Kültürüel mirasa anıtsal eser perspektifinden bakışın en önemli nedeni imparatorluklar ardından da ulus-devletler çağında mirasın siyasi egemenlik göstergesi olarak değerlendirilmiş olması

Kültürel mirasa anıtsal obje bakışı ulus-devletleşme sürecinde ulusal kimlik arayışı ve inşası çabasının bir parçası olarak yeni bir yorumla devam eder. Kültürel miras eserleri yeni inşa edilen ulus-devletin geçmişe uzanan temellerini göstermesi, ulusun geçmişine ilişkin bilgiyi geleceğe taşıdıkları için korunur ve değer atfedilirler. Ulus-devletlerin kurulması ile birlikte geçmişin bilgisini taşıyan izleri korumak, muhafaza etmek, göstermek ve gelecek kuşaklara aktarmak yaklaşımı, tüm dünyada yaygınlaşmıştır. Nitekim anıtların ve tarihi eserlerin tespit edilmeleri, ortaya çıkarılmaları ve korunarak gösterime sunulmaları işi devlet idareleri tarafından düzenlenmiş ve yerine getirilmiştir. Ulusun kültür mirasını temsil edecek en iyi örneklerin seçilmesi ve bunların korunması konusunda büyük sorumluluk devlet kurumlarının atadığı uzmanlar tarafından üstlenilmiştir.

Önceleri sadece anıtsal mimari eserler, tarihi ve sanatsal açıdan önemli yapılar ve arkeolojik alanlar ile sınırlı kültürel miras ve koruma anlayışının yerini zamanla, sıradan sivil yapıların da toplumsal belleğin önemli bir parçası olarak görüldüğü daha geniş bir anlayışın almasının temel sebebi kültürel miras kapsamının genişlemesidir.

Venedik Tüzüğü, kültür mirası tanımının değişmesi ve korumanın kapsamının genişlemesi açısından bir köşe taşı niteliğindedir. Tüzüğün ilk maddesinde “Tarihi anıt kavramı sadece bir mimari eseri içine almaz, bunun yanında belli bir uygarlığın, önemli bir gelişmenin, tarihi bir olayın tanıklığını yapan kentsel ya da kırsal bir yerleşmeyi de kapsar. Bu kavram yalnız büyük sanat eserlerini değil, ayrıca zamanın geçmesiyle kültürel anlam kazanmış daha basit eserleri de içine alır” denilmekte böylelikle sanat eseri niteliğinde olmayan sıradan yapılardan oluşan yerleşme dokuları da söz konusu tüzük ile ilk kez korunmaya değer görülmektedir.

Kültürel mirasa atfedilen değer sadece tarihsel nitelikleri ile sınırlı olmayabilir. Son yıllarda kültürel miras alanlarının turizmin ilgisini daha fazla çekmesi sonucunda ekonomik getiri bir değer kıstası olarak kullanılmaktadır. Bir başka değer konusu kültürel miras alanlarının ve varlıklarının bulundukları yerlere sağladıkları imajdır.

Faro Sözleşmesi olarak anılan ve 2005 yılında imzaya açılan “Kültürel Mirasın Toplum için Değeri konulu Avrupa Konseyi Çerçeve Sözleşmesi’nin (Council of Europe Framework Convention on the Value of Cultural Heritage for Society)” önemi de budur. Faro Sözleşmesinin devletler tarafından benimsenmesinde önemli rol oynayan kavramsal değişim; kültürel mirasa, miras ile ilişki kuracak insanlar perspektifinden bakıyor olmasıdır. Buna göre miras öncelikle insanlar için korunmalıdır ve dolayısıyla mirasın yönetiminde uzmanların yanı sıra vatandaşlar da söz sahibi olmalıdır, sıradan insanlar da neyin kendileri için kültürel miras değeri taşıdığı konusunda tercihlerini aktarabilmeli, karar süreçlerine katılabilmelidirler.

Yönetim planlaması yaklaşımı, miras alanının değerlerinin gerek yerel toplum gerekse de ziyaretçiler tarafından benimsenerek, bu değerin yaşayan hayatla karşılıklı ve üretken bir ilişki içinde sürdürülebilirliğini hedeflemektedir.

Bir miras alanı ya da varlığı için yapılacak yönetim planı dört ana başlıktan oluşur. Bunlar;
I. Hedeflerin belirlenmesi ve kısa, net ve derli toplu bir şekilde ifadesinin sağlanması
II. Bu hedeflere erişmek üzere izlenecek gerçekçi eylem planı ve eylem planının safhaları
III.Uygulamaya ve hedeflerin ne kadar elde edilebildiğine ilişkin sistematik bir izleme ve performans ölçümü çerçevesi
IV. Performans ölçümü neticesinde planlanan sonuçları elde etmek için gerekli olabilecek düzeltmelerin yapılması ve başta formüle edilen hedeflerin gözden geçirilerek revizyonların hayata geçirilmesi için gerekli önlemlerin alınmasıdır.

Plan öncesi süreç, yönetim planı hazırlığı kararının verilmesi, planı hazırlayacak ekibin belirlenmesi ve görevlendirilmeleri, iş tanımının yapılması ve sürecin tarif edilmesidir.

Verilerin ve toplanan bilgilerin değerlendirilmesinin temel amacı koruma altına alınan alanın neden önemli olduğunun anlaşılmasının sağlanmasıdır.

Venedik Tüzüğü, kültür mirası tanımının değişmesi ve korumanın kapsamının genişlemesi açısından bir köşe taşı niteliğindedir. Tüzüğün 1. Maddesinde “Tarihi anıt kavramı sadece bir mimari eseri içine almaz, bunun yanında belli bir uygarlığın, önemli bir gelişmenin, tarihi bir olayın tanıklığını yapan kentsel ya da kırsal bir yerleşmeyi de kapsar. Bu kavram yalnız büyük sanat eserlerini değil, ayrıca zamanın geçmesiyle kültürel anlam kazanmış daha basit eserleri de içine alır” denilmektedir.

1972 yılında UNESCO’nun imzaya açtığı “Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunması Hakkında Sözleşme ile insan eliyle inşa edilmiş alanların yanı sıra doğanın ve doğa ile insanın birlikte yarattığı eserlerin de kapsama alınmasıdır. Kısaca Dünya Mirası Sözleşmesi olarak anılan bu sözleşme imzacı her devleti hem kültürel, hem de doğal mirasını tanımlama, belirleme, koruma, restore etme, sunma ve gelecek nesillere aktarma yükümlülüğü altına sokmaktadır.

Peyzajın korunacak tarihi miras çevresi olarak kavramsallaştırılması ile birlikte bu çevrenin bünyesinde biriktirdiği birbirinden farklı olabilecek birçok değer toplumun farklı kesimleri tarafından sahip çıkılabilir hale gelir. Miras böylelikle uzmanların toplum adına değerine karar verdiği bir alan olmaktan çıkar. Kısaca Faro Sözleşmesi olarak anılan sözleşmenin önemi budur.

Kültürel miras somut ve somut olmayan diye iki başlık altında ele alınmaktadır.

Türkiye’de Kültür ve Turizm Bakanlığı kültürel miras yönetiminden doğrudan ve tek elden sorumludur. Diğer seçenekler bağımsız yetkilere sahip özerk bir bakanlık kuruluşu veya tamamen bağımsız kuruluşlardır.

UNESCO Dünya Miras Komitesi de ‘Yönetim Planları bir kültür mirası alanının hem günümüz hem de gelecek kuşaklar için etkin korumasını sağlayan bir yönetim sistemi önerisidir’ demektedir.

Lee Thomas ve Julie Middleton’ın Koruma Alanları için Yönetim Planı Rehberi’nden yönetim planının hazırlanması sürecindeki adımlar onüç adımda açıklanmıştır. I-II-III-IV bunlardan dört tanesidir. Doğru Cevap A'dır.

Lee Thomas ve Julie Middleton’a göre 15 eylemden oluşan yönetim planında Alanın depremselliği ile ilgili ayrı bir başlık açılmamıştır.

Lee Thomas ve Julie Middleton’a göre yönetim planında ortaya çıkan taslak metinde yer alması beklenilen başlıklar I-II-III-V’tir.

Yönetim Uygulama Eylemleri (Reçete): Bu kısımda hedeflerin nasıl gerçekleştirileceği, bir iş planı ve ihtiyaçlar ve bütçe analizi ile birlikte verilir.

Sıradan sivil yapıların da anıtsal yapılar kadar korunmaya değer olduğu ilk kez 1964 tarihli “Venedik Tüzüğü (The Venice Charter)” ile dile getirilmiş ve taşınmaz kültür varlıklarının kapsamı genişlemiştir.

Dünya Miras Listesi’ne aday gösterilebilecek “özel niteliklere sahip varlıklar” diye yeni bir kategori açmıştır. Buna göre, “Kültürel Peyzajlar”, “Tarihi Şehirler ve Şehir Merkezleri”, “Kanallar” ve “Miras Rotaları” başlıklarına giren Üstün Evrensel Değerlere sahip varlıklar da Dünya Miras Listesi’ne aday gösterilebilirler.

Avrupa Mimari Miras Sözleşmesi’nin getirdiği en önemli kavram “bütünleşik koruma” prensibidir. Bu belgede bütünleşik korumanın, hassas restorasyon teknikleri ve uygun fonksiyon seçiminin yanı sıra sosyal dokuyu dikkate alan yaklaşımlar ile mümkün olacağının altı çizilmekte, fiziksel çevrenin içinde yaşayanı ile birlikte korunmasına özen gösterilmesi gerektiği belirtilmektedir.

Türkiye’de Kültür ve Turizm Bakanlığı kültürel miras yönetiminden doğrudan ve tek elden sorumludur.

“1980’li yılların ortalarından başlayarak önceki yılların köhnemiş kentsel alanlarının topyekûn yıkılarak yeniden inşa edilmesine dayalı buldozer yaklaşımının yerini, kent merkezinde işlevini yitiren alanların kent ekonomisine kazandırılmasını hedefleyen daha kapsamlı bir ekonomik yenilenme yaklaşımı almaya başlamıştır.” ifadesini aşağıdakilerden hangisi doğru tamamlar?

Kültürel mirasın yönetiminde şimdiye kadar tek hakim ses konumunda olan devlet, demokratikleşme ile birlikte yönetimi diğer paydaşlarla paylaşmaya başlar. Böylelikle, kültürel miras konularının neler olduğuna, nelerin korunup nasıl saklanacağına şimdiye kadar tek başına karar verme gücünü elinde tutan devlet bu gücünü topluma açar, toplumu bu konularda güçlendirir.

Devredilmesi öngörülen varlıklar il ve ilçelerde ve beldelerde bulunan kütüphaneler, kültür merkezi, danışma bürosu, güzel sanatlar galerisi ve müzelerdir.

5366 sayılı "Yıpranan Tarihi ve Kültürel Taşınmaz Varlıkların Yenilenerek Korunması ve Yaşatılarak Kullanılması Hakkındaki Kanun" kapsamında 2006 yılında Bakanlar Kurulu kararı ile 'yenileme alanı' ilan edilen ilk yerler Beyoğlu Belediyesi içindeki Tarlabaşı ve Fatih Belediyesi'ndeki Sulukule bölgesidir

Türkiye Turizm Stratejisi 2023 Eylem Planında 'marka şehirler' kavramı kullanılmış ve 'zengin kültürel ve doğal değerlere sahip kentlerimizin markalaştırılarak turistler için bir çekim noktası haline getirilmesi' hedefi konulmuştur.

Zaman içinde kültür mirasına egemen olan eser odaklı bakış, elle tutulamayan somut olmayan mirası (toplulukların, halkların adetleri, inançları, müzikleri, festivalleri, yeme-içme kültürleri, yaşam pratikleri gibi), yaşayan toplulukların kültürel mirasını ve bir yerin fiziki dokusu, aurası, atmosferi, peyzaj alanlarını ve endüstri mirasını da kapsayacak biçimde genişlemiştir.

Sıradan sivil yapıların da anıtsal yapılar kadar korunmaya değer olduğu ilk kez 1964 tarihli “Venedik Tüzüğü (The Venice Charter)” ile dile getirilmiş ve taşınmaz kültür varlıklarının kapsamı genişlemiştir. Buna göre doğru cevap A seçeneğidir.

Eski kent parçalarını köhneyen mimari müzeler olmaya mahkûm eden pasif koruma anlayışı yerini giderek, bu merkezlerin sosyal ve ekonomik yaşantısının da sürekli ve canlı kılınmasını amaçlayan aktif koruma yaklaşımına bırakmıştır. Öte yandan, koruma aktif bir politika olarak uygulanmaya başlanıp, tarihi alanların sağlıklı yaşam koşullarına kavuşturulması yönünde atılan adımlar bir dizi yeni sorunu da beraberinde getirmiştir. Tarihi kentsel alanlardaki fiziksel koşulların düzeltilmesi, eski yapıların sağlıklılaştırması bu alanları orta-üst ve üst gelir grupları için cazip hale getirmiş ve bu alanlardaki ekonomik dengelerin değişmesine neden olmuştur. Sahip oldukları mimari karakteristik tarihi alanları daha da cazip kılmış, gayrimenkul fiyatları artmış ve kiralar yükselmiştir. Bunun sonucunda kimi zaman mevcut işlevler yerlerini yenilerine bırakmış, kimi zaman işlev aynı kalsa bile kullanıcılar değişmiştir. Soylulaşma olarak anılan ve düşük gelir gruplarının yerlerinden edilmesiyle neticelenen bu süreçle uzun yıllardan beri yaşadıkları bu yerlerle hem fiziki hem de sosyal köklü bağlar kurmuş olan yoksul kesimler maddi ve manevi kayıplara uğramıştır. Öte yandan, bu alanlara yeni yerleşen grupların taleplerine uygun olarak fiziki değişime uğrayan tarihsel çevrenin giderek özgün karakterini yitirmesi gibi sorunlar gündeme gelmiştir. Buna göre, E seçeneğinde verilen sorun, bu çerçevede sıralanabilecek sorunlardan biri değildir.

1980’li yılların ortalarından başlayarak önceki yılların köhnemiş kentsel alanlarının topyekûn yıkılarak yeniden inşa edilmesine dayalı buldozer yaklaşımının yerini, kent merkezinde işlevini yitiren alanların kent ekonomisine kazandırılmasını hedefleyen daha kapsamlı bir ekonomik yenilenme yaklaşımı almaya başlamıştır. Avrupa kentlerinde küresel ölçekteki ekonomik yeniden yapılanma dinamiklerinin tetiklediği keskin rekabet ortamında geliştirilen kentsel stratejiler küresel sermayeyi, yatırımları, yüksek derecede uzmanlaşmış işgücünü, zengin turistleri çekmeye yönelik olarak kurgulanmış, gayrimenkul eksenli bir yaklaşımla prestijli, büyük projeler üzerinde odaklanmaya başlamıştır. Küreselleşme ile ortaya çıkan bu yeni dinamikler tarihi kentleri yine çok etkili bir dönüşüm baskısı ile karşı karşıya bırakmıştır. Gayrimenkul odaklı, büyük ölçekli kentsel projeler, altyapı yatırımları ve kent ekonomilerini yeniden canlandırmaya yönelik çabalar, tarihi kentlerin fiziksel peyzajını yeniden önemli değişikliklere uğratmaktadır. Buna göre doğru cevap C seçeneğidir.

Kentsel sit alanlarında sıklıkla karşılaşılan sorunlar şöyle sıralanabilir:
• Yeteri kadar yatırımın yapılamaması nedeniyle kentsel sit alanlarındaki varlıkların bakımsız olmaları ve çöküntü alanı haline gelmeye yüz tutmuş olmaları;
• Mülk sahiplerinin yeterli finansman kaynaklarına sahip olmamaları, kültürel miras varlığı ile ilgili yeterli bilgiye sahip olmamaları, miras korumasına ilişkin kaynaklara nasıl erişilebileceği konusunda kamu otoritelerin yeterli yönlendirme ve bilgilendirmeyi yapmıyor olması nedenleriyle kültür varlıklarının yetersiz bir şekilde ve bazen yanlış bir şekilde ‘korunuyor’ olması;
• Uygulamaya konulan kentsel dönüşüm ve kentsel yenileme çalışmalarının kültürel mirası korumaması;
• Alanın ticari işlevlerden ve ana ekonomik değer yaratım ve hareketlilik akslarından kopuk kalması nedeniyle, sosyo-ekonomik çöküntüye uğraması ve bu çöküntü neticesinde tüm cazibesini kaybederek fiziki varlık olarak da çökmesi;
• Ekonomik gerekçelerle kentsel sit alanlarının tahrip edilmesi;
• Kitlesel turizmin alanları ele geçirmesi ve yerel halkın göçmesine sebep olması, tarihi mahallelerin birer müze mekanları halinde dönüşerek insansızlaşması, yerel mahalle karakterini kaybetmesi;
• Trafik sıkışıklığının yarattığı kirlilik;
• Yerel halkın karmaşıklaşan modern ihtiyaçlarının tarihi kentsel sit alanlarında karşılanmasında meydana gelen güçlükler (artan araba sahipliği nedeniyle meydana gelen park alanı sorunu ya da mahallelilerin daha fazla yeşil alan ve eğlence alanları talep etmeye başlamaları). Buna göre, D seçeneğinde belirtilen "Kitlesel turizmin azalarak kentsel sit alanlarında boşluklara sebep olması." bu sorunlardan biri değildir.

Kültürel mirasta yeni yönetim yaklaşımlarının ortaya çıkışında tarihsel ve sosyal dönüşümler kilit rol oynamaktadır. Bu dönüşümlerin başında kültürel miras tanımının genişlemesi ve artık yapı ve nesne ile sınırlı kalmayıp çevre ve peyzaj kavramlarının getirdiği açılım ile birlikte bugünün yaşayan ve değişen dinamiklerinin bir parçası olarak ele alınması gelmektedir. Kültür mirası yönetiminde peyzaj kavramı çok disiplinliliği ve katılımcı karar almayı ön plana çıkarır. Burada eser odaklı koruma yönetiminden süreç odaklı yönetime geçiş söz konusudur. Artık mirasın bir anıt eser şeklinde korunması kendi başına bir öncelik olmaktan çıkmıştır; mirasın korunması bu mirasın içinde yer aldığı peyzaj ve sosyokültürel çevre ve bu peyzajın ve çevrenin değişim dinamikleri ile birlikte bir süreç olarak ele alınmaktadır. Buna göre doğru cevap E seçeneğidir.

Türkiye’de 2000’li yılların başından 2012’ye kadarki dönemde kültür politikasını incelediğimizde altı temel gelişim görülür birincisi; kültür alanında merkezi yetkilerin bazılarının yerele devredilerek, yerelin daha etkin kılınması, ikincisi; özellikle kültürel altyapıların işletilmesi konusunda özel sektör girişimlerinin de devreye girmesinin önünün açılması ve üçüncüsü; kültür alanındaki özel sektör girişimlerinin teşviki için önemli ölçeklerde vergi indirimlerinin uygulamaya konulmasıdır. Dördüncüsü 2005 yılında çıkarılan 5366 sayılı kanun ile gündeme gelen yıpranmış tarihi miras alanlarının 'yenilenmesine' ilişkin yaklaşımdır. Beşinci olarak, kültürel miras alanlarının yönetimi konusunda önemli bir perspektif getiren 2007 yılında devreye girmiş olan Türkiye Turizm Stratejisi 2023 Eylem Planıdır. Merkezi hükümetin kültür politikasında izlenen bu değişimler kültürel miras yönetiminin nasıl olacağını belirlemektedir. Örneğin, kültür alanındaki varlıkların yönetiminin yerel idarelere devredilmesini amaçlayan Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın “Bazı taşra kuruluşlarının İl Özel İdarelere ve Belediyelere devredilmesini sağlayan kanun tasarısı” TBMM ilgili komisyonlarından onay almış ve 2010 yılında yasalaşma sürecine girmiştir. Bu kanun tasarısının genel gerekçesinde “öncelikli hedefin kültürel mirasın korunması, yaşatılması, geliştirilmesi ve tanıtılması” olduğu söylenmekte, bu hedefin gerçekleştirilmesinde “kamu kaynaklarının yanında halkın ve sivil toplum kuruluşlarının da katkılarının sağlanmasının” önemine işaret edilmektedir. Bu amaçla, söz konusu hizmetler mahalli idarelere devredilmek suretiyle ek kaynak yaratılmakta, bunların korunması konusunda toplumsal bilinç artırılmakta, hizmetlerin etkili, verimli ve kaliteli sunumuna zemin hazırlanmaktadır.” Buna göre doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru cevap B seçeneğidir. Çünkü 5226 sayılı yasanın getirdiği, tüm sit alanları, ören yerleri ve etkileşim sahalarının “…etkin bir şekilde korunması, yaşatılması, değerlendirilmesi, bir vizyon ve tema etrafında geliştirilmesi, toplumun kültürel ve eğitsel ihtiyaçlarıyla buluşturulması amacıyla, plânlama ve koruma konusunda yetkili merkezî ve yerel idareler ile sivil toplum kuruluşları arasında eşgüdümü sağlamak için…” bir yönetim alanı olarak kabul edilmesi ve buralar için hazırlanacak “yönetim planı” yöntemi ile yönetilmeleri prensibinin kabulüdür. Yasada yönetim alanı; sit alanları, ören yerleri ve etkileşim sahalarının doğal bütünlüğü içerisinde etkin bir şekilde korunması, yaşatılması, değerlendirilmesi, belli bir vizyon ve tema etrafında geliştirilmesi, toplumun kültürel ve eğitsel ihtiyaçlarıyla buluşturulması amacıyla, planlama ve koruma konusunda yetkili merkezi ve yerel idareler ile sivil toplum kuruluşları arasında eşgüdümü sağlamak için oluşturulan ve sınırları ilgili idarelerin görüşleri alınarak Bakanlıkça belirlenen yerler olarak tanımlanmıştır. Yönetim planı ise; yönetim alanının korunmasını, yaşatılmasını, değerlendirilmesini sağlamak amacıyla, işletme projesini, kazı planı ve çevre düzenleme projesi veya koruma amaçlı imar planını dikkate alarak oluşturulan koruma ve gelişim projesinin, yıllık ve beş yıllık uygulama etaplarını ve bütçesini de gösteren, her beş yılda bir gözden geçirilen planlar biçiminde tanımlanmıştır. Yönetim alanı sınırlarında yer almamakla birlikte, arkeolojik, coğrafi, kültürel ve tarihi nedenlerle veya aynı vizyon ve tema etrafında yönetim ve gelişiminin sağlanması bakımından bu yer ile ilişkilendirilen kültürel varlıklar da ‘bağlantı noktası’ olarak nitelendirilmiştir.

Kültür politikası alanında 2000’li yıllardan bu yana gündeme gelen önemli bir uygulama kültür alanına yapılacak sponsorlukların önünü açacak vergi teşviklerinin sağlanmasıdır. Bu suretle özel sektörün kültür alanındaki yatırımlarının artması hedeflenmektedir. Buna göre doğru cevap D seçeneğindedir.

Aşağıda doğrusu verilen tabloya göre doğru cevap A seçeneğidir.

1. Plan-öncesi süreç: Yönetim Planı hazırlığı kararının verilmesi, planı hazırlayacak ekibin belirlenmesi, görevlendirilmeleri, iş tanımının yapılması ve sürecin tarif edilmesi.
2. Verilerin toplanması: Görüşmelerle konuların, sorunların, paydaşların belirlenmesi, ilgili verilerin toplanması, envanterlemenin yapılmasıdır.
3. Verilerin ve toplanan bilginin değerlendirilmesi: Burada amaç koruma altına alınan alanın neden önemli olduğunun anlaşılmasının sağlanmasıdır. Plan sürecine katılan ve etkilenecek tüm paydaş ve çevrelerin koruma alanının değeri konusunda fikir birliğine varmaları çok önemlidir. Koruma alanına atfedilen değerleri tarifler, niye alanın koruma altına alındığını ve bu kararın topluma nasıl fayda sağlayacağını anlatır.
5. Yönetim vizyonu ve hedeflerinin belirlenmesi: Vizyon, koruma altına alınan alana ilişkin varılmak istenilen hedefi anlatır. Vizyon geliştirilmeden yönetim planı kendisine yön veremez. Vizyon iddialı olmalı, heyecan uyandırabilmeleri, insanlara fikir verebilmeli ve harekete geçirici olmalıdır. Vizyon, nasıl bir koruma alanı istenildiğini, koruma alanının uzun dönemde nasıl görüneceği, nasıl kullanılacağını tarifler. Yönetim Planı hedefleri vizyonu takip eder ve vizyonun çizdiklerini hedefler şeklinde ayrıntılandırır.
Bu açıklamalara göre doğru eşleştirme B seçeneğinde bulunmaktadır.

Sıradan sivil yapıların da anıtsal yapılar kadar korunmaya değer olduğu ilk kez 1964 tarihli “Venedik Tüzüğü (The Venice Charter)” ile dile getirilmiş ve taşınmaz kültür varlıklarının kapsamı genişlemiştir.
Venedik Tüzüğü ile geliştirilen ‘tarihi anıt‘ tanımının önemi anıtların içinde bulundukları kentsel ve kırsal ortamlardan ayrıştırılamayacakları ve sanat eseri değeri taşımayan sivil yapılarla birlikte bir anlam ifade ettikleridir. Tüzüğün ön plana koyduğu bu kapsayıcı koruma yaklaşımı aslında kültürel miras alanlarının özgünlüğünün ait oldukları tarihi ve fiziksel dokuyu muhafaza etmekten geçtiğini vurgulamaktadır (Skeates, 2000: 62-64). Böylelikle, Venedik Tüzüğü koruma anlayışında tek yapı ölçeğinden kentsel ölçeğe geçiş dönemini temsil eden önemli bir dönüm noktasıdır.
Doğru cevap A’dır.

Kültürel miras kavramının tanımı ve kapsamı günümüze kadar gelişim göstermiştir. Yukarıda da değinildiği gibi önceleri sadece anıtsal mimari eserler, tarihi ve sanatsal açıdan önemli yapılar ve arkeolojik alanlar ile sınırlı kültürel miras ve koruma anlayışının yerini zamanla, sıradan sivil yapıların da toplumsal belleğin önemli bir parçası olarak görüldüğü daha geniş bir anlayış almıştır. Doğru cevap D’dir.

Dünya Miras Komitesi Hükümetlerarası Dünya Kültür ve Doğal Mirası Koruma Komitesi’nin Ocak 2008 tarihinde kabul ettiği “Dünya Miras Sözleşmesinin Uygulamasına Yönelik İşlevsel İlkeler Rehberinde Dünya Miras Listesi’ne aday gösterilebilecek “özel niteliklere sahip varlıklar” diye yeni bir kategori açmıştır. Buna göre, “Kültürel Peyzajlar”, “Tarihi Şehirler ve Şehir Merkezleri”, “Kanallar” ve “Miras Rotaları” başlıklarına giren Üstün Evrensel Değerlere sahip varlıklar da Dünya Miras Listesi’ne aday gösterilebilirler. Doğru cevap C’dir.

Kamu idarelerinin kültür mirası yönetimine ilişkin politikaları idarelerin bağlı bulundukları bakanlıkların ve hükümetlerin politik programlarına göre şekil alır. Doğru cevap E’dir.

Türkiye’de Kültür ve Turizm Bakanlığı kültürel miras yönetiminden doğrudan ve tek elden sorumludur. Doğru cevap B’dir.

UNESCO’nun 2002 yılında kabul ettiği “Dünya Mirası Hakkında Budapeşte Deklerasyonu belgesinde de belirtildiği gibi, “Dünya Miras değerleri sosyal ve ekonomik gelişmeye ve toplumlarımızın hayat kalitesinin yükseltilmesine katkıda bulunmalı ve miras değerlerinin belirlenmesinden, korunmasına ve yönetilmesine kadar tüm süreçlerde yerel toplulukların aktif olarak yer almaları sağlanmalıdır. Doğru cevap C’dir.

Kültürel mirasın toplumlar için taşıdığı değerin başında, toplumların geçmişleri ile kurdukları ilişkinin miras öğeleri üzerinden somutluk kazanıyor olması gelir. Miras öğeleri, kitaplarda soyut bir şekilde anlatılan geçmiş hikâyelerini, bugünün insanları için canlandırmaya yararlar. Kültürel mirasa verilen değer tam da budur; geçmişin izlerini bugüne kadar sürdürmek. Doğru cevap D’dir.

Hükümetler arası Dünya Kültür ve Doğal Mirası Koruma Komitesi’nin Ocak 2008 tarihinde kabul ettiği “Dünya Miras Sözleşmesinin Uygulamasına Yönelik İşlevsel İlkeler Rehberinde etkili bir yönetim sisteminin ortak unsurları olarak şunları vurgulamaktadır: • Varlığın tüm paydaşlar tarafından tümüyle aynı şekilde algılanması • Planlama-uygulama-izleme-değerlendirme ve geri besleme döngüsünün çalıştırılması • Aktörlerin ve paydaşların katılımının sağlanması • Gerekli kaynakların tahsis edilmesi • Kapasitelerin geliştirilmesi • Yönetim sistemi işlevlerinin hesap verebilir ve şeffaf olarak gerçekleşmesi. Doğru cevap C’dir.

Yeni bir kavram olan “yönetim planlaması” yaklaşımı ile miras alanının değerlerinin gerek yerel toplum gerekse de ziyaretçiler tarafından benimsenerek, bu değerin yaşayan hayatla karşılıklı ve üretken bir ilişki içinde sürdürülebilirliğini hedeflemektedir. UNESCO Dünya Miras Komitesi de ‘Yönetim Planları bir kültür mirası alanının hem günümüz hem de gelecek kuşaklar için etkin korumasını sağlayan bir yönetim sistemi önerisidir’ demektedir; ancak şu da önemlidir ki koruma hedefleri, Dünya Miras Komitesi’nin belirttiği gibi ‘miras değerlerinin sürdürülebilirliği için yerel toplulukların gelişme sorunları ve meşru ihtiyaçları dikkate alınarak ve bunlarla uyum içinde ortaya çıkarılmalıdır. Doğru cevap D’dir.

Kültürel miras tanımına getirilen bir başka önemli değişiklik ise 1972 yılında UNESCO’nun imzaya açtığı “Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunması Hakkında Sözleşme (Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage)” ile insan eliyle inşa edilmiş alanların yanı sıra doğanın ve doğa ile insanın birlikte yarattığı eserlerin de kapsama alınmasıdır. Doğru cevap A'dır.

Venedik Tüzüğü, kültür mirası tanımının değişmesi ve korumanın kapsamının genişlemesi açısından bir köşe taşı niteliğindedir. Dolayısıyla cevap A şıkkıdır.

Kültürel miras tanımına getirilen bir başka önemli değişiklik ise 1972 yılında UNESCO’nun imzaya açtığı “Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunması Hakkında Sözleşme (Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage)” ile insan eliyle inşa edilmiş alanların yanı sıra doğanın ve doğa ile insanın birlikte yarattığı eserlerin de kapsama alınmasıdır. Dolayısıyla cevap B şıkkıdır.

Avrupa Mimari Miras Sözleşmesi’nin getirdiği en önemli kavram “bütünleşik koruma” prensibidir. Dolayısıyla cevap C şıkkıdır.

Avrupa Konseyi’nin 2000 yılında kabul ettiği “Avrupa Peyzaj Sözleşmesi’nde (European Landscape Convention)” dünya ekonomisindeki değişiklikler sonucu tarım, ormancılık, endüstri, maden üretim teknikleri, ulaştırma, altyapı, turizm ve rekreasyon alanlarındaki gelişmeler ile şehir ve bölge planlama uygulamalarının peyzajların dönüşümünü hızlandırdığına dikkat çekilerek peyzaj kavramının bireysel ve sosyal refahın anahtar öğesi olduğu ve korunmasının, yönetiminin ve planlamasının toplumdaki herkese haklar ve
sorumluluklar getirdiği vurgulanmaktadır. Dolayısıyla doğru cevap D şıkkıdır.

Kentsel sit alanlarında sıklıkla karşılaşılan 8 adet sorun bulunmaktadır:

• Yeteri kadar yatırımın yapılamaması nedeniyle kentsel sit alanlarındaki varlıkların bakımsız olmaları ve çöküntü alanı haline gelmeye yüz tutmuş olmaları;
• Mülk sahiplerinin yeterli finansman kaynaklarına sahip olmamaları, kültürel miras varlığı ile ilgili yeterli bilgiye sahip olmamaları, miras korumasına ilişkin kaynaklara nasıl erişilebileceği konusunda kamu otoritelerin yeterli yönlendirme ve bilgilendirmeyi yapmıyor olması nedenleriyle kültür varlıklarının yetersiz bir şekilde ve bazen yanlış bir şekilde ‘korunuyor’ olması;
• Uygulamaya konulan kentsel dönüşüm ve kentsel yenileme çalışmalarının kültürel mirası korumaması;
• Alanın ticari işlevlerden ve ana ekonomik değer yaratım ve hareketlilik akslarından kopuk kalması nedeniyle, sosyo-ekonomik çöküntüye uğraması ve bu çöküntü neticesinde tüm cazibesini kaybederek fiziki varlık olarak da çökmesi;
• Ekonomik gerekçelerle kentsel sit alanlarının tahrip edilmesi;
• Kitlesel turizmin alanları ele geçirmesi ve yerel halkın göçmesine sebep olması, tarihi mahallelerin birer müze mekanları halinde dönüşerek insansızlaşması, yerel mahalle karakterini kaybetmesi;
• Trafik sıkışıklığının yarattığı kirlilik;
• Yerel halkın karmaşıklaşan modern ihtiyaçlarının tarihi kentsel sit alanlarında karşılanmasında meydana gelen güçlükler (artan araba sahipliği nedeniyle meydana gelen park alanı sorunu ya da mahallelilerin daha fazla yeşil alan ve eğlence alanları talep etmeye başlamaları) (Scheffler, 2009).

Dolayısıyla cevap D şıkkıdır.

2011 yılında UNESCO yumuşak düzenleme olarak addedilen türden bağlayıcılığı olmayan, ancak üye ülkeleri yönlendirmeyi amaçlayan tarihi kentlerin korunması ve yönetilmesinde yeni bir yaklaşım olan Tarihi Kentsel Peyzaj Kavramına Yönelik Tavsiye Kararı’nın (Recommendation on the Historic Urban Landscapes) alınması doğrultusunda 36. Genel Konferansı’na teklif getirmiştir. Dolayısıyla cevap A şıkkıdır.

Alan yönetim planlarının içerikleri miras alanlarının nitelikleri, sorun ve ihtiyaçlarına orantılı şekilde farklılıklar gösterir. Ancak, farklı planlar incelendiğinde bazı genel geçerli konu başlıkların her yönetim planında yer alması gerekir. Kitabımızdaki tablo 1.1’deki örnek liste alan yönetim planlarında yer verilen başlıca konu ve içerikleri gösterir. Bu konu başlıklarından üçü - ziyaretçi yönetimi, finansman, sunum ve yorum - miras alanları için taşıdıkları önemi vurgulamak maksadıyla takip eden bölümde irdelenmektedir. Bu alan yönetim planının içeriğinde 33 tane ana madde bulunmaktadır.
1. Kapak
2. Başlık Sayfası
3. Önsöz
4. Özet
5. İçerik Tablosu
6. Şekiller Listesi
7. Tablolar Listesi
8. Telif Hakları
9. Yazarlar/Katılımcılar Listesi
10. Giriş
11. Yönetim Planlama Süreci
12. Yönetim Planının Amacı ve Gerekçesi
13. Metodoloji
14. Alanın/Mirasın Tanımı
• Nitelikler
• Ölçütler
• Çevresel Bağlam
• Önem
• Yerel Ekonomiye Faydalar
• Yerel Topluma Faydalar
• Güncel Ekonomik Durum
• Sınırlar ve Tampon Bölge
15. Paydaş Belirleme
16. Danışmanlık
17. Politika ve Uygunluk Konuları
18. Kültürel Protokol ve Diğer Değerlendirmeler
19. Koruma ve Muhafaza Esasları
20. Önceki Plan(ların) Değerlendirmesi
21. Diğer Mevcut Planlarla İlişkiler
22. Mevcut Yönetim Faaliyetlerinin Tanımlanması
• Yöntemler
• Mevzuat
• Ziyaretçiler
23. Mevcut Yönetim Faaliyetlerinin SWOT Analizi
24. Çevre Etki Değerlendirmeleri
25. İzlenecek Yol Planlaması
• Vizyon
• Stratejiler
• Temel Konular
• Öncelikler
• Amaçlar
• Hedefler
• Muhafaza
• Koruma
• Bakım
• Ziyaretçi Yönetimi
• Turizm
• Fiziksel Erişim
• Eğitim
• Yorum
• Sunum
• Araştırma
• Değişim Yönetimi
26. Aktivite Tanımları
• Roller ve Sorumluluklar
• Finansman
27. Planın Yürütmesi
• Uygulama
• İzleme
• Revizyon
28. İleri Vadeli Politikalar
29. Kısaltmalar
30. Sözlük
31. Teşekkür Bölümü
32. Kaynakça
33. Ekler
• Mevzuat
• İlgili Planlar
• Danışmanlık/İstişare Güncesi
• Haritalar
Dolayısıyla cevap B şıkkıdır.

Yönetim planı hazırlık sürecinde verilerin toplanması başlığı altında toplanacak veriler ve bilgiler aşağıdaki aşağıda belirtilmiştir.
Toplanacak veriler ve bilgiler şunlardır:

• Alanla ilgili tarihsel bilgiler
• Alanla ilgili envanter oluşturma, alanın ekolojik değerleri ve bunların durumu
• Alanın peyzaj karakteristikleri
• Alana ulaşım durumu
• Kültürel özellikleri
• Estetik özellikleri
• Yollar, binalar, altyapılar (su, elektrik gibi)
• Çevresinin sosyo-ekonomik durumu
• Alanın kullanımına ilişkin yapılacak projeksiyonları kaldıracak bir altyapının (oteller, lokantalar gibi) çevrede yer alıp almadığının ve potansiyelinin tespit edilmesi
• Alanın ziyaretçi profili

• Alanın çevresindeki işyerleri, zanaatler, meslekler, ve bunların alanla kurduğu ya da kurabileceği ilişkiler

• Alanın çevresinde yer alan sanat ve kültür sektörleri ve bunların alanla kurabileceği ilişkiler
• Kentsel planlara göre arazi kullanım ve imar durumları, mülkiyet durumları
• Alanla ilgili planlama ve kullanım kararları ve bu kararları veren kurumların alanla ilgili hedefleri

• Alana ilişkin bağlayıcı durumda olan uluslararası anlaşmaların tespit edilmesidir.

Dolayısıyla doğru cevap C şıkkıdır.

Türkiye’de, 2003-2005 döneminde, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile turizm ve kamu yönetimini ilgilendiren bazı kanunlarda önemli değişiklikler yapılmıştır. Bütün olarak, birbiriyle bağlantılı bu revizyonlar miras alanlarının yönetimine etki eden idari ve planlama yenilikleri getirmişlerdir. Kabaca özetlemek gerekirse bu yenikler:
I-) Kültürel varlıkların yoğun olduğu bölgelerin turizm kalkınmasında kullanımını;
II-) Koruma amaçlı imar planlarının yöntemini;
III-) Kültür varlıklarının korunması için yeni maddi kaynakların yaratılmasını;
IV-) Belediyelere miras alanları ile ilgili bazı yetkilerin verilmesini
kapsar.
Dolayısıyla cevap D şıkkıdır.

Hükümetler arası Dünya Kültür ve Doğal Mirası Koruma Komitesi’nin Ocak 2008 tarihinde kabul ettiği “Dünya Miras Sözleşmesinin Uygulamasına Yönelik İşlevsel İlkeler Rehberinde (Operational Guidelines for the Implementation of the World Heritage Convention)” etkili bir yönetim
sisteminin ortak unsurları olarak şunları vurgulamaktadır:
• Varlığın tüm paydaşlar tarafından tümüyle aynı şekilde algılanması
• Planlama-uygulama-izleme-değerlendirme ve geri besleme döngüsünün çalıştırılması
• Aktörlerin ve paydaşların katılımının sağlanması
• Gerekli kaynakların tahsis edilmesi
• Kapasitelerin geliştirilmesi
• Yönetim sistemi işlevlerinin hesap verebilir ve şeffaf olarak gerçekleşmesi.
Dolayısıyla cevap E şıkkıdır

Kültürel miras yönetimini oluşturan boyutlar İdari, Teknik, Pratik, Kuramsal dır.
Eğitim direkt değildir.

Yönetmek

İngiltere’de koruma ile ilgili yürürlüğe giren İlk kapsamlı yasal koruma 1882 yılında yürürlüğe giren Eski Anıtları Koruma Yasasıdır.

UNESCO’nun 1950’li yıllarda öncülük ettiği adımlardan en önemlisi Silahlı Çatışma
Hâlinde Kültür Varlıklarının Korunmasına Dair Sözleşme’dir (Convention for the Protection of Cultural Property in the Event of Armed Conflict). 1954 yılında imzalanan ve Hague Sözleşmesi olarak da bilinen bu sözleşme savaş veya olağanüstü durumlarda kültürel mirasın muhafazası için gerekli ulusal ve uluslararası önleyici tedbirlerin önemini vurgulamıştır.

Venedik Tüzüğü ile geliştirilen ‘tarihi anıt‘tanımının önemi anıtların içinde bulundukları kentsel ve kırsal ortamlardan ayrıştırılamayacakları ve sanat eseri değeri taşımayan sivil yapılarla birlikte bir anlam ifade ettikleridir. Tüzüğün ön plana koyduğu bu kapsayıcı koruma yaklaşımı aslında kültürel miras alanlarının özgünlüğünün ait oldukları tarihi ve fiziksel dokuyu muhafaza etmekten geçtiğini vurgulamaktadır Böylelikle, Venedik Tüzüğü koruma anlayışında tek yapı ölçeğinden kentsel ölçeğe geçiş dönemini temsil eden önemli bir dönüm noktasıdır.

Miras alanlarında izin alınmaksızın değişiklikler yapılamaz.

2004 yılında olmuştur.

Ulusal bir tüzük olan Burra Tüzüğü ICOMOS Avustralya Komitesi tarafından 1979’da kabul edilmiştir. Burra Tüzüğü Ulusal bir tüzük olan Burra Tüzüğü ICOMOS Avustralya Komitesi tarafından 1979’da kabul edilmiştir.

Dil ile birlikte sözlü gelenekler ve anlatımlar;
Gösteri sanatları;
Toplumsal uygulamalar, ritüeller ve şölenler;
Doğa ve evrenle ilgili bilgi ve uygulamalar; el sanatları geleneği

yıllık ve beş yıllık koruma ve geliştirme projesi hazırlar ve uygular,
Eserin tanıtımını yapar,
Eserin korunması ve geliştirilmesini sağlamak amacıyla bağış toplar,
Eserin korunması ve geliştirilmesi için ayni,nakdi veya bedeni olarak yardımda bulunanlaraödül verir.

Uluslararası ölçekte, kültürel miras yönetiminin itibarı giderek artmaktadır. Bunun başlıca sebeplerinden biri küreselleşen dünyada kültürün büyük bir toplumsal kalkınma kaynağı olmasıdır. Bir diğeri hacmi her geçen gün büyüyen ve kültürel alanların kullanımına yön veren turizmdir.

Kültürel miras alanlarının savaş sonrası girdiği rehabilitasyon sürecinde ülkelerin deneyimledikleri benzer
sorun ve ihtiyaçlar koruma politikaları ve teknik konularda geniş çaplı koordinasyon ve bilgi paylaşımı ihtiyacını doğurmuştur. Bu durumun yarattığı önemli tepki 1945 yılında UNESCO’nun uluslararası bir platform olarak kurulmasıdır.

estetik veya bilimsel açıdan istisnaî evrensel değeri olan, fiziksel ve biyolojik oluşumlardan veya bu tür oluşum topluluklarından müteşekkil doğal anıtlar; [b] bilim veya muhafaza açısından istisnaî evrensel
değeri olan jeolojik ve fizyografik oluşumlar ve tükenme tehdidi altındaki hayvan ve bitki türlerinin yetiştiği kesinlikle belirlenmiş alanlar; [c] bilim, muhafaza veya doğal güzellik açısından istisnaî evrensel
değeri olan doğal sitler veya kesinlikle belirlenmiş doğal alanlardır. Bu nedenle doğru cevap E seçenedir.

Dünya Mirası Sözleşmesi’nin en önemli hususlarından birini içeren bu söz ‘istisnai evrensel değer’
kavramıyla ilişkilidir. Bu nedenle doğru cevap D seçeneğidir.

Hague Sözleşmesi’nin seslendirdiği dünya mirası fikri UNESCO’nun 1959 yılında Mısır’daki Abu
Simbel tapınakları için yürüttüğü uluslararası kurtarma seferberliği ile gerçeklik kazanmıştır. Aswan Barajı inşaatının yarattığı sel tehlikesinden Abu Simbel tapınaklarını koruyan bu kampanya bir çok açıdan
uluslararası dayanışmanın başarılı bir örneği olarak görülmüştür.

Arkeolojik miras, İnsan varlığının her tür izini kapsar ve her tür insan etkinliğini yansıtan yerleri, terk
edilmiş yapıları, toprak ve su altındaki sitler de dâhil olmak üzere her tür kalıntıyı, bunlarla ilişkili taşınabilir tüm kültürel malzemeyi içerir.

Aşırı kalabalığın sebebiyet verdiği sorunlar dünya genelinde yaygın olduğundan turist baskısının etkileri ile mücadelede bazı yöntemler uygulanmaktadır. Bunlar: Pazarlama stratejilerinin değiştirilmesi (tanıtım ve reklamın askıya alınması), miras alanları etrafında konaklamanın sınırlandırılması, alan giriş ücretlerinin arttırılması ve ziyaretçiler başka alanlara yönlendirilmesi bu yöntemlerden bazılarıdır. C seçeneğinde yer alan "Alan etrafındaki konaklama yerlerinin çeşitliliği" ziyaretçileri azaltmak değil, aksine artırmak içindir.

Bir miras alanının ziyaretçi sayılarını belirleyen faktörler değişkendir. Alanın bütünsel çekiciliği; konumu ve erişimi; ziyaret ücreti; pazarlaması; ziyaretçiye sunumu ve yorumu; yakın çevresinin kalitesi; etrafındaki diğer cazibe alanları (örneğin diğer miras alanları veya yeşil alanlar); katma değer yaratan özellikler (iyi restoran ve kafelere yakınlık, ulaşım imkânları, otopark vb.); alan etrafındaki alışveriş ve konaklama yerlerinin çeşitliliği; engelliler için sağlanan özel hizmetler ziyaretçi sayısını tayin eden başlıca kıstaslar olarak değerlendirilir. Ancak alan etrafında konaklamanın sınırlandırılması ziyaretçi sayısında azalmaya neden olacağından olumsuz yönde bir etkiye neden olur. Bu nedenle doğru cevap D seçeneğidir.

Türkiye ve diğer ülkelerde miras alanlarına sponsor bulma sorununun birden fazla nedeni olabilir.
Birincisi özel sektörün miras alanlarına ilgisizliği ile açıklanabilir zira dünya genelinde kültürel mirasın
korunması özel şirketlerin sosyal sorumluluk ajandasında fazla itibar görmez (Starr, 2010: 157). İkincisi, Türkiye gibi ülkelerde, özel firmalar sponsorluk genelgesinden ve sunmuş olduğu vergi indirimlerinden habersiz olabilirler ve bunun nedeni genelgenin yetersiz tanıtımı olabilir. Üçüncüsü, bilim insanları
veya alan yönetimleri sponsor desteği sağlama noktasında gerekli inisiyatifleri üstlenmiyorlar veya özel
sektörün miras alanlarına ilgisini çekmede yetersiz kalıyorlar olabilir. Özel sektöre karşı önyargı veya
onlarla iletişimi sağlayacak bir aracı eksikliği bu olasılığın sebepleri arasında gelebilir. Ancak miras alanının bulunduğu konumun bununla hiçbir ilişkisi yoktur. Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.

Somut olmayan kültürel mirası:
somut olmayan kültürel mirasın aktarılmasında taşıyıcı işlevi gören dil ile birlikte sözlü gelenekler
ve anlatımlar; gösteri sanatları; toplumsal uygulamalar, ritüeller ve şölenler; doğa ve evrenle ilgili bilgi ve uygulamalar; el sanatları geleneği içerir. Tarihi anıtlar ve yapılar ise somut kültürel mirasa örnek olacağından doğru cevap A seçeneğidir.

Türkiye’de arkeolojik alanlara yönelik erken tedbirler 1869 yılına kadar uzanır; 1874’te yürürlüğe konulan Asar-ı Atika Nizamnamesi genel anlamda eski eserlere ilişkin devletin koruma ve yönetim tasarruflarını ortaya koyduğu ilk kanun mahiyetindedir.

İngiltere’de, arkeolojik alanların korunması ile ilgili ilk kapsamlı yasal koruma 1882 yılında yürürlüğe giren Eski Anıtları Koruma Yasası (Ancient Monuments Protection Act)
ile başlamıştır.

Ulusal bir tüzük olan Burra Tüzüğü ICOMOS Avustralya Komitesi tarafından 1979’da kabul edilmiştir.

Arkeolojik mirasın korunmasında görev alan kamu otoritelerinin ve kanun koyucuların sorumluluklarını; tescilleme, kazı, belgeleme, araştırma, koruma ve sunum süreçlerine ilişkin ilkeleri; miras alanlarının erişim ve sunumunu; uzman personelin sahip olması gereken vasıfları içermektedir.

ICAHM Tüzüğü’nün ikinci önemli bölümü yanlış arazi kullanımının yıkıcı etkilerine cevaben geliştirilen bütünleşik koruma ve yönetim tedbirleridir. Bunlar tüzüğün 2. Maddesi altında aşağıdaki şekilde ifade edilmiştir:
“Arkeolojik miras hassas ve yenilenemeyen bir kültürel kaynaktır. Arkeolojik mirasın yok oluşunu en aza indirmek için arazi kullanımları denetlenmeli ve geliştirilmelidir. Arkeolojik mirasın korunmasıyla ilgili politikalar arazi kullanımı, gelişme ve planlama kadar kültürel, çevresel ve eğitim politikalarının önemli bir bileşeni olmalıdır. Arkeolojik mirasın korunmasıyla ilgili politikalar sürekli olarak gözden geçirilmeli, güncel tutulmalıdır. Arkeolojik rezerv alanlarının yaratılması bu tür politikaların parçası olmalıdır. Arkeolojik mirasın korunması uluslararası, ulusal, bölgesel ve yerel düzeydeki planlama politikalarıyla bütünleştirilmelidir. Halkın etkin katılımı arkeolojik mirasın korunması ile ilgili politikaların bir parçası olmalıdır. Karar vermek için bu gereklidir. Halka bilgi verilmesi bütünleşik korumanın önemli bir bileşenidir.”

Somut Olmayan Kültürel Miras’ın Korunması Sözleşmesi dört temel amaç üzerine kurulmuştur:

• Uluslararası işbirliği ve yardımlaşmayı sağlamak
• Somut olmayan kültürel mirası korumak
• İlgili toplulukların, grupların ve bireylerin somut olmayan kültürel mirasına saygı göstermek
• Somut olmayan kültürel mirasın önemi konusunda yerel, ulusal ve uluslararası düzeyde duyarlılığı arttırmak ve karşılıklı değerbilirliği sağlamak

Cami, kervansaray, medrese, han, hamam, mescit ve çeşme gibi kültür varlıkları, 2863 sayılı kanun gereği, Vakıflar Genel Müdürlüğünün idare ve denetimindedir.

Alan yönetiminin amacı, kapsamı, idari ve yasal altyapısı 2005 yılında yürürlüğe giren ‘Alan Yönetimi ile Anıt Eser Kurulunun Kuruluş ve Görevleri ile Yönetim Alanlarının Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’ (kısaca ‘Alan Yönetimi Yönetmeliği’) ile belirlenmiştir.

Anıt Eser Kurulunun görevleri aşağıdakileri içerir:

• Eserin korunması ve geliştirilmesini sağlamak amacıyla bağış toplar
• Eserin korunması ve geliştirilmesi için ayni, nakdi veya bedeni olarak yardımda bulunanlardan uygun gördüklerine onursal ödül verir
• Anıt eser için mekânsal, fiziksel ve tematik gelişim ve vizyon, eserin korunması ve geliştirilmesi, tanıtım ve teşhir gibi konuları kapsayan yıllık ve beş yıllık koruma ve geliştirme projesi hazırlar ve uygular
• Eserin korunması ve geliştirilmesine ilişkin düzenli olarak rapor hazırlar ve bu raporları ilgili idarelere göndererek uygulanmasını sağlar

Türkiyede'ki İdari ve yasal boşluklar 2004 yılında hazırlanan Çatalhöyük Yönetim Planı’nın zamanında uygulamaya konulmasını geciktirmiştir.

Kodlama: Kodlama, kaynağın hedef kitlesi
ile daha iyi iletişim kurmak için mesajını sembol,
kelime, ifade ve sözlü olmayan unsurlara dönüştürür.
Diğer bir anlatımla kodlama, kaynak konumundakilerin
aktarmak istediği, duygu, bilgi
ya da düşünceyi sözcükler, şekiller, hareketler vb.
aracılığıyla anlamlı hale getirilmesi işlemi olarak
tanımlanabilmektedir.

Yönetim planları miras alanları için kılavuz belge
konumundadır. Alanları etkileyen tüm faktörlerin
nasıl yönetileceğini, koruma ile ilgili öncelik ve
ihtiyaçların neler olduğunu, alanın ekonomik, sosyal,
kültürel ve eğitsel amaçlı nasıl kullanılabileceğini
ortaya koyan temel araçlardır.
Yönetim planı

Kültürel miras alanlarının savaş sonrası girdiği rehabilitasyon
sürecinde ülkelerin deneyimledikleri benzer
sorun ve ihtiyaçlar koruma politikaları ve teknik konularda
geniş çaplı koordinasyon ve bilgi paylaşımı ihtiyacını
doğurmuştur (Biörnstad, 1989: 70). Bu durumun yarattığı
önemli tepki 1945 yılında UNESCO’nun uluslararası
bir platform olarak kurulmasıdır.