böylece kültüre bakmada yeni bir araç ortaya koyar. McLuhan bir aracın etkilerini anlamak için dört soru sorulabileceği görüşündedir. Bu sorulardan ikincisi “Araç, medya ya da teknoloji neyi yerinden ediyor, neye önemini kaybettiriyor?” sorusudur. Çünkü her yeni teknoloji eski teknolojilerin egemenliklerini sarsıp onların egemen konumlarını devralır. Yine, otomobilin yürümeyi yerinden ettiği ve telefonun da duman sinyallerini ve güvercin beslemeyi gereksiz kıldığı söylenebilir. Bu soru tetradın ögeleri arasından "yerinden etme" ile ilgilidir.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi modernleşme kuramcılarına göre, kitle iletişiminin modernleşme süresinde yerine getirdiği görevlerden biri değildir?

Bilgi kaynaklarının çoğaltıcısı olarak işlev görebilir.

Televizyon, radyo yoluyla öğrenme sağlayarak eğitim maliyetini arttırabilir.

Eğitim, tarım, endüstri, tarım ve sağlık alanlarında yeni beceriler yaratabilir.

Halkın kendi önemini anlamasını sağlayarak siyasal etkinlikleri artırabilir.

Kişinin beklenti düzeyini yükseltebilir ve böylece etkinliğe teşvik eder.

Açıklama:

Modernleşme kuramcılarına göre, kitle iletişimi modernleşme süresinde şu görevleri yerine getirmektedir:

Kitle iletişimi, modernleşme yönünde davranış biçimleri, yeni değerler ve tutumları yayarak toplumda bir değişim atmosferi yaratabilir.
Kitle iletişimi kalkınma ve modernleşme yolunda eğitim, tarım, endüstri, tarım ve sağlık alanlarında yeni beceriler yaratabilir.
Kitle iletişim araçları bilgi kaynaklarının çoğaltıcısı olarak işlev görebilir.
Kitle iletişimi, televizyon izleyerek ya da radyo dinleyerek öğrenme sağlamak yoluyla eğitim maliyetini azaltabilir.
İletişim, kişinin beklenti düzeyini yükseltebilir ve böylece etkinliğe teşvik eder.
İletişim, halkın kendi önemini anlamasını sağlayarak siyasal etkinlikleri artırabilir.
Kitle iletişim araçları, ulus duygusu yaratmada etkilidir.
İletişim kalkınma planlarının hazırlanmasını ve uygulamaya geçirilmesini kolaylaştırır.
İletişim ekonomik, toplumsal ve siyasal kalkınmayı kendi kendini sürdüren bir süreç haline getirebilir.

Doğru Cevap: B

Soru 15

Teknolojik belirlenimcilik yaklaşımı ilk olarak kim tarafından ortaya atılmıştır?

Veblen

McLuhan

Innis

Rogers

Tichenor

Açıklama:

Teknolojik belirleyicilik terimi, Amerikalı toplumbilimci ve iktisatçı Thorstein Veblen (1857-1929)
tarafından icat edilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 16

USB Flash bellek gibi yeni teknolojik araçların çıkmasıyla önceden kullanılan bilgisayar disketlerinin artık ortadan kalması aşağıdaki kavramlardan hangisine örnektir?

Ağ toplumu

Araç iletidir

Küresel köy

Ampütasyon

Tetrad

Açıklama:

McLuhan araç insanın uzantısıdır der ve ampütasyon (bir organı kesme) diye adlandırdığı kavram ise uzantıların bir benzeridir. İnsanoğlunun her uzantısı; özellikle teknolojik uzantıları, diğer uzantılarda bir ampütasyon ya da değiştirme etkisine sahiptir. Ampütasyona bir örnek olarak, barut ve ateşli silahların gelişmesiyle birlikte okçuluk becerilerinin yok oluşu verilebilir.

Doğru Cevap: D

Soru 17

McLuhan'a göre aşağıdakilerden hangisi soğuk araçtır?

Televizyon

Sinema

Fotoğraf

Radyo

Dergi

Açıklama:

Sıcak araçlar, tek duyuyu uzatan ve izleyiciye tamamlaması için çok şey bırakmayan araçlardır. Bu bağlamda radyo, sinema ve fotoğraf sıcak araçlardır. Soğuk araçlar ise az şey veren ve izleyici tarafından çok şey eklenen araçlardır. Televizyon ve telefon gibi.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Geleneksel Toplumun Çöküşü adlı araştırmasında, Ortadoğu’nun geleneksel toplumdan modern topluma geçişini ve modern iletişimin rolünü inceleyen araştırmacı aşağıdakilerden hangisidir?

Frederick W. Frey

Thorstein Veblen

Marshall McLuhan

Harold Innis

Daniel Lerner

Açıklama:

1958’de Daniel Lerner’in Geleneksel Toplumun Çöküşü adlı araştırması yayınlanmıştır. Söz konusu araştırma Ortadoğu’nun geleneksel toplumdan modern topluma geçişini ve modern iletişimin rolünü incelemektedir. Lerner’e göre Batı ülkelerinin geçirdiği bazı süreçler evrenseldir. Buna göre:

Kentleşmenin artması okuma yazma oranının artmasına yol açar,
Okuma yazma oranının artması kitle iletişim araçlarına açık olmayı artırır,
İletişim araçlarına açık olmak daha geniş ekonomik katılma ve siyasal katılmaya neden olur.

Lerner’e göre endüstrileşmiş Batı ülkelerinin geçirdiği bu modernleşme sürecinin benzeri Ortadoğu ülkelerinde de yaşanmaktadır. Sürecin merkezinde ise düşünce ve tutumların iletilme biçimindeki değişiklik vardır. Bu değişiklik sözel iletişimden kitle iletişimine geçiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi Tetrad kuramı öğeleri arasında yer almaz?

Genişletme

Geri döndürme

Öznel norm

Telafi etme

Yerinden etme

Açıklama:

Tetrad kuramı temelde dört unsur ile açıklanır. Bunlar; genişletme, geri döndürme, telafi etme ve yerinden etmedir.

Doğru Cevap: C

Soru 20

"Yeniliğin yerine geçtiği düşüncelerden, daha iyi olarak algılanmasının derecesi", Rogers'a göre yeniliğin benimsenme süresini etkileyen özelliklerden hangisine karşılık gelmektedir?

Denenebilirlik

Karmaşıklık

Gözlenebilirlik

Göreli üstünlük

Uyumluluk

Açıklama:

Rogers, yeniliğin benimsenme süresini etkileyen özellikleri ise şöyle sıralamaktadır:

Göreli üstünlük: Yeniliğin yerine geçtiği düşüncelerden, daha iyi olarak algılanmasının derecesi
Uyumluluk: Yeniliğin mevcut değerler, geçmiş deneyimler ve olası kabullenicilerin gereksinimleri ile uyumlu olarak algılanma derecesi
Karmaşıklık: Yeniliğin anlaşılması ve kullanılmasının karmaşık olarak algılanma derecesi
Denenebilirlik: Yeniliğin sınırlı olarak denenebilme derecesi
Gözlenebilirlik: Yeniliğin sonuçlarının diğerleri tarafından gözlenebilirlik derecesi.

Doğru Cevap: D

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi Rogers'e göre yeniliğin benimsenme süresini etkileyen özellikler arasında yer almaz?

Göreli üstünlük

Telafi

Uyumluluk

Karmaşıklık

Denenebilirlik

Açıklama:

Rogers, yeniliğin benimsenme süresini etkileyen özellikleri ise şöyle sıralamaktadır:
1. Göreli üstünlük: Yeniliğin yerine geçtiği düşüncelerden, daha iyi olarak algılanmasının derecesi
2. Uyumluluk: Yeniliğin mevcut değerler, geçmiş deneyimler ve olası kabullenicilerin
gereksinimleri ile uyumlu olarak algılanma derecesi
3. Karmaşıklık: Yeniliğin anlaşılması ve kullanılmasının karmaşık olarak algılanma derecesi
4. Denenebilirlik: Yeniliğin sınırlı olarak denenebilme derecesi
5. Gözlenebilirlik: Yeniliğin sonuçlarının diğerleri tarafından gözlenebilirlik derecesi.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Rogers'a göre bir yeniliğin benimsenme süreci aşamaları aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Bilgi-ikna-karar-uygulama-sağlamlaştırma

Bilgi-karar-ikna-uygulama-sağlamlaştırma

Bilgi-ikna-uygulama-karar-sağlamlaştırma

İkna-karar-uygulama-sağlamlaştırma-bilgi

ikna-karar-bilgi-uygulama-sağlamlaştırma

Açıklama:

Rogers yeniliğin benimsenmesi sürecini; bilgi, ikna etme, karar, uygulama ve sağlamlaştırma
evrelerinden oluşan beş aşamada kavramlaştırır.
• Bilgi: Bilgi evresi, bireylerin yeniliğin farkında oldukları, yeniliğe ve bu yeniliğin işlevine maruz
kaldıkları aşamadır.
• İkna: İkna etme evresinde bireyler yeniliğe ilişkin olumlu ya da olumsuz bir kanı ya da tutum
oluştururlar.
• Karar: Karar evresinde birey için iki seçenek bulunmaktadır: Yeniliği ya benimseyecek ya da
reddedecektir.
• Uygulama: Uygulama evresinde bireyler yeniliği kullanmaya başlarlar.
• Sağlamlaştırma: Sağlamlaştırma evresinde ise insanların bir karar aldıktan sonra çoğunlukla
kararlarına neden olan bilgiyi pekiştirmek istedikleri göz önüne alındığından, yenilikle ilgili
olumlu bilgi akışı devam eder. İnsanlar bu aşamada, kararlarının doğru olduğunu güçlendirecek
türde bilgileri ararlar

Doğru Cevap: A

Soru 23

Ürün yaşam devresi yaklaşımında "dış pazardaki genişlemenin yavaşlaması" hangi devrede gerçekleşir?

Doğuş aşaması

Yaygınlaşma

Olgunluk dönemi

Düşüş devresi

Ölüş aşaması

Açıklama:

Ürün yaşam devresi; doğuş, yaygınlaşma, olgunluk ve düşüş olmak üzere dört dönemden oluşur.
Olgunluk dönemi: Dış pazarlardaki genişlemenin yavaşlamasıyla olgunluk dönemine girilir.

Doğru Cevap: C

Soru 24

İletişim teknolojilerinin gelişmesiyle ses, video ve veri iletişiminin tek bir kaynakta, tek bir vericide
ve tek bir alıcıda birleşmesine ne ad verilir?

Yenilik

Ağ toplumu

Enformasyon

Küresel köy

Yöndeşme

Açıklama:

İletişim teknolojilerinin gelişmesiyle ses, video ve veri iletişiminin tek bir kaynakta, tek bir vericide
ve tek bir alıcıda birleşmesine yöndeşme denir.

Doğru Cevap: E

Soru 25

Ortak bir amacı gerçekleştirmek için sorun çözümüne katılan ilgili birimler seti, Rogers’a göre yeniliklerin yayılımındaki temel ögeden hangisine aittir?

Zaman

İletişim Kanalları

Yenilik

Toplumsal Sistem

Karar

Açıklama:

Rogers, Yeniliklerin Yayılımı adlı kitabında yayılımı, bir yeniliğin belli kanallar aracılığıyla zaman içinde iletildiği bir süreç olarak tanımlar. Rogers’a göre yeniliklerin yayılımındaki dört temel öge yenilik, iletişim kanalları, zaman ve toplumsal sistemdir. Bu ögeler her yayılım araştırmasında ve her yayılım kampanyasında ya da programında belirlenebilir. Bir toplumsal sistem, ortak bir amacı gerçekleştirmek için sorun çözümüne katılan ilgili birimler setidir. Sistemdeki düzenlemeler bireysel davranışa istikrar ve düzenlilik veren bir yapıya sahiptir.

Doğru Cevap: D

Soru 26

Yeniliğin benimsenmesi sürecinde, bireylerin yeniliği kullanmaya başladığı aşama aşağıdakilerden hangisidir?

Uygulama

Bilgi

Karar

İkna

Sağlamlaştırma

Açıklama:

Rogers yeniliğin benimsenmesi sürecini; bilgi, ikna etme, karar, uygulama ve sağlamlaştırma evrelerinden oluşan beş aşamada kavramlaştırır.

Bilgi: Bilgi evresi, bireylerin yeniliğin farkında oldukları, yeniliğe ve bu yeniliğin işlevine maruz kaldıkları aşamadır.
İkna: İkna etme evresinde bireyler yeniliğe ilişkin olumlu ya da olumsuz bir kanı ya da tutum oluştururlar.
Karar: Karar evresinde birey için iki seçenek bulunmaktadır: Yeniliği ya benimseyecek ya da reddedecektir.
Uygulama: Uygulama evresinde bireyler yeniliği kullanmaya başlarlar.
Sağlamlaştırma: Sağlamlaştırma evresinde ise insanların bir karar aldıktan sonra çoğunlukla kararlarına neden olan bilgiyi pekiştirmek istedikleri göz önüne alındığından, yenilikle ilgili olumlu bilgi akışı devam eder. İnsanlar bu aşamada, kararlarının doğru olduğunu güçlendirecek türde bilgileri ararlar. Kişiler yenilik konusunda karşıt mesajlara maruz kalırlarsa önceki kararlarını değiştirebilirler.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Bilginin toplumda eşit olarak dağıtılmadığını ileri süren yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Yeniliklerin yayılımı

Enformasyon toplumu

Bilgi açığı

Küresel köy

Yöndeşme

Açıklama:

Bilgi açığı yaklaşımına göre bilgi toplumda eşit olarak dağıtılmamıştır. Kitle iletişim araçlarıyla aktarılan bilgi, bu bilgiye daha fazla erişme olanağı olan bazı toplumsal kesimlerin diğerlerine oranla daha fazla bilgi sahibi olmasını sağlar. Bunun sonucu olarak toplumdaki bilgi artışı yüksek statü kesimlerinde alt kesimlere göre daha fazladır.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Sayısal eşitsizlikle ilgili olarak söz edilen göstergeler aşağıdakilerden hangisidir?

Bilgi-ikna-zaman

Doğuş-olgunlaşma-düşüş

Erişim-kullanım-enformasyon okuryzarlığı

Küresel köy-ağ toplumu-kompütopya

Uygunluk-karmaşıklık-Denenebilirlik

Açıklama:

Sayısal eşitsizlikle ilgili olarak genellikle üç göstergeden söz edilir: Erişim, kullanım ve enformasyon
okuryazarlığıdır. Enformasyon okuryazarlığı, enformasyon ve iletişim teknolojilerinin etkin biçimde
kullanılma miktarını anlatır.

Doğru Cevap: C

Soru 29

"Bu toplumda bilgisayarlar, enformatik üretim gücünü olağanüstü artırmakta, enformasyonun kitle halinde üretilmesine, işlenmesine, dağıtılmasına, saklanmasına ve tüketilmesine olanak sağlayan bir enformasyon devrimine yol açmaktadır. Artık ilerlemenin ve modernleşmenin simgesi fabrikalar değil, bilgisayar merkezleridir." şeklinde tanımlanan toplum yapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Endüstri sonrası toplum

Küresel kent

Kompütopya

Küresel köy

Ağ toplumu

Açıklama:

Teknolojiyi toplumsal gelişme ve değişmenin merkezine koyan kuramcılar, enformasyon ve iletişim teknolojilerinin yol açtığı toplumsal yapıyı anlatmak için değişik isimler kullanmışlardır.
Kompütopya (computopia): Yoneji Masuda yeni oluşan toplumsal biçimi anlatmak için “kompütopya” terimini kullanmaktadır. Masuda’ya göre enformasyon toplumu bilgisayar ve iletişim teknolojilerine yatırım yapan ve pek çok özelliğiyle endüstri toplumundan farklılıklar gösteren bir toplumdur. Endüstri toplumunda temel itici güç, maddi değerin üretilmesi olduğu halde, enformasyon toplumunun itici gücü enformatik değerlerin üretilmesidir. Endüstri toplumunda itici rol oynayan teknoloji buhar makinesidir. Enformasyon toplumunda itici rol oynayan teknoloji ise bilgisayar teknolojisidir. Bu toplumda bilgisayarlar, enformatik üretim gücünü olağanüstü artırmakta, enformasyonun kitle halinde üretilmesine, işlenmesine, dağıtılmasına, saklanmasına ve tüketilmesine olanak sağlayan bir enformasyon devrimine yol açmaktadır. Artık ilerlemenin ve modernleşmenin simgesi fabrikalar değil, bu bilgisayar merkezleridir.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Rogers, bir toplumsal sistemin üyelerini yenilikçilikleri temelinde beş benimseyici kategorisine ayırmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu kategorilerden biri olarak kabul edilemez?

Erken çoğunluk

Meraklılar

Yavaş davrananlar

İlk benimseyiciler

Mucitler (yenilikçiler)

Açıklama:

Rogers, bir toplumsal sistemin üyelerini yenilikçilikleri temelinde beş benimseyici kategorisine ayırmaktadır. Bunlar:

Mucit (yenilikçi)
İlk benimseyiciler
Erken çoğunluk
Geç çoğunluk ve
Yavaş davrananlardır.

Doğru Cevap: B

Soru 31

Teknolojik belirleyicilik yaklaşımının iletişim alanındaki en çok bilinen temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Marshall McLuhan

Harold D. Laswell

Theodor Adornoile

Max Horkheimer

Herbert Marcuse

Açıklama:

Teknolojik belirleyicilik yaklaşımının iletişim alanındaki en çok bilinen temsilcisi Marshall McLuhan’dır. Doğru cevap a'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

1980’lerden itibaren, iletişim araçları, bilgisayarlar ve ağ iletişimi teknolojilerinin egemen olduğu toplumlara genel olarak ne ad verilmiştir?

Kültür toplumu

Enformasyon toplumu

Endüstri toplumu

Sanayi toplumu

İnternet toplumu

Açıklama:

1980’lerden itibaren, iletişim araçları, bilgisayarlar ve ağ iletişimi teknolojilerinin egemen olduğu toplumlara genel olarak “enformasyon toplumu” adı verilmiştir. Doğru cevap b'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Doğa bilimlerinde, evrende bütün olup bitenlerin nedensellik bağlantısı içinde belirlendiğini öne süren görüş aşağıdakilerden hangisidir?

Naturalizm

İdealizm

Belirleyicilik

Çıkarımcılık

Sezgicilik

Açıklama:

“Belirleyicilik” doğa bilimlerinde, evrende bütün olup bitenlerin nedensellik bağlantısı içinde belirlendiğini öne süren görüştür. Doğru cevap c'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Teknolojik belirleyicilik toplumsal ve tarihsel olayları bir ilkeye ya da belirleyici bir faktöre göre açıklamaya çalışır. Tarihsel ya da nedensel önceliğe ilişkin bir öğretidir. Teknolojik belirleyicilik terimi kim tarafından icat edilmiştir?

Marshall McLuhan

Theodor Adorno

Max Horkheimer

Thorstein Veblen

Herbert Marcuse

Açıklama:

Teknolojik belirleyicilik terimi, Amerikalı toplumbilimci ve iktisatçı Thorstein Veblen (1857-1929) tarafından icat edilmiştir. Doğru cevap d'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 35

McLuhan teknolojinin ana etkisinin duyu organları ve düşünce üzerinde olduğunu savunur; dolayısıyla tartışması tamamıyla algı psikolojisinin dar temellerine dayanır. Aşağıdakilerden hangisi McLuhan’ın görüşlerini yansıtan ana başlıklardan biri değildir?

Araç Egemen Değişim Gücüdür

Araç İnsanın Uzantısıdır

Araç İletidir

Sıcak ve Soğuk Araçlar

Araç Görseldir

Açıklama:

McLuhan’ın görüşleri aşağıda başlıklar halinde özetlenmektedir:
- Araç Egemen Değişim Gücüdür
- Araç İnsanın Uzantısıdır
- Araç İletidir
- Sıcak ve Soğuk Araçlar
- Gutenberg Galaksisi
- Küresel Köy
- Tetrad (Dörtlü)
Doğru cevap e'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 36

"Yeni silah teknolojileri, hata yapmamayı gerektiren okçuluk pratiğini işe yaramaz hale getirmiştir. Otomobil gibi bir teknolojinin uzantısı ise kentlerin ve ülkelerin farklı biçimlerde gelişmesine yol açarak gelişkin bir yürüme kültürü gereksinimini “kesip atar”. Telefon sesi genişletir, fakat aynı zamanda düzenli mektuplaşma ile kazanılan yazı yazma sanatını kesip atar."
Yukarıdaki cümleler Mc Luhan'ın tanımladığı hangi kavram için örnek gösterilebilir?

Ampütasyon

Küresel Köy

Sıcak araçlar

Soğuk araçlar

Gutenberg Galaksisi

Açıklama:

McLuhan’ın ampütasyon (bir organı kesme) diye adlandırdığı kavram ise uzantıların bir benzeridir. İnsanoğlunun her uzantısı; özellikle teknolojik uzantıları, diğer uzantılarda bir ampütasyon ya da değiştirme etkisine sahiptir. Ampütasyona bir örnek olarak, barut ve ateşli silahların gelişmesiyle birlikte okçuluk becerilerinin yok oluşu verilebilir. Yeni silah teknolojileri, hata yapmamayı gerektiren okçuluk pratiğini işe yaramaz hale getirmiştir. Otomobil gibi bir teknolojinin uzantısı ise kentlerin ve ülkelerin farklı biçimlerde gelişmesine yol açarak gelişkin bir yürüme kültürü gereksinimini “kesip atar”. Doğru cevap a'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Küresel Köy

tetrad

Gutenberg Galaksisi

Sıcak araçlar

Soğuk araçlar

Açıklama:

Marshall McLuhan, medyaya ilişkin gözlemlerini bilimsel bir temele oturtmadığı için eleştirilmiştir. Son yıllarında ve kısmen eleştirilere yanıt olarak, McLuhan düşüncesine “tetrad” diye adlandırdığı bir temel geliştirmiştir. Ölümünden sonra yayınlanan Medya Yasaları kitabında McLuhan, medya konusundaki görüşlerini ortaya koyarken, bir aracın toplum üzerindeki etkilerini dört kategoriye ayırarak incelemiştir. Doğru cevap b'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Bu çerçevede 1958’de Daniel Lerner’in Geleneksel Toplumun Çöküşü adlı araştırması yayınlanmıştır. Söz konusu araştırma Ortadoğu’nun geleneksel toplumdan modern topluma geçişini ve modern iletişimin rolünü incelemektedir. Lerner’e göre Batı ülkelerinin geçirdiği bazı süreçler evrenseldir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi-hangileri doğrudur?
1. Kentleşmenin artması okuma yazma oranının artmasına yol açar,
II. Okuma yazma oranının artması kitle iletişim araçlarına açık olmayı artırır,
III. İletişim araçlarına açık olmak daha geniş ekonomik katılma ve siyasal katılmaya neden olur.

Yalnız I.

Yalnız II.

I. ve II.

II. ve III.

I. II. ve III.

Açıklama:

Bu çerçevede 1958’de Daniel Lerner’in Geleneksel Toplumun Çöküşü adlı araştırması yayınlanmıştır. Söz konusu araştırma Ortadoğu’nun geleneksel toplumdan modern topluma geçişini ve modern iletişimin rolünü incelemektedir. Lerner’e göre Batı ülkelerinin geçirdiği bazı süreçler evrenseldir. Buna göre:
1. Kentleşmenin artması okuma yazma oranının artmasına yol açar,
2. Okuma yazma oranının artması kitle iletişim araçlarına açık olmayı artırır,
3. İletişim araçlarına açık olmak daha geniş ekonomik katılma ve siyasal katılmaya neden olur.
Doğru cevap e'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 39

Rogers yeniliği “bir birey ya da başka bir kabullenme birimi tarafından yeni olarak algılanan düşünce, uygulama veya nesne” olarak tanımlar. Rogers'a göre aşağıdakilerden hangisi yeniliğin benimsenme süresini etkileyen özelliklerden biri değildir?

Göreli üstünlük

Uyumluluk

Bağlılık

Denenebilirlik

Gözlenebilirlik

Açıklama:

Rogers yeniliği “bir birey ya da başka bir kabullenme birimi tarafından yeni olarak algılanan düşünce, uygulama veya nesne” olarak tanımlar. Rogers, yeniliğin benimsenme süresini etkileyen özellikleri ise şöyle sıralamaktadır:
1. Göreli üstünlük: Yeniliğin yerine geçtiği düşüncelerden, daha iyi olarak algılanmasının derecesi
2. Uyumluluk: Yeniliğin mevcut değerler, geçmiş deneyimler ve olası kabullenicilerin
gereksinimleri ile uyumlu olarak algılanma derecesi
3. Karmaşıklık: Yeniliğin anlaşılması ve kullanılmasının karmaşık olarak algılanma derecesi
4. Denenebilirlik: Yeniliğin sınırlı olarak denenebilme derecesi
5. Gözlenebilirlik: Yeniliğin sonuçlarının diğerleri tarafından gözlenebilirlik derecesi.

Doğru Cevap: C

Soru 40

Yoneji Masuda'nın yeni oluşan toplumsal biçimi anlatmak için kullandığı terim aşağıdakilerden hangisidir?

endüstriyalizm

enformasyonalizm

empati

kompütopya

ütopya

Açıklama:

Kompütopya (computopia): Yoneji Masuda yeni oluşan toplumsal biçimi anlatmak için “kompütopya” terimini kullanmaktadır. Masuda’ya göre enformasyon toplumu bilgisayar ve iletişim teknolojilerine yatırım yapan ve pek çok özelliğiyle endüstri toplumundan farklılıklar gösteren bir toplumdur. Doğru cevap d'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 41

Teknolojik belirleyicilik yaklaşımının iletişim alanındaki en çok bilinen temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

McLuhan

Gutenberg

Lerner

Rogers

Shoemaker

Açıklama:

5. ünite giriş bölümünü okuyunuz.
McLuhan, belirleyicilik üzerinden giderek teknolojiyi ele almış ve bunun üzerinde çalışmalar yürütmüştür.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Doğa bilimlerinde, evrende bütün olup bitenlerin nedensellik bağlantısı içinde
belirlendiğini öne süren görüş aşağıdakilerden hangisidir?

Teknolojik üstünlük

Belirleyicilik

Örgütlenme

Egemen güçler

Algı yönetimi

Açıklama:

TEKNOLOJİK BELİRLEYİCİLİK YAKLAŞIMInı okuyunuz
evrendeki olay ve olguları nedensellik içinde inceleyen belirleyiciliktir.

Doğru Cevap: B

Soru 43

"McLuhan’a göre iletilerin üretimi ve alımı için biçimlerin biyolojik var oluşu gereklidir. Bu biçimler bir başka deyişle görme, dokunma, tatma, duyma ve koklama birbirine bağlıdır. Dolayısıyla bir biçimin kapasitesinin değişmesi duyular arasındaki toplam ilişkileri değiştirir. Bunun sonucu olarak da kişinin ..... değişir."
Yukarıdaki cümlede boş olan yere uygun düşen ifade aşağıdakilerden hangisidir?

düşüncelerindeki bakış farklılığını

psikolojik ve sosyolojik uzantısını

deneyimlerini ve algılarını düzenleme yolları

teknolojik belirleyiciliği

toplumsal öğeler arası uyumunu

Açıklama:

Araç Egemen Değişim Gücüdür alt başlığını okuyunuz.
McLuhan, iletişim aracının egemen değişim gücünden bahsetmektedir

Doğru Cevap: C

Soru 44

McLuhan’a göre, sıcak iletişim araçlarının egemenliğindeki çağ “mekanik çağ”dır. Mekanik çağın özellikleri içinde aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

karakteristik aracı kitap

anti-demokratik

tek yönlü

demokratik

baskıcı ve güdümleyici

Açıklama:

Sıcak ve soğuk araçlar bölümünü okuyunuz
Sıcak ve soğuk araçlar betimlemesi içinde sıcak araçlara ilişkin özellikleri sıralamaktadır

Doğru Cevap: D

Soru 45

Tetrad, McLuhan’ın sorularla çerçevelediği dört yasayı insanoğlunun çevresindeki geniş bir alana uygulamasına olanak sağlar ve böylece kültüre bakmada yeni bir araç ortaya koyar.
Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biri değildir?

Genişletme

Geri döndürme

Telafi etme

Yerinden etme

Demokratik katılım

Açıklama:

Tetrad bölümünü okuyunuz
McLuhan'ın Tetrad sürecindeki soruları, dört etki dizisi ile sonuçlanır

Doğru Cevap: E

Soru 46

Modernleşme ve yeniliklerin yayılımı yaklaşımları, iletişim alanında teknolojik belirleyiciliğin izlerini taşıyan yaklaşımlardır. Modernleşme kuramcılarının çizdiği çerçeve içerisinde aşağıdakilerden hangisidir?

az gelişmiş, geleneksel ve geri kalmış ülkeler
toplumsal, siyasal ve ekonomik kurumlar
teknoloji-insan ilişkisine yönelik sorunları ve çözümleri
insanı modernleştirme
teknolojinin toplum etkisi
değişim ve süreklilik noktaları

i-ii-iii-iv

i-iii-v-vi

ii-iii-iv-vi

iii-iv-v-vi

i-ii-iv-v

Açıklama:

MODERNLEŞMEDE KİTLE İLETİŞİMİ TEKNOLOJİSİni okuyunuz
Modernleşme kuramcılarının kalkınmada önemli rol oynadığını savundukları görüşler

Doğru Cevap: A

Soru 47

Lerner’e göre endüstrileşmiş Batı ülkelerinin geçirdiği bu modernleşme sürecinin benzeri Ortadoğu ülkelerinde de yaşanmaktadır. Sürecin merkezinde ise düşünce ve tutumların iletilme biçimindeki değişiklik vardır. Bu değişiklik ..... geçiştir.
Aşağıdakilerden hangisi, boşluğu tamamlayan en uygun ifadedir?

modern belirleyiciliğe

sözel iletişimden kitle iletişimine

modernleşme kuramlarına

kitle iletişim teknolojilerine

okuma yazma oranının artmasına

Açıklama:

MODERNLEŞMEDE KİTLE İLETİŞİMİ TEKNOLOJİSİni okuyunuz
Daniel Lerner Geleneksel Toplumun Çöküşünde bu konuyu ele almıştır

Doğru Cevap: B

Soru 48

"Kalkınma, kişi başına daha yüksek gelir ve yaşama düzeyine ulaşabilmek amacıyla, bir
toplumsal sisteme yeni fikirlerin sokularak daha modern üretim yöntemlerine ve toplumsal örgütlenmeye geçilmesidir. Bu süreç toplumsal boyutta ise modernleşmedir. Bir toplumsal değişme durumu olan kalkınma, yeniliklerin toplumsal sisteme yayılması ile gerçekleşir."
Yukarıdaki düşüncelerini ifade eden kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?

Lerner

Habermas

McLuhan

Rogers

Shoemaker

Açıklama:

Yeniliklerin yayılımı bölümünü okuyunuz
Yeniliklerin yayımında belirtilmektedir

Doğru Cevap: D

Soru 49

Rogers’a göre yeniliklerin yayılımındaki dört temel öge bulunmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biri değildir?

Yenilik

İletişim kanalları

Zaman

Toplumsal sistem

Mekan

Açıklama:

Yeniliklerin yayılımındaki ögeler bölümünü okuyunuz
Rogers, yeniliklerin yayılımını dört şekilde sıralamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Bazı toplumbilimciler iletişim teknolojilerinin uluslararası ölçekteki yaygınlaşmasını iktisatçı Raymond Vernon’un geliştirdiği “uluslararası ürün yaşam devreleri” modelinden hareketle incelemişlerdir. Vernon’un modeline göre her ürünün dört aşamalı bir yaşam devresi vardır. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biri değildir?

Kalkınma modeli

Doğuş aşaması

Yaygınlaşma

Olgunluk dönemi

Düşüş evresi

Açıklama:

Ürün Yaşam Devresi Yaklaşımı bölümünü okuyunuz
Ürün Yaşam Devresi Yaklaşımı içinde ele alınmaktadır

Doğru Cevap: A

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi iletişim araçlarının etkisinin mesajın içeriğinde değil, kullanılan aracın kendisinde olduğunu öne sürer?

Thorstein Veblen

Marshall McLuhan

Harold D. Lasswel

Walter Lippmann

George Gerbner

Açıklama:

Teknolojik belirleyicilik yaklaşımının iletişim alanındaki en çok bilinen temsilcisi Marshall McLuhan’dır. McLuhan, iletişim araçlarının etkisinin mesajın içeriğinde değil, kullanılan aracın kendisinde olduğunu öne sürerek bu görüşünü “araç iletidir” savıyla özetlemiştir. Ona göre, bir iletişim aracının asıl etkisi, duyularımız arasındaki oranları değiştirerek algılama kalıplarımızı etkilemesindedir.

Doğru Cevap: B

Soru 52

Aşağıdaki terimlerden hangisi Amerikalı toplumbilimci ve iktisatçı Thorstein Veblen (1857-1929) tarafından icat edilmiştir?

Teknolojik belirleyicilik

Gündem belirleme

Bağımlılık kuramı

İki aşamalı akış kuramı

Suskunluk sarmalı

Açıklama:

Teknolojik belirleyicilik terimi, Amerikalı toplumbilimci ve iktisatçı Thorstein Veblen (1857-1929) tarafından icat edilmiştir

Doğru Cevap: A

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi toplumsal örgütlenmenin değişiminin kaynağının teknolojik yenilikler olduğunu savunur?

Howard Becker

Walter Lippmann

Harold D. Lasswell

Payne Fund

Harold Innis

Açıklama:

Harold Innis, toplumsal örgütlenmenin değişiminin kaynağının teknolojik yenilikler olduğunu savunur. Innis’e göre, insan kendi teknolojisi ile birlikte vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 54

McLuhan'a göre radyo, sinema ve fotoğraf nasıl araçlardır?

Soğuk araçlar

Doğrusal araçlar

Sıcak araçlar

Karmaşık araçlar

Basit araçlar

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 55

Aşağıdaki etki dizelerinden hangisi tetrad sürecinde sorulan sorulardan sonra ortaya çıkmaz?

Genişletme

Yerinden etme

Bulanıklaştırma

Geri döndürme

Telafi etme

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi "Geleneksel Toplumun Çöküşü" adlı araştırmasıyla Ortadoğu’nun geleneksel toplumdan modern topluma geçişini ve modern iletişimin rolünü incelemiştir?

Everett M. Rogers

Noam Chomsky

Edward S. Herman

Daniel Lerner

Claude E. Shannon

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 57

Everett M. Rogers aşağıdaki kuramlardan hangisiyle tanınır?

Yeniliklerin yayılımı

Teknolojik belirleyicilik yaklaşımı

Yetiştirme kuramı

Sınırlı etkiler paradigması

Kültür endüstrisi

Açıklama:

Yayılım araştırmalarında bugün en fazla tanınan kişi Everett M. Rogers’dir. Diğer yeniliklerin yayılımı kuramları gibi Rogers’in kuramı da kitlesel ve kişilerarası iletişim arasında bir etkileşimi içermektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Aşağıdakilerden hangisi yeniliğin benimsenmesi sürecini; bilgi, ikna etme, karar, uygulama ve sağlamlaştırma evrelerinden oluşan beş aşamada kavramlaştırır?

Marshall McLuhan

Manuel Castells

Everett M. Rogers

Daniel Lerner

Edward S. Herman

Açıklama:

Everett M. Rogers yeniliğin benimsenmesi sürecini; bilgi, ikna etme, karar, uygulama ve sağlamlaştırma evrelerinden oluşan beş aşamada kavramlaştırır.

Doğru Cevap: C

Soru 59

İletişim teknolojilerinin gelişmesiyle ses, video ve veri iletişiminin tek bir kaynakta, tek bir vericide ve tek bir alıcıda birleşmesine ne ad verilir?

Enformasyon

Yöndeşme

Yaygınlaşma

Ağ toplumu

Mekansızlaştırma

Açıklama:

İletişim teknolojilerinin gelişmesiyle ses, video ve veri iletişiminin tek bir kaynakta, tek bir vericide ve tek bir alıcıda birleşmesine “yöndeşme” denmektedir. Bu yöndeşme olgusunu olanaklı kılan ise sayısallaşma ilkesidir.

Doğru Cevap: B

Soru 60

Aşağıdakilerden hangisi İki Çağ Arasında: Teknetronik Çağda Amerika’nın Rolü adlı kitabında enformasyonun özellikle Amerika’da yeni bir toplum yarattığını öne sürmektedir?

Frederick W. Frey

Rogers da Lerner

Raymond Vernon

Daniel Bell

Zbigniew Brzezinski

Açıklama:

Siyaset bilimci Zbigniew Brzezinski, İki Çağ Arasında: Teknetronik Çağda Amerika’nın Rolü adlı kitabında enformasyonun özellikle Amerika’da yeni bir toplum yarattığını öne sürmektedir. Brzezinski endüstri sonrası toplumun bir “teknetronik” topluma dönüştüğünü belirtmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 61

Teknolojik belirleyicilik terimi, aşağıdakilerden hangi Amerikalı toplumbilimci ve iktisatçı tarafından icat edilmiştir, belirtiniz?

Thorstein Veblen

Harold Innis

Manuel Castells

Marshall McLuhan

Karl Marks

Açıklama:

Teknolojik belirleyicilik terimi, Amerikalı toplumbilimci ve iktisatçı Thorstein Veblen (1857-1929) tarafından icat edilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisi, her kültür çağında bilginin kaydedilip aktarıldığı “medium”un (ortam, araç) o kültürün karakterinin belirlenmesinde kesin bir rol oynadığını öne sürmüş ve bu görüşünü “araç iletidir (medium is the message)” deyişiyle özetlemiştir, belirtiniz?

Daniel Lerner

Marshall McLuhan

Manuel Castells

Everett Rogers

Friedrich Engels

Açıklama:

Marshall McLuhan, her kültür çağında bilginin kaydedilip aktarıldığı “medium”un (ortam, araç) o kültürün karakterinin belirlenmesinde kesin bir rol oynadığını öne sürmüş ve bu görüşünü “araç iletidir (medium is the message)” deyişiyle özetlemiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 63

Aşağıdakilerden hangisi, Gutenberg Galaksisi adlı eserinde “alfabe ve tipografi aracılığıyla görsel duyunun yalıtılması ile bilginin parçalara ayrılması yanılsamasının nasıl yaratılmış olduğunu” açıklamaya çalışır, belirtiniz?

Hannah Arendt

Alain Badiou

Marshall McLuhan

Tzvetan Todorov

Noam Chomsky

Açıklama:

Marshall McLuhan, Gutenberg Galaksisi adlı eserinde “alfabe ve tipografi aracılığıyla görsel duyunun yalıtılması ile bilginin parçalara ayrılması yanılsamasının nasıl yaratılmış olduğunu” açıklamaya çalışır.

Doğru Cevap: C

Soru 64

McLuhan bir aracın etkilerini anlamak için dört soru sorulabileceği görüşündedir. Aşağıdakilerden hangisi, bu sorulardan biri olarak gösterilemez?

Araç ya da teknoloji neyi genişletiyor ya da uzatıyor?

Araç, medya ya da teknoloji neyi yerinden ediyor, neye önemini kaybettiriyor?

Medya ya da teknoloji neyi telafi ediyor ya da geri kazandırıyor?

Araç, toplumsal refahı ne ölçüde sağlıyor?

Sınırlarına ulaştığında teknoloji neyi tersine çeviriyor ya da geri döndürüyor?

Açıklama:

McLuhan bir aracın etkilerini anlamak için dört soru sorulabileceği görüşündedir.
Bu sorulardan ilki, “Araç ya da teknoloji neyi genişletiyor ya da uzatıyor?” sorusudur.
İkinci soru “Araç, medya ya da teknoloji neyi yerinden ediyor, neye önemini kaybettiriyor?” sorusudur.
Üçüncü soru “Medya ya da teknoloji neyi telafi ediyor ya da geri kazandırıyor?” sorusudur.
Dördüncü soru “Sınırlarına ulaştığında teknoloji neyi tersine çeviriyor ya da geri döndürüyor?” sorusudur.

Doğru Cevap: D

Soru 65

Aşağıdakilerden hangisi, Yeniliklerin Yayılımı adlı kitabında yayılımı, bir yeniliğin belli kanallar aracılığıyla zaman içinde iletildiği bir süreç olarak tanımlamaktadır, belirtiniz?

Harold Innis

Karl Marx

Daniel Lerner

Marshall McLuhan

Everett M. Rogers

Açıklama:

Everett M. Rogers, Yeniliklerin Yayılımı adlı kitabında yayılımı, bir yeniliğin belli kanallar aracılığıyla zaman içinde iletildiği bir süreç olarak tanımlar.

Doğru Cevap: E

Soru 66

Everett M. Rogers’e göre yeniliğin benimsenme süresini etkileyen özelliklerinden hangisi, "Yeniliğin yerine geçtiği düşüncelerden, daha iyi olarak algılanmasının derecesi" şeklinde açıklanmaktadır?

Göreli üstünlük

Uyumluluk

Karmaşıklık

Denenebilirlik

Gözlenebilirlik

Açıklama:

Rogers, yeniliğin benimsenme süresini etkileyen özellikleri ise şöyle sıralamaktadır:

Göreli üstünlük: Yeniliğin yerine geçtiği düşüncelerden, daha iyi olarak algılanmasının derecesi
Uyumluluk: Yeniliğin mevcut değerler, geçmiş deneyimler ve olası kabullenicilerin gereksinimleri ile uyumlu olarak algılanma derecesi
Karmaşıklık: Yeniliğin anlaşılması ve kullanılmasının karmaşık olarak algılanma derecesi
Denenebilirlik: Yeniliğin sınırlı olarak denenebilme derecesi
Gözlenebilirlik: Yeniliğin sonuçlarının diğerleri tarafından gözlenebilirlik derecesi.

Doğru Cevap: A

Soru 67

Aşağıdakilerden hangi iktisatçının geliştirdiği “uluslararası ürün yaşam devreleri” modeline göre her ürünün dört aşamalı bir yaşam devresi vardır ve bunlar; doğuş aşaması, yaygınlaşma, olgunluk dönemi ve düşüş devresi olarak sıralanmaktadır, belirtiniz?

Everett Rogers

Raymond Vernon

Harold Innis

Manuel Castells

Marshall McLuhan

Açıklama:

Doğuş aşaması
Yaygınlaşma
Olgunluk dönemi
Düşüş devresi

Doğru Cevap: B

Soru 68

Aşağıdaki hangi siyaset bilimci, İki Çağ Arasında: Teknetronik Çağda Amerika’nın Rolü adlı kitabında enformasyonun özellikle Amerika’da yeni bir toplum yarattığını öne sürmekte ve endüstri sonrası toplumun bir “teknetronik” topluma dönüştüğünü belirtmektedir?

Karl Marks

Friedrich Engels

Zbigniew Brzezinski

Everett Rogers

Daniel Lerner

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 69

Yoneji Masuda, yeni oluşan toplumsal biçimi anlatmak için aşağıdakilerden hangi terimi kullanmış ve ona göre enformasyon toplumu bilgisayar ve iletişim teknolojilerine yatırım yapan ve pek çok özelliğiyle endüstri toplumundan farklılıklar gösteren bir toplumdur, belirtiniz?

Yöndeşme

Küreselleşme

Entegrasyon

Kompütopya

Ampütasyon

Açıklama:

Yoneji Masuda yeni oluşan toplumsal biçimi anlatmak için “kompütopya” terimini kullanmaktadır. Masuda’ya göre enformasyon toplumu bilgisayar ve iletişim teknolojilerine yatırım yapan ve pek çok özelliğiyle endüstri toplumundan farklılıklar gösteren bir toplumdur.

Doğru Cevap: D

Soru 70

Bilgi açığı yaklaşımı, ilk kez kaç yılında Tichenor, Dnohue ve Olien imzalı bir makalede (Kitle İletişim Araçları Akışı ve Bilgide Farklı Büyüme) ileri sürülmüştür, belirtiniz?

1940

1948

1955

1960

1970

Açıklama:

Bilgi açığı yaklaşımı, ilk kez 1970 yılında Tichenor, Dnohue ve Olien imzalı bir makalede (Kitle İletişim Araçları Akışı ve Bilgide Farklı Büyüme) ileri sürülmüştür.

Doğru Cevap: E

Soru 71

Marshall McLuhan, kendi çalışmalarını kimin çalışmalarının bir uzantısı olarak görmektedir?

Innis

Gerbner

McCombs

Noelle-Neumann

Katz

Açıklama:

McLuhan’ın Temel Varsayımları
Doğru yanıt A seçeneği yani Innis'tir. Nitekim Gerbner yetiştirme kuramının, McCombs gündem belirleme, Noelle-Neumann suskunluk sarmalının ve Katz da kullanımlar ve doyumlar kuramlarının geliştirenidir.

Doğru Cevap: A

Soru 72

McLuhan’a göre iletilerin üretimi ve alımı için biçimlerin neyi gereklidir?

Sosyolojik var oluşu

Biyolojik var oluşu

Fiziksel var oluşu

Ekonomik var oluşu

Kültürel var oluşu

Açıklama:

Araç Egemen Değişim Gücüdür
Doğrun yanıt biyolojik var oluşudur yani B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 73

Aşağıdaki kavramlardan hangisini McLuhan kullanmıştır?

Yetiştirme

Anaakımlaştırma

Aampütasyon

Tavan Etki

Rezonans

Açıklama:

Araç İnsanın Uzantısıdır
Ampütasyon dışındakiler yetiştirme kuramının kavramlarıdır. Bu nedenle doğru yanıt C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 74

Aşağıdakilerden hangisi McLuhan'ın geliştirdiği kavramlardan değildir?

Araç İletidir

Sıcak ve Soğuk Araçlar

Gutenberg Galaksisi

Dışlanma Korkusu

Küresel Köy

Açıklama:

McLuhan’ın Temel Varsayımları
Yalnızca dışlanma korkusu kavramı McLuhan'a ait değildir. Bu kavram Suskunluk Sarmalı kuramının kavramlarındandır.

Doğru Cevap: D

Soru 75

1958’de “Geleneksel Toplumun Çöküşü” adlı araştırmasını yayımlayan araştırmacı aşağıdakilerden hangisidir?

Max Horkheimer

Theordor Adorno

Antonio Gramsci

Louis Althusser

Daniel Lerner

Açıklama:

MODERNLEŞMEDE KİTLE İLETİŞİMİ TEKNOLOJİSİ
Seçeneklerden yalnızca Daniel Lerner uygundur. Bu nedenle doğru yanıt E seçeneğidir. Horkheimer ve Adorno Frankfurt Okulu üyesidir. Gramsci hegemonya kuramının geliştirenidir. Althusser ise ideoloji konusunda öne çıkmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 76

Yayılım araştırmalarında bugün en fazla tanınan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Everett M. Rogers

Nancy Signorielli

Michael Morgan

Larry Gross

James Shanahan

Açıklama:

YENİLİKLERİN YAYILIMI
A seçeneği dışındaki isimler Yetiştirme Kuramı taraftarıdır. Bu nedenle doğru yanıt A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 77

Aşağıdakilerden hangisi Rogers’ın sıraladığı yeniliğin benimsenme süresini etkileyen özellikler arasında değildir?

Göreli üstünlük

Basiretsizlik

Karmaşıklık

Denenebilirlik

Gözlenebilirlik

Açıklama:

Yenilik
Rogers, yeniliğin benimsenme süresini etkileyen özellikleri şöyle sıralamaktadır:
1. Göreli üstünlük: Yeniliğin yerine geçtiği düşüncelerden, daha iyi olarak algılanmasının derecesi
2. Uyumluluk: Yeniliğin mevcut değerler, geçmiş deneyimler ve olası kabullenicilerin gereksinimleri ile uyumlu olarak algılanma derecesi
3. Karmaşıklık: Yeniliğin anlaşılması ve kullanılmasının karmaşık olarak algılanmaderecesi
4. Denenebilirlik: Yeniliğin sınırlı olarak denenebilme derecesi
5. Gözlenebilirlik: Yeniliğin sonuçlarının diğerleri tarafından gözlenebilirlik derecesi.Yeniden icat etme ise bir yeniliğin değişme ya da bir kullanıcı tarafından benimsenme
ve uygulama sürecinde değiştirilme derecesidir.
Dikkat edilirse yalnızca B seçeneğindeki ifade yanlıştır. Bu nedenle doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 78

Rogers, bir
toplumsal sistemin üyelerini yenilikçilikleri temelinde beş benimseyici kategorisine ayırmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biri değildir?

Mucit (yenilikçi)

İlk benimseyiciler

Son çoğunluk

Geç çoğunluk

Yavaş davrananlar

Açıklama:

Zaman
Son çoğunluk değil erken çoğunluktur. Bu nedenle doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 79

Aşağıdakilerden hangisi enformasyon toplumunun tanımlanmasında kullanılan temel özelliklerden değildir?

Enformasyon ekonomisinin gelişmesi

Enformasyon teknolojilerinin yaygınlaşması

Mesaj ve bu mesajları taşıyan kanal sayısındaki artış

Özgürlük

Enformasyon alanında çalışan iş gücünün artışı

Açıklama:

Enformasyon Toplumunun Özellikleri
Özgürlük değil karşılıklı bağımlılık olacaktı. Bu nedenle doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 80

Siyaset bilimci Zbigniew Brzezinski, İki Çağ Arasında: Teknetronik Çağda Amerika’nın Rolü adlı kitabında enformasyonun özellikle Amerika’da yeni bir toplum yarattığını öne sürmektedir. Brzezinski endüstri sonrası toplumun nasıl bir topluma dönüştüğünü belirtmektedir?

Elektronik

Modern

Geleneksel

Endüstriyel

Teknetronik

Açıklama:

Enformasyon Toplumunun Özellikleri
Doğru yanıt Teknetronik kavramıdır yani E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 81

Aşağıdakilerden hangisi teknolojik belirleyicilik yaklaşımı ile ilgili doğru bir ifadedir?

Teknolojik belirleyicilik teknoloji ve toplum konusundaki en popüler kuram olma özelliğini günümüzde kaybetmiştir.

Teknolojik belirleyicilik yaklaşımının iletişim alanındaki en çok bilinen temsilcisi Marshall McLuhan’dır.

Teknolojik belirleyicilik yaklaşımının, modernleşme ve yeniliklerin yayılımı araştırmalarında oynadığı önemli bir rol yoktur.

McLuhan’ın teknolojik belirleyicilik yaklaşımında öne sürdüğü “araç iletidir” görüşü değildir.

Teknolojik belirleyicilik yaklaşımı Marshall McLuhan’la birlikte dünyanın küresel bir köye dönüştüğünü savunmaz.

Açıklama:

Teknolojik belirleyicilik yaklaşımının iletişim alanındaki en çok bilinen temsilcisi Marshall McLuhan’dır. McLuhan, iletişim araçlarının etkisinin mesajın içeriğinde değil, kullanılan aracın kendisinde olduğunu öne sürerek bu görüşünü “araç iletidir” savıyla özetlemiştir. Ona göre, bir iletişim aracının asıl etkisi, duyularımız arasındaki oranları değiştirerek algılama kalıplarımızı etkilemesindedir. McLuhan elektronik medyanın da dünyayı küresel bir köye dönüştürdüğünü öne sürmüştür.

Doğru Cevap: B

Soru 82

Aşağıdakilerden hangisi bilgi açığı kuramı (sayısal eşitsizlik) ile ilgili doğru bir ifadedir?

Bilgi açığı kuramı, yalnızca yeni teknolojilerin toplumsal kesimler arasındaki bilgi uçurumunu artırdığını ortaya koymuştur.

Bilgi açığı kuramı, çözüm olarak teknolojilerin yaygınlaşmasını önermemiştir.

Bilgi açığı kuramı, bilginin üretilmesi, işlenmesi ve paylaşılması sürecindeki dengesizlikleri anlatan sayısal eşitsizliğe vurgu yapmaktadır.

Bilgi açığı kuramı, teknolojik belirleyicilik yaklaşımının günümüzde de etkili olduğunu gösteren bir kuram değildir.

Bilgi açığı kuramı, yalnızca gelişmekte olan ülkeleri ilgilendirmektedir.

Açıklama:

Bilgi açığı kuramı bir yandan yeni teknolojilerin toplumsal kesimler arasındaki bilgi uçurumunu artırdığını ortaya koyarken, diğer yandan çözüm olarak da teknolojilerin yaygınlaşmasını önermiştir. Bilginin üretilmesi, işlenmesi ve paylaşılması sürecindeki dengesizlikleri anlatan sayısal eşitsizlik, hem gelişmekte olan hem de gelişmiş ülkelerde önemli bir sorun olarak değerlendirilmiş ve bu eşitsizliğin giderilmesi yönünde politikalar geliştirilmeye başlanmıştır. Sayısal eşitsizlik, günümüz toplumlarında önemli bir sorun olmasına karşın, ekonomik ve toplumsal dengesizliklerin iletişim teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla çözülebileceği önermesi, teknolojik belirleyicilik yaklaşımının hâlâ etkili olduğunu göstermektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 83

Aşağıdakilerden hangisi teknolojik belirleyicilik yaklaşımını benimseyenlerle ilgili söylenebilir?

Yazı, baskı, televizyon ya da bilgisayar gibi teknolojilerin toplumu değiştirdiğini öne sürmezler.

Bu yaklaşımı benimseyenlere göre, teknoloji insanlara veya canlılara ait özellikler atfedilen bir özne gibi görünmez.

Harold Innis’e göre, iletişim teknolojilerinin imparatorlukların yapıları ve değişimleri üzerinde herhangi bir etkisi yoktur.

Teknolojik belirleyiciliğin önde gelen temsilcilerinden biri olan Harold Innis, toplumsal örgütlenmenin değişimin kaynağının teknolojik yenilikler olduğunu savunur.

Bu yaklaşımı benimseyenler, teknolojik araçların çoğunun, insanın fiziksel yeteneklerini geliştirdiği fikrinde değildir.

Açıklama:

Innis, toplumsal örgütlenmenin değişiminin kaynağının teknolojik yenilikler olduğunu savunur. Innis’e göre, insan kendi teknolojisi ile birlikte vardır. Aile ve örgütler gibi toplumsal biçimlerdeki değişiklikler iletişim teknolojisindeki değişikliklerin bir sonucudur. Teknolojik araçların çoğu, insanın fiziksel yeteneklerini geliştirir. İletişim teknolojisi ise düşüncenin, bilincin, insanın kavramsal yeteneklerinin bir uzantısıdır. Innis, iletişim teknolojilerinin imparatorlukların yapıları ve değişimleri üzerinde etkileri olduğunu belirtir. İletişim araçlarının maddi biçimi, toplumsal biçimlerin kendilerini belli coğrafi alanlarda yönetim ve ideoloji temelinde yeniden-üretme becerisiyle yakından ilişkilidir.

Doğru Cevap: D

Soru 84

Aşağıdaki cümlelerden hangisi Marshall McLuhan’ın temel varsayımlarından birini doğru ifade etmiştir?

Marshall McLuhan, kendi çalışmalarını Harold Innis’in çalışmalarının bir uzantısı olarak görmemektedir.

Marshall McLuhan’a göre uygarlık tarihini yapan ve değiştiren iletişim teknolojisi değildir.

Harold Innis, teknolojinin ana etkisinin duyu organları ve düşünce üzerinde olduğunu savunur.

Marshall McLuhan’a göre ise, teknoloji toplumsal örgütlenmeye ve kültüre etki eder, değiştirir ve biçimlendirir.

Innis’e kıyasla McLuhan’ın tartışması tamamıyla algı psikolojisinin dar temellerine dayanır.

Açıklama:

Marshall McLuhan, kendi çalışmalarını Innis’in çalışmalarının bir uzantısı olarak görür. Her iki düşünür de iletişim teknolojisini uygarlık tarihinin merkezi olarak alırlar. Onlara göre uygarlık tarihini yapan ve değiştiren iletişim teknolojisidir. Ancak Innis ve McLuhan etki konusunda ayrılırlar. Innis’te teknoloji toplumsal örgütlenmeye ve kültüre etki eder, değiştirir ve biçimlendirir. McLuhan ise teknolojinin ana etkisinin duyu organları ve düşünce üzerinde olduğunu savunur; dolayısıyla tartışması tamamıyla algı psikolojisinin dar temellerine dayanır.

Doğru Cevap: E

Soru 85

Aşağıdaki cümlelerden hangisi Marshall McLuhan’ın sınıflandırdığı sıcak ve soğuk araçlar kavramlarıyla ilgili doğru bir ifadedir?

Sıcak araçlar, az şey veren ve izleyici tarafından çok şey eklenen araçlardır.

Soğuk araçlar, tek duyuyu uzatan ve izleyiciye tamamlaması için çok şey bırakmayan araçlardır.

Televizyon ve telefon sıcak araçlara örnek olarak gösterilebilir.

Televizyon soğuk araçtır, çünkü enformasyon bakımından verdiği azdır.

Soğuk araçlar, gerekli tüm verileri sağladıkları için alıcının iletiyi algılarken etkin bir rol oynaması gerekmez.

Açıklama:

McLuhan, araçları sıcak ve soğuk olmak üzere ikiye ayırmıştır. Sıcak araçlar, tek duyuyu uzatan ve izleyiciye tamamlaması için çok şey bırakmayan araçlardır. Bu bağlamda radyo, sinema ve fotoğraf sıcak araçlardır. Soğuk araçlar ise az şey veren ve izleyici tarafından çok şey eklenen araçlardır. Televizyon ve telefon gibi. Televizyon soğuk araçtır, çünkü enformasyon bakımından verdiği azdır. Dolayısıyla iletiyi tamamlamak için izleyici tarafından aktif katılmayı gerektirir. Bu da televizyon ekranındaki noktaları ve çizgileri birleştirerek yapılır. Telefon da soğuk araçtır. Sözgelişi alıcı, bir telefon konuşmasında atlanan bir bilgiyi sağlamak zorundadır. Oysa sıcak araçlar, gerekli tüm verileri sağladıkları için alıcının iletiyi algılarken etkin bir rol oynaması gerekmez.

Doğru Cevap: D

Soru 86

Teknolojik belirleyicilik yaklaşımının iletişim alanındaki en çok bilinen temsilcisi kimdir?

Thorstein Veblen

Marshall McLuhan

Dennis McQuail

Paul F. Lazarsfeld

Carl Howland

Açıklama:

GİRİŞ
Teknolojik belirleyicilik yaklaşımının iletişim alanındaki en çok bilinen temsilcisi Marshall McLuhan’dır. McLuhan, iletişim araçlarının etkisinin mesajın içeriğinde değil, kullanılan aracın kendisinde olduğunu öne sürerek bu görüşünü “araç iletidir” savıyla özetlemiştir. Ona göre, bir iletişim aracının asıl etkisi, duyularımız arasındaki oranları değiştirerek algılama kalıplarımızı etkilemesindedir. McLuhan elektronik medyanın da dünyayı küresel bir köye dönüştürdüğünü öne sürmüştür.

Doğru Cevap: B

Soru 87

Aile içi tutumlar, çocuk yetiştirme uygulamaları, sosyoekonomik statü gibi toplumsal ve kültürel etkenler hangi tür belirleyiciliği açıklamaktadır?

Biyolojik belirleyicilik

Genetik belirleyicilik

Çevresel belirleyicilik

Dilsel belirleyicilik

Teknolojik belirleyicilik

Açıklama:

TEKNOLOJİK BELİRLEYİCİLİK YAKLAŞIMI
“Belirleyicilik” doğa bilimlerinde, evrende bütün olup bitenlerin nedensellik bağlantısı içinde belirlendiğini öne süren görüştür. Toplum bilimleri kuramlarında belirleyiciliğin çeşitli türleri vardır. Örneğin biyolojik (ya da genetik) belirleyicilik toplumsal ya da psikolojik olayları biyolojik ya da genetik özelliklerle açıklamaya çalışır. Bu yaklaşım, kadınlar “özünde” dünyevi, doğal ve kendiliğindendir (“özcülük” olarak bilinen bir argüman) gibi fikirlerin arkasında yatar. Gelişim psikolojisindeki “çevreye karşı doğa” üzerindeki tartışma ise bireyin gelişiminde ve anormal davranışın kökeninde kalıtsal ve yapısal etkenlerle (doğa) ortama ilişkin etkenlerin (çevre) görece etkileri konusunda sürüp gitmektedir. Doğalcılar kalıtımın rolünü vurgularken; çevreciler aile içi tutumlar, çocuk yetiştirme uygulamaları, sosyoekonomik statü gibi toplumsal ve kültürel etkenlerin belirleyici olduğunu savunmaktadır. Bir başka belirleyicilik türü, dilsel belirleyiciliktir. Dilsel belirleyicilik, dilin dünyayı yorumlama biçimimizi belirlediğini, böylelikle düşüncenin dile bağlı olduğunu, kısacası dilimizin varlığımızı belirlediğini öne süren bir görüştür. Bütün bu belirleyici kuramlar gibi teknolojik belirleyicilik de toplumsal ve tarihsel olayları bir ilkeye ya da belirleyici bir faktöre göre açıklamaya çalışır. Tarihsel ya da nedensel önceliğe ilişkin bir öğretidir. Teknolojik belirleyicilik yaklaşımında teknoloji, tarihteki “temel hareket ettirici” olarak görülür. Teknolojik belirleyicilik yaklaşımını benimseyenlere göre belli teknik gelişmeler, iletişim teknolojileri ya da medya veya daha geniş olarak genelde teknoloji toplumdaki değişimlerin tek ya da temel önce gelen nedenidir ve teknoloji toplumsal örgütlenme kalıplarının altında yatan temel koşul olarak görülebilir.

Doğru Cevap: C

Soru 88

Aşağıdakilerden hangisi teknolojik belirleyicilik yaklaşımının eleştirisinden birini doğru ifade etmiştir?

McLuhan’ın kuramı ontolojik anlamda insanlara çok özgür irade şansı verir.

McLuhan toplumu biçimlendirenin teknoloji olmadığının altını çizmiştir, bu nedenle McLuhan’a göre teknoloji insanın kaderini belirleyemez.

McLuhan’ın yaklaşımında insanın kaderini belirleyen insanın kendisi değil, uzantısı olan teknolojidir.

McLuhan enformasyon ve iletişim teknolojilerini üretenlere hizmet veren bir kapitalizm savunucusu olmakla eleştirilmemiştir.

McLuhan, teknolojiyi kimin, hangi amaçla ürettiğini ve denetlediğini göz önünde bulundurur.

Açıklama:

McLuhan’ın görüşlerine getirilen en büyük eleştiri “teknolojik belirleyici” olmasıdır. McLuhan’ın kuramı ontolojik anlamda insanlara çok az özgür irade şansı verir. Onun yerine toplumu biçimlendirenin teknoloji olduğunu belirtir. McLuhan’ın yaklaşımında insanın kaderini belirleyen insanın kendisi değil, uzantısı olan teknolojidir. Bu görüş var olan teknolojik düzenin sorgusuz savunuculuğunu yapmaktadır. McLuhan, teknolojiyi kimin, hangi amaçla ürettiğini ve denetlediğini göz önüne almaz. Dolayısıyla, çoğu zaman, görüşleriyle büyük şirketlere, özellikle enformasyon ve iletişim teknolojilerini üretenlere hizmet veren bir kapitalizm savunucusu olmakla eleştirilmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 89

McLuhan'a göre iletişim araçları kişilere duyularla ilgili belli ilişkileri yerleştirir, pekiştirir ve böylece toplumun dünya görüşünü belirlerler. Sonuç olarak iletişim araçları bizi yalnızca dünyaya yöneltmez, aynı zamanda kullandığımız duyular arasındaki oranı değiştirerek karakterimizi de değiştirir. Bu düşünce McLuhan'ın hangi varsayımına dayanmaktadır?

Araç Egemen Değişim Gücüdür

Araç İnsanın Uzantısıdır

Araç İletidir

Gutenberg Galaksis

Küresel Köy

Açıklama:

McLuhan’ın Temel Varsayımları
Araç Egemen Değişim Gücüdür
McLuhan’a göre iletilerin üretimi ve alımı için biçimlerin biyolojik var oluşu gereklidir. Bu biçimler bir başka deyişle görme, dokunma, tatma, duyma ve koklama birbirine bağlıdır. Dolayısıyla bir biçimin kapasitesinin değişmesi duyular arasındaki toplam ilişkileri değiştirir. Bunun sonucu olarak da kişinin deneyimlerini ve algılarını düzenleme yolları değişir. Örneğin körlük koklama, sağırlık da görme gücüne daha çok dayanmayı gerektirir.İletişim araçları kişilere duyularla ilgili belli ilişkileri yerleştirir, pekiştirir ve böylece toplumun dünya görüşünü belirlerler. Sonuç olarak iletişim araçları bizi yalnızca dünyaya yöneltmez, aynı zamanda kullandığımız duyular arasındaki oranı değiştirerek karakterimizi de değiştirir. İletişim teknolojisi, yalnızca kişilerin ne düşüneceğini değil, nasıl düşüneceğini de belirler. Örneğin, konuşmaya dayanan kültürde kulak (=dinleme), basına dayanan kültürde ise göz (=görme) önem kazanır.

Doğru Cevap: A

Soru 90

Aşağıdakilerden hangisi McLuhan'ın varsayımlarından birine verilen bir ad değildir?

Araç İnsanın Uzantısıdır

Araç İletidir

Küresel Köy

Sessizlik Sarmalı

Araç Egemen Değişim Gücüdür

Açıklama:

McLuhan’ın Temel Varsayımları
Kitabınızın 121 - 124 sayfaları arasında McLuhan'ın teknolojik belirleyicilk üzerine temel varsayımlarını inceleyebilirsiniz. Bu varsayımlar arasında Sessizlik Sarmalı yoktur. Sessizlik Sarmalı'na birinci ünitede değinilmişti.

Doğru Cevap: D

Soru 91

Aşağıdakilerden hangisi modernleşme kuramcılarına göre kitle iletişiminin görevlerinden biridir?

Kitle iletişim araçları, ulus duygusu yaratmada etkilidir.

Kitle iletişim araçları, bilgi kaynaklarının çoğaltıcısı olarak işlev görmez.

Kitle iletişimi, yeni değerler ve tutumları yaymaya yardımcı olmaz.

Kitle iletişimi, eğitim maliyetlerini arttırır.

Kitle iletişimi, kişinin beklenti düzeyini azaltır.

Açıklama:

Kitle iletişimi, modernleşme yönünde davranış biçimleri, yeni değerler ve tutumları yayarak toplumda bir değişim atmosferi yaratabilir. Kitle iletişimi, televizyon izleyerek ya da radyo dinleyerek öğrenme sağlamak yoluyla eğitim maliyetini azaltabilir. Kitle iletişim araçları bilgi kaynaklarının çoğaltıcısı olarak işlev görebilir. Kitle iletişimi kalkınma ve modernleşme yolunda eğitim, tarım, endüstri, tarım ve sağlık alanlarında yeni beceriler yaratabilir.

Doğru Cevap: A

Soru 92

Aşağıdakilerden hangisi teknolojik belirleyiciliğin önde gelen temsilcilerinden biridir?

Harold Innis

Walter Benjamin

Harold Lasswell

Wilbur Schramm

Carl Howland

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Teknolojik Belirleyicilik Yaklaşımını tekrar gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 93

Teknolojik belirleyicilik terimi hangi toplumbilimci tarafından icat edilmiştir?

Marshall McLuhan

Thorstein Veblen

Carl Howland

Kurt Lewin

Paul Lazarsfeld

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Teknolojik belirleyicilik yaklaşımını tekrar gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 94

Aşağıdakilerden hangisi teknolojik belirleyicilik yaklaşımına yöneltilen eleştirilerden biri değildir?

Toplumsal olguları, yalnızca teknoloji etkenine bağlı olarak açıklamaya çalıştığı için indirgemecilikle eleştirilmektedir.

Teknoloji insanların hayatını değiştiren en önemli güç olduğu için eleştirilmektedir.

Değişim gelişmeyle eşanlamlı olarak çoğu zaman olumlu olarak görüldüğü için eleştirilir.

Farklı tür teknolojilerle birlikte var olan olası toplumsal düzenlemeler çeşitliliğini de göz önüne aldığı için eleştirilir.

Teknolojinin kullanımını yöneten toplumsal süreçleri göz ardı ettiği için eleştirilir.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse teknolojik belirleyicilik yaklaşımının eleştirisi başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 95

Modernleşme kuramcılarına göre, kitle iletişimi modernleşme süresinde bazı görevleri yerine getirmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bu görevlerden biri olarak gösterilemez?

Kitle iletişimi, modernleşme yönünde davranış biçimleri, yeni değerler ve tutumları yayarak toplumda bir değişim atmosferi yaratabilir.

Kitle iletişimi kalkınma ve modernleşme yolunda eğitim, tarım, endüstri, tarım ve sağlık alanlarında yeni beceriler yaratabilir.

Bir çok konuda etkisi olan kitle iletişim araçlarının, ulus duygusu yaratmada etkisi yoktur.

Kitle iletişim araçları bilgi kaynaklarının çoğaltıcısı olarak işlev görebilir.

Kitle iletişimi, televizyon izleyerek ya da radyo dinleyerek öğrenme sağlamak yoluyla eğitim maliyetini azaltabilir.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse modernleşmede kitle iletişimi teknolojisi başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 96

Rogers, yeniliğin benimsenme süresini etkileyen kavramları sıralamıştır. "Yeniliğin yerine geçtiği düşüncelerden daha iyi olarak algılanmasının derecesi" aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanabilir?

Göreli üstünlük

Uyumluluk

Karmaşıklık

Denenebilirlik

Gözlenebilirlik

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse yeniliklerin yayılımındaki öğeler başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 97

Aşağıdakilerden hangisi Rogers'in yeniliğin belirlenmesine ilişkin doğru bir ifade değildir?

Bilgi evresi, bireylerin yeniliğin farkında oldukları, yeniliğe ve bu yeniliğin işlevine maruz kaldıkları aşamadır.

İkna etme evresinde bireyler yeniliğe ilişkin olumlu ya da olumsuz bir kanı ya da tutum oluştururlar.

Karar evresinde birey için iki seçenek bulunmaktadır: Yeniliği ya benimseyecek ya da reddedecektir.

Sağlamlaştırma evresinde bireyler yeniliği kullanmaya başlarlar.

Sağlamlaştırma evresinde ise insanların bir karar aldıktan sonra çoğunlukla kararlarına neden olan bilgiyi pekiştirmek istedikleri göz önüne alındığından, yenilikle ilgili olumlu bilgi akışı devam eder.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse yeniliklerin yayılımındaki öğeler başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 98

Aşağıdakilerden hangisi enformasyon toplumunun özelliklerinden biri değildir?

Enformasyon ekonomisinin gelişmesi

Enformasyon teknolojilerinin yaygınlaşması

Mesaj ve bu mesajları taşıyan kanal sayısındaki azalış

Karşılıklı bağımlılık

Enformasyon alanında çalışan işgücünün artışı

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse enformasyon toplumunun özellikleri başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 99

Aşağıdakilerden hangisi enformasyon toplumunu önceki dönemlerden ayıran özelliklerden biri değildir?

Enformasyon toplumunun başarısı kol gücünün etkisine dayalıdır.

Enformasyon toplumunda işletmeler bilgi teknolojilerine dayalı olarak etkinlik gösterirler.

Enformasyon toplumunda iş süreçleri verimlilik artışına dönüşmektedir.

Enformasyon toplumunun başarısı bilgi teknolojilerinin kullanımında etkinlik ile ölçülmektedir.

Enformasyon toplumunda pek çok ürün ve hizmet bilgi teknolojileri ile iç içe geçmiş durumdadır.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse enformasyon toplumunun özellikleri başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 100

Aşağıdakilerden hangisi enformasyon ve iletişim teknolojilerinin yol açtığı toplumsal yapıyla ilgili kullanılan isimlerden biri değildir?

Endüstri sonrası toplum

Küresel kent

Ağ toplumu

Kompütopya

Mekanik gelin

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse enformasyon toplumu kuramlarının eleştirisi başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 101

Aşağıdakilerden hangisi bilginin toplumda eşit dağıtılmaması ile ilgili bir kavram değildir?

Bilgi açığı

Bilgi uçurumu

Bilgi gediği

Bilgi bölünmesi

Bilgi farkı

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse bilgi açığı yaklaşımı başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 102

“Kişi yeniliği ya benimseyecek ya da reddedecektir” bu ifade Rogers’ın “Yeniliklerin Yayılımı” adlı kitabında bahsettiği yeniliğin benimsenmesi sürecindeki beş aşamadan hangisidir?

Bilgi

İkna

Karar

Uygulama

Sağlamlaştırma

Açıklama:

Rogers yeniliğin benimsenmesi sürecini; bilgi, ikna etme, karar, uygulama ve sağlamlaştırma evrelerinden oluşan beş aşamada kavramlaştırır. Bilgi: Bilgi evresi, bireylerin yeniliğin farkında oldukları, yeniliğe ve bu yeniliğin işlevine maruz kaldıkları aşamadır. İkna: İkna etme evresinde bireyler yeniliğe ilişkin olumlu ya da olumsuz bir kanı ya da tutum oluştururlar. Uygulama: Uygulama evresinde bireyler yeniliği kullanmaya başlarlar. Sağlamlaştırma: Sağlamlaştırma evresinde ise insanların bir karar aldıktan sonra çoğunlukla kararlarına neden olan bilgiyi pekiştirmek istedikleri göz önüne alındığından, yenilikle ilgili olumlu bilgi akışı devam eder.

Doğru Cevap: C

Soru 103

Aşağıdakilerden hangisi enformasyon toplumunun özelliklerinden biridir?

Enformasyon toplumunda işletmeler bilgi teknolojilerine dayalı olarak etkinlik göstermezler.

Enformasyon toplumunda iş süreçleri verimlilik artışına dönüşmez.

Enformasyon toplumunda hizmetler sektöründe çalışanların oranı, tarım ve sanayi sektörlerindeki istihdama göre daha azdır.

Enformasyon toplumunun başarısı bilgi teknolojilerinin kullanımındaki etkinlik ile ölçülür.

Enformasyon toplumunda pek çok ürün ve hizmet bilgi teknolojileri ile iç içe geçmemiştir.

Açıklama:

Enformasyon toplumu kuramcıları tüm ağırlığı teknolojik faktörlere vererek evrimci bir yaklaşım benimseme eğilimindedirler. Bu yaklaşımda, sanayi devrimiyle nasıl sanayi toplumuna geçiş sağlandıysa elektronik devrimiyle de enformasyon toplumuna geçilmekte olduğu belirtilir. Bu değişimle toplumun ve insanın değiştiği, bilgisayarların yaşama yoğun bir şekilde girdiği, iletişimin ve dolaşan enformasyonun arttığı, dünyanın her tarafından bilgi alma olanağının insana sağlandığı vurgulanır. Buna göre enformasyon devrimi ile biçimlenen toplum (enformasyon toplumu) değişim sürecinin en son halkasını oluşturur.

Doğru Cevap: D

Soru 104

Aşağıdakilerden hangisi enformasyon toplumu ile ilgili kavramlardan biri olan “ağ toplumu” ilgili doğru bir ifadedir?

Ağ toplumunda Internet bireyler için yeni iş ve serbest çalışma bileşimleri oluşturmaya yardımcı olmamıştır.

Ağ toplumunda Internet bireyler için bireysel ifade, işbirliği ve sosyalliği olanaklı kılmaktadır.

Ağ toplumunu öne süren Manuel Castell’de, Marshall McLuhan gibi “araç mesajdır” görüşünü savunmaktadır.

Ağ toplumunu öne süren Manual Castell, “ağ mesajdır” görüşünü dile getirmemiştir.

Manual Castell’e göre, ağ toplumunda enformasyon, üretimi ve hizmetleri destekleyici bir öğeden öte geçememiştir ve en geniş etkinlik ve istihdam alanını halen oluşturmamaktadır.

Açıklama:

Manuel Castells, Ağ Toplumunun Yükselişi adlı çalışmasında, içinde bulunduğumuz yeni toplumsal evreyi ele almak amacıyla bir dizi yeni tanım getirmektedir. Castells’e göre bir önceki gelişme biçimi “endüstriyalizm”dir ve günümüzde damgasını vuran gelişme biçimi ise “enformasyonalizm” olarak tanımlanmalıdır. McLuhan’ın “araç mesajdır” düşüncesini kullanarak Castells “ağ mesajdır” görüşünü savunmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 105

Toplumda bilginin eşit olarak dağıtılmadığını, yeni teknolojilerin toplumsal kesimler arasındaki bilgi uçurumunu artırdığını ve çözüm olarak da teknolojilerin yaygınlaşmasını öneren kuram aşağıdakilerden hangisidir?

Enformasyon toplumu

Bilgi açığı

Teknolojik belirleyicilik

Teknolojilerin yayılması

İletişim ve modernleşme

Açıklama:

Giriş
Toplumda bilginin eşit olarak dağıtılmadığını öne süren bilgi açığı hipotezinden yola çıkan araştırmalar hız kazanmıştır. Bilgi açığı kuramı bir yandan yeni teknolojilerin toplumsal kesimler arasındaki bilgi uçurumunu artırdığını ortaya koyarken, diğer yandan çözüm olarak da teknolojilerin yaygınlaşmasını önermiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 106

Doğa bilimlerinde evrendeki olayları nedensellik ile açıklayan, toplum bilimlerinde ise toplumsal ya da psikolojik olayların biyolojik ya da genetik özelliklerle açıklanması, bireyin gelişiminin kalıtsal ya da yapısal nedenlerle açıklanması gibi çeşitli türlere sahip olan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Belirleyicilik

Enformasyon sahipliği

Tarihselcilik

Teknolojik bağımlılık

Dil birliği

Açıklama:

Teknolojik Belirleyicilik Yaklaşımı
“Belirleyicilik” doğa bilimlerinde, evrende bütün olup bitenlerin nedensellik bağlantısı içinde belirlendiğini öne süren görüştür. Toplum bilimleri kuramlarında belirleyiciliğin çeşitli türleri vardır. Örneğin biyolojik (ya da genetik) belirleyicilik toplumsal ya da psikolojik olayları biyolojik ya da genetik özelliklerle açıklamaya çalışır. Bu yaklaşım, kadınlar “özünde” dünyevi, doğal ve kendiliğindendir (“özcülük” olarak bilinen bir argüman) gibi fikirlerin arkasında yatar. Gelişim psikolojisindeki “çevreye karşı doğa” üzerindeki tartışma ise bireyin gelişiminde ve anormal davranışın kökeninde kalıtsal ve yapısal etkenlerle (doğa) ortama ilişkin etkenlerin (çevre) görece etkileri konusunda sürüp gitmektedir. Doğalcılar kalıtımın rolünü vurgularken; çevreciler aile içi tutumlar, çocuk yetiştirme uygulamaları, sosyoekonomik statü gibi toplumsal ve kültürel etkenlerin belirleyici olduğunu savunmaktadır. Bir başka belirleyicilik türü, dilsel belirleyiciliktir. Dilsel belirleyicilik, dilin dünyayı yorumlama biçimimizi belirlediğini, böylelikle düşüncenin dile bağlı olduğunu, kısacası dilimizin varlığımızı belirlediğini öne süren bir görüştür.

Doğru Cevap: A

Soru 107

İletişim kuramlarında teknolojik belirleyiciliğin önde gelen temsilcilerinden McLuhan’a göre görme, dokunma, tatma, duyma ve koklama duyuları arasındaki ilişlerin teknolojiyle değişmesi veya teknolojinin bu duyularla ilgili belli ilişkileri yerleştirip pekiştirmesinden aşağıdaki hangi sonuç çıkarılabilir?

İletişim aracı çevrenin uzantısıdır

İletişim aracı iletidir

İletişim aracı duyuların etkisindedir

İletişim aracı egemen değişim gücüdür

İletişim aracı sanal bir olgudur

Açıklama:

Araç Egemen Değişim Gücüdür
McLuhan’a göre iletilerin üretimi ve alımı için biçimlerin biyolojik var oluşu gereklidir. Bu biçimler bir başka deyişle görme, dokunma, tatma, duyma ve koklama birbirine bağlıdır. Dolayısıyla bir biçimin kapasitesinin değişmesi duyular arasındaki toplam ilişkileri değiştirir. Bunun sonucu olarak da kişinin deneyimlerini ve algılarını düzenleme yolları değişir. Örneğin körlük koklama, sağırlık da görme gücüne daha çok dayanmayı gerektirir. İletişim araçları kişilere duyularla ilgili belli ilişkileri yerleştirir, pekiştirir ve böylece toplumun dünya görüşünü belirlerler. Sonuç olarak iletişim araçları bizi yalnızca dünyaya yöneltmez, aynı zamanda kullandığımız duyular arasındaki oranı değiştirerek karakterimizi de değiştirir. İletişim teknolojisi, yalnızca kişilerin ne düşüneceğini değil, nasıl düşüneceğini de belirler. Örneğin, konuşmaya dayanan kültürde kulak (=dinleme), basına dayanan kültürde ise göz (=görme) önem kazanır.

Doğru Cevap: D

Soru 108

McLuhan’ın ortaya koyduğu bir teknoloji aracının etkilerini anlamak için sorulabilecek sorulardan “araç, medya ya da teknoloji neyi yerinden ediyor, neye önemini kaybettiriyor?” sorusu hangi etki dizisi ile sonuçlanmaktadır?

Genişletme

Geri döndürme

Telafi etme

Yerinden etme

Yerine koyma

Açıklama:

Tetrad (Dörtlü)
McLuhan bir aracın etkilerini anlamak için dört soru sorulabileceği görüşündedir. İkinci soru “Araç, medya ya da teknoloji neyi yerinden ediyor, neye önemini kaybettiriyor?” sorusudur. Çünkü her yeni teknoloji eski teknolojilerin egemenliklerini sarsıp onların egemen konumlarını devralır. Yine, otomobilin yürümeyi yerinden ettiği ve telefonun da duman sinyallerini ve güvercin beslemeyi gereksiz kıldığı söylenebilir. Tetrad sürecinde sorulan sorular, dört etki dizisi ile sonuçlanır. Bunlar genişletme, yerinden etme, geri döndürme ve telafi etmedir. “Araç, medya ya da teknoloji neyi yerinden ediyor, neye önemini kaybettiriyor?” sorusu yerinden etme ile ilgilidir.

Doğru Cevap: D

Soru 109

Modernleşmede kitle iletişimini ele alan yaklaşımlar içerisinde Lerner’e göre Batı ülkelerinin modernleşme süreçlerinin ilk aşaması aşağıdakilerden hangisidir?

Okuma yazma oranının artması

Kitle iletişim araçlarına açık olmak

Geniş ekonomik katılım

Kentleşmenin artması

Geniş siyasi katılım

Açıklama:

Modernleşmede Kitle İletişimi Teknolojisi
1958’de Daniel Lerner’in Geleneksel Toplumun Çöküşü adlı araştırması yayınlanmıştır. Söz konusu araştırma Ortadoğu’nun geleneksel toplumdan modern top- luma geçişini ve modern iletişimin rolünü incelemektedir. Lerner’e göre Batı ülkelerinin geçirdiği bazı süreçler evrenseldir. Buna göre:

Kentleşmenin artması okuma yazma oranının artmasına yol açar,
Okuma yazma oranının artması kitle iletişim araçlarına açık olmayı artırır,
İletişim araçlarına açık olmak daha geniş ekonomik katılma ve siyasal katılmaya neden olur.

Doğru Cevap: D

Soru 110

Yeniliklerin yayılımı yaklaşımında Rogers’e göre yeniliğin benimsenme süresini etkileyen özellikler içerisinde yeniliği yerine geçtiği düşüncelerden daha iyi olarak algılanmasının derecesi aşağıdakilerden hangisi ile adlandırılır?

Göreli üstünlük

Uyumluluk

Karmaşıklık

Denenebilirlik

Gözlenebilirlik

Açıklama:

Yenilik
Rogers, yeniliğin benimsenme süresini etkileyen özellikleri ise şöyle sıralamaktadır:
Göreli üstünlük: Yeniliğin yerine geçtiği düşüncelerden, daha iyi olarak algılanma-
sının derecesi
Uyumluluk: Yeniliğin mevcut değerler, geçmiş deneyimler ve olası kabullenicilerin
gereksinimleri ile uyumlu olarak algılanma derecesi
Karmaşıklık: Yeniliğin anlaşılması ve kullanılmasının karmaşık olarak algılanma
derecesi
Denenebilirlik: Yeniliğin sınırlı olarak denenebilme derecesi
Gözlenebilirlik: Yeniliğin sonuçlarının diğerleri tarafından gözlenebilirlik derecesi.

Doğru Cevap: A

Soru 111

Yeniliklerin yayılımı yaklaşımında bir toplumsal sistemde iktidar, statü ya da teknik uzmanlığa sahip ilgili birkaç birey tarafından bir yeniliğin benimsenmesi ya da reddedilmesine ilişkin seçim ne tür bir yenilik-karar türüdür?

İsteğe bağlı yenilik kararı

Kolektif yenilik kararı

Otoritenin yenilik kararı

Raslantısal yenilik kararı

Kitlesel yenilik kararı

Açıklama:

Bir toplumsal sistem, ortak bir amacı gerçekleştirmek için sorun çözümüne katılan ilgili birimler setidir. Sistemdeki düzenlemeler bireysel davranışa istikrar ve düzenlilik veren bir yapıya sahiptir. Rogers bir toplumsal sistemde üç yenilik-karar tipi belirlemiştir:
İsteğe bağlı yenilik-kararı: Sistemin diğer üyelerinin kararlarından bağımsız olarak bir birey tarafından yapılan bir yeniliği benimsemeye ya da reddetmeye ilişkin seçimdir.
Kolektif yenilik-kararı: Bir yeniliğe ilişkin olarak bir sistemin bütün üyelerinin ortaklaşa aldığı reddetme ya da benimseme seçimidir.
Otoritenin yenilik kararı: Bir sistem içinde iktidar, statü ya da teknik uzmanlığa sahip ilgili birkaç birey tarafından bir yeniliğin benimsenmesi ya da reddedilmesine ilişkin seçimdir.

Doğru Cevap: C

Soru 112

Enformasyon toplumu düşünürlerine göre gelişmiş ülkelerle az gelişmiş ülkeler arasındaki farkı kapatacak unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Tarımsal üretim

Ulaşım olanakları

Enerji kaynakları sahipliği

Otomasyon

İletişim teknolojileri

Açıklama:

Enformasyon Toplumunun Özellikleri
Gelişmiş ülkelerle azgelişmiş ülkeler arasındaki farkı kapatacak ögenin iletişim teknolojileri olduğu düşüncesi tüm enformasyon toplumu düşünürlerinin paylaştıkları bir görüştür. Yalnızca ülkeler arası eşitlik için değil, bireyler arasındaki eşitliğin sağlanması için de enformasyon ve dolayısıyla iletişim teknolojileri en önemli gereksinimdir.

Doğru Cevap: E

Soru 113

Bilgi açığı yaklaşımına göre toplum kesimleri arasındaki bilgi açığının nedeni nedir?

Teknolojinin durağanlaşması

Teknoloji reddi

Enformasyon kaynaklarının dengesiz dağılımı

Gelir farklılıkları

Gelenekler

Açıklama:

Bilgi Açığı Yaklaşımı
Bilgi açığı, enformasyon kaynaklarının dengesiz dağılımı ile ilgilidir ve özellikle yeni teknolojilerin gelişmesi sonucu görülür. Fakat herkes teknolojiyi kullanma olanağına sa- hip olursa, aradaki açık daha az olur. Teknolojideki her yenilik toplum içinde yayıldığında demokratikleşmeyi ve açığı ortadan kaldırmayı sağlar. Ancak birbiri ardından çıkan yeni teknolojiler, avantajsız kişileri sürekli daha geride bırakır. Örneğin televizyon ilk çıktığında toplumun ona sahip olan kesimlerinin bilgisini artırarak, bilgi açığını büyütür ama topluma yayıldığında, bilgi açığı azalır. Daha sonra yeni bir teknoloji örneğin, internet çıktığında herkes bilgisayara ve internet bağlantısına sahip olmadığından bilgi açığı yine artacaktır.

Doğru Cevap: C

Soru 114

Toplum kesimlerinde iletişim teknolojilerine erişim, kullanım ve enformasyon okuryazarlıkları arasındaki farklar aşağıdakilerden hangisine neden olmaktadır?

Sayısal eşitsizlik

Teknolojik yoksunluk

Teknoloji çekincesi

Önem eksikliği

Yeniliklerin yayılamaması

Açıklama:

Sayısal Eşitsizlik
Türkçede “sayısal bölünme” ya da “sayısal uçurum” adlarıyla da bilinen “sayısal eşitsizlik”; bilginin üretilmesi, işlenmesi, paylaşılması ve değer yaratması sürecinin dışında kalan büyük çoğunluk ile bu sürece etkin olarak katılan küçük azınlık arasındaki eşitsizliği anlatan bir kavramdır. Sayısal eşitsizlikle ilgili olarak genellikle üç göstergeden söz edilir: Erişim, kullanım ve enformasyon okuryazarlığıdır. Enformasyon okuryazarlığı, enformasyon ve iletişim teknolojilerinin etkin biçimde kullanılma miktarını anlatır.

Doğru Cevap: A

Soru 115

İletişim araçlarının etkisinin mesajın içeriğinde değil, kullanılan aracın kendisinde olduğunu öne sürerek bu görüşünü “araç iletidir” savıyla özetleyen ve teknolojik belirleyicilik yaklaşımının iletişim alanındaki en çok bilinen temsilcisi olan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Marshall McLuhan

Everett M. Rogers

Zbigniew Brzezinski

Daniel Bell

Raymond Vernon

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 116

"Toplumsal örgütlenmenin değişiminin kaynağının teknolojik yeniliklerdir. İnsan kendi teknolojisi ile birlikte vardır. Aile ve örgütler gibi toplumsal biçimlerdeki değişiklikler iletişim teknolojisindeki değişikliklerin bir sonucudur. Teknolojik araçların çoğu, insanın fiziksel yeteneklerini geliştirir. İletişim teknolojisi ise düşüncenin, bilincin, insanın kavramsal yeteneklerinin bir uzantısıdır." şeklindeki görüşleri savunan ve iletişim kuramlarında teknolojik belirleyiciliğin önde gelen temsilcilerinden olan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Harold Innis

Marshall McLuhan

Daniel Lerner

Everett M. Rogers

Raymond Vernon

Açıklama:

20. yüzyılda yeni iletişim teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşmasıyla iletişim teknolojisinin belirleyiciliği görüşü ön plana çıkmıştır. İletişim kuramlarında teknolojik belirleyiciliğin önde gelen temsilcileri Harold Innis ve Marshall McLuhan’dır. Innis, toplumsal örgütlenmenin değişiminin kaynağının teknolojik yenilikler olduğunu savunur. Innis’e göre, insan kendi teknolojisi ile birlikte vardır. Aile ve örgütler gibi toplumsal biçimlerdeki değişiklikler iletişim teknolojisindeki değişikliklerin bir sonucudur. Teknolojik araçların çoğu, insanın fiziksel yeteneklerini geliştirir. İletişim teknolojisi ise düşüncenin, bilincin, insanın kavramsal yeteneklerinin bir uzantısıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 117

Aşağıdakilerden hangisi McLuhan'ın soğuk araçlar tanımlamasına uymaktadır?

Radyo

Sinema

Televizyon

Fotoğraf

Gazete

Açıklama:

McLuhan’ın Temel Varsayımları
Sıcak ve Soğuk Araçlar
McLuhan, araçları sıcak ve soğuk olmak üzere ikiye ayırmıştır. Sıcak araçlar, tek duyuyu uzatan ve izleyiciye tamamlaması için çok şey bırakmayan araçlardır. Bu bağlamda radyo, sinema ve fotoğraf sıcak araçlardır. Soğuk araçlar ise az şey veren ve izleyici tarafından çok şey eklenen araçlardır. Televizyon ve telefon gibi. Televizyon soğuk araçtır, çünkü enformasyon bakımından verdiği azdır. Dolayısıyla iletiyi tamamlamak için izleyici tarafından aktif katılmayı gerektirir. Bu da televizyon ekranındaki noktaları ve çizgileri birleştirerek yapılır. Telefon da soğuk araçtır. Sözgelişi alıcı, bir telefon konuşmasında atlanan bir bilgiyi sağlamak zorundadır. Oysa sıcak araçlar, gerekli tüm verileri sağladıkları için alıcının iletiyi algılarken etkin bir rol oynaması gerekmez

Doğru Cevap: C

Soru 118

McLuhan geliştirdiği Tetrad (Dörtlü) sürecinde sorulan sorular, dört etki dizisi ile sonuçlanır. Aşağıdakilerden hangisi bu sonuçlardan biri değildir?

Başkalaştırma

Genişletme

Geri döndürme

Telafi etme

Yerinden etme

Açıklama:

McLuhan’ın Temel Varsayımları

Doğru Cevap: A

Soru 119

Lerner hareketli kişilik ile kitle iletişim araçları arasındaki bağı hangi kavramı ile kurmuştur?

Süreç

Özdeşleşme

Sempati

Empati

Araç

Açıklama:

MODERNLEŞMEDE KİTLE İLETİŞİMİ TEKNOLOJİSİ
Lerner’e göre endüstrileşmiş Batı ülkelerinin geçirdiği bu modernleşme sürecinin benzeri Ortadoğu ülkelerinde de yaşanmaktadır. Sürecin merkezinde ise düşünce ve tutumların iletilme biçimindeki değişiklik vardır. Bu değişiklik sözel iletişimden kitle iletişimine geçiştir. Bu gelişmenin belirleyicisi ise “hareketli kişilik” olacaktır. “Hareketlilik artırıcı” araçlar olan kitle iletişim araçlarının yayılması da modernleşmiş kişiliğin yayılmasına neden olacaktır. Lerner hareketli kişilik ile kitle iletişim araçları arasındaki bağı “empati” kavramı ile kurmuştur. Empati, kişinin kendini başkasının yerine koyması ya da başkalarıyla özdeşleştirmesi sonucu geleneksel kişilikten modern kişiliğe geçiş olarak tanımlanır. Empati, kentleşme ve okuryazarlığın yaygınlaşmasıyla üretilen yeni deneyimleri kitle iletişim araçlarına katılma yoluyla siyasal ve ekonomik katılmaya dönüştürür.

Doğru Cevap: D

Soru 120

Yayılım araştırmalarında bugün en fazla tanınan kişi Everett M. Rogers yeniliğin benimsenme süresini etkileyen özellikleri belirlemiştir. Yeniliğin mevcut değerler, geçmiş deneyimler ve olası kabullenicilerin gereksinimleri ile uyumlu olarak algılanma derecesi bu özelliklerden hangisidir?

Göreli üstünlük

Uyumluluk

Karmaşıklık

Denenebilirlik

Gözlenebilirlik

Açıklama:

YENİLİKLERİN YAYILIMI

Doğru Cevap: B

Soru 121

Everett M. Rogers yeniliğin benimsenmesi sürecini beş aşamada kavramlaştırır. Bireylerin yeniliğe ilişkin olumlu ya da olumsuz bir kanı ya da tutum oluşturdukları evreye ne ad verilir?

Sağlamlaştırma

Uygulama

Karar

İkna

Bilgi

Açıklama:

YENİLİKLERİN YAYILIMI
Rogers yeniliğin benimsenmesi sürecini; bilgi, ikna etme, karar, uygulama ve sağlamlaştırma evrelerinden oluşan beş aşamada kavramlaştırır. • Bilgi: Bilgi evresi, bireylerin yeniliğin farkında oldukları, yeniliğe ve bu yeniliğin işlevine maruz kaldıkları aşamadır. • İkna: İkna etme evresinde bireyler yeniliğe ilişkin olumlu ya da olumsuz bir kanı ya da tutum oluştururlar.Karar: Karar evresinde birey için iki seçenek bulunmaktadır: Yeniliği ya benimseyecek ya da reddedecektir. • Uygulama: Uygulama evresinde bireyler yeniliği kullanmaya başlarlar. • Sağlamlaştırma: Sağlamlaştırma evresinde ise insanların bir karar aldıktan sonra çoğunlukla kararlarına neden olan bilgiyi pekiştirmek istedikleri göz önüne alındığından, yenilikle ilgili olumlu bilgi akışı devam eder. İnsanlar bu aşamada, kararlarının doğru olduğunu güçlendirecek türde bilgileri ararlar. Kişiler yenilik konusunda karşıt mesajlara maruz kalırlarsa önceki kararlarını değiştirebilirler

Doğru Cevap: D

Soru 122

Yoneji Masuda’ya göre enformasyon toplumu bilgisayar ve iletişim teknolojilerine yatırım yapan ve pek çok özelliğiyle endüstri toplumundan farklılıklar gösteren bir toplumdur. Masuda bu topluma ne ad vermiştir?

Ağ toplumu

Küresel kent

Küresel köy

Endüstri sonrası toplum

Kompütopya

Açıklama:

ENFORMASYON TOPLUMU VE İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİ
Kompütopya (computopia): Yoneji Masuda yeni oluşan toplumsal biçimi anlatmak için “kompütopya” terimini kullanmaktadır. Masuda’ya göre enformasyon toplumu bilgisayar ve iletişim teknolojilerine yatırım yapan ve pek çok özelliğiyle endüstri toplumundan farklılıklar gösteren bir toplumdur. Endüstri toplumunda temel itici güç, maddi değerin üretilmesi olduğu halde, enformasyon toplumunun itici gücü enformatik değerlerin üretilmesidir. Endüstri toplumunda itici rol oynayan teknoloji buhar makinesidir. Enformasyon toplumunda itici rol oynayan teknoloji ise bilgisayar teknolojisidir. Bu toplumda bilgisayarlar, enformatik üretim gücünü olağanüstü artırmakta, enformasyonun kitle halinde üretilmesine, işlenmesine, dağıtılmasına, saklanmasına ve tüketilmesine olanak sağlayan bir enformasyon devrimine yol açmaktadır. Artık ilerlemenin ve modernleşmenin simgesi fabrikalar değil, bu bilgisayar merkezleridir.

Doğru Cevap: E

Soru 123

I. Araç egemen değişim gücüdür.
II. Araç insanın uzantısıdır.
III. Araç iletidir.
IV. Teknolojinin kullanımı toplumsal süreçler ve seçimler tarafından belirlenir.
Verilenlerden hangileri McLuhan’ın temel varsayımlarından biridir?

I-II-IV

II-III-IV

I-II-III

II-III-IV

I-II-III-IV

Açıklama:

McLuhan’ın temel varsayımları; araç egemen değişim gücüdür, araç insanın uzantısıdır, araç iletidir.

Doğru Cevap: C

Soru 124

I. Televizyon II. Telefon III. Radyo IV. Fotoğraf McLuhan, araçları sıcak ve soğuk olmak üzere ikiye ayırmıştır. Sıcak araçlar, tek duyuyu uzatan ve izleyiciye tamamlaması için çok şey bırakmayan araçlardır. Soğuk araçlar ise az şey veren ve izleyici tarafından çok şey eklenen araçlardır. Bu tanımlamaya göre verilenlerden hangileri soğuk araçlardır?

Radyo-telefon

Radyo-fotoğraf

Televizyon-fotoğraf

Televizyon-telefon

Televizyon-radyo

Açıklama:

McLuhan, araçları sıcak ve soğuk olmak üzere ikiye ayırmıştır. Sıcak araçlar, tek duyuyu uzatan ve izleyiciye tamamlaması için çok şey bırakmayan araçlardır. Bu bağlamda radyo, sinema ve fotoğraf sıcak araçlardır. Soğuk araçlar ise az şey veren ve izleyici tarafından çok şey eklenen araçlardır. Televizyon ve telefon gibi. Televizyon soğuk araçtır, çünkü enformasyon bakımından verdiği azdır.

Doğru Cevap: D

Soru 125

McLuhan, medya konusundaki görüşlerini ortaya koyarken, bir aracın toplum üzerindeki etkilerini dört kategoriye ayırarak incelemiştir. McLuhan'ın, "yeni biçim, potansiyelinin sınırlarına ulaştığında, ilk halindeki özelliklerini ters
çevirecektir. Yeni biçimin potansiyel zıtlıkları
nelerdir?" sorusu aşağıdaki yasaların hangisi ile açıklanır?

Genişletme

Telafi etme

Geri döndürme

Yerinden etme

Sorgulama

Açıklama:

GERİ DÖNDÜRME
Yeni biçim, potansiyelinin sınırlarına ulaştığında, ilk halindeki özelliklerini ters çevirecektir. Yeni biçimin potansiyel zıtlıkları
nelerdir?

Doğru Cevap: C

Soru 126

Aşağıdaki modernleşme kuramcılarından hangisi Türkiye’deki siyasal modernleşme, güç ve iletişimi incelemiştir?

Daniel Lerner

Frederick W. Frey

Everett M. Rogers

Daniel Bell

Zbigniew Brzezinski

Açıklama:

modernleşme kuramcısı Frederick W. Frey ise 1960’larda Türkiye’deki siyasal modernleşme, güç ve iletişimi incelemiştir. Frey, kitle iletişim araçlarının Türkiye’de
köylülerin birçok tutum ve davranışlarına geniş etkide bulunduğunu belirtmiştir

Doğru Cevap: B

Soru 127

Rogers'a göre yeniliğin benimsenme süresini etkileyen özelliklerden biri olan "Yeniliğin yerine geçtiği düşüncelerden, daha iyi olarak algılanmasının derecesi" aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

Uyumluluk

Karmaşıklık

Denenebilirlik

Gözlenebilirlik

Göreli üstünlük

Açıklama:

Rogers, yeniliğin benimsenme süresini etkileyen özellikleri ise şöyle sıralamaktadır:
1. Göreli üstünlük: Yeniliğin yerine geçtiği düşüncelerden, daha iyi olarak algılanmasının
derecesi
2. Uyumluluk: Yeniliğin mevcut değerler, geçmiş deneyimler ve olası kabullenicilerin
gereksinimleri ile uyumlu olarak algılanma derecesi
3. Karmaşıklık: Yeniliğin anlaşılması ve kullanılmasının karmaşık olarak algılanma
derecesi
4. Denenebilirlik: Yeniliğin sınırlı olarak denenebilme derecesi
5. Gözlenebilirlik: Yeniliğin sonuçlarının diğerleri tarafından gözlenebilirlik derecesi.

Doğru Cevap: E

Soru 128

I. Bilgi
II. İkna etme
III. Karar
IV. Uygulama
V. Davranma
Verilenlerden hangisi Rogers'a göre yeniliğin benimsenmesi sürecini oluşturan evrelerden biridir?

II-III-V

I-III-V

I-IV-V

I-II-III-IV

I-II-III-IV-V

Açıklama:

Rogers yeniliğin benimsenmesi sürecini; bilgi, ikna etme, karar, uygulama ve sağlamlaştırma evrelerinden oluşan beş aşamada kavramlaştırır.

Doğru Cevap: D

Soru 129

I. Enformasyon ekonomisinin gelişmesi (Enformasyonun ekonomik bir değer haline gelmesi).
II. Enformasyon teknolojilerinin yaygınlaşması
III. Mesaj ve bu mesajları taşıyan kanal sayısındaki artış
IV. Enformasyon alanında çalışan işgücünün azalması
Verilenlerden hangileri enformasyon toplumunun tanımlanmasında kullanılan temel özelliklerden biridir?

I-II-IV

I-II-III

II-III-IV

I-III-IV

I-II-III-IV

Açıklama:

Enformasyon toplumunun tanımlanmasında kullanılan temel özellikler şunlardır:
• Enformasyon ekonomisinin gelişmesi (Enformasyonun ekonomik bir değer haline gelmesi).
• Enformasyon teknolojilerinin yaygınlaşması
• Mesaj ve bu mesajları taşıyan kanal sayısındaki artış
• Karşılıklı bağımlılık
• Enformasyon alanında çalışan işgücünün artışı
• Bilimsel bilginin özel konumu

Doğru Cevap: B

Soru 130

İletişim teknolojilerinin gelişmesiyle ses, video ve veri iletişiminin tek bir kaynakta, tek bir vericide ve tek bir alıcıda birleşmesini açıklayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Yönelme

Sevk etme

Modernleşme

Birleştirme

Yöndeşme

Açıklama:

İletişim teknolojilerinin gelişmesiyle ses, video ve veri iletişiminin tek bir kaynakta, tek bir vericide ve tek bir alıcıda birleşmesine “yöndeşme” denmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 131

Teknolojik belirleyicilik kavramı aşağıdakilerden hangisi tarafından icat edilmiş bir kavramdır?

Thorstein Veblen

Harold Innis

Marshall McLuhan

Wilbur Schramm

Paul Lazarsfeld

Açıklama:

Teknolojik belirleyicilik terimi, Amerikalı toplumbilimci ve iktisatçı Thorstein Veblen (1857-1929) tarafından icat edilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 132

Harold Innis ve Marshall McLuhan teknolojik belirleyicilik ile ilgili olarak hangi konuda ayrı fikirlere sahiptiler?

Uygarlık tarihinin merkezi olması konusu

Etki konusu

Yeniliklerin yayılımı konusu

Bilgi açığı konusu

Sayısal eşitsizlik konusu

Açıklama:

Marshall McLuhan, kendi çalışmalarını Innis’in çalışmalarının bir uzantısı olarak görür. Her iki düşünür de iletişim teknolojisini uygarlık tarihinin merkezi olarak alırlar. Onlara göre uygarlık tarihini yapan ve değiştiren iletişim teknolojisidir. Ancak Innis ve McLuhan etki konusunda ayrılırlar. Innis’te teknoloji toplumsal örgütlenmeye ve kültüre etki eder, değiştirir ve biçimlendirir. McLuhan ise teknolojinin ana etkisinin duyu organları ve düşünce üzerinde olduğunu savunur.

Doğru Cevap: B

Soru 133

Barut ve ateşli silahların gelişmesiyle birlikte okçuluk becerilerinin yok oluşunu
McLuhan ne olarak adlandırmaktadır?

Gelişim

Yordama

Ampütasyon

Manipülasyon

Dejenerasyon

Açıklama:

McLuhan’ın ampütasyon (bir organı kesme) diye adlandırdığı kavram ise uzantıların bir benzeridir. İnsanoğlunun her uzantısı; özellikle teknolojik uzantıları, diğer uzantılarda bir ampütasyon ya da değiştirme etkisine sahiptir. Ampütasyona bir örnek olarak, barut ve ateşli silahların gelişmesiyle birlikte okçuluk becerilerinin yok oluşu verilebilir. Yeni silah teknolojileri, hata yapmamayı gerektiren okçuluk pratiğini işe yaramaz hale getirmiştir. Otomobil gibi bir teknolojinin uzantısı ise kentlerin ve ülkelerin farklı biçimlerde gelişmesine yol açarak gelişkin bir yürüme kültürü gereksinimini “kesip atar”. Telefon sesi genişletir, fakat aynı zamanda düzenli mektuplaşma ile kazanılan yazı yazma sanatını kesip atar. Bunlar birkaç örnektir ve aklımıza gelebilecek hemen her şey benzer gözlemlere konu olabilir.

Doğru Cevap: C

Soru 134

Aşağıda McLunah'ın araç sınıflamalarına ilişkin verilen örneklerden hangisi yanlıştır?

Radyo sıcak araçtır.

Sinema sıcak araçtır.

Televizyon soğuk araçtır.

Telefon soğuk araçtır

Fotoğraf soğuk araçtır.

Açıklama:

McLuhan, araçları sıcak ve soğuk olmak üzere ikiye ayırmıştır. Sıcak araçlar, tek duyuyu uzatan ve izleyiciye tamamlaması için çok şey bırakmayan araçlardır. Bu bağlamda radyo, sinema ve fotoğraf sıcak araçlardır. Soğuk araçlar ise az şey veren ve izleyici tarafından çok şey eklenen araçlardır. Televizyon ve telefon gibi. Televizyon soğuk araçtır, çünkü enformasyon bakımından verdiği azdır. Dolayısıyla iletiyi tamamlamak için izleyici tarafından aktif katılmayı gerektirir. Bu da televizyon ekranındaki noktaları ve çizgileri birleştirerek yapılır. Telefon da soğuk araçtır. Sözgelişi alıcı, bir telefon konuşmasında atlanan bir bilgiyi sağlamak zorundadır. Oysa sıcak araçlar, gerekli tüm verileri sağladıkları için alıcının iletiyi algılarken etkin bir rol oynaması gerekmez.

Doğru Cevap: E

Soru 135

McLuhan'ın Tetrad sürecinde sorulan sorular, dört etki dizisi ile sonuçlanır. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biri değildir?

Genişletme

Yerinden etme

Geri döndürme

Temin etme

Telafi etme

Açıklama:

Tetrad sürecinde sorulan sorular, dört etki dizisi ile sonuçlanır. Bunlar genişletme, yerinden etme, geri döndürme ve telafi etmedir. Bu dört öge birbirleri ile tamamlayıcı bir ilişki içindedir. Etkilerin kesişen doğasını anlatmak için oluşturulan tetrad, değişim ya da süreklilik noktaları olarak dört ögeyle birlikte genellikle grafik biçiminde gösterilir. Sayfa 126 Tablo 5.1'i inceleyiniz.

Doğru Cevap: D

Soru 136

Aşağıdakilerden hangisi kitle iletiminin modernleşme sürecinde yerine getirdiği görevlerden biri olamaz?

Kitle iletişimi kalkınma ve modernleşme yolunda eğitim, tarım, endüstri, tarım ve sağlık alanlarında yeni beceriler yaratabilir.

Kitle iletişim araçları bilgi kaynaklarının çoğaltıcısı olarak işlev görebilir.

Kitle iletişimi, televizyon izleyerek ya da radyo dinleyerek öğrenme sağlamak yoluyla eğitim maliyetini azaltabilir.

Kitle iletişim araçları, ulus duygusu yaratmada etkilidir.

Kentleşmenin artması okuma yazma oranının artmasına yol açar.

Açıklama:

Modernleşme kuramcılarına göre, kitle iletişimi modernleşme süresinde şu görevleri yerine getirmektedir:
• Kitle iletişimi, modernleşme yönünde davranış biçimleri, yeni değerler ve tutumları yayarak toplumda bir değişim atmosferi yaratabilir.
• Kitle iletişimi kalkınma ve modernleşme yolunda eğitim, tarım, endüstri, tarım ve sağlık alanlarında yeni beceriler yaratabilir.
• Kitle iletişim araçları bilgi kaynaklarının çoğaltıcısı olarak işlev görebilir.
• Kitle iletişimi, televizyon izleyerek ya da radyo dinleyerek öğrenme sağlamak yoluyla eğitim maliyetini azaltabilir.
• İletişim, kişinin beklenti düzeyini yükseltebilir ve böylece etkinliğe teşvik eder.
• İletişim, halkın kendi önemini anlamasını sağlayarak siyasal etkinlikleri artırabilir.
• Kitle iletişim araçları, ulus duygusu yaratmada etkilidir.
• İletişim kalkınma planlarının hazırlanmasını ve uygulamaya geçirilmesini kolaylaştırır.
• İletişim ekonomik, toplumsal ve siyasal kalkınmayı kendi kendini sürdüren bir süreç haline getirebilir.

Doğru Cevap: E

Soru 137

"Yeniliğin yerine geçtiği düşüncelerden, daha iyi olarak algılanmasının derecesi" Rogers'ın yeniliğin benimsenme süresini etkileyen hangi özelliğini tanımlamaktadır?

Göreli üstünlük

Uyumluluk

Karmaşıklık

Denenebilirlik

Gözlenebilirlik

Açıklama:

Rogers, yeniliğin benimsenme süresini etkileyen özellikleri ise şöyle sıralamaktadır:
1. Göreli üstünlük: Yeniliğin yerine geçtiği düşüncelerden, daha iyi olarak algılanmasının derecesi
2. Uyumluluk: Yeniliğin mevcut değerler, geçmiş deneyimler ve olası kabullenicilerin gereksinimleri ile uyumlu olarak algılanma derecesi
3. Karmaşıklık: Yeniliğin anlaşılması ve kullanılmasının karmaşık olarak algılanma derecesi
4. Denenebilirlik: Yeniliğin sınırlı olarak denenebilme derecesi
5. Gözlenebilirlik: Yeniliğin sonuçlarının diğerleri tarafından gözlenebilirlik derecesi.
Yeniden icat etme ise bir yeniliğin değişme ya da bir kullanıcı tarafından benimsenme ve uygulama sürecinde değiştirilme derecesidir.

Doğru Cevap: A

Soru 138

Aşağıdakilerden hangisi Rogers'ın yeniliğin benimsenmesi sürecindeki aşamalardan bir değildir?

Bilgi

İkna

Analiz

Karar

Uygulama

Açıklama:

Rogers yeniliğin benimsenmesi sürecini; bilgi, ikna etme, karar, uygulama ve sağlamlaştırma evrelerinden oluşan beş aşamada kavramlaştırır.
• Bilgi: Bilgi evresi, bireylerin yeniliğin farkında oldukları, yeniliğe ve bu yeniliğin işlevine maruz kaldıkları aşamadır.
• İkna: İkna etme evresinde bireyler yeniliğe ilişkin olumlu ya da olumsuz bir kanı ya da tutum oluştururlar.
• Karar: Karar evresinde birey için iki seçenek bulunmaktadır: Yeniliği ya benimseyecek ya da reddedecektir.
• Uygulama: Uygulama evresinde bireyler yeniliği kullanmaya başlarlar.
• Sağlamlaştırma: Sağlamlaştırma evresinde ise insanların bir karar aldıktan sonra çoğunlukla kararlarına neden olan bilgiyi pekiştirmek istedikleri göz önüne alındığından, yenilikle ilgili olumlu bilgi akışı devam eder. İnsanlar bu aşamada, kararlarının doğru olduğunu güçlendirecek türde bilgileri ararlar. Kişiler yenilik konusunda karşıt mesajlara maruz kalırlarsa önceki kararlarını değiştirebilirler

Doğru Cevap: C

Soru 139

İletişim teknolojilerinin gelişmesiyle ses, video ve veri iletişiminin tek bir kaynakta, tek bir vericide ve tek bir alıcıda birleşmesine ne ad verilir?

Dijitalleşme

Yöndeşme

Bant genişliği

Çoklu ortam

Hiper metin

Açıklama:

İletişim teknolojilerinin gelişmesiyle ses, video ve veri iletişiminin tek bir kaynakta, tek bir vericide ve tek bir alıcıda birleşmesine “yöndeşme” denmektedir. Bu yöndeşme olgusunu olanaklı kılan ise sayısallaşma ilkesidir. Günümüzde hem telefon, hem radyo ve televizyon yayınları hem de basım işlemleri giderek daha fazla oranda sayısal hale gelmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 140

Kompütopya terimini aşağıdaki bilim insanlarından hangisi kullanmıştır?

Manuel Castells

Daniel Bell

Zbigniew Brzezinski

Yoneji Masuda

Marshall McLuhan

Açıklama:

Kompütopya (computopia): Yoneji Masuda yeni oluşan toplumsal biçimi anlatmak için “kompütopya” terimini kullanmaktadır. Masuda’ya göre enformasyon toplumu bilgisayar ve iletişim teknolojilerine yatırım yapan ve pek çok özelliğiyle endüstri toplumundan farklılıklar gösteren bir toplumdur. Endüstri toplumunda temel itici güç, maddi değerin üretilmesi olduğu halde, enformasyon toplumunun itici gücü enformatik değerlerin üretilmesidir. Endüstri toplumunda itici rol oynayan teknoloji buhar makinesidir. Enformasyon toplumunda itici rol oynayan teknoloji ise bilgisayar teknolojisidir. Bu toplumda bilgisayarlar, enformatik üretim gücünü olağanüstü artırmakta, enformasyonun kitle halinde üretilmesine, işlenmesine, dağıtılmasına, saklanmasına ve tüketilmesine olanak sağlayan bir enformasyon devrimine yol açmaktadır. Artık ilerlemenin ve modernleşmenin simgesi fabrikalar değil, bu bilgisayar merkezleridir.

Doğru Cevap: D

Soru 141

Aşağıdakilerden hangisi farklı alanlardaki bilim insanlarının iletişim veya medya teknolojilerini araştırırken buluştukları ortak tartışma noktasıdır?

Hangi teknoloji toplumda en çok kabul gören teknolojidir

İnsanlar hangi teknolojiden maksimum fayda sağlamaktadır

Teknoloji toplumsal değişmeyi nasıl ve ne kadar biçimlendirir

Hangi izleyici grubu teknolojiden olumsuz etkilenmektedir

Teknolojinin olumsuz yönleri nelerdir ve nasıl ortaya çıkar

Açıklama:

İletişim ya da medya teknolojileri tarihini araştıranlar arasında teknoloji ve edebiyat tarihçileri, toplumbilimciler, iktisatçılar, siyasal bilimciler, antropologlar ve bilişimciler gibi çok çeşitli bilim insanları vardır. Bu bilim insanları arasındaki merkezi tartışma, teknolojinin toplumsal değişmeyi nasıl ve ne kadar biçimlendirdiğidir.
Teknoloji toplumsal değişmeyi nasıl ve ne kadar biçimlendirir

Doğru Cevap: C

Soru 142

Bilginin üretilmesi, işlenmesi ve paylaşılması sürecindeki dengesizlikleri aşağıdaki hangi yaklaşım en iyi açıklar?

Sayısal eşitsizlik

Teknolojik fayda

Denge kuramı

Belirleyicilik

Toplumsal değişme

Açıklama:

Bilginin üretilmesi, işlenmesi ve paylaşılması sürecindeki
dengesizlikleri anlatan sayısal eşitsizlik, hem gelişmekte olan hem de gelişmiş ülkelerde önemli bir sorun olarak değerlendirilmiş ve bu eşitsizliğin giderilmesi yönünde politikalar geliştirilmeye başlanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 143

Aşağıdakilerden hangisi Teknolojik belirleyicilik terimini ilk olarak ortaya atmıştır?

Everett M. Rogers

Thorstein Veblen

Denis McQuail

Maxwell McCombs

Elihu Katz

Açıklama:

Teknolojik belirleyicilik terimi, Amerikalı toplumbilimci ve iktisatçı Thorstein Veblen
(1857-1929) tarafından icat edilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 144

Aşağıdakilerden hangisi Marshall McLuhan ve Harold Innis’in ortaklaşamadıkları noktayı ifade eder?

İletişim teknolojisi uygarlık tarihinin merkezini oluşturmaktadır.

Yeni teknolojiler kurumları ve tüm bileşenleriyle toplumu dönüştürürler.

İletişim teknolojisi düşüncenin, bilincin ve kavramsal yeteneklerinin bir uzantısıdır.

Teknolojinin ana etkisi duyu organları ve düşünce üzerindedir.

İletişim teknolojileri geçmişte, şimdi ve gelecekte toplumun temelini teşkil etmektedir.

Açıklama:

Innis ve McLuhan etki konusunda ayrılırlar. Innis’te teknoloji toplumsal örgütlenmeye ve kültüre etki eder, değiştirir ve biçimlendirir. McLuhan ise teknolojinin ana etkisinin duyu organları ve düşünce üzerinde olduğunu savunur; dolayısıyla tartışması tamamıyla algı psikolojisinin dar temellerine dayanır.
Teknolojinin ana etkisi duyu organları ve düşünce üzerindedir.

Doğru Cevap: D

Soru 145

Aşağıdakilerden hangisi McLuhan’ın temel varsayımlarından biri değildir?

Küresel köy

Araç iletidir

Sıcak ve soğuk araçlar

Araç insanın uzantısıdır

Ürün yaşam devresi

Açıklama:

McLuhan’ın görüşleri; Araç Egemen Değişim Gücüdür, Araç İnsanın Uzantısıdır, Araç İletidir, Sıcak ve Soğuk Araçlar, Gutenberg Galaksisi, Küresel Köy ve Tetrad (Dörtlü) başlıkları halinde özetlenmektedir.
Ürün yaşam devresi

Doğru Cevap: E

Soru 146

McLuhan’ın “sözcüğün yazıldığı şeyler sözcüğün kendinden daha önemlidir” bakış açısını aşağıdakilerden hangisi en iyi tanımlar?

Sıcak araç, soğuk araç

Küresel köy

Araç iletidir

İnsanın uzantısı

Egemen değişim gücü

Açıklama:

McLuhan, her kültür çağında bilginin kaydedilip aktarıldığı “medium”un (ortam, araç) o kültürün karakterinin belirlenmesinde kesin bir rol oynadığını öne sürmüş ve bu görüşünü “araç iletidir (medium is the message)” deyişiyle özetlemiştir.
McLuhan’a göre sözcüğün yazıldığı şeyler sözcüklerden daha önemlidir.

Doğru Cevap: C

Soru 147

Aşağıdakilerden hangisi modernleşme kuramcılarına göre modernleşme süresinde kitle iletişiminin yerine getirdiği görevlerden biri değildir?

Yeni davranış biçimleri, değerler, tutumlar yaymak ve değişim atmosferi yaratmak

Bilgi kaynaklarının çoğaltıcısı olarak bir işlev üstlenmek

Televizyon izleme veya radyo dinleme yoluyla öğrenme sağlamak ve maliyeti azaltmak

İnsanları geleneklerine bağlı ve yeniliğe dirençli hale getirmek

Kişilerin beklenti düzeylerini yükseltmek ve böylece onları herhangi bir etkinliğe teşvik etmek

Açıklama:

Modernleşme kuramcılarına göre, kitle iletişimi modernleşme süresinde şu görevleri yerine getirmektedir:
• Kitle iletişimi, modernleşme yönünde davranış biçimleri, yeni değerler ve tutumları yayarak toplumda bir değişim atmosferi yaratabilir.
• Kitle iletişimi kalkınma ve modernleşme yolunda eğitim, tarım, endüstri, tarım ve sağlık alanlarında yeni beceriler yaratabilir.
• Kitle iletişim araçları bilgi kaynaklarının çoğaltıcısı olarak işlev görebilir.
• Kitle iletişimi, televizyon izleyerek ya da radyo dinleyerek öğrenme sağlamak yoluyla eğitim maliyetini azaltabilir.
• İletişim, kişinin beklenti düzeyini yükseltebilir ve böylece etkinliğe teşvik eder.
• İletişim, halkın kendi önemini anlamasını sağlayarak siyasal etkinlikleri artırabilir.
• Kitle iletişim araçları, ulus duygusu yaratmada etkilidir.
• İletişim kalkınma planlarının hazırlanmasını ve uygulamaya geçirilmesini kolaylaştırır.
• İletişim ekonomik, toplumsal ve siyasal kalkınmayı kendi kendini sü
İnsanları geleneklerine bağlı ve yeniliğe dirençli hale getirmek

Doğru Cevap: D

Soru 148

Aşağıdakilerden hangisi yeniliklerin yayılmasına yönelik araştırmalarda en ön plandaki isimdir?

Denis McQuail

John Fiske

Elihu Katz

Sven Windahl

Everett M. Rogers

Açıklama:

Yayılım araştırmalarında bugün en fazla tanınan kişi Everett M. Rogers’dir. Diğer yeniliklerin yayılımı kuramları gibi Rogers’in kuramı da kitlesel ve kişilerarası iletişim arasında bir etkileşimi içermektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 149

Aşağıdakilerden hangisi yeniliklerin yayılımındaki temel ögelerden biri değildir?

İletişim kanalları

Maliyet

Toplumsal sistem

Zaman

Yenilik

Açıklama:

Rogers’a göre yeniliklerin yayılımındaki dört temel öge yenilik, iletişim kanalları, zaman ve toplumsal sistemdir.
Maliyet

Doğru Cevap: B

Soru 150

Aşağıdakilerden hangisi enformasyon toplumunun temel özelliklerinden biri değildir?

Bireyselleşme ve karşılıklı bağımlılığın azalması

Enformasyonun ekonomik değer olması

Mesaj ve mesajları taşıyan kanal sayısında artış

Enformasyon alanında çalışan işgücünde artış

Enformasyon teknolojilerinin yaygınlaşması

Açıklama:

Enformasyon toplumunun tanımlanmasında kullanılan temel özellikler şunlardır:
• Enformasyon ekonomisinin gelişmesi (Enformasyonun ekonomik bir değer haline
gelmesi).
• Enformasyon teknolojilerinin yaygınlaşması
• Mesaj ve bu mesajları taşıyan kanal sayısındaki artış
• Karşılıklı bağımlılık
• Enformasyon alanında çalışan işgücünün artışı
• Bilimsel bilginin özel konumu
Bireyselleşme ve karşılıklı bağımlılığın azalması

Doğru Cevap: A

Ünite 6

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi göstergebilimin çalışma alanlarından değildir?

Bu alan gösterge çeşitlerinin, bunların çeşitli anlam iletme yollarının ve göstergeleri kullanan insanlarla ilişkilendirilme biçiminin araştırılmasını içerir.

Göstergeler insanlar tarafından inşa edildiği için, yine insanların onları kullanma biçimi ile anlaşılır hale gelir.

Bu çalışmalar içinde, toplumun ya da kültürün gereksinimlerini karşılamak için geliştirilen kodları ya da bu kodların iletilmesi için varolan iletişim kanallarının incelenmesi yer alır.

Göstergebilim iletişim bilimindeki doğrusal modellerden farklı olarak dikkatini öncelikle metinlere (text) yöneltir.

Tarihsel yapıtların üzerindeki işaretleri incelerler.

Açıklama:

Gösterge (işaret) herhangi bir somut nesne, durum ya da kavramın yerine geçen ve onu işaret eden resim, yazı ya da görüntüdür. Göstergebilim de göstergelerin ve çalışma biçimlerinin araştırıldığı disiplindir. Göstergebilimin üç temel çalışma alanı söz konusudur:

Göstergenin kendisi: Bu alan gösterge çeşitlerinin, bunların çeşitli anlam iletme yollarının ve göstergeleri kullanan insanlarla ilişkilendirilme biçiminin araştırılmasını içerir. Göstergeler insanlar tarafından inşa edildiği için, yine insanların onları kullanma biçimi ile anlaşılır hale gelir.

İçinde göstergelerin düzenlendiği kodlar ya da sistemler: Bu çalışmalar içinde, toplumun ya da kültürün gereksinimlerini karşılamak için geliştirilen kodları ya da bu kodların iletilmesi için varolan iletişim kanallarının incelenmesi yer alır.

3. Kodlar ve göstergelerin içinde işlediği kültür: Kültürün kendi varoluşu ve biçimi de bu kodların ve göstergelerin kullanımına bağlıdır (Fiske, 1996).
Göstergebilim iletişim bilimindeki doğrusal modellerden farklı olarak dikkatini öncelikle metinlere (text) yöneltir.

Doğru Cevap: E

Soru 2

1960’lı yıllara damgasını vuran, insan eylemlerinin tüm sorumluluğunu özgür bireye bırakan Hümanizmin tersine, bireyin eylemlerinin toplumsal yapı tarafından belirlendiğini savunan akımın öncülerinden değildir?

Saussure ve Jakobson

Jakobson

Levi-Strauss

Barthes

Freud

Açıklama:

Önde gelen yapısalcı düşünürler dilbilimci Saussure ve Jakobson, antropolog Levi-Strauss, göstergebilimci Barthes, felsefeci Althusser ve Foucault ve psikiyatri alanında Lacan’dır.

Doğru Cevap: E

Soru 3

Dil (la langue) ve söz (parole) ayrımı,
Gösterge (işaret) kavramının ikili bir yapıya (gösteren/gösterilen) sahip olması,
Eş-süremli (synchronic) ve art süremli (diachronic) dil analizidir.

dili incelerken üç önemli ayrımına işaret eden dilbilimci aşağıdakilerden hangisidir?

Saussure

Foucault

Lacan

Althusser

Levi-Strauss

Açıklama:

Saussure dilin düşünceleri ifade eden bir göstergeler sistemi olduğunu ve diğer gösterge sistemleri (alfabe, yazı gibi) içinde en önemlisi olduğunu vurgulamıştır. Dili incelerken üç önemli ayrıma işaret etmiştir:

Dil (la langue) ve söz (parole) ayrımı,
Gösterge (işaret) kavramının ikili bir yapıya (gösteren/gösterilen) sahip olması,
Eş-süremli (synchronic) ve art süremli (diachronic) dil analizidir.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Aşağıdaki önermelerden hangisi Antropolog Levi-Strauss'un savunduğu düşüncelerini destekler nitelikte değildir?

Çeşitli toplumların dilleri farklı olabilir ancak evrensellik taşıyan ortak gramer ve sentaks kuralları vardır.

Her kültür dil, evlenme yasaları, sanat, bilim, ekonomik ilişkiler ve din gibi simgesel sistemler bütünüdür.

Tüm toplumların mitlerinde ortak olan ikili karşıtlıklar evrenseldir.

İnsanlar için yiyecek tüketmek tıpkı hayvanlar gibi doğal bir süreçtir, ancak yiyeceği tüketme biçimi kültüreldir.

Yananlam ideolojiye ve mitsel olana eşittir.

Açıklama:

Barthes’ın “Mitler”çalışmasında, yananlam ideolojiye ve mitsel olana eşittir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

“Burjuvazi kendi temel statüsüne sahip olmayan ve hayalin dışında da bu statüyü yaşayamayacak olan tüm insanlığı sürekli olarak kendi ideolojisinin içine çeker, bunun insanlık için maliyeti bilincin fakirleşmesi ve donuklaşmasıdır. Burjuvazi temsil etme biçimlerini, küçük burjuva imgelerinin bütün kurumlarına yayarak, toplumsal sınıflar arasındaki hayali eşitliği onaylar.”
ideoloji anlayışının, hakim burjuva değerlerini meşrulaştıran, mitsel işleyişi olduğunu savunan ünlü düşünür kimdir?

Barthes

Levi-Strauss

Saussure

Lacan

Althusser

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 6

Örneğin hastane koridorlarında asılı olan ve işaret parmağını dudaklarına doğru tutarak, hastanede sessiz olmamızı hatırlatan hemşire fotoğrafını ele aldığımızda, bu Peirce' ın göstergebiliminde yaptığı gruplamalardan hangisinine ait olmaktadır?

Simge

İndeks

İkon

Simge ve İkon

İkon, indeks ve simge

Açıklama:

Örneğin hastane koridorlarında asılı olan ve işaret parmağını dudaklarına doğru tutarak, hastanede sessiz olmamızı hatırlatan hemşire fotoğrafını ele alalım. Bu fotoğraf, hastanede sessiz olunması gerektiği kuralının bir simgesidir. Bu gösterge aynı zamanda görüntüsel bir göstergedir, çünkü hastanede sessiz olunması gerektiğini hatırlatan bir hemşirenin fotoğrafıdır, onun benzeridir. Bu gösterge bir belirtisel göstergedir, çünkü bu fotoğraf, hastanede olduğumuzu belirtmektedir. Diğer bir deyişle neden sonuç ilişkisi mevcuttur.

Doğru Cevap: E

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi Jacobson' ın iletişim gruplamasındaki kavramlardan değildir?

Gönderen

Bağlam

İleti

Alıcı

Simge

Açıklama:

Gönderen

Bağlam
İleti
Temas
Kod
page146image3993441696

Alıcı

Jakobson iletişim sürecini öne çıkaran, doğrusal iletişim modeline karşı bir modelleme geliştirmiştir. Jakobson, “gönderen-ileti-alıcı” şeklindeki doğrusal modele, göstergebilimsel kavramlar eklemiştir. Jakobson’un doğrusal iletişim modeline eklediği kavramlar; bağlam, temas ve kod’dur.

Doğru Cevap: E

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi gönderen ve alıcı arasındaki fiziksel ve psikolojik bağlantılar olarak adlandırılan temasın işlevleri arasında değildir?

Göndergesel işlev

Şiirsel işlev

İlişki amaçlı işlev

Üstdilsel işlev

Çağrı işlevi

Açıklama:

Kod, ise iletinin içinde anlam kazandığı ortak anlam sistemidir. bu da çağrı işlevidir.

Doğru Cevap: E

Soru 9

Gönderen ve alıcı arasındaki ilişkinin sürdürülebilir olması ve gönderen ve alıcı arasındaki fiziksel ve psikolojik temas etmeye yönelik olan işlev hangisidir?

Göndergesel işlev

Şiirsel işlev

İlişki amaçlı işlev

Üstdilsel işlev

Çağrı İşlevi

Açıklama:

İlişki amaçlı işlev, gönderen ve alıcı arasındaki ilişkinin sürdürülebilir olmasıdır ve gönderen ve alıcı arasındaki fiziksel ve psikolojik temas etmeye yöneliktir. Gönderen ve alıcı arasındaki ilişkinin sürdürülebilir olması, iletilerin tekrar edilmesiyle sağlanır.

Doğru Cevap: C

Soru 10

“Gemi su içinde hareket etti” ifadesi yerine; “Gemi suyu yarıp geçti”, “Gemi suyu kesip geçti”, “Gemi suyu ayırıp geçti” ifadelerini kullandığımızda iletişimin hangi ögesinden yararlanmaktayız?

Metafor

Metanomi

Düzdeğişmece

Postyapısalcı

Etken

Açıklama:

Eğretileme (metafor); bir olguyu, bir olayı, bir nesneyi yine başka bir olay, olgu ve nesneyle açıklamaktır. Örneğin, “Gemi su içinde hareket etti” ifadesi yerine; “Gemi suyu yarıp geçti”, “Gemi suyu kesip geçti”, “Gemi suyu ayırıp geçti” ifadelerini kullandığımızda eğretileme yapıyoruz.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Göstergenin kendisi
İçinde göstergelerin düzenlendiği kodlar ya da sistemler
Kodlar ve göstergelerin içinde işlediği kültür

Yukarıdakilerden hangileri göstergebiliminin temel alanlarındandır?

Yalnız I

I ve II

II ve III

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

Göstergebilimin üç temel çalışma alanı söz konusudur:
1. Göstergenin kendisi: Bu alan gösterge çeşitlerinin, bunların çeşitli anlam iletme yollarının ve göstergeleri kullanan insanlarla ilişkilendirilme biçiminin araştırılmasını içerir. Göstergeler insanlar tarafından inşa edildiği için, yine insanların onları kullanma biçimi ile anlaşılır hale gelir.
2. İçinde göstergelerin düzenlendiği kodlar ya da sistemler: Bu çalışmalar içinde, toplumun ya da kültürün gereksinimlerini karşılamak için geliştirilen kodları ya da bu kodların iletilmesi için var olan iletişim kanallarının incelenmesi yer alır.
3. Kodlar ve göstergelerin içinde işlediği kültür: Kültürün kendi varoluşu ve biçimi de bu kodların ve göstergelerin kullanımına bağlıdır (Fiske, 1996).

Doğru Cevap: E

Soru 12

Göstergebilim iletişim bilimindeki doğrusal modellerden farklı olarak dikkatini hangi unsura yöneltmektedir?

Alıcı

Metin

Kaynak

Bağlam

Kültür

Açıklama:

Göstergebilim iletişim bilimindeki doğrusal modellerden farklı olarak dikkatini öncelikle metinlere (text) yöneltir.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Modern dilbilimin tartışmasız kurucusu olarak kabul edilen İsviçreli dilbilimci aşağıdakilerden hangisidir?

Saussure

Levi-Strauss

Barthes

Jakobson

Althusser

Açıklama:

İsviçreli dilbilimci Ferdinand de Saussure modern dilbilimin tartışmasız kurucusu olarak kabul edilmektedir. Saussure’ün modern dilbilimi oluşturan tezleri, 1907-1911 yılları arasında Cenevre Üniversitesi’nde verdiği derslerde ortaya çıkmıştır. 1913’te ölümünden sonra öğrencileri ve iş arkadaşları tarafından düzenlenen ders notları “Genel Dilbilim Dersleri” adıyla kitap olarak basılmıştır. Saussure’ün dil kuramının temel ilkeleri yapısalcılığın ve göstergebilimin gelişmesini etkilemiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Saussure dili incelerken bazı önemli ayrımlara işaret etmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biri değildir?

Dil olgusu toplumsal bir yapıya işaret ederken, söz ise bireyin söylediklerinin toplamıdır.

Gösterge kavramının işaret ettiği bir olgu olan gösteren, bir kavramı işaret eden ses imgesidir.

Gösterge kavramının işaret ettiği bir kavram olan gösterilen, zihnimizde bir olguyla ilgili toplum tarafından üzerinde uzlaşılmış imajdır.

Eşsüremli dil analizi, kullanılan dilin herhangi bir zaman dilimindeki durumunun, art süremli dil analizi, dilsel sistemde zaman içinde ortaya çıkan değişimin analizidir.

Bireylerde oluşan farklı anlamları ifade eden gönderge kavramının, dil üstündeki ortak kodları keyfi bir şekilde toplumsal uzlaşma ile olmaktadır.

Açıklama:

Saussure’ün birinci ayrımı dil (la langue) ve söz (parole) üzerinedir. Saussure’de dil olgusu toplumsal bir yapıya işaret eder. Söz ise bireyin söylediklerinin toplamıdır. Saussure, göstergeyi gösteren (signifier) ve gösterilen (signified) olarak ikiye ayırır. Gösteren, bir kavramı işaret eden ses imgesidir. Örneğin kedi göstergesindeki k-e-d-i harflerinden oluşan ses gibi. Gösterilen ise zihnimizde kediyle ilgili toplum tarafından üzerinde uzlaşılmış imajdır. Toplumsal uzlaşıya göre kedi isimli hayvan tüylü ve yumuşaktır ve bizim toplumumuzda “nankör” olarak da bir imaja sahiptir. Saussure’ün yapısalcı dilbiliminde üçüncü ayrım, eşsüremli (synchronic) ve art süremli (diachronic) dil analizi ayrımıdır. Eşsüremli dil analizi, dilin herhangi bir dilsel bir topluluk tarafından kullanılan dilin, herhangi bir zaman dilimindeki durumunun analizidir. Art süremli dil analizi ise, dilsel sistemde zaman içinde ortaya çıkan değişimlerin analiz edilmesidir.

Doğru Cevap: E

Soru 15

Medya ürünlerinde sıklıkla karşılaşılan örneğin, Türkiye’de eskiden Mercedes marka otomobil bir zenginlik göstergesiyken, günümüzde lüks spor arabalar ve lüks jiplerin bir zenginlik göstergesi olması veya eski Yeşilçam filmlerinde apartman dairesi zenginlik göstergesi iken, bugün televizyon dizilerinde havuzlu süper lüks villaların zenginlik göstergesi olması hangi kavrama işaret etmektedir?

Eşsüremli dil analizi

Toplumsal uzlaşma

Dil dışı göstergeler

Gönderge

Gösterilen

Açıklama:

Saussure’ün dil analizinin iletişim kuramları açısından önemi, dil dışı göstergelerin çalışılmasına yol açmasıdır. Dil dışı göstergeler, toplumsal göstergelerdir ve bu göstergelerle medya ürünlerinde sık sık karşılaşırız. Bir sinema filminde, bir reklam filminde, bir haber fotoğrafında, bir haber metninde, bir televizyon dizisinde ve yaşamın içinde toplumsal göstergelere rastlarız. Örneğin Türkiye’de eskiden Mercedes marka bir otomobil bir zenginlik göstergesiyken, günümüzde lüks spor arabalar ve lüks jipler bir zenginlik göstergesidir. Eski Yeşilçam filmlerinde apartman dairesi zenginlik göstergesi iken, bugün televizyon dizilerinde havuzlu süper lüks villalar bir zenginlik göstergesidir. Yine eski Yeşilçam filmlerinde uçakla Avrupa seyahatine çıkmak, kadınların manikür pedikür yaptırması zenginlik göstergesiyken, bugün bunlar orta sınıfların da sahip olabildiği yaşam tarzı göstergeleridir.

Doğru Cevap: C

Soru 16

“Saussure’ün dilbilim kuramını yemek pişirme, giyim, akrabalık sistemleri ve özellikle de mitler ve masallar gibi tüm kültürel süreçleri içerecek şekilde genişleten yapısalcı antropolog” tanımlaması yapılan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Barthes

Levi-Strauss

Althusser

Foucault

Jakobson

Açıklama:

Levi-Strauss için, “Saussure’ün dilbilim kuramını yemek pişirme, giyim, akrabalık sistemleri ve özellikle de mitler ve masallar gibi tüm kültürel süreçleri içerecek şekilde genişleten yapısalcı antropolog” tanımlaması yapılmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 17

"Çağdaş mitler” olarak adlandırdığı popüler kültüre ait göstergeleri, yapısalcı bir düşünür olarak inceleyen ve bu mitleri, ideolojik, sınıfsal ve kapitalist sistemi meşrulaştırıcı olarak gören kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Saussure

Lacan

Althusser

Foucault

Barthes

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 18

"Öğrenciyken benim için kütüphane daha çok sınavlara hazırlandığım bir yerdi ve kasvetli bir anlam taşıyordu. Oysa akademisyen olduktan sonra kütüphanenin benim için anlamı; yeni makaleler, yeni kitaplar ve eski gazete ve dergileri taradığım, heyecan ve zevk verici bir mekan haline geldi. Ancak kütüphane hala bol raf ve kitap anlamına geldiği için bakış açım sınırlı olarak değişti." diyen bir kişi Pierce'nin gösterge kavramıyla birlikte kullandığı hangi kavramlara atıf yapmaktadır?

Kültür ve şema

Okurcul metinler ve yazarsıl metinler

Mitler ve çağdaş mitler

Eşsüremli dil analizi ve art süremli dil analizi

Nesne ve yorumlayıcı

Açıklama:

Amerikan göstergebiliminin kurucusu kabul edilen felsefeci ve mantıkçı Charles Saunders Pierce de göstergelerle ilgilenmiştir. Pierce gösterge kavramıyla birlikte, nesne ve yorumlayıcı kavramlarını kullanmıştır. Peirce’ın göstergebiliminde, bir gösterge, bir dış gerçekliğe, nesneye göndermede bulunur ve yorumlayıcının zihninde bir etki yaratır. Diğer bir deyişle yorumlayıcı, gösterge ile nesne arasındaki ilişkiyi üreten zihinsel bir süreç yaşar. Örneğin kütüphane göstergesinin, herhangi bir yorumlayıcısı için anlamı, bu göstergenin işaret ettiği nesneye (raflardan ve kitaplardan oluşan mekan) ilişkin deneyiminin bir sonucu olacaktır. Dolayısıyla göstergeye yüklenen anlam, yorumlayıcının deneyimine paralel olarak belli sınırlar içinde değişebilir. Yine bir örnekle açıklamak gerekirse, örneğin öğrenciyken benim için kütüphane daha çok sınavlara hazırlandığım bir yerdi ve kasvetli bir anlam taşıyordu. Oysa akademisyen olduktan sonra kütüphanenin benim için anlamı; yeni makaleler, yeni kitaplar ve eski gazete ve dergileri taradığım, heyecan ve zevk verici bir mekan haline geldi. Kütüphane göstergesiyle yaşadığım mekan (nesne) deneyimlerime göre, bir yorumlayıcı olarak oluşturduğum anlam sınırlı olarak değişti. Sınırlı olmasının nedeni şudur: Kütüphane göstergesi geçmişte de şimdiki deneyimimde de, bol raf ve kitap anlamını taşımaktadır

Doğru Cevap: E

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi Peirce'nin öne sürdüğü belirtisel göstergelerden biridir?

Herhangi birinin fotoğrafı

Bir ülkenin haritası

Bir yerden duman çıkması

Beethoven’ın “Pastoral Senfonisi”

Tuvalet kapılarına konan kadın ve erkek figürleri

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 20

Hakim okuma, medya metinleri üstünde tartışmalı ve karşıt okuma yapabilen ve kendi anlamını üretebilen izleyicinin okuma şeklidir.
Tartışmalı okuma, kodlanan niyetlerin bir kısmının kodlandığı niyetle, bir kısmının ise tartışmalı olarak okunmasıdır.
Karşıt okumada ise, metni üretenlerin kodladıkları niyetlerin karşıt bir bakış açısıyla kod açımı yapılır.

Hall, çoklu okuma üst başlığında kavramsallaştırdığı üç çeşit okuma şeklinin varlığından söz etmektedir. Yukarıda bun okuma şekillerine dair verilen bilgilerden hangisi ya da hangileri yanlıştır?

Yalnız I

I ve II

II ve III

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

Hall, çoklu okuma üst başlığında kavramsallaştırdığı üç çeşit okuma şeklinin varlığından söz eder: Hakim okuma, tartışmalı okuma ve karşıt okuma. Hakim okuma, medya metinlerinin izleyici tarafından metinleri üretenlerin kodladığı niyetle kod açımını yapmasıdır. Tartışmalı okuma, kodlanan niyetlerin bir kısmının kodlandığı niyetle, bir kısmının ise tartışmalı olarak okunmasıdır. Karşıt okumada ise, metni üretenlerin kodladıkları niyetlerin karşıt bir bakış açısıyla kod açımı yapılır.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Dilin düşünceleri ifade eden bir göstergeler sistemi olduğunu ve diğer gösterge sistemleri içinde en önemlisi olduğunu vurgulayan yapısalcı düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Barthes

Saussure

Levi-strauss

Pierce

Jakobson

Açıklama:

Saussure dilin düşünceleri ifade eden bir göstergeler sistemi olduğunu ve diğer gösterge sistemleri (alfabe, yazı gibi) içinde en önemlisi olduğunu vurgulamıştır. Dili incelerken üç önemli ayrıma işaret etmiştir:
• Dil (la langue) ve söz (parole) ayrımı,
• Gösterge (işaret) kavramının ikili bir yapıya (gösteren/gösterilen) sahip olması,
• Eş-süremli (synchronic) ve art süremli (diachronic) dil analizidir.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi Levi-Strauss’un çalışmalarının odak noktasını oluşturmaktadır?

Dilin yapısal olarak incelenmesi

Popüler kültürün incelenmesi

Göstergelerin incelenmesi

Farklı kültürlerin incelenmesi

Sebilimin incelenmesi

Açıklama:

Antropolog Levi-Strauss Saussure’ün dilbiliminden etkilenerek, farklı kültürler arasındaki benzerlikleri dilin yapısı gibi incelemiş ve yapısalcı antropolojisini oluşturmuştur. Dilin incelenmesi Saussure’e, popüler kültürün incelenmesi Barthes’e, göstergelerin incelenmesi Pierce’e, sebilimin incelenmesi ise Jakobson’a aittir.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Barthes’ın Fransa’da yaptığı çalışmaların en önemli yanı aşağıdakilerden hangisidir?

Dilin yapısını ayırarak çözümlemesi

Anlam oluşumuna yoğunlaşması

Toplumsal göstergeleri analiz etmesi

Çocukların dil bozukluklarını çalışması

Doğrusal iletişim modelini güncellemesi

Açıklama:

Roland Barthes, “çağdaş mitler” olarak adlandırdığı popüler kültüre ait göstergeleri, yapısalcı bir düşünür olarak incelemiştir. Barthes’a göre çağdaş mitler ideolojiktir, sınıfsaldır ve kapitalist sistemi meşrulaştırıcı olarak işlev görür. “Mitler” (Mythologies) (1952) çalışmasında Barthes, Fransız toplumundaki yeme içme alışkanlıkları, tatil ritüelleri, reklam metinleri gibi popüler kültür ürünlerini; burjuva sınıfının değerlerini gündelik hayatta temsil eden ve doğallaştıran mitler ve gösterge sistemleri olarak çalışmıştır. Barthes’ın Fransız toplumunun popüler kültür göstergelerini incelediği “Mitler” çalışması, “dil dışı göstergelerin” ve dolayısıyla toplumsal göstergelerin ve görsel imajların, göstergebilimsel analizi açısından alanda çok önemli bir çalışmadır.

Doğru Cevap: C

Soru 24

Postyapısalcı yaklaşımın en önemli özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

İzleyicinin yorumlayıcı etkinliğine odaklanır.

Medyanın izleyiciye olan etkisine odaklanır.

Dilin anlam üzerindeki önemine odaklanır.

Toplumun birey üzerindeki etkisine odaklanır.

Özgür bireyin anlam üretmesine odaklanır.

Açıklama:

Anlamın metnin kendisinde oluştuğunu savunan yapısalcı dilbilimden farklı olarak, anlamın özne-metin ilişkisi ile kurulabileceğini savunan postyapısalcı dilbilim çalışmaları, “etken izleyici” kavramının oluşması için bir temel hazırlamıştır. İzleyicinin yorumlayıcı etkinliğine yönelik olan postyapısalcı yaklaşımlarda, genellikle Frankfurt Okulu’nun medya izleyicisini kültür endüstrilerinin ‘pasif kurbanları’ olarak gören kültürel kötümserliğine yönelik güçlü bir eleştiri vardır. Yine medya metinlerini postyapısalcı yaklaşımla inceleyen çalışmaların, “medyanın izleyiciye ne yaptığını” sorgulayan etki çalışmalarından farklı olarak, “izleyicinin medyayla ne yaptığını” sorgulayan kullanımlar ve doyumlar yaklaşımından ilham aldıkları söylenebilir.

Doğru Cevap: A

Soru 25

Kültürel çalışmalarda, izleyicinin gördüğü metni, üretenlerin kodladığı niyetle okumasına ne ad verilir?

Kodlama

Karşıt okuma

Kod açma

Tartışmalı okuma

Hakim okuma

Açıklama:

Stuart Hall ilk kez 1980’de yayınlanan “Kodlama Kodaçma” (Encoding Decoding) isimli makalesinde, iletişimde daha çok anadamar ilk çalışmalarda öne sürülen, iletişimin gönderenden alıcıya doğru olan doğrusal boyutuna yeni yorum getirmiştir. Hall bu çalışmasında iletişim sürecinin döngüsel (dairesel) olup, gönderenden alıcıya olduğu kadar, alıcıdan da gönderene doğru olduğunu ortaya koymuştur. Yine “Kodlama Kodaçma” makalesinde Hall, anlamın gönderen tarafından kodlandığı biçimde açılabileceği gibi, kodlandığından daha farklı anlam oluşumlarıyla açılabileceğini öne sürmüştür. Hall, çoklu okuma üst başlığında kavramsallaştırdığı üç çeşit okuma şeklinin varlığından söz eder: Hakim okuma, tartışmalı okuma ve karşıt okuma. Hakim okuma, medya metinlerinin izleyici tarafından metinleri üretenlerin kodladığı niyetle kod açımını yapmasıdır. Tartışmalı okuma, kodlanan niyetlerin bir kısmının kodlandığı niyetle, bir kısmının ise tartışmalı olarak okunmasıdır. Karşıt okumada ise, metni üretenlerin kodladıkları niyetlerin karşıt bir bakış açısıyla kod açımı yapılır.

Doğru Cevap: E

Soru 26

İzleyiciyi homojen bir kitle olarak değil, pek çok alt kültür gruplarının toplamı olarak gören düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Hall

Morley

Fiske

Ang

Radway

Açıklama:

David Morley’in etken izleyici yaklaşımı Stuart Hall’un “kodlama-kodaçma” çalışmasına dayanır. Morley özellikle televizyon izleyicisinin yorumlama kapasitesi ve yorumlama bağlamlarına yoğunlaşmıştır. Morley’e göre izleyici kendi aralarında farklılığı olmayan bireylerden oluşan bir homojen kitle değil, herbiri kendine özgü tarihsel ve kültürel geleneği olan, birbirine geçmiş pek çok alt kültür gruplarının toplamıdır. Morley’in çalışmalarıyla birlikte, iletişim çalışmalarında etnografik yöntem, katılımlı gözlem ve derinlemesine görüşme teknikleri kullanılmaya başlanmıştır. Etnografik yöntem ve katılımcı gözlem tekniği ile izleyicinin ortamı (medya ürünlerini tükettiği) ve ortamdaki diğer insanlarla etkileşimi gündeme gelmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 27

Bir metnin, diğer metinlerle olan ilişkileriyle anlam kazanması hangi kavramı açıklamaktadır?

Açık/kapalı metin

Çoklu okuma

Metinsellik

Metinlerarasılık

Kodlama/kod açma

Açıklama:

Fiske’nin metin-izleyici ilişkisi üstüne kullandığı bir kavram, “Hall ve Çoklu Okuma” bölümünde değinilen dilbilimci Kristeva’nın metinlerarasılık (intertextuality) kavramıdır. Metinlerarasılık metnin hem yazılırken hem de okunurken, anlamın diğer metinlere başvurularak biçimlendirilmesidir. Metni yazan kişi başka metinlerden alıntı yaparken, metni okuyan izleyici de metni anlamdırırken başka başka metinlere başvurur. Böylelikle bir metin kendi başına bir anlam taşımaktan ziyade, diğer metinlerle olan ilişkileriyle anlam kazanır.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Baudrillard’a göre kitleleri “sessiz çoğunluk” haline getiren etken aşağıdakilerden hangisidir?

Sınıfların çatışması

Göstergelerin aşırılığı

Cinsel kimlik ayrımı

Sınıf eylemliliği

Ekonomik sıkıntı

Açıklama:

Baudrillard’a göre de modernitenin sınıf ve sınıf çatışmasını öne çıkaran kuramları, postmodernite çağında içe doğru patlayarak (implosion) anlamlarını yitirmektedir. Çünkü artık kitleler sınıf eylemliliği içinde değil, “olağanüstü uyumluluk” (hyperconformity) aşamasında yaşamaktadırlar. Baudrillard’a göre kitleleri böylesine uyumlu bir “sessiz çoğunluk” haline getiren temel motivasyon; medya devrimi sonucu oluşan enformasyon ve göstergelerin aşırılığıdır. Postmodern çağda gerçeklik medya tarafından kodlanan göstergeler aracılığı ile oluşturulur. Göstergeler aracılığı ile oluşturulan hipergerçekliktir.

Doğru Cevap: B

Soru 29

Tüketim toplumu kavramı hangi düşünüre aittir?

Hall

Pierce

Saussure

Jakobson

Baudrillard

Açıklama:

Baudrillard, “Tüketim Toplumu” çalışmasında mal ve hizmetlerin değişim değerlerinin, bir “göstergeler hiyerarşisi” tarafından belirlendiğini savunur. Diğer bir deyişle, tüketim toplumunda mal ve hizmetler, simgesel değerleriyle alınıp satılırlar. Baudrillard’a göre mal ve hizmetlerin tüketilebilmesi için, gösterge haline gelmesi gerekir. Tüketim toplumunda ihtiyaç bir nesneye değil, nesneler arasındaki simgesel farklılıklara duyulur.

Doğru Cevap: E

Soru 30

Baudrillard’a göre aşağıdakilerden hangisi 1990 Körfez Savaşı’nın yayınlanmasında simülasyon olarak tanımlanabilir?

Savaşın görsel bir imaj olması

Savaşın evden izlenebilmesi

Savaşın gerçekliği sunması

Savaşın video oyun imajı

Savaşın yayınlanabilmesi

Açıklama:

1990 Körfez Savaşı tüm dünyaya, ABD kökenli CNN International televizyon kanalı tarafından aşırı örtük bir şekilde ve bir video oyuna benzer bir temsille sunulmuştu. Televizyonda savaş sürekli olarak karanlığı delen ışıklar ve teknoloji harikası bir oyun olarak aktarılmıştı. Bu video oyun gibi sunulan savaş görüntüleri arasında ölen ya da yaralanan insanlar yoktu. Oysa çok sonraları ortaya yanarak ölen insan fotoğrafları çıkmıştı. Savaş görsel bir imaj (simülasyon) olarak televizyondan evlerimize ulaştığı için, “çayımız, kahvemiz, kolamız ve cipsimiz eşliğinde izlediğimiz bir “hipergerçeklik” haline gelmişti. Savaşın ‘gerçekliği’ bir simülakra ağı (video oyun şeklindeki imajlar çokluğu) içinde bize ulaştığı için, bir hipergerçektir.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Herhangi bir somut nesne, durum ya da kavramın yerine geçen ve onu işaret eden resim, yazı ya da görüntüye ne ad verilir?

Dil

Gösterge

Söz

İkon

Simge

Açıklama:

Gösterge (işaret) herhangi bir somut nesne, durum ya da kavramın yerine geçen ve onu işaret eden resim, yazı ya da görüntüdür.

Doğru Cevap: B

Soru 32

Bir kavramı işaret eden ses imgesine ne ad verilir?

Söz

Gönderge

Gösterilen

Gösteren

Gösterge

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 33

Her kültürü dil, evlenme yasaları, sanat, bilim, ekonomik ilişkiler ve din gibi simgesel sistemler bütünü olarak ele alan Antropolog kimdir?

Jakobson

Saussure

Levi-Strauss

Barthes

Pierce

Açıklama:

İşte Levi-Strauss da farklı toplumlardaki farklı kültürlere ait ortaklıkları “yapı” kavramından hareketle incelemiştir. Levi-Strauss’a göre her kültür dil, evlenme
yasaları, sanat, bilim, ekonomik ilişkiler ve din gibi simgesel sistemler bütünüdür.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Popüler kültüre ait göstergeleri inceleyen yapısalcı düşünür kimdir?

Jakobson

Saussure

Levi-Strauss

Barthes

Pierce

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 35

Göstergeleri görüntüsel belirtisel ve simge olarak ayıran düşünür kimdir?

Jakobson

Saussure

Levi-Strauss

Barthes

Pierce

Açıklama:

Pierce düşüncesinde göstergeden daha çok, bu anlam oluşumu üstüne yoğunlaşılmıştır. Peirce’deki yorumlayıcı kavramı ile Peirce’den çok sonraları ortaya çıkan kodaçma kavramı arasında paralellik vardır. Peirce’in göstergebiliminin diğer bir özelliği de, göstergelerin üç çeşide ayrılmasıdır: Görüntüsel gösterge (ikon), belirtisel gösterge (indeks) ve simge.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Eğretileme ve düzdeğişmece kavramlarını dil bilime kazandıran düşünür kimdir?

Pierce

Jakobson

Barthes

Levi-Strauss

Saussure

Açıklama:

Göstergebilimin en çok kullanılan (iletişim alanında da) analitik kavramları olan eğretileme (metafor) ve düzdeğişmece (metanomi) Jakobson’ın alana kazandırdığı kavramlardır.

Doğru Cevap: B

Soru 37

"Gemi suyu kesip geçti" ifadesinde aşağıdaki söz sanatlarından hangisi söz konusudur?

Eğretileme

Bağlam

Düzdeğişmece

Görüntüsel gösterge

Belirtisel gösterge

Açıklama:

Eğretileme (metafor); bir olguyu, bir olayı, bir nesneyi yine başka bir olay, olgu ve nesneyle açıklamaktır. Örneğin, “Gemi su içinde hareket etti” ifadesi yerine; “Gemi suyu yarıp geçti”, “Gemi suyu kesip geçti”, “Gemi suyu ayırıp geçti” ifadelerini kullandığımızda eğretileme yapıyoruz.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Bir parçanın bütünü temsil etmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Eğretileme

Düzdeğişmece

Simge

İkon

Kod

Açıklama:

Düzdeğişmece (metanomi) ise, bir parçanın bütünü temsil etmesidir. Jakobson’a göre gerçeklik temsilleri her zaman için düzdeğişmece kullanılmasını gerektirmektedir

Doğru Cevap: B

Soru 39

Seçeneklerden hangisi Stuart Hall’ ın ortaya attığı bir kavramdır?

Etken izleyici

Açık metin

Tartışmalı okuma

İkon

Simge

Açıklama:

Hall, anlamın gönderen tarafından kodlandığı biçimde açılabileceği gibi, kodlandığından daha farklı anlam oluşumlarıyla açılabileceğini öne sürmüştür. Hall, çoklu okuma üst başlığında kavramsallaştırdığı üç çeşit okuma şeklinin varlığından söz eder: Hakim okuma, tartışmalı okuma ve karşıt okuma

Doğru Cevap: C

Soru 40

İzleyicinin televizyon metinlerinden ürettiği anlamlar aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

Etkin izleyici

Karşıt okuma

Metinlerarasılık

Yapımcıl metin

Açık metin

Açıklama:

Fiske’nin diğer bir kavramı Barthes’ın yazarsıl ve okurcul metin ayrımından geliştirdiği, yapımcıl metin (producerly text) kavramıdır. Fiske’ye göre televizyon programları açık metinlerdir ve çok anlamlıdır. Yapımcıl metin, izleyicinin televizyon metinlerinden ürettiği anlamları işaret eder.

Doğru Cevap: D

Soru 41

Saussure’e göre, örneğin kediyle ilgili, zihnimizde toplum tarafından üzerinde uzlaşılmış imaja ne denir?

Gösterge

Yapı

Gösteren

İkon

Gösterilen

Açıklama:

Gösterge kavramı işaret olarak da isimlendirilir. Saussure’de gösterge, ses imgesi ve bir kavramı işaret eden sözcükten oluşur. Saussure, göstergeyi gösteren (signifier) ve gösterilen (signified) olarak ikiye ayırır. Gösteren, bir kavramı işaret eden ses imgesidir. Örneğin kedi göstergesindeki k-e-d-i harflerinden oluşan ses gibi. Gösterilen ise zihnimizde kediyle ilgili toplum tarafından üzerinde uzlaşılmış imajdır. Toplumsal uzlaşıya göre kedi isimli hayvan tüylü ve yumuşaktır.

Doğru Cevap: E

Soru 42

Pierce düşüncesinde herhangi birinin fotoğrafının o kişiyle olan benzerlik bağına ne denir?

Yapı

İndeks

Simge

İkon

Gösteren

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 43

Pierce düşüncesinde duman ateş ilişkisinde duman nedir?

İndeks

Simge

İkon

Yapı

Gösterilen

Açıklama:

Belirtisel göstergede (indeks), göstergenin nesnesiyle doğrudan varoluşsal ve neden-sonuç ilişkisine dayalı bağlantısı vardır. Örneğin duman ateşin, hapşırma refleksi de soğuk algınlığının belirtisel göstergelerinden birisidir.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Pierce düşüncesinde, yerine geçtiği nesne ya da canlıyı nitelemesi konusunda, toplumların üstünde anlaşmış oldukları işaretlere ne denir?

İkon

Simge

İndeks

Yapı

Belirtisel gösterge

Açıklama:

Simge’de ise, gösterge ve nesne arasında ne bağlantı ne de benzerlik vardır. Simgenin anlaşılmasını sağlayan tek neden, simgenin yerine geçtiği nesne ya da canlıyı nitelemesi konusunda, toplumların üstünde anlaşmış olmalarıdır. En çok bilinen simge, sözcüklerdir. Kullandığımız tüm sözcükler belli bir anlaşmaya dayalıdır. Pierce’deki anlaşma kavramı ile Saussure’ün uzlaşma kavramı arasında benzerlik vardır. Rakamlar da çok bilinen simgelerdendir. Beyaz güvercin ve zeytin dalı da evrensel ve çok bilinen simgelerdendir ve bilindiği gibi barışı simgelerler. Zafer işareti, sıkılmış yumruk yine çok bilinen simgeler arasındadır.

Doğru Cevap: B

Soru 45

Pierce düşüncesine göre zeytin dalı ve barış ilişkisinde zeytin dalı nedir?

Yapı

İndeks

Simge

Belirtisel gösterge

İkon

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 46

Saussure’ün kullandığı, bireylerde oluşan farklı anlamları ifade eden kavram hangisidir?

Gönderge

Gösterge

Yapı

Gösteren

Gösterilen

Açıklama:

Saussure’ün kullandığı ancak geliştirmediği bir kavram da gönderge (referent) kavramıdır. Gönderge, kedi örneğindeki tüylü, yumuşak hayvan yerine daha farklı anlamların oluşmasıdır: kötü bakışlı hayvan, tiksinç hayvan, muhteşem güzel hayvan, vefalı hayvan gibi… Burada gönderge kavramıyla, bireylerde oluşan farklı anlamlar ifade edilmektedir. Gönderge kavramı daha yakın zamanlarda postyapısalcı çalışmalar tarafından geliştirilmiştir ve farklı okumalara işaret etmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Baudrillard’ın gerçeklik ve onun simülakrası açısından tarihsel dönemlemesine göre Üçüncü Simülakra Çağı hangisidir?

Ön Rönesans Dönemi

Rönesans Dönemi

Yüksek Rönesans Dönemi

Sanayi Devrimi

Postmodern Dönem

Açıklama:

Baudrillard gerçeklik ve onun simülakrası açısından tarihsel bir dönemleme yapar. Birinci Simülakra Çağı Rönesans’la başlar. Rönesans’tan önce feodal dönemde katı hiyerarşik bir toplumsal düzen vardı. Bu toplumdaki grupların statü göstergeleri şeffaf ve belirgindir. Yani Ortaçağ’da bir kişinin giysilerine bakarak, onun toplumsal statüsünü kestirmek kolaylıkla yapılabilmektedir. Büyük toplumsal dönüşüm ve Rönesans’la birlikte tiyatro, moda, barok sanat gibi değişimler ve yenilikler aynı zamanda birer gösterge ağıdır ve bunlar feodalitenin göstergelerinin yerini almıştır. Birinci Simülakra Çağı ile birlikte simülasyonlar da başlamıştır. Örneğin feodal lordların sarayındaki mermer sütunlar taklit edilerek, yeni zenginlerin konaklarına mermer gibi gözüken alçı sütunlar yapılmıştır ve bunlar eski mermer sütunların simülasyonudur.
İkinci Simülakra Çağı ise Sanayi Devrimi ile ortaya çıkmıştır. Sanayi Devrimi ile birlikte nesneler, metalar sonsuz sayıda yeniden üretilebilmiştir. İkinci Simulakra Çağı’nda sanat eseri de mekanik olarak üretilebilmiş ve çoğaltılmıştır. Bu dönemde sonsuz sayıda nesneler, metalar ve reprodüksiyon sanat ürünleri simulark evrenini oluşturmuştur.
Üçüncü Simülakra Çağı’nda (postendüstriyel/postmodern dönem), bilişim teknolojileri ortaya çıkmış, hizmet sektörü genişlemiş ve imajlar çoğalmıştır. Artık bir meta, nesne, olgu gösterge olarak karşımıza çıkmakta ve simule edilmektedir. Yeni bilişim teknolojileri ve medyayla artık her şeyin gerçeği bize birer gösterge ve imaj olarak kodlanarak ulaşmaktadır. Baudrillard düşüncesinde bu göstergeler ve imajlar kitlelere daha somut olarak televizyon ile ulaşmaktadır. Gündelik yaşamın gerçekliğini tanımlayan aynı gereklilikler, bugün hipergerçekliğin de alanına girmektedir. Hipergerçekliğin, bugün artık gündelik hayat gerçekliği ile rekabet eden bir seviyeye ulaşmakta olduğunu söylenebilir.

Doğru Cevap: E

Soru 48

Baudrillard’a göre 1990 Körfez Savaşı’nı, neden ve nasıl bir “simülasyon” olarak izledik?

Gerçekte bu savaş olmadığı, yaşanan bir simülasyon olduğu için

Savaş ‘kötü’ gösterildiği için

Savaşın ‘gerçekliği’ bir simülakra ağı içinde bize ulaştığı için

Savaşın ‘gerçekliği’ sorgulanır olduğu için

Savaş ‘güzel’ gösterildiği için

Açıklama:

Baudrillard’ın hipergerçeklik, simülasyon ve simülakra kavramları 1990 Körfez Savaşı örneği ile daha iyi anlaşılmaktadır. Bilindiği gibi 1990 Körfez Savaşı tüm dünyaya, ABD kökenli CNN International televizyon kanalı tarafından aşırı örtük bir şekilde ve bir video oyuna benzer bir temsille sunulmuştu. Televizyonda savaş sürekli olarak karanlığı delen ışıklar ve teknoloji harikası bir oyun olarak aktarılmıştı. Bu video oyun gibi sunulan savaş görüntüleri arasında ölen ya da yaralanan insanlar yoktu. Oysa çok sonraları ortaya yanarak ölen insan fotoğrafları çıkmıştı. Savaş görsel bir imaj (simülasyon) olarak televizyondan evlerimize ulaştığı için, “çayımız, kahvemiz, kolamız ve cipsimiz eşliğinde izlediğimiz bir “hipergerçeklik” haline gelmişti. Savaşın ‘gerçekliği’ bir simülakra ağı (video oyun şeklindeki imajlar çokluğu) içinde bize ulaştığı için, bir hipergerçektir.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Baudrillard’da gösteren konumundaki görüntünün, gösterilen konumundaki nesnel gerçeği yansıtma niteliklerinin kaybolması ile ilgili tanım hangisidir?

Taklit

Simülasyon

Hipergerçeklik

Simülakra

Mimesis

Açıklama:

Türkçe’de “benzeşim” olarak da tanımlanan simülasyon, Baudrillard’da gösteren konumundaki görüntünün, gösterilen konumundaki nesnel gerçeği yansıtma niteliklerinin kaybolması ile ilgilidir. Artık bireyler gerçeğe bakarak modeli değil, kendilerine sunulan modele bakarak hipergerçekliği inşa etmektedir. Örneğin her insan için özlemi duyulan ev, yuva mekanları, gerçeklikten hareketle modellenmemekte; dergilerden, reklamlardan yani medya dünyasından alınan modellerle inşa edilmektedir. Hipergerçeklik medya uzamında oluşturulmuş bir kurgudur, ancak birey tarafından gerçek olarak yaşanmaktadır. Medya ya da televizyon tarafından kodlanan bu hipergerçeklik, insan ya da toplum yaşamıyla ilgili olguların taklididir. Bu taklit, Baudrillard tarafından simülasyon olarak adlandırılır. Burada reel yaşama dair gerçeğin simüle edilmesi söz konusudur. Bu simülasyonları bireyler “aşırılaşmış imajlar” olarak yaşarlar. İmajların ve enformasyonun çoğalması ile beraber kitleler “sessiz çoğunluk” haline gelirler ve bu da Baudrillard’a göre “toplumsalın sonu”dur. Bireylerin reel yaşama dair gerçekliklerinin, simülasyonlarla temsil edilen bir evrene dönüşmesini, Baudrillard simülakra olarak adlandırır. Bu evrende artık birey gerçeklikten izole şekilde hapsolmuş şekilde yaşar. Bunu sağlayan, bireye hipergerçeklik sunan medya ve özellikle televizyondur. Medyanın ve özellikle televizyonun görevi, bireyin tepki göstermesini, karılaştığı sorulara cevap aramasını önlemektir.

Doğru Cevap: B

Soru 50

Baudrillard, bireylerin reel yaşama dair gerçekliklerinin, benzeşim ile temsil edilen bir evrene dönüşmesini hangisiyle adlandırır?

Simülasyon

Simüle

Hipergerçeklik

Simülakra

Mimesis

Açıklama:

Türkçe’de “benzeşim” olarak da tanımlanan simülasyon, Baudrillard’da gösteren konumundaki görüntünün, gösterilen konumundaki nesnel gerçeği yansıtma niteliklerinin kaybolması ile ilgilidir. Artık bireyler gerçeğe bakarak modeli değil, kendilerine sunulan modele bakarak hipergerçekliği inşa etmektedir. Örneğin her insan için özlemi duyulan ev, yuva mekanları, gerçeklikten hareketle modellenmemekte; dergilerden, reklamlardan yani medya dünyasından alınan modellerle inşa edilmektedir. Hipergerçeklik medya uzamında oluşturulmuş bir kurgudur, ancak birey tarafından gerçek olarak yaşanmaktadır. Medya ya da televizyon tarafından kodlanan bu hipergerçeklik, insan ya da toplum yaşamıyla ilgili olguların taklididir. Bu taklit, Baudrillard tarafından simülasyon olarak adlandırılır. Burada reel yaşama dair gerçeğin simüle edilmesi söz konusudur. Bu simülasyonları bireyler “aşırılaşmış imajlar” olarak yaşarlar. İmajların ve enformasyonun çoğalması ile beraber kitleler “sessiz çoğunluk” haline gelirler ve bu da Baudrillard’a göre “toplumsalın sonu”dur. Bireylerin reel yaşama dair gerçekliklerinin, simülasyonlarla temsil edilen bir evrene dönüşmesini, Baudrillard simülakra olarak adlandırır. Bu evrende artık birey gerçeklikten izole şekilde hapsolmuş şekilde yaşar. Bunu sağlayan, bireye hipergerçeklik sunan medya ve özellikle televizyondur. Medyanın ve özellikle televizyonun görevi, bireyin tepki göstermesini, karşılaştığı sorulara cevap aramasını önlemektir.

Doğru Cevap: D

Soru 51

Modern dilbilimin tartışmasız kurucusu olarak kabul edilen dilbilimci kimdir?

Levi-Strauss

Barthes

Pierce

Jakobson

Saussure

Açıklama:

İsviçreli dilbilimci Ferdinand de Saussure modern dilbilimin tartışmasız kurucusu olarak kabul edilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 52

I. Dil (la langue) ve söz (parole) ayrımı
II. Gösterge (işaret) kavramının ikili bir yapıya (gösteren/gösterilen) sahip olması
III. Eş-süremli (synchronic) ve art süremli (diachronic) dil analizidir
Yukarıdaki öncüllerde verilen görüş hangi bilimciye aittir?

Saussure

Levi-Strauss

Barthes

Pierce

Jakobson

Açıklama:

Saussure dilin düşünceleri ifade eden bir göstergeler sistemi olduğunu ve diğer gösterge sistemleri (alfabe, yazı gibi) içinde en önemlisi olduğunu vurgulamıştır. Dili incelerken üç önemli ayrıma işaret etmiştir:
•Dil (la langue) ve söz (parole) ayrımı
• Gösterge (işaret) kavramının ikili bir yapıya (gösteren/gösterilen) sahip olması
• Eş-süremli (synchronic) ve art süremli (diachronic) dil analizidir

Doğru Cevap: A

Soru 53

Gösterge ne demektir?

Bir kavramı işaret eden ses imgesidir

Zihnimizde nesne ile ilgili toplum tarafından üzerinde uzlaşılmış imajdır

Ses imgesi ve bir kavramı işaret eden sözcüktür

Dilin herhangi bir dilsel bir topluluk tarafından kullanılan dilin, herhangi bir zaman dilimindeki durumunun analizidir

Dilsel sistemde zaman içinde ortaya çıkan değişimlerin analiz edilmesidir.

Açıklama:

Gösterge kavramı işaret olarak da isimlendirilir. Saussure’de gösterge, ses imgesi ve bir kavramı işaret eden sözcükten oluşur.

Doğru Cevap: C

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi Levi-Strauss'un çalışmalarından biri değildir?

Baldan Küle

Çiğ ve Pişmiş

Yapısal Antropoloji

Yaban Düşünce

Metnin Verdiği Haz

Açıklama:

Levi-Strauss’un en bilinen çalışmaları; Yapısal Antropoloji (Structural Antropology) (1963), Yaban Düşünce (Savage Mind) (1966), Mitin ve Totemizmin Yapısal Çalışılması (The Structural Study of Myth and Totemism) (1967), Çiğ ve Pişmiş (The Raw and Cooked) (1970) ve Baldan Küle (From Honey to Ashes) (1972)’dir. LeviStrauss’un “Yapısal Antropoloji” çalışması, 20. yüzyılın en etkileyici 10 çalışmasının arasında kabul edilmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 55

I.Bağlam
II.İleti
III. Temas
IV. Kod
Yukarıdaki öncüllerden hangileri Jakobson'ın iletişimi oluşturan unsurlarını içerir?

I. ve II.

II. ve III.

I. ve III.

I., II., III.

I., II., III. ve IV.

Açıklama:

Jakobson iletişim sürecini öne çıkaran, doğrusal iletişim modeline karşı bir modelleme geliştirmiştir. Jakobson, “gönderen-ileti-alıcı” şeklindeki doğrusal modele, göstergebilimsel kavramlar eklemiştir. Jakobson’un doğrusal iletişim modeline eklediği kavramlar; bağlam, temas ve kod’dur.

Doğru Cevap: E

Soru 56

"Nationwide" kimin çalışmasıdır?

Stuart Hall

David Morley

Michel foucault

John Fiske

Barthes

Açıklama:

Morley’in ses getiren ilk çalışması “Nationwide” (1980)’dır. Bu çalışmada Morley, güncel olaylarla ilgili popüler bir televizyon programı olan Nationwide üstüne çalışmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 57

Metnin hem yazılırken hem de okunurken, anlamın diğer metinlere başvurularak biçimlendirilmesine ne ad verilir?

Açık metin

Kapalı metin

Yapımcıl metin

Metinlerarasılık

Dikey metinlerarasılık

Açıklama:

Fiske’nin metin-izleyici ilişkisi üstüne kullandığı diğer bir kavram da, “Hall ve Çoklu Okuma” bölümünde değinilen dilbilimci Kristeva’nın metinlerarasılık (intertextuality) kavramıdır. Metinlerarasılık metnin hem yazılırken hem de okunurken, anlamın diğer metinlere başvurularak biçimlendirilmesidir. Metni yazan kişi başka metinlerden alıntı yaparken, metni okuyan izleyici de metni anlamdırırken başka başka metinlere başvurur. Böylelikle bir metin kendi başına bir anlam taşımaktan ziyade, diğer metinlerle olan ilişkileriyle anlam kazanır.

Doğru Cevap: D

Soru 58

Kültürel kuram alanında modernist sanat biçimleri ve pratiklerinden koptuğu iddia edilen bir dizi kültürel eseri tanımlayan mimari, edebiyat, resim, sinema vb. alanlarda yeni biçimleri işaret etmek için kullanılan terime ne ad verilir.

Yapısalcılık

Göstergebilim

Postmodernizm

Göstergeler çağı

Simülasyon

Açıklama:

Baudrillard’ın 1980 sonrası çalışma konuları olan hipergerçeklik, simülasyon ve simülark kavramları, onu “postmodern düşünürler” arasına yerleştirmiştir. Postmodernizm kavramı, kültürel kuram alanında modernist sanat biçimleri ve pratiklerinden koptuğu iddia edilen bir dizi kültürel eseri tanımlayan mimari, edebiyat, resim, sinema vb. alanlarda yeni biçimleri işaret etmek için kullanılmaktadır. Ancak postmodernizm üzerinde uzlaşılmış bir kavram değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Birinci Simülakra Çağı ne zaman başlar?

İsa'dan sonra 300 yılllarında

Orta Çağda

Rönesans

Aydınlanma Çağı'nda

20. yy.'da

Açıklama:

Baudrillard gerçeklik ve onun simülakrası açısından tarihsel bir dönemleme yapar. Birinci Simülakra Çağı Rönesans’la başlar.

Doğru Cevap: C

Soru 60

İşyerinde çalışırken iş zamanı içinde aşk mektubu yazmak için zaman ayırmak gibi eylemlerin bir tür gerilla taktiği olduğunu söyleyen kimdir?

Baudrillard

Fiske

Radway

Hall

De Certeau

Açıklama:

De Certeau’ya göre egemenlere karşı gündelik hayatta işletilebilecek bazı gerilla taktikleri vardır. Örneğin işyerinde çalışırken iş zamanı içinde aşk mektubu yazmak için zaman ayırmak gibi. Burada zayıf güçlünün alanını işgal etmekte ve araçsal bir zamanı aşk mektubu yazarak yaratıcı bir zamana dönüştürmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 61

Göstergebilimin temel çalışma alanı aşağıdakilerden hangisidir?

Göstergenin kendisi
Göstergenin toplumsal anlamı
İçinde göstergelerin düzenlendiği kodlar
Bireylerin göstergeye bakışları
Kodlar ve göstergelerin içinde işlediği kültür

I-II-III

II-III-IV

II-IV-V

I-III-V

III-IV-V

Açıklama:

Altıncı ünite giriş bölümünü okuyunuz.
Göstergebilimin temel çalışma alanı,göstergenin kendisi, düzenlendiği kodlar ve gösterge içindeki kültürdür.

Doğru Cevap: D

Soru 62

Bireyin eylemlerinin toplumsal yapı tarafından belirlendiğini savunan ve özellikle 1960’lı yıllara damgasını vuran düşünce akımı aşağıdakilerden hangisidir?

Yapısalcılık

Dilbilim

Göstergebilim

Toplum mitleri

Kültür

Açıklama:

YAPISALCI DİLBİLİMSEL VE GÖSTERGEBİLİMSEL YAKLAŞIMLAR okuyunuz
Yapısalcılık, bireyin eylemleri toplum tarafından yapılandırılmasıdır

Doğru Cevap: A

Soru 63

Bir gösterge aynı zamanda diğer bir göstergeyle olan ilişkisiyle anlam kazanmasını açıklayan, bir erkek göstergesinin anlamı kadın, insan, çocuk, gibi diğer göstergelerden nasıl ayırt edildiği ile belirleneceğini örneklendiren kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?

Lasswell

Saussure

Althusser

Foucault

Lacan

Açıklama:

YAPISALCI DİLBİLİMSEL VE GÖSTERGEBİLİMSEL YAKLAŞIMLAR bölümüne bakınız.
YAPISALCI DİLBİLİMSEL VE GÖSTERGEBİLİMSEL YAKLAŞIMLAR bölümünde Saussure detaylı olarak anlatılmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 64

Saussure’ün dilbiliminden etkilenerek, farklı kültürler arasındaki benzerlikleri dilin yapısı gibi incelemiş ve yapısalcı antropolojisini oluşturmuş kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?

Jakobson

Barthes

Levi-Strauss

Lacan

Foucault

Açıklama:

YAPISALCI DİLBİLİMSEL VE GÖSTERGEBİLİMSEL
YAKLAŞIMLAR'da Levi-Strauss bölümünü okuyunuz

Doğru Cevap: C

Soru 65

Levi-Strauss’un mit analizinden iletişimin hangi alanındaki çalışmalarda yararlanılmıştır?

Reklamcılık

Gazetecilik

Senaryo yazarlığı

Gösterge sistemleri

Kültür sistemleri

Açıklama:

YAPISALCI DİLBİLİMSEL VE GÖSTERGEBİLİMSEL
YAKLAŞIMLAR bölümünü okuyunuz.
YAPISALCI DİLBİLİMSEL VE GÖSTERGEBİLİMSEL YAKLAŞIMLAR'da Levi-Strauss'de reklamcılıkta kullanıldığından bahsediliyor

Doğru Cevap: A

Soru 66

“Modanın Sistemi” çalışmaları yapan ve modayı göstergebilimsel yöntemle inceleyerek, insanların giyim kuşamlarının, moda sistemi içinde nasıl iletişimsel özellikler gösterdiğini tartışan kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?

Saussure

Levi-Strauss

Maxwell

Marchall

Barthes

Açıklama:

YAPISALCI DİLBİLİMSEL VE GÖSTERGEBİLİMSEL YAKLAŞIMLAR'da Barthes bölümüne bakınız.
YAPISALCI DİLBİLİMSEL VE GÖSTERGEBİLİMSEL YAKLAŞIMLAR'da Barthes bölümünde moda iletişiminden bahsedilmektedir

Doğru Cevap: E

Soru 67

İletişim çalışmalarında etken izleyici yaklaşımıyla çalışan araştırmacılar içinde aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

Radway

Fiske

Morley

Levi-Strauss

Hall

Açıklama:

POSTYAPISALCILIK VE MEDYA METİNLERİni okuyunuz
Levi-Strauss yapısalcı dilbilim ve göstergebilim kuramcısıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 68

“Etken izleyici” ve “çoklu okuma” kavramları iletişim alanında, hangi yaklaşımın ortaya attığı kavramlardır?

Yapısalcı dilbilim

Kültürel Çalışmalar

Göstergebilim

Mitler çalışmaları

İdeolojik yaklaşımlar

Açıklama:

Hall ve Çoklu Okuma bölümüne bakınız.
Kültürel Çalışmalar medya metinlerinin tüketimiyle ilgilenmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 69

İzleyici kendi aralarında farklılığı olmayan bireylerden oluşan bir homojen kitle değil, herbiri kendine özgü tarihsel ve kültürel geleneği olan, birbirine geçmiş pek çok alt
kültür gruplarının toplamı olduğunu belirten kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?

Morley

Gramsci

Levi-Strauss

Fiske

Jakobson

Açıklama:

Morley ve Etken İzleyici bölümünü okuyunuz
Morley etken izleyici çalışmalarında bulunmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 70

Fiske’nin metin-izleyici ilişkisiyle ilgili geliştirdiği kavramlardan bir tanesi olan açık metin/kapalı metin ikiliğinde "açık metin"i aşağıdakilerden hangisi tanımlamaktadır?

Televizyon izleme etkinliği ile toplumsal cinsiyet arasında bir ilişki olması

İzleyicinin farklı anlamlandırma ve müzakerelere açık olması

İzleyicinin ortamı (medya ürünlerini tükettiği) ve ortamdaki diğer insanlarla etkileşiminin
gündemde olması

İzleyicinin ya da okurun tartışmaları okumalar yapması

Hakim ideoloji üreterek kendini yeniden üretme

Açıklama:

Fiske ve Etken İzleyiciyi okuyunuz
Fiske açık metin ve kapalı metin üzerinde durmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 71

Yapısalcılık özellikle hangi yıllara damgasını vuran bir düşünce akımıdır?

1960'lı

1970'li

1980'li

1990'lı

2000'li

Açıklama:

YAPISALCI DİLBİLİMSEL VE GÖSTERGEBİLİMSEL
YAKLAŞIMLAR
Doğru yanıt A seçeneğidir. Yapısalcılık 1960'lı yıllara damgasını vurmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 72

Modern dilbilimin tartışmasız kurucusu olarak kabul edilen düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Roland Barthes

Ferdinand de Saussure

Karl Marx

David Ricardo

Adam Smith

Açıklama:

C, D ve E seçeneklerindeki isimler dilbilimci değildirler. Geriye kalanlardan doğru yanıt ise Saussure'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 73

Levi-Strauss'un asıl çalışma alanı aşağıdakilerden hangisidir?

Dilbilim

Göstergebilim

Antropoloji

Ekonomi

Edebiyat

Açıklama:

Levi-Strauss
Antropoloji doğru yanıt olacaktır. Bu nedenle doğru yanıt C seçeneğinde bulunmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 74

Levi-Staruss farklı toplumların nelerini incelemiştir?

Topraklarını

Sularını

Elbiselerini

Mitlerini

Ayakkabılarını

Açıklama:

Levi-Strauss
Doğru yanıt D seçeneğindeki mitlerdir.

Doğru Cevap: D

Soru 75

1952 yılında yayımlanan Mitler (Mythologies) çalışmasının yazarı aşağıdakileren hangisidir?

Saussure

Hall

Laclau

Strauss

Bartes

Açıklama:

Barthes
Doğru yanıt Bartes ve E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 76

“Etken izleyici” kavramının oluşması için aşağıdakilerden hangisi bir temel hazırlamıştır?

Postyapısalcı dilbilim çalışmaları

Yapısalcı dilbilim çalışmaları

İngiliz dilbilim çalışmaları

Fransız dilbilim çalışmaları

İtalyan dilbilim çalışmaları

Açıklama:

POSTYAPISALCILIK VE MEDYA METİNLERİ
A seçeneğindeki post yapısalcı dilbilim çalışmaları doğru yanıttır.

Doğru Cevap: A

Soru 77

İlk kez 1980’de yayımlanan “Kodlama Kodaçma” (Encoding Decoding) isimli makalenin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

David Morley

Stuart Hall

Lawrence Grossberg

John Fiske

David Harvey

Açıklama:

Hall ve Çoklu Okuma
Söz konusu makaleyi Stuart Hall yazmıştır. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 78

Morley'in ses getiren ilk çalışması aşağıdakilerden hangisidir?

Watching Dallas

Postmodernism

Nationwide

Post-Structuralism

Anna Karanina

Açıklama:

Morley ve Etken İzleyici
C seçeneğindeki Nationwide doğru yanıttır. Bir alımlama çalışmasıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 79

Aşağıdakilerden hangisi feminist izleyici çalışmalarının öne çıkan isimlerinden Ang’in 1985 yılında gerçekleştirdiği çalışmadır?

Aşk ve Ceza

İtiraf Ediyorum

Suçluyorum

Dallas'ı İzlemek

Babalar ve Oğullar

Açıklama:

Feminist İzleyici Çalışmaları
D seçeneğindeki Dallas 'ı İzlemek doğu yanıttır.

Doğru Cevap: D

Soru 80

Hipergerçeklik, simülasyon ve simülark gibi kavramları üreten postmodern düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Jameson

Harvey

Nicholson

Gerbner

Baudrillard

Açıklama:

Baudrillard ve Postmodernizm
E seçeneğindeki Baudrillard doğru yanıttır.

Doğru Cevap: E

Soru 81

Aşağıdakilerden hangisi yapısalcılık ile ilgili doğru bir ifadedir?

Yapısalcılık bireyin eylemlerinin toplumsal yapı tarafından belirlendiğini savunan bir akım değildir.

Yapısalcılık, Hümanizmle aynı doğrultuda yer alan bir akımdır ve insan eylemlerinin tüm sorumluluğunu özgür bireye bırakır.

Yapısalcı düşünürler arasında dilbilimci Saussure ve Jakobson, antropolog Levi-Strauss, göstergebilimci Barthes yer almaktadır.

Yapısalcılık yalnızca Fransa’da benimsenen, tüm dünyaya yayılamayan bir akımdır.

Yapısalcılığın ortaya çıkışı 1960’dan önceki döneme dayanır.

Açıklama:

Yapısalcılık insan eylemlerinin tüm sorumluluğunu özgür bireye bırakan Hümanizmin tersine, bireyin eylemlerinin toplumsal yapı tarafından belirlendiğini savunan ve özellikle 1960’lı yıllara damgasını vuran düşünce akımıdır. Akım, Fransa’dan yükselmiştir; ancak tüm dünyada takipçileri olmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 82

Aşağıdakilerden hangisi dilbilimci Saussure ile ilgili doğru bir ifadedir?

Saussure göstergeyi gösteren ve gösterilen olarak ikiye ayırır ve gösterilen bir kavramı işaret eden ses imgesidir.

Saussure’e göre masaya masa, koltuğa koltuk dememiz için arada mantıksal bir neden vardır.

Saussure göstergeyi gösteren ve gösterilen olarak ikiye ayırır ve gösteren zihnimizde toplum tarafından üzerinde uzlaşılmış imajdır.

Saussure’e göre dil üstündeki ortak kodlar toplumsal uzlaşmaya dayanmaz.

Saussure’e göre masaya masa, koltuğa koltuk dememiz için mantıksal bir neden yoktur, bu tercihlerimiz keyfi (arbitraray)’dir.

Açıklama:

Saussure’de gösterge, ses imgesi ve bir kavramı işaret eden sözcükten oluşur. Saussure, göstergeyi gösteren (signifier) ve gösterilen (signified) olarak ikiye ayırır. Gösteren, bir kavramı işaret eden ses imgesidir. Örneğin kedi göstergesindeki k-e-d-i harflerinden oluşan ses gibi. Gösterilen ise zihnimizde kediyle ilgili toplum tarafından üzerinde uzlaşılmış imajdır. Toplumsal uzlaşıya göre kedi isimli hayvan tüylü ve yumuşaktır ve bizim toplumumuzda “nankör” olarak da bir imaja sahiptir.

Doğru Cevap: E

Soru 83

Aşağıdakilerden hangisi dil dışı göstergelerle ilgili günümüzde geçerliliğini koruyan doğru bir ifadedir?

Dil dışı göstergeler, toplumsal göstergeler olarak değerlendirilemez.

Dil dışı göstergeler medya ürünlerinde sık sık karşımıza çıkmaz.

Günümüzde Türkiye’de Mercedes marka bir otomobil ve apartman dairesi bir zenginlik göstergesidir.

Günümüzde Türkiye’de lüks spor arabalar ve lüks jipler ve havuzlu süper lüks villalar bir zenginlik göstergesidir.

Günümüzde kadınların manikür pedikür yaptırması hala zenginlik göstergesidir ve bu olanaklara orta sınıflar hala sahip değildir.

Açıklama:

Saussure’ün dil analizinin iletişim kuramları açısından önemi, dil dışı göstergelerin çalışılmasına yol açmasıdır. Dil dışı göstergeler, toplumsal göstergelerdir ve bu göstergelerle medya ürünlerinde sık sık karşılaşırız. Bir sinema filminde, bir reklam filminde, bir haber fotoğrafında, bir haber metninde, bir televizyon dizisinde ve yaşamın içinde toplumsal göstergelere rastlarız. Örneğin Türkiye’de eskiden Mercedes marka bir otomobil bir zenginlik göstergesiyken, günümüzde lüks spor arabalar ve lüks jipler bir zenginlik göstergesidir. Eski Yeşilçam filmlerinde apartman dairesi zenginlik göstergesi iken, bugün televizyon dizilerinde havuzlu süper lüks villalar bir zenginlik göstergesidir. Yine eski Yeşilçam filmlerinde uçakla Avrupa seyahatine çıkmak, kadınların manikür pedikür yaptırması zenginlik göstergesiyken, bugün bunlar orta sınıfların da sahip olabildiği yaşam tarzı göstergeleridir.

Doğru Cevap: D

Soru 84

Aşağıdakilerden hangisi Levi-Strauss’un ortaya koyduğu yapısalcılık yaklaşımı ile ilgili doğru bir ifade değildir?

Levi-Staruss farklı toplumların mitlerini incelemiştir ve bu mitlerin yapısında ikili karşıtlıkların olduğunu görmüştür.

Levi-Strauss’a göre farklı toplumların mitlerinde ortak olan bu ikili karşıtlığa iyi-kötü, güzel-çirkin, zengin-yoksul, açlık-tokluk örnek olarak verilebilir.

Levi-Strauss farklı toplumların mitlerinde ortak olan ikili karşıtlığın nedenini insan türünün evreni A ya da B kategorisi olarak, ikili karşıtlıkla algılamasına bağlar.

Levi-Strauss’a göre farklı toplumların mitlerinde A kategorisi tek başına karşıtı olan B kategorisi olmadan da anlam kazanır.

Levi-Strauss’a göre farklı toplumların mitlerinde A kategorisi tek başına olamaz; karşıtı olan B kategorisi ile anlam kazanır.

Açıklama:

Örneğin, yapısalcılık açısından “Yaratılış (Genesis) öyküsü” dünyanın yaratılması olarak değil, onu anlamlandırmaya yarayan kültürel kategorilerin yaratımı olarak okunabilir. Dünya kara ve su kategorilerine ayrılır; sular deniz sularına (verimsiz) ve gök kubbe sularına yani yağmura (verimli) ayrılır. Burada doğal kategoriler olan deniz suyu ve yağmur suyu arasındaki karşıtlık, daha soyut ve kültüre özgü olan verimli ve verimsiz kategorilerini açıklamak ve doğallaştırmak için kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 85

Aşağıdakilerden hangisi Levi-Strauss’un ortaya koyduğu yapısalcılık yaklaşımı ile ilgili doğru bir ifadedir?

Levi-Strauss’a göre tüm toplumların mitlerinde ortak olan ikili karşıtlıklar evrensel değildir.

Levi-Strauss’a göre, mitler açısından insan beyni sonsuz sayıda ikili karşıtlık üretemez.

Levi-Strauss’a göre, mitler açısından saf ikili karşıtlıklara karşı koyan “kural dışı kategoriler” de vardır.

Levi-Strauss’a göre, farklı toplumların mitlerinin ortak bir yapı göstermesinin diğer bir nedeni de insan türünün farklı topluluklarda yaşarken ortak endişe duymaları değildir.

Levi-Strauss’a göre, insan türü farklı topluluklarda yaşarken kültürle-doğa, insanlarla-tanrılar, ölümle-yaşam arasındaki ilişkilerde ortak endişe duymaz.

Açıklama:

Kural dışı kategoriler niteliklerini birbirine karşıt olanların her ikisinden de alır. Bu nedenle çok fazla anlam yüklü ve kavramsal olarak çok güçlüdürler. Bu özellikleriyle bir kültürün temel anlamlandırma sistemlerine meydan okuduğu için kural dışı kategoriler kontrol altına alınırlar ve “tabular” ya da “kutsal” kategoriler olarak düzenlenirler. Örneğin doğada bulunan yılan hayvanı ne sadece toprakta yaşayan bir sürüngen ne de sadece suda yaşayan bir balıktır. Yılan her iki niteliği de taşır. Bu nedenle yılanın, Yahudi ve Hristiyan kültürlerinde sayısız anlamı vardır ve göstergebilimsel açıdan çok güçlüdür (Fiske, 1996).

Doğru Cevap: C

Soru 86

Levi-Strauss’a göre ortak mitler açısından tüm toplumların en temel çelişkisi nedir?

iyi-kötü

güzel-çirkin

ölümle-yaşam

insanlarla-tanrılar

doğa-kültür karşıtlığı

Açıklama:

Toplumlar önce kendilerini doğadan farklılaştırarak bir kültür oluştururlar. Fakat daha sonra oluşturdukları bu kültürü doğayla karşılaştırır ve kültürel olanı doğallaştırmaya çalışırlar. İşte Levi-Strauss’ta mitlerin temel işlevi, kültürel olanı doğallaştırmak ve çelişki gidermektir.

Doğru Cevap: E

Soru 87

Aşağıdakilerden hangisi Roland Barthes’ın bahsettiği çağdaş mitlerle ilgili doğru bir ifadedir?

Çağdaş mitler ideolojik unsurlar içermez.

Çağdaş mitler sınıfsal değildir.

Çağdaş mitler kapitalizmi meşrulaştırmaya çalışmaz.

Çağdaş mitler düz anlam ve yan anlam gibi kavramları içermez.

Çağdaş mitler burjuva değerlerini meşrulaştırmaktadır.

Açıklama:

Barthes’a göre çağdaş mitler ideolojiktir, sınıfsaldır ve kapitalist sistemi meşrulaştırıcı olarak işlev görür. Barthes’ın “Mitler” çalışmasında, yananlam ideolojiye ve mitsel olana eşittir. Barthes’ın buradaki ideoloji anlayışı, hakim burjuva değerlerini meşrulaştıran, mitsel işleyiştir ve Marks’ın yanlış bilinç kavramına eşdeğerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 88

Aşağıdakilerden hangisi göstergebilim ile ilgili doğru bir ifadedir?

Göstergeler yalnızca tek bir çeşitten oluşmaktadır o da simgedir.

Göstergeler, görüntüsel gösterge, belirtisel gösterge ve simge olmak üzere üç çeşitten oluşmaktadır.

Görüntüsel göstergeye aynı zamanda indeks denilmektedir.

Belirtisel göstergenin bir diğer adı ikondur.

Belirtisel göstergeler işaret ettiği nesnesiyle benzerlik taşımaz.

Açıklama:

Peirce’in göstergebiliminin diğer bir özelliği de, göstergelerin üç çeşide ayrılmasıdır: Görüntüsel gösterge (ikon), belirtisel gösterge (indeks) ve simge. Görüntüsel göstergenin (ikon) en temel özelliği, işaret ettiği nesnesiyle benzerlik taşımasıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 89

Aşağıdakilerden hangisi Jakobson’un iletişim modeliyle ilgili doğru bir ifadedir?

Jakobson’un doğrusal iletişim modeline bir katkısı olmamıştır.

Jakobson, “gönderen-ileti-alıcı” şeklindeki doğrusal iletişim modelini aynen devam ettirmiştir.

Jakobson doğrusal iletişim modeline bağlam, temas ve kod kavramlarını eklemiştir.

Jakobson’a göre bağlam, gönderen ve alıcı arasındaki fiziksel ve psikolojik bağlantılardır.

İletinin içinde anlam kazandığı ortak anlam sistemine temas denmektedir.

Açıklama:

Jakobson iletişim sürecini öne çıkaran, doğrusal iletişim modeline karşı bir modelleme geliştirmiştir. Jakobson, “gönderen-ileti-alıcı” şeklindeki doğrusal modele, göstergebilimsel kavramlar eklemiştir. Jakobson’un doğrusal iletişim modeline eklediği kavramlar; bağlam, temas ve kod’dur. Bağlam, iletinin nitelendirdiği, diğer bir deyişle gösterdiği, işaret ettiği şeydir. Jakobson’a göre bir ileti, kendisinden başka bir şeyi nitelemelidir. Temas, gönderen ve alıcı arasındaki fiziksel ve psikolojik bağlantılardır. Kod, ise iletinin içinde anlam kazandığı ortak anlam sistemidir. Jakobson, iletişimin oluşturucu etmenlerinden oluşan bu modelini, iletişim işlevlerini ekleyerek geliştirir.

Doğru Cevap: C

Soru 90

İnsan eylemlerinin tüm sorumluluğunu özgür bireye bırakan hümanizmin tersine bireyin eylemlerinin toplumsal yapı tarafından belirlendiğini savunan ve özellikle 1960’lı yıllara damgasını vuran düşünce akımı aşağıdakilerden hangisidir?

Oluşturmacılık

Yapısalcılık

Kuramcılık

Bireycilik

Sosyal yaklaşım

Açıklama:

Yapısalcı Dilbilimsel ve Göstergebilimsel Yaklaşımlar
Yapısalcılık insan eylemlerinin tüm sorumluluğunu özgür bireye bırakan Hümanizmin tersine, bireyin eylemlerinin toplumsal yapı tarafından belirlendiğini savunan ve özellikle 1960’lı yıllara damgasını vuran düşünce akımıdır. Akım, Fransa’dan yükselmiştir; ancak tüm dünyada takipçileri olmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 91

Dilbiliminin kurucusu İsviçre’li Saussure’ye göre dil üstündeki ortak kodları oluşturan, örneğin mantıksal bir neden olmamasına rağmen masaya masa, koltuğa koltuk dememize dayanak sağlayan etken aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal uzlaşma

Doğal bağ

Eşyayı taklit eden sesler

Mantıksal neden sonuç ilişkisi

Ses imgeleri

Açıklama:

Saussure’ün birinci ayrımı dil (la langue) ve söz (parole) üzerinedir. Saussure’de dil olgusu toplumsal bir yapıya işaret eder. Söz ise bireyin söylediklerinin toplamıdır. Sasussure düşüncesinde dilbilimin temel araştırma konusu dilin yapısı; yani langue’dir. Dil üstündeki ortak kodlar toplumsal uzlaşma ile oluşur. Diğer bir deyişle bizim masaya masa, koltuğa koltuk dememiz için mantıksal bir neden yoktur. Bu tercihlerimiz keyfi (arbitraray)’dir. Ancak bu keyfilik, mantıksal bir neden sonuç ilişkisi olmaması ve toplumsal uzlaşmaya dayalı olması anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 92

Saussure’ün dilbilim kuramını yemek pişirme, giyim, akrabalık sistemleri ve özellikle de mitler ve masallar gibi tüm kültürel süreçleri içerecek şekilde genişleten yapısalcı antropolog olarak tanınan ve yapısalcı antropolojiyi oluşturan antropolog kimdir?

Saussure

Barthes

Althusser

Faucault

Levi-Strauss

Açıklama:

147
Levi-Strauss için, “Saussure’ün dilbilim kuramını yemek pişirme, giyim, akrabalık sistemleri ve özellikle de mitler ve masallar gibi tüm kültürel süreçleri içerecek şekilde genişleten yapısalcı antropolog” tanımlaması yapılmaktadır. Levi-Strauss farklı kültürlerin evrensel kanunlarını, Saussure’ün dil-söz ayrımındaki “dil”e benzetir. Çeşitli toplumların dilleri farklı olabilir ancak evrensellik taşıyan ortak gramer ve sentaks kuralları vardır. İşte Levi-Strauss da farklı toplumlardaki farklı kültürlere ait ortaklıkları “yapı” kavramından hareketle incelemiştir. Levi-Strauss’a göre her kültür dil, evlenme yasaları, sanat, bilim, ekonomik ilişkiler ve din gibi simgesel sistemler bütünüdür.

Doğru Cevap: E

Soru 93

Eğretileme (metafor)

Düzdeğişmece (metanomi)

Alegori

Mit

Simge

Açıklama:

Jakobson’un dilbilimsel çalışmalarında alana kattığı ve göstergebilimsel analizlerde, özellikle de görsel imajların analizlerinde yoğun olarak kullanılan analitik araçlar, eğretileme (metafor) ve düzdeğişmece (metanomi)’dir. Jakobson şiirin tarzının eğretileme, gerçekçi romanın tarzının ise düzdeğişmece olduğunu savunur. Jakobson’a göre eğretileme, imgesel ya da gerçeküstü etki yaratırken düzdeğişmece gerçeklik etkisi yaratmak üzere kullanılır. Eğretileme (metafor); bir olguyu, bir olayı, bir nesneyi yine başka bir olay, olgu ve nesneyle açıklamaktır. Örneğin, “Gemi su içinde hareket etti” ifadesi yerine; “Gemi suyu yarıp geçti”, “Gemi suyu kesip geçti”, “Gemi suyu ayırıp geçti” ifadelerini kullandığımızda eğretileme yaparız.

Doğru Cevap: A

Soru 94

Etken izleyici kavramının oluşmasına temel hazırlayan, anlamın özne-metin ilişkisi ile kurulabileceğini savunan dilbilim yaklaşımına ne isim verilir?

Yapısalcı yaklaşım

Göstergebilimsel yaklaşım

Postyapısalcı yaklaşım

Yorumlayıcı yaklaşım

Aktif yaklaşım

Açıklama:

Postyapısalcılık ve Medya Metinleri
Anlamın metnin kendisinde oluştuğunu savunan yapısalcı dilbilimden farklı olarak, anlamın özne-metin ilişkisi ile kurulabileceğini savunan postyapısalcı dilbilim çalışmaları, “etken izleyici” kavramının oluşması için bir temel hazırlamıştır. İzleyicinin yorumlayıcı etkinliğine yönelik olan postyapısalcı yaklaşımlarda, genellikle Frankfurt Okulu’nun medya izleyicisini kültür endüstrilerinin ‘pasif kurbanları’ olarak gören kültürel kötümserliğine yönelik güçlü bir eleştiri vardır. Yine medya metinlerini postyapısalcı yaklaşımla inceleyen çalışmaların, “medyanın izleyiciye ne yaptığını” sorgulayan etki çalışmalarından farklı olarak, “izleyicinin medyayla ne yaptığını” sorgulayan kullanımlar ve doyumlar yaklaşımından ilham aldıkları söylenebilir.

Doğru Cevap: C

Soru 95

İletişim sürecinde anlamın gönderen tarafından kodlandığı biçimde açılabileceği gibi, kodlandığından daha farklı anlam oluşumlarıyla açılabileceğini öne süren Start Hall’a göre, medya metinleri üstünde tartışmalı ve karşıt okuma yapabilen ve kendi anlamını üretebilen izleyiciye ne isim verilir?

Hakim izleyici

Etken izleyici

Karşıt izleyici

Tartışmalı izleyici

Pasif izleyici

Açıklama:

Hall ve Çoklu Okuma
Stuart Hall, anlamın gönderen tarafından kodlandığı biçimde açılabileceği gibi, kodlandığından daha farklı anlam oluşumlarıyla açılabileceğini öne sürmüştür. Hall, çoklu okuma üst başlığında kavramsallaştırdığı üç çeşit okuma şeklinin varlığından söz eder: Hakim okuma, tartışmalı okuma ve karşıt okuma. Hakim okuma, medya metinlerinin izleyici tarafından metinleri üretenlerin kodladığı niyetle kod açımını yapmasıdır. Tartışmalı okuma, kodlanan niyetlerin bir kısmının kodlandığı niyetle, bir kısmının ise tartışmalı olarak okunmasıdır. Karşıt okumada ise, metni üretenlerin kodladıkları niyetlerin karşıt bir bakış açısıyla kod açımı yapılır. Etken izleyici ise, medya metinleri üstünde tartışmalı ve karşıt okuma yapabilen ve kendi anlamını üretebilen izleyicidir.

Doğru Cevap: B

Soru 96

Medya metinlerinin izleyici tarafından okunması ile ilgili olarak örneğin bir reklam filminin tanınmış bir filme, örneğin Baba filmine göndermede bulunması John Fiske’nin kullandığı hangi kavram ile ilgilidir?

Açık metin

Kapalı metin

Yapımcıl metin

Metinlerarasılık

Metinsellik

Açıklama:

Fiske ve Etken İzleyici
Fiske’nin kullandığı medya metinlerinin izleyici tarafından okunması ve metinlerarasılık kavramıyla ilgili şöyle örnekler verilebilir: Bir reklam filminin tanınmış bir filme, örneğin Baba filmine göndermede bulunulması. Örneğin bir reklam filminde 68 kuşağına gönderme yapılması. Böyle yapıldığında reklamı yapılan ürünün imajı, ancak 68 kuşağının imajıyla birlikte ancak okunabilir.

Doğru Cevap: D

Soru 97

Feminist izleyici çalışmaların önde gelen isimlerinden Ang’ın Dallas dizisine ilişkin araştırma sonuçları ve diziyi kültürel emperyalizm açısından eleştiren Marksist yoruma karşı dizinin neden popüler olduğunu açıklayan görüşü aşağıdakilerden hangisidir?

İzleyicilerin diziden aldıkları haz

Dizinin yaygın gösterimi

Dizi için yapılan kapsamlı reklam

Rakip dizilerin düşük kalitesi

Dizinin geçtiği mekanlar

Açıklama:

Feminist İzleyici Çalışmaları
Ang’in Amerikan dizisi Dallas’la ilgili çalışması “Dallas’ı İzlemek” (1985)’tir. Ang, Hollanda’da bir kadın dergisine ilan vererek, kendisinin diziyi izlemekten zevk aldığını ve diziyi izleyen diğer izleyicilerin görüşlerini kendisine iletmesini duyurur. Ang bu çalışmada temel olarak izleyicinin diziden aldığı hazzı yorumlar ve kendi aldığı hazla birlikte dizinin popülerliğini açıklamaya çalışır. Ang’e göre de bir metin (text) dünyayı yansıtmaz, onu üretir. Ang’e göre diziyi kültürel emperyalizm (gelişmiş kapitalist devletlerin kendi kültürel ürünlerini, gelişmemiş ülkelere doğru yayması, hakim kılması anlamına gelen Markist yorum) açısından eleştirenler, izleyicilerin diziden aldıkları haz ile ve dolayısıyla da dizinin neden popüler olduğu sorusuyla ilgilenmemiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 98

Baudrillard’a göre postmodern dönemdeki bireyin çevrelendiği medya tarafından oluşturulan göstergeler, taklitler ve temsil süreçlerinde yarattığı yeni gerçekliğe ne isim verilir?

Simülasyon

Simülakra

Hipergerçeklik

Simgesel gerçeklik

Post gerçeklik

Açıklama:

Hipergerçeklik, Simülasyon ve Simülakra
Baudrillard postmodern dönemdeki bireyin medya ile ve özellikle de televizyon ile kapsanmış yaşamını ve bu yaşamın “gerçekliğini” sorgular. Postmodern dönemde birey artık o kadar yoğun bir şekilde medya göstergeleri, taklitler ve temsil süreçleriyle çevrilmiştir ki, Baudrillard’a göre medya tarafından oluşturulan bu kod düzeni bireyin yeni gerçekliğidir. Medya tarafından oluşturulan bu kod düzeninin adı hipergerçekliktir. Bu kod düzeni içindeki göstergelerin bir göndergesi yoktur. Diğer bir deyişle, Baudrillard’ın düşüncesinde medyanın kendi gerçekliği vardır, yani hipergerçeklik ve hipergerçekliğin reel yaşamdaki gerçekliği temsil etmesi söz konusu olmamaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 99

Baudrillard’da gösteren konumundaki görüntünün, gösterilen konumundaki nesnel gerçeği yansıtma niteliklerinin kaybolması ve bunun sonucunda artık bireylerin gerçeğe bakarak modeli değil, kendilerine sunulan modele bakarak hipergerçekliği inşa etmeleri ve bireylerin reel yaşama dair gerçekliklerinin, simülasyonlarla temsil edilen bir evrene dönüşmesi hangi kavram ile açıklanır?

Simülasyon

Simülakra

Hipergerçeklik

Simgesel gerçeklik

Post gerçeklik

Açıklama:

Hipergerçeklik, Simülasyon ve Simülakra
Türkçe’de “benzeşim” olarak da tanımlanan simülasyon, Baudrillard’da gösteren konumundaki görüntünün, gösterilen konumundaki nesnel gerçeği yansıtma niteliklerinin kaybolması ile ilgilidir. Artık bireyler gerçeğe bakarak modeli değil, kendilerine sunulan modele bakarak hipergerçekliği inşa etmektedir. Örneğin her insan için özlemi duyulan ev, yuva mekanları, gerçeklikten hareketle modellenmemekte; dergilerden, reklamlardan yani medya dünyasından alınan modellerle inşa edilmektedir. Hipergerçeklik medya uzamında oluşturulmuş bir kurgudur, ancak birey tarafından gerçek olarak yaşanmaktadır. Medya ya da televizyon tarafından kodlanan bu hipergerçeklik, insan ya da toplum yaşamıyla ilgili olguların taklididir. Bu taklit, Baudrillard tarafından simülasyon olarak adlandırılır. Burada reel yaşama dair gerçeğin simüle edilmesi söz konusudur. Bu simülasyonları bireyler “aşırılaşmış imajlar” olarak yaşarlar. İmajların ve enformasyonun çoğalması ile beraber kitleler “sessiz çoğunluk” haline gelirler ve bu da Baudrillard’a göre “toplumsalın sonu”dur. Bireylerin reel yaşama dair gerçekliklerinin, simülasyonlarla temsil edilen bir evrene dönüşmesini, Baudrillard simülakra olarak adlandırır. Bu evrende artık birey ger- çeklikten izole şekilde hapsolmuş şekilde yaşar. Bunu sağlayan, bireye hipergerçeklik su- nan medya ve özellikle televizyondur. Medyanın ve özellikle televizyonun görevi, bireyin tepki göstermesini, karılaştığı sorulara cevap aramasını önlemektir.

Doğru Cevap: B

Soru 100

Modern dilbilimin tartışmasız kurucusu olarak kabul edilen dilbilimci kimdir?

Saussure

Pavlov

McLuhan

Lazarsfeld

Lasswell

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 101

Göstergebilimde bir nesne, canlı ya da varlığın bireyler arasında farklı anlamlara sahip olma durumuna ne ad verilir?

Gösterge

Gösteren

Gösterilen

Gönderge

İkon

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 102

Şarkıcı Murat Boz bir erkek giyim markasının yüzüdür. Saussure'ün göstergebilim yaklaşımına göre Murat Boz'un konumunu tanımlayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Murat Boz o markanın simgesidir.

Murat Boz o markanın göstergesidir.

Murat Boz o markanın göndergesidir.

Murat Boz o markanın gösterenidir.

Murat Boz o markanın gösterilenidir.

Açıklama:

Saussure’de bir gösterge aynı zamanda diğer bir göstergeyle olan ilişkisiyle anlam kazanır. Bir erkek göstergesinin anlamı kadın, insan, çocuk, gibi diğer göstergelerden nasıl ayırt edildiği ile belirlenir. Ya da bazı parfüm ve kremlerin ünlü bir yüzü vardır ve bu yüz o ürünün göstergesidir. Örneğin ünlü Fransız aktris Catherine Deneuve, Channel markasının bir göstergesidir: geleneksel Fransız şıklığı.

Doğru Cevap: B

Soru 103

Barthes

Pierce

Levi-Strauss

Jakobson

Lacan

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 104

Aşağıdakilerden hangisi belirtisel göstergeye örnek olarak verilebilir?

Zafer işareti

Fotoğraf

Alyans

Heykel

Duman

Açıklama:

Görüntüsel göstergenin (ikon) en temel özelliği, işaret ettiği nesnesiyle benzerlik taşımasıdır. Örneğin herhangi birinin fotoğrafı görüntüsel göstergesidir, çünkü kişinin kendisine benzer. Bir ülkenin haritası da görüntüsel göstergedir, çünkü o ülkenin gerçek coğrafi konumunu temsil eder. Tuvalet kapılarına konan kadın ve erkek figürleri, kadın ve erkeği işaret ettiği için görüntüsel göstergelerdir. Beethoven’ın “Pastoral Senfonisi” doğal seslerin müzikteki görüntüsel göstergeleri olarak kabul edilir. Yine yoga ve meditasyon merkezlerinde, gerçek doğa seslerine benzer müziklerle terapiler yapılmaktadır. Bu müzikler de doğadaki seslerin görüntüsel göstergeleridir.
Belirtisel göstergede (indeks), göstergenin nesnesiyle doğrudan varoluşsal ve nedensonuç ilişkisine dayalı bağlantısı vardır. Örneğin duman ateşin, hapşırma refleksi de soğuk algınlığının belirtisel göstergelerinden birisidir.
Simge’de ise, gösterge ve nesne arasında ne bağlantı ne de benzerlik vardır. Simgenin anlaşılmasını sağlayan tek neden, simgenin yerine geçtiği nesne ya da canlıyı nitelemesi konusunda, toplumların üstünde anlaşmış olmalarıdır. En çok bilinen simge, sözcüklerdir. Kullandığımız tüm sözcükler belli bir anlaşmaya dayalıdır. Pierce’deki anlaşma kavramı ile Saussure’ün uzlaşma kavramı arasında benzerlik vardır. Rakamlar da çok bilinen simgelerdendir. Beyaz güvercin ve zeytin dalı da evrensel ve çok bilinen simgelerdendir ve bilindiği gibi barışı simgelerler. Zafer işareti, sıkılmış yumruk yine çok bilinen simgeler arasındadır

Doğru Cevap: E

Soru 105

Aşağıdakilerden hangisi düzdeğişmece (metanomi) kavramı ile ilgili doğru bir ifadedir?

Jakobson gerçeklik temsilleri için düzdeğişmecenin kullanılmasının gerekli olmadığını savunur.

Jakobson’a göre düzdeğişmeceler zayıf göstergelerdir.

Düzdeğişmecelerle belirtisel göstergeler arasında bir benzerlik yoktur.

Havuzlu süper lüks villalar, Türkiye’de “yeni zenginliğin” düzdeğişmecesidir.

Düzdeğişmece (metanomi) kavramına göre bir parçanın bütünü temsil etme olasılığı yoktur.

Açıklama:

Düzdeğişmece (metanomi) ise, bir parçanın bütünü temsil etmesidir. Jakobson’a göre gerçeklik temsilleri her zaman için düzdeğişmece kullanılmasını gerektirmektedir. Bizler dili kullanırken, her zaman gerçekliğin bir parçasını bütünü temsil etmesi için seçeriz. Bu nedenle de düzdeğişmeceler güçlü göstergelerdir. Örneğin Türkiye’de majör televizyon kanallarının ana yayın kuşağında yayınlanan yerli dizilerde, son on yıldır “havuzlu süper lüks villalar” konut mekanı olarak seçilmektedir. Havuzlu süper lüks villalar, Türkiye’de “yeni zenginliğin” düzdeğişmecesidir. Diğer bir deyişle, yeni zenginliği temsil eder.

Doğru Cevap: D

Soru 106

Aşağıdakilerden hangisi, Türkiye’de ana akım televizyon kanallarının ana yayın kuşağında yayınlanan yerli dizilerde "yeni zenginliğin" düzdeğişmecesi (metanomi) olarak karşımıza çıkmaz?

Havuzlu villa

Son model otomobil

Pahalı aksesuarlar

Pansiyonda tatil

Son model cep telefonu

Açıklama:

Düzdeğişmece (metanomi) ise, bir parçanın bütünü temsil etmesidir. Jakobson’a göre gerçeklik temsilleri her zaman için düzdeğişmece kullanılmasını gerektirmektedir. Bizler dili kullanırken, her zaman gerçekliğin bir parçasını bütünü temsil etmesi için seçeriz. Bu nedenle de düzdeğişmeceler güçlü göstergelerdir. Örneğin Türkiye’de majör televizyon kanallarının ana yayın kuşağında yayınlanan yerli dizilerde, son on yıldır “havuzlu süper lüks villalar” konut mekanı olarak seçilmektedir. Havuzlu süper lüks villalar, Türkiye’de “yeni zenginliğin” düzdeğişmecesidir. Diğer bir deyişle, yeni zenginliği temsil eder. Pansiyonda tatil genellikle yeni zenginlerin tercihi olarak gösterilmez bu dizilerde.

Doğru Cevap: D

Soru 107

Asuman gazetedeki haberi okuduktan sonra içerik hakkında aksi yönde bir yorum yapmıştır. Stuart Hall'a göre Asuman nasıl bir okuma gerçekleştirmiştir?

Hakim okuma

Reddeden okuma

Tarafsız okuma

Tartışmalı okuma

Karşıt okuma

Açıklama:

Hall ve Çoklu Okuma
Hakim okuma, medya metinlerinin izleyici tarafından metinleri üretenlerin kodladığı niyetle kod açımını yapmasıdır. Tartışmalı okuma, kodlanan niyetlerin bir kısmının kodlandığı niyetle, bir kısmının ise tartışmalı olarak okunmasıdır. Karşıt okumada ise, metni üretenlerin kodladıkları niyetlerin karşıt bir bakış açısıyla kod açımı yapılır. Etken izleyici ise, medya metinleri üstünde tartışmalı ve karşıt okuma yapabilen ve kendi anlamını üretebilen izleyicidir. Zaten Hall düşüncesinde anlam üretimi bir göstergeler ve mücadele alanıdır. Anlamlar izleyiciye verilmez, anlamı izleyici kendisi üretir.

Doğru Cevap: E

Soru 108

Hegemonya/Karşı hegemonya kavramları hangi kuramcıya aittir?

Jacobson

Gramsci

Althusser

Hall

Pierce

Açıklama:

Hall ve Çoklu Okuma
Althusser medyayı kapitalizmin yeniden üretimini sağlayan ideolojik bir kurum olarak görür. Ancak Hall’un medya analizi aynı zamanda Gramsci’nin hegemonya/karşı- hegemonya, rıza ve direnç kavramlarına dayanır. Gramsci kapitalizmin 20. yüzyıldaki gücünü zora dayalı bir sistem olmaktan ziyade toplumun rızasını sağlayan bir hakim ideoloji üreterek (hakim hegemonyayı inşa ederek), kendini yeniden ürettiğini öne sürmüştür. Ancak Avrupalı bir sosyalist olarak kapitalizmin kendini hakim bir hegemonya olarak kurmasına karşın, sosyalist mücadelenin karşı hegemonya üretmesi gerektiğini savunmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 109

İzleyicinin farklı anlamlandırma ve müzakerelere açık olmasına izin veren metni Fiske hangi kavramla tanımlamıştır?

Yapımcıl metin

Kapalı metin

Açık metin

Metinlerarası

Uzak metin

Açıklama:

Fiske ve Etken İzleyici
Fiske’nin metin-izleyici ilişkisiyle ilgili geliştirdiği kavramların bazıları televizyon metinleri ile ilgilidir. Bu kavramlardan bir tanesi açık metin/kapalı metin ikiliğidir. Açık metin izleyicinin farklı anlamlandırma ve müzakerelere açık olması, kapalı metin ise potansiyel anlamların hakim okuma lehine kapanmasıdır. Fiske’ye göre televizyon yayınları sadece bir program değil, aynı zamanda göstergebilimsel bir deneyimdir.

Doğru Cevap: C

Soru 110

Aşağıdakilerden hangisi Pierce'ün geliştirdiği simge kavramına bir örnektir?

Duman

Harita

Heykel

Kapı zilinin çalması

Alyans

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 111

Aşağıda verilenlerden hangisi modern dilbilimin kurucusudur?

Saussure

Peirce

Jakobson

Levi-Strauss

Barthes

Açıklama:

İsviçreli dilbilimci Ferdinand de Saussure modern dilbilimin tartışmasız kurucusu olarak kabul edilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 112

I. Dil (la langue) ve söz (parole) ayrımı,
II. Gösterge (işaret) kavramının ikili bir yapıya (gösteren/gösterilen) sahip olması,
III. Eş-süremli (synchronic) ve art süremli (diachronic) dil analizi
IV. Yapısalcılık ve göstergebilim ayrımı
Verilenlerden hangileri Saussure'ün dili incelerken dikkat çektiği ayrımlar arasında yer alır?

I-II-IV

I-III-IV

II-III-IV

I-II-III

I-II-III-IV

Açıklama:

Saussure dilin düşünceleri ifade eden bir göstergeler sistemi olduğunu ve diğer gösterge sistemleri (alfabe, yazı gibi) içinde en önemlisi olduğunu vurgulamıştır. Dili incelerken
üç önemli ayrıma işaret etmiştir:
• Dil (la langue) ve söz (parole) ayrımı,
• Gösterge (işaret) kavramının ikili bir yapıya (gösteren/gösterilen) sahip olması,
• Eş-süremli (synchronic) ve art süremli (diachronic) dil analizidir.

Doğru Cevap: D

Soru 113

I. Dilsel sistemde zaman içinde ortaya çıkan değişimlerin analiz edilebilmesi II. Dil dışı göstergelerin çalışılmasına yol açması III. Bireylerin eylemlerinin açıklanmasına olanak sağlaması Verilenlerden hangileri Saussure’ün dil analizinin iletişim kuramları açısından önemini ortaya koyar?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I-III

I-II-III

Açıklama:

Saussure’ün dil analizinin iletişim kuramları açısından önemi, dil dışı göstergelerin çalışılmasına yol açmasıdır. Dil dışı göstergeler, toplumsal göstergelerdir ve bu göstergelerle medya ürünlerinde sık sık karşılaşırız. Bir sinema filminde, bir reklam filminde, bir haber fotoğrafında, bir haber metninde, bir televizyon dizisinde ve yaşamın içinde toplumsal göstergelere rastlarız. Örneğin Türkiye’de eskiden Mercedes marka bir otomobil bir zenginlik göstergesiyken, günümüzde lüks spor arabalar ve lüks jipler bir zenginlik
göstergesidir. Eski Yeşilçam filmlerinde apartman dairesi zenginlik göstergesi iken, bugün televizyon dizilerinde havuzlu süper lüks villalar bir zenginlik göstergesidir. Yine eski Yeşilçam filmlerinde uçakla Avrupa seyahatine çıkmak, kadınların manikür pedikür yaptırması zenginlik göstergesiyken, bugün bunlar orta sınıfların da sahip olabildiği yaşam tarzı göstergeleridir.

Doğru Cevap: B

Soru 114

Saussure’ün dilbilim kuramını yemek pişirme, giyim, akrabalık sistemleri ve özellikle de mitler ve masallar gibi tüm kültürel süreçleri içerecek şekilde genişleten yapısalcı antropolog aşağıdakilerden hangisidir?

Williamson

Chapman

Levi-Strauss

Langholz Leymore

Barthes

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 115

"Levi-Strauss’a göre tüm toplumların mitlerinde ortak olan ikili karşıtlıklar evrenseldir. ... Levi-Strauss’a göre tüm toplumların en temel çelişkisi ise, doğa-kültür karşıtlığıdır. Toplumlar önce kendilerini doğadan farklılaştırarak bir kültür
oluştururlar. Fakat daha sonra oluşturdukları bu kültürü doğayla karşılaştırır ve kültürel olanı doğallaştırmaya çalışırlar. İşte Levi-Strauss’ta mitlerin temel işlevi, kültürel olanı doğallaştırmak ve çelişki gidermektir." Bu bağlamda Levi-Strauss'un mit analizinden özellikle hangi alanda yararlanılmıştır?

Sinema

Moda

Basın

Eğitim

Reklamcılık

Açıklama:

Levi-Strauss’un mit analizinden özellikle reklamcılık alanındaki çalışmalarda yararlanılmıştır. Langholz Leymore, Chapman ve Egger ve Valentine, Levi-Strauss’un mit analizinden reklamcılık alanında yararlanan araştırmacılardır. Langholz Leymore, reklam metinlerinde insanlıkla ilgili temel çelişkilerin ortaya konup, bunların giderildiğini ve
reklamcılığın endişe giderici mekanizma gibi hareket ettiğini ileri sürer.

Doğru Cevap: E

Soru 116

Aşağıdakilerden hangisi “çağdaş mitler” olarak adlandırdığı popüler kültüre ait göstergeleri, yapısalcı bir düşünür
olarak ele almıştır?

Levi-Strauss

Roland Barthes

Williamson

Chapman ve Egger

Langholz Leymore

Açıklama:

Levi-Strauss ilkel mitlerin ortak yapılarıyla ilgilenirken, aynı yıllarda Roland Barthes, “çağdaş mitler” olarak adlandırdığı popüler kültüre ait göstergeleri, yapısalcı bir düşünür
olarak incelemiştir. Barthes’a göre çağdaş mitler ideolojiktir, sınıfsaldır ve kapitalist sistemi meşrulaştırıcı olarak işlev görür. “Mitler” (Mythologies) (1952) çalışmasında Barthes,
Fransız toplumundaki yeme içme alışkanlıkları, tatil ritüelleri, reklam metinleri gibi popüler kültür ürünlerini; burjuva sınıfının değerlerini gündelik hayatta temsil eden ve
doğallaştıran mitler ve gösterge sistemleri olarak çalışmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 117

Aşağıdakilerden hangisi göstergeden daha çok, anlam oluşumu üstüne yoğunlaşan ve göstergeleri üçe ayıran Pierce'ına göre simgedir?

Duman ateşin

Beyaz güvercin barışın

Herhangi birinin fotoğrafı

Tuvalet kapılarına konan kadın ve erkek figürleri

Bir ülkenin haritası

Açıklama:

Simge’de ise, gösterge ve nesne arasında ne bağlantı ne de benzerlik vardır. Simgenin anlaşılmasını sağlayan tek neden, simgenin yerine geçtiği nesne ya da canlıyı nitelemesi
konusunda, toplumların üstünde anlaşmış olmalarıdır. En çok bilinen simge, sözcüklerdir. Kullandığımız tüm sözcükler belli bir anlaşmaya dayalıdır. Pierce’deki anlaşma kavramı ile
Saussure’ün uzlaşma kavramı arasında benzerlik vardır. Rakamlar da çok bilinen simgelerdendir. Beyaz güvercin ve zeytin dalı da evrensel ve çok bilinen simgelerdendir ve bilindiği gibi barışı simgelerler.

Doğru Cevap: B

Soru 118

Özellikle göstergebilimsel analizlerden görsel imajların analizlerinde yoğun olarak kullanılan analitik araçlar olan eğretileme (metafor) ve düzdeğişmece (metanomi)’yi alana katan ve eğretilemeyi, imgesel ya da gerçeküstü etki yaratırken düzdeğişmece gerçeklik etkisi yaratmak üzere kullanıldığını ifade eden dilbilimci aşağıdakilerden hangisidir?

Pierce

Barthes

Jakobson

Levi-Strauss

Hall

Açıklama:

Jakobson’un dilbilimsel çalışmalarında alana kattığı ve göstergebilimsel analizlerde, özellikle de görsel imajların analizlerinde yoğun olarak kullanılan analitik araçlar, eğretileme (metafor) ve düzdeğişmece (metanomi)’dir. Jakobson şiirin tarzının eğretileme, gerçekçi romanın
tarzının ise düzdeğişmece olduğunu savunur. Jakobson’a göre eğretileme, imgesel ya da gerçeküstü etki yaratırken düzdeğişmece gerçeklik etkisi yaratmak üzere kullanılır.

Doğru Cevap: C

Soru 119

I. Anlamın metnin kendisinde oluştuğunu savunan yapısalcı dilbilimden farklı olarak, anlamın özne-metin ilişkisi ile kurulabileceğini savunan postyapısalcı dilbilim çalışmaları,
“etken izleyici” kavramının oluşması için bir temel hazırlamıştır.
II. Jakobson'un “Söz İncelemesine Giriş” çalışması etken izleyici yaklaşımı için önemli bir çalışmadır.
III. İletişim çalışmalarında etken izleyici yaklaşımıyla çalışan önemli isimler; kültürel çalışmalardan Hall, Morley, Fiske ve Ang ve Radway gibi bazı feminist araştırmacılardır.
Post yapısalcılık ve medya metinlerine ilişkin verilen bilgilerden hangileri doğrudur?

Yalnız II

I-II

II-III

I-III

I-II-III

Açıklama:

Anlamın metnin kendisinde oluştuğunu savunan yapısalcı dilbilimden farklı olarak, anlamın özne-metin ilişkisi ile kurulabileceğini savunan postyapısalcı dilbilim çalışmaları,
“etken izleyici” kavramının oluşması için bir temel hazırlamıştır. Barthes’ın S/Z çalışması, “okurcul metinler” ve “yazarsıl metinler” ayrımıyla bu yoldaki diğer bir kilometre taşıdır. İletişim çalışmalarında etken izleyici yaklaşımıyla çalışan önemli isimler; kültürel çalışmalardan Hall, Morley, Fiske ve Ang ve Radway gibi bazı feminist araştırmacılardır.

Doğru Cevap: D

Soru 120

1970 sonrası Batılı toplumlardaki değişimleri hipergerçeklik, simülasyon ve simülark gibi bazı metaforlarla açıklamaya çalışan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Ang

Stuart Hall

David Morley

Fiske

Jean Baudrillard

Açıklama:

Fransız düşünür Jean Baudrillard postmodern olarak adlandırılan 1970 sonrası Batılı toplumlardaki değişimleri hipergerçeklik, simülasyon ve simülark gibi bazı metaforlarla açıklamaya çalışmıştır. “Sanayi ötesi toplum” olarak da adlandırılan postmodern dönem, Baudrillard için göstergeler çağıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 121

Aşağıdakilerden hangisi yapısalcı düşünürlerden biri değildir?

Saussure

Jakobson

Levi-Strauss

Freud

Barthes

Açıklama:

Yapısalcılık insan eylemlerinin tüm sorumluluğunu özgür bireye bırakan Hümanizmin tersine, bireyin eylemlerinin toplumsal yapı tarafından belirlendiğini savunan ve özellikle 1960’lı yıllara damgasını vuran düşünce akımıdır. Akım, Fransa’dan yükselmiştir; ancak tüm dünyada takipçileri olmuştur. Önde gelen yapısalcı düşünürler dilbilimci Saussure ve Jakobson, antropolog Levi-Strauss, göstergebilimci Barthes, felsefeci Althusser ve Foucault ve psikiyatri alanında Lacan’dır

Doğru Cevap: D

Soru 122

Zihnimizde herhangi bir şeyle ilgili toplum tarafından üzerinde uzlaşılmış imaja Saussure'ye göre ne ad verilir?

Dil

Gösteren

Gösterilen

Eş-süremli

Art süremli

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 123

İlkel mitlerin ortak yapılarını inceleyen düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Saussure

Levi-Strauss

Jakobson

Barthes

Althusser

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 124

Aşağıdakilerden hangisi simgeye örnek olamaz?

Sözcükler

Rakamlar

Zeytin dalının barışı ifade etmesi

Sıkılmış bir yumruğun zaferi işaret etmesi

Tuvalet kapılarına konan kadın ve erkek figürleri

Açıklama:

Simge' de, gösterge ve nesne arasında ne bağlantı ne de benzerlik vardır. Simgenin anlaşılmasını sağlayan tek neden, simgenin yerine geçtiği nesne ya da canlıyı nitelemesi konusunda, toplumların üstünde anlaşmış olmalarıdır. En çok bilinen simge, sözcüklerdir. Kullandığımız tüm sözcükler belli bir anlaşmaya dayalıdır. Pierce’deki anlaşma kavramı ile Saussure’ün uzlaşma kavramı arasında benzerlik vardır. Rakamlar da çok bilinen simgelerdendir. Beyaz güvercin ve zeytin dalı da evrensel ve çok bilinen simgelerdendir ve bilindiği gibi barışı simgelerler. Zafer işareti, sıkılmış yumruk yine çok bilinen simgeler arasındadır.

Doğru Cevap: E

Soru 125

Eğretileme (metafor) ve düzdeğişmece (metanomi), aşağıdaki hangi düşünürün göstergebilim alanına kazandırdığı kavramlardır.

Jakopson

Levi-Strauss

Barthes

Lacan

Althusser

Açıklama:

Yapısalcı dilbilimin önemli temsilcilerinden olan Roman Jakobson, Rus kökenli olup çok çeşitli dilbilim çevrelerinde bulunmuş ve 1940’lardan sonra akademisyenliğe A.B.D.’de devam etmiştir. Göstergebilimin en çok kullanılan (iletişim alanında da) analitik kavramları olan eğretileme (metafor) ve düzdeğişmece (metanomi), Jakobson’ın alana kazandırdığı kavramlardır. Eğretileme ve düzdeğişmece, günümüzde sinema metinlerinden haber metinlerine; fotoğraf metinlerinden reklam metinlerine, tüm medya ürünlerinin analizinde kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 126

Aşağıdakilerden hangisi Göstergebilimi doğrusal modellerden farklı kılan özelliklerden biri değildir?

Göstergebilim dikkati öncelikle metinlere yöneltir.

Göstergebilim alıcının konumuyla ilgilenir

Alıcı terimi yerine okuyucu terimini tercih eder

Okuyucunun birçok süreç modelinin iddia ettiğinden çok daha aktif bir rol oynadığını kabul eder

Tarihsel bağlamın anlam üzerindeki etkisine odaklanır

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse ünitenin giriş bölümünü yeniden gözden geçirin.
Sorumuzun doğru cevabı E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 127

Aşağıdaki bilim insanlarından hangisi Göstergebilimci olarak gösterilemez?

Lasswell

Saussure

Jakobson

Levi-Strauss

Barthes

Açıklama:

Sorunuzun cevabı doğru değilse Yapısalcı Dilbilimsel ve Göstergebilimsel Yaklaşımlar başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 128

Saussure dilin düşünceleri ifade eden bir göstergeler sistemi olduğunu ve diğer gösterge sistemleri içinde en önemlisi olduğunu vurgulamıştır ve önemli ayrımlara dikkat çekmiştir. Aşağıdakilerden hangisi bu ayrımlardan biri değildir?

Dil ayrımı

Söz ayrımı

Gösterene sahip olması

Eş-süremli dil analizi

İçerik analizi

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Saussure başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 129

Aşağıdakilerden hangisi Levi-Strauss'un geliştirdiği analiz modelinde yer alan öğelerden biri değildir?

Gösterenler

Gösterge Sistemleri

Metnin Verdiği Haz

Derin Yapısal Karşıtlıklar

Vaat Edilenler

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Levi-Strauss başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 130

Eğretileme ve Düzdeğişmece hangi bilim insanının alana kazandırdığı kavramlardır?

Pierce

Jakobson

Barthes

Levi-Strauss

Saussure

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Jacobson başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Eğretileme ve Düzdeğişmece hangi bilim insanının alana kazandırdığı kavram Jakobson'dur

Doğru Cevap: B

Soru 131

Aşağıdakilerden hangisi Jacobson'un iletişim modelinde yer alan kavramlardan biri değildir?

Bağlam

İleti

Temas

Gürültü

Kod

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Jacobson başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 132

Aşağıdakilerden hangisi Fiske'nin metin-izleyici ilişkisiyle ilgili geliştirdiği kavramlardan olan "dikey metinlerarasındalık" i ifade eder?

Potansiyel anlamların hakim okuma lehine kapanması

Metnin hem yazılırken hem de okunurken, anlamın diğer metinlere başvurularak biçimlendirilmesidir.

Anlam oluşumunda farklı türden metinlerle kurulan ilişkidir.

Aynı tür metinler (örneğin televizyon dizileri gibi) arasında cinsiyet, karakter ve içerik olarak birbirine göndermede bulunulmasıdır.

İzleyicinin farklı anlamlandırma ve müzakerelere açık olmasıdır.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Fiske ve Etken İzleyici başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 133

Tüketim Toplumu kavramı hangi Göstergebilimciye aittir?

Baudrillard

Fiske

Morley

Hall

Jakobson

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse BAUDRİLLARD VE GÖSTERGELER başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 134

Aşağıdakilerden hangisi Birinci Simülakra Çağı'na ait özelliklerden biri değildir?

Rönesansla başlar

Feodal dönemde katı hiyerarşik bir toplumsal düzen vardı.

Bu toplumdaki grupların statü göstergeleri şeffaf ve belirgindi.

Sanayi Devrimi ile ortaya çıkmıştır.

Birinci Simülakra Çağı ile birlikte simülasyonlar da başlamıştır.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Hipergerçeklik, Simülasyon ve Simülakra başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 135

Aşağıdakilerden hangisi Üçüncü Simülakra Çağı'na ait özelliklerden biri değildir?

Bilişim teknolojileri dönemindedir.

Yeni bilişim teknolojileri ve medyayla artık her şeyin gerçeği bize birer gösterge ve imaj olarak kodlanarak ulaşmaktadır.

Hizmet sektörü genişlemiş ve imajlar çoğalmıştır.

Baudrillard düşüncesinde bu göstergeler ve imajlar kitlelere daha somut olarak televizyon ile ulaşmaktadır.

Sanat eseri de mekanik olarak üretilebilmiş ve çoğaltılmıştır.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Hipergerçeklik, Simülasyon ve Simülakra başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 136

'Çoklu okuma' kavramını ortaya atan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Hall

Morley

Fiske

Ang

Radway

Açıklama:

“Etken izleyici” ve “çoklu okuma” kavramları iletişim alanında, “Kültürel Çalışmalar” yaklaşımının ortaya attığı kavramlardır. Özellikle çoklu okuma kavramı Kültürel Çalışmalar’ın yaşayan en önemli temsilcisi Stuart Hall’a aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 137

Kodlanan niyetlerin alıcı tarafından bir kısmının kodlandığı niyetle, bir kısmının ise tartışmalı olarak okunmasını Stuart Hall aşağıdakilerden hangisi ile adlandırmaktadır?

Hakim okuma

Karşıt okuma

Tartışmalı okuma

Etken okuma

Pasif okuma

Açıklama:

Hakim okuma, medya metinlerinin izleyici tarafından metinleri üretenlerin kodladığı niyetle kod açımını yapmasıdır. Tartışmalı okuma, kodlanan niyetlerin bir kısmının kodlandığı niyetle, bir kısmının ise tartışmalı olarak okunmasıdır. Karşıt okumada ise, metni üretenlerin kodladıkları niyetlerin karşıt bir bakış açısıyla kod açımı yapılır. Etken izleyici ise, medya metinleri üstünde tartışmalı ve karşıt okuma yapabilen ve kendi anlamını üretebilen izleyicidir. Zaten Hall düşüncesinde anlam üretimi bir göstergeler ve mücadele alanıdır. Anlamlar izleyiciye verilmez, anlamı izleyici kendisi üretir

Doğru Cevap: C

Soru 138

Metin-izleyici ilişkisiyle ilgili olarak açık metin/kapalı, yapımcıl metin, metinlerarasılık gibi kavramları ortaya atan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Radway

Ang

Hall

Fiske

Morley

Açıklama:

Morley’in çalışmalarından etkilenen John Fiske’nin önde gelen çalışmaları “Televizyon Kültürü” (Television Culture) (1987), “Popüler Kültürü Okumak” (Reading the Popular) (1989) ve “İktidar Oyunları ve İktidarın İşleyişi” (Power Plays Power Works) (1993)’dir. Fiske’nin çalışmaları izleyicinin medya metinleri karşısında “etken” olduğu varsayımına dayanır. Fiske düşüncesinde anlamın inşa edilmesinde ne metin ne de izleyici öncelikli bir öneme sahiptir. Fiske’ye göre “bir medya metni okunduğu anda bir metin olur”. Fiske’nin metin-izleyici ilişkisiyle ilgili geliştirdiği kavramların bazıları televizyon metinleri ile ilgilidir. Bu kavramlardan bir tanesi açık metin/kapalı metin ikiliğidir. Açık metin izleyicinin farklı anlamlandırma ve müzakerelere açık olması, kapalı metin ise potansiyel anlamların hakim okuma lehine kapanmasıdır. Fiske’ye göre televizyon yayınları sadece bir program değil, aynı zamanda göstergebilimsel bir deneyimdir. Fiske’nin diğer bir kavramı Barthes’ın yazarsıl ve okurcul metin ayrımından geliştirdiği, yapımcıl metin (producerly text) kavramıdır. Fiske’ye göre televizyon programları açık metinlerdir ve çok anlamlıdır. Yapımcıl metin, izleyicinin televizyon metinlerinden ürettiği anlamları işaret eder. Fiske’nin metin-izleyici ilişkisi üstüne kullandığı diğer bir kavram da, “Hall ve Çoklu Okuma” bölümünde değinilen dilbilimci Kristeva’nın metinlerarasılık (intertextuality) kavramıdır. Metinlerarasılık metnin hem yazılırken hem de okunurken, anlamın diğer metinlere başvurularak biçimlendirilmesidir. Metni yazan kişi başka metinlerden alıntı yaparken, metni okuyan izleyici de metni anlamdırırken başka başka metinlere başvurur. Böylelikle bir metin kendi başına bir anlam taşımaktan ziyade, diğer metinlerle olan ilişkileriyle anlam kazanır

Doğru Cevap: D

Soru 139

'Kitleleri böylesine uyumlu bir “sessiz çoğunluk” haline getiren temel motivasyon; medya devrimi sonucu oluşan enformasyon ve göstergelerin aşırılığıdır' aşağıdaki kişilerden hangisine aittir?

Baudrillard

Radway

Hobson

Ang

Fiske

Açıklama:

Postmodernizm Marksizmi ise, fazla “ekonomik temelli” olmasından dolayı eleştirir. Postmodernizm, Marksizmi toplum bilimi olarak ekonomik temelli sınıf çıkarlarından yola çıktığı için ve ırk, yaş, toplumsal cinsiyet, etnik köken ve hetereoseksüel olmayan cinsel kimlikler ayrımına dayanan toplumsal ve politik dinamikleri yok saydığı için de eleştirmektedir. Baudrillard’a göre de modernitenin sınıf ve sınıf çatışmasını öne çıkaran kuramları, postmodernite çağında içe doğru patlayarak (implosion) anlamlarını yitirmektedir. Çünkü artık kitleler sınıf eylemliliği içinde değil, “olağanüstü uyumluluk” (hyperconformity) aşamasında yaşamaktadırlar. Baudrillard’a göre kitleleri böylesine uyumlu bir “sessiz çoğunluk” haline getiren temel motivasyon; medya devrimi sonucu oluşan enformasyon ve göstergelerin aşırılığıdır. Postmodern çağda gerçeklik medya tarafından kodlanan göstergeler aracılığı ile oluşturulur. Göstergeler aracılığı ile oluşturulan hipergerçekliktir.

Doğru Cevap: A

Soru 140

Bireylerin gerçeğe bakarak modeli değil, kendilerine sunulan modele bakarak hipergerçekliği inşa etmektesini Baudrillard ne olarak adlandırmaktadır?

Simülakra

Simülasyon

Yeni gerçeklik

Yapımcıl metin

Yatay metinlerarasılık

Açıklama:

Baudrillard postmodern dönemdeki bireyin medya ile ve özellikle de televizyon ile kapsanmış yaşamını ve bu yaşamın “gerçekliğini” sorgular. Postmodern dönemde birey artık o kadar yoğun bir şekilde medya göstergeleri, taklitler ve temsil süreçleriyle çevrilmiştir ki, Baudrillard’a göre medya tarafından oluşturulan bu kod düzeni bireyin yeni gerçekliğidir. Medya tarafından oluşturulan bu kod düzeninin adı hipergerçekliktir. Bu kod düzeni içindeki göstergelerin bir göndergesi yoktur. Diğer bir deyişle, Baudrillard’ın düşüncesinde medyanın kendi gerçekliği vardır, yani hipergerçeklik ve hipergerçekliğin reel yaşamdaki gerçekliği temsil etmesi söz konusu olmamaktadır. Türkçe’de “benzeşim” olarak da tanımlanan simülasyon, Baudrillard’da gösteren konumundaki görüntünün, gösterilen konumundaki nesnel gerçeği yansıtma niteliklerinin kaybolması ile ilgilidir. Artık bireyler gerçeğe bakarak modeli değil, kendilerine sunulan modele bakarak hipergerçekliği inşa etmektedir. Örneğin her insan için özlemi duyulan ev, yuva mekanları, gerçeklikten hareketle modellenmemekte; dergilerden, reklamlardan yani medya dünyasından alınan modellerle inşa edilmektedir. Hipergerçeklik medya uzamında oluşturulmuş bir kurgudur, ancak birey tarafından gerçek olarak yaşanmaktadır. Medya ya da televizyon tarafından kodlanan bu hipergerçeklik, insan ya da toplum yaşamıyla ilgili olguların taklididir. Bu taklit, Baudrillard tarafından simülasyon olarak adlandırılır. Burada reel yaşama dair gerçeğin simüle edilmesi söz konusudur. Bu simülasyonları bireyler “aşırılaşmış imajlar” olarak yaşarlar. İmajların ve enformasyonun çoğalması ile beraber kitleler “sessiz çoğunluk” haline gelirler ve bu da Baudrillard’a göre “toplumsalın sonu”dur. Bireylerin reel yaşama dair gerçekliklerinin, simülasyonlarla temsil edilen bir evrene dönüşmesini, Baudrillard simülakra olarak adlandırır.

Doğru Cevap: B

Soru 141

Herhangi bir somut nesne, durum ya da kavramın yerine geçen ve onu işaret eden resim, yazı ve görüntüyü aşağıdakilerden hangisi en iyi tanımlar?

Sistem

Sembol

Gösterge

Bildirim

Görüntü

Açıklama:

Gösterge (işaret) herhangi bir somut nesne, durum ya da kavramın yerine geçen ve onu işaret eden resim, yazı ya da görüntüdür.

Doğru Cevap: C

Soru 142

Göstergebilim iletişim bilimindeki doğrusal modellerden farklı olarak aşağıdakilerden hangisine öncelikli bir şekilde odaklanır?

Metin

Görsel

Sistem

Kaynak

Kanal

Açıklama:

Göstergebilim iletişim bilimindeki doğrusal modellerden farklı olarak dikkatini öncelikle metinlere (text) yöneltir.

Doğru Cevap: A

Soru 143

Yapısalcılığa göre bireylerin eylemlerini aşağıdakilerden hangisi belirlemektedir?

Bireyin tercihleri

Toplumsal yapı

Davranış kalıpları

Deneyim havuzu

Eğitim durumu

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 144

Aşağıdakilerden hangisi önde gelen yapısalcı düşünürlerden biri değildir?

Jakobson

Barthes

Levi-Strauss

Radway

Saussure

Açıklama:

Önde gelen yapısalcı düşünürler dilbilimci Saussure ve Jakobson, antropolog Levi-Strauss, göstergebilimci Barthes, felsefeci Althusser ve Foucault
ve psikiyatri alanında Lacan’dır.
Radway

Doğru Cevap: D

Soru 145

Aşağıdakilerden hangisi modern dilbilimin tartışmasız kurucusu olarak kabul edilmektedir?

Jakobson

Levi-Strauss

Barthes

Althusser

Saussure

Açıklama:

İsviçreli dilbilimci Ferdinand de Saussure modern dilbilimin tartışmasız kurucusu olarak kabul edilmektedir

Doğru Cevap: E

Soru 146

Saussure’ye göre gösterge kavramı aşağıdakilerden hangi yapıya sahiptir?

Gösterge/imge

Gösteren/metin

Gösteren/gösterilen

Dil/söz

Söz/davranış

Açıklama:

Saussure dili incelerken üç önemli ayrıma işaret etmiştir:
• Dil (la langue) ve söz (parole) ayrımı,
• Gösterge (işaret) kavramının ikili bir yapıya (gösteren/gösterilen) sahip olması,
• Eş-süremli (synchronic) ve art süremli (diachronic) dil analizidir.

Doğru Cevap: C

Soru 147

İletişim alanında göstergebilimsel çalışmaların bir başvuru kaynağı olan “Mitler” çalışması aşağıdaki isimlerden hangisine aittir?

Jakobson

Levi-Strauss

Althusser

Barthes

Saussure

Açıklama:

İletişim alanındaki göstergebilimsel çalışmalarda bir başvuru kaynağı olan “Mitler”
çalışmasında Barthes, mit, ideoloji, düzanlam, yananlam kavramlarını kullanmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 148

Aşağıdakilerden hangisi Jakobson’un doğrusal iletişim modeline eklediği kavramları gösterir?

Gönderen-ileti-alıcı

İleti-kanal-alıcı

Kanal-alıcı-geribildirim

Kod-ileti-kanal

Bağlam-temas-kod

Açıklama:

Jakobson’un doğrusal iletişim modeline eklediği kavramlar;
bağlam, temas ve kod’dur.
Bağlam-temas-kod

Doğru Cevap: E

Soru 149

Postyapısalcı dilbilim çalışmalarına göre anlam aşağıdakilerden hangisi ile kurulabilir?

Metnin kendisi

Özne-metin ilişkisi

Öznenin kendisi

Alıcının deneyimi

Alıcı-anlam ilişkisi

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 150

Aşağıdakilerden hangisi Baudrillard’ın sanayi ötesi toplum olarak da adlandırılan döneme verdiği isimdir?

Göstergeler çağı

Nesnelerin çağı

Hipergerçek çağı

Pozitivizm çağı

Tüketim çağı

Açıklama:

“Sanayi ötesi toplum” olarak da adlandırılan postmodern dönem,
Baudrillard için göstergeler çağıdır.

Doğru Cevap: A

Ünite 7

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Marx’ın düşüncelerini doğru ifade etmemiştir?

Toplumsal yaşamın temelini üretim süreci oluşturur.

Üretim sürecinin temel öğesi işgücüdür.

Üretim sürecinde kullanılan hammadde ve doğal kaynaklarla araç gereçlere üretim ilişkileri denir.

İşgücü ve üretim araçları toplumun üretim güçlerini oluştururlar.

Üretim ilişkileri ve üretim güçleri bir bütün olarak toplumdaki üretim biçimini belirler.

Açıklama:

Üretim sürecinde kullanılan hammadde ve doğal kaynaklarla araç ve gereçler de üretim araçlarını oluştururlar. İşgücü ve üretim araçları da toplumun üretim güçlerini oluştururlar. Üretim güçleri, üretim sürecinin yalnızca bir yanıdır. Öteki yanı da üretim ilişkileridir. Üretim ilişkileri, üretim süreci sırasında, toplumun bireyleri arasında, mülkiyet ilişkileri çerçevesinde gelişen toplumsal ilişkileri kapsar.

Doğru Cevap: C

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi Marx’ın yabancılaşma kavramını doğru ifade etmemiştir?

İnsanların birbirinden ya da içinde bulunduğu ortam ya da zamandan uzaklaşmalarıdır.

Yabancılaşmış bir insan hayatı insanın özüne aykırı, doğasına uygun düşmeyen bir yaşam biçimidir.

İş ve emek yabancılaşmıştır; çünkü insanlar köleleşmiştir, sömürülmektedir.

İnsanların yabancılaşmasında toplumsal sınıfların bir etkisi yoktur.

Yabancılaşma” maddi alanda ya da duygu ve düşünce alanında olabilir.

Açıklama:

İnsanlar (burjuvazi, üst sınıf, seçkinler, alt sınıf, işçi sınıfı, köylüler, köleler gibi) toplumsal sınıfların varlığı nedeniyle; rekabet olgusu nedeniyle yabancılaşmıştır. Öte yandan insan emeğinin doğanın üstündeki etkisiyle oluşan ürünler de insana yabancılaşmıştır. Para üreticilerin yaşamına egemendir. Kapital (sermaye), üretim araçlarını gerçek yaratıcılardan ayırıp, onlara yabancılaştırarak topluma kendi yasalarını zorla kabul ettirir.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi Marx’ın görüşlerinden birini doğru ifade etmiştir?

Toplumun egemen maddi gücü olan sınıf o toplumdaki egemen zihinsel güç değildir.

Maddi üretim araçlarını elinde bulunduran sınıf aynı zamanda zihinsel üretim araçlarını da elinde bulundurmaz.

Maddi üretime sahip olan veya üretimi denetleyen sınıf, aynı zamanda düşünsel üretimi de denetler.

Marx düşünceyi açıklama özgürlüğünü aynı zamanda mülkiyet özgürlüğü olarak niteler.

Üretim araçlarına sahip egemen sınıfın düşünceleri o dönemin egemen düşünceleri olmaz.

Açıklama:

Marx’a göre egemen sınıfın düşünceleri, bütün çağlarda, egemen düşüncelerdir. Başka bir deyişle her tarihsel dönemde toplumun egemen maddi gücü olan sınıf, aynı zamanda egemen zihinsel güçtür. Maddi üretim araçlarını elinde bulunduran sınıf, aynı zamanda zihinsel üretimin araçlarını da elinde bulundurur. Bu araçlar o kadar birbirinin içine girmiş durumdadırlar ki; zihinsel üretim araçlarına sahip olmayanların düşünceleri de bu egemen sınıfa bağımlıdır. Egemen düşünceler ise egemen maddi ilişkilerin fikirsel ifadesinden başka bir şey değildir. Marx’a göre maddi üretime sahip olan veya üretimi denetleyen sınıf, aynı zamanda düşünsel üretimi de denetler. Örneğin herkes düşüncesini açıklama özgürlüğüne sahiptir; fakat bunu ancak dağıtım araçlarına ve olanaklarına sahip olanlar kullanabilir. Bu nedenle Marx, düşünceyi açıklama özgürlüğünü; özellikle basın özgürlüğünü “mülkiyet özgürlüğü” olarak niteler. Üretim araçlarına sahip egemen sınıfın düşünceleri o dönemin egemen düşünceleri olur ve düşünsel üretim araçlarından yoksun olanlar bu egemenliğin altına girerler.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Kitle iletişim araçlarının hem “meta üretimi” ve değiş tokuşunda “artıdeğer” yaratıcıları olarak doğrudan bir rolü olduğunu hem de reklamcılık yoluyla meta üretiminin diğer kesimlerinde artı-değer üreterek dolaylı bir rol oynadığını gösteren hangi yaklaşımdır?

kültürel bağımlılık

siyasal ekonomi yaklaşımı

kültürel emperyalizm

medya emperyalizmi

elektronik sömürgecilik

Açıklama:

Bir mal yalnızca kullanım amacıyla değil de başka bir ürünle değiştirme ya da satma amacıyla üretiliyorsa “meta” olur. Kapitalizm bir meta üretimi sistemidir ve doğası gereği her şeyi metalaştırır. Üretilen malın fiyatı ile bu malın üretimi için ödenen ücret arasındaki fark ise artı-değerdir. Kitle iletişim araçları da doğrudan meta üretirler ve bu üretim sırasında artı-değer yaratırlar. Kitle iletişim araçları metaların reklamını yaparak da dolaylı olarak başka alanlardaki meta üretiminde artı-değer yaratırlar.

Doğru Cevap: B

Soru 5

Firmaların büyümesi ve çeşitli şekillerde birleşmesiyle tekeller ortaya çıkmıştır. Böylece ekonomik bakımdan serbest rekabetin yerini tekel pazarı almıştır. Küçük sanayi yerini büyük sanayiye bırakmış, banka sermayesi de sanayi sermayesi ile birleşerek finans sermayesini ve finans oligarşisini oluşturmuştur. Tekeller, uluslararası kapitalist tekelleri kurmuşlardır. Güçlü kapitalistler tarafından dünyanın paylaşılması tamamlanmıştır ve ilerideki çatışmalar yeniden paylaşım için olacaktır.
Yukarıdaki açıklamalar Marksist görüşün neyle ilgili eleştirisini ifade etmektedir?

ideoloji

emperyalizm

kültür

burjuvazi

medya

Açıklama:

Emperyalizm, eşitsiz bir ilişkinin ürünüdür ve bu eşitsizlik, zayıf tarafın yararına çalışmamaktadır. Emperyalist ilişkide merkez ülkenin egemen güçleri, çevre ülkenin egemen güçlerine nüfuz ederler. Böylece her ikisinin egemen güçlerinin yararına işleyen bir süreç yaratılır. Merkez ve çevre ülkelerin egemen güçleri arasında bir ittifak kurulurken her iki ülkenin çalışan sınıfları arasında bir ittifakın doğması ise önlenmeye çalışılır.

Doğru Cevap: B

Soru 6

Bu yaklaşıma göre kitle iletişim araçları, ülkeleri bağımlılık ilişkileri içine çeken araçlardır. Yaklaşım, kitle iletişim araçlarının reklamlar da dahil olmak üzere tekrarlanan iletilerinin dünya çapındaki izleyicilerin zihinleri üzerindeki etkileriyle ilgilidir. Kitle iletişim araçları, yerli filmler ve yapımlar yüksek kaliteli ve kitlesel olarak üretilen medya iletileri ve sistemlerinin yarattığı kültürel bir tsunami tarafından önemsizleştirildiği için esas olarak İngilizceyi kullanarak zaman içinde giderek daha fazla bireyi daha benzer hale gelmeleri için etkileyecektir.
Yukarıdaki açıklama aşağıdaki hangi yaklaşımı ifade etmektedir?

kültürel maddecilik

siyasal ekonomi

medyada tekelleşme

zihin yönlendirenler

elektronik sömürgecilik

Açıklama:

McPhall’a göre elektronik sömürgeciliğin işleyişi şöyle gerçekleşir: İletişim teknolojileri ithal edilmekte, ithal edilen bu teknolojiyi kurmak için yabancı mühendisler ve teknik elemanlar görev almakta ve bunun için resmi protokoller yapılmaktadır. Bu süreçte yalnızca teknoloji değil, iletişim ürünleri de ithal edilmekte ve yabancıların değerleri, yaşam biçimleri ve beklentileri bu ürünler aracılığıyla egemen kullanmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 7

Kamu mülkiyetinde bulunan işletmelerin özel sektöre aktarılmasına ne denir?

serbestleştirme

deregülasyon

özelleştirme

kuralsızlaştırma

tekelleşme

Açıklama:

1980’li yıllardan itibaren tüm dünyada özelleştirme ve deregülasyon politikaları kitle iletişiminin görünümünü değiştirmiştir. Özelleştirme kamu mülkiyetinde bulunan işletmelerin özel sektöre aktarılmasıdır. Örneğin daha önce devlet eliyle yürütülen posta, telefon, telekomünikasyon hizmetleri özelleştirilerek özel sektöre devredilmiştir. Deregülasyon ise yasal düzenlemelerin ortadan kaldırılarak kamu mallarının özel sektöre devredilmesidir. Kavram olarak kuralsızlaştırma ya da serbestleştirme gibi karşılıkları olan deregülasyon, kitle iletişiminin kamu gücünün denetiminden çıkmasını ifade eder.

Doğru Cevap: C

Soru 8

Bu kavrama göre, kültürel ürünler de diğer mallar gibi seri olarak üretilmekte, dağıtılmakta ve tüketilmektedir. Kültür ürünlerinin metalaşması ise boyun eğmeyi, tektipleşmeyi ve totaliterliği beraberinde getirmektedir.
Yukarıdaki açıklamalar hangi kavramı açıklamaktadır?

Frankfurt okulu

kültür endüstrisi

eleştirel okul

eleştirel kuram

propaganda

Açıklama:

Adorno ve Horkheimer, 1940’lı yılların ortalarında okulun genel yaklaşımını ifade eden “kültür endüstrisi” kavramını geliştirmişlerdir. Kültür endüstrisi düşüncesi Adorno ve Horkheimer tarafından Kültür Endüstrisi: Kitle Aldanımı Olarak Aydınlanma denemesinde açıklanmıştır. Burada tekellerin egemenliği altındaki bütün kitle kültürünün özdeş olduğu savunulmuş, aynı zamanda kültür ve eğlencenin karışımının bir sonucu olarak bu kültürün kargaşa olduğu belirtilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Düşüncenin endüstrileşmesini özendiren, en son ürünü anlam olan büyük ölçekli kuruluşları, örgütleri, pratikleri, en genel biçimiyle çağdaş iletişim araçlarını anlatan kavrama ne denir?

Frankfurt okulu

kültür endüstrisi

eleştirel okul

bilinç endüstrisi

eleştirel kuram

Açıklama:

Bilinç endüstrisi kavramı, Frankfurt Okulu’nun önerdiği “kültür endüstrisi” fikrinin bir benzeridir. Hans Magnus Enzensberger, 1974’te yayınlanan The Consciousness Industry: On Literature, Politics and the Media (Bilinç Endüstrisi: Edebiyat, Siyaset ve Medya) adlı eserinde insan aklının toplumsal bir ürün olarak yeniden üretilmesine yarayan mekanizmaları tanımlamıştır. Bu mekanizmalar arasında kitle iletişim araçları ve eğitim kurumları vardır.

Doğru Cevap: D

Soru 10

İzleyicilerin mesajları/metinleri nasıl “okudukları” veya yorumladıkları (şifre çözme, anlam verme) üzerine eğilir. Yukarıdaki açıklamalar hangi kavramı açıklamaktadır?

propaganda

kültür endüstrisi

alımlama

küreselleşme

kültürel bağımlılık

Açıklama:

Alımlama çalışmaları “aktif izleyici” savının ve anaakım “kullanımlar ve doyumlar” yaklaşımının günümüzdeki liberal-çoğulcu biçimlerinden biridir.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Karl Marx yabancılaşma ile neyi ifade etmektedir?

İnsanların birbirinden ya da içinde bulunduğu ortam ya da zamandan uzaklaşmaları.

Doğal kaynakları ya da hammaddeleri işleyerek yaşamın temel gereksinmelerini üretmek.

Üretim sürecinde kullanılan hammadde, doğal kaynaklar, araç ve gereçler

İş gücü ve üretim araçları

Üretim araçlarının mülkiyetine sahip sınıf.

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi ya da hangileri siyasal ekonomi yaklaşımı için doğrudur?
I. Siyasal ekonomi bir bilim dalı olarak Adam Smith ile birlikte yerleşmiştir.
II. Marksist düşüncedeki siyasal ekonomistler kâr” ın kaynağının emeğin sömürüsüne dayandığını belirtirler.
III. Marx’ın görüşlerinden yola çıkılarak ortaya konan siyasal ekonomi yaklaşımına göre; kitle iletişim araçlarını ellerinde bulunduran sınıf çıkarlarını meşrulaştırılmaktadır.

Yalnız II

I-III

I-II-III

Yalnız I

II-III

Açıklama:

Siyasal ekonomi için verilen bilgilerin tamamı doğrudur.

Doğru Cevap: C

Soru 13

"Eleştirel siyasal ekonomi, tarihsel konumlanışı nedeniyle zaman ve mekanın tarihsel özelliklerini dikkate almayan yaklaşımlardan farklıdır" görüşü eleştirel siyasi ekonominin hangi özelliği bağlamında anaakım ekonomiden ayrılmaktadır?

Eleştirel siyasal ekonomi bütüncüldür

Eleştirel siyasal ekonomi tarihseldir.

Merkezi olarak kapitalist girişim ile devlet müdahalesi arasındaki dengeyle ilgilenir.

Adalet, eşitlik, kamu yararı gibi temel ahlaki sorunlarla ilgilenebilmek için verimlilik gibi teknik konuların ötesine gider.

Ekonomiyi ayrı ve uzmanlaşmış bir alan olarak ele alınmaz.

Açıklama:

Eleştirel siyasal ekonomi, anaakım ekonomi biliminden dört özellik açısından farklılaşır. Golding ve Murdock' a göre; Eleştirel siyasal ekonomi tarihseldir. Hem dinamik hem de sorunlu olarak tanımladığı geç kapitalizmin incelenmesi ve betimlenmesiyle ilgilenir. Eleştirel siyasal ekonomi, bu tarihsel konumlanışı nedeniyle zaman ve mekanın tarihsel özelliklerini dikkate almayan yaklaşımlardan farklıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Kültürel Emperyalizme ilişkin verilen bilgilerden hangisi doğru değildir?

Yalnızca iletişim alanı ile ilgili değil; uluslararası ilişkiler, antropoloji, eğitim, bilim, tarih, edebiyat ve spor alanlarındaki olayları açıklamak için de kullanılmaktadır.

Schiller'e göre; kapitalist sistemin yayılması, korunması ve daha iyiye gitmesi için çalışan bir araçtır.

Schiller çok uluslu şirketlerin ideolojilerinin reklam ile modern dünya sistemine yayılıp, korunduğunu ifade etmektedir.

Kitle iletişim araçlarında kültürel emperyalizmden bahsetmek doğru bir varsayım değildir.

Armand Mattelart ve Ariel Dorfman' a göre Disney çocuk romanlarında; Amerikan yaşam biçiminin üstünlüğü, tahakküm altındaki insanların geriliği, tüketicilik, paranın üstünlüğü, basmakalıp çocuklaşmış üçüncü dünya, kapitalizmin doğallığı ve anti-devrimci propaganda vurgulanmaktadır.

Açıklama:

Kültürel emperyalizm de ekonomik sömürü ya da askeri kuvvetin ötesine geçen bir sürecin boyutlarını ayırt eder. İletişim alanının yanı sıra uluslararası ilişkiler, antropoloji, eğitim, bilim, tarih, edebiyat ve spor alanlarındaki olayları açıklamak için de bir çerçeve
olarak kullanılan kültürel emperyalizm kavramı, 1960’larda ortaya çıkmış ve 1970’lerden beri bir araştırma odağı olmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi Oliver Boyd-Barrett tarafından ortaya atılan medya emperyalizminin biçimleri dışında kalmaktadır?

İletişim medyasının şekli: Alıcının kullandığı teknoloji

Endüstriyel yapı setleri

Medya firmalarındaki ideal pratikle ilgili neyin nasıl yapılacağını içeren değerler

Bedava öğle yemeği

Belli kitle iletişim araçları içeriklerinin (ürünlerin) ithali

Açıklama:

D şıkkı Kanadalı ekonomist Dallas Smythe’e göre kitle iletişim araçları tekelci kapitalist sistemin bir buluşudur. Bu araçlar, izleyicileri kitle halinde üretirler ve reklamcılara satarlar. Smythe, kitle iletişim araçlarının içeriğini; yani haber, eğlence, müzik, spor, film, tartışma gibi her türlü programı, “bedava öğle yemeği” olarak niteler.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Kitap yazar eşleştirmelerinden hangisi yanlış verilmiştir?

Medya Tekeli-Ben Bagdikian

Elektronik Sömürgecilik: Uluslar arası Yayıncılık ve İletişimin Geleceği- Thomas McPhail

Aydınlanmanın Diyalektiği- Karl Marx

Zihin Yönlendirenler-Herbert Schiller

İletişim: Batı Marksizminin Kör Noktası- Dallas Smythe

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 17

Franfurt Okulu'u düşünürlerinin buluştukları ortak nokta nedir?

Ekonomik sistem ve rekabet

Eleştirel bir duruş benimsemeleri

Kar-zarar üretiminin eleştirisi

Psikanaliz çalışmaları

Varoluşçuluk çalışmaları

Açıklama:

Genel anlamda ise eleştirel okulun düşünürleri arasında tam bir görüş birliğinden söz edilemez. Bazı düşünürlerin birbirine benzer çalışmaları olsa da aralarında temel görüş ayrılıkları vardır. Gerçekte tümkarşı duruş ve direnişleri bir araya getiren Frankfurt Okulu düşünürlerinin ortak noktası, eleştirel bir duruşu benimsemeleridir. Bu düşünürler öncelikle özeleştiri biçiminde kendi duruşlarını sorgulamayı, ardından da insanı köleleştiren tüm baskıcı sistemleri sorgulamayı hedeflemişlerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi Franfurt Okulu'na getirilen eleştirilerden biridir?

İndirgemecilik, seçkincilik ve sağduyusal bilgiye dayanması.

Aktif izleyici varsayımı

Ilusal kültürler ve kimliklerin de etnik, dinsel, cinsel ve sınıfsal farklılıklar temelinde çatışma halinde oldukları,

Ulus-devlet kavramına dayanan kültürel emperyalizm görüşlerinin ideoloji çözümlemesinde sınıf çelişkileriyle ilgilenmedikleri.

Kalkınmacı bakış açısına sahip olmaları.

Açıklama:

Frankfurt Okulu düşünürleri daha çok ideoloji konusu üzerinde odaklanırlar. Bu nedenle
indirgemecilikle, seçkincilikle ve “Hegelci idealizmle” eleştirilirler. Frankfurt Okulu’nun öğretisi, siyasal bir güç olarak işçi sınıfının ortadan kayboluşu ya da çöküşü kavramı nedeniyle “proletaryasız (emekçi sınıfsız) Marksizm” olarak betimlenir. Okul, sınıf hakkındaki yargılarını sınıfların tarihsel gelişimi veya sınıf yapısı hakkında herhangi bir çözümlemeyle desteklemediği ve yalnızca sağduyusal bilgiye dayandığı için eleştirilmiştir.
Diğer şıkla kültür emperyalizmine ve kültür bağımlılığı anlayışlarına getirilen eleştirileri kapsamaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Chomsky'nin propaganda modelinin üçüncü süzgecinde aşağıdakilerden hangisi yer almaktadır?

Reklamcılık

Sert eleştiri

Antikomünizm

Kâr yönelimi

Enformasyon

Açıklama:

Üçüncü süzgeç, medyanın hükümet, iş dünyası ve finanse edilen“uzmanlar” tarafından sağlanan ve birincil kaynaklar ve iktidar temsilcileri tarafından onaylanan enformasyonu esas almasıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 20

Bilinç endüstrisi ve kültür endüstrisi arasındaki temel fark nedir?

Kültür endüstirisi, endüstirileşmiş bireylerin düşünemez hale gelişidir.

Kültür endüstrisi çok geniş ve kapsamlı bir kavramlaştırmayı anlatmasına karşın, “bilinç endüstrisi” kavramı çağdaş iletişim araçlarını anlatır.

Kültür endüstrisine hem burjuva bireyciliğini hem de işçi sınıfının devrimci potansiyelini yıkmaktadır.

Bilinç endüstirisi insanın insan üzerindeki egemenliğinin mevcut düzenini sürdürür.

Bilinç endüstrisi özgün hiçbir şey üretmez;

Açıklama:

Kültür endüstrisi çok geniş ve kapsamlı bir kavramlaştırmayı anlatmasına karşın, Enzensberger’in önerdiği “bilinç endüstrisi” kavramı, düşüncenin endüstrileşmesini özendiren, en son ürünü anlam olan büyük ölçekli kuruluşları, örgütleri, pratikleri, en genel biçimiyle çağdaş iletişim araçlarını anlatır. İletişim araçları; eğitim, din, vb. kurumlarla birlikte bireylerin yerleşik bilinç yapılarını ve anlamlarını yeniden üretir.

Doğru Cevap: B

Soru 21

Eleştirel araştırmalar deyimi ilk kez aşağıdaki düşünürlerden hangisi tarafından kullanılmıştır?

Paul F. Lazarsfeld

Karl Heinrich Marx

Hans Zeisel

Carl Hocland

Kurt Lewin

Açıklama:

Eleştirel araştırmalar deyimi, iletişim alanında ilk kez Paul F. Lazarsfeld tarafından, 1941'de kurumların taleplerini ön plana alan "yönetsel çalışmalar"dan farklı bir yaklaşıma yönelik çalışmalarını ABD'de sürdürmek zorunda olan Frankfurt Okulu üyelerinin araştırmalarını tanımlamak için kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Karl Marx'a göre toplumsal yaşamın temelini oluşturan unsur aşağıdakilerden hangisidir?

İşgücü

Üretim araçları

Üretim süreci

Üretim güçleri

Üretim ilişkileri

Açıklama:

Marx'a göre, toplumsal yaşamın temelini üretim süreci oluşturur.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Kapitalist iletişim sistemini ve etkilerini inceleyen yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Ulusal siyasal ekonomik yaklaşım

Uluslararası siyasal ekonomik yaklaşım

Eleştirel siyasal ekonomik yaklaşım

Kültürel çalışmalar

Siyasal ekonomik yaklaşım

Açıklama:

Ulusal siyasal ekonomi konularına eğilen yaklaşımlar, kapitalist iletişim sistemini ve etkilerini incelerler.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi Golding ve Murdock'a göre eleştirel siyasal ekonomiyi anaakım ekonomi biliminden ayıran özelliklerden biri değildir?

Bütüncüllük

Tarihsellik

Kapitalist girişim ile devlet müdahalesi dengesiyle ilgilenmek

Temel ahlaki sorunlarla ilgilenmek

Yeni sömürgeciliğin genel iletişim yapısını incelemek

Açıklama:

Eleştirel siyasal ekonomi, anaakım ekonomi biliminden dört özellik açısından farklılaşır. Golding ve Murdock, bu özellikleri şöyle sıralamaktadır:

Eleştirel siyasal ekonomi bütüncüldür. Ekonomiyi ayrı ve uzmanlaşmış bir alan olarak ele almak yerine, ekonomik örgütlenme ile siyasal, toplumsal ve kültürel yaşam arasındaki etkileşimle ilgilenir. Kültür konusunda, özellikle ekonomik dinamiklerin kamusal kültürel anlatımın yayılım alanı ve çeşitliliği ile bunlardan farklı toplumsal grupların yararlanabilirliği üzerindeki etkiyi araştırırlar.
Eleştirel siyasal ekonomi tarihseldir. Hem dinamik hem de sorunlu olarak tanımladığı geç kapitalizmin incelenmesi ve betimlenmesiyle ilgilenir. Eleştirel siyasal ekonomi, bu tarihsel konumlanışı nedeniyle zaman ve mekanın tarihsel özelliklerini dikkate almayan yaklaşımlardan farklıdır.
Merkezi olarak kapitalist girişim ile devlet müdahalesi arasındaki dengeyle ilgilenir.
Adalet, eşitlik, kamu yararı gibi temel ahlaki sorunlarla ilgilenebilmek için verimlilik gibi teknik konuların ötesine gider.

Doğru Cevap: E

Soru 25

Merkez ülkeler ile periferi ülkeler arasında bir tarafın egemenliğine dayanan, dengesiz bir ekonomik ilişki olduğu varsayımına dayanan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Siyasal ekonomi

Kültürel bağımlılık

Eleştirel siyasal ekonomi

Emperyalizm

Kültürel emperyalizm

Açıklama:

Kültürel bağımlılık yaklaşımı, özellikle Latin Amerika ülkelerine ilişkin araştırmalarla geliştirilmiştir. Bu yaklaşım, merkez ülkeler ile periferi ülkeler arasında bir tarafın egemenliğine dayanan dengeiz bir ekonomik ilişki varsayımına dayanır.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi kültürel bağımlılık yaklaşımına getirilen eleştirilerden biri değildir?

Yaklaşımla yapılan araştırmaların çoğu genelleme düzeyindedir

Bağımsızlık yaklaşımı içinde baskın olan ulus kavramıdır

Yönetici sınıfın kendi içsel çelişkilerini görmezden gelir

Gelişmekte olan toplum bireyleri yalnızca alıcı olarak sunulmaktadır

Gelişmekte olan ülkelerde farklı gelir grubundaki insanların iletiyi aynı biçimde algılamasını beklemektedir

Açıklama:

Kültürel bağımlılık yaklaşımına getirilen eleştirilerden bazıları şunlardır:
Kültürel bağımlılık yaklaşımlarıyla yapılan araştırmaların çoğunun genelleme düzeyinde kalması, ideolojik sürecin özgün dinamiklerini ve bu damiklerin gelişmekte olan ülkelerin bireyleri üzerindeki etkilerini açıkça ortay koyamamaktadır.
Önemli bir nokta da bağımsızlık yaklaşımı içinde baskın olanın toplumsal sınıflar değil, ulus kavramı olduğudur.
Kültürel bağımılık, yönetici-egemen sınıfın, halkın tüm bilincine egemen olan, gücün sınırsız, tek parça bir blok olmayıp, aslında kendi içsel çelişkileri de bulunan bir sınıf olduğunu görmezden gelir.
Ayrıca, gelişmekte olan ülkelerde gelir dağılımı piramidinin farklı basamaklarında yer alan tüm insanların bir iletiyi aynı biçimde algılayacağını beklemek de gerçekçi değildir.
Bu yaklaşım çerçevesinde iletişime kapitalist ilişkilerin üretilmesinde çok güçlü, neredeyse özerk bir rol verilmektedir. Oysa kitle iletişim araçlarını kapitalist üretim ilişkilerinin küresel bir bakış açısında yerleştiren bir çözümleme, bu araçların çok uluslu şirketlerin egemenliğinin belirgin olduğu bir üretim sürecinin bir parçası olduklarını ortaya çıkaracaktır.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Marksist görüşe göre kapitalizmin en yüksek aşaması aşağıdakilerden hangisidir?

Liberalizm

Anarşizm

Emperyalizm

Faşizm

Nazizm

Açıklama:

Marksist görüşte emperyalizm, kapitalizmin eny üksek aşamasıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi medya emperyalizminin dört biçiminden biri değildir?

İletişim medyasının şekli

Endüstriyel yapı setleri

Medya firmalarındaki ideal pratikle ilgili değerler

Meta olarak izleyici

Belli kitle iletişim araçları içeriklerinin ithali

Açıklama:

Medya emperyalizminin dört biçimi vardır:

İletişim medyasının şekli: Alıcının kullandığı teknoloji
Endüstriyel yapı setleri
Medya firmalarındaki ideal pratikle ilgili neyin nasıl yapılacağını içeren değerler
Belli kitle iletişim araçları içeriklerinin ithali.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Smythe'nin görünmez üçgen adını verdiği ilişkiler ağının unsurları aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Yayıncı - reklamcı - izleyici

Siyaset - yayıncı - izleyici

Ekonomi - yayıncı - izleyici

Yayıncı - reklamcı - kitle iletişim aracı

Siyaset - ekonomi - izleyici

Açıklama:

Smythe, görünmez üçgen adını verdiği yayıncılar, reklamcılar ve izleyiciler arasındaki ilişkileri araştırır.

Doğru Cevap: A

Soru 30

İlk olarak Thomas McPhail'in 1981'de yayınlanan kitabında kullandığı ve iletişim donanımı ve dışarıda üretilen yazılımın ithali yoluyla kurumlaşan bağımlılık ilişkisini tanımadığı kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Kültürel madencilik

Elektronik sömürgecilik

Medya emperyalizmi

Yoğunlaşma

Kültür endüstrisi

Açıklama:

Elektronik sömürgecilik kavramı ilk olarak Thomas McPhail'in 1981'de yayınlanan "Electronic Colonialism: The Future of International Broadcasting and Communication" adlı kitabında kullanılmıştır. McPhail, elektronik sömürgeciliği mühendisler, teknisyenler ve ilgili enformasyon protokolleri ile birlikte iletişim donanımının dışarıda üretilen yazılımın ithali yoluyla kurumlaşan bağımlılık ilişkisi olarak tanımlar.

Doğru Cevap: B

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi kitle iletişim araçları ile yapılan anaakım çalışmaları belirleyen yönelimlerden biri değildir?

Eleştirel yaklaşım

Pozitivist yaklaşım

Deneysel yaklaşım

Yapısal-işlevselci yaklaşım

Davranışçı yaklaşım

Açıklama:

Eleştirel yaklaşımlar, kitle iletişimini anlama ve incelemede anaakım yaklaşımlardan farklı seçenekler
sunan çok sayıda çalışmayı içerir. Kitle iletişimiyle ilgili araştırmalarda; pozitivist, deneysel, davranışçı, yapısal-işlevselci yönelimlerle belirlenen anaakım iletişim çalışmalarının toplumsal olguları soyutlayan, var olan sistemin dengesini sürdürme yollarını araştıran mantığına ve hipotezlerine karşı gelişen araştırmaların bütününe “eleştirel yaklaşımlar” adı verilmektedir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Marx'a göre toplumsal sınıflardan biri olan burjuvazinin, diğer bir toplumsal sınıfı oluşturan proletaryanın emeğini sömürmesi sonucunda bu proletaryanın kendinden, çevresinden ve yaptığı işten uzaklaşması durumu ortaya çıkmaktadır. Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilmektedir?

Tükenme

Sömürge

Yabancılaşma

Ayrışma

Yanılsama

Açıklama:

Marx, kapitalizme işin zorunlu, yabancılaşmış, anlamsızlaştırılmış hale getirilmesi nedeniyle eleştiriler yöneltir. Genel olarak “yabancılaşma” kavramıyla anlatılmak istenen; insanların birbirinden ya da içinde bulunduğu ortam ya da zamandan uzaklaşmalarıdır. Ona göre yabancılaşmış bir insan hayatı, insanın özüne aykırı, doğasına uygun düşmeyen bir yaşam biçimidir. “Yabancılaşma” maddi alanda ya da duygu ve düşünce alanında olabilir. Örneğin iş ve emek yabancılaşmıştır; çünkü insanlar köleleşmiştir, sömürülmektedir. Soru kökünde de bu durum örneklendiğinden doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

I. Yeni sömürgeciliğin genel iletişim yapısı
II. İletişim kurumlarının pazar ilişkileri
III. Medya kuruluşlarının sahiplik yapısı
IV. İletişimle ilgili teknolojik ürünlerin ülkeler arasındaki transferi
Yukarıda verilenlerden hangileri iletişim alanındaki ulusal siyasi ekonomi yaklaşımının ele aldığı konular arasında yer almaktadır?

I ve II

I ve IV

II ve III

II ve IV

III ve IV

Açıklama:

İletişim alanındaki siyasal ekonomik yaklaşımlar, genel olarak ulusal ve uluslararası olmak üzere iki
alt bölümde de sınıflandırılabilir: (1) Ulusal siyasal ekonomi konularına eğilen yaklaşımlar, kapitalist iletişim sistemini ve etkinliklerini incelerler. Bu yaklaşımlar iletişim konusunda sosyo-ekonomik yapıya öncelik verirler. Bu bağlamda iletişim kurumlarının ekonomik yapısı, pazar ilişkileri, pazarın denetimi, tekelleşme, iletişim ürünlerinin üretimi ve dağıtımındaki ilişkiler, üretim biçiminin yapısı, iletişim alanında çalışanların örgütsel yapı içindeki yerleri, medya kuruluşlarının sahiplik yapısı gibi konuları araştırırlar. (2) Uluslararası ekonomik düzeni temel alan siyasal ekonomi yaklaşımları ise emperyalizm ya da yeni sömürgeciliğin genel iletişim yapısını incelerler. Bu yaklaşımla yapılan araştırmalar, iletişimle ilgili kurumsal ve teknolojik yapılarla ürünlerin ve ideolojilerin uluslar arasındaki transferi gibi konulara eğilirler. Buna göre II ve III numaralı öncüller, ulusal siyasi ekonominin; I ve IV numaralı öncüller ise uluslararası siyasi ekonominin incelediği konular arasında yer almaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 34

Bir malın "meta" olarak nitelendirilmesi için aşağıdaki özelliklerden hangisine sahip olması gerekir?

Yalnızca kullanım amacıyla üretilmesi

Kişisel çıkar elde etmek amacıyla üretilmesi

Toplumsal fayda sağlamaya dönük olarak üretilmesi

Üzerinde sahiplik iddiası olan bir kitle tarafından üretilmesi

Başka bir ürünle değiştirme veya satma amacıyla üretilmesi

Açıklama:

Siyasal ekonomi yaklaşımı, kitle iletişim araçlarının hem “meta üretimi” ve değiş tokuşunda “artıdeğer” yaratıcıları olarak doğrudan bir rolü olduğunu hem de reklamcılık yoluyla meta üretiminin diğer kesimlerinde artı-değer üreterek dolaylı bir rol oynadığını gösterir. Bir mal yalnızca kullanım amacıyla değil de başka bir ürünle değiştirme ya da satma amacıyla üretiliyorsa “meta” olur. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Eleştirel siyasal ekonominin, bir ülkenin ekonomisini incelerken o ülkenin sahip olduğu kültürel özellikler ile toplumsal yapının etkilerini de hesaba katması, öncelikli olarak aşağıda verilen özelliklerinden hangisi ile ilişkilidir?

Eleştirel siyasi ekonomi yaklaşımı bütüncüldür.

Eleştirel siyasi ekonomi yaklaşımı, geç kapitalizmin özelliklerini betimlemekle ilgilenir.

Eleştirel siyasi ekonomi yaklaşımı, kapitalist girişim ile devlet müdahalesi arasındaki dengeyle ilgilenir.

Eleştirel siyasi ekonomi yaklaşımı, verimlilik gibi teknik konuları temele alır.

Eleştirel siyasi ekonomi yaklaşımı, adalet, eşitlik, kamu yararı gibi temel ahlaki sorunlarla ilgilenir.

Açıklama:

Eleştirel siyasal ekonomi bütüncüldür. Ekonomiyi ayrı ve uzmanlaşmış bir alan olarak ele almak yerine, ekonomik örgütlenme ile siyasal, toplumsal ve kültürel yaşam arasındaki etkileşimle ilgilenir. Kültür konusunda, özellikle ekonomik dinamiklerin kamusal kültürel anlatımın yayılım alanı ve çeşitliliği ile bunlardan farklı toplumsal grupların yararlanabilirliği üzerindeki etkiyi araştırırlar. Buna göre, soru kökünde verilen durum, eleştirel siyasak ekonominin bütncüllük özelliği ile doğrudan ilgilidir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Çok uluslu şirketlerin, medya aracılığı ile belli bir yaşam biçiminin üstünlüğünü vurgulayan içerikleri yoğun bir şekilde yayınlaması durumunu en iyi açıklayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Yabancılaşma

Serbest piyasa ekonomisi

Yatırım ortaklığı

Kültürel emperyalizm

Bütünleşik sermaye bilinci

Açıklama:

Kültür emperyalizmi konusunda en çok siyasal ekonomik yorumlar ve kurum incelemelerinde bulunulmuştur. Schiller, medyanın dünya kapitalizmi içindeki yerini işaret ederek modern dünya sisteminin ideolojik bilişimsel altyapısı olan “çok uluslu şirketleri (ÇUŞ)” merkeze alarak, bu şirketler aracılığıyla modern dünya sisteminin nasıl reklamının yapıldığını, korunup yayıldığını anlatır. Medya aracılığı ile belli bir yaşam biçiminin özendirilmesi ve diğer yaşam biçimlerinden üstün olduğu anlayışının yayılmaya çalışması durumu da bu bağlamda kültürel emperyalizm kapsamında ele alınabilecek bir durumdur. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Serbest pazar ekonomisinin, medya alanında büyük şirketlerin ortaya çıkmasına neden olmasının en olası sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Çok seslilik

Çoğulcu demokrasi

Anti-tröst uygulamaları

Düşünceyi açıklama ve ifade özgürlüğü

Tek seslilik

Açıklama:

Çok seslilik, liberal-çoğulcu kuramda önemli bir yer tutar. Farklı düşüncelere sahip kişilerin bu düşüncelerini toplumsal yaşamda açıkça dile getirebilmeleri anlamına gelen çok seslilik çağdaş demokrasilerin temelidir. Çok seslilik, düşünceyi açıklama ve ifade özgürlüğü ile yakından bağlantılıdır ve demokratik toplumlarda serbest pazarda iş gören kitle iletişim araçları çok sesliliğin sağlanmasının güvencesi olarak görülür. Ancak serbest pazar, doğası gereği tekelleşmeyi beraberinde getirir ve medya alanındaki tekelleşme farklı düşüncelerin ifade edilmesine engel olacağı için “tek sesliliğe” neden olur. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 38

Frankfurt Okulu'nun temsilcilerinden Horkheimer ve Adorno, Aydınlanmanın Diyalektiği adlı eserlerinde, amaçlarının “insanlığın gerçekten insani bir düzeye çıkmak yerine niçin yeni türden bir barbarlığa düştüğünü anlamak” olduğunu ifade ederler.
Buna göre aşağıda verilenlerden hangisi Frankfurt Okulu temsilcilerinin görüşlerine uygun bir ifade değildir?

Günümüzde insanların davranışları, toplumsal mekanizmalar tarafından biçimlendirilmektedir.

İnsanların geleceğini belirleyecek temel etmenler, yöneticiler ve ekonomik sistem arasındaki çatışmalardır.

Ekonomik güçler karşısında birey tamamen hükümsüz bırakılmaktadır.

Ekonomik güçler, doğanın toplum üzerindeki etkisine vurgu yaparak bu etkinin mümkün olan yüksek düzeye ulaşmasını sağlamaktadır.

Kendilerine dağıtılan metaların niceliği, kitlelerin acizliğini adaletsiz bir biçimde arttırmaktadır.

Açıklama:

Horkheimer ve Adorno, Aydınlanmanın Diyalektiği adlı eserlerinde, amaçlarının “insanlığın gerçekten
insani bir düzeye çıkmak yerine niçin yeni türden bir barbarlığa düştüğünü anlamak” olduğunu ifade ederler. Düşünürlere göre ekonomik üretkenliğin artışı bir yandan adil bir dünya için gereken koşulları yaratırken, diğer yandan da teknik aygıta ve bunu elinde tutan toplumsal gruplara halkın geri kalan kısmı üzerinde hadsiz hesapsız bir üstünlük kurmalarını sağlamaktadır. Ekonomik güçler karşısında birey tamamen hükümsüz bırakılmakta ve bu güçler toplumun doğa üzerindeki egemenliğini akla hayale gelmez bir düzeye çıkarmaktadır. Birey kullandığı aygıtın önünde görünmez hale gelirken geçimi yine bu aygıt tarafından çok daha iyi bir biçimde sağlanmaktadır. Kendilerine dağıtılan metaların niceliğiyle birlikte kitlenin acizliği ve güdülme olasılığı da adaletsiz bir biçimde artmaktadır. Buna göre D seçeneğinde verilen ifade Frankfurt Okulu temsilcilerinin görüşlerine uygun bir ifade değildir. Çünkü onlara göre ekonomik güçler, toplumun doğa üzerindeki egemenliği arttırmaktadır. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 39

I. Birinci süzgeç-Egemen medya şirketlerinin büyüklüğü
II. İkinci süzgeç-Reklamcılık
III. Üçüncü süzgeç-Medya şirketi sahiplerinin kar yönelimleri
IV. Dördüncü süzgeç-Komünizm karşıtlığı
Chomsky’nin propaganda modelinin süzgeçleri ve bunların içeriğine yönelik verilen eşleştirmelerden hangileri doğrudur?

I ve II

I ve III

II ve III

II ve IV

III ve IV

Açıklama:

Chomsky’nin propaganda modelinin süzgeçleri şöyle sıralanır:
• Birinci süzgeç, egemen medya şirketlerinin büyüklüğü, sahiplik yapısındaki yoğunlaşma, sahibinin serveti ve kâr yönelimidir.
• İkinci süzgeç, kitle iletişim araçlarının özel gelir kaynağı olarak reklamcılıktır.
• Üçüncü süzgeç, medyanın hükümet, iş dünyası ve finanse edilen“uzmanlar” tarafından sağlanan ve bu birincil kaynaklar ve iktidar temsilcileri tarafından onaylanan enformasyonu esas almasıdır.
• Dördüncü süzgeç, medyayı disiplin altına alma yoluyla “sert eleştiri”dir.
• Beşinci süzgeç, bir ulusal din ve denetim mekanizması olarak “antikomünizm” yani komünizm karşıtlığıdır.
BUuna göre I ve II numaralı öncüllerde verilen eşleştirmeler doğru III ve IV numaralı öncüllerde verilen eşleştirmeler yanlıştır. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Kamu hizmeti sunması için devletler tarafından yönetilen ya da korunan medyalarla ilgili yasal düzenlemelerin kaldırılarak bu medyaların işletmesinin özel sektöre açılmasını ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Reregülasyon

Deregülasyon

Standartlaştırma

Şebekeleştirme

Yeniden düzenleme

Açıklama:

Deregülasyon ise yasal düzenlemelerin ortadan kaldırılarak kamu mallarının özel sektöre devredilmesidir. Kavram olarak “kuralsızlaştırma” ya da “serbestleştirme” gibi karşılıkları olan deregülasyon, kitle iletişiminin kamu gücünün denetiminden çıkmasını ifade eder. Bir başka deyişle kamu hizmeti sunması için devletler tarafından yönetilen ya da korunan medyalarla ilgili yasal düzenlemelerin kaldırılarak bu medyaların işletmesinin özel sektöre açılmasını anlatır. Örneğin televizyon yayınları kamu tekeli biçiminde düzenlenirken, deregülasyon politikalarıyla pazara girişteki bu tekel kaldırılmış ve yayıncılık alanı özel sektöre açılmıştır. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

I. Yasal ve siyasal kurumlar
II. Düşünme biçimi
III. İdeolojiler
IV. Felsefeler
Yukarıdaki öncüller hangi yapıyı oluşturur?

Altyapı

Üstyapı

Üretim süreci

Üretim güçleri

Üretim araçları

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 42

Eleştirel siyasal ekonomi, anaakım ekonomi biliminden hangi özelliği ile ayrılmaz?

Kültür konusunda, özellikle ekonomik dinamiklerin kamusal kültürel anlatımın yayılım alanı ve çeşitliliği ile bunlardan farklı toplumsal grupların yararlanabilirliği üzerindeki etkiyi araştırırlar

Merkezi olarak kominist girişim ile devlet müdahalesi arasındaki dengeyle ilgilenir

Adalet, eşitlik, kamu yararı gibi temel ahlaki sorunlarla ilgilenebilmek için verimlilik gibi teknik konuların ötesine gider

Eleştirel siyasal ekonomi tarihseldir. Hem dinamik hem de sorunlu olarak tanımladığı geç kapitalizmin incelenmesi ve betimlenmesiyle ilgilenir

Açıklama:

Eleştirel siyasal ekonomi, anaakım ekonomi biliminden dört özellik açısından farklılaşır. Golding ve Murdock, bu özellikleri şöyle sıralamaktadırlar:
a. Eleştirel siyasal ekonomi bütüncüldür. Ekonomiyi ayrı ve uzmanlaşmış bir alan olarak ele almak yerine, ekonomik örgütlenme ile siyasal, toplumsal ve kültürel yaşam arasındaki etkileşimle ilgilenir. Kültür konusunda, özellikle ekonomik dinamiklerin kamusal kültürel anlatımın yayılım alanı ve çeşitliliği ile bunlardan farklı toplumsal grupların yararlanabilirliği üzerindeki etkiyi araştırırlar.
b. Eleştirel siyasal ekonomi tarihseldir. Hem dinamik hem de sorunlu olarak tanımladığı geç kapitalizmin incelenmesi ve betimlenmesiyle ilgilenir. Eleştirel siyasal ekonomi, bu tarihsel konumlanışı nedeniyle zaman ve mekanın tarihsel özelliklerini dikkate almayan yaklaşımlardan farklıdır.
c. Merkezi olarak kapitalist girişim ile devlet müdahalesi arasındaki dengeyle ilgilenir.
d. Adalet, eşitlik, kamu yararı gibi temel ahlaki sorunlarla ilgilenebilmek için verimlilik gibi teknik konuların ötesine gider.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Aşağıdaki araştırmacılardan hangisi, ekonomik oluşumları ve süreçleri, sahiplik ve denetim konularına eğilerek gerçekleştirmemiştir?

Murdock

Golding

Elliot

Curran

Mayerne-Turquet

Açıklama:

Murdock, Golding, Elliot ve Curran gibi araştırmacılar, ekonomik oluşumları ve süreçleri, sahiplik ve denetim konularına eğilerek incelediler.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Merkez (endüstrileşmiş) ülkeler ile periferi (yan/üçüncü dünya ülkeleri) arasında bir tarafın egemenliğine dayanan dengesiz ekonomik ilişki varsayımına dayanan yaklaşıma ne ad verilir?

Kültürel Bağımlılık

Kültür endüstrisi

Kültürel Maddecilik

Elektronik Sömürgecilik

Kültürel emperyalizm

Açıklama:

Kültürel bağımlılık yaklaşımı, özellikle Latin Amerika ülkelerine ilişkin araştırmalarla geliştirilmiştir. Bu yaklaşım, merkez (endüstrileşmiş) ülkeler ile periferi (yan/üçüncü dünya ülkeleri) arasında bir tarafın egemenliğine dayanan dengesiz ekonomik ilişki varsayımına dayanır. Ülkeler arasındaki ekonomik bağımlılığın beraberinde kültürel bağımlılık getirdiği üzerinde durulur.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Hangisi medya emperyalizminin türlerinden biri değildir?

İletişim medyasının şekli: Alıcının kullandığı teknoloji

Endüstriyel yapı setleri

Medya firmalarındaki ideal pratikle ilgili neyin nasıl yapılacağını içeren değerler

Belli kitle iletişim araçları içeriklerinin (ürünlerin) ithali.

Maddi üretim sisteminin kendini sürdürme yolu.

Açıklama:

Oliver Boyd-Barrett tarafından 1977’de ortaya atılan medya emperyalizmi tezi, güç dengesizlikleri ve medya akışını ele almaktadır. Boyd-Barrett’e göre medya emperyalizmi, herhangi bir ülkedeki medya sahipliği, yapısı, dağıtım veya içeriğinin tek başına veya birlikte, diğer ülke veya ülkelerin medya çıkarlarının önemli miktarda dış baskısına maruz kalması sürecidir. Buna göre, medya emperyalizminin dört biçimi vardır:
a. İletişim medyasının şekli: Alıcının kullandığı teknoloji
b. Endüstriyel yapı setleri
c. Medya firmalarındaki ideal pratikle ilgili neyin nasıl yapılacağını içeren değerler
d. Belli kitle iletişim araçları içeriklerinin (ürünlerin) ithali

Doğru Cevap: E

Soru 46

Medya emperyalizmi tezi hangi araştırmacı tarafından ortaya atılmıştır?

Adorno

Thomas McPhail

Herbert Schiller

Oliver Boyd-Barrett

Dallas Smythe

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 47

"Geleneksel Kuram ve Eleştirel Kuram" adlı makale kimin çalışmasıdır?

Max Horkheimer

Theodor W. Adorno

Herbert Marcuse

Leo Lowenthal

Franz Neumann

Açıklama:

Frankfurt Okulu’nun en önemli üyeleri Max Horkheimer, Theodor W. Adorno, Herbert Marcuse, Leo Lowenthal ve Franz Neumann’dır. Bu düşünürler, kültür ve modernizmle ilgili sorunlar üzerine yoğunlaşmışlar, Marksist toplum teorisini varoluşçuluk ve psikanalizle tamamlamaya çalışmışlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi Chomsky’nin propaganda modelinin süzgeçlerinden biri değildir?

Birinci süzgeç, egemen medya şirketlerinin büyüklüğü, sahiplik yapısındaki yoğunlaşma, sahibinin serveti ve kâr yönelimidir.

İkinci süzgeç, kitle iletişim araçlarının özel gelir kaynağı olarak reklamcılıktır.

Üçüncü süzgeç, medyanın hükümet, iş dünyası ve finanse edilen“uzmanlar” tarafından sağlanan ve bu birincil kaynaklar ve iktidar temsilcileri tarafından onaylanan enformasyonu esas almasıdır.

Dördüncü süzgeç, medyayı disiplin altına alma yoluyla “sert eleştiri”dir

Beşinci süzgeç, bir ulusal din ve denetim mekanizması olarak “antikomünizm” yani komünizm sempatizanlığıdır

Açıklama:

Chomsky’nin propaganda modelinin süzgeçleri şöyle sıralanır: • Birinci süzgeç, egemen medya şirketlerinin büyüklüğü, sahiplik yapısındaki yoğunlaşma, sahibinin serveti ve kâr yönelimidir.
• İkinci süzgeç, kitle iletişim araçlarının özel gelir kaynağı olarak reklamcılıktır.
• Üçüncü süzgeç, medyanın hükümet, iş dünyası ve finanse edilen“uzmanlar” tarafından sağlanan ve bu birincil kaynaklar ve iktidar temsilcileri tarafından onaylanan enformasyonu esas almasıdır.
• Dördüncü süzgeç, medyayı disiplin altına alma yoluyla “sert eleştiri”dir.
• Beşinci süzgeç, bir ulusal din ve denetim mekanizması olarak “antikomünizm” yani komünizm karşıtlığıdır. Bu ögeler birbirleri

Doğru Cevap: E

Soru 49

Medyanın hükümet, iş dünyası ve finanse edilen“uzmanlar” tarafından sağlanan ve bu birincil kaynaklar ve iktidar temsilcileri tarafından onaylanan enformasyonu esas alması, Chomsky’nin propaganda modeli süzgeçlerinden kaçıncısıdır?

Birinci süzgeç

İkinci süzgeç

Üçüncü süzgeç

Dördüncü süzgeç

Beşinci süzgeç

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 50

İngiliz Kültürel Okulu hangi yıllarda ortaya çıkmıştır?

1923

1933

1950

1960

1964

Açıklama:

İngiliz kültürel çalışmaları ya da Birmingham Okulu, İkinci Dünya Savaşı sonrası İngilteresinde kültür, endüstri, demokrasi ve sınıf arasındaki ilişkileri, medya içerikleri, popüler kültür ürünleri ve edebi metinleri inceleyerek ortaya koyan bir okul olarak tanımlanabilir. 1960'larda İngiltere'de ortaya çıkan bir araştırma akımı olan “kültürel incelemeler”, adını 1964'te Richard Hoggart tarafından Birmingham'da kurulan CCCS'ten (Centre for Contemporary Culturel Studies-Çağdaş Kültürel İncelemeler Merkezi) alır.

Doğru Cevap: D

Soru 51

Eleştirel araştırmalar deyimi, iletişim alanında ilk kez aşağıdakilerden hangisi tarafından kullanılmıştır?

Komünizmin kuramsal kurucusu Marx

Frankfurt Okulu üyeleri

Egemen devletin yurttaşları

Siyasal ekonomi bilim insanları

Fizyokratlar

Açıklama:

Giriş bölümünü okuyunuz
Eleştirel araştırmalar, Lasswell tarafından ve Frankfurt okulu olarak başlamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 52

Marx’a göre her toplumda ekonomik temel "altyapi” ve “üstyapi” olarak ayırt edilir. Aşağıdakilerden hangisi altyapıyı oluşturmaktadır?

Yasal ve siyasal kurumlar

Düşünce ve ideolojiler

Toplumsal denetim

Sosyo ekonomik oluşum

Üretim güçleri ve üretim ilişkileri

Açıklama:

Giriş bölümünü okuyunuz.
altyapı üretim ilişkilerinden oluşur.

Doğru Cevap: E

Soru 53

Marksist ekol, iletişim olgusunu ele alırken aşağıdakilerden hangisine değinmez?

Kaynak-ileti-alıcı çizgisel modeline önem verir

Etki konusunu ele alır

İdeolojik egemenlik ve mücadele işlenir

Bilinç yönetimi ve sahte-bilinç incelenir

İletişim, insan etkinliklerinin ayrılmaz bir parçası sayılır

Açıklama:

Giriş bölümünü okuyunuz.
kaynak-ileti- alıcı olarak çizgisel iletişime değinmez.

Doğru Cevap: A

Soru 54

Eleştirel yaklaşımların kitle iletişimine bakışı temel olarak iki yönde gelişmiştir. Aşağıdakilerden hangileri bunları oluşturmaktadır?

Otoriterlik karşıtlık
Siyasal ekonomi yaklaşım
Evrensel yasalar
Kültürel ve ideolojik yaklaşımlar

I-II

II-IV

I-III

III-IV

I-IV

Açıklama:

Giriş bölümünü okuyunuz.
siyasal ekonomi ve kültürel ideoloji yaklaşımlarıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 55

18. Yüzyılda tarım emeğinin üretici emek olduğunu ve yalnızca bu emeğin değeri yarattığını aşağıdakilerden hangileri ileri sürmüşlerdir?

Marksistler

Toplumbilimciler

Fizyokratlar

Ahlak felsefecileri

Politikacılar

Açıklama:

SİYASAL EKONOMİ YAKLAŞIMInı okuyunuz.
Fizrokratlar olarak ifade edilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 56

1960’lardan itibaren uluslararası arenada bağımsızlıklarına kavuşan eski sömürge devletleri, daha önceki sömürgeci ülkelerin kurdukları sömürgeci ..... karşı savaş açmışlardır.
Yukarıdaki boşluğa uygun düşen ifade aşağıdakilerden hangisidir?

teknoloji transferi

iletişim düzeni

denetim

kaynaklar ve işlemler

dinamik bakış açısı

Açıklama:

SİYASAL EKONOMİ YAKLAŞIMInı okuyunuz
iletişim düzenine savaş açmışlardır

Doğru Cevap: B

Soru 57

Eleştirel siyasal ekonomi, incelediği konulara ilişkin gerçekçi bir kavrayışı varsayar. Aşağıdakilerden hangisi eleştirel siyasal ekonominin ilgilendiği konulardır?

Kullandığı kuramsal yapılar, olayları, iç yüzünü ve temelindeki nedenleri düşünmeksizin yalnızca dış görünümleri ile incelemez.
Eleştirel çözümleme, gerçek dünyadaki gerçek aktörlerin asıl olarak eylem ve yapı sorunlarıyla ilgilenir.
İnsanların maddi çevreleriyle etkileşimine odaklanmaz
Maddeci bir anlayışı yansıtmaz
Maddi kaynaklar üzerindeki eşit olmayan denetimi ve eşitsizliğin sonuçlarıyla ilgilenir

I-II-III

II-III-IV

III-IV-V

II-IV-V

I-II-V

Açıklama:

Eleştirel siyasal ekonomi bölümünü okuyunuz
Eleştirel siyasal ekonomi bölümünde detaylı verilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 58

Kültürel bağımlılık yaklaşımı, özellikle Latin Amerika ülkelerine ilişkin araştırmalarla geliştirilmiştir. Bu yaklaşım aşağıdakilerden hangi görüşlere dayanmaktadır?

Ekonomiyi ayrı ve uzmanlaşmış bir alan olarak ele alınmakta

Ekonomik dinamikler, içinde iletişim etkinlikleri gerçekleşmekte

Endüstrileşmiş ülkeler ile üçüncü dünya ülkeleri arasında bir tarafın egemenliğine dayanan dengesiz ekonomik ilişki yaratılmakta

Kitle iletişim araçları meta üretimi ve değiş tokuşunda artıdeğer yaratmakta

Kaynak denetimi genel politika ve stratejinin belirlenmesini sağlamakta

Açıklama:

Kültürel Bağımlılık bölümünü okuyunuz
Kültürel Bağımlılıkta konu detaylandırılmaktadır

Doğru Cevap: C

Soru 59

Oliver Boyd-Barrett tarafından 1977’de ortaya atılan medya emperyalizmi tezi aşağıdakilerden hangi konuyu ele almaktadır?

Ulusal kültür söylemiyle bütünleşmeyi

Güç dengesizlikleri ve medya akışını

Amerikan yaşam biçiminin üstünlüğünü

Ekonomik ve ideolojik olarak içeriğin belirlenmesini

Modern dünya sisteminin ideolojik duruşunu

Açıklama:

Medya Emperyalizmi bölümünü okuyunuz
Medya emperyalizmi bölümünde detaylandırılmıştır

Doğru Cevap: B

Soru 60

Kanadalı ekonomist Dallas Smythe dikkatleri, medyanın ideolojik aygıt olmasından, kapitalizmdeki ekonomik görevine çeker. Smythe, “Görünmez üçgen” adını verdiği unsurlar arasındaki ilişkileri araştırır. Bunlar görünmez üçgen aşağıdakilerden hangisidir?

Medya sahipleri, otoriteler ve siyasiler

Yayıncılar, reklamcılar ve izleyiciler

İletişimciler, bürokrotlar ve tüketiciler

Kültür emperyalizmi, sosyo ekonomik gelişmeler ve eleştirel yaklaşımlar

Egemen sınıf, aristokrasi ve teknokrasi

Açıklama:

Meta olarak izleyiciyi okuyunuz.
görünmez üçgen- yayıncılar, reklamcılar ve izleyicilerdir

Doğru Cevap: B

Soru 61

"Bütüncüllük" özelliği aşağıdaki hangi iletişim yaklaşımında görülmektedir?

Eleştirel Siyasal Ekonomi

Kültürel Çalışmalar

Yapısalcılık

Gündem Belirleme

Suskunluk Sarmalı

Açıklama:

Bütüncüllük özelliği yalnızca Eleştirel Siyasal Ekonomi yaklaşımının özelliğidir. Bu yaklaşım iletişim sürecinin üretim, içerik ve tüketim boyutlarını bir arada açıklar.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Kültürel bağımlılık yaklaşımı özellikle hangi ülkelerdeki araştırmalarda geliştirilmiştir?

Orta Amerika

Latin Amerika

Kuzey Amerika

Kuzey Afrika

Doğu Avrupa

Açıklama:

Kültürel bağımlılık yaklaşımı, özellikle Latin Amerika ülkelerine ilişkin araştırmalarla geliştirilmiştir. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 63

Eleştirel kuram ya da eleştirel okul olarak da anılan okul aşağıdakilerden hangisidir?

Kültürel Okul

Siyasal Ekonomi Okulu

Frankfurt Okulu

Duisburg Okulu

Viyana Okulu

Açıklama:

FRANKFURT OKULU VE KÜLTÜR ENDÜSTRİSİ
Doğru yanıt Frankfurt Okulu'dur. Nitekim okul ilk eleştirel iletişim yaklaşımını ortaya koymuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 64

"Aydınlanmanın Diyalektiği" yapıtını kimler yazmıştır?

Lazarsfeld ve Adorno

Horkheimer ve Gerbner

Benjamin ve Shaw

Horkheimer ve Adorno

Morgan ve Signorielli

Açıklama:

FRANKFURT OKULU VE KÜLTÜR ENDÜSTRİSİ
Ünü kitap Aydınlanmanın Diyalektiği Horkheirmer ve Adorno tarafından yazılmıştır. Doğru yanıt D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 65

Gerçek, görünüm ve yanılsama üstüne düşünceleriyle tanınan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Michel Foucault

Nelly Bly

Joseph Pulitzer

Orson Welles

Jean Baudrillard

Açıklama:

DİĞER ELEŞTİREL YAKLAŞIMLAR
Yanıt Jean Baudrillard'dır. Yani E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 66

Eleştirel yaklaşımların kitle iletişimine bakışından biri siyasal ekonomidir. Aşağıdakilerden hangisi bu yaklaşımı yansıtan düşüncelerden biri değildir?

Kitle iletişiminin kapitalist ülkelerde gelişmesini iletişimin üretimi bağlamında ele alır.

Toplumdaki iletişim olgusunu üretim biçimi ve üretim ilişkileri bağlamında anlamaya çalışır.

İletişim süreci, kitle iletişim araçları ve örgütleri ile bu araçların içerikleri siyasal ekonomik bakımdan tanımlanır.

Kitle iletişim araçları endüstrilerinde görülen sahiplikteki yoğunlaşma ve tekelleşmeler ana konularını oluşturur.

Marx'ın düşünce, ideoloji ve bilincin üretimi konusundaki düşüncelerinden kaynaklanır.

Açıklama:

Sorunuzun cevabı doğru değilse Giriş bölümünü yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun cevabı E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 67

Aşağıdakilerden hangisi kültürel ve ideolojik yaklaşımı yansıtan düşüncelerden biri değildir?

Marx'ın düşünce, ideoloji ve bilincin üretimi konusundaki düşüncelerinden kaynaklanır.

İdeoloji ile üretim ilişkileri arasında bağ kurarak kültür endüstrilerinin yapılarıyla ideolojik egemenliği ilişkilendirmişlerdir.

Literatürde genelde eleştirel okul adıyla bilinmektedir.

Toplumdaki iletişim olgusunu üretim biçimi ve üretim ilişkileri bağlamında anlamaya çalışır.

Kültür ve modernizim sorunlarına yoğunlaşmıştır.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Giriş bölümünü yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 68

Eleştirel ekonomi, ana akım ekonomi biliminden bazı konularda ayrılır. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biri değildir?

Eleştirel siyasal ekonomi bütüncüldür.

Eleştirel siyasal, ekonomik örgütlenme ile siyasal, toplumsak ve kültürel yaşam arasındaki etkileşimle ilgilenir.

Eleştirel siyasal ekonomi zaman ve mekanın tarihsel özelliklerini dikkate almaz.

Merkezi olarak kapitalist girişim ile devlet müdehalesi arasındaki dengeyle ilgilenir.

Adalet, eşitlik, kamu yararı gibi temel ahlaki sorunlarla ilgilenir.

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Eleştirel Siyasal Ekonomi başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 69

Aşağıdakilerden hangisi medya emperyalizminin biçimlerinden biri değildir?

İletişim eğitiminin etkisi

Endüstriyel yapı setleri

İletişim medyasının şekli

Medya firmalarındaki ideal pratikle ilgili neyin nasıl yapılacağını içeren değerler

Belli kitle iletişim araçları içeriklerinin (ürünlerin) ithali

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Medya Emperyalizmi başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 70

Aşağıdakilerden hangisi Chomsky'nin propaganda modelinin süzgeçlerinden biri değildir?

Egemen medya şirketlerinin büyüklüğüdür

Reklamcılık

Medyanın hükümet, iş dünyası ve finanse edilen“uzmanlar” tarafından sağlanan ve bu birincil kaynaklar ve iktidar temsilcileri tarafından onaylanan enformasyonu esas almasıdır

Komünizmdir

Sert eleştiridir

Açıklama:

Cevabınız doğru değilse Propaganda Süzgeçleri başlığını yeniden gözden geçiriniz.
Sorumuzun doğru cevabı D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 71

Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yaklaşımlar ile ilgili doğru bir ifadedir?

Eleştirel yaklaşımlar var olan sisteme karşı çıkmaz.

Eleştirel yaklaşımlar var olan sistemin dengesini sürdürmeyi amaçlar.

Eleştirel yaklaşımlar var olan sistemin mantığına ve hipotezlerine karşı gelir.

Eleştirel yaklaşımlar ile Frankfurt Okulu arasında bir bağ yoktur.

Eleştirel yaklaşımlara göre tüm toplumsal ve iletişim ilişkilerinin iktidar ilişkileriyle ortak bir noktası yoktur.

Açıklama:

Kitle iletişimiyle ilgili araştırmalarda; pozitivist, deneysel, davranışçı, yapısal-işlevselci yönelimlerle belirlenen anaakım iletişim çalışmalarının toplumsal olguları soyutlayan, var olan sistemin dengesini sürdürme yollarını araştıran mantığına ve hipotezlerine karşı gelişen araştırmaların bütününe “eleştirel yaklaşımlar” adı verilmektedir. İletişim alanındaki eleştirel yaklaşımların ortak noktası, tüm toplumsal ilişkilerin ve iletişim ilişkilerinin aynı zamanda iktidar ilişkileri olduğudur.

Doğru Cevap: C

Soru 72

Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yaklaşımın çıkış noktası olan Karl Marx’ın görüşlerinden birini doğru ifade etmiştir?

Marxist ekol iletişim olgusunu “kaynak-ileti-alıcı” şeklinde ele alır.

Marx’a göre, üst yapı üretim güçleri ve üretim ilişkilerinden oluşur.

Marx’a göre, alt yapıda ise yasal ve siyasal kurumlar, düşünme biçimi, ideolojiler ve felsefeler birlikte yer alır.

Marx’a göre toplumsal yaşamın temelini üretim süreci oluşturur ve üretim sürecinin temel ögesi işgücüdür.

İşgücünün temel amacı, yaşamın temel gereksinmelerini üretmek değildir.

Açıklama:

Marx’a göre her toplumda “ekonomik temel ya da altyapı” ve “üstyapı” ayırt edilir. Altyapı, üretim güçleri ve üretim ilişkilerinden oluştur. Üstyapıda ise yasal ve siyasal kurumlar, düşünme biçimi, ideolojiler ve felsefeler birlikte yer alır. Tarihsel hareketin gücü, evrimin belirli anlarında üretim güçleri ile üretim ilişkileri arasındaki çelişkidir. Marx’a göre, toplumsal yaşamın temelini üretim süreci oluşturur. Üretim sürecinin temel ögesi işgücüdür. İşgücünün temel amacı ise doğal kaynakları ya da hammaddeleri işleyerek yaşamın temel gereksinmelerini üretmektir.

Doğru Cevap: D

Soru 73

Aşağıdakilerden hangisi Marx’ın egemen sınıfın düşünlerine yaklaşımı ile ilgili doğru bir ifadedir?

Her tarihsel dönemde toplumun egemen maddi gücü olan sınıf, aynı zamanda egemen zihinsel gücü olmamıştır.

Maddi üretim araçlarını elinde bulunduran sınıf, aynı zamanda zihinsel üretimin araçlarını da elinde bulundurur.

Zihinsel üretim araçlarına sahip olmayanların düşünceleri, bu egemen sınıfa bağımlı değildir.

Egemen düşünceler egemen maddi ilişkilerin fikirsel ifadesi değildir.

Marx’a göre maddi üretime sahip olan veya üretimi denetleyen sınıf, aynı zamanda düşünsel üretimi denetleyemez.

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 74

Aşağıdakilerden hangisi siyasal ekonomi yaklaşımı ile ilgili doğru bir ifadedir?

Siyasal ekonomi kavramı aynı zamanda “ekonomi politik” adıyla kullanılmaz.

Siyasal ekonomi kavramı, “ekonomi” disiplininin 19. Yüzyılda ortaya çıkmasıyla birlikte kullanılmaya başlanmıştır.

Siyasal ekonomi, insan toplumlarında temel maddi gereksinimlerin üretim ve değiş tokuşunu yöneten yasaları inceler.

Siyasal ekonomi yasaları evrenseldir, ülkelere ve tarihin dönemlerine göre değişmez.

Konu kaynakların paylaşımına geldiğinde, siyasal ekonomi yalnızca iktidarı savunur, sivil toplumun örgütlenmesi ve toplumsal eşitsizliklerin yönetimi ile ilgilenmez.

Açıklama:

“Ekonomi politik” olarak da anılan “siyasal ekonomi”, “ekonomi” disiplininin 19. yüzyılın sonunda çıkmasından önce ekonomiyi inceleyen disiplindir. Siyasal ekonomi en geniş anlamıyla insan toplumlarında temel maddi gereksinimlerin üretim ve değiş tokuşunu yöneten yasaları inceleyen bir bilim dalıdır. Bu yasalar evrensel bir değişmezliğe sahip değildir, tam tersine ülkelere ve tarihin dönemlerine göre değişir. Siyasal ekonomi, kaynakların tahsisinde, üretiminde ve dağıtımında örgütlenmiş iktidarın nasıl baskın çıktığını; sivil toplumun örgütlenmesini ve toplumsal eşitsizliklerin yönetimini inceler.

Doğru Cevap: C

Soru 75

Aşağıdakilerden hangisi eleştirel siyasi ekonomi ile ilgili doğru bir ifadedir?

Eleştirel siyasal ekonomi, “siyasal ekonomi” ve “kültürel çalışmalar” arasındaki bir birleştirme çabası olarak tanımlanamaz.

Eleştirel siyasal ekonomi, ekonomik örgütlenme ile siyasal, toplumsal ve kültürel yaşam arasındaki etkileşimle ilgilenmez.

Eleştirel siyasal ekonomi, kapitalist girişim ile devlet müdahalesi arasındaki dengeyle ilgilenmez.

Klasik siyasal ekonomiciler, devlet müdahalesinin en aza indirilmesini ve pazar güçlerine olası en geniş işleme serbestisinin verilmesini savunmazlar.

Eleştirel siyasal ekonomiciler, pazar sistemlerinin bozukluklarına ve eşitsizliklerine işaret ederler ve pazar sisteminin kusurlarının ancak devlet müdahalesi tarafından düzeltilebileceğini savunurlar.

Açıklama:

Eleştirel siyasal ekonomi yaklaşımına göre ekonomik dinamikler, içinde iletişim etkinliklerinin gerçekleştiği genel çevrenin temel özelliklerini belirler. Eleştirel siyasal ekonomi, dünyayı çözümlediği ölçüde onu değiştirmekle de ilgilenir. Klasik siyasal ekonomiciler ve onların günümüzdeki destekçileri, devlet müdahalesinin en aza indirilmesi ve pazar güçlerine olası en geniş işleme serbestisinin verilmesi gerektiği varsayımından çözümlemeye başlarlar. Öte yandan eleştirel siyasal ekonomiciler, pazar sistemlerinin bozukluklarına ve eşitsizliklerine işaret ederler ve pazar sisteminin kusurlarının ancak devlet müdahalesi tarafından düzeltilebileceğini savunurlar.

Doğru Cevap: E

Soru 76

Aşağıdakilerden hangisi kültürel bağımlılık kavramı ile ilgili doğru bir ifade değildir?

Kültürel bağımlılığın üzerinde durduğu yabancı değerlerin az gelişmiş ülkelerin gerçek kültürüne zorla dayatılmasıdır.

Kültürel bağımlılık yaklaşımına göre az gelişmiş ülkelerin bireyleri eleştiri yeteneğine sahip değildir aksine alıcı olarak nitelendirilebilecek pasif öğelerdir.

Kültürel bağımlılık kuramcıları insanların yaşamlarının tamamıyla kendi tercihlerinin bir sonucu olduğunu ve uluslararası kapitalist sistemin onların yaşamlarını biçimlendirmelerinde herhangi bir etkisi olmadığını savunur.

Kültürel bağımlılık, kendisini Marksist emperyalizm kuramının bir tamamlayıcısı olarak sunar.

Kültürel bağımlılık aracılığıyla insanlar uluslararası platformda belirlenen tercihlere bağımlı hale getirilir.

Açıklama:

İletişim kuramcıları, kültürel bağımlılığın temel bir ilkesi olarak az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin gerçek kültürüne karşıt, yabancılaşmış değerlerin bu toplumlara zorla dayatılması üzerinde dururlar. Onlara göre haberlerin ve reklamların dıştan denetlenmekte oluşu bağımlılığın sürdürülmesinin önemli araçlarıdır. Kitle iletişim araçları üretiminde ve ileti dağıtımında yer alan kurumların nitelikleri kapitalist dünyadaki güç dengesizliğinin bir göstergesidir. Bu sürecin sonucu olarak, gelişmekte olan toplumların bireyleri “yalnızca alıcı” ya da “eleştiri yeteneği olmayan pasif ögeler” olarak sunulmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 77

Aşağıdakilerden hangisi kültürel emperyalizm kavramı ile ilgili doğru bir ifadedir?

Emperyalizm eşit bir ilişkinin ürünüdür.

Emperyalizm zayıf olanın yararına çalışmaktadır.

Kültürel emperyalizm tamamıyla ekonomik sömürü ile tanımlanır.

Kültürel emperyalizm yalnızca askeri kuvvet ile ilişkilendirilir.

Kültürel emperyalizm; antropoloji, eğitim, bilim, tarih, edebiyat ve spor alanlarındaki olayları açıklamak için kullanılmaktadır.

Açıklama:

Emperyalizm olgusunun kültürel boyutunu tanımlamak için “kültürel emperyalizm” kavramı kullanılmaktadır. Emperyalizm, burada ülkeler arasındaki eşitsiz ilişkilerin daha güçlü ülke lehinde oluşturulması ve sürdürülmesini anlatır. Kültürel emperyalizm de ekonomik sömürü ya da askeri kuvvetin ötesine geçen bir sürecin boyutlarını ayırt eder. İletişim alanının yanı sıra uluslararası ilişkiler, antropoloji, eğitim, bilim, tarih, edebiyat ve spor alanlarındaki olayları açıklamak için de bir çerçeve olarak kullanılan kültürel emperyalizm kavramı, 1960’larda ortaya çıkmış ve 1970’lerden beri bir araştırma odağı olmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 78

Aşağıdakilerden hangisi medya emperyalizmi ile ilgili doğru bir ifadedir?

Medya emperyalizminde genel güç kaynakları dengeli bir şekilde bölüşülür.

Medya emperyalizmi ABD ve Batı Avrupa’nın medya ürünlerini üreterek, ilk kârlarını yurt içinde yaptıktan sonra, üçüncü dünya ülkelerine düşük bir maliyetle bu ürünleri pazarlamalarıdır.

Medya emperyalizminde modernleşme adı altında yapılan bilinçli ithal sürecinden sonra, üçüncü dünya ülkeleri üzerinde kültürel bir egemenlik kurulamaz.

Medya emperyalizmi ve kültür emperyalizmi arasında herhangi bir ilişki yoktur.

Medya emperyalizminin deneysel olarak incelenebilen göstergeleri yoktur.

Açıklama:

Medya emperyalizmi genel güç kaynaklarının dengesiz bir şekilde bölüşüldüğü bir dünya düzeninin sonucudur. Medya emperyalizmi ilişkisinde egemenlik altında kalan taraf, bu durumu iki şekilde benimser: (1) Ticari ve sayısal strateji olarak kalkınma, modernleşme adı altında bilinçli olarak ithal eder ya da (2) İlişki sonucunda üzerindeki bu egemenlik etkenliğini yansıtmasız benimser.

Doğru Cevap: B

Soru 79

Aşağıdakilerden hangisi medyada tekelleşme kavramı ile ilgili doğru bir ifadedir?

1980’li yıllardan itibaren tüm dünyada özelleştirme ve deregülasyon politikaları kitle iletişimine etki etmemiştir.

Deregülasyon, kamu mülkiyetinde bulunan işletmelerin özel sektöre aktarılmasıdır.

Özelleştirme, kitle iletişiminin kamu gücünün denetiminden çıkmasını ifade etmektedir.

Deregülasyon politikaları, medya sisteminin metalaşmasını yavaşlaştırmıştır.

Özelleştirme ve deregülasyon politikalarının bir sonucu da iletişim alanındaki yoğunlaşmanın artmasıdır.

Açıklama:

1980’li yıllardan itibaren tüm dünyada özelleştirme ve deregülasyon politikaları kitle iletişimin görünümünü değiştirmiştir. Özelleştirme, kamu mülkiyetinde bulunan işletmelerin özel sektöre aktarılmasıdır. Örneğin daha önce devlet eliyle yürütülen posta, telefon, telekomünikasyon hizmetleri özelleştirilerek özel sektöre devredilmiştir. Deregülasyon ise yasal düzenlemelerin ortadan kaldırılarak kamu mallarının özel sektöre devredilmesidir. Kavram olarak “kuralsızlaştırma” ya da “serbestleştirme” gibi karşılıkları olan deregülasyon, kitle iletişiminin kamu gücünün denetiminden çıkmasını ifade eder.

Doğru Cevap: E

Soru 80

Aşağıdakilerden hangisi Frankfurt Okulu ve kültür endüstrisi ile ilgili doğru bir ifadedir?

Frankfurt Okulu düşünürlerinin toplum eleştirileri, eleştirel toplum kuramı ile başlamıştır, daha sonra aydınlanma düşüncesi ve pozitivist bilim anlayışıyla devam etmiştir.

Eleştirel kuram, toplumu yalnızca anlamayı ve açıklamayı amaçlarken; geleneksel kuram, toplumu ve insanı tutsak eden tüm kurumları eleştirerek değiştirmeyi amaçlamıştır.

Frankfurt Okulu’na göre kitle iletişim araçları, dinamik, yenilikçi veya yaratıcı olan her şeye vardır.

Frankfurt Okulu’na göre kitle iletişim araçları, tek biçim ve sıradan bir kitle kültürü yaratmıştır.

Endüstrileşmiş bireylerin bilinci, kitle iletişim araçları ve kitle eğlencesi karşında iletiyi olduğu gibi kabul etmez.

Açıklama:

Frankfurt Okulu düşünürlerinin aydınlanma düşüncesi ve pozitivist bilim anlayışıyla hesaplaşmakla başlayan toplum eleştirileri, zamanla eleştirel toplum kuramına dönüşmüştür. Geleneksel kuram, toplumu yalnızca anlamayı ve açıklamayı amaçlarken; eleştirel kuram, toplumu ve insanı tutsak eden tüm kurumları eleştirerek değiştirmeyi amaçlamıştır. Frankfurt Okulu’na göre kitle iletişim araçları, kültürel yaşamı piyasada elde edilebilir asgari ortak noktaya indirgeyerek tek biçim ve sıradan bir kitle kültürü yaratmıştır. Dinamik, yenilikçi veya yaratıcı olan her şey kitlesel pazara uygun görülmeyerek yerini düpedüz üstünkörülüğün bitmek bilmeyen yinelenişine bırakmıştır. “Kültür endüstrisi” olarak adlandırılan kitle iletişim araçları ve kitle eğlencesi, endüstrileşmiş bireylerin bilincini artık direnmeyi bile düşünemez hale getirmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 81

İletişim alanındaki eleştirel yaklaşımlar tüm toplumsal ilişkilerin ve iletişim ilişkilerinin aynı zamanda ne ile bağlantılı olduğunu varsaymaktadır?

Ekonomik dalgalanmalar

İktidar ilişkileri

Kültürel dönüşüm

Otoriter ilişkiler

Eğitimdeki yenilikler

Açıklama:

GİRİŞ
İletişim alanındaki eleştirel yaklaşımların ortak noktası, tüm toplumsal ilişkilerin ve iletişim ilişkilerinin aynı zamanda iktidar ilişkileri olduğu; bu iktidar ilişkilerinin de karmaşık bir toplumsal sistemde tahakküm (baskı, zorbalık, hükmetme) biçimini aldığı varsayımıdır. Eleştirel yaklaşımlar “toplumsal bütünleşme”yi “toplumsal denetim” olarak yeniden tanımlarlar. Ancak toplumsal denetimin aldığı biçimler ve tahakküm ilişkileri konusunda birbirinden farklı açıklamaları benimserler.

Doğru Cevap: B

Soru 82

Aşağıdakilerden hangisi siyasal-ekonomik eleştirel yaklaşımın en yoğun eleştiri alanıdır?

Kültürün dönüştürülmesi

Ekonomideki tutarsızlıklar

Siyasetçilerin ahlaki eksiklikleri

Siyasetin medyaya eklemlenmesi

Medyanın eğlence odaklı olması

Açıklama:

SİYASAL EKONOMİ YAKLAŞIMI
Sonuç olarak siyasal ekonomik yaklaşımda, küresel kapitalist piyasa ekonomisinin oluşturduğu dünya sistemi içinde Batı’nın insani ve doğal kaynakları egemenliği altına alması sonucunda üçüncü dünya ülkelerinin siyasal ekonomik gelişmelerinin engellenmesi, çok uluslu şirketlerin ekonomik ve siyasi üstünlükleri, medya kurumlarının sahiplik ve denetim mekanizmaları, dünya ticaret sisteminin bir uzantısı olan medya emperyalizmi konu edilir. Bir üst yapı kurumu olan siyasetin kapitalist yapılanma içinde güç odaklarına ve özellikle en önemli güç merkezi haline gelen medyaya eklemlenmesi ve bunun yarattığı etki ve yönelimler, siyasal-ekonomik eleştirel yaklaşımın en yoğun eleştiri alanıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 83

Eleştirel siyasal ekonomi, anaakım ekonomi biliminden dört özellik açısından farklılaşır. Aşağıdakilerden hangisi Golding ve Murdock belirlediği dört özellikten biri değildir?

Eleştirel siyasal ekonomi sezgiseldir.

Adalet, eşitlik, kamu yararı gibi temel ahlaki sorunlarla ilgilenebilmek için verimlilik gibi teknik konuların ötesine gider.

Merkezi olarak kapitalist girişim ile devlet müdahalesi arasındaki dengeyle ilgilenir.

Eleştirel siyasal ekonomi tarihseldir.

Eleştirel siyasal ekonomi bütüncüldür.

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 84

Aşağıdakilerden hangisi Frankfurt Okulu düşünürlerinden biri değildir?

Friedrich Engels

Max Horkheimer

Theodor W. Adorno

Herbert Marcuse

Franz Neumann

Açıklama:

FRANKFURT OKULU VE KÜLTÜR ENDÜSTRİSİ
“Frankfurt Okulu” kavramı, 1923’te Almanya’nın Frankfurt kentinde kurulan “Toplumsal Araştırmalar Enstitüsü” düşünürlerinin ortak görüşlerini ifade etmek için kullanılır. Frankfurt Okulu düşünürlerinin genel yaklaşımı “eleştirel kuram” olarak adlandırılmakta, okula “eleştirel okul” da denmektedir. Frankfurt Okulu’nun ortaya çıkışında, Batı Avrupa’daki işçi sınıfı hareketlerinin I. Dünya Savaşı’nı izleyen yıllardaki ağır yenilgisi, Rus Devriminin Stalinizme dönüşmesi, Faşizm ve Nazizmin yükselişi etkili olmuştur. Okul, 1933’te Adolf Hitler’in egemenliği tamamıyla ele geçirmesinden sonra New York’a taşınmış; ancak 1950’lerin başında Frankfurt’ta yeniden kurulmuştur. Frankfurt Okulu’nun en önemli üyeleri Max Horkheimer, Theodor W. Adorno, Herbert Marcuse, Leo Lowenthal ve Franz Neumann’dır. Bu düşünürler, kültür ve modernizmle ilgili sorunlar üzerine yoğunlaşmışlar, Marksist toplum teorisini varoluşçuluk ve psikanalizle tamamlamaya çalışmışlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 85

Adorno ve Horkheimer’e göre çağdaş uygarlıkta her şeye bir benzerlik havası veren, serileştirme, standartlaştırma, işbölümü izini taşıyan, bilinçli bir biçimde kendi çıkarlarını savunacak özerk ve bağımsız bireylerin gelişmesine engel olan içerikler üretilmektedir. Söz konusu düşünürler bu durumu hangi kavramla açıklamışlardır?

Kültürel emperyalizm

Kültürel maddecilik

Medyada tekelleşme

Kültür endüstrisi

Medya emperyalizmi

Açıklama:

Kültür varlıklarının endüstriyel üretimini, kültürün meta gibi toptan üretildiği bir hareket olarak inceleyen Adorno ve Horkheimer’e göre kültürel ürünler; bir başka deyişle filmler, radyo programları, dergiler de arabaların ya da kentleşme projelerinin seri olarak yapımındaki örgütlenme ve planlama şemasına ait teknik mantığın aynısını yansıtırlar. Çağdaş uygarlık her şeye bir benzerlik havası verir. Kültürün kendisi bir endüstri haline gelmiş ve kültür ürünleri de metalaşmıştır. Kültür endüstrisi çok sayıda isteği karşılamak üzere her yerde standart mallar sunar. Endüstriyel bir üretim biçimi içinde kültür endüstrisinin serileştirme, standartlaştırma, işbölümü izini taşıyan bir dizi üründen oluşan kitle kültürü elde edilir. Bu durum teknolojinin evrimiyle ilgili bir yasanın kendiliğinden sonucu değildir, onun güncel ekonominin içindeki işlevinin sonucudur. Günümüzde teknolojik mantık, egemenlik mantığının ta kendisidir. Tekniğin toplum üzerinde güç kazandığı alan, ona ekonomik olarak egemen olanların alanıdır. Kültür endüstrisi, kültürün çöküşünü, ticari bir mala indirgenmesini kesinleştirir. Kültürel eylemin ticari değere dönüştürülmesi ise onun eleştirel gücünü ortadan kaldırır ve ondaki özgün yaşantının izlerini siler. Kültür endüstrisi, bilinçli bir biçimde kendi çıkarlarını savunacak özerk ve bağımsız bireylerin gelişmesine engel olmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 86

Aşağıdakilerden hangisi kitle iletişimi ile ilgili anaakım iletişim çalışmalarının yönelimlerinden biri değildir?

Pozitivist

Deneysel

Eleştirel

Davranışçı

Yapısal-işlevselci

Açıklama:

Eleştirel yaklaşımlar, kitle iletişimini anlama ve incelemede anaakım yaklaşımlardan farklı seçenekler sunan çok sayıda çalışmayı içerir. Kitle iletişimiyle ilgili araştırmalarda; pozitivist, deneysel, davranışçı, yapısal-işlevselci yönelimlerle belirlenen anaakım iletişim çalışmalarının toplumsal olguları soyutlayan, var olan sistemin dengesini sürdürme yollarını araştıran mantığına ve hipotezlerine karşı gelişen araştırmaların bütününe “eleştirel yaklaşımlar” adı verilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 87

Aşağıdakilerden hangisi Marksist ekolün iletişim olgusunu ele alış biçimine uygun değildir?

Kaynak-ileti-alıcı modeli çerçevesinde etki konusunun çalışılması büyük önem taşımaktadır.

İletişim insanın kendini ve toplumunu üretmesinin zorunlu bir koşuludur.

Her toplumda “ekonomik temel ya da alt yapı” ve “üst yapı” ayırt edilir.

Toplumsal yaşamın temelini temel ögesi iş gücü olan üretim süreci oluşturur.

İdeolojik egemenlik ve mücadele, bilinç yönetimi ve sahte bilinç konuları daha önemlidir.

Açıklama:

Marksist ekol (okul), iletişim olgusunu “kaynak-ileti-alıcı” çizgisel modelinden farklı olarak ele alır. Anaakım kuramlar için büyük önem taşıyan etki konusu, eleştirel yaklaşımlarda ideolojik egemenlik ve mücadele, bilinç yönetimi ve sahte-bilinç biçiminde incelenir. İletişim, insan etkinliklerinin ayrılmaz bir parçası olarak; insanın kendini ve toplumunu üretmesinin zorunlu bir koşulu olarak görülür.
Kaynak-ileti-alıcı modeli çerçevesinde etki konusunun çalışılması büyük önem taşımaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 88

Aşağıdakilerden hangisi siyasal ekonomi yaklaşımına yönelik doğru bir ifade değildir?

Siyasal ekonomi, 19. Yüzyılın sonunda daha ortaya çıkmadan önce ekonomiyi incelemeye başlamıştır.

Temel maddi gereksinimlerin üretim ve değiş-tokuşunu yöneten yasalar evrensel bir değişmezliğe sahiptir.

Kavram ilk kez bir çalışmada “egemen devletin yurttaşları karşısındaki görevleriyle ilişkili” olarak kullanılmıştır.

Siyasal ekonominin bir bilim olarak daha kesin ifadelerine fizyokratların söylemlerinde rastlanır.

Siyasal ekonomi kavramı 1700’lü yılların ikinci yarısında hem bir ekonomi kuramını hem de ekonomi politikasını ifade etmeye başlamıştır.

Açıklama:

“Ekonomi politik” olarak da anılan “siyasal ekonomi”, “ekonomi” disiplininin 19. yüzyılın
sonunda çıkmasından önce ekonomiyi inceleyen disiplindir. Siyasal ekonomi en geniş
anlamıyla insan toplumlarında temel maddi gereksinimlerin üretim ve değiş tokuşunu
yöneten yasaları inceleyen bir bilim dalıdır. Bu yasalar evrensel bir değişmezliğe sahip değildir, tam tersine ülkelere ve tarihin dönemlerine göre değişir. Siyasal ekonomi,
ların tahsisinde, üretiminde ve dağıtımında örgütlenmiş iktidarın nasıl baskın çıktığını;
sivil toplumun örgütlenmesini ve toplumsal eşitsizliklerin yönetimini inceler.
Temel maddi gereksinimlerin üretim ve değiş-tokuşunu yöneten yasalar evrensel bir değişmezliğe sahiptir.

Doğru Cevap: B

Soru 89

Aşağıdakilerden hangisi iletişim araştırmalarında siyasal ekonomi yaklaşımının ağırlık kazanmasının temel nedeni olarak ifade edilebilir?

Siyasal ekonomik yaklaşımların iki alt bölümde sınıflandırılarak ele alması

Ulusal siyasal ekonomi çalışmalarının kapitalist iletişim sistemini irdelemesi

Uluslararası çalışmaların yeni sömürgeciliğin genel iletişim yapısını incelemesi

Dünyadaki siyasal atmosferde solun giderek önem kazanmaya başlaması

Çalışmaların ürünlerin ve ideolojilerin uluslar arasındaki transferi ile ilgilenmesi

Açıklama:

1960’lardan sonra dünyadaki siyasal atmosferde solun önem kazanmasıyla birlikte iletişim
araştırmalarında da siyasal ekonomi yaklaşımı ağırlık kazanmıştır.
Dünyadaki siyasal atmosferde solun giderek önem kazanmaya başlaması

Doğru Cevap: D

Soru 90

Aşağıdakilerden hangisi eleştirel siyasal ekonomiyi anaakım ekonomi biliminden ayıran temel özelliklerden biri değildir?

Ekonomik örgütlenme ile siyasal, toplumsal ve kültürel yaşamı bütüncül olarak ele alır

Hem dinamik hem sorunlu olarak tanımladığı kapitalizmi tarihsel olarak inceleyip betimler

Merkezi olarak kapitalist girişim ile devlet müdahalesi arasındaki dengeyle ilgilenir

Kamu yararı gibi temel ahlaki sorunlarla ilgilenebilmek için teknik konuların ötesine gider

Verimlilik temel vurgu noktasıdır ve adalet, eşitlik gibi kavramlar daha geri planda kalır

Açıklama:

Golding ve Murdock, eleştirel siyasal ekonominin özelliklerini şöyle sıralamaktadırlar:
a. Eleştirel siyasal ekonomi bütüncüldür. Ekonomiyi ayrı ve uzmanlaşmış bir alan
olarak ele almak yerine, ekonomik örgütlenme ile siyasal, toplumsal ve kültürel
yaşam arasındaki etkileşimle ilgilenir. Kültür konusunda, özellikle ekonomik dinamiklerin
kamusal kültürel anlatımın yayılım alanı ve çeşitliliği ile bunlardan farklı
toplumsal grupların yararlanabilirliği üzerindeki etkiyi araştırırlar.
b. Eleştirel siyasal ekonomi tarihseldir. Hem dinamik hem de sorunlu olarak tanımladığı
geç kapitalizmin incelenmesi ve betimlenmesiyle ilgilenir. Eleştirel siyasal
ekonomi, bu tarihsel konumlanışı nedeniyle zaman ve mekanın tarihsel özelliklerini
dikkate almayan yaklaşımlardan farklıdır.
c. Merkezi olarak kapitalist girişim ile devlet müdahalesi arasındaki dengeyle ilgilenir.
d. Adalet, eşitlik, kamu yararı gibi temel ahlaki sorunlarla ilgilenebilmek için verim
Verimlilik temel vurgu noktasıdır ve adalet, eşitlik gibi kavramlar daha geri planda kalır

Doğru Cevap: E

Soru 91

“Sonuçta kültürel ürün olarak nitelenen her şey aynı zamanda ideolojiktir ve sistemin çıkarına hizmet eder” görüşü aşağıdakilerden hangisine aittir?

Noam Chomsky

Max Horkheimer

Herbert Schiller

Sean MacBride

Theodor W. Adorno

Açıklama:

Schiller’e göre, sonuçta kültürel ürün olarak nitelenen her şey aynı zamanda ideolojiktir ve geniş ölçüde sistemin çıkarına hizmet eder.
Herbert Schiller

Doğru Cevap: C

Soru 92

Aşağıdakilerden hangisi medya emperyalizminin dört biçiminden biri değildir?

Endüstriyel yapı setleri

Bazı kitle iletişim araçlarının içeriklerinin ithali

Medya firmasının ideal pratikleri ile ilgili neyin nasıl yapılacağını içeren değerler

Genel güç kaynaklarının dengeli bir şekilde bölüşülmesi

Alıcının kullandığı teknoloji

Açıklama:

Oliver Boyd-Barrett tarafından 1977’de ortaya atılan medya emperyalizmi tezi, güç dengesizlikleri ve medya akışını ele almaktadır. Buna göre, medya emperyalizminin dört biçimi vardır:
a. İletişim medyasının şekli: Alıcının kullandığı teknoloji
b. Endüstriyel yapı setleri
c. Medya firmalarındaki ideal pratikle ilgili neyin nasıl yapılacağını içeren değerler
d. Belli kitle iletişim araçları içeriklerinin (ürünlerin) ithali.
Genel güç kaynaklarının dengeli bir şekilde bölüşülmesi

Doğru Cevap: D

Soru 93

1977’de ortaya atılan medya emperyalizmi tezi aşağıdakilerden hangisine aittir?

Noam Chomsky

Max Horkheimer

Herbert Schiller

Sean MacBride

Oliver Boyd-Barrett

Açıklama:

Oliver Boyd-Barrett tarafından 1977’de ortaya atılan medya emperyalizmi tezi, güç dengesizlikleri ve medya akışını ele almaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 94

Aşağıdakilerden hangisi Frankfurt Okulu’nun en önemli üyelerinden biri değildir?

Max Horkheimer

Noam Chomsky

Theodor W. Adorno

Herbert Marcuse

Franz Neumann

Açıklama:

Frankfurt Okulu’nun en önemli üyeleri Max Horkheimer, Theodor W. Adorno, Herbert
Marcuse, Leo Lowenthal ve Franz Neumann’dır.
Noam Chomsky

Doğru Cevap: B

Soru 95

Aşağıdakilerden hangisi “kültür endüstrisi” kavramını geliştirmiştir?

Adorno ve Horkheimer

Horkheimer ve Neumann

Marcuse ve Adorno

Lowenthal ve Neumann

Marcuse ve Lowenthall

Açıklama:

Adorno ve Horkheimer, 1940’lı yılların ortalarında okulun genel yaklaşımını ifade eden
“kültür endüstrisi” kavramını geliştirmişlerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 96

İnsanların birbirinden ya da içinde bulunduğu ortam ya da zamandan uzaklaşmalarına ne ad verilir?

Yabancılaşma

Ütopya

İlizyon

Halüsinasyon

Deregülasyon

Açıklama:

Genel olarak “yabancılaşma” kavramıyla anlatılmak istenen; insanların birbirinden ya da içinde bulunduğu ortam ya da zamandan uzaklaşmalarıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 97

Siyasal ekonominin bir bilim dalı olarak yerleşmesini aşağıdaki düşünürlerden hangisi sağlamıştır?

Karl Marx

Frederick Engels

Adam Smith

Louis de Mayerne-Turquet

David Ricardo

Açıklama:

Siyasal ekonomi bir bilim dalı olarak Adam Smith ile birlikte yerleşmiştir. Kavram, 1700’lü yılların ikinci yarısında hem bir “ekonomi kuramı”nı hem de “ekonomi politikası”nı ifade etmeye başlamıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 98

Aşağıdakilerden hangisi ulusal siyasal ekonomi konularını inceleyen yaklaşımların araştırma konuları içerisinde yer almaz?

İletişim kurumlarının ekonomik yapısı

İletişim ürünlerinin üretimi ve dağıtımındaki ilişkiler

Medya kuruluşlarının sahiplik yapısı

Tekelleşme

İletişimle ilgili kurumsal ve teknolojik yapılarla ürünlerin ve ideolojilerin transferi

Açıklama:

İletişim alanındaki siyasal ekonomik yaklaşımlar, genel olarak ulusal ve uluslararası olmak üzere iki alt bölümde de sınıflandırılabilir: (1) Ulusal siyasal ekonomi konularına eğilen yaklaşımlar, kapitalist iletişim sistemini ve etkinliklerini incelerler. Bu yaklaşımlar iletişim konusunda sosyo-ekonomik yapıya öncelik verirler. Bu bağlamda iletişim kurumlarının ekonomik yapısı, pazar ilişkileri, pazarın denetimi, tekelleşme, iletişim ürünlerinin üretimi ve dağıtımındaki ilişkiler, üretim biçiminin yapısı, iletişim alanında çalışanların örgütsel yapı içindeki yerleri, medya kuruluşlarının sahiplik yapısı gibi konuları araştırırlar. (2) Uluslararası ekonomik düzeni temel alan siyasal ekonomi yaklaşımları ise emperyalizm ya da yeni sömürgeciliğin genel iletişim yapısını incelerler. Bu yaklaşımla yapılan araştırmalar, iletişimle ilgili kurumsal ve teknolojik yapılarla ürünlerin ve ideolojilerin uluslar arasındaki transferi gibi konulara eğilirler.

Doğru Cevap: E

Soru 99

Aşağıdakilerden hangisi Frankfurt Okulu'nun üyelerinden biri değildir?

Max Horkheimer

Theodor W. Adorno

Herbert Marcuse

Noam Chomsky

Franz Neumann

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 100

Gücü elinde tutanların, söylemin öncüllerini saptama, halkın neyi göreceğine, duyacağına ve düşüneceğine karar verme ve düzenli propaganda kampanyalarıyla kamuoyunu yönetme yetisine sahip olduklarını savunan düşünürler aşağıdakilerden hangileridir?

Noam Chomsky ve Edward Herman

Pierre Joseph Proudhon ve Michael Bakunin

Louis Althusser ve Antonio Gramsci

Michel Foucault ve Jean Baudrillard

Max Horkheimer ve Theodor W. Adorno

Açıklama:

Herman ve Chomsky, güçlülerin söylemin öncüllerini saptama, halkın neyi göreceğine, duyacağına ve düşüneceğine karar verme ve düzenli propaganda kampanyalarıyla kamuoyunu yönetme yetisine sahip olduklarını savunurlar. Çünkü hükümetin ve iş dünyasının seçkinlerinin haberlere ayrıcalıklı erişimi söz konusudur. Büyük reklamcılar da seçmeci biçimde bazı gazeteleri ve televizyon programlarını destekleyerek ertesi günün ruhsat verme otoritesi gibi işlerler; medya sahipleri ise sahip oldukları gazetelerin ve yayın istasyonlarının yorum çizgisini ve kültürel duşunu belirleyebilirler.

Doğru Cevap: A

Soru 101

I. Eleştirel siyasal ekonomi bütüncüldür.
II. Merkezi olarak kapitalist girişim ile devlet müdahalesi arasındaki dengeyle ilgilenir.
III. Eleştirel siyasal ekonomi, zaman ve mekanın tarihsel özelliklerini dikkate almaz.
IV. Adalet, eşitlik, kamu yararı gibi temel ahlaki sorunlarla ilgilenebilmek için verimlilik gibi teknik konuların ötesine gider.
Verilenlerden hangileri eleştirel siyasal ekonomi ve anaakım ekonomi biliminin farklılıkları arasında yer alır?

I-II-III

II-III-IV

I-III-IV

I-II-IV

I-II-III-IV

Açıklama:

Eleştirel siyasal ekonomi, anaakım ekonomi biliminden dört özellik açısından farklılaşır. Golding ve Murdock, bu özellikleri şöyle sıralamaktadırlar:
a. Eleştirel siyasal ekonomi bütüncüldür.
b. Eleştirel siyasal ekonomi tarihseldir.
c. Merkezi olarak kapitalist girişim ile devlet müdahalesi arasındaki dengeyle ilgilenir.
d. Adalet, eşitlik, kamu yararı gibi temel ahlaki sorunlarla ilgilenebilmek için verimlilik gibi teknik konuların ötesine gider.

Doğru Cevap: D

Soru 102

Eleştirel araştırmalar deyimi, iletişim alanında ilk kez kim tarafından kaç yılında kullanılmıştır?

Paul F. Lazarsfeld -1941

Marx-1880

Adam Smith-1790

Friedrich Engels-1790

Murdock -1945

Açıklama:

Eleştirel araştırmalar deyimi, iletişim alanında ilk kez Paul F. Lazarsfeld tarafından 1941’de iletişim kurumlarının taleplerini ön plana alan “yönetsel çalışmalar”dan farklı bir yaklaşımı, çalışmalarını ABD’de sürdürmek zorunda Frankfurt Okulu üyelerinin araştırmalarını tanımlamak için kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 103

I. İletişim alanındaki eleştirel yaklaşımların ortak noktası, tüm toplumsal ilişkilerin ve iletişim ilişkilerinin aynı zamanda iktidar ilişkileri olduğu; bu iktidar ilişkilerinin de karmaşık bir toplumsal sistemde tahakküm (baskı, zorbalık, hükmetme) biçimini aldığı varsayımıdır.
II. Eleştirel yaklaşımlar, kitle iletişiminin ulusal ve uluslararası bağlamlardaki siyasal ekonomisinden egemen ideolojiler ve bilinç yönetimi ilişkisine kadar çeşitlenen geniş bir
araştırma alanını kapsar.
III. Pozitivist-deneyci yaklaşımlarla belirlenen anaakım kuramlarını eleştiren bu yaklaşımların çıkış noktası, büyük oranda Paul F. Lazarsfeld görüşleridir.
Eleştirel yaklaşımlara ilişkin verilenlerden hangileri doğrudur?

Yalnız III

I-III

I-II

II-III

I-II-III

Açıklama:

Pozitivist-deneyci yaklaşımlarla belirlenen anaakım kuramlarını eleştiren bu yaklaşımların çıkış noktası, büyük oranda Karl H. Marx’ın görüşleridir.

Doğru Cevap: C

Soru 104

I. “Frankfurt Okulu” kavramı, 1923’te Almanya’nın Frankfurt kentinde kurulan “Toplumsal Araştırmalar Enstitüsü” düşünürlerinin ortak görüşlerini ifade etmek için kullanılır.
Frankfurt Okulu düşünürlerinin genel yaklaşımı “eleştirel kuram” olarak adlandırılmakta, okula “eleştirel okul” da denmektedir.
II. Frankfurt Okulu’nun ortaya çıkışında, Batı Avrupa’daki işçi sınıfı hareketlerinin I. Dünya Savaşı’nı izleyen yıllardaki ağır yenilgisi, Rus Devriminin Stalinizme dönüşmesi, Faşizm ve Nazizmin yükselişi etkili olmuştur.
III. Frankfurt Okulu’nun kurucusu Nicholas Garnham'dır.
IV. Frankfurt Okulu’nun en önemli üyeleri Max Horkheimer, Theodor W. Adorno, Herbert Marcuse, Leo Lowenthal ve Franz Neumann’dır. Bu düşünürler, kültür ve modernizmle ilgili sorunlar üzerine yoğunlaşmışlar, Marksist toplum teorisini varoluşçuluk ve psikanalizle tamamlamaya çalışmışlardır.
Frankfurt Okulu'na ilişkin verilenlerden hangileri doğrudur?

I-II-III

I-II-IV

II-III-IV

I-III-IV

I-II-III-IV

Açıklama:

Frankfurt Okulu’nun kurucusu Nicholas Garnham değildir.

Doğru Cevap: B

Soru 105

Frankfurt okulunun genel yaklaşımını ifade eden “kültür endüstrisi” kavramı 1940’lı yılların ortalarında kim tarafından geliştirmiştir?

Adorno ve Horkheimer

Nicholas Garnham

Vincent Mosco

Marx

Thomas McPhail

Açıklama:

Adorno ve Horkheimer, 1940’lı yılların ortalarında okulun genel yaklaşımını ifade eden “kültür endüstrisi” kavramını geliştirmişlerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 106

Tüm toplumsal ilişkilerin ve iletişim ilişkilerinin aynı zamanda iktidar ilişkileri olduğu; bu iktidar ilişkilerinin de karmaşık bir toplumsal sistemde tahakküm (baskı, zorbalık, hükmetme) biçimini aldığı varsayımı aşağıdaki hangi iletişim yaklaşımlarının ortak noktasıdır?

Yapısalcı- işlevci yaklaşım

Eleştirel yaklaşım

Deneysel yaklaşım

Davranışçı yaklaşım

Pozitivist yaklaşım

Açıklama:

Giriş
İletişim alanındaki eleştirel yaklaşımların ortak noktası, tüm toplumsal ilişkilerin ve iletişim ilişkilerinin aynı zamanda iktidar ilişkileri olduğu; bu iktidar ilişkilerinin de karmaşık bir toplumsal sistemde tahakküm (baskı, zorbalık, hükmetme) biçimini aldığı varsayımıdır. Eleştirel yaklaşımlar “toplumsal bütünleşme”yi “toplumsal denetim” olarak yeniden tanımlarlar. Ancak toplumsal denetimin aldığı biçimler ve tahakküm ilişkileri konusunda birbirinden farklı açıklamaları benimserler.

Doğru Cevap: B

Soru 107

İletişim alanındaki eleştirel yaklaşımların kitle iletişimine bakışında maddi üretim ve ilişkilere ağırlık vererek kitle iletişiminin kapitalist ülkelerde gelişmesini iletişimin üretimi bağlamında ele alan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Siyasal ekonomi yaklaşımı

Kültürel ve ideolojik yaklaşım

Çatışma yaklaşımı

Güçler yaklaşımı

Modernist yaklaşım

Açıklama:

Giriş
Eleştirel yaklaşımların kitle iletişimine bakışı temel olarak iki yönde gelişmiştir. Birincisi, siyasal ekonomi yaklaşımıdır. İletişim araştırmalarında temel eleştirel yaklaşımlardan biri olan bu yaklaşım, maddi üretim ve ilişkilere ağırlık vererek kitle iletişiminin kapitalist ülkelerde gelişmesini iletişimin üretimi bağlamında ele alır. Siyasal ekonomi yaklaşımı, toplumdaki iletişim olgusunu üretim biçimi ve üretim ilişkileri bağlamında anlamaya çalışır. İletişim süreci, kitle iletişim araçları ve örgütleri ile bu araçların içerikleri siyasal ekonomik bakımdan tanımlanır. Kitle iletişim araçları endüstrilerinde görülen sahiplikteki yoğunlaşma ve tekelleşmeler, bu yaklaşımı benimseyen çalışmaların ana konularını oluşturur.

Doğru Cevap: A

Soru 108

Aşağıdaki ifadelerden hangisi Frankfurt Okulunun görüşlerini yansıtmaz?

Eleştirel bir duruşu benimsemeleri

Düşünürlerin öncelikle kendi duruşlarını sorgulamaları

İnsanı köleleştiren tüm baskıcı sistemleri sorgulamaları

Toplumsal sınıfların tarihsel gelişimi ve yapılarını çözümlemeleri

Toplumu ve insanı tutsak eden tüm kurumları eleştirmeleri

Açıklama:

185 Frankfurt Okulu ve Kültür Endüstrisi
Gerçekte tüm karşı duruş ve direnişleri bir araya getiren Frankfurt Okulu düşünürlerinin ortak noktası, eleştirel bir duruşu benimsemeleridir. Bu düşünürler öncelikle özeleştiri biçiminde kendi duruşlarını sorgulamayı, ardından da insanı köleleş- tiren tüm baskıcı sistemleri sorgulamayı hedeflemişlerdir. Frankfurt Okulu düşünürleri- nin aydınlanma düşüncesi ve pozitivist bilim anlayışıyla hesaplaşmakla başlayan toplum eleştirileri, zamanla eleştirel toplum kuramına dönüşmüştür. Geleneksel kuram, toplumu yalnızca anlamayı ve açıklamayı amaçlarken; eleştirel kuram, toplumu ve insanı tutsak eden tüm kurumları eleştirerek değiştirmeyi amaçlamıştır. Okul, sınıf hakkındaki yargılarını sınıfların tarihsel gelişimi veya sınıf yapısı hakkında herhangi bir çözümlemeyle desteklemediği ve yalnızca sağduyusal bilgiye dayandığı için eleştirilmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 109

Noam Chomsky’nin modeline ismini veren ve medyanın üstlendiği rolü gerçekleştirmesi için sistemli biçimde yerine getirilmesi gereken faaliyet aşağıdakilerden hangisidir?

Reklam

Muhalefet

Endüstrileşme

Tarafsızlık

Propaganda

Açıklama:

Medya ve Propaganda Modeli
Amerikan dilbilimci Noam Chomsky’ye göre medyanın temel görevleri arasında en önemlisi propagandadır. Medya içte egemenliği, dışta ise emperyalizmi desteklemektedir. Sınıf çıkarlarının çatıştığı ve zenginliğin belli ellerde toplandığı dünyada, medyanın üstlendiği rolü gerçekleştirmesi sistemli propagandayı gerektirir. Propaganda modeli, Chomsky’nin 1988’de Edward Herman’la birlikte geliştirdiği bir modeldir. Demokrasilerde, yönetenlerle medyanın nasıl el ele verip halkı yönettiklerinin anlatıldığı bu modele göre; kitle iletişim araçları, ileti ve simgeleri halka yayarak bir sisteme hizmet eder. Onların işlevleri bireyleri daha geniş bir toplumun kurumsal yapılarıyla birleştirecek değerler, inançlar ve davranış kodları ile onları eğlendirmek, güldürmek, oyalamak, avutmak, bilgilendirmek ve eğitmektir. Sınıf çıkarları çatışması ve zenginliğin belli ellerde toplandığı dünyada, medyanın üstlendiği rolü gerçekleştirmesi sistemli propagandayı gerektirir.

Doğru Cevap: E

Soru 110

Noam Chomsky’nin propaganda modeline göre medya-yönetici ikilisinin rızanın imalatı amacını gerçekleştirirken, insanları ilgisiz düşüncelere yönlendirerek asıl gündemden ve asıl bilgiden uzaklaştırma tekniğine ne ad verilir?

Enformasyon oluşturma

Kültürel maddecilik

Gerekli yanılsamalar

Kültürel bağımlılık

Tarihsel maddecilik

Açıklama:

Rızanın İmalatı
Propaganda modeline göre medya-yönetici ikilisinin temel amacı “rızanın imalatı” dır. Bunu da Chomsky’nin “gerekli yanılsamalar” adını verdiği tekniklerle sağlarlar. “Gerekli yanılsamalar”, insanları ilgisiz düşüncelere yönlendirerek asıl gündemden ve asıl bilgiden uzaklaştırmaya yarar. Türkçeye Medya Gerçeği olarak çevrilen kitabında (Necessary Illusi- ons: Thought Control in Democratic Societies) Chomsky, Amerika’nın ilişki içinde olduğu uysal ülkelerle kafa tutan ülkelerin ya da grupların medyaya nasıl yansıdığını inceler ve medyanın Amerikan yanlısı açık propaganda işlevini gözler önüne serer.

Doğru Cevap: C

Ünite 8

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de iletişim araştırmalarında ilgi ve bilgi üretimindeki gecikme nedenleri arasında yer almaz?

İletişim alanında teknolojik bilgi birikimiyle üretilen iletişim araçlarının ve örgütlenmesinin olmaması

Dış güçlerin ürettiklerine ve bu ürettikleriyle elde ettikleri kontrolü sürdürme politikalarına bağlı kalması

Araçların ve örgütlenmelerin Batı’dan ithal edilmesi

Türkiye'de bulunan akademisyenlerin araştırma yapma gereksinimi ve motivasyonlarının olmaması

Bilgiden geçerek kontrol gereksiniminin araştırmaya dayanma yerine baskılara ve yasaklara dayanması

Açıklama:

Türkiye’deki akademisyenlerin araştırma girişimleri bağlamında ilgi ve bilgi üretiminde gecikme olmuştur. Osmanlıda ve ardından kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nde (a) iletişim alanında teknolojik bilgi birikimiyle üretilen iletişim araçlarının ve örgütlenmesinin olmaması, (b) dış güçlerin ürettiklerine ve bu ürettikleriyle elde ettikleri kontrolü sürdürme politikalarına bağlı kalması, (c) araçların ve örgütlenmelerin Batı’dan ithal edilmesi ve (d) bilgiden geçerek kontrol gereksiniminin araştırmaya dayanma yerine baskılara ve yasaklara dayanması gibi bir yapıya sahip olması bu gecikmenin başlıca nedenleridir.

Doğru Cevap: D

Soru 2

İletişim araştırmalarında üretilen bilginin doğası hangi temel özelliklere sahiptir?
I. Teknolojik bilgi
II. Yönetme ile ilgili bilgi
III. Kitleler için üretilen bilgi

Yalnız I

I ve III

I ve II

I, II ve III

Yalnız III

Açıklama:

İletişim araştırmalarında üretilen bilginin temel özellikler teknolojik bilgi, yönetme ile ilgili bilgi ve kitleler için üretilen bilgi olarak sınıflandırılabilir.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi iletişim araştırmalarının durumunun göstergesi değildir?

Teknolojik bilgi üretimi

Yönetim kültürü

Öğrenci ilğisizliği

Akademik ilgi

Örgütsel yapılar

Açıklama:

İletişim araştırmaları durumunun göstergeleri; teknolojik bilgi ve araç üretimi, örgütsel yapı, yönetim kültürü, akademik ilgi, toplumsal tutum, araştırma tasarımı ve yöntem bilgisi, uluslararası egemenlik ve mücadele koşulları, alternatifler ve kontrolü olarak sıralanır.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Propaganda ve kamuoyu çalışmalarıyla bilinen Lippmann'ın temel varsayımı aşağıdakilerden hangisidir?

Yönetimin eleştirilmesi gerekliliği

Halka gerçeklerin anlatılmaması gerekliliği

Tüm gerçeklerin halka açıklanması gerekliliği

Propagandanın yanlışlığı

Teknolojinin gerekliliği

Açıklama:

Lippmann’a göre gerçeği halka açıklama ve reformlar kimsenin otoriteye saygı
göstermediği bir toplumun yükselmesine neden olmuştur. Lippmann, bu duruma çözüm olarak ilericilerin işinin bu kaos içindeki dünya üzerinde kontrol kurmak ve “daha az bilgilendirilmiş halka” ve “daha çok sosyal kontrolü kurmaya” odaklanma olduğunu belirtmiştir. Bu nedenle halkla gerçeklerin açıklanmaması gerekir.

Doğru Cevap: B

Soru 5

Nicel araştırmaların başlamalarında etkili olan yaygın görüş ve araştırmalar hangisidir?

Sosyal psikoloji ve pazar araştırmaları

Eleştirel yaklaşım

Etki araştırmaları

Aktif izleyici

Kültürel çalışmalar

Açıklama:

Nicel araştırmaların başlagıcında yer alan iki temel grup ve araştırmalar yer alır. İlki sosyal psikolojiye dayanan deneysel araştırmalar ikincisi ise yönetimsel karar verme ve pazar araştırmalarıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Nicel araştırmalar Dünyaya hangi tarihte ve hangi kuramsal altyapı araştırmalarıyla yayılmıştır?

1950-Etki araştırmaları

1980-Aktif izleyici araştırmaları

1970-Kullanımlar ve Doyumlar araştırmaları

1930-Etki araştırmaları

1900-Kullanımlar ve Doyumlar araştırmaları

Açıklama:

Niceliksel araştırmalar dünyaya 1970’lerde “Kullanımlar ve Doyumlar” araştırmalarıyla yayılmıştır. McLuhan’ın niteliksel teknolojik determinist (belirleyicilik) çalışmaları ve 1980’lerde de “Gündem Belirleme” araştırmaları eklenmiş ve ardından 1990larda “gündem birleştirme/kaynaştırma” araştırmalarıyla geliştirilmiştir

Doğru Cevap: C

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi Lasswell formülü araştırmaları arasında yer almaz?

Gönderen araştırmaları

Araç araştırmaları

Mesaj araştırmaları

İzleyici araştırmaları

Teknoloji araştırmaları

Açıklama:

Lasswell formulü araştırmaları; gönderen, araç, mesaj ve izleyici araştırmaları olarak sıralanır.

Doğru Cevap: E

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi iletişimin türüne göre ele alınan iletişim araştırmaları sınıflaması arasında yer almaz?

Kişilerarası iletişim araştırmaları

Grup iletişimi araştırmaları

Kitle iletişim araştırmaları

İzleyici merkezli iletişim araştırmaları

Uluslararası iletişim araştırmaları

Açıklama:

İletişimin türüne göre araştırmalar; içsel, kişilerarası, grup iletişimi, örgüt iletişimi, kitle iletişimi, uluslararası iletişim araştırmaları olarak belirlenebilir. İzleyici araştırmaları Laswell formülü araştırmaları sınıfındadır.

Doğru Cevap: D

Soru 9

İngiltere'de Hall ile başlayan çalışmalar İletişim çalışmalarının hangi konu ve alanına girmektedir?

Retorik

Alımlama

Kültürel

Marksçı

Liberal çoğulcu

Açıklama:

Bazı araştırmacılar basit ampirizmi hümanist gelenek ile birleştirerek, özellikle 1950’lerin sonlarından itibaren, İngiltere’de E. T. Hall ile başlatılan kültürel çalışmalar kültürlerarası iletişim araştırmasının gelişmesine öncülük ettiler.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Günümüz Türkiye'sinde iletişim çalışmalarının yöntem bilimsel durumu aşağıdakilerden hangisini temel alır?

Deneysel ve liberal çoğulcu

Deneysel ve nitel

Marksist

Nitel

Kültürel

Açıklama:

Günümüzde Türkiye’de iletişim yapıtları kullanılan yöntem bağlamında
özellikle iki yönde ilerlemektedir:
Birincisi kitle iletişiminde pozitivist-deneyci yaklaşımla gelen deneyselimsi araştırmalar.
İkincisi tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de en eski ve köklü araştırma geleneğiyle yapılan
niteliksel araştırmalardır.

Doğru Cevap: B

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de 20. Yüzyılın başlarında iletişim araştırmalarının olmamasının sebeplerinden biridir?

Reklamların etkisi

Fordist seri üretim

Savaşın varlığı

Üretim yapısı

Kitlelerden korkma

Açıklama:

20. Yüzyılın başında “Fordist seri üretimle” başlayan ve gelişen kitle üretimi, kitlelerin ekonomik pazar için “üretilmesi” gereksinimi ortaya çıkarmıştır. Bu da kaçınılmaz olarak reklamların etkisi, tüketici ve izleyici tercihleri ile ilgili araştırmaların çıkışını ve desteklenmesini getirmiştir. Türkiye’deki ekonomik koşullar ve üretim yapısı bu tür karaktere ve gereksinime o zamanlar sahip olmamıştır. Bu nedenle böyle bir gereksinim ve amaç, ancak 20. Yüzyılın sonlarında çıkıp hızla gelişmiştir. Amerika’da ve Avrupa’da 20. Yüzyılın başlarında, yarım asırdan beri artan kitlelerden korkuyla oluşan “yönlendirerek yönetme” gereksinimine, Birinci Dünya Savaşı’nda, kitleleri savaşa hazırlama ve bu hazırlığın sürekli olarak yapılması gereği eklenmiştir. Kitlelerin kendilerini ve ilişkilerini düşünsel olarak yeniden-üretmeyi egemen siyasal ve ekonomik amaçlar doğrultusunda biçimlendirme gereksiniminden propaganda, ikna, retorik, kamuoyu ve halkla ilişkiler oluşmuş ve örgütlü etkileme/ikna faaliyetleri ve araştırmaları gelişmiştir. Osmanlı’nın son anlarını yaşadığı ve ardından da Kurtuluş Savaşı’yla bir Cumhuriyet kuran Türkiye’deki koşullarda bu tür araştırma gereksinimi de ortaya çıkmamıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 12

İletişim araştırmalarında üretilen bilginin doğası üçe ayrılmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi teknolojik bilgi olarak nitelendirilebilir?

Televizyon izleme alışkanlıkları

Haberlerin izlendiği araçlar

Seçimde oy verme eğilimleri

Vatandaşların dini inanışları

Yemek yeme alışkanlıkları

Açıklama:

Teknolojik bilgi, bilim ve teknolojinin üretimi için zorunlu olan bilginin üretimini ve bu üretim için yapılan araştırmaları içerir. Bu tür bilgi ve araştırmalar günümüzde dünyadaki teknolojik seviyeyi ve teknolojik biçimi ve yapıyı belirleyen bilgi ve araştırmalardır. Haberlerin izlendiği araçların öğrenildiği bir araştırmada elde edilen bulgular teknolojik bilgi olarak nitelendirilebilir.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi iletişim araştırmalarının durumunun göstergelerinden biri değildir?

Teknolojik bilgi üretimi

Akademik ilgi

Yönetim kültürü

Örgütsel yapılar

Bilişsel kontrol

Açıklama:

Türkiye’de iletişim üzerinde düşünme ve araştırma yapma ülkenin kendi içinden çıkan gereksinimlerinden doğup gelmemiştir. Bunun en önde gelen iki nedeni vardır. Birincisi kendi tarihsel koşullarının karakteri ve ikincisi ise birinci nedenle ve uluslararası bilgi üretimindeki pozisyonu nedeniyle dışa bağımlılığın gelişmesidir. Her durumda Türkiye’de ya da herhangi bir ülkede iletişim araştırmalarının gelişmesi ve gelişmenin doğası dünyadaki ve o ülkedeki üretim tarzı ve ilişkilerinin karakterine bağlıdır. İletişim araştırmaları durumunun göstergeleri arasında teknolojik bilgi üretimi, teknolojik araç üretimi, örgütsel yapılar, yönetim kültürü, akademik ilgi, bilmeye ve bilime karşı toplumsal ilgi ve tutum, araştırma tasarım ve yöntem bilgisi, uluslararası egemenlik ve mücadele koşulları, alternatifler ve kontrolü yer alır. Bilişsel kontrol ise araştırmaların doğasını betimler.

Doğru Cevap: E

Soru 14

Amerikalı araştırmacıların Türkiye’de yürüttüğü iletişim araştırmaları aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir?

Araştırma tasarım ve yöntem bilgisi

Teknolojik araç üretimi

Uluslararası mücadele koşulları

Bilmeye karşı toplumsal ilgi

Akademik ilgi

Açıklama:

Uluslararası egemenlik ve mücadele koşulları uluslararası kontrol mekanizmalarını kurmak ve geliştirmek isteyen güçlerin Türkiye gibi ülkelerde araştırma yapmaları ve araştırma yaptırmalarını da beraberinde getirmiştir. Bu araştırmaların önemli bir kısmı da iletişim alanındadır. İletişimle ilgili bu tür araştırmalar özellikle 1950’lerde modernleşme ve kalkınma adı altında kapitalist sistemin dünya görüşünün ve ürünlerinin dünyaya yayılmasını amaçlayan Amerikalılar tarafından yapılmasıyla başlanmış ve çeşitli fonlar ve desteklerle yerel kurumları ve araştırmacıları da katarak halen devam etmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 15

Aşağıdaki araştırma örneklerinden hangisi niteliksel yapıdadır?

Cinsiyet dağılımı

Renk beğenisi

Kanal reytingi

Tüketim sıklığı

Yaş aralığı

Açıklama:

Niceliksel araştırma, verileri istatistik süreçlerden geçiren tasarıma dayanan araştırma türüdür. Niteliksel çalışma, seçilen bir konuda veya sorunda gerekli olan verileri, enformasyonu ve bilgileri toplayan, bu toplananı mantıksal nedensellik süreçlerinden geçirerek analiz eden ve sonuçlar çıkaran araştırma biçimidir. Cinsiyet dağılımı, kana reytingi, tüketim sıklığı ve yaş aralığı istatistikler bilgiler verirken renk beğenisine odaklanan bir araştırmanın niteliksel yapıda olduğu söylenebilir.

Doğru Cevap: B

Soru 16

Bir şirkette satın almacılar ile pazarlamacılar arasındaki ilişkiyi inceleyen bir araştırma hangi türde bir araştırma olarak nitelendirilebilir?

Grup iletişim araştırması

Kitle iletişim araştırması

Örgütsel iletişim araştırması

Kişilerarası iletişim araştırması

Kişinin kendisiyle iletişimi

Açıklama:

İnsanlar gününü bir veya birden fazla çeşitli yoğunlukta örgütlenmiş gruplar içinde geçirir: Grup iletişimi alanındaki araştırmalar grup performansı, beyin fırtınası, grup içi ve gruplar arası çatışma ve çatışma çözümü, liderlik ve grup bağlılığına eğilirler. Grup rollerini, rol türlerini ve rollerle ilgili sorunları araştırırlar. Grubun oluşması ve gelişmesi, karar süreçleri, etkili iletişimi etkileyen içsel ve dışsal faktörler üzerinde dururlar. Grupta teknolojiyle aracılanmış iletişim ve bunun etkilerine bakarlar.

Doğru Cevap: A

Soru 17

İnsanların izledikleri bir televizyon dizisini nasıl algıladıklarına üzerine yapılan bir araştırma ne tür bir araştırmadır?

Liberal-çoğulcu araştırma

Alımlama araştırması

Retorikle ikna araştırması

Yapısalcı araştırma

Post-Marxist araştırma

Açıklama:

Alımlama incelemeleri, metinsel yorumlama teorilerinin kitle iletişimi izleyicilerinin gündelik faaliyetlerine uygulanmasıdır. Temel ilgi, izleyicilerin kitle iletişiminden çıkardıkları “anlam” üzerindedir. Metinlerin alımlanması ile ilgili incelemelerin anlamlı olabilmesi için “alımlama” ile “ideolojik pozisyonun” ya da “sınıfsal aitliğin” ilişkilendirilmesi gerekir.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi özellikle ampirik araştırmalarda araştırmayı geçersiz yapacak ciddi sorunlardan birisidir?

Tasarım

Düzen

Konu

Örnekler

Referanslar

Açıklama:

Dünyada 2007’nin başı ile 2011’in ortalarına kadar Social Science Citation Index kapsamındaki iletişimle ilgili 77 dergide 10.104 makale yer almıştır. Makalelerin sadece yüzde 20 kadarı akademik karakter taşımaktadır ve çoğu endüstriyel ve kurumsal çıkarlara hizmet için tasarlanmıştır. Araştırmaların çoğunda (özellikle ampirik araştırmalarda) araştırmayı geçersiz yapacak ciddi tasarım sorunları vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de iletişimle ilgili araştırmaların nicel bağlamda artmasına etken değildir ?

Üniversiteler

Akademisyenler

Öğrenciler

Dergiler

Finansörler

Açıklama:

Türkiye’de iletişimle ilgili araştırmalar, özellikle artan üniversiteler, dergiler, akademisyen olmak isteyenler, akademisyenler ve araştırmayı finansal olarak teşvik eden yapılanmalar ile birlikte, nicel bağlamlarda giderek artmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi iletişimde araştırma, aynı zamanda, derleme kitaplar biçiminde olan yapıtların en önemli sorunu nedir?

Araştırma biçimi

Örnekler

Editörlük süreci

Tasarım

Özgünlüğü

Açıklama:

İletişimde araştırma, aynı zamanda, derleme kitaplar biçiminde olan yapıtlarda da sunulmaktadır. Son zamanlarda 1derleme kitap basma salgını” dikkat çekmektedir. Değerli derleme çalışma “tanıdık birilerinden yazılar alıp bastırmakla” oluşturulmaz. Akademik “editörlük” sürecinden geçirmeksizin; yani yazıları ı alanda otorite/uzman olan kimselere göndermeksizin yapılan “derleme” kitabın akademik değeri şüphelidir.

Doğru Cevap: C

Soru 21

Araştırmaya gereksinim
Tercihler ve faaliyetler
Gereksinim üzerinde düşünme

Bir ülkede iletişim alanında araştırmaların başlaması ve gelişmesi için yukarıdaki unsurlardan hangileri gerekir?

Yalnız I

I ve II

Yalnız II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Bir ülkede her alanda olduğu gibi iletişim alanında da araştırmaların başlaması ve gelişmesi için önce “araştırmaya gereksinim duyulması” gerekir. Bu gereksinim örgüt yapıları içindeki ya da dışındaki bireyler tarafından hissedilebilir. Fakat gereksinimin hissedilmesi yeterli değildir. Bu gereksinimden başlayarak gereksinim ile ilgili faaliyetlerin oluşması, yapılması ve gereksinimin giderilmesine ve bu giderilmeyle başlayan gelişme olasılığına uygun ve onu destekleyen bir toplumsal yapının var olması gerekir.

Doğru Cevap: E

Soru 22

İletişim alanında teknolojik bilgi birikimiyle üretilen iletişim araçlarının ve örgütlenmesinin olmaması
Dış güçlerin ürettiklerine ve bu ürettikleriyle elde ettikleri kontrolü sürdürme politikalarına bağlı kalması
Araçların ve örgütlenmelerin Batı’dan ithal edilmesi

Yukarıdakilerden hangileri Osmanlıda ve ardından kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nde araştırma girişimlerindeki gecikmenin başlıca nedenlerindendir?

Yalnız I

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Türkiye’de diğer alanlarda olduğu gibi iletişim alanında da araştırmaya ilgi ve bilgi üretimi ülkenin kendi iç dinamiklerinden kaynaklanan bir gereksinim ve destekleme olarak başlamamıştır. İlk kapsamlı araştırmayı yapanlar, tek bir örnek dışında, Amerikalı akademisyenler olmuştur. Dolayısıyla Türkiye’deki akademisyenlerin araştırma girişimleri bağlamında ilgi ve bilgi üretiminde gecikme olmuştur. Osmanlıda ve ardından kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nde (a) iletişim alanında teknolojik bilgi birikimiyle üretilen iletişim araçlarının ve örgütlenmesinin olmaması, (b) dış güçlerin ürettiklerine ve bu ürettikleriyle elde ettikleri kontrolü sürdürme politikalarına bağlı kalması, (c) araçların ve örgütlenmelerin Batı’dan ithal edilmesi ve (d) bilgiden geçerek kontrol gereksiniminin araştırmaya dayanma yerine baskılara ve yasaklara dayanması gibi bir yapıya sahip olması bu gecikmenin başlıca nedenleridir.

Doğru Cevap: E

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi iletişim araştırmasının oluşum ve gelişmesi için temel koşullardan değildir?

Kurumların kontrol için bilgiye gereksinim duyması

Ekonomik, siyasal ve kültürel örgütlerin gelişmiş olması

Sosyoekonomik yapının tespitine hizmet etmesi

Bilgi ve teknoloji üretimi örgütlenmelerinin gelişmiş olması

Kitleleri çalışan, seçmen, tüketici vb olarak kontrol gereksiniminin duyulması

Açıklama:

Her ülkede olduğu gibi Türkiye’de de -geç de olsa- oluşuma giden yola bakıldığında temel olarak aşağıdaki koşulların belirleyici rol oynadığı görülür:
-Şirketlerin ve kurumların ekonomik ve siyasal üstünlük, kontrol ve gelişme için bilgiye gereksinim duymaları
-Bilgi üretiminin örgütlenmesi ve örgütlü yapılar içine taşınması koşullarının ve gereksiniminin çıkması
-Endüstriyel yapının çıkarlarına uygun bilişlerin, duyguların, duyarlılıkların ve davranışların kitleler halinde biçimlendirilmesi gereksiniminin zorunlu hale gelmesi

Doğru Cevap: C

Soru 24

Teknolojik bilgi
İdeolojik bilgi
Kitleler için bilgi

Yukarıdakilerden hangileri araştırılan bilginin türlerindendir?

Yalnız I

I ve II

Yalnız III

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

Araştırmalarda üretilen bilginin bilimsel bir karaktere sahip olması gerekir. Bu türler şunlardır:
Birinci Tür Bilgi: Teknolojik Bilgi
İkinci Tür Bilgi: Yönetme/Yönetim Bilgisi
Üçüncü Tür Bilgi: Kitlelerin Kullanımı İçin Üretilen Bilgi

Doğru Cevap: D

Soru 25

Özellikle pazarlama, işletme ve kamu yönetimi, propaganda ve siyasal kampanyalar için gerekli olan ve insanları yönetmenin nasıl yapılacağıyla ve yapıldığıyla ilgili fikir veren bilgi türü hangisidir?

Teknolojik bilgi

Yönetim bilgisi

Kurumsal bilgi

Kitlesel bilgi

Deneyimsel bilgi

Açıklama:

İkinci Tür Bilgi: Yönetme/Yönetim Bilgisi
Bu tür bilgi özellikle pazarlama, işletme ve kamu yönetimi, propaganda ve siyasal kampanyalar için gerekli olan ve insanları yönetmenin nasıl yapılacağıyla ve yapıldığıyla ilgili bilmeyi içerir. Bu tür bilgi üretimi toplumsal yönetim politikaları ve uygulamalarıyla ilgili araştırmalarla üretilir: Bu türdeki bilgi de gerekli görülmedikçe paylaşılmaz, çünkü yönetmek için kullanılır.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Örgütlenmiş din
Örgütlenmiş ahlak
Örgütlenmiş siyaset

Yukarıdakilerden hangileri tarih boyunca kitlelerin yönetimi için üretilmiş bilgilere örnektir?

Yalnız I

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Bu tür “bilgi/bilme üretimi” tarih boyu birbirine bağlı birkaç temel üzerine kurulmuştur:

İnsanların inancının ve inanç sistemini kötüye kullanan örgütlenmiş din
Cinsel ilişkiye ve alkollü içki gibi madde kullanımına indirgenen örgütlenmiş ahlak.
Bizi her an yutmak, yok etmek isteyen; en az bir öcü/düşman: Kötü ve tehlikeli ötekiler.
Kendini toplumdan geçerek değil de, toplumu kullanarak gerçekleştirmeye dayanan bireysel çıkar bilişi/bilinci

Doğru Cevap: B

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi Lasswell'in formülüne göre araştırma türlerindendir?

İzleyici araştırmaları

Kişinin kendisiyle iletişimi

Grup iletişim araştırmaları

Örgütsel iletişim araştırmaları

Kitle iletişimi araştırmaları

Açıklama:

Lasswell’in formülüne göre araştırmalar şunlardır:

İleti gönderenle ilgili araştırmalar
İletiyle ilgili araştırmalar
Kanal/araç ile ilgili araştırmalar
İzleyiciyle ilgili araştırmalar

Doğru Cevap: A

Soru 28

Beyin fırtınası
Çatışma çözümü
Liderlik

Grup iletişimi alanındaki araştırmalar yukarıdaki unsurlardan hangilerine eğilir?

Yalnız I

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

İnsanlar gününü bir veya birden fazla çeşitli yoğunlukta örgütlenmiş gruplar içinde geçirir: Grup iletişimi alanındaki araştırmalar grup performansı, beyin fırtınası, grup içi ve gruplar arası çatışma ve çatışma çözümü, liderlik ve grup bağlılığına eğilirler.

Doğru Cevap: E

Soru 29

Medya kültürünün sosyoekonomik yapısı
Kültürel metin olarak medya metinleri
Metinlerin izleyicilerce alınması ve kullanılması

İletişim alanında kültürel incelemeler yukarıdaki sorunsallardan hangilerinin üzerinde durur?

Yalnız I

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

İletişim alanında kültürel incelemeler temel olarak üç sorunsaldan biri ya da birden fazlası üzerinde durur:

Medya kültürünün siyasal ekonomisi (Bu yönelimi çoğunluk terk etmiştir)
Kültürel metin olarak medya metinleri (Metinsel analiz)
Metinlerin izleyicilerce alınması ve kullanılması (Alımlama).

Doğru Cevap: D

Soru 30

Post-yapısalcı taklitçilik
Derleme kitap azlığı
Tezlerde tasarım ve yöntem sorunları

Yukarıdakilerden hangileri Türkiye’de iletişim araştırmalarının günümüzdeki durumunu özetler?

Yalnız I

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

İletişimde araştırma, aynı zamanda, derleme kitaplar biçiminde olan yapıtlarda da sunulmaktadır. Son zamanlarda “derleme kitap basma salgını” dikkati çekmektedir. Değerli derleme çalışma “tanıdık birilerinden yazılar alıp bastırmakla” oluşturulmaz. Akademik “editörlük” sürecinden geçirmeksizin; yani yazıları o alanda otorite/uzman olan kimselere göndermeksizin yapılan “derleme” kitabın akademik değeri (içinde bir veya iki değerli parça olsa bile), şüphelidir.

Doğru Cevap: C

Soru 31

Türkiye’deki iletişim araştırmalarının başlangıcı olan "Türkiye'deki modernleşmenin basındaki gelişmeyle ölçümü" araştırması kaç yılında yapılmıştır?

1914

1923

1944

1954

1962

Açıklama:

Türkiye'deki modernleşmeyi basındaki gelişmeyle ilişkilendirerek imceleyen Ahmet Emin Yalman’ın araştırması, ABD'nin Columbia Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinde yaptığı “The Development of Modern Turkey as Measured by Its Press, (1914)” başlıklı tez bir Türk’ün iletişim alanında Türkiye ile ilgili yaptığı ilk çalışma olarak bilinir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi iletişimin türüne göre araştırmalardan değildir?

Kişilerarası iletişim araştırmaları

Örgütsel iletişim araştırmaları

Kitle iletişimi araştırmaları

Araç araştırmaları

Uluslararası iletişim araştırmaları

Açıklama:

Araç araştırmalarında, araçların işlevleri üzerinde durulur; araçların birbiriyle karşılaştırılması yapılır; araçların topluma, demokrasiye, özgürlüğe, iletişime ve insan hayatına demokrasi, seçim özgürlüğü, enformasyon zenginliği, enformasyon toplumu ve bilgi toplumu gibi getirdiği şahane değişimler sunulur.
İletişim türüne göre araştırmalar:

Kişinin kendisi ile iletişimi
Kişilerarası iletişim araştırmaları
Grup iletişimi araştırmaları
Örgütsel iletişim araştırmaları
Kitle iletişimi araştırmaları
Uluslararası iletişim araştırmaları

Doğru Cevap: D

Soru 33

İletişimle doğrudan ilgilenen ilk niteliksel yapıtlar hangi çalışma alanındandır?

Alımlama araştırmaları

Retorikle ikna çalışmaları

Teknolojik belirleyicilik çalışmaları

Liberal-çoğulcu araştırmalar

Marksçı araştırmalar

Açıklama:

İletişimle doğrudan ilgilenen ilk niteliksel yapıtlar “retorik”; özellikle siyasal ikna alanında olmuştur. Ekonomik, siyasal ve onların ortağı olan teolojik güçler tarafından kitlelerin yönetiminde eski imparatorluklardan beri kullanılan retorik ile ilgili çalışmalar, feodaliteden ve aydınlanma çağından geçerek 21. yüzyıla kadar gelmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 34

Fetişleştirme, yani bir mala kendinde olmayan değerler yükleme, hangi yaklaşım tarafından kavramlaştırılmıştır?

Liberal demokrat çalışmalar

Liberal-çoğulcu araştırmalar

Aktif izleyici ve alımlama arştırmaları

Post-modernist araştırmalar

Marksçı araştırmalar

Açıklama:

Bu yaklaşımın iletişimde düşünsel üretimi incelemelerinde en önde gelen konular arasında ideolojinin açıklanması, maddi üretim ile düşünsel (ideolojik) üretim ilişkisi, profesyonel ideolojiler ve bunların transferi, kültür emperyalizmi, ürünlerin ideolojik içerikleri ve bilinç yönetimi, profesyonel ideolojiler ve medya pratikleri, yabancılaşma ve fetişleştirme (bir mala kendinde olmayan değerler yükleme) vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 35

'………….. ……….., seçilen bir konuda veya sorunda gerekli olan verileri, enformasyonu ve bilgileri toplayan, bu toplananı mantıksal nedensellik süreçlerinden geçirerek analiz eden ve sonuçlar çıkaran araştırma biçimidir.' Boş bırakılan kısmı en uygun kavramla tamamlayınızı.

Niteliksel araştırma

Niceliksel araştırma

Kişilerarası iletişim araştırmaları

Alımlama araştırmaları

Liberal çoğulcu araştırmalar

Açıklama:

Niteliksel çalışma, seçilen bir konuda veya sorunda gerekli olan verileri, enformasyonu ve bilgileri toplayan, bu toplananı mantıksal nedensellik süreçlerinden geçirerek analiz eden ve sonuçlar çıkaran araştırma biçimidir.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Türkiye’deki nicel araştırmalarda göze çarpan ilk sorun nedir?

Nedensellik bağlarının tutarlılığı

Alt başlık kullanılmaması

Alıntılama sayısının azlığı

Başlığın içeriği yansıtmaması

başlıkların sıradanlığı

Açıklama:

Türkiye’deki nicel araştırmalarda sorunlar çoğunlukla (a) araştırmanın içeriğini yansıtmayan başlığında başlamakta, (b) giriş olmayan bir girişle ve yöntem olmayan bir yöntemle devam etmekte, (c) araştırma bulgu ve istatistiksel analizin yanlış ve geçersiz sunumuyla tümüyle geçersiz hale gelmektedir. Benzer sorunlar niteliksel tasarımlarda da yaygın bir şekilde görülmektedir: İçeriği yansıtmayan araştırma başlıkları, başlıklarda çekici ama yanlış kavramların kullanılması, araştırmanın ana metninin keyfi ve gereksiz bilgilerle doldurulması, keyfi ve alakasız alt-başlıkların kullanılması, kuramsal çelişkilerle dolu tutarsız nedensellik bağlarına dayanan açıklamaların sunulması, sistemli bir analiz yerine “önemli birilerinin” söylediklerinin ardı ardına sıralanması bu sorunların önde gelenleri arasındadır (Kıray, 1970; Erdoğan, 2001, 2008 ve 2012b).

Doğru Cevap: D

Soru 37

Türkiye'de iletişimsel araştırma ve eğitim amacıyla kurulan ilk okul olan Siyasal Bilgiler Fakültesi (SBF) bünyesinde Basın Yayın Yüksek Okulu (BYYO) kaç yılında kurulmuştur?

1923

1945

1965

1974

1980

Açıklama:

Dört yıllık eğitim veren okul 1965 yılında Siyasal Bilgiler Fakültesi (SBF) bünyesinde Basın Yayın Yüksek Okulu (BYYO) adıyla kurulmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi bilmeye ve bilime karşı toplumsal ilgi ve tutumun olumlu olduğunu gösterir?

Yoğun sosyal medya kullanımı

Tembellik kültürü

Kopyala-yapıştır kültürü

Araştırma teşvik ve desteklerin çokluğu

Kütüphanelerin boş olması

Açıklama:

Araştırmanın oluşması ve gelişmesi için toplumda genel olarak bilmeye ilgiyi destekleyen bir kültürün olması gerekir. Toplumsal ilgi yoksa ya da azsa, araştırma için diğer olanakların varlığının anlamı olmaz. Kütüphanelerin boş olduğu, öğrencilerin kütüphaneyi kitapçı sandığı, ancak ödev yapmak için zorunlu olarak kütüphaneye gittiği, internetin facebook ve chat için kullanıldığı, “kopyala ve yapıştır” yönteminin egemen olduğu, bilmenin para kazanmaya endekslendiği, becerikli ve yeteneklinin iş adamı olduğu ve yeteneksizin okula gönderildiği gibi görüşlerin dolaşımda olduğu, “ben yirmi yıldır bir şey yazmadım, ama sen yazdın da ne oldu” gibi sözlerle tembellik kültürünü yeniden üretenlerin yaygın olduğu ortamlarda bilgi ve bilime karşı ilgi zor yeşerir ve büyür.

Doğru Cevap: D

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi Lasswell’in formülüne göre araştırmalardan değildir?

İleti gönderenle ilgili araştırmalar

İletiyle ilgili araştırmalar

Kanal/araçla ilgili araştırmalar

İzleyiciyle ilgili araştırmalar

Kültürle ilgili araştırmalar

Açıklama:

Lasswell’in formülüne göre araştırmalar:

Gönderen araştırmaları
Araç araştırmaları
Mesaj araştırmaları
İzleyici araştırmaları

Doğru Cevap: E

Soru 40

"……… …….., metinsel yorumlama teorilerinin kitle iletişimi izleyicilerinin gündelik faaliyetlerine uygulanmasıdır." boşluğa en uygun kavram hangisidir?

Liberal-çoğulcu araştırmalar

Liberal-demokrat araştırmalar

Alımlama araştırmaları

Teknolojik belirleyicilik çalışmaları

Kültürü ele alan araştırmalar

Açıklama:

Alımlama incelemeleri, metinsel yorumlama teorilerinin kitle iletişimi izleyicilerinin gündelik faaliyetlerine uygulanmasıdır. Temel ilgi, izleyicilerin kitle iletişiminden çıkardıkları “anlam” üzerindedir. Metinlerin alımlanması ile ilgili incelemelerin anlamlı olabilmesi için “alımlama” ile “ideolojik pozisyonun” ya da “sınıfsal aitliğin” ilişkilendirilmesi gerekir. Bunun yerine, bu ilişkilendirme reddedilir ve cinsiyet, ırk, cinsel tercihler, etnik ve diğer kimlikler üzerinde durulur.

Doğru Cevap: C

Soru 41

İletişimle ilgili araştırmaalara gereksinim duymada aşağıdakilerden hangisi yanlış bir işlemdir?

Araştırmaya gereksinim

Raporlaştırma gereği

Gereksinim üzerinde düşünme

Tercihler ve faaliyetler

Gereksinim giderme

Açıklama:

Araştırmaya Gereksinim ve Belirleyici Etkenler bülümünü okuyunuz
Araştırmaya Gereksinim ve Belirleyici Etkenler bölümünde tablo ile de desteklenen kısımda açıklanmaktadır

Doğru Cevap: B

Soru 42

Türkiye Cumhuriyeti’nde akademisyenlerin iletişimle ilgili araştırma girişimlerindeki ilgi ve bilgi üretiminde gecikme olmuştur. Bunun nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

İletişim alanında teknolojik bilgi birikimiyle üretilen iletişim araçlarının ve örgütlenmesinin olmaması

Dış güçlerin ürettiklerine ve bu ürettikleriyle elde ettikleri kontrolü sürdürme politikalarına bağlı kalması,

Bilgi gereksinimlerinde alternatif yollara yönelinmesi

İletişim araçlarının ve örgütlenmelerin Batı’dan ithal edilmesi

Bilgi gereksiniminin araştırmaya dayanma yerine baskılara ve yasaklara dayanması

Açıklama:

İletişim Araştırmasına Götüren İlgi ve Bilgi Üretimini okuyunuz
Bilgi gereksiniminde alternatif bir yol, iletişim araştırmalarımızın geç kalmasında etken değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi iletişim araştırmasının oluşum ve gelişmesi için en temel koşullardır?

Şirketlerin kontrol için bilgiye gereksinim duyması
Şirketlerin gelir artırıcı gereksinimler yaratması
Kurumlar, kontrol için bilgiye gereksinim duyması
Ekonomik, siyasal ve kültürel örgütlerin kontrolü
Bilgi ve teknoloji üretimi örgütlenmelerinin gözetim altında tutulması
Kitleleri çalışan, seçmen, tüketici, seyirci ve izleyici olarak kontrol gereksinmesi

I-III-VI

I-II-III

II-III-IV

III-IV-VI

II-V-VI

Açıklama:

İletişim Araştırmasına Götüren İlgi ve Bilgi Üretimini okuyunuz
İletişim araştırmaları için belirlenen tabloda detaylandırılmıştır

Doğru Cevap: A

Soru 44

Türkiye'de iletişim araştırmaları aşağıdakilerden hangi amaçlar etrafından yoğunlaşmıştır?

Şirket merkezli ekonomik kontrole ve kurum merkezli enformasyon toplamaya katkıda bulunarak para kazanmak
Klasik etki çözümlemeli araştırmalar üzerinde yoğunlaşmak
Küresel pazar politikalarının popülerleştirdiği günlük yaşamdaki duygusallığa yakınlaşmak
Metinler, çoğul kimlikler ve politikaları konularında çalışmalar yaparak sosyal statü
elde etmek

I-II

II-III

III-IV

I-III

I-IV

Açıklama:

Türkiye’de İletişim Araştırmaları: Temel Amaç ve Sonuçlarını okuyunuz
Türkiyedeki iletişim araştırmaları I ve IV de betimlenmiştir

Doğru Cevap: E

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi iletişim araştırmalarının amaçlarından biri değildir?

Belirsizlikleri azaltma

Bilinmeyene duygusal yaklaşım

Belirsizlikleri ortadan kaldırma

Anlama, açıklama ve sürdürme arayışı

Kontrol mekanizmaları kurma

Açıklama:

Türkiye’de İletişim Araştırmaları: Temel Amaç ve Sonuçlarını okuyunuz
İletişim araştırmalarında duygusal yaklaşıma dayanmaz

Doğru Cevap: B

Soru 46

Bu tür bilgi değerlidir; dolayısıyla gizlidir, pazara sürülen emtia değildir, “herkes aydınlansın” diye internete de konmaz, televizyonlarda tartışılmaz, üniversite kitaplarında yer almaz.
Yukarıdaki ifadeler hangi tür "bilgi" içindir?

Toplumsal bilgi

Deneysel bilgi

Yönetim bilgisi

Teknolojik bilgi

Kitlesel bilgi

Açıklama:

Birinci Tür Bilgi: Teknolojik Bilgiyi okuyunuz
Teknolojik bilgi özel ve gizli bilgidir.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Birileri iletişimle ilgili olarak egemen üretim güçlerinin çıkarına aykırı olan bilgi üretmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi uygun bir tanımlama olmaz?

Bu kişi ve “aykırı bilgisi” herhangi bir nedenle “işe yarar, değerli” bulunursa desteklenir, ücretle/maaşla işe alınır

Bu kişi ve ürettiği “işe yaramaz” olarak nitelenirse, desteklenmez ve marjinal duruma itilir

Bu kişi ve ürettiği “tehlikeli” olarak nitelenirse, tehlikenin kapsamına göre engelleme yöntemleri kullanılır

Bu kişi “sosyal faydaya dayanan” ya da sosyal fayda ile endüstriyel çıkar bağını birlikte taşıyan araştırmalara yönlendirilir

Eğer egemen gücün çıkarına aykırı bilgi üreten ve kullanmaya çalışan bir ülkeyse, o ülke çeşitli yollarla yönlendirilir ya da “dünya barışını tehlikeye soktuğu” için özgürlük, demokrasi ve insan hakları gibi kimi gerekçelerle o ülkeye ambargolar uygulanır, işgalle tehdit edilir ve
kimi zaman işgal edilir

Açıklama:

İletişim Araştırmalarında Üretilen Bilginin Doğasını okuyunuz
Bilginin doğası içerisinde sosyal araştırmalara yönlendirme bulunmamaktadır

Doğru Cevap: D

Soru 48

https://ets.anadolu.edu.tr/storage/nfs/questions/bd95f34bc07dd312300335763c932c94.jpeg

Yukarıdaki Tabloyu aşağıdakilerden hangisi tanımlamaktadır?

İletişim çalışmaları

İletişim yönetsel eylemleri

Türkiye'de iletişimin gelişmesi

İletişim araştırmalarının gelişme durum göstergeleri

Teknolojik bilgi gereksinimleri

Açıklama:

TÜRKİYEDE İLETİŞİM ARAŞTIRMALARI: GELİŞİM VE KOŞULLARIna bakınız
iletişim araştırmaları gelişme durumunu ifade eden tablodur

Doğru Cevap: D

Soru 49

Türkiye'deki nitel araştırmalarda yaygın bir şekilde sorunlar görülmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bu sorunlardan biri değildir?

İçeriği yansıtmayan araştırma başlıkları

Başlıklarda konunun tam özetlenmesi

Başlıklarda çekici, ama yanlış kavramların kullanılması

Araştırmanın ana metninin keyfi ve gereksiz bilgilerle doldurulması

Keyfi ve alakasız alt-başlıkların kullanılması

Açıklama:

Araştırma Tasarım ve Yöntem Bilgisini okuyunuz
konunun tam özetlenmesi bir sorun değildir

Doğru Cevap: B

Soru 50

İletişimle ilgili seçilen bir konuda veya sorunda gerekli olan verileri, enformasyonu ve bilgileri toplayan, bu toplananı mantıksal nedensellik süreçlerinden geçirerek analiz eden ve sonuçlar çıkaran araştırma biçimini aşağıdakilerden hangisi ifade etmektedir.

Betimsel çalışma

Niceliksel çalışma

Niteliksel çalışma

Gündem birleştirme çalışması

İletişim türü çalışması

Açıklama:

Niteliksel Çalışmayı okuyunuz
Nitel çalışma, toplanan veriyi mantıklı ve nedensel analiz yöntemidir

Doğru Cevap: C

İletişim Kuramları - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler