VI. yüzyılda Ostrogotların efsane kralı Büyük Teoderik’in dünyanın yedi harikası üzerine söyledikleri tarihsel miras üzerine yapılan ilk açıklamalar olarak kabul edilmektedir. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Yirminci yüzyıl koruma açısından 1904 Madrid 6. Uluslararası Mimarlar Kongresi ile başlamıştır (Jokiletho, 2005: 13). Bu kongrede tarihî yapılar ölü ve yaşayan olarak ikiye ayrılmış, bunlardan ölü yapılar olarak belirlenmiş olan işlevlerini kaybetmiş kullanılmayan yapıların sadece harabe hâline dönüşmemeleri için güçlendirilmeleri gerektiği, buna karşın, yaşayan yapıların kullanımlarının ve güzelliklerinin sürdürülmesine olanak tanımak için restore edilerek korunmaları gerektiği yönünde bir uygulama politikası geliştirilmiştir.

1964 tarihli Venedik Tüzüğü’ne gelinceye kadarki dönemde UNESCO’nun 1960, 62 ve 64 tarihli farklı toplantılarında üç tavsiye metini daha yayınladığı görülmektedir. Müzecilik, peyzaj ve kaçakçılık konularına yoğunlaşmış oldukça geniş kapsamlı bu tavsiyelerde koruma uygulamaları ve politikaları açısından ülkeler arasında ortak çizgiler oluşturulmaya çalışılmıştır.

Üçüncü dönemin ilk uluslararası çalışması UNESCO’nun 1970 tarihli Kültür Varlıklarının Kanunsuz İthal, İhraç ve Mülkiyet Transferinin Önlenmesi ve Yasaklanması için Alınacak Tedbirlerle ilgili Paris Sözleşmesi’dir. (Kültür ve Turizm Bakanlığı, KVMG) Bu sözleşmenin 3. ve 11. maddelerinde belirtilen hükümler ile uluslararası düzeyde bir kültür varlığı hukuku oluşturulmaya çalışılmış ancak pek çok pazar ülkenin bu sözleşmeye imza koymamasından ötürü bu olanak kullanılamamaktadır.

1982 ICOMOS Floransa Tüzüğü Tarihî Bahçeler üzerinedir.

1994 tarihli UNESCO, ICCROM ve ICOMOS işbirliği ile Japon hükümeti Dış İşleri Dairesi ile Nara Valiliği tarafından düzenlenen Nara Özgünlük Konferansı’nda kültür varlıkları ve koruma kavramının 20. yüzyılın sonunda ulaşmış oldukları güncel anlamlar ve konu edildikleri politikalara dikkat çekilmesi açısından çok önemlidir

1931’den günümüze koruma politikalarındaki değişim yapı odaklı koruma politikaları, alan odaklı koruma politikaları, planlama odaklı koruma politikaları, sürdürülebilirlik odaklı koruma politikaları ve kent odaklı bütüncül koruma politikaları olmak üzere beş başlık altında ele alınmaktadır.

Tek yapı ölçeğinde koruma -restorasyon- yaklaşımının yönlendirdiği uzunca bir dönemde uygulamaları ile öne çıkan mimarların başında Fransız Eugéne Emmanuel Viollet-leDuc gelir. Saint-Denis Bazilikası restorasyonu (1848), Amiens Katedrali (1849), Carcassonne (1852) ve Saint-Sermin Kilisesi (1862) önemli tek yapı koruma örnekleri olarak kabul edilmektedir.

1960'larda, koruma ilkelerinin İtalya boyutunda karşımıza “Centro Storico” terimi çıkmaktadır. Tarihî Merkezin tüm bütünselliği ile korunmasının gerekliliği artık kabul edilmiş, tek yapı ölçeğinde bir korumanın yeterli olamayacağının kabul edildiği bir döneme girilmiştir.

1980’lerden başlayarak 1990’lara dek koruma kavramında ve politikalarında çok hızlı bir gelişmenin yaşandığı görülür. Bu gelişmenin ilk basamaklarından birini hiç kuşku yok ki 1972 tarihli Stockholm konferansında alınan kararlar oluşturmuştur. 1987 Brundland Raporu, sürdürülebilir kalkınma kavramını geliştirerek gelecek kuşakların ihtiyaçlarını karşılayacakları kaynakların bugünden israf edilmemesini, doğal kaynakların korunması gerektiğini ortaya koymuştur. Böylece sürdürülebilirlik koruma politikalarının en önemli unsuru hâline gelmiştir. 1972 tarihli UNESCO Dünya Miras listesi oluşumu da yine bu dönemin en önemli olaylarından biridir.

Modern koruma ilkeleri, XX. yüzyıl başlarından itibaren Cesare Brandi, Gustavo Giovannoni ve Alois Riegl gibi kuramcıların önerdiği modern koruma kuramları içinde yerlerini almış, yapılan eleştirilerin de yardımı ile bu dönemde gelişmiş ve yerleşmiştir.

• Birinci dönem; İkinci Dünya Savaşı öncesi; Tek Yapı Ölçeğinde Koruma,
• İkinci dönem; 1960’lara kadar; Tarihsel Alanların Korunması,
• Üçüncü dönem; 1970’ler; Kent Planlama ve Kentsel Rehabilitasyon
• Dördüncü dönem; 1970-1990 arası; Çevre yaklaşımları,
• Beşinci dönem; 1990’lardan günümüze; Tarihsel merkezlerden tarihsel kentlere (yaşayan
bir anıt olarak kent).

1877’de William Morris tarafından kurulan İngiliz Eski Yapıları Koruma Topluluğu’nun kuruluş manifestosunu, XIX. yüzyılın son yıllarında Manş’ın diğer yakasında geliştirilen koruma kavramının genel bir görüntüsü olarak kabul edebiliriz.

Üçüncü Dönem; 1970’ler Kent Planlama ve Kentsel Rehabilitasyon
Üçüncü dönemin ilk uluslararası çalışması UNESCO’nun 1970 tarihli Kültür Varlıklarının Kanunsuz İthal, İhraç ve Mülkiyet Transferinin
Önlenmesi ve Yasaklanması için Alınacak Tedbirlerle ilgili Paris Sözleşmesi’dir.
Bu dönemde “Dünya Miras Komitesi” adı altında UNESCO bünyesinde hükümetler arası bir komite kurulmuştur.

1987'de ICOMOS Tarihî Kentlerin ve Kentsel Alanların Korunması Tüzüğü Washington’daki toplantıda kabul edilmiştir.

Yapı odaklı politikalarda öne çıkan üç yaklaşımın varlığından söz edilmektedir; koruma, gerçek ve erişim.

Dördüncü Dönem, 1970-1990 Arası: Tarihi Merkezlerde Çevre Yaklaşımları
1983’te ise bu kez ICOMOS Kanada (İngilizce Konuşan) Burra Tüzüğü’nden
esinlenerek Appleton Tüzüğü’nü yayınlamıştır.

1987 Brundland Raporu, sürdürülebilir kalkınma kavramını geliştirerek
gelecek kuşakların ihtiyaçlarını karşılayacakları kaynakların bugünden israf edilmemesini, doğal kaynakların korunması gerektiğini ortaya koymuştur.

1967 tarihli Sivil Hizmetler yasası yürürlüğe sokulmuş ve böylece kent parçalarının dokusal ve tarihî özellikleri irdelenerek gelişmelerinin yönlendirilmesi ve kontrol edilebilmesinin önü açılmıştır. Bu yasa tüm yerel yönetimlere kendi yetki ve sorumluluk sınırları içinde koruma alanları ilan etmelerine imkân vermektedir.

Bologna kent merkezi ile ilgili olarak Guiseppe Campos Venuti ve Pierluigi Cervellati tarafından hazırlanan koruma planı, bütünleşik koruma kavramının ilk uygulamalarından biridir.

Öğrenciden herhangi bir yorum yapması değil, doğrudan metinde verilen bir bilginin hatırlanması beklendiği için Bloom’un “hatırlama” düzeyine hitap etmektedir.
20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren kültürel mirasın korunmasının toplumlar açısından özenle korunması gereken bir değer olarak görülmeye başlandığı ve giderek bir toplumsal gelişmişlik göstergesi hâline geldiği vurgulanmaktadır. Bu ifade, kültürel mirasın korunma düzeyinin bir ülkenin veya toplumun gelişmişlik ve ilerleme seviyesinin göstergesi olarak kabul edildiğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle seçenekler içinde “Toplumsal gelişmişlik düzeyinin” bir göstergesi olması ifadesi doğru cevaptır.

Öğrenci, Jokilehto’nun belirttiği koruma yaklaşımı dönemlerini ezberden bilip bilmediğiyle değerlendirilir. Herhangi bir yorumlama gerektirmeden, metindeki bilgilerin aynen hatırlanmasına dayandığı için bu soru Bloom’un "hatırlama" düzeyine karşılık gelmektedir.
Jokilehto’nun yaptığı sınıflandırmaya göre koruma yaklaşımları dört dönem veya başlık altında toplanmıştır:
(1) Tarih olarak anıtlar,
(2) Stilistik Restorasyon Dönemi,
(3) Modern Koruma Dönemi
(4) Geleneklerin sürdürülmesi.
A, B, C ve D’deki ifadelerin bu dört başlığa karşılık geldiği görülür. “Bilimsel Koruma Dönemi” şeklinde bir dönem ise Jokilehto’nun sınıflandırmasında bulunmamaktadır.

Bu soru, iki farklı koruma politikasını karşılaştırarak aralarındaki temel farkı belirlemeyi gerektirir. Öğrencinin metindeki bilgileri analiz edip “alan odaklı” ve “tek yapı odaklı” yaklaşımları ayırt etmesi, aralarındaki ilişkiyi ve değişimi kavraması beklenir. Farklı yaklaşımların karşılaştırılması söz konusu olduğundan, soru Bloom’un analiz düzeyine hitap etmektedir.
1960’ları kapsayan alan odaklı ikinci dönemin en önemli farkının, tek yapı ölçeğindeki koruma yerine yapının yakın çevresinin de o yapının özgün niteliğinin vazgeçilmez bir devamı olarak görülmesi olduğu belirtilmiştir. Bu yaklaşım sayesinde sadece tek bir yapıyı değil, onun bulunduğu sokak, mahalle veya kentsel dokuyu bir bütün olarak koruma altına alma anlayışı gelişmiştir.

Öğrenciden Malraux Yasası’nın neden önemli olduğunu hatırlaması beklenir. Yorum veya analizden ziyade metindeki belirli bir bilginin anımsanması gerektiği için hatırlama düzeyindedir.
Malraux Yasası (1962), Fransa’da tarihî kentsel alanların korunması konusunda çıkarılan ilk kapsamlı yasal düzenlemedir. Metinde de bu yasa, geniş kapsamlı kentsel koruma konusundaki ilk çaba olarak kabul edilmektedir. Malraux Yasası ile Fransa’da belirli tarihî kent dokularının koruma alanı ilan edilerek bütün olarak korunması ve yenilenmesi hedeflenmiştir.

Öğrenci, metindeki bilgileri analiz ederek Venedik Tüzüğü’nün kapsamına girmeyen seçeneği elemelidir. Farklı bilgiler arasında ayrım yapma ve yanlış olanı tespit etme söz konusu olduğu için soru analiz düzeyindedir.
1964 tarihli Venedik Tüzüğü, Atina Tüzüğü’nün ardından koruma yaklaşımını daha kapsamlı hale getiren önemli ilkeler ortaya koymuştur. Sayfa bu tüzük ile:

• Tarihî eser kavramı, yapının yakın çevresiyle birlikte ele alınacak şekilde genişletilmiştir. Yani bir tarihî yapıyı çevresinden soyutlamadan koruma anlayışı benimsenmiştir.
  
• Gösterişli büyük yapılar kadar daha mütevazı ve basit yapıların da koruma kapsamına alınabileceği kabul edilmiştir. Böylece sadece anıtsal yapılar değil, tarihî değeri olan her ölçekte yapı korunmalıdır fikri güçlenmiştir.
  
• Devamlılık kavramı koruma literatürüne girmiş, korunacak değerlerin kuşaklar boyunca aktarılmasına vurgu yapılmıştır.
  
• Tarihî yapıların işlevlendirilerek kullanılabileceği, ancak bu kullanım için yapıda özgünlüğü bozacak değişiklikler yapılmaması gerektiği ilkesi getirilmiştir.
  

Yukarıdaki maddeler A, B, D ve E seçeneklerinde belirtilen hususlarla örtüşmektedir ve Venedik Tüzüğü’nün getirdiği yeniliklerdir. Buna karşılık C seçeneğinde belirtilen “sosyal ve ekonomik unsurların koruma politikalarına dahil edilmesi” ilkesi, metinde Venedik Tüzüğü’ne atfedilmemiştir.

Öğrencinin "ilgili" kavramın ne anlama geldiğini, kavramın özünü kendi ifadeleriyle tanıyabilmesi beklenir. Bu, Bloom taksonomisine göre anlama düzeyindeki bir beceridir; çünkü doğrudan hatırlama değil, metindeki tanımın özünü doğru olarak anlama söz konusudur.
Üstün Evrensel Değer kavramı, 1972 tarihli UNESCO Dünya Mirası Sözleşmesi ile ortaya konmuş ve metinde bu kavramın anlamı açıklanmıştır. Buna göre "dünya mirası listesine giren olağanüstü değer taşıyan kültürel ve doğal miras ögelerinin korunması, her ulusun öncelikli görevidir ve bu görev kendi ülkesindekilerden başlayarak bütün ulusların ortak sorumluluğudur" ifadesi geçmektedir.

Bu soru, koruma politikalarındaki bir uygulamanın yol açtığı sonucu incelemeyi gerektirir. Öğrencinin ders kitabında ilgili sayfada bulunan durumu neden-sonuç ilişkisi ile analiz ederek belirtilen uygulamanın olumsuz etkisini tespit etmesi beklenir. Spesifik bir sonucu çıkardığı için analiz düzeyinde bir sorudur.
Sayfa 54'te bahsedildiği üzere, İtalya’da “tarihî merkez” tanımının tüm kentsel alanı kapsar şekilde algılanmaya başlamasının, oradaki her yapının tarihî değere sahip yapı olarak kabul edilmesine yol açtığı; bunun da “tarihî merkez” kavramının içinin boşalmasına ve anlamının zayıflamasına neden olduğu belirtilmiştir.

Bu soru, ders kitabından hareketle, bir dönem için belirtilen sosyo-demografik değişimin anlaşılmasını gerektirir. Öğrencinin, 1970’ler boyunca tarihî kent merkezlerinde yaşanan soylulaştırma ve nüfus değişimi olgusunu metinden çıkarıp doğru seçeneğe yansıtması beklenir. Anlama basamağında bir sorudur.
1970’li yılları kapsayan dönemde pek çok Avrupa kentinin tarihî merkezinde uygulanan yenileme ve koruma çalışmalarının o bölgelerin özgün nüfusunun neredeyse yarısını kaybetmesine yol açtığı belirtilmiştir. Bu süreçte tarihî kent merkezleri, yeni ve daha yüksek gelir gruplarına hizmet eder hale gelmiş; soylulaştırma olgusu bu alanlarda adeta rutin bir sonuç haline gelmiştir. Yani, düşük gelirli veya uzun yıllardır o bölgede yaşayan sakinler yerlerini daha varlıklı veya farklı kesimlere bırakmıştır. B seçeneği bu durumu net bir şekilde ifade etmektedir.

Bu soru, koruma politikalarının en güncel aşamasında vurgulanan ilkenin nedenini irdelemeyi gerektirir. Öğrenci, metindeki sonuca yönelik ifadeleri çözümleyerek “neden vazgeçilmez görülüyor” sorusunu yanıtlar. Kent kimliği ile kültürel süreklilik arasındaki ilişkiyi metinden analiz ederek çıkardığı için bu soru Bloom’un analiz düzeyine hitap etmektedir.
Bir kentin kimliğinin ancak o kentin gelenekleri, yaşam alışkanlıkları ve insani boyutunun sürdürülebilmesi ile mümkün olduğu ifade edilmektedir. Somut olmayan kültürel miras unsurlarının (örf, âdet, gelenek, yaşam tarzı gibi) korunması ve devamlılığı, fiziksel mekânların yaşatılması kadar önemli ve vazgeçilmez görülmektedir. Bu sayede kentler, sırf fiziksel yapıları değil, ruhları ve özgün kültürel dokuları ile geleceğe aktarılabilecektir. C seçeneği tam olarak bu noktayı açıklamaktadır.

Bu soru, metindeki bir yargının nedenini anlama becerisini ölçer. Dolayısıyla hatırlama düzeyinin ötesine geçerek metindeki sebep-sonuç ilişkisini anlamayı gerektirdiği için Bloom taksonomisinde “anlama” düzeyine hitap eder.
Kültürel mirasın evrensel bir değer olduğu ve korunması sorumluluğunun tüm dünya toplumlarınca ortaklaşa üstlenilmesi gereken bir olgu olduğu açıkça belirtilmiştir. Bu nedenle herhangi bir toplumun tek başına mirasını korumakla bırakılmasının doğru bir yaklaşım olmadığı vurgulanmaktadır. Başka bir deyişle, kültürel miras belli bir toplumun tekelinde değildir; insanlığın ortak mirasıdır ve tüm toplumların paydaş olduğu bir sorumluluk alanıdır. Doğru cevap A seçeneğidir,

Tüm Avrupa’yı Klasik dönem hayranlığı sararken, Fransa’da milli anlayış Orta Çağ sanatına ve mimarisine yönelmiştir

II. Dünya Savaşı sonrası, koruma konusunda ortaya çıkan sorunlar, uygulamalar, Venedik’te, 25-31 Mayıs 1964’te yapılan “Tarihi Anıtların Korunması ile ilgili Mimar ve Teknisyenlerin II. Uluslararası Konferansı”nda ele alınmıştır. Toplantı sonunda Venedik Tüzüğü/Venice Charter oluşturulmuştur.

Avrupa Mimari Miras Yılı ilan edilen 1975’ten sonra kültür varlığı ve tabiat varlığı kavramları kullanılır olmuştur.

Taşınmaz kültürel miras, anıt, tek yapı, yapı grubu, kentsel ve kırsal yerleşmeler, kültürel peyzajlar ve bunlara ait tüm yapısal bileşenleri kapsamaktadır.

Ayasofya (İstanbul) anıt yapı, Süleymaniye Külliyesi (İstanbul) anıt yapı gurubu, külliye, Mardin, Edirne anıt kent, Kapadokya bölgesi anıt çevre olarak değerlendirilebilmektedir.

Külliye kuruluş aşamasında tasarlanmış bir yapı grubudur. Örneğin, Osmanlı döneminde, cami, medrese, hamam, han, kütüphane vb. yapıları içeren yapı grupları külliye olarak adlandırılmıştır. Süleymaniye Külliyesi, Selimiye Külliyesi en önemli örneklerdendir.

Tarihî Sit, uluslararası ya da ulusal tarihler açısından önemli olaylara sahne olması nedeni ile korunması gerekli bulunan alanlardır. “…İnsanlık tarihi, milli tarihimiz veya askeri harp tarihi açısından çok önemli tarihi olayların cereyan ettiği ve bu sebeple korunması gerekli yerler…” olarak tanımlanmaktadır

Seçeneklerin tamamı koruma öncesi yapılacak işlemler arasındadır.

Olduğu Gibi Koruma, taşınmazın en az müdahale ile korunmasıdır. Bu yöntem ile öncelikle yapının yakın çevresindeki yeşil alanlar, kamu alanları, trafik, altyapı ve üstyapı vb. kentsel işlevler, donanımlar yapıya zarar vermeyecek biçimde düzenlenir. İkinci olarak da strüktürel olmayan çatı sorunlarının, sıva, boya, badana, ahşap ve kagir elemanlardaki basit müdahale gerektiren sorunların giderilmesi amaçlanmaktadır.

Ayıklama/Liberation, taşınmazın, tarihsel belge değeri olmayan ve özgünlüğünü bozan eklerin kaldırılması işlemidir.

I-I-III numaralı ifadelerin tümü koruma ile ilgilidir.

Camillo Boito doğru bir restorasyonun temel ilkelerini şu
şekilde sıralamıştır:“…1. Anıtlar tüm insanlığın tarihini belgelerler.
Bu nedenle onlara saygılı davranılması gerekir. Yapılacak herhangi bir değişiklik yanıltıcı sonuç ve hükümlere yol açabilir.
2. Mimari anıtlara müdahale edilmesi zorunlu olabilir; Ancak sağlamlaştırma onarımdan, onarım ise restore etmekten daha iyidir. Yenileme ve eklerden kaçınılmalıdır.
3. Eğer strüktürel aksaklıklar, güvenlik gibi nedenlerle
anıta ek yapılması gerekirse, bunlar somut verilere dayandırılmalı; yapının görsel bütünlüğüne ve biçimine saygı gösterilerek, başka malzeme ve özellikte gerçekleştirilmelidir. Yapılan restorasyon tarihi
bir işaret ya da rakamla belirtilmelidir.
4. İlk tasarımdan sonra, değişik dönemlerde yapılan ekler anıtın bir parçası olarak kabul edilmeli; başka bir ögeyi kapatma ya da bozma gibi zararlı etkileri olmadığı takdirde korunmalıdır.
5. Restorasyon sırasında yapılan işlemler rapor,
çizim ve fotoğraflarla dikkatle belgelenmelidi...”

II. Dünya Savaşı sonrası, koruma konusunda ortaya çıkan sorunlar, uygulamalar, Venedik’te, 25-31 Mayıs 1964’te yapılan “Tarihi Anıtların
Korunması ile ilgili Mimar ve Teknisyenlerin II. Uluslararası Konferansı”nda ele alınmıştır. Toplantı sonunda Venedik Tüzüğü/Venice Charter oluşturulmuştur.

Lahey Sözleşmesi: Silahlı Çatışma Halinde Kültürel Varlığın Korunması Sözleşmesi/Hague Convention: Convention for the Protection of
Cultural Property in the Event of Armed Conflict: Kültürel mirasın savaş öncesi ve savaş ortamında korunması için neler yapılması gerektiğine dikkat çekilmiştir.

Arkeolojik sit, Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında adlı yönetmelikte “…İnsanlığın varoluşundan günümüze kadar ulaşan eski uygarlıkların yer altında, yer üstünde ve su altındaki ürünlerini, yaşadıkları devirlerin sosyal, ekonomik ve kültürel özelliklerini yansıtan her türlü kültür varlığının yer aldığı yerleşmeler ve alanlar…” olarak tanımlanmaktadır. II. numaralı ifade Tarihi sit tanımıdır.

Restorasyon, taşınmazın tasarım, yapım teknolojisi ve malzemesi vb. yapıldığı dönem ya da dönemlere özgü niteliklerini korumak amacı ile yapılan kapsamlı koruma müdahalesidir.

Ayıklama/Liberation, taşınmazın, tarihsel belge değeri olmayan ve özgünlüğünü bozan eklerin kaldırılması işlemidir.

Ayıklama/Liberation, taşınmazın, tarihsel belge değeri olmayan ve özgünlüğünü bozan eklerin kaldırılması işlemidir.
Yeniden yapma eşitli etkenlerle önemli ölçüde tahrip olmuş ya da tümü ile yok olmuş bir yapının, yapı grubunun, sitin ya da kentin belgelere bağlı olarak yeniden inşa edilmesidir.

Taklit/Replica, Reproduction, Facsimile; kültür varlığının benzerinin yapılmasıdır.

Yeniden yapma yaygın bir koruma yöntemi değildir.

Bloom Taksonomisinde "hatırlama" basamağında olan bir sorudur çünkü koruma kavramının ders kitabındaki tanımını doğrudan hatırlamayı gerektirir.
Koruma kavramı, “zarar verici, yok edici tehditlere karşı önlem almak” şeklinde tanımlanmıştır. Bu tanım, korumanın bilinçli bir tutumla risk altındaki değerleri yasal önlemlerle güvence altına alma amacı taşıdığını vurgulamaktadır. Dolayısıyla B seçeneği doğru olup koruma kavramının karşılamaktadır. Diğer seçenekler koruma kavramını tam yansıtmamaktadır.

Bloom taksonomisine göre bu soru "anlama" basamağında olan bir sorudur. Öğrenci, ders kitabındaki örnekleri anlayıp korunma önlemi kavramını tanıyarak doğru örneği seçmelidir.
Eski insan topluluklarında bilinçsizce ortaya çıkan koruma davranışlarına mevsimsel avlanma yasakları örneğini vermektedir. Belirli mevsimlerde avı yasaklamak, doğadaki türleri koruyan bir gelenek olarak erken dönemde kendiliğinden gelişmiş bir önlemdir. Diğer seçenekler eski toplumlarda doğal olarak ortaya çıkmamış, daha sonraki dönemlere ait planlı koruma uygulamalarıdır veya metinde bahsedilmemiştir. Bu nedenle doğru cevap, eski toplumlarda kendiliğinden oluşmuş bir koruma tedbiri olan C seçeneğidir.

Bloom taksonomisine göre "uygulama" basamağında olan bir sorudur. Öğrenci, ders kitabındaki bilgiyi uygulayarak hangi koşulda taşınmazın taşınabilir hale geleceğini belirlemelidir.
Sayfa 77'de verilen örnekte, Safranbolu’daki bir ahşap ev yıkılıp yok olduğunda, evin tavan süslemeleri, pencere doğraması, kapı ve benzeri bileşenlerinin bulundukları yerden ayrılarak taşınabilir kültür varlığına dönüşebileceği açıklanmıştır. Bu durum, taşınmaz bir kültür mirası öğesinin ortadan kalkması sonucunda geriye kalan parçaların artık bağımsız nesneler haline gelmesiyle meydana gelmektedir. C seçeneği, bu nedeni sonuç ilişkisini yansıtmaktadır. Diğer seçenekler taşınmazın taşınabilir hale gelmesine yol açmamaktadır.

Bu soru Bloom Taksonomisinde "anlama" basamağında olan bir sorudur. Öğrenci, metindeki tanımı anlayıp külliye kavramının doğru açıklamasını seçmelidir.
Ders kitabında yapılan tanıma göre külliye, özellikle Osmanlı döneminde cami, medrese, hamam, kütüphane gibi birden çok yapının başlangıçta bir arada tasarlanarak oluşturduğu anlamlı yapı topluluğudur. Örneğin Süleymaniye Külliyesi, bir cami ve ilgili yapılar grubudur. Dolayısıyla doğru cevap, külliyenin planlı bir yapı grubu olduğunu belirten C seçeneğidir.

Bloom taksonomisine göre bu soru "uygulama" basamağında olan bir sorudur.
Öğrenci, tarihî sit tanımını hatırlayıp uygulayarak verilen seçeneklerden hangisinin bu kategoriye uyduğunu seçmelidir..
Tarihî sit, ulusal veya uluslararası açıdan önemli tarihî olayların cereyan ettiği alanlar olarak tanımlanmaktadır ve Çanakkale Savaşı’nın geçtiği Gelibolu Yarımadası sayfa 80'de örnek olarak verilmiştir. Bu nedenle B seçeneği doğru cevaptır. Diğer seçenekler: A (Kapadokya) doğal/tarihî karma çevre örneği, C (Süleymaniye Külliyesi) anıt yapı grubu, D (Safranbolu evleri) kentsel sit örneği, E (Mardin) bir “anıt kent” örneğidir.

Bloom Taksonomisinde "anlama" kavrama basamağında olan bir sorudur.
Öğrenci, somut olmayan miras kavramını anlayarak fiziksel bir yapının bu kategoriye girmediğini fark etmelidir.
Somut olmayan kültürel miras, gelenekler, ritüeller, performanslar gibi manevî kültür öğelerini ifade eder. Ders kitabındaki listede Mevlevi Sema töreni, Karagöz oyunu, Nevruz ve Hıdırellez gibi örnekler sıralanmıştır. Süleymaniye Camii ise fiziksel bir yapıdır, yani somut (maddi) kültürel miras örneğidir.

bu soru, metindeki özel bir tanımsal bilgiyi hatırlamayı gerektirir. Bu kapsamda "hatırlama" basamağındadır.
Sayfa 78'de anlatıldığı üzere, Doğal anıt kapsamında korunacak anıt ağaçların ölçütleri arasında, tarihî olaylarla bağlantısı bulunan ağaçlar açıkça sayılmıştır. Ağacın geçmişteki önemli bir olayla ilişkisinin olması halinde anıt ağaç olarak değerlendirilebileceği anlamına gelmektedir. Diğer şıklardaki kriterler (belirli yaş sınırı, ormanda benzerleri olması, yaprak dökme özelliği, ekosisteme ev sahipliği) ders kitabında anıt ağaç tanımı içinde yer almamaktadır. Bu nedenle A seçeneği doğru cevaptır.

Bloom Taksonomisi "anlama" basamağında olan bir sorudur.
Öğrenci, ayıklama kavramının tanımını metinden anlayarak doğru açıklamayı seçmelidir.
Ayıklama, sayfa 87'deki açıklamaya göre, bir kültür varlığı yapıya tarihsel süreçte sonradan eklenmiş ve tarihî belge değeri taşımayan, yapının özgün niteliğini bozan eklerin yapıdan kaldırılması işlemidir. Böylece yapı, asıl değerine zarar veren unsurlardan arındırılı.B seçeneği bu tanıma birebir uynaktadır.

Analiz basamağında olan bir sorudur
Öğrenci, farklı koruma yöntemlerinin örneklerini analiz ederek rekonstrüksiyona ait doğru örneği ayırt etmelidir.
Yeniden yapma (rekonstrüksiyon), önemli ölçüde tahrip olmuş veya tamamen yok olmuş bir yapının belgelere dayanarak yeniden inşa edilmesi demektir. Sayfa 90-91 'de II. Dünya Savaşı sonrası Avrupa’da bazı kentlerde (özellikle Varşova’da) bu yönteme başvurularak yıkılan tarihî yapıların yeniden inşa edildiği örneği verilmiştir. B seçeneği tam olarak bu durumu ifade etmektedir ve doğru cevaptır. A seçeneğindeki Abu Simbel örneği taşıma (yer değiştirme) yöntemine girer; C seçeneği Nashville’deki Parthenon kopyası taklit (replika) örneğidir; D ve E ise restorasyon/yenileme kapsamındadır.

Değerlendirme basamağında bir sorudur.
Öğrenci, korumada sürdürülebilirlik ilkesini değerlendirip hangi seçeneğin bu ilkeye uygun olduğunu belirlemelidir.
Sürdürülebilirlik kavramı kültürel miras korumasına uyarlanarak, “günümüzün ihtiyaçlarını, gelecek kuşakların dün ve bugün üzerindeki haklarından ödün vermeden karşılamak” şeklinde ifade edilir. Sayfa 94-95'te vurgulandığı üzere sürdürülebilir koruma, önceki uygarlıkların kültürel değerlerini gelecek kuşaklara aktarma sorumluluğunu taşır. Bu nedenle B seçeneği, gelecek nesillerin kültürel mirastan faydalanma hakkını korumayı içerdiği için doğru cevaptır.

ANITLARDA BOZULMAYA SEBEP
OLAN İÇ ETKENLER
Anıtların bozulmasında karmaşık ilişkili iç et-
kenler söz konusudur. Yapının yeri ve konumu,
zemin özellikleri, zaman içinde değişen çevresel
koşullarda ilk tasarımın olumsuz etkileneceği du-
rumlar, sonraki müdahalelerin ve değişen çevre ko-
şullarının bina bünyesinde oluşturduğu hassasiyet
ve yıpranma, yapının bozulmasına sebep olan iç
etkenler olarak belirlenmektedir.
Yapının Yeri ve Konumu
Anıtın bulunduğu yerin coğrafyasına bağlı özel-
likler onun korunması ya da bozulması konusun-
da etkilidir. Anıtın bir deniz ya da göl kıyısı, dere
yatağı ya da yamacı gibi su kaynağına yakın ya da
su baskınlarına maruz kalabileceği bir konumda
bulunması korunmasını güçleştirir. Yamaç sularına
maruz kalan ya da su birikimine sebep olacak kot
farkları bulunan yerlerdeki anıtların su ve nem et-
kisi ile bozulma riskleri yüksektir. Edirne’de Meriç,
Amasya’da Yeşilırmak nehirlerinin taşması sırasında
korunması gerekli çok sayıda anıt sular altında kal-
mıştır. Ayrıca, yer altı sularının sürekli alçalıp yük-
selmesi ile zemin toprağının sürüklenmesi ve dola-
yısıyla zeminde boşalmalara sebep olması da anıtı
etkileyen olumsuz bir durum olarak önemlidir.

ANITLARDA BOZULMAYA SEBEP OLAN DIŞ ETKENLER
Anıtlarda bozulmaya sebep olan dış etkenlere doğal afetler, doğal etkenler ve insanların neden oldukları
hasarlar başlıkları altında yer verilmektedir.
Doğal Afetler
Öngörülemeyen volkanik patlamalar, gaz püskürmeleri, deprem, toprak kayması, fırtına, yıldırım,
hortum, kasırga, tayfun, sel, su baskını, tsunami, gelgit hareketleri, çığ ve beklenmeyen don gibi doğa
olayları korunması gerekli çevrelere ve anıtlara
zarar vererek hasar görmelerine sebep olmakta-
dır. İtalya’da M.S. 79 yılında Vezüv yanardağının
patlaması sonucunda çıkan gazlar ve küller altında
kalan Pompei kenti kazılarla kısmen ortaya çıkarıl-
mıştır

Bozulmaya ve hasara sebep olan neden-
lere ilişkin saptamalar, ilgili disiplinlerden alınacak
bilgiler doğrultusunda değerlendirilmelidir. Bozul-
ma sürecini ve hasar miktarını doğru saptamadan
alınacak önlemler yanlış müdahalelere yol açabilir.
Bu nedenle doğru teşhis/tanı konulmadan ve hasar
nedeni ortadan kaldırılmadan yapılacak müdahale-
ler sonuçsuz kalacak, gereksiz maliyet artışı ile bir-
likte belki de bozulmanın hızını arttıracaktır.

GİRİŞ
Tarihî gelişim süreçlerinin tanığı olan mima-
ri mirasın uluslararası standartlara göre ve uygun
bir biçimde korunması ve yönetimi sorumluluğu
uluslararası tüzüklerde yer alan önemli bir konu-
dur (Ahunbay, 2011: 181). Koruma konusunda
yapılması gereken çalışmaların ilk adımı anıtlarda
bozulmaya sebep olan nedenlerin araştırılmasıdır.
“Titiz araştırmalara olanak sağlamak”, 1931 tarihli
Carta del Restauro’da belirtilmiş önemli bir yakla-
şım tanımıdır. Korunması gerekli kültür varlıkları
günümüze, bulundukları çevrenin fiziki ve coğrafi
şartları ile yapım malzemesi ve yapım tekniğinin
kalitesi, kullanım sürecindeki özen ve yapılan mü-
dahalelerin niteliği ve niceliği doğrultusunda koru-
narak gelmiştir.
Mimari mirasın korunması, onarılması ve res-
torasyonu nasıl disiplinler arası bir yaklaşım gerek-
tirir ise, anıtlardaki bozulma nedenlerinin saptan-
ması da yine disiplinler arası bir işbirliği ve çalışma
gerektirmektedir. Anıtlardaki bozulma çok karma-
şık ilişkiler sebebiyle olabilir. Yalnız dış görünüş-
te olmayıp, yapının görünmeyen kısımlarındaki
malzeme ya da yapı elemanı ölçeğinde olabilecek
bozulma türleri için yapının içten ve dıştan dik-
katlice incelenmesi gerekmektedir. Anıtın yapım
tekniğinin günümüz koşullarındaki yeterliliği ve
kullanılan yapı malzemesinin özellikleri ile binanın
oturduğu zemin özellikleri ve günümüze gelince-
ye değin yapılan müdahaleler yapısal bozulmaların
sebebi olabilir. Onarım müdahalelerinin nitelik ve
niceliğine göre yapısal bozulma miktarı değişebil-
mektedir. Bozulmaya ve hasara sebep olan neden-
lere ilişkin saptamalar, ilgili disiplinlerden alınacak
bilgiler doğrultusunda değerlendirilmelidir. Bozul-
ma sürecini ve hasar miktarını doğru saptamadan
alınacak önlemler yanlış müdahalelere yol açabilir.
Bu nedenle doğru teşhis/tanı konulmadan ve hasar
nedeni ortadan kaldırılmadan yapılacak müdahale-
ler sonuçsuz kalacak, gereksiz maliyet artışı ile bir-
likte belki de bozulmanın hızını arttıracaktır.

ANITLARDA BOZULMAYA SEBEP
OLAN İÇ ETKENLER
Anıtların bozulmasında karmaşık ilişkili iç et-
kenler söz konusudur. Yapının yeri ve konumu,
zemin özellikleri, zaman içinde değişen çevresel
koşullarda ilk tasarımın olumsuz etkileneceği du-
rumlar, sonraki müdahalelerin ve değişen çevre ko-
şullarının bina bünyesinde oluşturduğu hassasiyet
ve yıpranma, yapının bozulmasına sebep olan iç
etkenler olarak belirlenmektedir.
Yapının Yeri ve Konumu
Anıtın bulunduğu yerin coğrafyasına bağlı özel-
likler onun korunması ya da bozulması konusun-
da etkilidir. Anıtın bir deniz ya da göl kıyısı, dere
yatağı ya da yamacı gibi su kaynağına yakın ya da
su baskınlarına maruz kalabileceği bir konumda
bulunması korunmasını güçleştirir. Yamaç sularına
maruz kalan ya da su birikimine sebep olacak kot
farkları bulunan yerlerdeki anıtların su ve nem et-
kisi ile bozulma riskleri yüksektir. Edirne’de Meriç,
Amasya’da Yeşilırmak nehirlerinin taşması sırasında
korunması gerekli çok sayıda anıt sular altında kal-
mıştır. Ayrıca, yer altı sularının sürekli alçalıp yük-
selmesi ile zemin toprağının sürüklenmesi ve dola-
yısıyla zeminde boşalmalara sebep olması da anıtı
etkileyen olumsuz bir durum olarak önemlidir.
Anıtların konumu gereği suya uzun süre ma-
ruz kalma ya da yeterli hava akımının olmayışı ne-
deniyle uzun süreli nemli kalma durumu, önlem
alınmadığı takdirde gerek yapı malzemeleri gerek
yapı içindeki değerli eşya ve benzeri korunması
gerekli objelerin zarar görmesine sebep olmak-
tadır. Haliç kıyısında yer alan Ahi Ahmed Çele-
bi Camisi’nde olduğu gibi suya yakın konum ve
nem, taşıyıcı sistem ve malzeme üzerinde daimi
risk oluşturmaktadır.
Zemin Özellikleri
Anıtın üzerine oturduğu zeminin yapısı ve ni-
teliği, onun taşıyıcı sistemi, malzemesi ve yapı ele-
manlarının korunma durumunda etkilidir. Zemin
dayanımının düşük olması, homojen olmaması ya
da zaman içinde yakın çevredeki zemin yapısının
değişimi gibi nedenler, üst yapıda farklı oturma ne-
deniyle çatlaklar ve ayrılmalara sebep olabilir. Ze-
minin homojen olmaması ilk yapımdaki durumdan
kaynaklanabileceği gibi sonradan oluşan nedenlerle
(maden ocakları üzerindeki alanlar, yükselen-alça-
lan yer altı suları nedeniyle eriyen kireç taşlarının
oluşturduğu zemin boşlukları, çevrede açılan daha
derin temel çukurları nedeniyle zemin suyunun yer
değiştirmesi gibi) zeminde kısmi çökmeler oluş-
turarak üstyapıyı olumsuz etkilemekte ve zaman
içinde sorun yaratabilmektedir. Yapının zeminde
başka bir yapının duvarları üzerine inşa edilmiş ol-
ması üstyapının homojen davranışını zaman içinde
bozabilir. Geleneksel sistemde inşa edilmiş yapılar-
da sonradan oluşabilecek bir diğer sorun da zemin
suyunu denetlemek üzere yapılmış olan özgün dre-
naj sisteminin bozulması nedeniyle yapının, nemli
zemin üzerinde kısmi çökmeye uğramasıdır.

ANITLARDA BOZULMAYA SEBEP
OLAN İÇ ETKENLER
Anıtların bozulmasında karmaşık ilişkili iç et-
kenler söz konusudur. Yapının yeri ve konumu,
zemin özellikleri, zaman içinde değişen çevresel
koşullarda ilk tasarımın olumsuz etkileneceği du-
rumlar, sonraki müdahalelerin ve değişen çevre ko-
şullarının bina bünyesinde oluşturduğu hassasiyet
ve yıpranma, yapının bozulmasına sebep olan iç
etkenler olarak belirlenmektedir.
Yapının Yeri ve Konumu
Anıtın bulunduğu yerin coğrafyasına bağlı özel-
likler onun korunması ya da bozulması konusun-
da etkilidir. Anıtın bir deniz ya da göl kıyısı, dere
yatağı ya da yamacı gibi su kaynağına yakın ya da
su baskınlarına maruz kalabileceği bir konumda
bulunması korunmasını güçleştirir. Yamaç sularına
maruz kalan ya da su birikimine sebep olacak kot
farkları bulunan yerlerdeki anıtların su ve nem et-
kisi ile bozulma riskleri yüksektir. Edirne’de Meriç,
Amasya’da Yeşilırmak nehirlerinin taşması sırasında
korunması gerekli çok sayıda anıt sular altında kal-
mıştır. Ayrıca, yer altı sularının sürekli alçalıp yük-
selmesi ile zemin toprağının sürüklenmesi ve dola-
yısıyla zeminde boşalmalara sebep olması da anıtı
etkileyen olumsuz bir durum olarak önemlidir.
Anıtların konumu gereği suya uzun süre ma-
ruz kalma ya da yeterli hava akımının olmayışı ne-
deniyle uzun süreli nemli kalma durumu, önlem
alınmadığı takdirde gerek yapı malzemeleri gerek
yapı içindeki değerli eşya ve benzeri korunması
gerekli objelerin zarar görmesine sebep olmak-
tadır. Haliç kıyısında yer alan Ahi Ahmed Çele-
bi Camisi’nde olduğu gibi suya yakın konum ve
nem, taşıyıcı sistem ve malzeme üzerinde daimi
risk oluşturmaktadır.
Zemin Özellikleri
Anıtın üzerine oturduğu zeminin yapısı ve ni-
teliği, onun taşıyıcı sistemi, malzemesi ve yapı ele-
manlarının korunma durumunda etkilidir. Zemin
dayanımının düşük olması, homojen olmaması ya
da zaman içinde yakın çevredeki zemin yapısının
değişimi gibi nedenler, üst yapıda farklı oturma ne-
deniyle çatlaklar ve ayrılmalara sebep olabilir. Ze-
minin homojen olmaması ilk yapımdaki durumdan
kaynaklanabileceği gibi sonradan oluşan nedenlerle
(maden ocakları üzerindeki alanlar, yükselen-alça-
lan yer altı suları nedeniyle eriyen kireç taşlarının
oluşturduğu zemin boşlukları, çevrede açılan daha
derin temel çukurları nedeniyle zemin suyunun yer
değiştirmesi gibi) zeminde kısmi çökmeler oluş-
turarak üstyapıyı olumsuz etkilemekte ve zaman
içinde sorun yaratabilmektedir. Yapının zeminde
başka bir yapının duvarları üzerine inşa edilmiş ol-
ması üstyapının homojen davranışını zaman içinde
bozabilir. Geleneksel sistemde inşa edilmiş yapılar-
da sonradan oluşabilecek bir diğer sorun da zemin
suyunu denetlemek üzere yapılmış olan özgün dre-
naj sisteminin bozulması nedeniyle yapının, nemli
zemin üzerinde kısmi çökmeye uğramasıdır

Ahşap malzeme özellikle orman bölgelerin-
deki sivil mimarlık örneklerinde çok kullanılan
ucuz maliyetli doğal bir malzemedir. Kullanılan
ağaç cinsi ve niteliği bozulmada önemli rol oynar.
Meşe, kestane, sert akçaağaç, dişbudak gibi sert
ağaçlar yumuşak ağaçlara göre daha dayanıklı ve
uzun ömürlüdür. Bu cins ağaçların kullanıldıkları
yapıların da daha dayanıklı ve uzun ömürlü olacağı
açıktır.

Anıtların inşa edildikleri
dönemde var olmayan trafik, titreşim gibi çevresel
koşullar günümüzde teknolojiye bağlı olarak değiş-
mekte ve yapıları olumsuz etkilemektedir. Sürekli
titreşim yaratan ağır trafik etkisine maruz kalan
bir anıtın yığma kargir taşıyıcı sisteminin zaman
içinde olumsuz etkileneceği uzmanların tespitidir.
Anıt çevresindeki derin kazılar nedeniyle yer altı
suyunun yer değiştirmesi (Arun, 2009: 15) ya da
yapılardaki geleneksel ısıtma ve havalandırma sis-
temlerinin değişmesi gibi farklılaşan yaşam ve çevre
koşullarının oluşturduğu fiziki ortamlar da anıtları
malzeme ve yapı elemanı ölçeğinde etkilemektedir.

Su baskınları, anıtlar için önemli bir bo-
zulma etkenidir. 4 Kasım 1966 tarihinde
Floransa’da aşırı yağışlar sonrası Arno nehri
taşarak şehrin su altında kalması sırasında
çok sayıda anıtsal yapı zarar görmüştür (Re-
sim 4.8). Uzun süre su içinde ve nem etki-
sinde kalma sonucunda binanın zayıf bün-
yeli malzemesi ya da elemanı ile ayrıca bina
içindeki korunması gerekli değerli eşyalar da
etkilenmektedir. Bu nedenle, özellikle müze
yapıları sudan korunaklı konumda olmalıdır.
Yapının tahribatı sonucunda sigorta sadece
maddi değeri karşılayacak, ancak korunması
gerekli kültür varlığı açısından yerine konu-
lamaz kayıplar söz konusu olacaktır. Su bas-
kınları ve seller aynı zamanda tarihî köprüle-
rin ayaklarını da tahrip ederek zayıflatmakta
ve yıkılmasına sebep olabilmektedir.

Doğal Etkenler
Uzun süreler doğanın yıpratıcı etkisi al-
tında bulunan anıtlarda malzeme ya da mi-
mari elemanlarda hasar oluşması kaçınılmaz-
dır. Değişen iklim koşullarında ısı ve nem
dengesinin değişmesi, uzun süreli yağışlara
ve don etkisine maruz kalmak, anıtların malzemelerinde ve taşıyıcı sistem elemanlarında kayıplara sebep
olacaktır. Bu etkilenmede, malzemenin fiziksel ve mekanik dayanıklılığının azlığı, uygulama hataları ve
kötü işçiliğin yanı sıra binalara düzenli bakım yapılmaması da sorunu arttırıcı etkenlerdir.

Yapının yeri ve konumu anıtların bozulasındaki iç etkenlerdendir.

Verilen ifadelerin tümü anıtların bozulma nedenleri ile ilgilidir.

Jeolojik oluşumunu tamamlamış, homojen yapılı ve dayanıklı taşların kullanıldığı anıtların günümüze değin bozulmadan kalabildiği mevcut örneklerle sabittir. Bu durum malzeme niteliğine bağlı etkenler ile ilişkilidir.

D şıkkı doğru değildir. Bu sağlamlaştırma metodu değildir.

İklimsel Nedenlerle Bozulmaya örnektir.

Yol açma ya da genişletme, yeni meydan ve kıyı düzenlemeleri gibi imar uygulamaları aynı zamanda kültür varlıkları için yok olma riski oluşturabilmektedir. Bu durum bayındırlık etkileri kapsamında değerlendirilir.

Bağdadi sıvalı duvarlar ve tavanlar, kündekari gibi geçmeli ahşap elemanlar, çivi ile
tutturulmuş paneller havadaki nemin de etkisi ile bu titreşimden çok etkilenirler. Bünyesi zayıf hâle gelen malzemeler yüzeye ya da birbirlerine tutunamaz ve birleşme yerlerinden kolayca ayrılabilirler. Ayrıca, dolgu zeminlerin üzerinde inşa edilen binalarda da titreşim zararlıdır ve yapının temelini zayıflatarak üst yapının olumsuz etkilenmesine sebep olmaktadır. Trafik titreşimlerinin binaların ömrünü kısalttığı yapılan araştırmalarla kanıtlanmıştır.

Yapı malzemelerinin hava kirliliğine karşı dayanımları ve etkilenmeleri farklı olabilir. Bazı taş cinslerinin diğerlerine göre daha dayanıklı olmasına karşın kireç taşı, mermer ya da bazı cins kumtaşlarının yüzeyleri bu oluşumlardan daha fazla etkilenirler

ICOMOS, tarihî anıtlar ve sitlerin korunması ve değerlendirilmesine yönelik ilkeler, teknikler ve siyasetler geliştirme ve ilgili her türlü araştırmayı destekleme ve yönlendirme amacı olan uluslararası bir organizasyondur.

Vandalizm, korunması gerekli kültür varlıklarının kasıtlı olarak tahrip edilmesidir. T

Bu soru, öğrencinin iç etkenler ve dış etkenler arasındaki farkı ve bilgileri kavrayarak sınıflandırma yapmasını gerektirmektedir. Buradan hareketle soruda karşılaştırma yapma ve doğru/yanlış ayırt etme becerisi olduğu için yenilenmiş bloom taksonomisine göre “analiz” basamağına girer.
Bu soruda "iç etkenlerden biri değildir" soru köküyle ifadesiyle öğrenciden yanlış seçeneği elemesi beklenmektedir. A, B, C ve E seçecekleri, anıtın kendi özelliklerinden kaynaklanmaktadır bu sebepten ötürü iç etken olarak kabul edilmektedirler.
Yoğun motorlu araç trafiği ise anıta dışarıdan etki eden bir şeydir. Bu nedenle doğru yanıt D şıkkıdır.

Öğrenci bu soruda seçeneklerde verilen bozulma türlerini ayırt etmeli ve farkında olmalıdır. Bu yüzden "anlama" basamağının altında değerlendirilebilir.
Tuzların yüzeye çıkması hava kirliliğiyle değil nem kaynaklı bozulmalarla ilişkilidir. Bu yüzden sorunun cevabı "C" olmalıdır.

Bu soruda öğrenciden örnekleri doğru şekilde sınıflandırması beklenir. Bu yüzden anlama basamağında bir sorudur.
Trafik ve titreşim gibi etkenler, yapının ilk tasarımı sırasında mevcut değildir. Sayga 105'te de belirtlildiği gibi zamanla ortaya çıkan bu dış çevresel etkenler yapının kargir taşıyıcı sistemine zarar vermektedir.

Öğrenci birden fazla grubu ve kavramı ilişkilendirip sonuca ulaşmalıdır. Analiz kısmında yer alabilecek bir sorudur.
Ziyaretçilerin atıkları çevresel kirlenmeye sebep olmaktadır. Nemli ortam ise bitkisel oluşumun oluşmasına sebebiyet vermektedir. Bu nedenle iki farklı bozulma türü bu soruda harmanlanmıştır.

Öğrenci bilgiyi farklı yapı-iklim kavramları arasında değerlendirme yaparak cevaba ulaşır.
Yamaç sularına maruz kalan ya da su birikimine sebep olacak kot farkları bulunan yerlerdeki anıtların su ve nem etkisi ile bozulma riskleri yüksektir. Örneğin Edirne’de Meriç, Amasya’da Yeşilırmak nehirlerinin taşması sırasında korunması gerekli çok sayıda anıt sular altında kalmıştır

Var olan bilginin bir örnek üzerinden tekrar edilip üzerine düşünülmesi sebebiyle "uygulama" basamağındadır.
Biyolojik canlıların yüzeyde bozulma, yosunlaşma ve renk değişimi yaratmaktadır.

"Anlama" düzeyinde olan bir soru türüdür.
Giriş metninde "anıtlardaki bozulmaların anlaşılabilmesi için iç ve dış etkenlerin birlikte değerlendirilmesi" gerektiği belirtilmiştir.

Anlama düzeyinde bir sorudur.
Giriş bölümü sayfa 103'te niceliksel analizlerin deneysel yöntemlerle malzeme ve taşıyıcı sistem üzerindeki etkilerin sayısal ölçümünü içerdiği belirtilmektedir.

Değerlendirme düzeyinde bir sorudur.
Sayfa 112'de, kullanıcı müdahalelerinden kaynaklanan zararların çoğu zaman taşıyıcı sistemin zorlanmasından ya da bilinçsiz uygulamalardan kaynaklandığı belirtilmiştir. Bu nedenle müdahalelerden önce taşıyıcı sistemin sınırlarının bilinmesi, bilinçli ve yapı dostu bir uygulama yapılması gerektiği vurgulanmaktadır.

Hatırlama düzeyinde bir sorudur.
Ulaşım, inşaat ve altyapı çalışmaları, kültürel miras alanlarına zarar verebilir. Bu nedenle planlamada "bayındırlık" alanlarına edilmelidir.

Yazılı belgelemenin ikinci ayağı olarak, söz konusu kültür varlığı için hazırlanan rapor ya da raporlar örnek olarak verilebilir. Bu yazılı belgeler taşınmaz hakkındaki daha detaylı bilgileri kapsayan bir raporlar olabilir. Söz konusu belgeleme çalışmaları taşınmazın tespit ve tescili aşamasında hazırlanan, detaylı durum tespitleri, analizler ve tanımlamalar olabileceği gibi, daha sonraki çalışma aşamalarında ayrı ayrı hazırlanacak raporlar da olabilir. Bu belgelemeler çalışmaları;
• Mimarlık tarihi ya da sanat tarihi raporları
• Rölöve raporları
• Taşıyıcı sistem raporları
• Restorasyon raporları olabilir.

Fotoğrafın kullanılmaya başlamasından önceki, 19.yüzyıl ortalarına kadar olan dönemde yapılar,
yakın çevreleri ve siluetler gravür olarak tanımlanan çizimler aracılığıyla betimlenmişlerdir. Söz konusu
bu teknik, çizimi yapılacak yapı, yapılar grubu veya silueti bakarak resmeden bir sanatçı tarafından yapılmakta
ve bu nedenle çizimi yapan sanatçının tekniği ve yorumu ile sınırlıdır. Birçok gravür, yapıldığı
dönem ve sanatçısına bağlı olarak, derinlik ve detaylardan yoksun, yapılar ve çevreleri hakkında sınırlı
bilgi içeren nitelikte çizilmiştir. Ancak bazı gravürler de sanatçısının teknik yeteneğine bağlı olarak daha
detaylı ve fotografik görüntüye yakın nitelikte çizilmiştir. Ne kadar ayrıntı ve derinlik barındırsa da bu
teknikle belgelenmiş yapı ve yapı gruplarının bize ilettiği bilgilere ancak belli sınırlar içinde güvenmek
doğru olacaktır, çünkü daha önce de belirtildiği gibi, bu tür çizimler her zaman içeriğinde yorum barındıran
ve mevcudu tümüyle ayrıntılı olarak yansıtmayan, bir başka deyişle güvenilirliği sınırlı belgeler
olarak kabul edilmelidir.

Restorasyon sürecinde üretilen çizili belgelerin ilki, yapının mevcut güncel durumunun saptandığı rölövedir. Bu belgeleme yönteminde yapı tüm hasarları, değişiklikleri, malzeme ve detayları içerecek biçimde analitik olarak çizimler yardımıyla günümüzdeki hâliyle belgelenir. Rölöveler diğer mimari projelerde olduğu gibi plan kesit görünüş, sistem detayları ve nokta detayları ölçeklerinde üretilir. Yapıda yatay ve düşey düzlemlerde oluşmuş mevcut tüm yer değiştirmeler ile benzeri hasarlar bu çizimler üzerinde kotlar, açılar ve açıklama notları ile gösterilmelidir.
Rölöve çiziminde kullanılan ifade tekniği, görülebilenin ve ölçülebilen düzlem ve elemanların çizilmesi şeklinde olur. Görülemeyen ve detayları saptanamayan kesit düzlemleri bu çizimlerde gösterilmez. Bu tekniğe bir nevi dış kabuk çizimi tekniği de denebilir.
Ölçüm Tekniği
Mekânların ölçülendirilmesi sürekli okuma yaparak ve saat yönünde hareket ederek yapılır; ölçüler sıfır kabul edilen bir köşeden başlayarak aynı doğrultudaki diğer köşeye ulaşılana dek, parçalı ölçüm yapılmadan verilir. Bu sistemde hata olasılığı, parçalı ölçüm sistemine göre daha azaltılmış, muhtemel bir ölçüm hatasının diğer parçalara yansıması da önlenmiş olur. Rölövede ölçü alırken doğrultuların saptanması, doğrultuların birbiri ile yaptığı açıların belirlenmesi ve mekânların hatasız ölçülmesi kurulacak poligonlar ile sağlanır, bunu sağlamanın yolu ise üçgenler kuracak biçimde ölçü almaktır. Böylece doğrultular arasındaki açıları ölçmeye gerek kalmadan, doğrultuların arasındaki ilişki sağlıklı bir biçimde çizilmiş olur.

Yukarıda tanımlanan ölçüm ve belgeleme sistemi, aslında tümüyle bizim yarattığımız bir koordinat sistemi ve noktalar dizgesi olarak da görülebilir. Bunu analog ya da lazer ölçüm sistemleri kullanarak yapmamızın belgeleme işlemimizi daha hızlı ve az kişiyle yapabilmemiz dışında, mantık olarak farkı yoktur. Bu işlemleri, daha gelişmiş aletler olan “total station” aygıtlarıyla da yapmamız mümkündür. Bilgisayar destekli bir çizim programı ile uyumlu çalışan çeşitli programlar yardımı ile söz konusu bu aletlerle belgeleme yapmak bazı durumlarda işlemi hızlandırır ve kolaylaştırır. Bu sistemde aletin gönderdiği lazer ışını ile baktığımız konuyu bize yaklaştıran optik düzenek sayesinde hedeflenen noktaların uzaydaki yerleri 3 koordinatıyla saptanır ve bu noktalar bilgisayar ekranında anında görünür. Total station aleti bilgisayar yardımlı çizimde kullanılan “fare” gibi kullanılarak bu noktaları ölçüm sırasında çizgilerle tamamlamak, yani belgeleme sırasında aynı zamanda 3 boyutlu bir çizim yapmak mümkün olur. Bu yöntemle yetişemeyeceğimiz uzaklıktaki düzlemler üzerinde, kullanılan aletin yeteneğine göre 300 metreye kadar ölçüm ve çizim yapmak imkânı vardır.
Bir diğer aletli belgeleme yöntemi olarak da “nokta bulutu” oluşturan, tespit ettiği noktaların oluşturduğu 3 boyutlu görüntüler ile belgeleme yapan 3 boyutlu lazer tarayıcılar gösterilebilir. Bu sistemde önceden belirlenen bir sıklık ve yoğunlukta yapı içten ve dıştan, yine total station benzeri bir alt yardımıyla taranır ve tespit edilen noktaların oluşturduğu nokta bulutu belgeleme maçlı saklanır. Seçilen tarama yoğunluğuna bağlı olarak daha detaylı, ancak çok daha büyük hacimli dosyalar elde edilir. Bu yöntemde elde edilecek dosyaların büyüklüğü, daha gelişmiş bilgisayarların kullanımını gerektirecektir. Elde edilen görüntülerden bilgisayar destekli bir çizim programı ile uyumlu çalışan programlar yardımı ile istenilen yerlerden dilimler hâlinde yatay ve düşey kesitler almak, bunlardan kesit çizimleri oluşturmak mümkün olur. Önceki iki yöntemde ,önceden planlanmış yatay ve düşey düzlemlerde noktalar yardımıyla ölçüm ve çizim yapılırken, bu yöntemde belgeleme sonrasında istenen hemen her yerden düşey kesit veya plan oluşturulabilir.

Yukarıda tanımlanan ölçüm ve belgeleme sistemi, aslında tümüyle bizim yarattığımız bir koordinat sistemi ve noktalar dizgesi olarak da görülebilir. Bunu analog ya da lazer ölçüm sistemleri kullanarak yapmamızın belgeleme işlemimizi daha hızlı ve az kişiyle yapabilmemiz dışında, mantık olarak farkı yoktur. Bu işlemleri, daha gelişmiş aletler olan “total station” aygıtlarıyla da yapmamız mümkündür. Bilgisayar destekli bir çizim programı ile uyumlu çalışan çeşitli programlar yardımı ile söz konusu bu aletlerle belgeleme yapmak bazı durumlarda işlemi hızlandırır ve kolaylaştırır. Bu sistemde aletin gönderdiği lazer ışını ile baktığımız konuyu bize yaklaştıran optik düzenek sayesinde hedeflenen noktaların uzaydaki yerleri 3 koordinatıyla saptanır ve bu noktalar bilgisayar ekranında anında görünür. Total station aleti bilgisayar yardımlı çizimde kullanılan “fare” gibi kullanılarak bu noktaları ölçüm sırasında çizgilerle tamamlamak, yani belgeleme sırasında aynı zamanda 3 boyutlu bir çizim yapmak mümkün olur. Bu yöntemle yetişemeyeceğimiz uzaklıktaki düzlemler üzerinde, kullanılan aletin yeteneğine göre 300 metreye kadar ölçüm ve çizim yapmak imkânı vardır.
Bir diğer aletli belgeleme yöntemi olarak da “nokta bulutu” oluşturan, tespit ettiği noktaların oluşturduğu 3 boyutlu görüntüler ile belgeleme yapan 3 boyutlu lazer tarayıcılar gösterilebilir. Bu sistemde önceden belirlenen bir sıklık ve yoğunlukta yapı içten ve dıştan, yine total station benzeri bir alt yardımıyla taranır ve tespit edilen noktaların oluşturduğu nokta bulutu belgeleme maçlı saklanır. Seçilen tarama yoğunluğuna bağlı olarak daha detaylı, ancak çok daha büyük hacimli dosyalar elde edilir. Bu yöntemde elde edilecek dosyaların büyüklüğü, daha gelişmiş bilgisayarların kullanımını gerektirecektir. Elde edilen görüntülerden bilgisayar destekli bir çizim programı ile uyumlu çalışan programlar yardımı ile istenilen yerlerden dilimler hâlinde yatay ve düşey kesitler almak, bunlardan kesit çizimleri oluşturmak mümkün olur. Önceki iki yöntemde ,önceden planlanmış yatay ve düşey düzlemlerde noktalar yardımıyla ölçüm ve çizim yapılırken, bu yöntemde belgeleme sonrasında istenen hemen her yerden düşey kesit veya plan oluşturulabilir.

Yukarıda tanımlanan ölçüm ve belgeleme sistemi, aslında tümüyle bizim yarattığımız bir koordinat sistemi ve noktalar dizgesi olarak da görülebilir. Bunu analog ya da lazer ölçüm sistemleri kullanarak yapmamızın belgeleme işlemimizi daha hızlı ve az kişiyle yapabilmemiz dışında, mantık olarak farkı yoktur. Bu işlemleri, daha gelişmiş aletler olan “total station” aygıtlarıyla da yapmamız mümkündür. Bilgisayar destekli bir çizim programı ile uyumlu çalışan çeşitli programlar yardımı ile söz konusu bu aletlerle belgeleme yapmak bazı durumlarda işlemi hızlandırır ve kolaylaştırır. Bu sistemde aletin gönderdiği lazer ışını ile baktığımız konuyu bize yaklaştıran optik düzenek sayesinde hedeflenen noktaların uzaydaki yerleri 3 koordinatıyla saptanır ve bu noktalar bilgisayar ekranında anında görünür. Total station aleti bilgisayar yardımlı çizimde kullanılan “fare” gibi kullanılarak bu noktaları ölçüm sırasında çizgilerle tamamlamak, yani belgeleme sırasında aynı zamanda 3 boyutlu bir çizim yapmak mümkün olur. Bu yöntemle yetişemeyeceğimiz uzaklıktaki düzlemler üzerinde, kullanılan aletin yeteneğine göre 300 metreye kadar ölçüm ve çizim yapmak imkânı vardır.
Bir diğer aletli belgeleme yöntemi olarak da “nokta bulutu” oluşturan, tespit ettiği noktaların oluşturduğu 3 boyutlu görüntüler ile belgeleme yapan 3 boyutlu lazer tarayıcılar gösterilebilir. Bu sistemde önceden belirlenen bir sıklık ve yoğunlukta yapı içten ve dıştan, yine total station benzeri bir alt yardımıyla taranır ve tespit edilen noktaların oluşturduğu nokta bulutu belgeleme maçlı saklanır.

Görsel belgelemenin en önemli ve güvenilir ögelerinden birisi olarak fotoğraf kabul edilebilir.
Fotoğraf en somut ve yorumsuz, doğru bilgi verisi olarak kullanılabilecek bir belgelemedir. Yazı ile tanımlama ve tarif ya da çizim ile ifade etme yöntemlerinde veriye çeşitli nedenlerle yorum katılabileceği göz önüne alınırsa, en güvenli kaynak olarak belgesel fotoğraf görülebilir. Fotoğrafta olabilecek yorum konuya bakıştaki ya da çerçevelemedeki tercih ile sınırlıdır. Bu tercih, belki vurgulanmak istenen detayları öne çıkaracak ve fotoğrafı çeken kişinin belgede öncelikleri belirlemesini sağlayacaktır. Ancak buna rağmen fotoğrafın “anın belgelenmesi”
ya da tespiti olduğu göz önüne alındığında, belgelemeyi yapan kişinin öncelikleri dışındaki detaylar da bu belgede, yani fotoğrafta yer alır. Belgesel fotoğrafta çerçevelemeye giren hiçbir nesne ve detay gözden kaçmamıştır, ancak ona bakan kişinin ilgi alanı veya dikkatine göre öncelikli olarak algılanır veya göz ardı edilir. Nesneyi özgün biçimi ile görmek, ona bakan kişilerin kendi bakış açılarını ve yorumlamalarını özgür, etkilenmelerden arındırılmış olarak yapılabilmesini sağlayan bir özelliktir. Tanımda, tanımı yapan kişinin bakışı bizi yönlendirirken, nesneye kendi bakışımızda sadece bizim gözlem ve yorumumuz ön plandadır. Bugün birçok taşınmaz ve taşınır kültür varlığı hakkında, onların bizden önce alınmış görüntüleri bizi bilgilendirmektedir.
Görsel belgelemenin en önemli ve güvenilir ögelerinden birisi olarak fotoğraf kabul edilebilir.
Fotoğraf en somut ve yorumsuz, doğru bilgi verisi olarak kullanılabilecek bir belgelemedir. Yazı ile tanımlama ve tarif ya da çizim ile ifade etme yöntemlerinde veriye çeşitli nedenlerle yorum katılabileceği göz önüne alınırsa, en güvenli kaynak olarak belgesel fotoğraf görülebilir. Fotoğrafta olabilecek yorum konuya bakıştaki ya da çerçevelemedeki tercih ile sınırlıdır. Bu tercih, belki vurgulanmak istenen detayları öne çıkaracak ve fotoğrafı çeken kişinin belgede öncelikleri belirlemesini sağlayacaktır. Ancak buna rağmen fotoğrafın “anın belgelenmesi”
ya da tespiti olduğu göz önüne alındığında, belgelemeyi yapan kişinin öncelikleri dışındaki detaylar da bu belgede, yani fotoğrafta yer alır. Belgesel fotoğrafta çerçevelemeye giren hiçbir nesne ve detay gözden kaçmamıştır, ancak ona bakan kişinin ilgi alanı veya dikkatine göre öncelikli olarak algılanır veya göz ardı edilir. Nesneyi özgün biçimi ile görmek, ona bakan kişilerin kendi bakış açılarını ve yorumlamalarını özgür, etkilenmelerden arındırılmış olarak yapılabilmesini sağlayan bir özelliktir. Tanımda, tanımı yapan kişinin bakışı bizi yönlendirirken, nesneye kendi bakışımızda sadece bizim gözlem ve yorumumuz ön plandadır. Bugün birçok taşınmaz ve taşınır kültür varlığı hakkında, onların bizden önce alınmış görüntüleri bizi bilgilendirmektedir. Restitüsyon ve restorasyon çalışmalarında tek başına yeterli olmasa da fotografik belgelerin önemli katkısı vardır. Bu belgeler sayesinde kültür varlığının özgün durumu ile bugünkü hâli karşılaştırılabilir. Bir kısmı ayakta olan taşınmazları belgeleyen fotoğraflardan yapının artık ayakta olmayan bölümlerinin mevcuttan alınan ölçüler ve ölçekli orantı ile yeniden yapımı söz konusu olabilir. Bu çalışmalarda yanılgı oranı, eğer belge olan fotoğraf mimari fotoğraf kurallarına uygun çekilmişse kabul edilebilir ölçülerde olacaktır.

Fotoğrafın Saklanması
Belge fotoğraflarının saklanması ve sonrasında defalarca kullanımı, onların ilk çekimlerinde tercih edilecek çözünürlüğe ve dosyalama biçimine de dikkat etmemizi gerektiren bir özellik olmalıdır. Dijital fotoğraf kullanımının iyice yaygınlaştığı, analog fotoğrafın saklanmasında 100 yıldan fazla aracılık etmiş olan, negatif ve diapozitif filmlerin yavaş yavaş ortadan kalkmaya başladığı bu dönemde belgenin uzun ömürlü olarak saklanması daha da önem kazanmaktadır.
Günümüzde kullanılan birçok fotoğraf kamerası görüntüleri sıkıştırılmış formatlardaki (.jpeg, .tiff, v.b.) dosyalarda saklamaktadır. Bu yöntemle saklanan belgeler kullanıldıkça her defasında bu çözme ve sıkıştırma işlemi tekrarlanmakta, böylelikle de görüntünün zaman içinde kalitesinin
bozulmasına ve kayıplara neden olmaktadır. Bu durumun önüne geçmek ancak sıkıştırma formatı kullanmayan kameralar ile yapılacak belgelemeler ile mümkündür. Tercih edilen bu yöntemde görüntüler ham hâlleri ile saklanmakta ve kullanım sürecinde de herhangi bir kayba uğramamaktadır. Fotoğraf üzerinde istenen düzenlemeler, değişiklikler kamera üreticisinin verdiği bir program yardımıyla belge üzerine işlenir ve işlem sonrasında belge hangi sıkıştırılmış dosya türünde kaydedilecekse, istenen çözünürlükte kaydedilir ve kullanılır. Böylece ana dosya yine ham ve sıkıştırılmamış hâliyle (.raw, .neff, v.b.) saklanmaya devam edilir; dosyanın seçilen herhangi bir türden saklanmasının ve kullanımının nedeni, ham formattaki dosyaların baskı yapmaya uygun olmayıp, sadece saklamak amaçlı tasarlanmış olmasıdır.

Fotoğrafın çizim ile çakıştırılması analog yöntemle yapılan ölçüm ve belgeleme çalışmasında da sağlanabilir. Bunun için çizim için yapılan ölçüm sırasında düzlemdeki belli noktaların arasındaki ölçülerin, kurulan poligon sistemi içinde tespit edilmesi, aynı noktaların bu düzlemlerin fotografik belgelerinin üzerinde işaretlenmesi gerekir. Düzleme paralel olarak çekilen bu fotoğraflar, daha sonra herhangi bir fotoğraf işleme programında alınan ölçülere göre iki eksende de ölçeklenmesi yöntemi ile çizim ile çalıştırılır. Ölçüm yoluyla belgelenmesi mümkün olmayan, düzlem içindeki elemanlar böylece fotoğraf üzerinden çizilebilir.

Restorasyonda kullanılmak üzere çekilen fotoğraflarda taşınmazın içten ve dıştan belgelenmesi sırasında taşınmaz hakkında gerekli tüm bilginin, hasarları, deformasyonları, malzeme ve renkleri orijinal olanı gerçeğe en yakın verecek biçimde tespit etmek gerekir. Detay noktalarından mümkün olan en fazla bilgiyi verecek açılarla fotografik tespitler yapılması, konunun doğru belgelenmesinde önemli bir faktördür. Bazı durumlarda silme, profil ve doğrama gibi detayların, cephe çekiminde olduğu gibi tam karşıdan, konuya paralel olarak değil 45 derecelik bir açıyla çekilmesi, bu işlem sırasında söz konusu profillerin başka bir düzlemle arakesitinin görünmesi daha ifadeli olur. Fotoğrafların rapora ya da fotoğraf dosyasına dizilişi, eğer sözü edilen yerde yazılı veya çizili belgelerin hemen altında verilmiyorsa, belli bir sıralama içinde olmalıdır. Projelerin bodrumdan çatıya, kesit, görünüş, detaylar dizilimi gibi fotoğraflarda dıştan içe, belli kat sırası gözetilerek, genelden detaya doğru dizilimi doğru bir yaklaşım olur.

Yazılı belgelemenin ilk ayağı olarak, söz konusu kültür varlığı için hazırlanan, öncelikle onun tescil edilmesinde önemli bir belge olan tespit fişi gösterilebilir. Tespit fişi için, eğer konumuz taşınmaz bir kültür varlığı ise, yapının künyesi ya da nüfus bilgileri denebilir. Bu yazılı belgede yapının fiziksel durumunu gösteren kısa ve öz bilgiler bulunur. Bir nevi katalog çalışması olarak da tanımlanabilecek fişlerde yapının kendisine ve çevresi ile olan ilişkisine yönelik bilgiler yer alır.

Restorasyon sürecinde üretilen çizili belgelerin ilki, yapının mevcut güncel durumunun saptandığı rölövedir. Bu belgeleme yönteminde yapı tüm hasarları, değişiklikleri, malzeme ve detayları içerecek biçimde analitik olarak çizimler yardımıyla günümüzdeki hâliyle belgelenir. Rölöveler diğer mimari projelerde olduğu gibi plan kesit görünüş, sistem detayları ve nokta detayları ölçeklerinde üretilir. Yapıda yatay ve düşey düzlemlerde oluş- muş mevcut tüm yer değiştirmeler ile benzeri hasarlar bu çizimler üzerinde kotlar, açılar ve açıklama notları ile gösterilmelidir. Rölöve çiziminde kullanılan ifa- de tekniği, görülebilenin ve ölçüle- bilen düzlem ve elemanların çizilmesi şeklinde olur. Görülemeyen ve detayları saptanamayan kesit düzlemleri bu çizimlerde gösterilmez. Bu tekniğe bir nevi dış kabuk çizimi tekniği de denebilir.

Rölöve raporları mevcut durumun çizim yoluyla (rölöve) ortaya konmasında, bu yöntemle yeterince ifade edilemeyen yapım yöntemi, bozulma, eklenti ve eksikliklerin betimlenmesi, bir başka deyişle hazırlanan rölövenin yazılı olarak desteklenmesi amaçlıdırlar. Bu raporda yapının mevcut durumu tüm özelliklerini ortaya koyacak nitelikte, analitik olarak belgelenir. Belgeleme yapının yakın çevresi, bulunduğu yapı adası ve benzer bilgileri de içermelidir.

Görsel belgelemenin en önemli ve güvenilir ögelerinden birisi olarak fotoğraf kabul edilebilir. Fotoğraf en somut ve yorumsuz, doğru bilgi veri-si olarak kullanılabilecek bir belgelemedir. Yazı ile tanımlama ve tarif ya da çizim ile ifade etme yöntemlerinde veriye çeşitli nedenlerle yorum katılabileceği göz önüne alınırsa, en güvenli kaynak olarak belgesel fotoğraf görülebilir.

Eski sigorta haritalarında yapılar lejantında belirtilen renklere göre sınıflandırılmış olup, buradan onların kargir, ahşap ya da karma yapıdaki fiziksel özellikleri, kat adetleri, bulundukları yakın çevredeki kot ilişkileri, kapı numaraları, eğer önemliyse kime ait oldukları ve yapı adları ile bulundukları sokakların adları belgelenmiştir. Söz konusu bu bilgiler, artık günümüzde mevcut olmayan ya da özellik ve nitelikleri günümüze kadar değişmiş yapıların özgün tasarımlarını bilmemiz konusunda önemli yardımcı bilgilerdir.

Uzun odaklı objektiflerin (tele objektif ) verdiği görüntüler ise daha az derinlikli, perspektif etkisi az olan görüntülerdir. Özellikle konudan uzak bir konumda kullanıldıklarında elde edilen fotoğraflarda nesneler teknik resim kurallarına daha yakın bir görünümde belgelenmiş olurlar. Bu yöntemle kamera konuya iki düzlemde de paralel olarak tutulduğunda az kaçışlı, mimari cephe çizimlerine yakın görüntüler alınabilir.

Mimari belgeleme amaçlı çekilen fotoğraflarda konu nesne genelde bir yapı ya da yapının bir mekânı olduğu için birbirinden uzak ve farklı düzlemleri bir arada görüntülemek gerecektir. Bu durumda ise bilinmesi gerekli önemli konulardan biri de “netlik derinliği” kavramıdır. Netlik derinliği kısaca netlik ayarı yaptığımız nesnenin önünde ve arkasında bir miktar alanın daha, net görünmesi şeklinde tanımlanabilir. Netlik derinliği alanı kullanılan objektif cinsine, konunun uzaklığına ve kullanılan diyafram ayarına göre aşağıdaki durumlarda farklılıklar gösterir.

Total station aleti bilgisayar yardımlı çizimde kullanılan “fare” gibi kullanılarak bu noktaları ölçüm sırasında çizgilerle tamamlamak, yani belgeleme sırasında aynı zamanda 3 boyutlu bir çizim yapmak mümkün olur. Bir diğer aletli belgeleme yöntemi olarak da “nokta bulutu” oluşturan, tespit ettiği noktaların oluşturduğu 3 boyutlu görüntüler ile belgeleme yapan 3 boyutlu lazer tarayıcılar gösterilebilir. Bu sistemde önceden belirlenen bir sıklık ve yoğunlukta yapı içten ve dıştan, yine total station benzeri bir alt yardımıyla taranır ve tespit edilen noktaların oluşturduğu nokta bulutu belgeleme maçlı saklanır. Seçilen tarama yoğunluğuna bağlı olarak daha detaylı, ancak çok daha büyük hacimli dosyalar elde edilir. Bu yöntemde elde edilecek dosyaların büyüklüğü, daha gelişmiş bilgisayarların kullanımını gerektirecektir.

Yatay düzlemin belirlenmesinde kullanılabilecek en basit yöntem ince, şeffaf bir hortum içine doldurulan su ile uygulanan “hortum terazi” yöntemidir. Mekânın karşılıklı iki duvarı veya köşesinde tutulan hortumun iki ucunda su hareketi durduğunda yatay düzlemin iki noktası belirlenmiş olur; diğer duvar ve köşelerde de işlemin tekrar edilmesiyle tüm mekânda yatay bir düzlem belirlenmiş olur. Bundan sonra her noktanın ait olduğu düzlemde noktalar arasında çekilecek bir ip yardımı ile düşey ölçüler alınabilir. Çokça kullanılan bu yöntemi uygulamak için birden fazla kişi gereklidir.

Fotoğrafın kullanılmaya başlamasından önceki, 19.yüzyıl ortalarına kadar olan dönemde yapılar, yakın çevreleri ve siluetler gravür olarak tanımlanan çizimler aracılığıyla betimlenmişlerdir. Söz konusu bu teknik, çizimi yapılacak yapı, yapılar grubu veya silueti bakarak resmeden bir sanatçı tarafından yapılmakta ve bu nedenle çizimi yapan sanatçının tekniği ve yorumu ile sınırlıdır. Birçok gravür, yapıldığı dönem ve sanatçısına bağlı olarak, derinlik ve detaylardan yoksun, yapılar ve çevreleri hakkında sınırlı bilgi içeren nitelikte çizilmiştir.

Korunması gerekli kültür varlığının korumaya değer özelliklerinin belgelenmesinde ve koruma altına alındığında söz konusu kültür varlığının fiziksel özelliklerinin saptanması ve kayıt altına alınmasında en önemli husus şüphesiz belgelemedir.

Yatay düzlemin belirlenmesinde kullanılabilecek en basit yöntem ince, şeffaf bir hortum içine doldurulan su ile uygulanan “hortum terazi” yöntemidir. Mekânın karşılıklı iki duvarı veya köşesinde tutulan hortumun iki ucunda su hareketi durduğunda yatay düzlemin iki noktası belirlenmiş olur; diğer duvar ve köşelerde de işlemin tekrar edilmesiyle tüm mekânda yatay bir düzlem belirlenmiş olur.

Mimari belgeleme amaçlı çekilen fotoğraflarda konu nesne genelde bir yapı ya da yapının bir mekânı olduğu için birbirinden uzak ve farklı düzlemleri bir arada görüntülemek gerecektir. Bu durumda ise bilinmesi gerekli önemli konulardan biri de “netlik derinliği” kavramıdır.

Yazılı belgelemenin ilk ayağı olarak, söz konusu kültür varlığı için hazırlanan, öncelikle onun tescil edilmesinde önemli bir belge olan tespit fişi gösterilebilir. Tespit fişi için, eğer konumuz taşınmaz bir kültür varlığı ise, yapının künyesi ya da nüfus bilgileri denebilir. Bu yazılı belgede yapının fiziksel durumunu gösteren kısa ve öz bilgiler bulunur. Bir nevi katalog çalışması olarak da tanımlanabilecek fişlerde yapının kendisine ve çevresi ile olan ilişkisine yönelik bilgiler yer alır. Fişlerin katalog formunda hazırlanmış olması, önceden saptanan gerekli maddelerin karşılıklarının sadece işaretleme yöntemiyle doldurulması,
belgeleme işleminin hızlı ve objektif bir bakışla yapılmasını sağlayan bir özelliktir. Bu yöntemle benzer birçok yapı ve yapılar grubu aynı kıstaslar doğrultusunda incelenmiş ve belgelenmiş olur. Yazılı belgelemenin ikinci ayağı olarak, söz konusu kültür varlığı için hazırlanan rapor ya da raporlar örnek olarak verilebilir. Bu yazılı belgeler taşınmaz hakkındaki daha detaylı bilgileri kapsayan bir raporlar
olabilir.

İmar uygulama raporu kültür varlıklarının belgelenmesinde doğrudan yer almaz, daha çok belediyecilik ve şehir planlama süreçlerinde geçer. Yazılı belgelemenin ikinci ayağı olarak, söz konusu kültür varlığı için hazırlanan rapor ya da raporlar
örnek olarak verilebilir. Bu yazılı belgeler taşınmaz hakkındaki daha detaylı bilgileri kapsayan bir raporlar olabilir. Söz konusu belgeleme çalışmaları taşınmazın tespit ve tescili aşamasında hazırlanan, detaylı durum tespitleri, analizler ve tanımlamalar olabileceği gibi, daha sonraki çalışma aşamalarında ayrı ayrı hazırlanacak raporlar da olabilir. Bu belgelemeler çalışmaları;
• Mimarlık tarihi ya da sanat tarihi raporları
• Rölöve raporları
• Taşıyıcı sistem raporları
• Restorasyon raporları olabilir.

Yapılacak çekimlerde cepheler mümkün olduğu kadar çok bilgi içermesi ve teknik açıdan kullanılabilir olması için konu olan cepheye paralel çekim yapmak gerekir...eğer fotoğraflar konu olan cepheye her iki düzlemde de paralel tutularak çekilmişse üzerlerinden orantı kurmak mümkündür, çünkü bu tür çekimlerde perspektif deformasyon olmayacak yani elde edilen görüntü teknik resim kurallarına yakın nitelikte olacaktır.

Fotoğraf en somut ve yorumsuz, doğru bilgi verisi olarak kullanılabilecek bir belgelemedir. Tanımda, tanımı yapan kişinin bakışı bizi yönlendirirken, nesneye kendi bakışımızda sadece bizim gözlem ve yorumumuz ön plandadır. Fotoğrafın ‘anın belgelenmesi’ ya da tespiti olduğu göz önüne alındığında, belgelemeyi yapan kişinin öncelikleri dışındaki detaylar da bu belgede, yani fotoğrafta yer alır.

Bu durumun önüne geçmek ancak sıkıştırma formatı kullanmayan kameralar ile yapılacak belgelemeler ile mümkündür. Tercih edilen bu yöntemde görüntüler ham hâlleri ile saklanmakta ve kullanım sürecinde de herhangi bir kayba uğramamaktadır...ana dosya yine ham ve sıkıştırılmamış hâliyle (.raw, .neff, v.b.) saklanmaya devam edilir.

Fotoğrafın kullanılmaya başlamasından önceki, 19.yüzyıl ortalarına kadar olan dönemde yapılar, yakın çevreleri ve siluetler gravür olarak tanımlanan çizimler aracılığıyla betimlenmişlerdir. Söz konusu bu teknik, çizimi yapılacak yapı, yapılar grubu veya silueti bakarak resmeden bir sanatçı tarafından yapılmakta
ve bu nedenle çizimi yapan sanatçının tekniği ve yorumu ile sınırlıdır. Birçok gravür, yapıldığı dönem ve sanatçısına bağlı olarak, derinlik ve detaylardan yoksun, yapılar ve çevreleri hakkında sınırlı bilgi içeren nitelikte çizilmiştir.

Kısa odak uzaklıklı objektiflerle (geniş açılı objektifler) elde edilen belgelerde, özellikle, konu yakın planda ise perspektif etki oldukça fazladır. Yakın planda bulunan nesneler olduğundan daha büyük, arka planda kalan nesneler ise olduğundan daha küçük görünür.

Metinde, Venedik Tüzüğü'nün tarihî dokunun bütünlüğünün korunması gerektiğini vurguladığı belirtilmektedir.

Bu bağlamda incelenecek olumlu bir örnek ise; İstanbul, Teşvikiye’de 19.yüzyıldan beri sürekli işlev değiştirerek günümüze ulaşan çok önemli ve özel bir yapı olan Maçka Palas’ın yanında bulunan Milli Reasürans yapısıdır; bu yapı tarihî doku içinde yapılan tasarımlara Türkiye’den çok başarılı bir uygulama olarak gösterilebilir. Sevinç ve Şandor Hadi’nin sınırlı bir yarışma sonucu tasarlamış oldukları yapı değerli bir kentsel doku içerisinde önemli bir noktadadır (Resim 6.13).
Bu bağlamda incelenecek olumlu bir örnek ise; İstanbul, Teşvikiye’de 19.yüzyıldan beri sürekli işlev değiştirerek günümüze ulaşan çok önemli ve özel bir yapı olan Maçka Palas’ın yanında bulunan Milli Reasürans yapısıdır.

Mevcut ve yeni yapı arasında uyumlu bir ilişki kurmak için cephedeki küçük elemanlar önemlidir, yapılar arası komşuluğun karakterini kuvvetlendirmek için bazı form ve motifleri ödünç almak gerekir, bu da değişik şekillerde yapılabilir.
• var olan plan motiflerini oldukça yakın kopyalamak
• temel olarak benzer formlar kullanmak, ama onları yeniden düzenlemek
• eskiyle aynı görünüş etkisi verecek yeni formlar yaratmak
• orijinal formları ayırt etmek (Brolin, 2002)
I,II,III ve IV

Tarihi dokuda yapılacak müdahaleler 2 farklı başlık biçiminde ele alınabilir. Bu başlıkları Hakime Yıldız şu biçimde tanımlamaktadır.
1. Kentsel sit alanlarında boş parsellerde ya da sit alanı içinde tescilsiz yapı parsellerindeki yeni yapı uygulamaları
2. Tarihî dokuda çağdaş eklentiler (tarihî yapıların özgün fonksiyonlarından farklı bir fonksiyonda kullanılması durumunda çağdaş ilave yapı tasarımı ve çağdaş mimari eleman tamamlamaları) (Yıldız, 2011: 40).

Tarihî dokuda yapılacak yeni tasarım konusunda öncelik; yine üst ölçekten yaklaşarak; var olan dokunun karakterini kavrayabilmek, ruhunu yakalayabilmek amacı ile dokusal özelliklerin analiz edilmesidir. Fiziksel mekânın nitelikleri doğru ortaya konulduktan sonra yapılacak tasarımın yöntemleri belirlenebilir. Gülersoy da tarihî çevrenin niteliklerini değerlendirme konusunda şu biçimde bir sıralama yapmaktadır;
• Tarihsel alanın sahip olduğu değer (tarihî alanın kaçıncı dereceden tescilli olduğu, tarihsel önem derecesi)
• Tarihsel alanın bütünlüğü, bozulmamışlığı (tarihî alanın bütünlük ve süreklilik göstermesi) Tarihsel çevredeki tescilli yapıların yeni yapıya yakınlık derecesi (komşu tescilli yapılara göz uzaklığının derecesi) (Gülersoy, 2011: 5).
I,II,III ve IV