UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesine alınan St. Pierre, St. Nikolaos ve St. Paul Kiliseleri, Zeynel Abidin Camii ve Mor Yakup Kilisesi, Justinianus Köprüsü ve Sarıkaya Roma Hamamı, Akdeniz’den Karadeniz’e Ceneviz Ticaret Yolu üzerinde bulunan Kale ve Surlu Yerleşimler ile Bodrum Kalesi tanıtılmaktadır. St. Pierre Kilisesi nitelik ve değer olarak (iii, vi) ölçütlerine uyduğu gerekçesiyle 2011 tarih/5613 referans numarasıyla; St. Nicholaos Kilisesi nitelik ve değer olarak (iii, iv) ölçütlerine uyduğu gerekçesiyle 2000 tarih/1399 referans numarasıyla; St. Paul Kilisesi, St. Paul Kuyusu ve Çevresi nitelik ve değer olarak (ii, iii, iv) ölçütlerine uyduğu gerekçesiyle 2000 tarih/1409 referans numarasıyla; Zeynel Abidin Camii ve Mar Yakup Kilisesi nitelik ve değer olarak (iii, iv) ölçütlerine uyduğu gerekçesiyle 2014 tarih/5901 referans numarasıyla; Justinian Köprüsü nitelik ve değer olarak (iii, iv) ölçütlerine uyduğu gerekçesiyle 2018 tarih/6347 referans numarasıyla; Sarıkaya Roma Hamamı nitelik ve değer olarak (iv) ölçütüne uyduğu gerekçesiyle 2018 tarih/6350 referans numarasıyla; Ceneviz Ticaret Yolu’nda Akdeniz’den Karadeniz’e Kadar Kale ve Surlu Yerleşimleri nitelik ve değer olarak (ii, iv) ölçütlerine uyduğu gerekçesiyle 2020 tarih/6468 referans numarasıyla; Bodrum Kalesi nitelik ve değer olarak (ii, iii, iv) ölçütlerine uyduğu gerekçesiyle 2016 tarih/6121 referans numarasıyla UNESCO’nun Dünya Mirası Geçici Listesine girmiştir. Yukarıda belirtilen ölçütler şunlardır: (ii); Bir zaman zarfı içinde veya dünyanın bir kültürel alanında, mimarlık veya teknoloji, anıtsal sanatlar, şehir planlama veya peyzaj tasarımı alanlarındaki gelişmeler ile ilgili insani değerler arasında önemli bir alışverişi sergilemeli. (iii); Yaşayan veya ortadan yok olmuş bir kültürel geleneğe veya bir uygarlığa yönelik ünik veya en azından istisnai bir tanıklık üstlenmeli. (iv); İnsanlık tarihinde önemli bir aşamayı veya aşamaları gösteren bir yapı tipinin, mimari veya teknolojik bütünün veya peyzajın istisnai bir örneği olmalı. Doğru Cevap E'dir.

Dünyanın ilk kilisesi olarak kabul edilen St. Pierre Kilisesi ve Anadolu’nun ilk camisi olarak kabul edilen Habibi Neccar Camii’nin Antakya’da bulunması, kenti hem Hristiyanlar hem Müslümanlar için önemli bir merkez haline getirmektedir. Hristiyanlık açısından önemli bir yeri bulunan St. Nicholaos Kilisesi ise Akdeniz’e uzanan Teke Yarımadası’nda Antalya ilinin Demre ilçesinde bulunmaktadır. Doğru cevap C'dir.

Kilise, kayalara oyulmuş 13 m derinliğinde, 9,5 m genişliğinde ve 7 m yüksekliğinde bir mağaradan oluşmaktadır. Bu doğal mağaranın oyularak biçimlendirilmek suretiyle dönüştürülmesi ve Aziz Petrus’a/Saint Pierre’e ithaf edilmesiyle St. Pierre Kilisesi meydana getirilmiştir (Resim 2.2-3). İnşa tarihi kesin olarak bilinmese de bu kilisenin, dünyanın en eski ve ilk kilisesi olduğu kabul edilmektedir. Doğu-batı doğrultusunda uzanan mağaranın doğu ucunda yer alan doğal girinti apsis olarak değerlendirilmiştir. Apsis önüne sonradan yerleştirildiği düşünülen taş altar ile kilisenin bema bölümü oluşturulmuştur. Mağaranın kuzeydoğu köşesine bema ile bağlantılı pastoforion hücresi olarak da kullanıldığı düşünülen bir tünel, güneydoğu köşesine kayalardan sızan ve şifalı olduğuna inanılan suyun biriktirildiği ayazma (su haznesi) oluşturulmuştur. Mağaranın, altarın sağ kısmında yer alan duvar resimlerine ait bazı izlerle MS 4.-5. yüzyıllara tarihlenen yer mozaiklerinden bazı parçalar günümüze gelebilmiştir. Doğru Cevap E'dir.

Kilisenin batı avlusu, 1858-1868 yılları arasında Gaibeskjn ve Dimitri Antona tarafından ortaya çıkarılarak yeniden inşa edilmiştir. Doğru cevap D'dir.

St. Nikolaos Kilisesi, Demre'deki Antik Myra kentinde bulunmaktadır ve Aziz Nikolaos'un yaşadığı yerdir. Doğru Cevap A'dır.

St. Paul'un doğum yeri olarak kabul edilen St. Paul Kuyusu, Tarsus'ta bulunmaktadır ve Hristiyanların ziyaret ettiği önemli bir yerdir. Doğru Cevap B'dir.

Kilisenin doğu uçları, tonozlarının üstlerinden konik külâhla örtülmüş yarım silindir gövdelerle dışarıya taşar. Doğru Cevap A'dır.

St. Paul, Tarsus'ta doğmuş ve burada Hristiyanlığı kabul etmiştir; St. Paul Kilisesi de doğum yeri olarak kabul edilen St. Paul Kuyusu'nun yanında bulunur. Doğru Cevap B'dir.

Roma, Bizans, Osmanlı ve Selçuklu dönemleri doğru cevaptır.

Justinianus Köprüsü'nün inşa tarihi hakkında farklı bilgiler bulunmasına rağmen, genel olarak 550-600 yılları arasında inşa edildiği bilinmektedir.

Detaylar için “ST. PIERRE VE ST. NIKOLAOS KİLİSELERİ” başlığında yer alan bilgilere bakabilirsiniz.
Hristiyanlık açısından önemli bir yeri bulunan St. Nicholaos Kilisesi ise Akdeniz’e uzanan Teke Yarımadası’nda Antalya ilinin Demre ilçesinde bulunmaktadır.

Detaylar için “ST. PIERRE VE ST. NIKOLAOS KİLİSELERİ” başlığında yer alan bilgilere bakabilirsiniz.
Hz. İsa’nın ölümünden sonra Hristiyanlık dinini yaymak için Anadolu’ya ve özellikle Antakya’ya yolculuklar yaparak misyonerlik faaliyetlerinde bulunan Aziz Petrus, Antakya Kilisesi’nin kurucusu ve ilk başpapazı olmuş, daha sonra gittiği Roma’da 64-67 yılları arasında ilk Hristiyan topluluğunu kurmuş, 67’de tutuklanarak baş aşağı çarmıha gerilmek suretiyle öldürülmüştür.

Detaylar için “ST. PAUL KİLİSESİ VE KUYUSU” başlığında yer alan bilgilere bakabilirsiniz.
Yahudi bir ailenin çocuğu olarak pagan inançlarının hâkim olduğu Tarsus’ta MS 6-15 yılları arasındaki bir tarihte doğduğu bilinen St. Paul, ailesinin sahip olduğu hak ve ayrıcalıklar nedeniyle Tarsus’ta iyi bir eğitim almıştır.

Detaylar için “ST. PAUL KİLİSESİ VE KUYUSU” başlığında yer alan bilgilere bakabilirsiniz.
Kilisenin orta nefinin en doğusunda, apsisinin önünde yer alan kuzey-güney doğrultulu kemerinin üstündeki duvar yüzeyinde merkezde daire biçimli bir pencere, bu pencerenin iki yanında melek figürleri, orta nef tonozunun yüzeyinde merkeze, Hz. İsa ile dört İncil yazarının tasvirleri yapılmıştır.

Detaylar için “ZEYNEL ABİDİN CAMİİ VE MOR YAKUP KİLİSESİ” başlığında yer alan bilgilere bakabilirsiniz.
Hz. Muhammed’in torunu Hz. Hüseyin’in 13. kuşaktan torunu Molla Zeynel Abidin ve kız kardeşi Sitti Zeynep’e ait Müslümanlarca kutsal sayılan kubbeli sanduka biçimli iki ayrı türbe etrafında gelişen külliyede Zeynel Abidin Camii, sıralı odalara sahip bir medrese, şadırvan, mezarlık alanları ve yeni bir abdesthane bulunmaktadır.

Detaylar için “ZEYNEL ABİDİN CAMİİ VE MOR YAKUP KİLİSESİ” başlığında yer alan bilgilere bakabilirsiniz.
Geç Antik dönemde askeri, ticari ve entelektüel merkez olan Nusaybin, Sasaniler ve Bizans arasında sınır oluşturmaktaydı. Doğu’nun en güçlü kalesi olarak kabul edilen kent, Süryanice konuşan Hristiyanların teoloji okulunun yer aldığı önemli bir merkezdi.

Detaylar için “JUSTINIANUS KÖPRÜSÜ VE SARIKAYA ROMA HAMAMI” başlığında yer alan bilgilere bakabilirsiniz.
Anadolu’da yer alan en eski köprünün, Hititlerin başkenti Hattuşa/Boğazköy’de tespit edilen ve MÖ 13. yüzyıla tarihlenen ahşap kirişli taş köprü olduğu kabul edilmektedir. Taş köprülerin tarihi Romalılar ile başlar.

Detaylar için “JUSTINIANUS KÖPRÜSÜ VE SARIKAYA ROMA HAMAMI” başlığında yer alan bilgilere bakabilirsiniz.
Yozgat’ın Sarıkaya ilçe merkezinde Kaplıca mahallesinde yer alan MS 2. yüzyıla tarihlenen Sarıkaya Termal Roma Hamamı, günümüzde 48°C sıcaklıkta akan termal su kaynağına sahiptir.

Detaylar için “AKDENİZ’DEN KARADENİZ’E CENEVİZ TİCARET YOLU ÜZERİNDEKİ KALE VE SURLAR” başlığında yer alan bilgilere bakabilirsiniz.
Galata Surlarının büyük kısmı 19. yüzyılın ikinci yarısında yıkılmıştır. Kalan bölümleri daha sonra çevresel etkenlerle büyük ölçüde harap olarak yok olduğundan surların çok azı günümüze gelebilmiştir. Galata Kulesi bunlardan biridir. 14. yüzyılda inşa edilen kule, Osmanlı döneminde çeşitli işlevlerle kullanılmış, geçirdiği yangın ve depremler sonrasında onarılmıştır.

Detaylar için “AKDENİZ’DEN KARADENİZ’E CENEVİZ TİCARET YOLU ÜZERİNDEKİ KALE VE SURLAR” başlığında yer alan bilgilere bakabilirsiniz.
İzmir ili Dikili ilçesinde bulunmaktadır. 14. yüzyılda Cenevizliler tarafından restore edildiği bilinen Çandarlı Kalesi’nin ilk inşa tarihi belirsizdir. Osmanlı döneminde Çandarlı Halil Paşa tarafından restore edilen dikdörtgen tabanlı kalenin beş kulesi bulunmaktadır.

HARPUT TARİHİ KENTİ
Harput Kalesi MÖ 9. yüzyıldan başlayarak bölgedeki hakimiyet alanlarını genişleten Urartular tarafından MÖ 8. tarihinde inşa edilmiştir. Doğru cevap D seçeneğidir.

Mimari
Harput iç kalenin kuzeybatı köşesinde, Çubuk Bey ve Belek olarak adlandırılan iki burç yer almaktadır. Kalenin güneye doğru uzanan sur duvarında ise altıgen tabanlı Arslanlı Burç vardır. Daha güneyde ise, Fâhreddîn Kara Arslan Burcu ve Kızlar Burcu yer almaktadır. Harput burcu isimli bir burç bulunmamaktadır

Mimari
Meryem Ana Kilisesi, iç kalenin doğu yamacında, yer alan ve MS 179 yıllarında inşa edildiği sanılan Harput’un en eski kilisesi olan yapıdır.

Mimari/ Arap Baba Mescidi ve Türbesi.
1280 tarihinde Türkiye Selçuklu Sultanı III.Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında inşa edilmiştir. Alaca mescit Artuklularından Hızır Bey zamanında yapılmıştır. Bu nedenle doğru cevap A seçeneğidir.

Mimari
Harput evlerinin düz damlı olması sadece iklim özellikleri açısından değil, sosyal hayat açısından da önemlidir. Meyve, sebze kurutulan düz damlar, kışa hazırlıkların tamamlandığı Harput mutfağının şekillendiği açık mekânlardır.

Mimari
Ailenin büyüklüğü, zenginliği ve itibarına bağlı olarak evlerin boyutları, süslü veya sade oluşları değişir. İki, üç, bazen de dört katlı olabilen evlerde avlu sınırlı örnekte görülmekteyse de her evde istisnasız olarak eyvan ve teras bulunur. Mardin’deki yapılarda bu bölgeden çıkarılan Mardin Midyat taşı olarak bilinen sarı renkli kalker taşı kullanılmıştır. Değişik kapı ve pencereleri, nakışlı taşları kullanılmaktadır. Bazı evler süslü ve ihtişamlı bazı evler ise sade inşa edilmiştir. Her ev sade değildir.

Mimari
Meryem Ana Kilisesi, şehrin Cumhuriyet Meydanı’nda yer alır. Mardin merkezde bulunan en büyük kilisedir. Süryani Katolik cemaatine aittir. Yapının temelini 1860 tarihinde yapılmıştır

Mimari
Çözüm: Mardin başta olmak üzere birçok Güneydoğu Anadolu şehrinde, evlerin sokak üstlerine taşan odalarına abbara denilmektedir. Sokaktan geçenleri, yazın sıcaktan kışın soğuktan koruyan birer sığınak gibi işlev gören abbaralar ev sahiplerine, altlarındaki sokak kamuya aittir.

Mardin Ulu Camii yapısında sadece camii vardır medrese ve çarşısı bulunmamaktadır. Doğru cevap C seçeneğidir.

Mimari
Mamure Kalesi sur duvarlarıyla birbirinden ayrılan üç avluya sahiptir. Böylelikle, üç ayrı kalenin birleştirilmesiyle oluşmuş gibi duran kalenin olası bir işgalde tüm kontrolünün düşmanın eline geçmesine engel olacak etkili bir önlem alınmıştır. Büyük tek bir avlusu yoktur.

Kalenin su ihtiyacı kuzey doğusunda bulunan burcun yanındaki hendek üzerinden iki gözlü su kemeri ile sağlanmıştır. Kuşatma zamanlarında su ihtiyacı kale içindeki sarnıçlarla giderilmiştir. Kale hamamına, kalenin dışında kuzeyde, hendekten sonraki alanda yer verilmek suretiyle güvenlik tedbirleri ihlal edilmeden kale yakınındaki yerleşimde yaşayanlarla ziyaretçilerin temizlik ihtiyacı karşılanmıştır.

Mamure Kalesi 23,500 m²’lik bir alanı kaplamaktadır. Kale sur duvarlarıyla birbirinden ayrılan üç avluya sahiptir. Böylelikle, üç ayrı kalenin birleştirilmesiyle oluşmuş gibi duran kalenin olası
bir işgalde tüm kontrolünün düşmanın eline geçmesine engel olacak etkili bir önlem alınmıştır.
Olası bir işgalde tüm kontrolünün düşmanın eline geçmesine engel olmak.

Mersin-Antalya kıyı şeridinde yer alan önemli kalelerden biridir. Torosların eteğindeki Anamur’un
6 km güneydoğusunda, Anamur Burnu kıyısında bulunan kalenin 3. yüzyılda Antik Roma döneminde
inşa edildiği düşünülmektedir. Kentte yapılan araştırmalar ve arkeolojik kazı çalışmaları sırasında MÖ 4.yüzyıldan daha erken bir tarihe giden herhangi bir arkeolojik bulgu ve belge ele geçmemiştir (Tekocak, 2021:2). Anamur isminin kökeni ile ilgili olarak Antik Yunanca burun anlamında anem, rüzgâr anlamında ourium sözcüklerinin birleşimi olduğu yolundaki yanlış bir değerlendirme bulunmaktadır

Kasımiye Medresesi: Mardin’in güney batısında Bab-ı Zeytun olarak bilinen bölgenin dışında,
oldukça eğimli bir arazi üzerinde yer alır.

Mardin Ulu Camii: Tarihi dokunun yoğun
olduğu kent merkezinde yer alır. Dilimli kubbesi ve minaresi ile kentin sembolü olan cami,
Anadolu’nun en eski camilerindendir.

Emir Hamamı: Artuklu sultanlarından
Emineddin’in yaptırdığı kendi adıyla anılan külliyesinin ana yapılarındadır. Ana caddenin güney
tarafında yer alan hamam, özgününde şifahane olarak inşa edilmiş, daha sonra hamama dönüştürülmüştür (Çağlayan 2020:102).Yan mekânlarla genişletilmiş soğukluk ve sıcaklık bölümleri kubbeli olan hamam, Cuma arifesi olduğu için Perşembe
günleri Müslümanlara, Pazar ayini öncesi olduğu
için Cumartesi günleri daha çok Hristiyanlara hizmet vermiştir (Çağlayan 2020: 104).

Meryem Ana Kilisesi: Cumhuriyet Meydanı’nda yer alır. Mardin merkezde bulunan en büyük kilisedir.

Romalı asker Ammianus Marcellinus, 4.yüzyılda
kaleme aldığı anılarında Mardin Kalesi’nden Maride Kalesi adıyla bahseden ilk kişidir. Mardin isminin
Süryanice kale anlamına gelen merdo ve kaleler anlamına gelen merdin sözcüğünden türetildiği genel kabul görmektedir (Göyünç,1991:3).

Yerleşmiş bir inanca göre; Harput’a gelen kişi,
ilk önce mutlaka Arap Baba Türbesi’ni ziyaret etmelidir aksi halde bölgedeki diğer türbeleri ziyaret
edebilmesi için kendisine izin çıkmamakta, ne kadar çok çabalarsa çabalansın diğer türbeleri ziyaret edememektedir. Bir şekilde sırayı bozan olursa
mutlaka büyük bir olumsuzluğun o kişiyi bulacağına inanılmaktadır.

MÖ 9. yüzyıldan başlayarak bölgedeki hakimiyet alanlarını genişleten Urartular tarafından MÖ
8. tarihinde Harput Kalesi inşa edilmiştir

Giriş
Konya

Selçuklu Başkenti Konya
Selçuklu Başkenti olması nedeniyle dahil edilmiştir.

Selçuklu Başkenti Konya
1073

Selçuklu Başkenti Konya
Kutalmışoğlu I. Rükneddin Süleyman Şah

Selçuklu Başkenti Konya
1097

Mimari
1122

Mimari
Ana Ulaşım Yolları çervresinde

Mimari
Alaeddin Camii

Mimari
Alaeddin Tepesinde.

DANİŞMENDLİ BAŞKENTİ NİKSAR
Dârülikbâl

Alâeddin Camii adını alacak olan şehrin ilk cami yapısının inşasına iç kalede, Konya Alâeddin Tepesi’nde başlanmıştır. Günümüze ulaşan Alâeddin Camii Konya şehrinde bulunmaktadır.

Hitit, Frig, Med, Pers, Pontus, Grek ve Roma idareleri altına giren bölge daha sonra Doğu Roma/Bizans yönetimine geçmiştir. Pontus Krallığı döneminde Kaberia (Cabira) adıyla anılan şehir, Roma döneminde General Pompeius (MÖ 66-62) tarafından yeniden inşa
edilerek Diaspolis adıyla adlandırılmıştır. Şehir, İmparator Tiberius döneminde (MS 14-37) Neo Caesarea (yeni Kayseriye); Bizans döneminde Neo Caesarea ve Harsanisiya; Dânişmendnâme’de Harsanosiyye ve Niksar; Türkiye Selçukluları döneminde Dârülikbâl adıyla anılmıştır (Bostan, 2007:119-122).

Niksar’daki Danişmendli camileri çoğunlukla kale eteklerinde şehrin güneydoğu yönünde yer almaktadır. Bu yapıların çoğunluğu, özgünlüğünü yitirmiştir.Çöreğibüyük Camii de Niksar'da bulunmaktadır. Çöreğibüyük Camii; İlhanlı hükümdarı Ebu Said Bahadır Han (1304-1316) tarafından yaptırılmıştır (Kanar, 2019:65).

Akşebe Sultan Mescidi ve Türbesi Alanya'da bulunmaktadır.

Kahramanmaraş’a bağlı Afşin ilçesinin yaklaşık 7 km kuzeybatısında bulunan külliyenin çekirdeğini
Antik Çağ’dan beri kutsal kabul edilen Eshab-ı Kehf ya da Eshabü’l-Kehf olarak adlandırılan mağaranın yakınına gelen ziyaretçilerin çeşitli ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla Türkiye Selçuklularının Maraş emiri Nusretüddin Hasan tarafından inşa ettirilen rıbat, cami ve han yapıları oluşturmaktadır. 1215’de rıbat, 215- 1234 arasında cami, 1233’de han inşa edilmiştir.

Urartular tarafından Halads, Ermeniler tarafından Şaleat, Süryaniler tarafından Kelath, Araplar tarafından Hılat, İranlılar ve Türkler tarafından Ahlat olarak adlandırılmıştır (Sümer, 1989:19-22).

12.-15. yüzyıllar arasında inşa edilen mezar taşları ile ünlü olan Ahlat’ta bazı
küçük mezarlık alanları dışında Harabe Şehir Mezarlığı, Taht-ı Süleyman Mezarlığı, Kırklar Mezarlığı, Kale Mezarlığı, Merkez Mezarlık ve Meydan Mezarlığı olmak üzere altı önemli mezarlık alanı bulunmaktadır.

Yavuz Sultan Selim’in Çaldıran Seferi sonrasında inşasına başlanan Kale Mezarlığı Kanuni Sultan
Süleyman döneminde tamamlanmıştır. Osmanlı Kalesi’nin dışındadır.

Nakhita ya da Naghida olduğu kabul edilmekte, Helen dilinde bu adın Nagidos’a dönüştüğü belirtilmektedir.

Niksar Kalesi, Kelkit Çayı ile Maduru Deresi arasında yer alan bir tepelikte kurulmuştur.

. Hanlar, avlularının bulunup bulunmamasına göre; 1-sadece avludan oluşan hanlar, 2-sadece kapalı bir binadan
oluşan hanlar, 3-hem avlulu hem kapalı bölümü
bulunan karma/klasik tipteki hanlar ve 4-eş odaklı
ya da münferit tipli hanlar olmak üzere başlıca dört
grupta sınıflandırılmaktadır.

Sadece avludan oluşan hanların bilinen tek
örneğini Antalya-Burdur karayolu üzerinde
Antalya’nın 18 km kuzeybatısında yer alan I. İzzeddin Keykavus’un 1211 yılında inşa ettirdiği
dört tarafı revakla çevrelenmiş büyük bir avludan
oluşan Evdir Han oluşturur.

Konya-Aksaray yolu üzerinde, Konya şehir merkezinin 22 km kuzeydoğusundadır. Kitabelerine göre Muhammed oğlu Sadeddin Köpek tarafından yaptırılmıştır. 633/1236’de hanın kapalı
bölümü, 634/1237’de açık avlulu bölümü inşa edilmiştir. I. Alâeddin Keykubad ve II. Gıyaseddin Keyhüsrev dönemlerinin devlet adamı ve Kubadabad Sarayı’nın (1235-36) mimarı olan Sadeddin Köpek’in
(öl.1238), Zazadin Han’ın da mimarı olduğu tahmin edilmektedir.

Divriği Kalesi’nin bulunduğu tepenin güneybatı eteğinde tek bir binanın içerisinde ortak bir duvarla ayrılmış olarak yer alan ulu cami ve şifahane, yakınlarda bulunan Bekir Çavuş Hamamı ve bir çeşmeyle birlikte dahil oldukları
Divriği Ahmed Şah Külliyesi’nin iki ana yapısını oluştururlar (Resim 5.1-2). 1228-29 tarihli inşa kitabelerine göre,
ulu cami Erken dönem Türk Beyliklerinden Mengüceklilerin Divriği kolu hükümdarı Ahmed Şah, şifahane Ahmed
Şah’ın eşi olduğu genel kabul gören Mengüceklilerin Kemah-Erzincan kolu hükümdarı Behramşah’ın kızı Melike
Turan Melek tarafından yaptırılmıştır.

Medreseler, avlularının örtülü olup olmamalarına göre kapalı avlulu medreseler ve açık avlulu medreseler olmak üzere iki ana
grupta toplanmaktadır

Adını Türkiye Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad’ın (1220-1237), inşa ettirdiği cami, minare, medrese ve hamamdan oluşan külliyenin Yivli Minaresi’nden alan cami, doğu cephedeki girişinin üst kısmında
bulunan kitabesine göre, 1372-73 tarihinde Hamidoğulları Beyliği’nin hükümdarı Emîr Mübârizüddin
Mehmed Bey tarafından yaptırılmıştır. Mimarı Balaban et-Tavâşî’dir.

Eserlerin olduğu başlıkların altında mimarların adları yer almaktadır.

Aksaray-Nevşehir yolu üzerinde Aksaray’a yaklaşık 15 km uzaklıkta adını verdiği Ağzıkara köyündedir. Kitabesine göre kapalı bölümü 1231, avlulu bölümü 1240 tarihinde Abdullah oğlu Hoca
Mesud tarafından inşa ettirilmiştir. Hoca Mesud’un ticaretle uğraşan çok zengin bir kişi olduğu ve kitap
kopya ettiği bilinmektedir. Hanın batısında ayrı bir hamam yapısı bulunur. Mimarı bilinmeyen karma/
klasik tipteki hanın, Zazadin Han gibi taç kapısı yan cepheye alınmıştır.

Denizli-Doğubayazıt yolu üzerinde yer alan Aksaray Sultan Hanı, Ağzıkara Han
ve Kayseri Tuzhisarı Sultan Hanı’nın avlularının ortasında dört paye ve dört kemerle taşınan kare tabanlı birer baldaken üzerinde yer alan köşk mescit bulunur.

Selçuklu Veziri Sahip Ata Fahreddin Ali, kapalı avlulu ve açık avlulu medrese
yapıları inşa ettirmiştir. Bu medreselerden Konya İnce Minareli Medrese kapalı avlulu, Kayseri Sahibiye Medresesi ile Sivas Gök Medrese açık avluludur.

Ulu Caminin mihrap önü kubbesini taşıyan batı kemerin üstündeki duvarda yer alan kitabesinden “Ahlatlı Muğis
oğlu Hürremşah yaptı”, doğu taç kapı kitabesinden “Ahlatlı
Ahmed yaptı” biçiminde okunan metinlere göre, yapının mimarları Ahlatı Muğis oğlu Hürremşah ile Ahlatlı Ahmed’dir

Doğu Taç Kapı: Cami mekânının güneydoğu köşesinde bulunan hükümdar/bey mahfiline dışarıdan geçit verdiğinden Şah Kapısı olarak da adlandırılmıştır. Selçuklu üslubunda yapılmış sivri kemerli taç kapı kuruluşu, iki yandan ve saçak altından dıştakinde bitkisel, içtekinde yıldız geçmeli geometrik kabartmaların bulunduğu şeritlerle çevrelenmiştir. Taç kapı nişinin dikdörtgen biçimli kapı açıklığı ile mukarnaslı kavsarası arasındaki geniş yüzey, içlerine bitkisel bezemelerin kabartıldığı değişik biçimlerde küçük geometrik yüzeylere ayrılmış kompozisyonlarla bezenmiştir

Şifahane: Doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen tabanlı bir alana oturmaktadır. Kuzey duvarı, caminin güney duvarını oluşturmaktadır. Kapalı avlulu ve üç eyvanlı, batıdaki giriş kanadı ile güney kanatta iki katlıdır. Batı cephe ekseninde yer alan cepheden dışa taşkın sivri kemerli taç kapı kuruluşunun sivri kemerli kapı açıklığından, şifahanenin kare tabanlı dört kollu yıldız biçimli aynalı tonoz örtülü giriş mekânına girilmektedir.

Ankara Arslanhane (Ahi Şerafeddin) Camii: Arslanhane adını yakınındaki Ahi Şerafeddin Türbesi’nin devşirme aslan heykelinden, Ahi Şerâfeddin adını Ahi Şerâfeddin’den alan caminin iki inşa evresi bulunmaktadır. İlk inşa evresi, batı cephe taç kapısının güney yanındaki duvarda yer alan bozulmuş kitabe parçasından okunabilen “Allah’ım, Merhum Emir Şerefeddin’i bağışla” ifadesinde geçen Emir Şerefeddin ismine dayanarak 1223 öncesine tarihlenmektedir. Yapının, ahşap ustası/neccar Mehmed b. Ebû Bekir’in eseri olan 1289-90 tarihli minberinin kitabesinden, Ahi Hüsameddin tarafından 1289-90 tarihi civarında ikinci kez inşa ettirildiği öğrenilmektedir. Yapının ilk inşa evresinin mimarı bilinmemektedir. İkinci inşa evresi ahiler tarafından gerçekleştirilmiştir. Kuzeyden güneye doğru alçalan çok eğimli bir araziye oturtulan yapının, güney ve batı cepheleri arazi eğimi nedeniyle önlerine yapılan paralel birer istinat duvarıyla korunmaya alınmıştır. Kot farkından yararlanılarak yapının kuzey kesiminde, kuzey cephede yer alan dışa taşkın ve yüksek sivri kemerli taç kapı kuruluşunun basık kemerli kapı açıklığıyla girilen bir mahfil katı oluşturulmuş, batı cephesinin önünde yer alan yol kotundan oldukça yüksek terasın güneybatı alt köşesine bir dükkân yerleştirilmiştir. Yapının doğu cephesinde iki, batı cephesinde tek kademe ile duvar yüzeyinden geri çekilen erken dönem Selçuklu özellikleri gösteren iki taç kapısı daha bulunmaktadır.

Sivrihisar Ulu Camii: Camii Kebir mahallesinde, çarşı içinde yer alır. Minare kaidesi ve kapılarında kesme taş, duvarlarında yer yer ahşap hatıllı düzensiz örgü tekniğinde moloz taş, kapı çerçeve ve kitabelerinde mermer, mihrabında alçı malzeme kullanılmıştır. İki inşa evresi bulunan cami, doğu cephe kapısının beş satırlık kitabesine göre, ilk kez 1231-32 tarihinde Selçuklu devlet adamlarından Sivrihisarlı kadıskar (kadı leşker) Cemaleddin Ali Bey tarafından vefat eden babası Cemaleddin İsmailoğlu Akça Bey için yaptırılmıştır. Emir Celaleddin Ali Bey, Selçukluların iki kardeşin ortak hükümdarlığında yönetildiği dönemde Sultan IV. Rükneddin Kılıç Arslan’ın veziri Muineddin Pervane tarafından Sultan II. İzzeddin Keykavus’un taraftarı olduğu gerekçesiyle tutuklanarak Moğollara teslim edilmiş ve Moğollar tarafından öldürülmüştür. Emir Celaleddin Ali Bey’in inşa ettirdiği ilk caminin, günümüzdeki cami mekânın doğusunda yer alan Sölpük Mescid adıyla anılan kubbeli bölüm olduğu genel kabul görmektedir. 1259 öncesinde maliye nazırlığı sonrasında saltanat naipliği görevlerinde bulunan Selçuklu devlet adamlarından Emineddin Mikail, yapının kuzey cephe kapısında bulunan üç satırlık kitabeye göre, 1274 tarihinde camiyi yeniletmiştir. Kalıplama tekniğinde yapılan, bezemeli alçı mihrabının 1339-40 tarihli Osmanlı onarımı sırasında yerine yerleştirildiği ileri sürülmektedir.

Afyon Ulu Camii: Afyon Kalesi’nin güneybatı eteğinde, doğu-batı doğrultusunda uzanan yamuk tabanlı bir alana inşa edilen yapının inşa kitabesi bulunmamakta, mimarı bilinmemektedir. Yakın zamana kadar 1272 tarihli minber kitabesine dayanılarak 1272 tarihi civarında tarihlenen yapının inşa tarihi, minber kitabesi yeniden okunarak 1204 tarihi civarına çekilmiştir (Bilici, 2016:38). Kitabesine göre, yapının bilinen ilk onarımı 1341 tarihinde Sâhib Ataoğullarından Nusretüddevle Ahmed zamanında, Mugīsüddin Emîr Îsâ b. Muzafferüddin tarafından gerçekleştirilmiştir. Caminin çift katlı taş kaide üzerinden yükselen silindirik gövdeli tek şerefeli tuğla minaresinin bu onarım sırasında 1341 tarihinde inşa edildiği tahmin edilmektedir. Minare gövdesinde turkuaz ve patlıcan moru renkli sırlı tuğlalarla normal tuğlaların birlikte örülmesiyle eşkenar dörtgen biçimli desenler oluşturulmuştur.

Adını Türkiye Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad’ın (1220-1237), inşa ettirdiği cami, minare, medrese ve hamamdan oluşan külliyenin Yivli Minaresi’nden alan cami, doğu cephedeki girişinin üst kısmında bulunan kitabesine göre, 1372-73 tarihinde Hamidoğulları Beyliği’nin hükümdarı Emîr Mübârizüddin Mehmed Bey tarafından yaptırılmıştır. Mimarı Balaban et-Tavâşî’dir. I. Alâeddin Keykubad’ın bir kilise kalıntısı üzerine inşa ettirdiği ileri sürülen Selçuklu camisinin yerine inşa edildiği genel kabul gören yapıya, biri doğu cephe ekseninin kuzeyine kaydırılmış, diğeri kuzey cephe ekseninde yer alan basık kemerli iki kapıyla girilmektedir. Tüm duvarları kaba yonu taşlarla inşa edilen yapının doğu cephe ekseninin güneyinde altta dikdörtgen, üstte sivri kemer biçimli birer pencere; kuzey cephe ekseninde ve eksenin iki yanında sivri kemerli birer üst, altta kapının batısında üç, doğusunda iki dikdörtgen biçimli pencere bulunmaktadır. Batısından bir başka yapıya bitişik olan caminin güney cephe ekseninde ve eksenin doğusunda birer, eksenin batısında iki sivri kemerli üst pencere, eksende zemine yakın bir, eksenin doğusunda iki, batısında üç dikdörtgen biçimli alt pencere bulunmaktadır.

Kastamonu Kasabaköy Mahmut Bey Camii: Kuzey-güney doğrultusunda dikdörtgen biçimli bir alana oturan, yanları kapalı son cemaat yeri bulunan yapının duvar örgüsünde kaba yonu ve moloz taş, cephe köşeleri ile pencere söve ve lentolarında kesme taş; kitabe panosu, mihrap sütunceleri ve kapısının söve ve lentolarında mermer kullanılmıştır. Cami, son cemaat yerinin güney duvarı ekseninde bulunan giriş kapısının sivri kemerli alınlığında yer alan dört satırlık inşa kitabesine göre, Candaroğullarından Adil Bey’in oğlu, büyük emir Mahmut Bey tarafından 1366 tarihinde yaptırılmıştır. Mimarı bilinmemektedir. Giriş kapısının ahşap kapı kanatlarını, kitabesine göre nakkaş Mahmud oğlu Abdullah yapmıştır. Özgün ahşap kapı kanatları Etnoğrafya Müzesi’nde (Liva Paşa Konağı) sergilenmektedir. Günümüzdeyapının kapısına özgün ahşap kapı kanatlarının birebir taklitleri takılmıştır. Bilinen ilk onarımı 1852’de gerçekleştirilen cami, 1940’lı yıllarda kapsamlı bir onarım görmüştür. 1943 depreminde hasar gören minaresi 1945’de sökülerek yeniden yapılmıştır. Son cemaat yerinin batı duvarına dıştan dayanan minaresi 1961-62’de kaidesine kadar yıkılarak yenilenmiştir. Son restorasyonu 2007-2008 arasında gerçekleştirilen caminin, kârgir minaresi ortadan kaldırılmış, son cemaat yerinin güneybatı iç köşesine tek şerefeli yeni bir ahşap minare kurulmuştur (Resim 5.16). İkisi duvarlara dayanan, ikisi serbest dört sütunla taşınan ahşap tavanla örtülü son cemaat yerinin güney duvar ekseninden dikdörtgen biçimli kapıyla cami mekânına girilmektedir. Mekân, mihrap aksının iki yanına yerleştirilen mukarnaslı ahşap başlıkları bulunan ikişer ahşap sütunun bulunduğu birer destek sırasının ahşap sütunlarının, başlıkları üzerinden atılan kuzeygüney doğrultusundaki ana taşıyıcı kirişlerle ortadakinin daha geniş ve yüksek tutulduğu mihraba dik üç sahına ayrılmıştır (Resim 5.16). Ana taşıyıcı kirişlere profilli konsollar üzerinden atılan sık aralıklı ahşap kirişlerin üzerinden kirişlemesi üstten kaplamalı ahşap tavanla örtülen mekânın kuzey duvarı önüne özel ahşap sütunlar üzerine oturtulmuş, merdivenlerle çıkılarak ulaşılan farklı kuruluşlara sahip, farklı seviyelerde kademelenen dört ahşap mahfil kurulmuştur. Mahfillerin korkuluk şebekeleri geometrik oymalarla bezenmiştir. Ahşap kirişlerin üzerine oyma ahşap levhalar takılmış, mukarnaslı başlıklar, kiriş yüzeyleri, kirişler arasından görünen tavanın alt yüzü renkli kalemişi nakışlarla bezenmiştir. Yapının minberi özgün değildir. Güney duvar ekseninden hafifçe mekâna taşan alçı mihrabı, tabanı dahil dört yönden birkaç sıralı mukarnaslı çerçeve içine alınmıştır. Altı sıra mukarnas dolgulu kavsarayla örtülü mihrap nişinin üç dilimli kemeri, eksenleri etrafında dönebilen silindirik mermer sütuncelerin mukarnaslı başlıkları üzerinden yükselir. Alçı mihrabın geniş çerçeve şeridiyle kemeri arasında bulunan yüzeyi, kalıplama tekniğinde yapılmış ortalarında küçük yuvarlak kabartmaların bulunduğu karelere bölünmüş bir kompozisyonla bezenmiştir.

Konya Karatay Medresesi: Kitabesine göre, Selçuklu vezir ve devlet adamlarından Celâleddin Karatay (öl.1254) tarafından 649/ 1251-52 tarihinde yaptırılmıştır. Mimarı bilinmemektedir. Doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen tabanlı bir alana oturan medrese, kapalı avlulu ve tek (ana) eyvanlıdır. Duvarlarında kesme taş ve kaba yonu taş, taç kapısında beyaz ve gri renkli mermer, kubbe ve tonozlarında tuğla malzeme kullanılmıştır. Doğu/giriş cephesinin güney köşesine yakın olan taç kapısı kuruluş ve bezeme olarak Konya Alaeddin Camii’nin kuzey cephesinin ortadaki taç kapısına benzemektedir. Bu benzerliğe dayanarak mimarının, 1220-37 tarihleri arasındaki Konya Alaeddin Camii’nin inşaatlarını gerçekleştiren Şamlı Havlan oğlu Muhammed olabileceği tahmin edilmektedir. Beyaz ve gri mermerden geçme kompozisyonları bulunan taç kapısıyla birlikte doğu/giriş cephesinin büyük kısmı, kapalı avlusunun duvarları ve kubbesi, ana eyvanı ve ana eyvanının güney yanındaki Celaleddin Karatay’ın sandukasının bulunduğu kubbe örtülü türbe mekânı ve giriş mekânının kuzey duvarı hariç, yapının diğer mekânlarının tümü örtüleriyle birlikte yıkılmıştır. 1954’de bazı bölümleri tamamlanarak restore edilen yapı, günümüzde çini eserleri müzesi olarak hizmet vermektedir.

Sivas Gök Medrese: Kitabesine göre Selçuklu veziri Sâhib Ata Fahreddin Ali tarafından 1271 tarihinde yaptırılmıştır. Taç kapısında bulunan sanatçı kitabesine göre yapının mimarı Konyalı Kalûyân’dır. Doğu-batı yönünde dikdörtgen tabanlı bir alana oturan medrese, iki yandan revaklı açık avlulu, dört eyvanlıdır. Yapının batı/giriş cephesinin köşeleri silindirik gövdeli konik külâh örtülü birer kule, yan cepheleri yarım yuvarlak tabanlı silindirik gövdeli payandalarla desteklenmiştir. Batı cephe ekseninde yer alan dışa taşkın sivri kemerli taç kapı kuruluşunun üst köşelerinden, gövdelerine turkuaz ve patlıcan moru sırlı ve normal tuğlalarla örülürken desen verilmiş tek şerefeli birer minare yükselmektedir

Divriği Ulu Camii ve Şifahanesi yapılarında çalışan ekibin baş mimarı Ahlatlı Hürremşah'tır.

II. Dünya Savaşı nedeniyle 1940-1945 tarihleri arasında Milli Sarayların eşyaları Divriği Ulu Camii'de saklanarak korunmuştur.

Kuzey Taç Kapı, serbest üsluplu iri yüksek kabartmaları nedeniyle Baro kapı olarak da adlandırılan Divriği Ulu Camii'nin kapılarından biridir.

Sivrihisar Ulu Camii, Ahşap Tavanlı ve Ahşap Sütunlu Anadolu Camilerin başlığı altında 19.9.2023 tarihinde UNESCO'nun Dünya Mirası Listesine girmiştir.

Konya Karatay Medresesi, Unesco'nun Dünya Mirası Geçici Listesine alınan Anadolu Selçuklu Medreselerinden Kapak Avlulu Medreseler listesine girmektedir.

Alay Han, hem avlulu hem kapalı bölümü bulunan karma/klasik tipteki hanlardan biridir.

Arkeolojik kazı çalışmalarıyla zemininin altında tespit edilen su küreklerinin yakınındaki hamamdan getirilen sıcak suyun caminin alttan ısıtılmasını sağladığı ileri sürülen camii Yivli Minare Camii'dir.

Tercan Mama Hatun Hanı, eş odalık han tipinde inşa edilmiştir.

Erzurum'dan Tebriz'e giden yol güzergahı üzerinde Türkiye sınırları içinde yer alan ve harabeye dönüşmüş olan son han, Hacıbekir Hanı'dır.

Konya-Antalya yolu üzerinde yer alan 14. yy. başında geçirdiği büyük bir yangında tamamen yıkılarak harabeye dönüşen karma/klasik yapıdaki han, Eğirdir Han'dır.

Beçin Ortaçağ Kenti
Muğla - Milas İlçesi

Beçin Orta Çağ Dönemi
Menteşeoğulları Dönemi

Beçin Orta Çağ Kenti
Yazlık İkametgah

Beçin Orta Çağ Kenti
1972

Beçin Orta Çağ Kenti
48849 Osmanlı sikkesi ve 848 Avrupa kökenli sikke

Beçin Orta Çağ Kenti
17. Yüzyıl

Beçin Orta Çağ Kenti
2012

Mimari
Orhan Camii

Mimari
1330-1335

Birgi Tarihi Kenti
İzmir - Ödemiş İlçesi

Beçin Ortaçağ Kenti , nitelik ve değer olarak (iii) ölçütüne uyduğu gerekçesiyle 2012 tarih/5730 referans numarasıyla; Birgi Tarihi Kenti, nitelik ve değer olarak (ii, iv) ölçütlerine uyduğu gerekçesiyle 2012 tarih/5728 referans numarasıyla; Hacı Bektaş Veli Külliyesi nitelik ve değer olarak (iii, vi) ölçütlerine uyduğu gerekçesiyle 2012 tarih/5735 referans numarasıyla; Hacı Bayram Camii ve Çevresindeki Tarihi Alanlar nitelik ve değer olarak (iv, vi) ölçütlerine uyduğu gerekçesiyle 2016 tarih/6124 referans numarasıyla; Ahi Evran Türbesi nitelik ve değer olarak (iii, vi) ölçütlerine uyduğu gerekçesiyle 2014 tarih/5902 referans numarasıyla UNESCO’nun Dünya Mirası Geçici Listesine alınmıştır. Efes Antik Kenti ise UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan önemli bir tarihi ve arkeolojik alan olarak kabul edilmektedir.

1972 yılından bu yana düzenli olarak kazı çalışmalarının sürdürüldüğü Beçin Kalesi’nde 2000 yılında 48.849 Osmanlı sikkesiyle 848’i Avrupa kökenli sikke ele geçmiştir. Ele geçen en büyük Osmanlı definesi olarak kayda geçirilen sikkeler, aynı zamanda Türkiye’deki kazılarda ele geçen en büyük defineyi oluşturmaktadır.

Dergâh Avlusu olarak da adlandırılan İkinci Avlu’da Üçler Kapısı, Meydan Havuzu, Aslanlı Çeşme, Aşevi, Çamaşır Evi, Meydan Evi, Tekke Camii bulunmaktadır. A seçeneği dışındaki seçenekler ise Hazret Avlusunda yer almaktadır. Hazret Avlusu olarak adlandırılan Üçüncü Avlu’da Altılar Kapısı ve Hazret Avlusu, Balım Sultan Türbesi, Hacı Bektâş-ı Veli Türbesi, Güvenç Abdal Kümbeti ve Resul Bali Türbesi ile Kırklar Meydanı bulunmaktadır.

En parlak dönemini Menteşeoğulları döneminde yaşayan Beçin, daha sonraki yüzyıllarda terkedildiğinden harap olmakla birlikte özgün kent dokusunu koruyabilmiştir.

Beçin Kalesi ile kalenin güneyindeki yerleşim alanını kapsayan Beçin’in en belirgin yapılarını 14.-15. yüzyıllara tarihlendirilen Orhan Camii, Ahmed Gazi Medresesi, Ahmed Gazi İmareti, Orman Tekkesi, Büyük Hamam, Bey Hamamı, Yelli Hamam, Seymenlik Zaviyesi, Lokman Zaviyesi, Küçük Zaviye, Mültezim Evi, Bey Konağı, Kubbeli Çeşme, Taş Ev, Menteşe Mezarlığı, Orhan Bey Türbesi oluşturmaktadır. Karaoğlu Camii ise Birgi Deresi’ne hâkim bir yamaç üzerinde, Sarı Bey Mahallesinde yer alır.

Frig Uygarlığından günümüze kadar kesintisiz yerleşim gören Birgi, Bozdağ’ın güney eteklerinde tepeler arasından inen Sarıyar Deresi’nin iki yamacına kurulmuş bir kent olarak Aydınoğulları Beyliği döneminden başlayarak sekiz yüzyıllık bütünlüğünü ve özgünlüğünü koruyan ve Orta Çağ kenti özelliklerini yansıtan düzenli planlanmış kentsel dokusu ve doğal güzellikleriyle öne çıkmaktadır. Yerleşme tarihi MÖ 3000’li yıllara kadar geri gittiği tahmin edilen kentin yer aldığı bölge kronolojik olarak; Frig, Lidya, Pers, Bergama, Roma ve Bizans egemenliğine girmiştir.

Yerleşme tarihi MÖ 3000’li yıllara kadar geri gittiği tahmin edilen kentinin yer aldığı bölge kronolojik olarak; Frig, Lidya, Pers, Bergama, Roma ve Bizans egemenliğine girmiştir

Birgi Ulu Camii:Mihrap önü kubbeli ve mihraba dik beş sahınlı caminin, güney duvar ekseninde yer alan mihrabı, Selçuklu döneminin çini mozaik tekniğinde yapılan mihrap geleneğinin son temsilcisi olarak kabul edilmektedir. Amel-i ününü kullanan ahşap ustası Muzaffereddin, yapının gerçek kündekâri teknikli ahşap minberi ile yapının ahşap pencere kanatlarını yapmıştır.

Ankara’nın Ulus ilçesinde Ankara Kalesi’nin kuzeybatısında Hacı Bayram mahallesinde yer alan Hacı Bayram Veli Külliyesi ile çevresinde bulunan Ahi Yakup Camii ve Türbesi, Ahi Tura, Şeyh İzzettin Camii ve Türbesi, Balaban Camii ve günümüzde dövme demirden (ferforje) bir düzenek ile çevrelenen Gül Baba Türbesi 2016 yılında iv ve vi kriterlere göre UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesine alınmıştır. Bölgenin tarihi MÖ 8. yüzyıla kadar gitmekte, dönem kaynakları ve arkeolojik buluntular, Hacı Bayram mahallesinin ve çevresinin akropol alanı olarak kullanıldığını göstermektedir.

Kırşehir merkezde Ahi Evran mahallesinde, Ahi Evran Zaviyesi’nin bünyesinde yer alır. Tam adı Şeyh Nasîrüddin Mahmûd Ahî Evran b. Abbas olan, dericilerin (tabakçıların) piri, 32 zanaat ve ticaret türünün lideri olarak kabul edilen Ahi Evran, Ahilik Teşkilatını kuran bir Türk filozofudur. Günümüzde İran sınırları içinde kalan Azerbaycan’ın Hoy ilçesinde doğan Ahi Evran’ın, doğum tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte 93 yıl yaşadığı ve 1261 yılında vefat ettiği bilindiğinden 1171 yılında doğduğu anlaşılmaktadır. Azerbaycan, Horasan ve Bağdat’ta eğitim gördükten sonra 1205 yılında Anadolu’yu gelmiş, bir süre Konya ve Denizli’de yaşamış, Kayseri’ye yerleşerek Ahilik Teşkilatını kurmuş, daha sonra yerleştiği Kırşehir’de 1261’deki vefatına kadar yaşamını sürdürmüştür.

Orta Çağ Türk yerleşimini gösteren, Türk kültür tarihine ışık tutan ve UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesine alınan kentin adı Beçin'dir.

Beçin'de ayakta kalan ve inşa tarihini veren kitabesi bulunan tek yapı Ahmet Gazi Medresesi'dir.

Selçuklu döneminin çini mozaik tekniğinde yapılan mihrap geleneğinin son temsilcisi olarak kabul edilen yapının adı Birgi Ulu Camii'dir.

Hacı Bektaş Veli Küllüyesi'nin üç avlusundan Nadar Avlusu olarak da adlandırılan birinci avlusunda Külliyeye girişi sağlayan taç kapı Çatal kapıdır.

Hacı Bektaş-ı Veli Külliyesinde yer alan Üçler Çeşmesi Fatma Nuriye Hanım tarafından yaptırılmıştır.

Hacı Bayram-ı Veli Camii'nin 15. yüzyılda inşa edildiği kabul edilmiştir.

Kırşehir merkezinde yer alan türbesiyle anılan, dericilerin piri, 32 zanaat ve ticaret türünün lideri kabul edilen, Ahilik Teşkilatını kuran Türk filozofu Ahi Evran'dır.

Osmanlı Devleti hükümdarlarından Yıldırım Bayezid döneminde Ankara'da yaşamış Ahi reislerinden Ahi Yakup'un adını taşıyan yapı Ahi Yakup Cami'dir.

Hacı Bayram-ı Veli Camii'sinin çevresindeki tarihi alanlardan olan ve günümüze kadar gelememiş yapılar Medrese ve Haremdir.

Balım Sultan Türbesi Şehsuvaroğlu Ali Bey tarafından yaptırılmıştır.

Anadolu’nun batısında Marmara Bölgesi’nin
güneyinde bulunan Bursa, Marmara ve Ege Bölgelerini İç Anadolu’ya bağlayan verimli ovalara sahip
bir kavşakta yer almaktadır. Günümüzde merkez
ilçe Osmangazi ile Nilüfer, Büyükorhan, Yıldırım,
Gemlik, Gürsu, Harmancık, İnegöl, İznik, Karacabey, Keles, Kestel, Mudanya, Mustafakemalpaşa,
Orhaneli Orhangazi ve Yenişehir olmak üzere on
yedi ilçeye sahip olan Bursa, binlerce yıllık geçmişiyle pek çok uygarlığın beşiği olmuştur.

Bursa’nın Erken Osmanlı döneminden günümüze gelebilen en önemli yapı örneklerini Osmanlı’nın fetih anlayışının nasıl işlediğini de gösteren zaviyeli ya da tabhaneli camiler oluşturur.

Yıldırım Camii, “Bursa Kemeri” olarak mimari literatüre geçmiş kemer tipinin, ilk uygulandığı yapıdır.

1419-1430 yılları arasında inşa edilmiştir. Cami, medrese, hamam, türbe ve han yapılarından oluşan külliye adını
eşsiz turkuaz rengindeki çinilerinden almaktadır. (224)
Caminin güneyinde daha yüksek kotta yer alan Sultan Çelebi Mehmed’in defnedildiği Türk üçgeniyle geçilen kubbe örtülü sekizgen tabanlı Yeşil Türbe içinde ve dışında yoğun olarak kullanılmış çinileri ile ünlüdür.(225)

Bursa’nın ticari merkezi olan Hanlar Bölgesi’nde çok sayıda han inşa edilmiş ve çarşı kurulmuştur.
Bu yapılardan II. Murad döneminde inşa edilen Kütahya Han, Tarihi Çarşı ve Hanlar Bölgesi’nin doğu-batı aksını oluşturan önemli bir yapıdır.

Günümüzde, Bursa kent merkezinde bulunan çok sayıda anıtsal eserin yanı sıra geleneksel konutların
yoğun olduğu Muradiye ve Çekirge mahallelerinde yerel yönetimler ve valiliğin desteği ile çok sayıda restorasyon çalışması yapılmaktadır. Bursa’da günümüze gelebilmiş az sayıdaki evlerden bazılarını Osmanlı Evi,
Hatice Bayraktar Evi, Papaz Evi, Türkel Evi, Ortapazar’daki Ev, Alacahırka’daki Ev, Kadı Köşkü, Ömer Özcan Evi, Abdalfırın’daki Ev, Sümbüllü Bahçe Konağı oluşturmaktadır.Geleneksel konutlardan
farklı olarak 19. yüzyılda Avrupa tarzında inşa edilen, üst
kattaki saçak altı ahşap süslemeleriyle dikkati çeken Çekirge Caddesi’nde yer alan Atatürk Köşkü, Mustafa Kemal
Atatürk tarafından Bursa ziyaretlerinde kullanmıştır. Daha
sonra Atatürk’e hediye edilen köşk günümüzde müzeye
dönüştürülmüştür.

Caminin ilk imam-hatibi, Mevlid-i Şerif yazarı Süleyman Çelebi’dir. Mevlid-i Şerif’i yazmasına vesile
olan meşhur hadise burada cereyan etmiştir.

Geleneksel Osmanlı evlerinde pencerelerin alt bölümlerinde ya da sofaların dışa açılan kısımlarında evin mahremiyetini korumak amacıyla kullanılan dekoratif ahşap kafeslere muşabak denilmektedir.

Çoğunlukla sivil mimaride, yapının en yüksek yerinde geniş bir seyirlik alana hâkim odalara cihannüma denilmiştir.

Anadolu Selçuklu Sultanı I. İzzeddin Kılıç Arslan’ın 1097 yılında Haçlılarla yaptığı Doryleaum Savaşı sırasında, ordugâhını kurduğu günümüzdeki Odunpazarı bölgesi, Türkler tarafından “Sultan Höyüğü” olarak anılmaya başlamıştır. 12. yüzyıldan itibaren bu ad Sultanönü olarak söylenegelmiştir.

Oğuzların Kayı boyu Türklerinden biri Kızıklardır. Cumalıkızık ismi ilişkilidir.
Osmanlı’nın Bursa’daki egemenliği ile birlikte bölgeye Oğuzların Kayı Boyu Türklerinden Kızıkların yerleşmesi ile kurulan yedi köyden biri Cumalıkızık'dır?

II. Murad zamanında, 1426 yılında inşası tamamlanan
ve bulunduğu semte adını veren Muradiye Külliyesi inşa
edildiği dönemde cami, medrese, hamam, imaret ve sultan
türbesinden oluşmaktaydı. Külliyenin ana yapısı yine zavi
yeli bir camidir. Ters T planlı caminin önünde beş kubbeli
bir son cemaat yeri bulunmaktadır.

Yeşil Külliye 1419-1430 yılları arasında inşa edilmiştir.
Kente hâkim bir tepe üzerine farklı kademelere yerleştirilmiş yapılardan oluşan Yeşil Külliye, Sultan Çelebi Mehmed zamanında 1419-1430 yılları arasında inşa edilmiştir.

Külliyeler içinde ya da cami ve mescitlerin bahçelerinde, yapıyla ilişkili kişilerin defnedilmesi ile başlayan, zamanla diğer definlerle gelişen küçük mezarlıklara hazire denilmektedir.
Hazire bir küçük mezardır.

Çorum bahsi geçen bölgeden daha doğudadır.
Antik Çağ’da Anadolu’nun kuzeybatısın da yaklaşık olarak bugünkü Bursa, Bilecik, Bolu, Sakarya, Kocaeli illeri ile İstanbul Anadolu’daki parçasını Zonguldak ilinin batı yarısını kapsayan bölge Bithynia olarak adlandırılmıştır

Erken Hristiyanlık döneminde önemli kişiler için yapılan, üzeri tonozla örtülü gizli mezar odalarına ve yapılarına hipoje adı verilir.
Hazire de Hipoje de bir çeşit mezardır.

Ahiliğin kaynağı Fütüvvet’tir, ancak bir sanat ya
da meslek sahibi olmayanlar Ahi olamazlar.
Sözlük anlamı gençlik, kahramanlık, cömertlik olan fütüvvet kelimesi, İslam düşüncesinde erken dönemlerden itibaren dini konularda bu kavramlara sahip çıkan ve bunlara göre yaşayan, ahlaki olarak güçlü ve inancı tam kişiler anlamında kullanılmıştır.

Selçuklu döneminde 13. yüzyılda yaşayan Denizli’de bahçıvanlık, Kayseri’de debbağlık (deri tabaklama) yapan Ahiliğin kurucu
su Ahi Evran esnaf ve
sanatkâr lideridir.
Debbağlık deriyi terbiye ederek işlenmeye hazır hale getirme mesleğidir.

Osmanlı Rusya Savaşı’1877'de geçmiştir.
93 Harbi 1877'de olmuştur.

Yerleşimin tarihi Alt Paleolitik (Yontma Taş) çağına kadar inen bugünkü Gaziantep’in 12 km kuzey
batısında Dülük köyü ile Karahöyük köyü arasında yer alan eski kent, Asur, Med ve Pers hâkimiyetinin ardından Büyük İskender’in yönetimine geçmiştir.
Gaziantep'in 12 km kuzey batısında Dülük köyü vardır.

2011 tarih/1366 dosya numarasıyla UNESCO Dünya Mirası Listesine giren Camii ve Külliyesi Edirne Selimiye'dir.

Balkanlara yapılacak sefer öncesinde geldiği Edirne’de şehrin darüşşifaya ihtiyacı olduğunu öğrenen Sultan II. Bayezid, 1484-1488 yılları arasında Tunca Nehri’nin kuzey kıyısına adıyla anılan II. Bayezid Külliyesi’ni yaptırmıştır.

Dâyezâde Mustafa Efendi, Risale-i Selimiye adlı eserinde Selimiye Camii’nin yapımı için Sultan II. Selim’in 1568 yılında Mimar Sinan’ı görevlendirdiğini ve caminin yerinin seçilmesini emrettiğini kaydetmiştir.

Osmanlı sanatının zirvesini temsil eden Selimiye külliyesi; cami, iki medrese, dua kubbeli bir arasta, sıbyan mektebi ve muvakkithaneden oluşur.

"Yapının dört köşesine yerleştirilen üçer şerefeli minarelerinin çap, yükseklik ve şerefe yerleri yapının kütlesiyle iyi orantılandırılmış, böylelikle yapının merkezi planlı simetrik kuruluşu belirgin biçimde dışa yansıtılmıştır."

Evliya Çelebi’nin, Kavaflar Çarşısı olarak tanımladığı arastada kare tabanlı beşik tonoz örtülü 124 dükkân bulunmaktadır

İki satırlık inşa kitabesinde köprünün, 174 gözlü olduğu ve 1443 tarihinde tamamlandığı bildirilmektedir.

Osmanlı mimarisinin son büyük külliyesi olarak tanımlanan erer Nuruosmaniye Külliyesidir.

İshak Paşa Sarayı Ağrı, Doğubayazıt’tadır.

İsmail Fakirullah’ın (1657-1734) ölümünden sonra öğrencisi yazar, şair ve âlim Erzurumlu İbrahim Hakkı (1703-1780) tarafından Siirt’in Aydınlar ilçesinde (Tillo) yaptırılan türbe ve ışık kırılma mekanizması, tasavuffi inanışın mimariye yansıtıldığı istisnai bir örnek olarak değerlendirilmektedir

Darüşşifa yapısı, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) açılışının 57. yıldönümünde 23 Nisan 1997 tarihinde Sağlık Müzesi, medrese yapısı ise TBMM açılışının 88. yıldönümünde 23 Nisan 2008 tarihinde Tıp Medresesi adıyla ziyarete açılmıştır.

Darüşşifa yapısı, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) açılışının 57. yıldönümünde 23 Nisan 1997 tarihinde Sağlık Müzesi, medrese yapısı ise TBMM açılışının 88. yıldönümünde 23 Nisan 2008 tarihinde Tıp Medresesi adıyla ziyarete açılmıştır.

II. Bayezid Camii: Ünlü hattat Şeyh Hamdulah’ın yazdığı, Zenbilli Ali Efendi’nin metnini kaleme aldığı kitabesine göre 1487-1488 tarihinde tamamlanmıştır

Tezkiretü’l Bünyan’da belirttiği gibi Ayasofya’nın statik sorunlarına akılcı çözümler getiren Mimar Sinan, ustalık eserim dediği Selimiye Camii’ni ve külliyesini inşa etmiştir.

12 Nisan 1569’da temeli atılan cami; planı, boyutu, estetiği ve iç tasarımındaki ince işçiliğiyle Klasik Osmanlı mimarisinin baş yapıtlarındandır. II. Selim’in vefatı üzerine 14 Mart 1575 tarihinde birkaç aylık bir gecikmeyle ibadete açılan Selimiye Camii’nin, giderlerinin bir kısmı 1571 yılında Kıbrıs Adası’nın alınmasından sonra sultanın payına düşen ganimetten karşılanmış, gerekli mermerler Atina, Kavala ve Marmara Adası’ndan demir, Bulgaristan’ın Samokov yerleşiminden kurşun, Yunanistan ve Bulgaristan’dan temin edilmiştir.

Çok geniş bir yatağa ve bataklık bir çevreye sahip olan Ergene Nehri üzerine Sultan II. Murad’ın yaptırdığı Ergene Köprüsü adıyla da tanınan Uzunköprü’nün inşaatı, Gazi İshak Bey ile kardeşi Timurtaş Bey ve Timurtaş Bey’in oğlu Osman Çelebi’nin nezaretinde Mimar Müslihiddin ile Mehmed usta tarafından gerçekleştirilmiştir.

Nuruosmaniye Külliyesi, İstanbul’un Çemberlitaş semtinde, Kapalıçarşı girişinde bulunmaktadır. Osmanlı mimarisinin son büyük külliyesi olarak tanımlanan Barok ve Rokoko üsluplarının görüldüğü külliye, at nalı şeklindeki ünik avlusuyla Türk Barok üslubunun doğduğu bir geçiş dönemi örneği olarak diğer külliyelerden farklı özellikler taşır.