Örgüt Kuramı - Tüm Sorular
Ünite 1
Soru 1
I- Örgütler neden bu kadar çok çeşitlidir?
II- İş tutumları iş tatminini nasıl etkiler?
III- Örgütler neden birbirine benzer?
IV- Örgütsel stresin kaynakları nelerdir?
Yukarıdakilerden hangileri örgüt kuramı araştırmacılarının odaklandığı sorulardır?
II- İş tutumları iş tatminini nasıl etkiler?
III- Örgütler neden birbirine benzer?
IV- Örgütsel stresin kaynakları nelerdir?
Yukarıdakilerden hangileri örgüt kuramı araştırmacılarının odaklandığı sorulardır?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız II
C
I ve III
D
II ve IV
E
I, II, III ve IV
Açıklama:
Yönetim ve örgüt araştırmalarında birey ve grup odaklı çalışmalar örgütsel davranış alanına, örgüt ve örgüt üstü kurumlar ise örgüt kuramı alanı kapsamındadır. Araştırmaların tasarım sürecinde analiz düzeyleri ve analiz birimlerinin net biçimde ifade edilmesi, yararlanılacak literatür ve yönteme dair açıklık kazandıracaktır.
Örgüt kuramı araştırmalarında örgütsel davranıştan farklı olarak analiz düzeyi örgüt ve örgüt üstü düzeylerdir. Yukarıdaki sorulardan I ve III bu analiz düzeyine yönelirken, II ve IV örgütsel davranış alanı kapsamındadır. Yanıt C’dir. Öğrencinin örgüt kuramı ve örgütsel davranış arasında bir ayrım yapabilmesi amaçlanmaktadır.
Örgüt kuramı araştırmalarında örgütsel davranıştan farklı olarak analiz düzeyi örgüt ve örgüt üstü düzeylerdir. Yukarıdaki sorulardan I ve III bu analiz düzeyine yönelirken, II ve IV örgütsel davranış alanı kapsamındadır. Yanıt C’dir. Öğrencinin örgüt kuramı ve örgütsel davranış arasında bir ayrım yapabilmesi amaçlanmaktadır.
Soru 2
Yönetim ve örgüt araştırmacıları makinelere ve diğer üretim elemanlarına ek olarak insanın nasıl verimli ve etkili çalışabileceğini araştırır diyen bir araştırmacı hangi yılların temel mantığıyla konuşmaktadır?
Seçenekler
A
1950`ler
B
1970’ler
C
1980’ler
D
1990’lar
E
2000’ler
Açıklama:
Örgüt araştırmaları dört periyot halinde incelenmektedir. Bu araştırmaların ilk periyodunda yönetsel uygulamalara öncelik veren bir anlayış hakimdir
Örgüt araştırmalarının ilk dönemi 1800’lü yıllar ile 1950’ler arasında insanı da bir üretim elemanı olarak gören ilk periyottur. Yanıt A’dır.
Örgüt araştırmalarının ilk dönemi 1800’lü yıllar ile 1950’ler arasında insanı da bir üretim elemanı olarak gören ilk periyottur. Yanıt A’dır.
Soru 3
Örgütler hem iç hem de dış çevresel yapılarla ilişki kurarak faaliyet gösterirler. Aşağıdakilerden hangisi iç çevresel yapının unsurlarından biridir?
Seçenekler
A
Büyüklük
B
Hukuk
C
Teknoloji
D
Kültür
E
Ekonomi
Açıklama:
Aktör bakış açısını savunanlar örgütlerin kendilerini yöneten aktörler aracılığıyla çevresel unsurları etkileyip değiştirerek varlıklarını sürdürebileceklerini iddia etmektedirler. Buna karşılık çevre bakış açısına sahip araştırmacılar ise örgütlerin çevresel yapı unsurlarını değiştirme gücü bulunmadığını, varlıklarını sürdürebilmek için
Konuya örgütler açısından bakıldığında aktörler ile kastedilenin örgüt sahip ve yöneticileri olduğu anlaşılmaktadır. Yapı ile kastedilen ise hem örgütlerin büyüklük, yönetim ve örgütlenme biçimi, üretim teknolojisi gibi iç çevresel hem de kültür, hukuk, teknoloji, ekonomi gibi dış çevresel yapılardır. Yanıt A'dır.
Konuya örgütler açısından bakıldığında aktörler ile kastedilenin örgüt sahip ve yöneticileri olduğu anlaşılmaktadır. Yapı ile kastedilen ise hem örgütlerin büyüklük, yönetim ve örgütlenme biçimi, üretim teknolojisi gibi iç çevresel hem de kültür, hukuk, teknoloji, ekonomi gibi dış çevresel yapılardır. Yanıt A'dır.
Soru 4
Aşağıdaki araştırma sorularından hangisi bilimci bakış açısına yönelik bir örnektir?
Seçenekler
A
Dış çevre koşulları örgütleri benzeştirir mi?
B
Çalışanların verimliliği nasıl artar?
C
Örgütün finansal riskleri nasıl kontrol edilebilir?
D
İşletmelerin üretim maliyetleri yollarla düşürülebilir?
E
Sektör üniversite işbirliğinin önündeki sorunlar nelerdir?
Açıklama:
Araştırmacıların kuram oluşturma eğilimi ile ilgili yazdıkları, yönetsel sorunların çözümünden ziyade bir bilgi birikimi oluşturmaya odaklandığında bilimcilik daha baskın hale gelmektedir.
Yukarıdaki sorular yönetimci- bilimci bakış açısındaki farklılığa odaklanmaktadır. A şıkkında bilimci bakış açısının bir sorusu örnek olarak verilmiştir.
Yukarıdaki sorular yönetimci- bilimci bakış açısındaki farklılığa odaklanmaktadır. A şıkkında bilimci bakış açısının bir sorusu örnek olarak verilmiştir.
Soru 5
Evrendeki her olayın belirli bir neden sonuç ilişkisi ile oluştuğunu ve belirli kurallara tabi olduğunu savunan anlayış aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yorumsamacılık
B
Yapısalcılık
C
Belirlenimcilik
D
İradecilik
E
Yapılanma
Açıklama:
Belirlenimcilik; evrendeki her olay ve olgunun nedensellik zinciri çerçevesinde belirli kanunlar ya da kurallara bağlı olarak meydana geldiğini, doğada bulunan her şeyin birbirine kırılmaz bir neden-sonuç zinciriyle bağlı bulunduğunu kabul eden anlayıştır. Yanıt C’dir.
Soru 6
Örgüt kuramları sınıflandırıldığında yönetimci ve bilimci ile yalnızca bilimci ayrımı yapılabilmektedir. Aşağıdaki kuramlardan hangisi salt bilimcidir?
Seçenekler
A
Kaynak bağımlılığı kuramı
B
Koşul bağımlılık kuramı
C
İktisadi kuramlar
D
Postmodern örgüt kuramı
E
Yeni kurumsal kuram
Açıklama:
Yeni kurumsal kuram bilimci sınıfında yer almaktadır. Yanıt E’dir.
Soru 7
Aşağıdaki örgüt kuramlarından hangisi gerçekçi pozitivist paradigmaya dayanmaz?
Seçenekler
A
Koşul bağımlılık kuramı
B
Kaynak bağımlılığı kuramı
C
Örgütsel ekoloji kuramı
D
İktisadi kuramlar
E
Postmodern örgüt kuramı
Açıklama:
Postmodern örgüt kuramı İradeci paradigmaya dayanmaktadır. Yanıt E’dir.
Soru 8
Aşağıdaki örgüt kuramlarından hangisinin analiz düzeyi örgütler arası düzeydir?
Seçenekler
A
Kaynak bağımlılık kuramı
B
Koşul bağımlılık kuramı
C
Popülasyon ekolojisi kuramı
D
İktisadi kuramlar
E
Yeni kurumsal kuram
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramı örgütler arası düzeyi araştırmaktadır.
Soru 9
............ araştırma konusunun hangi bağlam içinde inceleneceğini göstermektedir. Bu ifadeyi doldurmak için , noktalı bölüme aşağıdakilerden hangisinin getirilmesi gerekmektedir?
Seçenekler
A
Analiz düzeyi
B
Analiz birimi
C
Analiz türü
D
Analiz araçları
E
Analiz yaklaşımı
Açıklama:
Analiz noktasında iki önemli konu kendini gösterir: (1) Araştırma
konusunun hangi bağlam içinde inceleneceği ve (2) konunun temel aktörünün
veya aktörlerinin kimler olduğu. Bir bilimsel çalışmada birinci soruya verilen cevap
analiz düzeyini, ikinci soruya verilen cevap ise analiz birimini belirlememizi
sağlar. Analiz düzeyi belirlendiğinde, incelenen konuyu bir bağlam içinde tanımlamak
mümkün olur. Örgüt araştırmalarının odaklandıkları analiz düzeyleri açısından
farklılaştıklarını bilmek önemlidir.
konusunun hangi bağlam içinde inceleneceği ve (2) konunun temel aktörünün
veya aktörlerinin kimler olduğu. Bir bilimsel çalışmada birinci soruya verilen cevap
analiz düzeyini, ikinci soruya verilen cevap ise analiz birimini belirlememizi
sağlar. Analiz düzeyi belirlendiğinde, incelenen konuyu bir bağlam içinde tanımlamak
mümkün olur. Örgüt araştırmalarının odaklandıkları analiz düzeyleri açısından
farklılaştıklarını bilmek önemlidir.
Soru 10
Örgüt araştırmalarının ilk döneminde, araştırmalarda verimlilik ve etkililik amacı ön plandadır. Aşağıdaki araştırmacılardan hangisi bilimsel anlayışı bakımından diğerlerinden farklılaşır?
Seçenekler
A
Taylor
B
Fayol
C
Barnard
D
Mayo
E
Weber
Açıklama:
Weber’in bürokrasi modelinin temelinde de etkinlik ve verimlilik arayışı olmakla birlikte, onun görüşlerinin sadece uygulamaya dönük bir bilgi sunduğu söylenemez. Weber, bürokratik örgütlenme biçiminin neden tarihin o döneminde Kuzey Avrupa’da ortaya çıktığını ekonomik, sosyolojik ve politik bağlamı temsil eden modernleşme ve rasyonelleşme süreçleri içinde anlamaya çalışmıştır. Bu yönüyle, örgütleri açıklamak ve anlamak amacı taşıdığı
için bu dönemdeki diğer yaklaşımlardan ayrılır ve -denebilir ki- örgüt kuramı alanının oluşumuna belki de en önemli katkıyı sağlamıştır.
için bu dönemdeki diğer yaklaşımlardan ayrılır ve -denebilir ki- örgüt kuramı alanının oluşumuna belki de en önemli katkıyı sağlamıştır.
Soru 11
"İşleri gerçekleştirirken makinelere ek olarak insan unsurunu nasıl daha etkin ve verimli kullanabiliriz?" düşüncesi örgüt kuramlarının hangi evresini oluşturur?
Seçenekler
A
1.evre
B
2.evre
C
3.evre
D
4.evre
E
Hiçbiri
Açıklama:
Bu evre birinci evredir.1800 lü yıllardan 1950 lere kadar olan bu evre insan unsurunun önemsenmediği bir evredir.
Soru 12
"Her iş için bilimsel yöntem ve ilkeler belirlenmelidir","Çalışanların bilimsel yöntemlerle seçilmesi ve eğitilmesi ve geliştirilmesi gereklidir" Yukarıda saptanan iki yaklaşım hangi kuramcı-uygulamacı tarafından ortaya atılmıştır
Seçenekler
A
F.W Taylor
B
H:Fayol
C
M.Weber
D
D.Mc.Gregory
E
R.Likert
Açıklama:
Her işin bilimsel yöntemlerle yapılması gerektiğini ortaya koyan uygulamacı-kuramcı Frederick Taylor dur.
Soru 13
Örgütlerde yer alan faaliyetleri "teknik işler, ticari işler,mali işler,güvenlik işleri,muhasebe işleri ve idari işler" olarak altı grupta toplayan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bilimsel Yönetim Yaklaşımı
B
Yönetim Süreci Yaklaşımı
C
Bürokrasi Yaklaşımı
D
Neo-klasik teori
E
Çağdaş teori
Açıklama:
H.Fayol işletmelerdeki faaliyetleri altı grupta toplamıştır. Bu yaklaşım Yönetim süreci yaklaşımıdır.
Soru 14
Aşağıdakilerden hangisi H.Fayol tarafından ortaya konulan yönetim süreci ilkelerinden değildir?
Seçenekler
A
Otorite ilkesi
B
Kumanda birliği ilkesi
C
Yürütme birliği ilkesi
D
Merkeziyet ilkesi
E
Demokrasi ilkesi
Açıklama:
İşletme yönetiminde demokrasi ve katılım ilkesi H.Fayol un çalışma alanı dışındadır.
Soru 15
"Örgütlerin yönetimi meselesini anlamak için onları içinde bulundukları çevre koşulları ile birlikte ele almayı" öneren yaklaşım aşağıdaki kuramlardan hangisine aittir?
Seçenekler
A
Klasik örgüt kuramı
B
Modern örgüt kuramı
C
Koşul bağımlılık kuramı
D
Sistem kuramı
E
Yapısalcılık kuramı
Açıklama:
Koşul bağımlılık kuramı örgütsel davranışta psikoloji kadar sosyolojinin de önemli olduğunu ortaya koymuştur.
Soru 16
Aşağıdakilerden hangisi 1980 lerden itibaren örgüt kuramı alanında ortaya çıkan post modern eleştirel bakışın ortaya koyduğu düşüncelerden biri değildir?
Seçenekler
A
Örgüt ve yönetime ilişkin bugüne kadar ortaya konulanları felsefi ve ideolojik anlamda sorgulamak
B
Örgütler evrensel geçerlilik taşıyan olgular değildir
C
Örgütler tüm üyelerin katkısıyla dönüştürülebilen kültürel varlıklardır
D
Örgütler sabit olarak var olmayan ve toplumsal olarak inşa edilen kurumlardır
E
Tüm örgütler için geçerli "en iyi örgüt" düşüncesi her zaman vardır
Açıklama:
Örgütler için her zaman ve her durum için geçerli "en iyi örgüt" yoktur.Her şey zamanla ve kültürden kültüre değişir.
Soru 17
Giddens tarafından ortaya konulan ve toplumsal hayatın içinde yapı ve eylemin ardışık-eszamanlı veya statik-dinamik gibi ayrımlara tabi olmadan birbirine bağımlı ,bir diğerini engellemekten ziyade birbirini besleyen unsurlar olduğunu kabul eden görüşe ne ad verilir?
Seçenekler
A
İradecilik
B
Yapılanma
C
Belirlenimcilik
D
İşlevselcilik
E
Yorumsamacılık
Açıklama:
Toplumsal yaşamın içinde var olan birçok unsur birbirine karşıt ve aynı zamanda birbirini besleyen unsurlardır. Aralarında diyalektik bir ilişki vardır.
Soru 18
"Sistemi oluşturan unsurların her birinin değerinin sisteme olan katkıları oranında olduğunu kabul eden yaklaşım" aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İşlevselcilik
B
Belirlenimcilik
C
Yapılanmacılık
D
Yorumsamacılık
E
İradecilik
Açıklama:
İşlevselcilik, sistemi oluşturan her bir unsurun değerinin ancak sisteme verdiği katkı oranında olabileceğini belirtir.
Soru 19
İnsan iradesinin karar alma ve uygulamada akıldan daha üstün olduğunu, her türlü toplumsal ve psikolojik sınırlandırma ve koşullandırmaları aşabileceğini kabul eden anlayışa ne ad verilir?
Seçenekler
A
İşlevselcilik
B
İradecilik
C
Belirlenimcilik
D
Yorumsamacılık
E
Yapısalcılık
Açıklama:
İradecilik. Bu yaklaşıma göre iradenin her türlü baskı ve zorlamaların üstesinden gelebileceği söylenebilir
Soru 20
"Bir bilimsel ve metafiziksel inançlar kümesinin oluşturduğu,içinde bilimsel kuramların test edildiği ve eğer gerekirse yenilenebildiği kuramsal çerçeve" aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Paradigma
B
Epistomoloji
C
Varsayım
D
Ontoloji
E
Etkilleşimcilik
Açıklama:
Paradigma bilimsel ve inançsal temelli tüm düşünce ve inançların gerektiğinde yenilenebileceğini belirtir.
Soru 21
1. Örgüt kuramında Örgüt düzeyi, Örgütler-arası düzey ve Örgüt toplulukları düzeyi olmak üzere üç temel analiz düzeyi kullanılır aşağıdakilerden hangisi bu analiz düzeylerinden “Örgüt düzeyinde” yapılan araştırma konularından birisi değildir?
Seçenekler
A
Örgütsel süreçler
B
Örgütün sınırları
C
Faaliyet sistemi
D
Örgütün genel stratejileri
E
Örgütün dışarıdaki içi
Açıklama:
ÖRGÜT KURAMININ İLGİ ALANLARI
Örgüt düzeyinde gerçekleştirilen analizler bir bütün olarak örgütsel süreçler,
örgütün sınırları, faaliyet sistemi ve örgütün genel stratejileri üzerinde durmaktadır.
Örgütler-arası analiz düzeyi ise bir örgütün diğer örgütlerle ilişkilerinin analizini
kapsamaktadır. Örgütler-üstü örgüt incelemeleri de örgüt topluluklarının/
örgüt kümelerinin kendine özgü unsurları ve dinamikleri ile ilgilenir. Yani bir
örgütün diğerleriyle değil, örgütlerin örgütlerle ilişkilerine odaklanır.
Örgüt düzeyinde gerçekleştirilen analizler bir bütün olarak örgütsel süreçler,
örgütün sınırları, faaliyet sistemi ve örgütün genel stratejileri üzerinde durmaktadır.
Örgütler-arası analiz düzeyi ise bir örgütün diğer örgütlerle ilişkilerinin analizini
kapsamaktadır. Örgütler-üstü örgüt incelemeleri de örgüt topluluklarının/
örgüt kümelerinin kendine özgü unsurları ve dinamikleri ile ilgilenir. Yani bir
örgütün diğerleriyle değil, örgütlerin örgütlerle ilişkilerine odaklanır.
Soru 22
Örgüt kuramının analiz düzeylerinden ikincisi olan “Örgütler-arası analiz” hangi konuyu çalışır?
Seçenekler
A
Bir örgütün diğer örgütlerle ilişkisini analiz eder.
B
Bir örgütün diğer bir örgütle işbirliğinin koşullarını analiz eder.
C
Grup içinde bir örgütün nasıl hareket ettiğini ve nasıl hareket etmediğini analiz eder.
D
Çevresel faktörler altında bir örgütün diğerlerine göre nasıl farklı olduğunu analiz eder.
E
Çevre ile örgütün neden bir bütün olduğunu analiz eder.
Açıklama:
ÖRGÜT KURAMININ İLGİ ALANLARI
Farklı analiz düzeyleri içinde tanımlanmış araştırma sorularını ve kavramlarını
izleyebilmek, örgüt kuramlarını anlamada önemli bir adımdır. Her kurama
temel oluşturan analiz düzeyi genel olarak farklıdır. Ancak bazen bir kuramın
açıklamaları birden fazla analiz düzeyini de kapsayabilir. Hatta kimi örgüt
kuramı çalışmaları örgüt-içi düzeyi de kapsayabilmekte ve örgüt araştırmalarında
çoklu analiz düzeylerinin kullanılmasının kuramların açıklayıcılığını artıracağı
iddia edilmektedir. Tek başına örgütten, örgüt topluluklarına
ve örgütsel alanlara uzanan bir çeşitlilik gösteren analiz düzeylerini bilmek,
kuramların temel araştırma sorularını bizim için daha anlaşılır ve anlamlı kılar.
Farklı analiz düzeyleri içinde tanımlanmış araştırma sorularını ve kavramlarını
izleyebilmek, örgüt kuramlarını anlamada önemli bir adımdır. Her kurama
temel oluşturan analiz düzeyi genel olarak farklıdır. Ancak bazen bir kuramın
açıklamaları birden fazla analiz düzeyini de kapsayabilir. Hatta kimi örgüt
kuramı çalışmaları örgüt-içi düzeyi de kapsayabilmekte ve örgüt araştırmalarında
çoklu analiz düzeylerinin kullanılmasının kuramların açıklayıcılığını artıracağı
iddia edilmektedir. Tek başına örgütten, örgüt topluluklarına
ve örgütsel alanlara uzanan bir çeşitlilik gösteren analiz düzeylerini bilmek,
kuramların temel araştırma sorularını bizim için daha anlaşılır ve anlamlı kılar.
Soru 23
"Örgütler neden bu kadar çeşitlidir, örgütler neden bu kadar birbirine benzer, örgütler neden vardır ve örgütlerin şekillenmesinde faaliyet gösterdiği ülkenin devlet, finans sistemi, eğitim gibi ana kurumlarının oynadığı rol nedir?" soruları örgüt kuramı bilim dalına yön veren önemli araştırma konuları olmuştur. Makro düzeyde olan bu çalışmalarda örgüt kuramının analiz düzeyleri ortaya çıkar. Bu konuda aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Örgüt kuramı bilim dalında analiz düzeyi genel olarak belirlenirken araştırmanın bağımlı değişkeni yani açıklanmaya çalışılan olgu dikkate alınır.
B
Örgüt kuramı bilim dalında bazı kuramlar ancak analiz düzeyi ile açıklanabilir analiz düzeyi problemin cevabının verilebilmesi için kullanılan bir konudur.
C
Örgüt kuramı bilim dalında her kuramda temel analiz düzeyi vardır ve bu analiz düzeyi genel olarak farklıdır.
D
Örgüt kuramı bilim dalında bazı kuramlarda çoklu analiz düzeyi kullanılarak kuramın iddiaları açıklanır.
E
Örgüt kuramı bilim dalını anlayabilmek için örgütleri, örgüt topluluklarını ve örgütsel alanları birer analiz düzeyi olarak bilmek gereklidir.
Açıklama:
ÖRGÜT KURAMLARININ DOĞUŞU VE TARİHSEL GELİŞİMİ
Örgüt kuramları,
20. yüzyılın ilk yarısından itibaren çeşitli sosyal bilim alanlarında yürütülen
araştırmalarla geliştirilen yönetim düşüncelerinin birikimi ile ortaya çıkmıştır.
Yeni bir yönetim yaklaşımı ya da örgüt kuramı bir öncekilerin geçerliliğini ortadan
kaldırmaz. Her kuram, farklı bir araştırma sorusundan doğar; tüm yaklaşımlar ve
kuramlar yönetim ve örgütlerle ilgili geniş bir bilgi birikiminin oluşmasını sağlar.
Dolayısıyla örgüt kuramı alanının doğuşunu anlatan bu evreler, birbirinden
bağımsız ve biri diğerini geçersizleştiren dönemler olarak görülmemelidir.
Aksine, birbirinin üzerine eklemlenerek genişleyen ve örgütleri her geçen gün
daha iyi anlamamızı sağlayan bir bilgi kümesi olarak anlaşılmalıdır.
Örgüt kuramları,
20. yüzyılın ilk yarısından itibaren çeşitli sosyal bilim alanlarında yürütülen
araştırmalarla geliştirilen yönetim düşüncelerinin birikimi ile ortaya çıkmıştır.
Yeni bir yönetim yaklaşımı ya da örgüt kuramı bir öncekilerin geçerliliğini ortadan
kaldırmaz. Her kuram, farklı bir araştırma sorusundan doğar; tüm yaklaşımlar ve
kuramlar yönetim ve örgütlerle ilgili geniş bir bilgi birikiminin oluşmasını sağlar.
Dolayısıyla örgüt kuramı alanının doğuşunu anlatan bu evreler, birbirinden
bağımsız ve biri diğerini geçersizleştiren dönemler olarak görülmemelidir.
Aksine, birbirinin üzerine eklemlenerek genişleyen ve örgütleri her geçen gün
daha iyi anlamamızı sağlayan bir bilgi kümesi olarak anlaşılmalıdır.
Soru 24
Örgüt kuramı bilim dalının doğuşu ve tarihsel gelişimi dikkate alındığında yönetim uygulamaları ve kuramlar için aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Yeni bir yönetim yaklaşımı ya da kuram öncekilerin geçerliliğini ortadan kaldırmaz.
B
Her yönetim yaklaşımı ve her kuram farklı bir araştırma konusundan doğar.
C
Yönetim yaklaşımlarını ve kuramları anlatan evreler yan yana gelerek genişlemiştir ve örgütlerin gizli yönlerini insanların önüne koymuştur.
D
Tüm yönetim yaklaşımları ve kuramlar yönetim bilimi ve örgütlerle ilgili geniş bir bilgi birikiminin oluşmasını sağlamıştır.
E
Yönetim yaklaşımlarını ve kuramları anlatan tarihi evreler birbirinden bağımsızdır ve biri diğerini geçersizleştiren dönemler de değildir.
Açıklama:
ÖRGÜT KURAMLARININ DOĞUŞU VE TARİHSEL GELİŞİMİ
Örgüt kuramı alanının doğuşu ve gelişimi dört evrede incelenebilir (Sargut ve
Özen, 2007):
• 1. Evre (1800’lerin sonlarından 1950’lerin başına kadar): Farklı disiplinlerde
ve uygulamada örgütler ve yönetim üzerine yapılan çeşitli çalışmalar.
• 2. Evre (1950’lerin başından 1970’lerin sonuna kadar): Örgüt kuramının bir
çalışma alanı olarak belirginleşmesi ve Koşul Bağımlılık Kuramı etrafındaki
geçici uzlaşma.
• 3. Evre (1970’lerin sonundan 1990’ların sonuna kadar): Örgüt kuramlarında
çeşitlenme.
• 4. Evre (1990’ların sonundan günümüze kadar): Çeşitlenmeyle birlikte
bütünleştirme çabalarının artması.
Bu kitabın ilerleyen ünitelerinde birinci evredeki gelişmelere yer verilmemiştir.
Kitabın ana çatısı 1950’lerin başından itibaren yönetim ve organizasyon alanına
dâhil olan Koşul Bağımlılık Kuramı ile başlayıp günümüze değin geliştirilen örgüt
kuramlarını aktarmak üzere tasarlanmıştır. Ancak yukarıda belirtilen birinci
evrede yer alan bazı yönetim yaklaşımları, 1950 sonrasında belirginleşmeye
başlayan örgüt kuramlarını anlamada büyük önem taşımaktadır.
Örgüt kuramı alanının doğuşu ve gelişimi dört evrede incelenebilir (Sargut ve
Özen, 2007):
• 1. Evre (1800’lerin sonlarından 1950’lerin başına kadar): Farklı disiplinlerde
ve uygulamada örgütler ve yönetim üzerine yapılan çeşitli çalışmalar.
• 2. Evre (1950’lerin başından 1970’lerin sonuna kadar): Örgüt kuramının bir
çalışma alanı olarak belirginleşmesi ve Koşul Bağımlılık Kuramı etrafındaki
geçici uzlaşma.
• 3. Evre (1970’lerin sonundan 1990’ların sonuna kadar): Örgüt kuramlarında
çeşitlenme.
• 4. Evre (1990’ların sonundan günümüze kadar): Çeşitlenmeyle birlikte
bütünleştirme çabalarının artması.
Bu kitabın ilerleyen ünitelerinde birinci evredeki gelişmelere yer verilmemiştir.
Kitabın ana çatısı 1950’lerin başından itibaren yönetim ve organizasyon alanına
dâhil olan Koşul Bağımlılık Kuramı ile başlayıp günümüze değin geliştirilen örgüt
kuramlarını aktarmak üzere tasarlanmıştır. Ancak yukarıda belirtilen birinci
evrede yer alan bazı yönetim yaklaşımları, 1950 sonrasında belirginleşmeye
başlayan örgüt kuramlarını anlamada büyük önem taşımaktadır.
Soru 25
Birbirinin üzerine eklemlenerek tamamlanan ve genişleyen Örgüt Kuramı'nın, geçirdiği tarihi evreler itibariyle ele alındığında oldukça geniş bir tarihe yayılmış araştırmalarla dolu bir süreçte oluştuğu görülür. Örgüt kuramı tarih içindeki gelişimine yönelik tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Örgüt kuramı tarihsel gelişimi itibariyle önce yönetim uygulamaları daha sonra örgüt davranışları itibariyle kendini gösteren bir yapı gösterdiği görülmektedir bu durum örgütleri önce bilimsel sonra sosyal yapı yapar.
B
Örgüt kuramı örgütleri daha eski olanlarını geçersiz sayarak “yenilik” kavramıyla destekler böylece örgütler değişim denilen en ciddi tehlikeye karşı hazırlıklı ve donamlı olur.
C
Örgüt kuramı örgütleri yeni yönetim uygulamalarıyla destekleyen ve karşılaştıkları sorunlara yeni yönetim anlayışlarını açıklayarak çözüm getiren bilim dalıdır.
D
Örgüt kuramı örgütleri her geçen gün daha iyi anlamamızı sağlayan bir bilgi kümesi sunan bilim dalıdır.
E
Örgüt kuramı her zaman açıklamalarında elde ettiği bilgilere dayanarak destek alır ve bu süreçten sonra ise bilgi birikimini genişletmiş olarak yeni döneme geçer.
Açıklama:
ÖRGÜT KURAMLARININ DOĞUŞU VE TARİHSEL GELİŞİMİ
Örgüt kuramları,
20. yüzyılın ilk yarısından itibaren çeşitli sosyal bilim alanlarında yürütülen
araştırmalarla geliştirilen yönetim düşüncelerinin birikimi ile ortaya çıkmıştır.
Yeni bir yönetim yaklaşımı ya da örgüt kuramı bir öncekilerin geçerliliğini ortadan
kaldırmaz. Her kuram, farklı bir araştırma sorusundan doğar; tüm yaklaşımlar ve
kuramlar yönetim ve örgütlerle ilgili geniş bir bilgi birikiminin oluşmasını sağlar.
Dolayısıyla örgüt kuramı alanının doğuşunu anlatan bu evreler, birbirinden
bağımsız ve biri diğerini geçersizleştiren dönemler olarak görülmemelidir.
Aksine, birbirinin üzerine eklemlenerek genişleyen ve örgütleri her geçen gün
daha iyi anlamamızı sağlayan bir bilgi kümesi olarak anlaşılmalıdır.
Örgüt kuramları,
20. yüzyılın ilk yarısından itibaren çeşitli sosyal bilim alanlarında yürütülen
araştırmalarla geliştirilen yönetim düşüncelerinin birikimi ile ortaya çıkmıştır.
Yeni bir yönetim yaklaşımı ya da örgüt kuramı bir öncekilerin geçerliliğini ortadan
kaldırmaz. Her kuram, farklı bir araştırma sorusundan doğar; tüm yaklaşımlar ve
kuramlar yönetim ve örgütlerle ilgili geniş bir bilgi birikiminin oluşmasını sağlar.
Dolayısıyla örgüt kuramı alanının doğuşunu anlatan bu evreler, birbirinden
bağımsız ve biri diğerini geçersizleştiren dönemler olarak görülmemelidir.
Aksine, birbirinin üzerine eklemlenerek genişleyen ve örgütleri her geçen gün
daha iyi anlamamızı sağlayan bir bilgi kümesi olarak anlaşılmalıdır.
Soru 26
Örgüt kuramı bilim dalının doğuşu ve tarihsel gelişimi incelendiğinde dört evre karşımıza çıkar. “Birinci evre” ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Birinci evrede küçük ölçekli ve basit örgüt yapılarından ekonomik ve varlıklarını daha fazla hissettiren büyük ölçekli örgütlere geçilmiştir.
B
Birinci evrede örgütlerin yapıları daha karmaşık hale gelmiştir ve ekonomik ve siyasi yaşamdaki etkileri artmıştır.
C
Birinci evrede yapısı ve sorunları daha karmaşık hale gelen örgütler yönetimle ilgili daha fazla soruyla karşılaşmıştır ve bunların cevaplarını vermek zorunda kalmıştır.
D
Birinci evrede suç bilimcilerin hapishanelerde yaptığı araştırmalar gibi örgütlerden oldukça farklı olan pek çok çalışma yapılıp örgütleri anlamaya ve açıklamaya yarayacak genellemeler ve bilgiyi düzenleyecek test etmeler elde edilmeye çalışılmıştır.
E
Örgütlerle ve etkileşiminin olduğu bilim dallarının özel soruları sorularak cevapları araştırılmış ve siyaset bilimine katkıları elde edilerek çeşitli yaklaşımların gelişmesi elde edilmiştir.
Açıklama:
BİRİNCİ EVRE
1800’lerin sonlarına gelindiğinde, aynı yüzyılın ilk yıllarındaki küçük ölçekli ve
basit örgütsel yapılardan, ekonomik olarak varlıklarını giderek daha fazla hissettiren
daha büyük ölçekli örgütlere geçildiği görülür. 20. yüzyılın ilk yıllarında ise
örgütler, ekonomik ve siyasi yaşamdaki etkileri ve görece daha karmaşık yapıları
nedeniyle, yönetimleri ile ilgili daha fazla soruya cevap aranmasını zorunlu
hâle getirmiştir. 20. yüzyılın ilk yarısında farklı sosyal bilim alanlarında belirli tip
örgütleri konu alan çalışmalar yapılmıştır. Örneğin, suç bilimciler hapishaneleri,
siyaset bilimciler parti yapılarını ve devlet kurumlarını, iktisatçılar firmaları, endüstriyel
sosyologlar fabrikaları ve işçi sendikalarını ele aldıkları çalışmalar yürütmüşlerdir.
Ancak bu çalışmalarda araştırılan birim bir örgüt olsa bile, araştırma
amacı örgütleri anlamaya ve açıklamaya yarayacak genellemeler yakalamak veya
bu yöndeki bilgiyi düzenlemek ve test etmek değildir. Odaklandıkları konu genel
olarak örgütler değil, özel olarak hapishaneler, partiler, fabrikalar veya sendikalardır
(Scott, 2003). Sadece ilgili olduğu sosyal bilim alanındaki özel sorulara cevap
aramak üzere yürütülen bu araştırmaların bazı sonuçları, yönetim yaklaşımlarını
geliştirmede katkı sağlamışsa da bu dönemde bağımsız bir bilimsel çalışma alanı
olarak “örgüt kuramı” alanından -henüz- bahsedilemez.
1800’lerin sonlarına gelindiğinde, aynı yüzyılın ilk yıllarındaki küçük ölçekli ve
basit örgütsel yapılardan, ekonomik olarak varlıklarını giderek daha fazla hissettiren
daha büyük ölçekli örgütlere geçildiği görülür. 20. yüzyılın ilk yıllarında ise
örgütler, ekonomik ve siyasi yaşamdaki etkileri ve görece daha karmaşık yapıları
nedeniyle, yönetimleri ile ilgili daha fazla soruya cevap aranmasını zorunlu
hâle getirmiştir. 20. yüzyılın ilk yarısında farklı sosyal bilim alanlarında belirli tip
örgütleri konu alan çalışmalar yapılmıştır. Örneğin, suç bilimciler hapishaneleri,
siyaset bilimciler parti yapılarını ve devlet kurumlarını, iktisatçılar firmaları, endüstriyel
sosyologlar fabrikaları ve işçi sendikalarını ele aldıkları çalışmalar yürütmüşlerdir.
Ancak bu çalışmalarda araştırılan birim bir örgüt olsa bile, araştırma
amacı örgütleri anlamaya ve açıklamaya yarayacak genellemeler yakalamak veya
bu yöndeki bilgiyi düzenlemek ve test etmek değildir. Odaklandıkları konu genel
olarak örgütler değil, özel olarak hapishaneler, partiler, fabrikalar veya sendikalardır
(Scott, 2003). Sadece ilgili olduğu sosyal bilim alanındaki özel sorulara cevap
aramak üzere yürütülen bu araştırmaların bazı sonuçları, yönetim yaklaşımlarını
geliştirmede katkı sağlamışsa da bu dönemde bağımsız bir bilimsel çalışma alanı
olarak “örgüt kuramı” alanından -henüz- bahsedilemez.
Soru 27
Örgüt kuramı bilim dalının tarih içindeki gelişimi evrelere ayrılarak incelenmiştir. “Birinci evre” başlangıç olması itibariyle örgütleri ilk defa ciddiye alan Taylor ve Fayol gibi tanınmış isimlerin temsilcisi olduğu idari kökenin oluştuğu dönemdir. Bu dönemde pek çok araştırmada temel olarak örgütlerdeki etkinliğin ve verimliliğin nasıl artırılacağı soruları sorulup cevapları verilmiştir. Aşağıdakilerden hangisi “Birinci evrede” yapılmış araştırma konularından birisi değildir?
Seçenekler
A
Birleştirme planlama ve işleri yürütmede genişleme
B
Makine-insan ilişkilerinde rasyonellik
C
İşlerin tasarımı ve birleştirilmesinde rasyonellik
D
İşler yapılırken makinalara ek olarak insan unsurunun etkin ve verimli kullanımı
E
En iyi örgüt yapısının ve yönetim tarzının oluşturulması
Açıklama:
BİRİNCİ EVRE
F.W. Taylor ve H. Fayol’un tanınmış isimler olarak öne çıktığı fakat Urwick,
Gulick, Mooney ve Reiley gibi isimlerin de temsilcisi olduğu idari köken
içinde, temel olarak örgütlerde etkinliğin ve verimliliğin nasıl artırılabileceğine
odaklanan çalışmalar yürütülmüştür (Üsdiken ve Leblebici, 2001). “Uygulamacı”
olarak adlandırılabilecek bu isimler, “işleri gerçekleştirirken, makinelere ek olarak,
insan unsurunu nasıl daha etkin ve verimli şekilde kullanabiliriz?”, “en iyi örgüt
yapısını ve yönetim tarzını nasıl oluşturabiliriz?” sorularına yönelmişlerdir. Bu
araştırmalarda makine-insan ilişkilerinde ve işlerin tasarımı ve birleştirilmesinde
rasyonellik ana hareket noktalarıdır.
F.W. Taylor ve H. Fayol’un tanınmış isimler olarak öne çıktığı fakat Urwick,
Gulick, Mooney ve Reiley gibi isimlerin de temsilcisi olduğu idari köken
içinde, temel olarak örgütlerde etkinliğin ve verimliliğin nasıl artırılabileceğine
odaklanan çalışmalar yürütülmüştür (Üsdiken ve Leblebici, 2001). “Uygulamacı”
olarak adlandırılabilecek bu isimler, “işleri gerçekleştirirken, makinelere ek olarak,
insan unsurunu nasıl daha etkin ve verimli şekilde kullanabiliriz?”, “en iyi örgüt
yapısını ve yönetim tarzını nasıl oluşturabiliriz?” sorularına yönelmişlerdir. Bu
araştırmalarda makine-insan ilişkilerinde ve işlerin tasarımı ve birleştirilmesinde
rasyonellik ana hareket noktalarıdır.
Soru 28
Psikolojik köken Örgüt kuramı bilim dalının gelişiminde “ikinci evre” olarak kendini gösteren dönemde olmuştur daha sonra Psikolojik kökene Sosyolojik bakış açısı eklenmiştir ve “örgütlerin yönetim meselesini anlamak için onları içinde bulundukları çevrenin koşulları ile birlikte ele almalıyız sonucuna ulaşılmıştır bu sonuç Örgüt kuramı bilim dalında hangi kuram ile ele alınır?
Seçenekler
A
a) Kaynak bağımlılığı kuramı
B
b) Koşul-bağımlılık kuramı
C
c) Örgütsel ekoloji kuramı
D
d) İktisadi örgüt kuramları
E
e) Yeni kurumsal kuram
Açıklama:
İKİNCİ EVRE
1950’lerden önce geliştirilen ve örgüt kuramı alanının belirginleşmesinde
katkısı olan diğer bir disiplin psikolojidir. Bu kökenden doğan fikirler daha
sonra “yönetim düşüncesinde İnsan İlişkileri Yaklaşımı” adıyla geliştirilmiş ve
1950’lere gelindiğinde örgüt araştırmalarında güçlü bir örgütsel davranış hattının
oluşmasını sağlamıştır.
Psikolojik kökenin temsilcisi Roethlisberger, Dickson, Mayo, Barnard gibi isimler
Taylor ve Fayol’un yönetim ilkelerine temel oluşturan hedefleri yani etkinlik ve
verimlilik arayışlarını sürdürmüşlerdir. Ancak bu hedeflere ulaşmada insanın rolüne
odaklanırlar. “Örgüt yapısı içinde insan sadece rasyonel davranışlar mı sergiler?”
sorusunu ele alan araştırmaların sonuçları şöyle özetlenebilir
1950’lerden önce geliştirilen ve örgüt kuramı alanının belirginleşmesinde
katkısı olan diğer bir disiplin psikolojidir. Bu kökenden doğan fikirler daha
sonra “yönetim düşüncesinde İnsan İlişkileri Yaklaşımı” adıyla geliştirilmiş ve
1950’lere gelindiğinde örgüt araştırmalarında güçlü bir örgütsel davranış hattının
oluşmasını sağlamıştır.
Psikolojik kökenin temsilcisi Roethlisberger, Dickson, Mayo, Barnard gibi isimler
Taylor ve Fayol’un yönetim ilkelerine temel oluşturan hedefleri yani etkinlik ve
verimlilik arayışlarını sürdürmüşlerdir. Ancak bu hedeflere ulaşmada insanın rolüne
odaklanırlar. “Örgüt yapısı içinde insan sadece rasyonel davranışlar mı sergiler?”
sorusunu ele alan araştırmaların sonuçları şöyle özetlenebilir
Soru 29
Örgüt kuramı bilim dalında özellikle bilginin doğasıyla ilgili varsayımların geliştirildiği, bilimsel bilgi üretme yöntemlerinin artık belirlendiği, sosyal bilimlerle doğa bilimlerinin kesin bir biçimde birbirinden ayrıldığı ve örgüt araştırmalarında çok farklı kavramsal çerçevelerin ve kuramsal bakış açılarının olduğunu ispatlayan tarihsel evre aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Birinci evre
B
İkinci evre
C
Üçüncü evre
D
Dördüncü evre
E
Beşinci evre
Açıklama:
ÜÇÜNCÜ EVRE
Koşul Bağımlılık Kuramı’nın örgütleri açıklamaya dönük tek kuram olduğu yönündeki
“uzlaşma” hâli, 1970’lerle birlikte bozulmuştur. Koşul Bağımlılık Kuramı,
özellikle bilginin doğasına ilişkin varsayımı ve bilimsel bilgi üretme yöntemleri açısından
eleştirilmiş ve örgüt araştırmalarına kaynaklık edecek tek kuram olmadığı
vurgulanmaya başlanmıştır (Burrell ve Morgan, 1979). Bu dönemde, sosyal olgularda
neden-sonuç ilişkilerini belirlemeyi ve genel-evrensel yasalara ulaşmayı reddeden,
birey ve grupların öznel durumlarını örgüt araştırmalarının merkezine alan,
sosyal bilimler ile doğa bilimlerinin birbirinden kesin olarak farklı olduklarını ve bu
nedenle farklı araştırma yöntemleri ile ele alınmaları gerektiğini, örgüt araştırmalarında
çok farklı kavramsal çerçevelerin ve kuramsal bakış açılarının olabileceğini
savunan bir dizi çalışma kaleme alınmıştır. Bu araştırmalarla birlikte, 1970’lerin sonuna
gelindiğinde örgüt kuramı alanında tek bir kuram arayışından hızla uzaklaşılmış,
yepyeni araştırma soruları ile “çok bakış açılı” bir bilim alanı geliştirilmeye çalışılmıştır.
Örgütlerarası ilişkileri, güç ve bağımlılık ilişkilerini, örgüt topluluklarının
ve örgütsel alanların dinamiğini vb. ele alan yeni araştırma soruları ve dayandıkları
analiz düzeyleri, örgütsel davranış ile örgüt kuramı arasındaki ayırımı iyiden iyiye
belirginleştirmiş, örgüt kuramı alanı daha net bir çerçeveye kavuşmuştur.
Koşul Bağımlılık Kuramı’nın örgütleri açıklamaya dönük tek kuram olduğu yönündeki
“uzlaşma” hâli, 1970’lerle birlikte bozulmuştur. Koşul Bağımlılık Kuramı,
özellikle bilginin doğasına ilişkin varsayımı ve bilimsel bilgi üretme yöntemleri açısından
eleştirilmiş ve örgüt araştırmalarına kaynaklık edecek tek kuram olmadığı
vurgulanmaya başlanmıştır (Burrell ve Morgan, 1979). Bu dönemde, sosyal olgularda
neden-sonuç ilişkilerini belirlemeyi ve genel-evrensel yasalara ulaşmayı reddeden,
birey ve grupların öznel durumlarını örgüt araştırmalarının merkezine alan,
sosyal bilimler ile doğa bilimlerinin birbirinden kesin olarak farklı olduklarını ve bu
nedenle farklı araştırma yöntemleri ile ele alınmaları gerektiğini, örgüt araştırmalarında
çok farklı kavramsal çerçevelerin ve kuramsal bakış açılarının olabileceğini
savunan bir dizi çalışma kaleme alınmıştır. Bu araştırmalarla birlikte, 1970’lerin sonuna
gelindiğinde örgüt kuramı alanında tek bir kuram arayışından hızla uzaklaşılmış,
yepyeni araştırma soruları ile “çok bakış açılı” bir bilim alanı geliştirilmeye çalışılmıştır.
Örgütlerarası ilişkileri, güç ve bağımlılık ilişkilerini, örgüt topluluklarının
ve örgütsel alanların dinamiğini vb. ele alan yeni araştırma soruları ve dayandıkları
analiz düzeyleri, örgütsel davranış ile örgüt kuramı arasındaki ayırımı iyiden iyiye
belirginleştirmiş, örgüt kuramı alanı daha net bir çerçeveye kavuşmuştur.
Soru 30
Örgü kuramı bilim dalında temel tartışma konuları vardır. Birbirinden bağımsız olan bu tartışma konularından birincisi tüm sosyal bilimlerde en temel tartışma olan aktör-yapı tartışmasıdır. Örgüt kuramındaki bu tartışmanın aşağıdakilerden hangisinin alanına girmektedir?
Seçenekler
A
Örgüt-bağımsız değişken tartışmaları
B
Örgüt-yaklaşım tartışmaları
C
Örgüt-insan tartışmaları
D
Örgüt-çevre tartışmaları
E
Örgüt-kaynak tartışmaları
Açıklama:
ÖRGÜT-ÇEVRE TARTIŞMALARI
Örgüt-çevre tartışmalarının temelini sosyal bilimlerin en temel tartışmalarından
birisi olan aktör-yapı tartışması oluşturmaktadır (Giddens, 2005). Aktör-yapı
ikilemi aktörlerin davranışlarının ne kadarının yapı tarafından sınırlandırıldığı
konusunda ortaya çıkmaktadır. Burada aktörlerden kasıt belli amaçlarla çeşitli
eylemlerde bulunan birey veya örgütler olabilir. Yapı ise genellikle belli bir biçime
ve düzene sahip toplumsal davranış örüntülerini, örneğin örgütler açısından çevreyi
ifade etmektedir. Sosyal analizlerde aktörü öne çıkaran yaklaşımlar toplumsal
yapıların belli amaçlar peşindeki aktörler tarafından oluşturulduğunu iddia ederlerken,
yapıyı öne çıkaran yaklaşımlar ise aktörlerin eylemlerinin toplumsal yapılar
tarafından sınırlandırıldığını, aktörlerin ancak bu sınırlamalar çerçevesinde
eylemde bulunabilen edilgen unsurlar olduklarını savunmaktadırlar.
Örgüt-çevre tartışmalarının temelini sosyal bilimlerin en temel tartışmalarından
birisi olan aktör-yapı tartışması oluşturmaktadır (Giddens, 2005). Aktör-yapı
ikilemi aktörlerin davranışlarının ne kadarının yapı tarafından sınırlandırıldığı
konusunda ortaya çıkmaktadır. Burada aktörlerden kasıt belli amaçlarla çeşitli
eylemlerde bulunan birey veya örgütler olabilir. Yapı ise genellikle belli bir biçime
ve düzene sahip toplumsal davranış örüntülerini, örneğin örgütler açısından çevreyi
ifade etmektedir. Sosyal analizlerde aktörü öne çıkaran yaklaşımlar toplumsal
yapıların belli amaçlar peşindeki aktörler tarafından oluşturulduğunu iddia ederlerken,
yapıyı öne çıkaran yaklaşımlar ise aktörlerin eylemlerinin toplumsal yapılar
tarafından sınırlandırıldığını, aktörlerin ancak bu sınırlamalar çerçevesinde
eylemde bulunabilen edilgen unsurlar olduklarını savunmaktadırlar.
Soru 31
"Belli bir olguyu, olgu kümesini ya da durumu, bağıntı ve ilişkileriyle açıklamaya çalışan kavramsal sistem; bilgiyi düzenleyerek ve basitleştirerek karmaşık sosyal dünyayı daha anlaşılır hâle getiren birbiriyle bağlantılı düşünceler sistemi" şeklinde tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kavram
B
Kuram
C
Kanun
D
İdeoloji
E
Ontoloji
Açıklama:
Öğrencilerin kuram olgusunu öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Kuram (Teori): Belli bir olguyu, olgu kümesini ya da durumu, bağıntı ve ilişkileriyle açıklamaya çalışan kavramsal sistem; bilgiyi düzenleyerek ve basitleştirerek karmaşık sosyal dünyayı daha anlaşılır hâle getiren, birbiriyle bağlantılı düşünceler sistemi.
Kuram (Teori): Belli bir olguyu, olgu kümesini ya da durumu, bağıntı ve ilişkileriyle açıklamaya çalışan kavramsal sistem; bilgiyi düzenleyerek ve basitleştirerek karmaşık sosyal dünyayı daha anlaşılır hâle getiren, birbiriyle bağlantılı düşünceler sistemi.
Soru 32
"Belli bir amacı gerçekleştirmek üzere kurulan, belli bir yapıya ve devamlılığa sahip sosyal ilişki biçimi" şeklinde tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Örgüt
B
Kurum
C
İşletme
D
Kamu kurumu
E
Şirket
Açıklama:
Örgüt kavramı belli bir amacı gerçekleştirmek üzere kurulan, belli bir yapıya ve devamlılığa sahip sosyal ilişki biçimi şeklinde tanımlanmaktadır.
Soru 33
Belli bir olguyu, olgu kümesini ya da durumu, bağıntı ve ilişkileriyle açıklamaya çalışan kavramsal sisteme ne ad verilir?
Seçenekler
A
Paradigma
B
Örgüt
C
Kuram
D
İşlev
E
Önerme
Açıklama:
Kuram veya teori belli bir olguyu, olgu kümesini ya da durumu, bağıntı ve ilişkileriyle açıklamaya çalışan kavramsal sistem şeklinde tanımlanabilmektedir.
Soru 34
Aşağıdakilerden hangisi örgütlerin faaliyetlerini sürdürürken çeşitli çevresel faktörlerle olan ilişkilerini nasıl kurguladıklarını ve yönettiklerini açıklamak üzere geliştirilmiş önermeler bütününden oluşan araştırma alanını ifade etmektedir?
Seçenekler
A
Yönetim
B
Strateji
C
Kamu yönetimi
D
Örgüt kuramı
E
Organizasyon
Açıklama:
Örgüt kuramı örgütlerin faaliyetlerini sürdürürken çeşitli çevresel faktörlerle olan ilişkilerini nasıl kurguladıklarını ve yönettiklerini açıklamak üzere geliştirilmiş önermeler bütününden oluşan araştırma alanıdır.
Soru 35
Örgüt kuramı alanında bir araştırmanın bağımlı değişkeninin örgüt-içi, örgütler-üstü veya örgütlerarası olmak üzere hangi bağlamda ele alındığı o araştırmanın hangi özelliğiyle ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Analiz birimi
B
Araştırma amacı
C
Araştırma sorusu
D
Analiz düzeyi
E
Analiz oranı
Açıklama:
Analiz düzeyi bir araştırmanın bağımlı değişkeninin örgüt-içi, örgütler-üstü veya örgütlerarası hangi bağlamda ele alındığını ifade etmektedir.
Soru 36
Bir araştırmanın, bulgularına ulaşmak için üzerinde çalıştığı insan, grup, olay, kurum, vb. en temel birimi hangi kavramla ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Analiz sıklığı
B
Analiz süresi
C
Analiz oranı
D
Analiz düzeyi
E
Analiz birimi
Açıklama:
Bir araştırmanın, bulgularına ulaşmak için üzerinde çalıştığı insan, grup, olay, kurum, vb. en temel birimi analiz birimi şeklinde ifade edilmektedir.
Soru 37
Örgüt kuramlarının doğuşu ve tarihsel gelişiminde ilk evre hangidir?
Seçenekler
A
Farklı disiplinlerde ve uygulamada örgütler ve yönetim üzerine yapılan çeşitli çalışmalar.
B
Örgüt kuramının bir çalışma alanı olarak belirginleşmesi ve Koşul Bağımlılık Kuramı etrafındaki geçici uzlaşma.
C
Örgüt kuramlarında çeşitlenme.
D
Çeşitlenmeyle birlikte bütünleştirme çabalarının artması.
E
Sistem yaklaşımı üzerinde nihai uzlaşma.
Açıklama:
Örgüt kuramı alanının doğuşu ve tarihsel gelişiminde ilk evre 1800’lerin sonlarından 1950’lerin başına kadar, farklı disiplinlerde ve uygulamada örgütler ve yönetim üzerine yapılan çeşitli çalışmalar şeklinde gerçekleşen evredir.
Farklı disiplinlerde ve uygulamada örgütler ve yönetim üzerine yapılan çeşitli çalışmalar.
Farklı disiplinlerde ve uygulamada örgütler ve yönetim üzerine yapılan çeşitli çalışmalar.
Soru 38
Örgüt kuramı alanında belli amaçlarla eylemde bulunan bireyler veya örgütler hangi kavramla ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Aktör
B
Yapı
C
Sistem
D
Uzman
E
Çalışan
Açıklama:
Örgüt kuramı alanında aktör belli amaçlarla eylemde bulunan bireyler veya örgütler şeklinde ifade edilmektedir.
Soru 39
Bir bilimsel ve meta fiziksel inançlar kümesinin oluşturduğu, içinde bilimsel kuramların test edilebildiği, değerlendirilebildiği ve eğer gerekirse yenilenebildiği kuramsal bir çerçeve hangi kavramla ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Kuram
B
Teorem
C
Paradigma
D
Sistem
E
Önerme
Açıklama:
Paradigma bir bilimsel ve meta fiziksel inançlar kümesinin oluşturduğu, içinde bilimsel kuramların test edilebildiği, değerlendirilebildiği ve eğer gerekirse yenilenebildiği kuramsal bir çerçevedir.
Soru 40
Hangi anlayışta sistemi oluşturan unsurların her birinin değerinin sisteme olan katkıları oranında olduğunu kabul edilmektedir?
Seçenekler
A
İşlevselci
B
Belirlenimci
C
İradeci
D
Yorumsamacı
E
Yapılandırmacı
Açıklama:
Sistemi oluşturan unsurların her birinin değerinin sisteme olan katkıları oranında olduğunu kabul eden anlayış işlevselci anlayıştır.
İşlevselci
İşlevselci
Soru 41
Yönetim ve organizasyon alanında araştırma çabalarının yöneticilerin günlük sorunlarını çözmesi gerektiğine dayanan anlayış hangisidir?
Seçenekler
A
Eleştirel paradigma
B
Yorumsamacılık
C
Bilimcilik
D
Yönetimcilik
E
Belirlenimcilik
Açıklama:
Yönetimcilik yönetim ve örgüt araştırmaları alanında üretilen bilginin daha çok yöneticilerin ihtiyaçlarına ve onların sorunlarını çözme amacına yönelik olması gerektiğini düşünen yaklaşımdır.
Soru 42
İktisat ve strateji alanında son yıllarda geliştirilen en önemli kuramlardan biri olan oyun kuramının 1994 yılında iktisat alanında Nobel Ödülü almış kuramcısı John Nash’in hayatını anlatan film aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Zindan Adası
B
Deli ve Dahi
C
Başlangıç
D
Akıl Oyunları
E
Enigma
Açıklama:
Öğrencilerin Kuram olgusu hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
4 Oscar Ödüllü Akıl Oyunları (2001) filmi, iktisat ve strateji alanında son yıllarda geliştirilen en önemli kuramlardan biri olan oyun kuramının 1994 yılında iktisat alanında Nobel Ödülü almış kuramcısı John Nash’in hayatını anlatmaktadır.
4 Oscar Ödüllü Akıl Oyunları (2001) filmi, iktisat ve strateji alanında son yıllarda geliştirilen en önemli kuramlardan biri olan oyun kuramının 1994 yılında iktisat alanında Nobel Ödülü almış kuramcısı John Nash’in hayatını anlatmaktadır.
Soru 43
Aşağıdakilerden hangisi doğa bilimlerinde gözlenen bir olgunun gerçekleşmesiyle ilgili tamamen ispatlanmış bir durumu ifade eder?
Seçenekler
A
Tez
B
Kuram
C
Nazariye
D
Bilgi
E
Kanun
Açıklama:
Öğrencilerin Kanun olgusu hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Kanun, genellikle doğa bilimlerinde gözlenen bir olgunun gerçekleşmesiyle ilgili tamamen ispatlanmış bir durumu ifade eder.
Kanun, genellikle doğa bilimlerinde gözlenen bir olgunun gerçekleşmesiyle ilgili tamamen ispatlanmış bir durumu ifade eder.
Soru 44
Aşağıdakilerden hangisi 1950 öncesi yönetim yaklaşımını besleyen “idari köken”den gelen ve Taylorizmin devamı/tamamlayıcısı olan Yönetim Süreci Yaklaşımı’nı geliştirmiştir?
Seçenekler
A
Woodrow Wilson
B
Henry Fayol
C
Elton Mayo
D
Chester Barnard
E
Philip Selznick
Açıklama:
Öğrencilerin yönetim kuramcıları hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
1950 öncesi yönetim yaklaşımını besleyen “idari köken”den gelen diğer bir önemli isim de H. Fayol’dur.
Fayol, Taylorizmin devamı ve tamamlayıcısı olan Yönetim Süreci Yaklaşımı’nı geliştirmiştir.
1950 öncesi yönetim yaklaşımını besleyen “idari köken”den gelen diğer bir önemli isim de H. Fayol’dur.
Fayol, Taylorizmin devamı ve tamamlayıcısı olan Yönetim Süreci Yaklaşımı’nı geliştirmiştir.
Soru 45
Aşağıdakilerden hangisi Henry Fayol'un yöneticilere, yönetim sürecini yerine getirirken uymalarını önerdiği 14 ilkeden biri değildir?
Seçenekler
A
Rekabet Edebilirlik
B
Birlik ve Beraberlik Ruhu
C
İnisiyatif Alma
D
Hakkaniyet
E
Personel Devamlılığı
Açıklama:
Öğrencilerin Fayol'un yöneticilere, yönetim sürecini yerine getirirken uymalarını önerdiği 14 ilkeyi öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Fayol yöneticilere, yönetim sürecini yerine getirirken uymalarını önerdiği 14 ilke belirlemiştir (iş bölümü, otorite, disiplin-gözetim, kumanda birliği, yürütme birliği, genel çıkarların özel çıkarlara üstünlüğü, personel ücretleri, merkeziyet, hiyerarşi, düzen, hakkaniyet, eşitlik, personel devamlılığı, inisiyatif, birlik ve beraberlik ruhu)
Fayol yöneticilere, yönetim sürecini yerine getirirken uymalarını önerdiği 14 ilke belirlemiştir (iş bölümü, otorite, disiplin-gözetim, kumanda birliği, yürütme birliği, genel çıkarların özel çıkarlara üstünlüğü, personel ücretleri, merkeziyet, hiyerarşi, düzen, hakkaniyet, eşitlik, personel devamlılığı, inisiyatif, birlik ve beraberlik ruhu)
Soru 46
Nesnelerin veya olayların anlamlarının kendi özlerinde var olan bir özellik olmayıp onu yorumlayanlarca ortaya çıkartıldığını kabul eden yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İşlevselci Yaklaşım
B
Yorumsamacı Yaklaşım
C
Belirlenimci Yaklaşım
D
İradeci Yaklaşım
E
Yapısalcı Yaklaşım
Açıklama:
Öğrencilerin Örgüt-Çevre tartışmaları hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Yorumsamacılık: Nesnelerin veya olayların anlamlarının kendi özlerinde var olan bir özellik olmayıp onu yorumlayanlarca ortaya çıkartıldığını kabul eden yaklaşım.
Yorumsamacılık: Nesnelerin veya olayların anlamlarının kendi özlerinde var olan bir özellik olmayıp onu yorumlayanlarca ortaya çıkartıldığını kabul eden yaklaşım.
Soru 47
Birbiriyle etkileşim içerisinde bulunan parçalardan oluşan sistemin, kendisini oluşturan ögelerden üstün ve onlara egemen olduğunu, sistemin yapısının bu ögeler arasındaki ilişkilerden çıkarılabileceğini kabul eden yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yapısalcı Yaklaşım
B
İradeci Yaklaşım
C
Belirlenimci Yaklaşım
D
Yorumsamacı Yaklaşım
E
İşlevselci Yaklaşım
Açıklama:
Öğrencilerin Örgüt-Çevre tartışmaları hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Yapısalcılık: Birbiriyle etkileşim içerisinde bulunan parçalardan oluşan sistemin, kendisini oluşturan ögelerden üstün ve onlara egemen olduğunu, sistemin yapısının bu ögeler arasındaki ilişkilerden çıkarılabileceğini kabul eden yaklaşım.
Yapısalcılık: Birbiriyle etkileşim içerisinde bulunan parçalardan oluşan sistemin, kendisini oluşturan ögelerden üstün ve onlara egemen olduğunu, sistemin yapısının bu ögeler arasındaki ilişkilerden çıkarılabileceğini kabul eden yaklaşım.
Soru 48
Evrendeki her olay ve olgunun nedensellik zinciri çerçevesinde belirli kanunlar ya da kurallara bağlı olarak meydana geldiğini, doğada bulunan her şeyin birbirine kırılmaz bir neden-sonuç zinciriyle bağlı bulunduğunu kabul eden anlayış aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yorumsamacılık
B
Yapısalcılık
C
İşlevselcilik
D
Belirlenimcilik
E
İradecilik
Açıklama:
Öğrencilerin Örgüt-Çevre tartışmaları hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Belirlenimcilik: Evrendeki her olay ve olgunun nedensellik zinciri çerçevesinde belirli kanunlar ya da kurallara bağlı olarak meydana geldiğini, doğada bulunan her şeyin birbirine kırılmaz bir neden-sonuç zinciriyle bağlı bulunduğunu kabul eden anlayış.
Belirlenimcilik: Evrendeki her olay ve olgunun nedensellik zinciri çerçevesinde belirli kanunlar ya da kurallara bağlı olarak meydana geldiğini, doğada bulunan her şeyin birbirine kırılmaz bir neden-sonuç zinciriyle bağlı bulunduğunu kabul eden anlayış.
Soru 49
Aşağıdakilerden hangisi Bir bilimsel ve meta fiziksel inançlar kümesinin oluşturduğu, içinde bilimsel kuramların test edilebildiği, değerlendirilebildiği ve eğer gerekirse yenilenebildiği kuramsal bir çerçeveyi ifade eder?
Seçenekler
A
Düşünce Sistemi
B
İdeoloji
C
Kuram
D
Nazariye
E
Paradigma
Açıklama:
Öğrencilerin paradigma olgusu hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Paradigma: Bir bilimsel ve meta fiziksel inançlar kümesinin oluşturduğu, içinde bilimsel kuramların test edilebildiği, değerlendirilebildiği ve eğer gerekirse yenilenebildiği kuramsal bir çerçeve.
Paradigma: Bir bilimsel ve meta fiziksel inançlar kümesinin oluşturduğu, içinde bilimsel kuramların test edilebildiği, değerlendirilebildiği ve eğer gerekirse yenilenebildiği kuramsal bir çerçeve.
Soru 50
Varlık ya da varoluş ile bunların temel kategorilerini araştıran, gerçekliğin yapısını ve doğasını açıklamaya çalışan felsefî disiplin aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ontoloji
B
Etnoloji
C
Etimoloji
D
Fenomenoloji
E
Etoloji
Açıklama:
Öğrencilerin bilim felsefesinin temel kavramlarını öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Ontoloji: Varlık ya da varoluş ile bunların temel kategorilerini araştıran, gerçekliğin yapısını ve doğasını açıklamaya çalışan felsefî disiplindir.
Ontoloji: Varlık ya da varoluş ile bunların temel kategorilerini araştıran, gerçekliğin yapısını ve doğasını açıklamaya çalışan felsefî disiplindir.
Soru 51
İnsan davranışlarını, içinde yaşadıkları çalışma ortamlarında ele alan ve bireyin örgütten ne şekilde etkilenerek davranış değişikliği gösterdiğini inceleyen araştırma alanı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Örgütsel Davranış
B
Örgüt Kuramları
C
Klasik Kuram
D
Modern Kuram
E
Rekabet Kuramı
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 52
Örgüt kuramının bir çalışma alanı olarak belirginleştiği ve Koşul Bağımlılık Kuramı etrafında geçici uzlaşmanın sağlandığı ikinci evre olarak adlandırılan dönem aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
1950-1979
B
1970-1990
C
1990-2000
D
2000-2005
E
2005-2010
Açıklama:
Örgüt kuramı çalışma alanının sınırlarını ayırt edebileceksiniz.
Koşul Bağımlılık Kuramı, geliştirildiği 1960’lı yıllardan önceki psikoloji kökenli bakış açısına ek olarak “örgütlerin yönetimi meselesini anlamak için onları, içinde bulundukları çevrenin koşulları ile birlikte ele almayı” salık veren sosyolojik bakış açısını getirmiştir. Koşul Bağımlılık Kuramı’nın bu yeni yaklaşımı, örgütsel davranış ile örgüt kuramı veya mikro ile makro çalışmaların birbirinden ayrılmasını ve hatta davranışçıların alandaki baskın konumunun dengelenmesini sağlamıştır.
Koşul Bağımlılık Kuramı, geliştirildiği 1960’lı yıllardan önceki psikoloji kökenli bakış açısına ek olarak “örgütlerin yönetimi meselesini anlamak için onları, içinde bulundukları çevrenin koşulları ile birlikte ele almayı” salık veren sosyolojik bakış açısını getirmiştir. Koşul Bağımlılık Kuramı’nın bu yeni yaklaşımı, örgütsel davranış ile örgüt kuramı veya mikro ile makro çalışmaların birbirinden ayrılmasını ve hatta davranışçıların alandaki baskın konumunun dengelenmesini sağlamıştır.
Soru 53
Bir araştırmanın, bulgularına ulaşmak için üzerinde çalıştığı insan, grup, olay, kurum vb. en temel birimi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Analiz Birimi
B
Analiz Düzeyi
C
Örgütsel Davranış
D
Örgüt Kuramı
E
Araştırma Sorusu
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 54
Aşağıdakilerden hangisi bir örgütü oluşturan boyutlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Hedef ve stratejiler
B
Yoğunluk
C
Üyeler
D
Büyüklük
E
Kültür
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 55
Doğal ve sosyal hayattaki olayların gerçekleşme biçimlerini anlamaya, düzenliliklerini keşfetmeye yönelik açıklamaları ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kuram
B
Örgüt
C
Yönetim
D
İşletme
E
Rekabet
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 56
Gerçekçilik ve nominalizm aşağıdakilerden hangisiyle daha çok ilişkili kavramlardır?
Seçenekler
A
Ontoloji
B
Epistemoloji
C
Metodoloji
D
Fenomenoloji
E
Sosyoloji
Açıklama:
Örgüt kuramı alanındaki temel tartışma konularını sıralayabileceksiniz.
Soru 57
Aşağıdakilerden hangisi örgütler-arası düzeye odaklanan bir örgüt kuramıdır?
Seçenekler
A
İktisadi Örgüt Kuramları
B
Kaynak Bağımlılığı Kuramı
C
Örgütsel Ekoloji Kuramı
D
Yeni Kurumsal Kuram
E
Koşul Bağımlılık Kuramı
Açıklama:
Örgüt kuramlarının doğuşunu ve tarihsel gelişimini açıklayabileceksiniz.
Soru 58
“İyi bir teoriden daha pratik hiçbir şey yoktur” sözü aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?
Seçenekler
A
Talcot Parsons
B
Philip Selznick
C
Paul J. DiMaggio
D
Kurt Lewin
E
Charles Perrow
Açıklama:
Örgüt kuramı alanındaki temel tartışma konularını sıralayabileceksiniz.
Soru 59
Aşağıdakilerden hangisi örgüt kuramlarının yoğun olarak ilişkili olduğu disiplinlerden biri değildir?
Seçenekler
A
Antropoloji
B
Sosyoloji
C
Psikoloji
D
İktisat
E
Felsefe
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 60
Sistemi oluşturan unsurların her birinin değerinin sisteme olan katkıları oranında olduğunu kabul eden anlayış aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Belirlenimcilik
B
İradecilik
C
İşlevselcilik
D
Yapısalcılık
E
Yorumsamacılık
Açıklama:
Örgüt kuramı alanındaki temel tartışma konularını sıralayabileceksiniz.
Soru 61
Aşağıdaki örgüt kuramlarından hangisi, araştırma niyeti açısından yalnızca bilimci pozisyonda yer alan örgüt kuramlarından birisidir?
Seçenekler
A
Kaynak Bağımlılığı Kuramı
B
Koşul Bağımlılığı Kuramı
C
İktisadi Örgüt Kuramları
D
Örgütsel Ekoloji Kuramı
E
Postmodern Örgüt Kuramı
Açıklama:
Örgüt kuramı alanındaki temel tartışma konularını sıralayabileceksiniz.
Soru 62
Doğa bilimlerinde gözlenen bir olgunun gerçekleşmesiyle ilgili tamamen ispatlanmış bir durumu ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kuram
B
Hipotez
C
Teori
D
Çerçeve
E
Kanun
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 63
Aşağıdakilerden hangisi örgüt kuramının gelişiminde 1. Evrede etkili olan sosyoloji kökenli kuramcılardan birisidir?
Seçenekler
A
Frederick W. Taylor
B
Philip Selznick
C
Chester Barnard
D
Fritz Roethlisberger
E
Lyndall Urwick
Açıklama:
Örgüt kuramlarının doğuşunu ve tarihsel gelişimini açıklayabileceksiniz.
Soru 64
”Üzüm üzüme baka baka kararır” atasözü hangi örgüt kuramını akla getirmektedir?
Seçenekler
A
Koşul Bağımlılık Kuramı
B
Yeni Kurumsal Kuram
C
İşlem Maliyeti Kuramı
D
Postmodern Örgüt Kuramı
E
Vekalet Kuramı
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 65
Örgüt kuramlarının gelişim evrelerinden ikincisinde ortaya çıkan ve örgütsel davranış ile örgüt kuramı çalışmalarının birbirinden ayrılmasını sağlayan kuram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Örgütsel Ekoloji Kuramı
B
Yeni Kurumsal Kuram
C
İşlem Maliyeti Kuramı
D
Postmodern Örgüt Kuramı
E
Koşul Bağımlılık Kuramı
Açıklama:
Örgüt kuramlarının doğuşunu ve tarihsel gelişimini açıklayabileceksiniz.
Soru 66
Örgütlerdeki birey ve grup davranışlarını inceleyen ve daha sonra İnsan İlişkileri Yaklaşımı adıyla gelişen davranışçı çalışmaların yer aldığı “psikolojik” köken hangi evrenin referans noktalarından birisidir?
Seçenekler
A
1. Evre
B
2. Evre
C
3. Evre
D
4. Evre
E
5. Evre
Açıklama:
Örgüt kuramlarının doğuşunu ve tarihsel gelişimini açıklayabileceksiniz.
Soru 67
“Örgütsel konuları araştıranlar, bu işi ne için ya da kimin için yaparlar?” sorusu hangi tartışma alanına yönelik bir sorudur?
Seçenekler
A
Örgüt-çevre tartışmaları
B
Bilimcilik-yönetimcilik tartışmaları
C
Paradigma tartışmaları
D
Belirlenimcilik-iradecilik tartışmaları
E
Pozitivizm- ‘anti-pozitivizm’ tartışmaları
Açıklama:
Örgüt kuramı alanındaki temel tartışma konularını sıralayabileceksiniz.
Soru 68
“Bilgi nedir?” sorusuna cevap bulmaya çalışan felsefi disiplinin adı nedir?
Seçenekler
A
Ontoloji
B
Gerçekçilik
C
Nominalizm
D
Pozitivizm
E
Epistemoloji
Açıklama:
Örgüt kuramı alanındaki temel tartışma konularını sıralayabileceksiniz.
Soru 69
Aşağıdaki örgüt kuramlarından hangisi örgüt-çevre ilişkisi açısından “iradeci” değildir?
Seçenekler
A
Kaynak Bağımlılık
B
İktisadi Kuramlar
C
Postmodern Örgüt Kuramı
D
Koşul Bağımlılık
E
Eleştirel Yönetim Çalışmaları
Açıklama:
Örgüt kuramlarının doğuşunu ve tarihsel gelişimini açıklayabileceksiniz.
Soru 70
"Nominalist ve Anti-pozitivist" paradigmaya dayanan örgüt kuramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kaynak Bağımlılık
B
İktisadi Kuramlar
C
Koşul Bağımlılık
D
Eleştirel Yönetim Çalışmaları
E
Postmodern Örgüt Kuramı
Açıklama:
Örgüt kuramlarının doğuşunu ve tarihsel gelişimini açıklayabileceksiniz.
Soru 71
Bir araştırma konusunun temel aktörünün veya aktörlerinin kimler olduğunu aşağıdaki kavramlardan hangisi inceler?
Seçenekler
A
Analiz birimi
B
Ontoloji
C
Analiz düzeyi
D
Paradigma
E
Epistemoloji
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 72
Örgüt kuramı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?
Seçenekler
A
Örgüt kuramı, sosyal bilimler alanındaki temel tartışma konularını, düşünce okullarını ve yaşanan değişimleri neredeyse bütünüyle yansıtan bir hızla gelişmiştir.
B
Örgüt kuramı alanının psikoloji, sosyoloji, ekonomi, felsefe, tarih ve edebiyat alanlarıyla yoğun ilişkisi bulunmaktadır.
C
Örgüt kuramı alanının doğa bilimlerinden farklılık göstermesinin en önemli nedeni, örgütlerin davranışlarının ardındaki belli düzenlilikleri tespit etme kaygısı taşımamasıdır.
D
Örgüt kuramı örgütlerin hayatta kalabilmek ve çeşitli hedeflere ulaşabilmek için teknoloji, rakipler, devlet vb. çevresel faktörler karşısında sahip oldukları kaynakları nasıl örgütlediklerini inceler.
E
Örgüt kuramı örgütlerin davranışlarını anlamaya ve açıklamaya çalışan bir sosyal bilim alanıdır.
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 73
Örgüt kuramı araştırmaları hangi analiz düzey(ler)inde gerçekleştirilmektedir?
Seçenekler
A
Mikro, örgütler-arası
B
Örgüt, örgütler-arası, örgütler-üstü
C
Örgüt, örgüt-içi
D
Macro, örgüt-içi
E
Örgüt
Açıklama:
Örgüt kuramı çalışma alanının sınırlarını ayırt edebileceksiniz.
Soru 74
Örgütlerin sosyal hayatta kendilerine duyulan ihtiyacı arttıran özelliklerine ilişkin aşağıda verilen önermelerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Örgütler uzun vadede hayatta kalma becerisine sahip olma bağlamında durağandır.
B
Örgütler, belli prosedürlere bağlı olarak ne zaman ne yapacaklarının belli olması bağlamında güvenilirdir.
C
Örgütler, etkinlikleri sürekli kayıt altında alındığından geliştirilmeye açıktır.
D
Örgütsel süreçlerin sürekli olarak kayıt altına alınması örgütleri hesap verebilir kılmaktadır.
E
Örgütsel süreçlerin, sürekli olarak çevresel koşullardan etkilenmesi örgütleri değişken kılmaktadır.
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 75
Kuramların, gündelik hayattaki en temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Geleceğe yönelik tahminlerde bulunma
B
Yaşamını sürdürme
C
Farklı durumlara uyum sağlama
D
Geleceği planlama
E
İçinde yaşadığı dünyayı tanıma
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 76
Örgütlerdeki bürokratikleşme, merkezileşme veya uzmanlaşma gibi yapısal boyutları inceleyen araştırmaların analiz düzeyi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Birey
B
Birim
C
Örgüt
D
Örgütler arası
E
Örgütler üstü
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 77
İdari köken temsilcileri arasında yer alan ve Bilimsel Yönetim Yaklaşımı’nı geliştiren uygulamacı hangisidir?
Seçenekler
A
Taylor
B
Urwick
C
Fayol
D
Gulick
E
Mooney
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 78
Weber’in geliştirdiği bürokrasi kuramını diğer yaklaşımlardan ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Etkililik ve verimliliği temel alması
B
İnsan unsuruna odaklanması
C
Örgütleri anlamaya ve açıklamaya çalışması
D
Örgütü, sosyal bir sistem olarak ele alması
E
Ana hareket noktası olarak rasyonelliği alması
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 79
Aşağıdakilerden hangisi Üçüncü Evrede ortaya çıkan örgüt kuramlarından biri değildir?
Seçenekler
A
Kaynak Bağımlılığı Kuramı
B
Örgütsel Ekoloji Kuramı
C
İşlem Maliyeti Kuramı
D
Koşul Bağımlılık Kuramı
E
Kurumsal Kuram
Açıklama:
Örgüt kuramı çalışma alanının sınırlarını ayırt edebileceksiniz.
Soru 80
I. Nominalizm, insandan bağımsız bir gerçekliğin olmadığını savunmaktadır.II. Gerçekçilik, gerçeğin insanlar tarafından sosyal olarak inşa edildiğini savunmaktadır. III. Pozitivizm, doğru bilginin, araştırmacının bakış açısına göre farklılaşabileceğini savunmaktadır.IV. Etkileşimcilik gerçekliğin insandan insana değişebileceğini savunmaktadır.Örgüt kuramı alanındaki paradigma tartışmalarının çerçevesini oluşturan kavramlara ilişkin yukarıdaki açıklamalardan hangileri yanlıştır?
Seçenekler
A
I ve III
B
I ve IV
C
II ve III
D
II ve IV
E
III ve IV
Açıklama:
Örgüt kuramı alanındaki temel tartışma konularını sıralayabileceksiniz.
Soru 81
1970’lerin sonunda ortaya çıkan “kuram geliştirme” eğiliminin öncelikli amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Örgütsel meseleleri sadece anlamak ve açıklamak
B
Yöneticilerin sorunlarına çözüm üretmek
C
İnsanlar tarafından sosyal olarak inşa edilen gerçeklikleri belirlemek
D
Uygulamacıların deneyimlerine dayalı ilkeler geliştirmek
E
Yönetsel uygulamaları sorgulamak
Açıklama:
Örgüt kuramı alanındaki temel tartışma konularını sıralayabileceksiniz.
Soru 82
Örgütün çevresini, örgütlerin hem etkilediği hem de etkilendiği, sosyal olarak inşa edilmiş kurumsal bir çevre olarak tanımlayan yeni kurumsal kuramın örgüt-çevre anlayışını aşağıdakilerden hangisi yansıtmaktadır?
Seçenekler
A
Yorumsamacı
B
Yapılanmacı
C
İradeci
D
Belirlenimci
E
İşlevselci
Açıklama:
Örgüt kuramı alanındaki temel tartışma konularını sıralayabileceksiniz.
Soru 83
Toplumsal olgu ve olayların tarihsel bütünlüğü içinde ele alınmadan yalnızca sayısal verilerle incelenemeyeceğini savunan eleştirel kuramın epistemolojik anlayışını yansıtan bakış açısı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Nominalist
B
Gerçekçi
C
Etkileşimci
D
Pozitivist
E
Anti-pozitivist
Açıklama:
Örgüt kuramı alanındaki temel tartışma konularını sıralayabileceksiniz.
Soru 84
Belli bir olguyu, olgu kümesini ya da durumu, bağıntı ve ilişkileriyle açıklamaya çalışan kavramsal sistem; bilgiyi düzenleyerek ve basitleştirerek karmaşık sosyal dünyayı daha anlaşılır hale getiren, birbiriyle bağlantılı düşünceler sistemi.Yukarıda verilen tanım aşağıdakilerden hangisine aittir?
Seçenekler
A
Örgüt Kuramı
B
Kuram
C
Analiz Düzeyi
D
Örgütsel Davranış
E
Analiz Birimi
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 85
Aşağıdakilerden hangisi örgütü oluşturan boyutlardan değildir?
Seçenekler
A
Örgütlenme biçimleri
B
Hedef ve stratejiler
C
Teknolojik imkanlar
D
Çevre ve kültür
E
Yönetim modası
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Yönetim modası
Yönetim modası
Soru 86
Örgütleri anlama konusunda genel olarak araştırmalar yapılmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi araştırılan konular arasında yer almaz.
Seçenekler
A
Örgütlenme biçimlerinin örgütleri oluşturan bireylerin tutum ve davranışlarını nasıl etkilediği
B
Örgütü oluşturan bireylerin kişilik özellikleri ve eylemlerinin örgütlenme biçimlerini nasıl etkilediği
C
Örgütün uluslararası alanda etkilerinin ,ilişkilerinin ne ve nasıl olduğu
D
Örgütlerin performans, başarı ve hayatta kalma konusunda durumları
E
Örgütlerin kültürel, politik, teknolojik vb. çevre unsurları arasındaki karşılıklı etkileri
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Örgütün uluslararası alanda etkilerinin ,ilişkilerinin ne ve nasıl olduğu
Örgütün uluslararası alanda etkilerinin ,ilişkilerinin ne ve nasıl olduğu
Soru 87
Örgüt kuramının bir çalışma alanı olarak belirginleşmesi ve Koşul Bağımlılık Kuramı etrafındaki geçici uzlaşma hangi evrenin özelliğidir?
Seçenekler
A
İkinci evre
B
1800 lere kadar olan evre
C
Birinci evre
D
Dördüncü evre
E
Üçüncü evre
Açıklama:
Örgüt kuramı çalışma alanının sınırlarını ayırt edebileceksiniz.
İkinci evre
İkinci evre
Soru 88
Uzmanlaşma, iş bölümü, planlama ve proglamlamanın etkili yönetimin temelini oluşturduğunu belirten Taylor, bilimsel yönetimin gereklerini dört temel ilkede toplamıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu ilkelerden biridir.
Seçenekler
A
İnsan ve örgüt arasında karşılıklı bağımlı bir bir ilişki vardır
B
Örgüt sosyal bir sistemdir
C
İnsan diğer üretim faktörlerinden farklı olarak yaratıcıdır
D
Her iş için bilimsel yöntem ve ilkeler belirlenmelidir
E
İnsan örgüte psikolojik ve sosyal özelliklerini de beraberinde getirir
Açıklama:
Örgüt kuramlarının doğuşunu ve tarihsel gelişimini açıklayabileceksiniz.
Her iş için bilimsel yöntem ve ilkeler belirlenmelidir
Her iş için bilimsel yöntem ve ilkeler belirlenmelidir
Soru 89
ı. Yönetim Süreci Yaklaşımını geliştirmiştir.ıı. Örgütlerde yer alan faaliyetleri altı grupta toplamıştır.ııı. Yöneticilere yönetim sürecini yerine getirirken uymalarını önerdiği 14 ilke belirlemiştir.Bu örgüt kuramcısı kimdir? Bunlar hangi evrede olmuştur?
Seçenekler
A
Taylor - Birinci Evre
B
Fayol - Birinci Evre
C
Weber - Üçüncü evre
D
Mayo - İkinci evre
E
Blau - İkinci evre
Açıklama:
Örgüt kuramlarının doğuşunu ve tarihsel gelişimini açıklayabileceksiniz.
Fayol - Birinci Evre
Fayol - Birinci Evre
Soru 90
Eylemlerin, farklı çevresel yapı unsurlarının aktörlerce bir araya getirilerek yorumlanması sonucunda ortaya çıktığını, bu eylemlerin yeni yapılar oluşturduğunu, oluşan yeni yapıların ise aktörlerin eylemlerini sınırlayan değil daha başka yeni yapılar inşa edilmesini mümkün kılan çevresel unsurlar olduğunu varsayan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yapılanma
B
İradecilik
C
Yorumsamacılık
D
Belirlenimcilik
E
İşlevselcilik
Açıklama:
Örgüt kuramı alanındaki temel tartışma konularını sıralayabileceksiniz.
Yapılanma
Yapılanma
Soru 91
Pozitivizmle ilgili olarak aşağıdaki bilgilerden hangisi doğru değildir?
Seçenekler
A
Pozitivizm gerçekçi bir ontolojiye yaslanır
B
Bilgi nesnesi olarak sadece olguları kabul ederek, metafiziği reddeder
C
Olayları genel geçer kurallar ve nedensel ilişkilerle açıklar
D
Dünyanın işleyişi insanların bakış açılarına göre farklılık gösterir
E
Doğa bilimlerinin yöntemlerini sosyal bilimlere aktarmaya çalışır.
Açıklama:
Örgüt kuramı alanındaki temel tartışma konularını sıralayabileceksiniz.
Dünyanın işleyişi insanların bakış açılarına göre farklılık gösterir (Anti-pozitivizm)
Dünyanın işleyişi insanların bakış açılarına göre farklılık gösterir (Anti-pozitivizm)
Soru 92
Analiz Düzeyi : Örgütler - arası DüzeyÖrgüt - Çevre anlayışı : İradeciDayandığı Paradigma : Geçekçi PozitivistAraştırma Niyeti : Bilimci - YönetimciYukarıda verilen özellikler hangi örgüt kuramına aittir?
Seçenekler
A
Koşul Bağımlılık Kuramı
B
Örgütsel Ekoloji Kuramı
C
Kaynak Bağımlılık Kuramı
D
Yeni Kurumsal Kuram
E
İktisadi Kuramlar
Açıklama:
Örgüt kuramı çalışma alanının sınırlarını ayırt edebileceksiniz.
Kaynak Bağımlılık Kuramı
Kaynak Bağımlılık Kuramı
Soru 93
Örgüt - çevre ilişkileri açısından baktığımızda örgütlerin çevreye uyum sağlama çabalarında bulunmalarının bile mümkün olmadığı,çevrenin tek belirleyici olduğunu kabul eden kuram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Koşul Bağımlılık Kuramı
B
Postmodern Örgüt Kuramı
C
Yeni Kurumsal Kuram
D
Kaynak Bağımlılık Kuramı
E
Örgütsel Ekoloji Kuramı
Açıklama:
Örgüt kuramı çalışma alanının sınırlarını ayırt edebileceksiniz.
Örgütsel Ekoloji Kuramı
Örgütsel Ekoloji Kuramı
Soru 94
Aşağıdakilerden hangisi örgüt kavramı ile ilgili değildir?
Seçenekler
A
Örgütler üyelerinin farklı beklentileriyle şekillenen hedeflerine ulaşmak için çeşitli biçimlerde bir araya gelmiş, çevresel faktörlerin etkisi altında varlığını sürdürmeye yönelik çabalar gösteren sosyal yapılardır.
B
Her örgüt; örgütlenme biçimleri, hedef ve stratejiler, üyeler, teknolojik imkânlar, büyüklük, çevre ve kültür gibi boyutlardan oluşmaktadır.
C
Tarih boyunca farklı özelliklere sahip çok çeşitli örgüt biçimlerine rastlansa da örgütler sosyal hayat içerisinde daha çok son yüz elli yıllık modern dönemde etkin hâle gelmişler ve bilimsel açıdan daha ayrıntılı olarak incelenmişlerdir.
D
Örgütlerin uzun vadede hayatta kalma becerisine sahip olma anlamında durağan, belli prosedürlere bağlı olarak ne zaman ne yapacağı belli olduğu için güvenilir, faaliyetleri sürekli kayıt altına alındığından geliştirilmeye açık ve hesap verebilir olmaları, sosyal hayatta örgüt biçimindeki yapılara olan ihtiyacı artırmıştır.
E
Örgüt, belli bir olguyu, olgu kümesini ya da durumu, bağıntı ve ilişkileriyle açıklamaya çalışan kavramsal sistem; bilgiyi düzenleyerek ve basitleştirerek karmaşık sosyal dünyayı daha anlaşılır hâle getiren, birbiriyle bağlantılı düşünceler sistemidir.
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Kuram belli bir olguyu, olgu kümesini ya da durumu, bağıntı ve ilişkileriyle açıklamaya çalışan kavramsal sistem; bilgiyi düzenleyerek ve basitleştirerek karmaşık sosyal dünyayı daha anlaşılır hâle getiren, birbiriyle bağlantılı düşünceler sistemi.
Kuram belli bir olguyu, olgu kümesini ya da durumu, bağıntı ve ilişkileriyle açıklamaya çalışan kavramsal sistem; bilgiyi düzenleyerek ve basitleştirerek karmaşık sosyal dünyayı daha anlaşılır hâle getiren, birbiriyle bağlantılı düşünceler sistemi.
Soru 95
Örgüt Kuramı alanının doğuşu ve gelişimi kaç evrede ele alınır.
Seçenekler
A
1
B
2
C
3
D
4
E
5
Açıklama:
Örgüt kuramlarının doğuşunu ve tarihsel gelişimini açıklayabileceksiniz.
4
4
Soru 96
Örgüt Kuramı alanının tarihsel gelişimi içinde, esasen dördüncü evrede hangi bölgeler öncülük etmektedirler.
Seçenekler
A
Kuzey Amerika ve Avrupa
B
Güney Amerika
C
Afrika
D
Japaonya -Uzakdoğu
E
Hiçbiri
Açıklama:
Örgüt kuramlarının doğuşunu ve tarihsel gelişimini açıklayabileceksiniz.
Kuzey Amerika ve Avrupa
Kuzey Amerika ve Avrupa
Soru 97
Aşağıdakilerden hangisi, Örgüt Kuramlarında temel tartışma konularından değildir.
Seçenekler
A
Örgüt-çevre tartışmaları
B
Paradigma tartışmaları
C
Yönetimcilik-bilimcilik tartışmaları
D
Ulusal tartışmalar
E
Hiçbiri
Açıklama:
Örgüt kuramı alanındaki temel tartışma konularını sıralayabileceksiniz.
Ulusal tartışmalar
Ulusal tartışmalar
Soru 98
Karşılaştırmalı örgüt Kuramları, hangi açıdan değerlendirilmez
Seçenekler
A
Analiz düzeyi
B
Örgüt-Çevre anlayışı
C
Dayandığı Paradgma
D
Araştırma Niyeti
E
Etik bakımdan
Açıklama:
Örgüt kuramı çalışma alanının sınırlarını ayırt edebileceksiniz.
Etik bakımdan
Etik bakımdan
Soru 99
Örgüt Kuramı alanında yaşanılan sıkıntılardan değildir?
Seçenekler
A
Örgütleri anlama ile ilgili kuramsal çalışmaların anlaşılamaz olması
B
Örgüt davranışlarını açıklama ile ilgili kuramsal çalışmaların anlaşılamaz olması
C
Üretilen bilgilerin uygulamada karşılıklarının bulunmaması
D
Örgüt kuramı konusunda lisan ve lisansüstü düzeyde türkçe kaynak sıkıntısı yaşanması
E
Felsefe, tarih ve edebiyat gibi sosyal bilimlerin pek çok alanıyla yoğun ilişkilerinin olmaması
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Başlangıcından itibaren psikoloji, sosyoloji ve ekonomi; son dönemlerde ise felsefe, tarih ve edebiyat gibi sosyal bilimlerin pek çok alanıyla olan yoğun ilişkileri nedeniyle örgüt kuramı alanındaki çalışmaların derli toplu bir biçimde özetlenmesi de en az örgütlerin anlaşılması kadar zorludur
Başlangıcından itibaren psikoloji, sosyoloji ve ekonomi; son dönemlerde ise felsefe, tarih ve edebiyat gibi sosyal bilimlerin pek çok alanıyla olan yoğun ilişkileri nedeniyle örgüt kuramı alanındaki çalışmaların derli toplu bir biçimde özetlenmesi de en az örgütlerin anlaşılması kadar zorludur
Soru 100
Aşağıdakilerden hangisi örgüt özelliklerinden değildir?
Seçenekler
A
Uzun vadede hayatta kalma becerisine sahiplerdir.
B
Belli prosedürlere bağlıdırlar.
C
Ne zaman ne yapacağı belli olan güvenilir kurumlardır.
D
Faaliyetleri sürekli kayıt altına alınır.
E
Kapalı ve hesap verilemezdir.
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Örgütlerin uzun vadede hayatta kalma becerisine sahip olma anlamında durağan, belli prosedürlere bağlı olarak ne zaman ne yapacağı belli olduğu için güvenilir, faaliyetleri sürekli kayıt altına alındığından geliştirilmeye açık ve hesap verebilir olmaları, sosyal hayatta örgüt biçimindeki yapılara olan ihtiyacı artırmıştır.
Örgütlerin uzun vadede hayatta kalma becerisine sahip olma anlamında durağan, belli prosedürlere bağlı olarak ne zaman ne yapacağı belli olduğu için güvenilir, faaliyetleri sürekli kayıt altına alındığından geliştirilmeye açık ve hesap verebilir olmaları, sosyal hayatta örgüt biçimindeki yapılara olan ihtiyacı artırmıştır.
Soru 101
Aşağıdakilerden hangisi kuramın özelliklerinden değildir?
Seçenekler
A
Kuramlar, doğal veya sosyal hayattaki olayların gerçekleşme biçimlerini anlamaya yardımcı olur.
B
Düzenlilikleri keşfetmeye yönelik açıklamalardır.
C
Dünyayı algılama ve yorumlama biçimimizi tepkileri şekillendirirler.
D
Yaşadıklarımıza verdiğimiz tepkileri şekillendirirler.
E
Anlaşılmaz, karmaşık, fazla akademik ve pratikte karşılığı yoktur.
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Kuram ise çoğu kez anlaşılmaz, karmaşık, gereksiz, fazla akademik ve pratikte karşılığını olmayan bir kavram olarak kabul edilmektedir. Oysa Kurt Lewin’in ünlü sözünde belirttiği gibi “iyi bir teoriden daha pratik hiçbir şey yoktur” (1951: 169). Hepimiz gündelik hayatımızda hiç farkında olmadan pek çok kuramsal çıkarımdan yararlanırız.
Kuram ise çoğu kez anlaşılmaz, karmaşık, gereksiz, fazla akademik ve pratikte karşılığını olmayan bir kavram olarak kabul edilmektedir. Oysa Kurt Lewin’in ünlü sözünde belirttiği gibi “iyi bir teoriden daha pratik hiçbir şey yoktur” (1951: 169). Hepimiz gündelik hayatımızda hiç farkında olmadan pek çok kuramsal çıkarımdan yararlanırız.
Soru 102
Aşağıdakilerden hangisi örgütleri anlama konusunda yapılan çalışmaların konularından değildir?
Seçenekler
A
Örgütlenme biçimlerinin örgütleri oluşturan bireylerin tutum ve davranışlarını nasıl etkilediği,
B
Liderlik gibi kişilik özelliklerinin nasıl etkilediği ile ilgilenmez
C
Örgütlerin performans, başarı ve hayatta kalma konusundaki durumları,
D
Örgütler ve örgütlerin kültürel, politik, teknolojik vb. çevre unsurları arasındaki karşılıklı etkiler.
E
Çalışmaların dayanacağı felsefi ve yöntembilimsel temeller.
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Örgütü oluşturan bireylerin kişilik özellikleri ve eylemlerinin örgütün amaçlarına katkılarının liderlik vb. yollarla nas›l ortaya çıktığı ve örgütlenme biçimlerini nasıl etkilediği ile ilgilenir.
Örgütü oluşturan bireylerin kişilik özellikleri ve eylemlerinin örgütün amaçlarına katkılarının liderlik vb. yollarla nas›l ortaya çıktığı ve örgütlenme biçimlerini nasıl etkilediği ile ilgilenir.
Soru 103
Örgütsel davranışın odaklandığı analiz birimleri arasında değildir?
Seçenekler
A
İnsan davranışlarını, içinde yaşadıkları çalışma ortamlarında ele alır
B
Bireyin örgütten ne şekilde etkilenerek davranış değişikliği gösterdiğini inceler.
C
Sosyoloji, ekonomi, kamu yönetimi, örgütsel sosyoloji, vb. alanlardan edinilen bilgilerle zenginleştirilmiş bir araştırma alanı söz konusudur.
D
Daha çok psikoloji biliminden yararlanılır.
E
Örgüt içindeki bireylerin ve grupların davranışlarına odaklanılır.
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Örgüt kuramlarında Sosyoloji, ekonomi, kamu yönetimi, örgütsel sosyoloji, vb. alanlardan edinilen bilgilerle zenginleştirilmiş bir araştırma alanı söz konusudur.
Örgüt kuramlarında Sosyoloji, ekonomi, kamu yönetimi, örgütsel sosyoloji, vb. alanlardan edinilen bilgilerle zenginleştirilmiş bir araştırma alanı söz konusudur.
Soru 104
Örgüt kuramlarının odaklandıkları analiz birimlerinden değildir?
Seçenekler
A
İnsan davranışlarını, içinde yaşadıkları çalışma ortamlarında ele alır ve bireyin örgütten ne şekilde etkilenerek davranış değişikliği gösterdiğini inceler.
B
Sosyoloji, ekonomi, kamu yönetimi, örgütsel sosyoloji, vb. alanlardan edinilen bilgilerle zenginleştirilmiş ve daha geniş bir bakış açısı ile şekillendirilmiş bir araştırma alanıdır.
C
Örgütler arası ilişkilere odaklanır.
D
Örgüt topluluklarına odaklanır.
E
Örgüt yapısı ve çevresi arasındaki ilişkileri bağımlılık ve güç ilişkileri temelinde ele alır.
Açıklama:
Örgüt, kuram ve örgüt kuramı kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Örgütsel davranış insan davranışlarını, içinde yaşadıkları çalışma ortamlarında ele alır ve bireyin örgütten ne şekilde etkilenerek davranış değişikliği gösterdiğini inceler.
Örgütsel davranış insan davranışlarını, içinde yaşadıkları çalışma ortamlarında ele alır ve bireyin örgütten ne şekilde etkilenerek davranış değişikliği gösterdiğini inceler.
Soru 105
Örgüt kuramının doğuşu ve gelişimi evrelerinden değildir?
Seçenekler
A
Birinci Evre
B
Beşinci Evre
C
İkinci Evre
D
Üçüncü Evre
E
Dördüncü Evre
Açıklama:
Örgüt kuramlarının doğuşunu ve tarihsel gelişimini açıklayabileceksiniz.
Örgüt kuramı alanının doğuşu ve gelişimi dört evrede incelenir.
Örgüt kuramı alanının doğuşu ve gelişimi dört evrede incelenir.
Soru 106
Aşağıdakilerden hangisi örgüt kuramında temel tartışma konularından değildir?
Seçenekler
A
Örgüt-Çevre tartışmaları
B
Paradigma Tartışmaları
C
Bilimcilik Tartışmaları
D
Yapı Tartışmaları
E
Yönetimcilik Tartışmaları
Açıklama:
Örgüt kuramı alanındaki temel tartışma konularını sıralayabileceksiniz.
Yapı ise genellikle belli bir biçime ve düzene sahip toplumsal davranış örüntülerini, örneğin örgütler aç›ısından çevreyi ifade etmektedir.
Yapı ise genellikle belli bir biçime ve düzene sahip toplumsal davranış örüntülerini, örneğin örgütler aç›ısından çevreyi ifade etmektedir.
Ünite 2
Soru 1
Bir örgütteki işlerin kural ve yöntemlere bağlılığı işletme başarısında etkilidir. Kural ve yöntemlere yüksek derecede bağlı olarak çalışan bir işletmenin örgütsel yapıda hangisine önem verdiği düşünülebilir?
Seçenekler
A
Bürokratikleşme
B
Biçimselleşme
C
Standartlaşma
D
Hiyerarşi
E
Merkezileşme
Açıklama:
Standartlaşma, örgütteki işlerin kural ve yöntemlere bağlılığını ifade eden bir boyuttur.
Soru 2
Koşul bağımlılık kuramına göre, bir örgütün büyüklüğüne karar vermede hangi ölçütten yararlanılmaktadır?
Seçenekler
A
Örgütteki çalışan sayısı
B
Örgütün üretim miktarı
C
Örgütün kapladığı coğrafi alan
D
Örgütün kullandığı kaynak miktarı
E
Örgütün karlılık oranı
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramında örgütteki çalışan sayısına göre değerlendirilen büyüklük, örgütte gerçekleştirilen işlerin ölçeği konusunda fikir vermektedir.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi organik örgüt yapısının özellikleri arasında yer almaktadır?
Seçenekler
A
Net hiyerarşi
B
Katılımlı karar alma
C
Yüksek biçimsellik
D
Yüksek biçimsellik
E
Yüksek uzmanlaşma
Açıklama:
Diğer şıklarda, organik yapının aksi gibi düşünülebilecek olan mekanik örgüt yapısının özellikleri sıralanmaktadır.
Organik örgüt yapısı, iş tanımları ve işlevler arasındaki sınırların daha esnek ve kuralların daha az biçimsel, çalışanların karar alma yetkileri daha fazla ve keskin olmayan bir hiyerarşinin olduğu bir yapıdır. Organik yapıda, neo-klasik yönetim akımında vurgulanan özellikler ön plandadır.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi, örgütlerin teknoloji kullanımlarında döngüsel karşılıklı bağımlılığı örneklemektedir?
Seçenekler
A
Bir bankanın borç verenler ile alanları mevduat toplama ve kredi verme ile birbirlerine bağlaması
B
Bir bankanın şubelerinin birbirleri ve banka genel merkezi ile olan ilişkileri
C
Otomobil tekerlik montajı öncesinde aksların monte edilme zorunluluğu
D
Otel kayıt işlemlerinden sonra odaların hazırlanması
E
Bir hastalığın tanı ve tedavisi süresince farklı birimler arasındaki ilişkiler
Açıklama:
Yukarıda sıralanan diğer işlemler, aracı ve bağlı teknolojilere yönelik örneklerdir.
Yoğun teknoloji, işe konu olan nesneyi çeşitli teknikler kullanarak ve aynı nesneden gelen geri bildirimler doğrultusunda değiştirmektedir (örn. hastanın durumuna göre değişen tanı ve tedavi teknikleri kullanan bir hastane). Bu tür teknolojinin kullanıldığı örgütlerde, alt birimlerin arasında döngüsel karşılıklı bağımlılık vardır. Her bir alt birimin çıktısının diğerinin girdisi olduğu iki yönlü bir bağlantı vardır ve böylece alt birimler arasında kestirilemez bir şekilde ileriye ve geriye doğru işlem yapılır (örn. bir hastalığın tanı ve tedavisi süresince farklı birimler arasındaki ilişkiler).
Yoğun teknoloji, işe konu olan nesneyi çeşitli teknikler kullanarak ve aynı nesneden gelen geri bildirimler doğrultusunda değiştirmektedir (örn. hastanın durumuna göre değişen tanı ve tedavi teknikleri kullanan bir hastane). Bu tür teknolojinin kullanıldığı örgütlerde, alt birimlerin arasında döngüsel karşılıklı bağımlılık vardır. Her bir alt birimin çıktısının diğerinin girdisi olduğu iki yönlü bir bağlantı vardır ve böylece alt birimler arasında kestirilemez bir şekilde ileriye ve geriye doğru işlem yapılır (örn. bir hastalığın tanı ve tedavisi süresince farklı birimler arasındaki ilişkiler).
Soru 5
Örgütün teknolojisi değil büyüklüğü en önemli koşul-bağımlılık etmenidir. Bu sonuç hangi araştırmacılar tarafından ortaya konmuştur?
Seçenekler
A
Lawrence ve Lorsch
B
Burns ve Stalker
C
Aston Grubu
D
Woodward
E
Thompson
Açıklama:
Örgütsel yapının şekli, hiyerarşideki düzey sayısı, yönetsel denetim alanı (her bir üste bağlı ast-ların sayısı) ve destek çalışanları sayısının hat çalışanları sayısına oranı üzerinden değerlendirilmiştir. Aston Grubu, örgütün teknolojisinin değil büyüklüğünün en önemli koşul-bağımlılık etmeni olduğu sonucuna ulaşmıştır.
Soru 6
Aşağıdaki uygulamalardan hangisi arayışçı stratejiyi benimsemiş bir örgüte ait olabilir?
Seçenekler
A
Eldeki müşterilerini tutmak için sadakat programı geliştirme
B
Sadık müşterilerine yönelik indirim programları uygulama
C
Yeni bir ürün lansmanı yaparak potansiyel müşterilere ulaşma
D
Müşterilere sunulan hizmet kalitesini düşürmeden maliyetleri düşürme
E
Üretim giderlerini düşürmek için çalışan sayısını azaltma
Açıklama:
Arayışçı stratejiyi benimseyen örgütler, yeni ürün ve pazar fırsatlarının nasıl tespit edileceğine ve kullanılacağına odaklanırlar. Arayışçı örgütler, yenilikçi ürün ve hizmetlere odaklanarak ve kendi ar-ge çabaları aracılığıyla pazarın gelişimini öngörür ve biçimlendirirler.
Soru 7
Örgütlerin daha fazla bürokratik yapıya ilerlemeleri aşağıdakilerden hangisinin artmasıyla açıklanmaktadır?
Seçenekler
A
Örgüt yaşı
B
Kar marjı
C
Yenilikkapasitesi
D
Kurumsal itibar
E
Uluslararasılaşma
Açıklama:
Aston Grubu’na göre, daha büyük örgütler uzmanlaşma, biçimselleşme ve standartlaşma anlamında daha fazla bürokratik yapılanmaya gitme eğilimindedir. Ayrıca, örgütler yaşlandıkça daha fazla yapılanmaktadır çünkü istikrar ve başarıyı rutin hâle getirme arzusu zamanla artmaktadır. Örgütler, büyüdükçe ve yaşlandıkça organik örgüt yapısına değil mekanik örgüt yapısına yönelmektedir.
Soru 8
Aşağıdakilerden hangisi karar almada sınırlı rasyonellik içinde değerlendirilemez?
Seçenekler
A
Örgüt yeterli tatminkar bir seviyede ise karar almama
B
Proaktif olarak girişimlerde bulunarak ideale ulaşma
C
Örgütsel başarısızlık durumunda harekete geçme
D
Örgütsel başarıyı endüstri ortalamasına göre ayarlama
E
Varolan bilgi ve deneyim çerçevesinde faaliyette bulunma
Açıklama:
Burada, yönetsel karar almanın “sınırlı rasyonel” bir davranış olduğu varsayımı söz konusudur. Sınırlı rasyonelliğe göre yöneticiler eksik bilgi, yetersiz zihinsel işlem kapasitesi vb. nedenlerle örgütsel performansın en üst seviyede olmasından çok, “yeterince tatminkâr” olmasına çalışırlar. Örgüt, yeterince tatminkâr olduğu kabul edilen düzeyde ya da daha yukarıda performans sergilediği sürece, yönetsel karar alınmaz. Yönetsel karar alma, yeterince tatminkâr olmayan performans şeklinde kendini gösteren sorun ortaya çıktığında hayata geçirilen sorun çözme davranışıdır ve performansı yeterince tatminkâr olduğu kabul edilen düzeye geri döndürecek çözümü arama biçimindedir.
Soru 9
Aşağıdakilerden hangisi koşul bağımlılık kuramının varsayımları arasında yer almaz?
Seçenekler
A
Her örgütlenme aynı ölçüde etkili değildir.
B
Örgütlenmenin en iyi yolu, örgütün ilişkili olduğu koşul-bağımlılık etmenidir.
C
Örgütlenmenin bir tane en iyi yolu yoktur.
D
Çevre bir koşul bağımlılık etmeni değildir.
E
Strateji ile stratejik niyet birbirine karıştırılmamalıdır.
Açıklama:
Çevre bir koşul-bağımlılık etmenidir. Belirsizliğin yoğun olduğu çevreler örgütlerden, istikrarlı çevrelere göre farklı taleplerde bulunur. Böyle bir durumda, çevresel taleplere hızlı bir şekilde cevap vermek önemli olacağından çevre ile ilişki hâlindeki birimlerin karar alabildikleri bir örgütsel yapı daha etkili olacaktır
Soru 10
Farklılaşma ve bütünleşme konuları koşul bağımlılık kuramında hangi araştırmalar kapsamında incelenmektedir?
Seçenekler
A
Çevre odaklı çalışmalar
B
Teknoloji odaklı çalışmalar
C
Büyüklük odaklı çalışmalar
D
Strateji odaklı çalışmalar
E
Kar odaklı çalışmalar
Açıklama:
Lawrence ve Lorsch’un çalışmasında, plastik gereçler üreten işletmeler ile konteyner üreten işletmelerin araştırma ve geliştirme (Ar-Ge), imalat ve pazarlama işlevleri açısından farklı çevresel taleplerle karşılaştıkları gözlemlenmiştir. Özellikle, plastik gereçler üreten işletmelerin ar-ge bölümleri konteyner üreten işletmelerin ar-ge bölümlerine göre belirsizlik düzeyi daha yüksek çevrelerle karşılaşmaktadır. Bu yüzden, plastik gereçler üreten işletmelerin ar-ge bölümleri konteyner üreten işletmelerin ar-ge bölümlerine göre daha az bürokratikleşmiştir. Bu çevresel çeşitlilik örgüt yapısına da yansımış ve ayrı işlevsel bölümler kurulmuştur. Bu durum, aynı işletme içindeki farklı işlevsel bölümlere farklılaşma olarak yansımıştır.Özetle, çevre odaklı çalışmalar kapsamına girmektedir.
Soru 11
Tek ve evrensel bir örgütlenme modelinin olmadığını ortayan koyan ve örgüt tasarımlarındaki farklılıkları ortaya koymayı amaçlayan kuram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yeni kurumsal kuram
B
Koşul-bağımlılık kuramı
C
Kaynak bağımlılığı kuramı
D
Örgütsel ekoloji kuramı
E
İktisadi örgüt kuramı
Açıklama:
Koşul bağımlılık kuramı örgütlenmenin tek ve en iyi bir tek yolunun olmadığını savunur
Soru 12
Aşağıdakilerden hangisi koşul-bağımlılık kuramının üzerinde durduğu konulardan değildir?
Seçenekler
A
Bürokratikleşme
B
Standartlaşma
C
Hiyerarşi
D
Demokratikleşme
E
Uzmanlaşma
Açıklama:
Demokratikleşme ve katılım konuları koşul bağımlılık kuramlarının çalışma alanlarından değildir?
Soru 13
Örgütün girdilerini çıktılara dönüştüren takımlar,makinalar,aletler, araçlar gibi donanım unsurlarını ,çalışanların bilgi ve becerilerini,örgütteki üretim yöntemlerini ve örgütün uğraştığı işleri kapsayan kavrama ne ad verilir?
Seçenekler
A
Üretim
B
Teknoloji
C
Girdi
D
Çıktı
E
Çevre
Açıklama:
Teknoloji örgütün ne iş yaptığını belirleyen en önemli kavramdır.
Soru 14
Aşağıdakilerden hangisi koşul- bağımlılık kuramında üzerinde durulan etmenlerden değildir?
Seçenekler
A
Çevre
B
Strateji
C
Örgütsel yapı-büyüklük
D
Teknoloji
E
Verimlilik
Açıklama:
Verimlilik ,karlılık, rasyonellik kavramları ekonomik ilişkiler içinde incelenen kavramlardır.Verimlilik kavramı doğrudan koşul- bağımlılık kuramının çalışma alanı dışındadır.
Soru 15
Tom Burns ve George M. Stalker tarafında ortaya atılan ve örgütleri mekanik ve organik olarak sınıflayan çalışmalar aşağıdaki hangi grup çalışmalara dahildir?
Seçenekler
A
Çevre odaklı çalışmalar
B
Teknoloji odaklı çalışmalar
C
Büyüklük odaklı çalışmalar
D
Strateji odaklı çalışmalar
E
Uyum odaklı çalışmalar
Açıklama:
Mekanik yada organik örgüt kavramları işletmenin çevre ile ilişkilerinin sonucudur.
Soru 16
Joan Woodward çalışmalarını hangi odak üzerinde yoğunlaştırmıştır?
Seçenekler
A
Çevre odaklı çalışmalar
B
Teknoloji odaklı çalışmalar
C
Büyüklük odaklı çalışmalar
D
Uyum odaklı çalışmalar
E
Strateji odaklı çalışmalar
Açıklama:
Joan Woodward çalışmalarını teknoloji ve örgütsel yapı üzerine yoğunlaştırmıştır.
Soru 17
"Z işleminin Y işleminin tamamlanmasından sonra gerçekleşebilmesi, Y işlemininde V işlemine bağlı olması" hangi örgütsel teknoloji sınıflamasına örnektir?
Seçenekler
A
Aracı teknoloji
B
Süreç teknolojisi
C
Sıralı karşılıklı bağımlılık
D
Yoğun teknoloji
E
Agır teknoloji
Açıklama:
Sıralı karşılıklı bağımlı teknolojide bir işlemin çıktısı diğer işlemin girdisidir.
Soru 18
Bir bankanın borç verenleri ile borç çekenleri, mevduat toplamanın ve kredi çekmenin birbirine bağlı olması hangi örgütsel teknoloji örneğidir?
Seçenekler
A
Aracı teknoloji
B
Bağlı teknoloji
C
Yoğun teknoloji
D
Sıralı bağlı teknoloji
E
Dolaylı karşılıklı teknoloji
Açıklama:
Bu soruda aracı teknoloji uygulamaları para vereni ve çekeni karşılamaktadır.
Soru 19
Pazarda hareketli ve yenilikçi olma merkezli stratej-yapı ilişkisine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Savunmacı strateji
B
Arayışcı strateji
C
Analizci stateji
D
Mekanik stateji
E
Organik strateji
Açıklama:
Arayışcı strateji pazarda yenilik ve hareket temellidir.
Soru 20
Pazarda varolan ürün-müşteri grubunu koruma ve verimlilik merkezli stratejiye ne ad verilir?
Seçenekler
A
Savunmacı strateji
B
Arayışcı strateji
C
Analizci strateji
D
Korumacı strateji
E
Mekanik srateji
Açıklama:
Savunmacı strateji varolan ürün ve müşteri durumunu korur.
Soru 21
Aşağıdaki yazar-yönetim yaklaşımı eşleştirmelerinden hangisi yanlış eşleştirilmiştir?
Seçenekler
A
Frederick W. Taylor-Bilimsel yönetim yaklaşımı
B
Henri Fayol-Yönetim süreci yaklaşımı
C
Elton Mayo-İnsan ilişkileri yaklaşımı
D
Max Weber-Bürokrasi Kuramı
E
Chester Bernard-Yönetim süreci yaklaşımı
Açıklama:
Öğrencilerin yönetim teorsinin temsilcilerini öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Frederick W. Taylor-Bilimsel yönetim yaklaşımı
Henri Fayol-Yönetim süreci yaklaşımı
Elton Mayo-İnsan ilişkileri yaklaşımı
Max Weber-Bürokrasi Kuramı
Frederick W. Taylor-Bilimsel yönetim yaklaşımı
Henri Fayol-Yönetim süreci yaklaşımı
Elton Mayo-İnsan ilişkileri yaklaşımı
Max Weber-Bürokrasi Kuramı
Soru 22
Aşağıdaki kavramlardan hangisi örgütteki işlerin kural ve yöntemlere bağlılığını ifade eder?
Seçenekler
A
Bölümlendirme
B
Merkezîleşme
C
Hiyerarşi
D
Standartlaşma
E
Bürokratikleşme
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramında örgütsel yapının üzerinde en fazla durulan boyutları öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Standartlaşma; örgütteki işlerin kural ve yöntemlere bağlılığnı ifade eder.
Standartlaşma; örgütteki işlerin kural ve yöntemlere bağlılığnı ifade eder.
Soru 23
Aşağıdaki kavramlardan hangisi temel ve uzun dönemli hedefleri belirleme, hedeflere ulaştıracak hareket şekillerini benimseme ve gerekli kaynakları tahsis etmeyi ifade eder?
Seçenekler
A
Plan
B
Projeksiyon
C
Strateji
D
Öngörü
E
Vizyon
Açıklama:
Öğrencilerin strateji kavramını öğrenmelri amaçlanmaktadır.
Strateji: Temel ve uzun dönemli hedefleri belirleme, hedeflere ulaştıracak hareket şekillerini benimseme ve gerekli kaynakları tahsis etmedir.
Strateji: Temel ve uzun dönemli hedefleri belirleme, hedeflere ulaştıracak hareket şekillerini benimseme ve gerekli kaynakları tahsis etmedir.
Soru 24
Aşağıdakilerden hangisi "Organik örgüt yapısı"nın özelliklerinden biridir?
Seçenekler
A
Yüksek düzeyde uzmanlaşma
B
Çalışanların daha fazla karar alma yetkileri
C
Kesin olarak tanımlanmış görevler
D
Biçimsel kurallar
E
Net bir hiyerarşi
Açıklama:
Öğrencilerin "Organik örgüt yapısı"nın özelliklerini öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Mekanik örgüt yapısı; yüksek düzeyde merkezileşme ve uzmanlaşma, kesin olarak tanımlanmış görevler, biçimsel kurallar ve net bir hiyerarşiye sahiptir.
Mekanik yapıda, klasik yönetim akımında vurgulanan özellikler ön plandadır.
Organik örgüt yapısı, iş tanımları ve işlevler arasındaki sınırların daha esnek ve kuralların daha az biçimsel, çalışanların karar alma yetkileri daha fazla ve keskin olmayan bir hiyerarşinin olduğu bir yapıdır.
Organik yapıda, neo-klasik yönetim akımında vurgulanan özellikler ön plandadır.
Mekanik örgüt yapısı; yüksek düzeyde merkezileşme ve uzmanlaşma, kesin olarak tanımlanmış görevler, biçimsel kurallar ve net bir hiyerarşiye sahiptir.
Mekanik yapıda, klasik yönetim akımında vurgulanan özellikler ön plandadır.
Organik örgüt yapısı, iş tanımları ve işlevler arasındaki sınırların daha esnek ve kuralların daha az biçimsel, çalışanların karar alma yetkileri daha fazla ve keskin olmayan bir hiyerarşinin olduğu bir yapıdır.
Organik yapıda, neo-klasik yönetim akımında vurgulanan özellikler ön plandadır.
Soru 25
Aşağıdakilerden hangisi "Mekanik örgüt yapısı"nın özelliklerinden biridir?
Seçenekler
A
Yüksek düzeyde uzmanlaşma
B
İnformel örgüt yapısı
C
Çalışanların daha fazla karar alma yetkileri
D
Keskin olmayan bir hiyerarşi
E
Neo-klasik yönetim akımında vurgulanan özellikler ön plandadır
Açıklama:
Öğrencilerin mekanik örgüt yapısı hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Mekanik örgüt yapısı; yüksek düzeyde merkezileşme ve uzmanlaşma, kesin olarak tanımlanmış görevler, biçimsel kurallar ve net bir hiyerarşiye sahiptir.
Mekanik yapıda, klasik yönetim akımında vurgulanan özellikler ön plandadır.
Organik örgüt yapısı, iş tanımları ve işlevler arasındaki sınırların daha esnek ve kuralların daha az biçimsel, çalışanların karar alma yetkileri daha fazla ve keskin olmayan bir hiyerarşinin olduğu bir yapıdır.
Organik yapıda, neo-klasik yönetim akımında vurgulanan özellikler ön plandadır.
Mekanik örgüt yapısı; yüksek düzeyde merkezileşme ve uzmanlaşma, kesin olarak tanımlanmış görevler, biçimsel kurallar ve net bir hiyerarşiye sahiptir.
Mekanik yapıda, klasik yönetim akımında vurgulanan özellikler ön plandadır.
Organik örgüt yapısı, iş tanımları ve işlevler arasındaki sınırların daha esnek ve kuralların daha az biçimsel, çalışanların karar alma yetkileri daha fazla ve keskin olmayan bir hiyerarşinin olduğu bir yapıdır.
Organik yapıda, neo-klasik yönetim akımında vurgulanan özellikler ön plandadır.
Soru 26
Malzemelerin sınırlı insan müdahalesiyle işlemler arasında sürekli olarak aktığı yüksek düzeyde otomasyonun olduğu üretim teknolojisi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bireysel Teknoloji
B
Birim Teknolojisi
C
Kitlesel Üretim Teknolojisi
D
Örgütsel Üretim Teknolojisi
E
Süreç Teknolojisi
Açıklama:
Öğrencilerin Teknoloji Odaklı Çalışmalar hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Süreç Teknolojisi: Malzemelerin sınırlı insan müdahalesiyle işlemler arasında sürekli olarak aktığı yüksek düzeyde otomasyonun olduğu üretim teknolojisidir.
Süreç Teknolojisi: Malzemelerin sınırlı insan müdahalesiyle işlemler arasında sürekli olarak aktığı yüksek düzeyde otomasyonun olduğu üretim teknolojisidir.
Soru 27
Örgütsel alt birimlerin arasında döngüsel karşılıklı bağımlılığın olduğu, odaktaki nesnenin çeşitli teknikler aracılığıyla ve nesneden gelen geri bildirimler dikkate alınarak değiştirildiği örgütsel teknoloji türü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bağımlı Teknoloji
B
Bağlı Teknoloji
C
Aracı Teknoloji
D
Yoğun Teknoloji
E
Yığın Teknoloji
Açıklama:
Öğrencilerin Teknoloji Odaklı Çalışmalar hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Yoğun Teknoloji: Örgütsel alt birimlerin arasında döngüsel karşılıklı bağımlılığın olduğu, odaktaki nesnenin çeşitli teknikler aracılığıyla ve nesneden gelen geri bildirimler dikkate alınarak değiştirildiği örgütsel teknoloji türüdür.
Yoğun Teknoloji: Örgütsel alt birimlerin arasında döngüsel karşılıklı bağımlılığın olduğu, odaktaki nesnenin çeşitli teknikler aracılığıyla ve nesneden gelen geri bildirimler dikkate alınarak değiştirildiği örgütsel teknoloji türüdür.
Soru 28
Örgütsel alt birimlerin arasında dolaylı karşılıklı bağımlılığın olduğu ve çeşitli müşterilerin birbirlerine bağlandığı örgütsel teknoloji türü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yoğun Teknoloji
B
Bağlı Teknoloji
C
Aracı Teknoloji
D
Bağımlı Teknoloji
E
Yığın Teknoloji
Açıklama:
Öğrencilerin farklı üretim teknolojilerinin örgütsel yapıya etkilerini öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Aracı Teknoloji: Örgütsel alt birimlerin arasında dolaylı karşılıklı bağımlılığın olduğu ve çeşitli müşterilerin birbirlerine bağlandığı örgütsel teknoloji türüdür.
Aracı Teknoloji: Örgütsel alt birimlerin arasında dolaylı karşılıklı bağımlılığın olduğu ve çeşitli müşterilerin birbirlerine bağlandığı örgütsel teknoloji türüdür.
Soru 29
Örgütsel alt birimlerin arasında sıralı karşılıklı bağımlılığın olduğu ve işlemlerin birbirlerini belirli bir sıra temelinde izlediği örgütsel teknoloji türü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kitlesel Üretim Teknolojisi
B
Bağlı Teknoloji
C
Aracı Teknoloji
D
Yoğun Teknoloji
E
Birim Teknolojisi
Açıklama:
Öğrencilerin farklı üretim teknolojilerinin örgütsel yapıya etkilerini öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Bağlı Teknoloji: Örgütsel alt birimlerin arasında sıralı karşılıklı bağımlılığın olduğu ve işlemlerin birbirlerini belirli bir sıra temelinde izlediği örgütsel teknoloji türüdür.
Bağlı Teknoloji: Örgütsel alt birimlerin arasında sıralı karşılıklı bağımlılığın olduğu ve işlemlerin birbirlerini belirli bir sıra temelinde izlediği örgütsel teknoloji türüdür.
Soru 30
Aşağıdaki kavramlardan hangisi örgütteki yöneticilerin ve destek faaliyetlerde çalışanların sayısının diğer çalışanların sayısına oranını ifade eder?
Seçenekler
A
İdari Yoğunluk
B
Yapısal Farklılaşma Katsayısı
C
İşlevsel Farklılaşma Katsayısı
D
İş Yoğunluğu Değeri
E
Mali Yoğunluk Değeri
Açıklama:
Öğrencilerin "Büyüklük Odaklı Çalışmalar" hakkıda bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
İdari Yoğunluk: Örgütteki yöneticilerin ve destek faaliyetlerde çalışanların sayısının diğer çalışanların sayısına oranıdır.
İdari Yoğunluk: Örgütteki yöneticilerin ve destek faaliyetlerde çalışanların sayısının diğer çalışanların sayısına oranıdır.
Soru 31
1. Koşul-bağımlılık kuramında koşul-bağımlılık etmenlerinden üçüncüsü olan “büyüklük” etmeni Aston grubu tarafından incelenerek örgütün daha büyük olma durumunda hangi sonuçların görüleceği sorusunu cevaplanmıştır aşağıdakilerden hangisi burada elde edilen sonuçlardan birisi değildir?
Seçenekler
A
Örgütsel yapının şekli hiyerarşideki düzey sayısı, yönetsel denetim alanı ve destek çalışanların sayısı ile değerlendirilir.
B
Örgütün büyüklüğü en büyük etkiye sahip olan koşul-bağımlılık etmendir.
C
Daha büyük örgütlerde daha çok uzmanlaşma, daha çok roller ve biçimselleşme ile standartlaşmış kurallarda vardır.
D
Daha büyük örgütler daha az merkezileşmişlerdir.
E
Karar alma merkezi değil, uzaklaşmış yetki devri uygulamaları ise yerleşik yapı içinde vardır.
Açıklama:
BÜYÜKLÜK ODAKLI ÇALIŞMALAR
İngiltere’nin Birmingham şehrindeki Aston Üniversitesi’nden bir grup akademisyen,
yöneticilerle görüşmeler yapmış ve çeşitli endüstrilerdeki örgütlerde rollerin
uzmanlaşmasını, kural ve yöntemlerin standartlaşmasını, biçimselleşmeyi, karar
almanın merkezileşmesini ve örgütsel yapının şeklini incelemiştir. Örgütsel yapının
şekli, hiyerarşideki düzey sayısı, yönetsel denetim alanı (her bir üste bağlı astların
sayısı) ve destek çalışanları sayısının hat çalışanları sayısına oranı üzerinden
değerlendirilmiştir. Aston Grubu, örgütün teknolojisinin değil büyüklüğünün en
önemli koşul-bağımlılık etmeni olduğu sonucuna ulaşmıştır.
İngiltere’nin Birmingham şehrindeki Aston Üniversitesi’nden bir grup akademisyen,
yöneticilerle görüşmeler yapmış ve çeşitli endüstrilerdeki örgütlerde rollerin
uzmanlaşmasını, kural ve yöntemlerin standartlaşmasını, biçimselleşmeyi, karar
almanın merkezileşmesini ve örgütsel yapının şeklini incelemiştir. Örgütsel yapının
şekli, hiyerarşideki düzey sayısı, yönetsel denetim alanı (her bir üste bağlı astların
sayısı) ve destek çalışanları sayısının hat çalışanları sayısına oranı üzerinden
değerlendirilmiştir. Aston Grubu, örgütün teknolojisinin değil büyüklüğünün en
önemli koşul-bağımlılık etmeni olduğu sonucuna ulaşmıştır.
Soru 32
2. Koşul-bağımlılık kuramında koşul-bağımlılık etmenlerinden “büyüklük” etmeni Peter M. Blau tarafından kamu kuruluşları ve bu kuruluşların bağlı örgütleri ile ilgili olarak araştırılmıştır araştırma konusu büyüklüğün “örgütsel yapı belirleyicilerini” nasıl etkilediği ile ilgilidir araştırmanın sonucunda Peter M. Blau yapısal farklılaşma ile idari yoğunluğun büyüklük tarafından belirlendiği sonucuna ulaşmıştır aşağıdakilerden hangisi bu sonucun kavramıdır?
Seçenekler
A
a) Yapısal farklılaşma, örgütün herhangi bir temelde parçalara ayrılması
B
b) Yoğun teknoloji, işe konu nesneyi çeşitli teknikler kullanarak ve geri bildirimlerle değiştirmek
C
c) Bütünleştiriciler, hiyerarşik güçlerini kullanarak ya da sorunlardan kaçmak yerine sorunlarla yüzleşme
D
d) Farklılaşma, çevresel çeşitliliğin örgüt yapısına yansımış ve ayrı işlevsel bölümler kurulmuş hali
E
e) Organik yapısallaşma, iş tanımları ve işlevler arasında sınırların esnek hale gelmesi
Açıklama:
BÜYÜKLÜK ODAKLI ÇALIŞMALAR
Aston Grubu ile aynı zaman diliminde Peter M. Blau, örgütsel yapının
belirleyicilerini kamu kuruluşları ve bu kuruluşlara bağlı örgütler üzerinde
araştırmıştır. Blau, yapısal farklılaşma ile idari yoğunluğun büyüklük tarafından
belirlendiği sonucuna ulaşmıştır. Yapısal farklılaşma, örgütü herhangi bir
temelde parçalara ayırmadır.
Aston Grubu ile aynı zaman diliminde Peter M. Blau, örgütsel yapının
belirleyicilerini kamu kuruluşları ve bu kuruluşlara bağlı örgütler üzerinde
araştırmıştır. Blau, yapısal farklılaşma ile idari yoğunluğun büyüklük tarafından
belirlendiği sonucuna ulaşmıştır. Yapısal farklılaşma, örgütü herhangi bir
temelde parçalara ayırmadır.
Soru 33
3. Alfred D. Chandler Koşul-bağımlılık kuramında “strateji” koşul-bağımlılık etmenini inceleyerek örgüt stratejisi ve yapı ilişkisiyle ilgili pek çok sonuca ulaşmıştır aşağıdakilerden hangisi bu sonuçlardan birisi değildir?
Seçenekler
A
a) Örgütler stratejilerini değiştirdikten sonra yapılarını değiştirirler
B
b) Örgütler çok bölümlü yapı ile merkezleşmemiş denetim, kariyer yönetimi ve kaynak birleştirmeyi bir araya getirirler
C
c) Örgütler önce yeni ürünler geliştirme anlamına gelen “çeşitlendirmeye” giderek başlarlar
D
d) Örgütler ardından işlerin imalat, pazarlama, muhasebe gibi farklı işlevlere bölündüğü merkezleşmiş yapıları değiştirirler
E
e) Örgütler işlevsel yapıyı terk edip işlerin ürün ya da coğrafik bölge temelli olarak işlevleri bölümlerler
Açıklama:
STRATEJİ ODAKLI ÇALIŞMALAR
Alfred D. Chandler, Jr., strateji ve örgütsel yapı ilişkisini dört büyük Amerikan
şirketinin tarihleri üzerinden incelemiştir. Chandler, bu şirketlerin stratejilerini
değiştirdikten sonra yapılarını değiştirdiklerini gözlemlemiştir. Şirketler, önce
yeni ürünler geliştirme anlamına gelen çeşitlendirmeye gitmiştir.
Ardından işlerin imalat, pazarlama ve muhasebe gibi farklı işlevlere bölündüğü
ve merkezî bir yönetim altındaki işlevsel yapının terk edilip işlerin ürün ya da
coğrafi bölge temelli olarak bölündüğü ve bu bölümlerin bir merkezî yönetim
birimine bağlı olduğu çok bölümlü yapı benimsemiştir. Çok bölümlü yapıdaki
bölümler (örn. buzdolabı bölümü, televizyon bölümü ve fırın bölümü), işlevsel
olarak farklılaşmış kısımlara (örn. buzdolabı bölümünü altında pazarlama kısmı,
ar-ge kısmı, imalat kısmı) ve kısımlar da coğrafi bölge ya da ürün temelli olarak
iş birimlerine bölünmüştür (örn. pazarlama kısmının altındaki satış şubeleri, arge
kısmının altındaki laboratuarlar ve imalat kısmının altındaki fabrikalar). Çok
bölümlü yapıda, bölümsel özerklik ile merkezî olarak denetlenen performans
değerlendirmesi ve kaynak dağıtımı bir aradadır.
Alfred D. Chandler, Jr., strateji ve örgütsel yapı ilişkisini dört büyük Amerikan
şirketinin tarihleri üzerinden incelemiştir. Chandler, bu şirketlerin stratejilerini
değiştirdikten sonra yapılarını değiştirdiklerini gözlemlemiştir. Şirketler, önce
yeni ürünler geliştirme anlamına gelen çeşitlendirmeye gitmiştir.
Ardından işlerin imalat, pazarlama ve muhasebe gibi farklı işlevlere bölündüğü
ve merkezî bir yönetim altındaki işlevsel yapının terk edilip işlerin ürün ya da
coğrafi bölge temelli olarak bölündüğü ve bu bölümlerin bir merkezî yönetim
birimine bağlı olduğu çok bölümlü yapı benimsemiştir. Çok bölümlü yapıdaki
bölümler (örn. buzdolabı bölümü, televizyon bölümü ve fırın bölümü), işlevsel
olarak farklılaşmış kısımlara (örn. buzdolabı bölümünü altında pazarlama kısmı,
ar-ge kısmı, imalat kısmı) ve kısımlar da coğrafi bölge ya da ürün temelli olarak
iş birimlerine bölünmüştür (örn. pazarlama kısmının altındaki satış şubeleri, arge
kısmının altındaki laboratuarlar ve imalat kısmının altındaki fabrikalar). Çok
bölümlü yapıda, bölümsel özerklik ile merkezî olarak denetlenen performans
değerlendirmesi ve kaynak dağıtımı bir aradadır.
Soru 34
4. Koşul-bağımlılık kuramında “strateji” etmeni üzerinde çalışan Raymont E. Miles ve Charles C. Snow strateji-yapı ilişkisini araştırmıştır ve örgütleri benimsedikleri stratejilere göre gruplandırmıştır aşağıdakilerden hangisi bu stratejilerden birisi değildir?
Seçenekler
A
a) Savunmacı strateji
B
b) Arayışçı strateji
C
c) Matriks strateji
D
d) Analizci strateji
E
e) Süreç verimliliği stratejisi
Açıklama:
STRATEJİ ODAKLI ÇALIŞMALAR
Chandler, yetmiş büyük Amerikan şirketini incelediği daha geniş çaplı bir
araştırmada da aynı sonuca ulaşmıştır. Çeşitlendirmeye gitmeyen şirketler, işlevsel
yapı altında etkili bir şekilde yönetilirken çeşitlendirmeye giden şirketler, çok
bölümlü yapıya gereksinim duymaktadır. Sonuç olarak yapı stratejiyi izlemektedir
ve çok bölümlü yapı ile bir koşul-bağımlılık değişkeni olarak çeşitlendirme arasında
uyum söz konusu olduğunda yüksek örgütsel performansa ulaşılmaktadır. Bir
işletme tarihçisi olan Chandler’in kendisi, yukarıdaki sonuç için koşul-bağımlılık
kuramıyla bir ilişki kurmamıştır. Chandler’in çalışmalarının ardından ve onun
elde ettiği sonuçlardan hareketle, koşul-bağımlılık kuramını çalışan araştırmacılar
bu ilişkiyi kurmuşlardır. Çeşitlendirmeye gitmeyen bir işletme ile işlevsel yapı ve
çeşitlendirmeye giden bir işletme ile çok bölümlü yapı uyum içersindedir. Tersine,
çeşitlendirmeye gitmeyen bir işletme için çok bölümlü yapı ve çeşitlendirmeye giden
bir işletme için işlevsel yapı uyumsuzluğu beraberinde getirecektir. Bu kuramsal
model, strateji-yapı uyumu ve performans ilişkisini inceleyen çeşitli araştırmaların
sonuçlarıyla desteklenmiştir.
Chandler, yetmiş büyük Amerikan şirketini incelediği daha geniş çaplı bir
araştırmada da aynı sonuca ulaşmıştır. Çeşitlendirmeye gitmeyen şirketler, işlevsel
yapı altında etkili bir şekilde yönetilirken çeşitlendirmeye giden şirketler, çok
bölümlü yapıya gereksinim duymaktadır. Sonuç olarak yapı stratejiyi izlemektedir
ve çok bölümlü yapı ile bir koşul-bağımlılık değişkeni olarak çeşitlendirme arasında
uyum söz konusu olduğunda yüksek örgütsel performansa ulaşılmaktadır. Bir
işletme tarihçisi olan Chandler’in kendisi, yukarıdaki sonuç için koşul-bağımlılık
kuramıyla bir ilişki kurmamıştır. Chandler’in çalışmalarının ardından ve onun
elde ettiği sonuçlardan hareketle, koşul-bağımlılık kuramını çalışan araştırmacılar
bu ilişkiyi kurmuşlardır. Çeşitlendirmeye gitmeyen bir işletme ile işlevsel yapı ve
çeşitlendirmeye giden bir işletme ile çok bölümlü yapı uyum içersindedir. Tersine,
çeşitlendirmeye gitmeyen bir işletme için çok bölümlü yapı ve çeşitlendirmeye giden
bir işletme için işlevsel yapı uyumsuzluğu beraberinde getirecektir. Bu kuramsal
model, strateji-yapı uyumu ve performans ilişkisini inceleyen çeşitli araştırmaların
sonuçlarıyla desteklenmiştir.
Soru 35
5. Koşul-bağımlılık kuramında temel konular araştırılıp bitirildikten sonra “birden fazla koşul-bağımlılık etmeni” varsa bu etmenlerin nasıl birleştirileceği sorusu sorularak cevaplanmıştır cevap ne olmuştur?
Seçenekler
A
a) Böyle bir durumda koşul-bağımlılık etmenlerinin etkilerinin sıfır yapılarak “çıkartılması” ya da toplanarak “eklenmesi” gereklidir.
B
b) Böyle bir durumda koşul-bağımlılık etmenlerinin etkilerinin birbirinden “ayrılması” ya da birbiri ile “birleştirilmesi” gereklidir.
C
c) Böyle bir durumda koşul-bağımlılık etmenlerinin etkilerinin birbiriyle “karşılaştırılması” ve büyük olanının seçilmesi ya da küçük olanının “eklenmesi” gereklidir.
D
d) Böyle bir durumda koşul-bağımlılık etmenlerinin etkilerinin birbirine “eklenmesi” ya da birbirinden “çıkartılması” gereklidir.
E
e) Böyle bir durumda koşul-bağımlılık etmenlerinin etkilerinin birbirine “çarpılması” ya da birbirine “bölünmesi” gereklidir.
Açıklama:
KOŞUL-BAĞIMLILIK KURAMINDAKİ GELİŞMELER
Temel çalışmaların ardından, birden fazla koşul-bağımlılık etmeni söz konusu olduğunda,
bu etmenlerin nasıl birleştirileceği konusu üzerinde durulmuştur. Böyle
bir durumda, koşul-bağımlılık etmenlerinin etkilerinin birbirlerine eklenmesi
ya da birbirlerinden çıkartılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Örneğin, daha
büyük örgütler daha yüksek derecede bürokrasi gerektirir. Diğer taraftan, çevre
istikrarlıysa mekanik örgüt yapısı ya da bürokratik yapı yüksek performans sağlar.
Böyle bir durumda, istikrarlı bir çevrede bulunan büyük bir örgütün, yalnızca
büyük olduğu ya da yalnızca istikrarlı çevrede bulunduğu durumdan daha fazla
bürokratikleşmesi ya da mekanik yapıya yaklaşması gerekecektir. Kimi zaman,
koşul-bağımlılık etmenleri birbirlerine zıt talepler doğurabilir. Örneğin, örgütün
büyük ve çevrenin değişken olduğu durumu ele alalım. Büyüklük ile bürokratik
ya da mekanik yapı ve değişken çevre ile organik yapı arasında yüksek performans
açısından olumlu ilişkiler söz konudur. Sonuçta örgüt yapısı, büyük ve istikrarlı
bir çevrede bulunan bir örgüte göre daha az bürokratik ancak küçük ve değişken
bir çevrede bulunan bir örgüte göre daha çok bürokratik olacaktır.
Temel çalışmaların ardından, birden fazla koşul-bağımlılık etmeni söz konusu olduğunda,
bu etmenlerin nasıl birleştirileceği konusu üzerinde durulmuştur. Böyle
bir durumda, koşul-bağımlılık etmenlerinin etkilerinin birbirlerine eklenmesi
ya da birbirlerinden çıkartılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Örneğin, daha
büyük örgütler daha yüksek derecede bürokrasi gerektirir. Diğer taraftan, çevre
istikrarlıysa mekanik örgüt yapısı ya da bürokratik yapı yüksek performans sağlar.
Böyle bir durumda, istikrarlı bir çevrede bulunan büyük bir örgütün, yalnızca
büyük olduğu ya da yalnızca istikrarlı çevrede bulunduğu durumdan daha fazla
bürokratikleşmesi ya da mekanik yapıya yaklaşması gerekecektir. Kimi zaman,
koşul-bağımlılık etmenleri birbirlerine zıt talepler doğurabilir. Örneğin, örgütün
büyük ve çevrenin değişken olduğu durumu ele alalım. Büyüklük ile bürokratik
ya da mekanik yapı ve değişken çevre ile organik yapı arasında yüksek performans
açısından olumlu ilişkiler söz konudur. Sonuçta örgüt yapısı, büyük ve istikrarlı
bir çevrede bulunan bir örgüte göre daha az bürokratik ancak küçük ve değişken
bir çevrede bulunan bir örgüte göre daha çok bürokratik olacaktır.
Soru 36
Koşul-bağımlılık kuramı koşul-bağımlılık etmenleri arsındaki uyumu sağlamada ve birinin diğerine göre durumunu yönetmede örgütlerin zayıf kaldığını tespit etmiştir buna “örgütsel uyum” demiştir eğer örgütler koşul-bağımlılık değişkeni ile uyum için yapılarını değiştirmezlerse ya da değişkenleri kendileri değiştirirlerse örneğin büyüklük gibi örgütsel yapı uyum üretemez sonuç olarak örgütler bu durumlarından dolayı kurama göre uyumsuzluktan tam uyuma geçememektedir burada örgütler için sonuç ne olmaktadır?
Seçenekler
A
a) Örgütler “üstünde eksik uyum” durumunu kabul etmektedir.
B
b) Örgütler “kendine ait uyum” durumunu geliştirmektedir.
C
c) Örgütler “küçülen uyum” durumuyla birleşmektedir.
D
d) Örgütler “eksik uyum” durumuna ulaşmaktadır.
E
e) Örgütler “noksanlı uyum” durumuna geçmektedir.
Açıklama:
KOŞUL-BAĞIMLILIK KURAMINDAKİ GELİŞMELER
Koşul-bağımlılık kuramına getirilen kimi eleştirilerde, kuramın koşulbağımlılık
etmenleri ile uyuma doğru harekete geçen örgütler için açıklayıcı
olmadığı savunulmuştur. Çünkü örgütler koşul-bağımlılık değişkenleri ile
uyum için yapılarını değiştirirken değişkenlerin kendileri de değişebilmekte
(örn. büyüklük) ve bu yüzden, örgütsel yapı değişimi uyum üretememektedir.
Bu eleştiri kabul edilmekle beraber, örgütün uyuma doğru harekete geçerek
uyumsuzluğu azalttığı ve böylece hiçbir yapısal değişiklik yapmasaydı elde
edeceği performansa göre daha yüksek bir performansa ulaştığı savunulmuştur.
Daha önce değindiğimiz gibi, yöneticilerin sınırlı rasyonellikleri ve kaynakların
yetersizliği nedeniyle örgütün uyumsuzluktan tam uyuma taşınması örgütsel
yaşamda nadir olarak gözlemlenmektedir. Daha çok gözlemlenen, örgütlerin
uyuma doğru yönlenmeleri ancak yalnızca eksik uyum durumuna ulaştıklarıdır.
Koşul-bağımlılık kuramına getirilen kimi eleştirilerde, kuramın koşulbağımlılık
etmenleri ile uyuma doğru harekete geçen örgütler için açıklayıcı
olmadığı savunulmuştur. Çünkü örgütler koşul-bağımlılık değişkenleri ile
uyum için yapılarını değiştirirken değişkenlerin kendileri de değişebilmekte
(örn. büyüklük) ve bu yüzden, örgütsel yapı değişimi uyum üretememektedir.
Bu eleştiri kabul edilmekle beraber, örgütün uyuma doğru harekete geçerek
uyumsuzluğu azalttığı ve böylece hiçbir yapısal değişiklik yapmasaydı elde
edeceği performansa göre daha yüksek bir performansa ulaştığı savunulmuştur.
Daha önce değindiğimiz gibi, yöneticilerin sınırlı rasyonellikleri ve kaynakların
yetersizliği nedeniyle örgütün uyumsuzluktan tam uyuma taşınması örgütsel
yaşamda nadir olarak gözlemlenmektedir. Daha çok gözlemlenen, örgütlerin
uyuma doğru yönlenmeleri ancak yalnızca eksik uyum durumuna ulaştıklarıdır.
Soru 37
7. Koşul-bağımlılık kuramına göre örgütler uyumsuzluktan eksik uyuma doğru harekete geçerek uyum derecesini artırmaktadır bir konuyu daha artırmaktadır bu konu nedir?
Seçenekler
A
a) Performansını tamamlamaktadır.
B
b) Performansını çeşitlendirmektedir.
C
c) Performansını sabitlemektedir.
D
d) Performansını eksiltmektedir.
E
e) Performansını artırmaktadır.
Açıklama:
KOŞUL-BAĞIMLILIK KURAMINDAKİ GELİŞMELER
Örgüt, uyumsuzluktan eksik uyuma doğru harekete geçerek uyum derecesini
ve dolayısıyla performansını arttırır. Bu performans artışı örgüte büyümesi için
ek kaynak sağlar. Büyümedeki artış, örgütü yeni bir uyumsuzluk durumuna
sürükler. Bu uyumsuzluk durumu ancak örgütsel yapıda örgütü yine eksik uyum
durumuna getirecek yeterli değişikliklerin yapılmasıyla ortadan kalkar. Böylece
örgüt, tam uyuma ulaşmadan uyumsuzluk ile uyum arasında salınır. Büyüyen bir
örgüt, tam uyumun altında eksik uyuma ulaşırken küçülen bir örgüt, tam uyumun
üstünde eksik uyuma ulaşır.
Örgüt, uyumsuzluktan eksik uyuma doğru harekete geçerek uyum derecesini
ve dolayısıyla performansını arttırır. Bu performans artışı örgüte büyümesi için
ek kaynak sağlar. Büyümedeki artış, örgütü yeni bir uyumsuzluk durumuna
sürükler. Bu uyumsuzluk durumu ancak örgütsel yapıda örgütü yine eksik uyum
durumuna getirecek yeterli değişikliklerin yapılmasıyla ortadan kalkar. Böylece
örgüt, tam uyuma ulaşmadan uyumsuzluk ile uyum arasında salınır. Büyüyen bir
örgüt, tam uyumun altında eksik uyuma ulaşırken küçülen bir örgüt, tam uyumun
üstünde eksik uyuma ulaşır.
Soru 38
8. Koşul-bağımlılık kuramına göre örgütler koşul-bağımlılık etmenine uyarak çoğu zaman yapılarını değiştirerek uyumlaştırmayı yapamazlar “eksik uyuma” ulaşarak bu biçimleriyle faaliyetlerini yaparlar bu durumda ortaya çıkan performansın artması nasıl sonuçlanır?
Seçenekler
A
a) Performans artışı örgütün büyümesi için ek kaynak sağlar.
B
b) Performansın artışı stratejilerin geliştirilmesini talep eder.
C
c) Performansın artışı uyumların tamamının ortadan kalkmasına sebep olur.
D
d) Performansın artışı maliyetlerin katlanmasına sebep olur.
E
e) Performansın artışı yapıların değişkenliğini sabit hale getirir.
Açıklama:
KOŞUL-BAĞIMLILIK KURAMINDAKİ GELİŞMELER
Koşul-bağımlılık kuramına göre, uyum durumundaki örgütler uyumsuz
durumdakilere göre daha yüksek performansa sahiptirler. Ancak bütün uyum
durumları aynı düzeyde performansa yol açmaktadır. Örneğin Woodward,
birim teknolojisinin organik, kitlesel üretim teknolojisinin mekanik ve süreç
teknolojisinin organik örgüt yapıyla uyum sağlayıp aynı derecede yüksek
performans getirdiğini göstermiştir. Ancak her uyum durumu aynı derecede
performansı beraberinde getiriyorsa, bir örgüt neden bir uyum durumundan
diğerine doğru harekete geçmektedir? Eğer büyüklük ile biçimselleşme arasında
her iki durumda da uyum söz konusuysa, örneğin, örgütler neden küçük ve
daha az biçimsel bir yapıdan büyük ve daha çok biçimsel yapıya doğru büyük bir
değişim sergilemektedir?
Koşul-bağımlılık kuramına göre, uyum durumundaki örgütler uyumsuz
durumdakilere göre daha yüksek performansa sahiptirler. Ancak bütün uyum
durumları aynı düzeyde performansa yol açmaktadır. Örneğin Woodward,
birim teknolojisinin organik, kitlesel üretim teknolojisinin mekanik ve süreç
teknolojisinin organik örgüt yapıyla uyum sağlayıp aynı derecede yüksek
performans getirdiğini göstermiştir. Ancak her uyum durumu aynı derecede
performansı beraberinde getiriyorsa, bir örgüt neden bir uyum durumundan
diğerine doğru harekete geçmektedir? Eğer büyüklük ile biçimselleşme arasında
her iki durumda da uyum söz konusuysa, örneğin, örgütler neden küçük ve
daha az biçimsel bir yapıdan büyük ve daha çok biçimsel yapıya doğru büyük bir
değişim sergilemektedir?
Soru 39
Koşul-bağımlılık kuramında “büyüklük” etmenini Aston grubu incelemiştir. Aston grubu örgütlerin yöneticileriyle görüşerek pek çok konuyu sonuçlandırmıştır. Aşağıdakilerden hangisi Aston grubunun araştırdığı konulardan birisi değildir?
Seçenekler
A
a) Örgütlerdeki roller
B
b) Uzmanlaşma
C
c) Kural ve yöntemlerin standartlaştırılması
D
d) Katılımcı karar alma
E
e) Biçimselleşme
Açıklama:
BÜYÜKLÜK ODAKLI ÇALIŞMALAR
Aston Grubu, daha büyük örgütlerde, daha fazla rol uzmanlaşması ve daha
biçimsel ve standartlaşmış kurallar olduğunu gözlemlemiştir. İlginç bir şekilde,
daha büyük örgütlerin daha az merkezîleştikleri ortaya çıkmıştır. Ancak bu
durum çoğunlukla örgütsel görevlerin üst düzey yöneticilerin başa çıkamayacağı
hacme ulaşmasıyla yetki devrine uğraması sonucu gerçekleşmektedir. Gerçekte,
karar almanın merkezilikten uzaklaşması sıklıkla ayrıntılı kural ve yöntemlerle
birlikte ortaya çıkmaktadır. Böylece daha alt düzeylerde gerçek bir takdir
hakkının varlığından söz etmek güçtür. Aston Grubu’na göre, daha büyük
örgütler uzmanlaşma, biçimselleşme ve standartlaşma anlamında daha fazla
bürokratik yapılanmaya gitme eğilimindedir. Ayrıca, örgütler yaşlandıkça daha
fazla yapılanmaktadır çünkü istikrar ve başarıyı rutin hâle getirme arzusu
zamanla artmaktadır. Örgütler, büyüdükçe ve yaşlandıkça organik örgüt yapısına
değil mekanik örgüt yapısına yönelmektedir.
Aston Grubu, daha büyük örgütlerde, daha fazla rol uzmanlaşması ve daha
biçimsel ve standartlaşmış kurallar olduğunu gözlemlemiştir. İlginç bir şekilde,
daha büyük örgütlerin daha az merkezîleştikleri ortaya çıkmıştır. Ancak bu
durum çoğunlukla örgütsel görevlerin üst düzey yöneticilerin başa çıkamayacağı
hacme ulaşmasıyla yetki devrine uğraması sonucu gerçekleşmektedir. Gerçekte,
karar almanın merkezilikten uzaklaşması sıklıkla ayrıntılı kural ve yöntemlerle
birlikte ortaya çıkmaktadır. Böylece daha alt düzeylerde gerçek bir takdir
hakkının varlığından söz etmek güçtür. Aston Grubu’na göre, daha büyük
örgütler uzmanlaşma, biçimselleşme ve standartlaşma anlamında daha fazla
bürokratik yapılanmaya gitme eğilimindedir. Ayrıca, örgütler yaşlandıkça daha
fazla yapılanmaktadır çünkü istikrar ve başarıyı rutin hâle getirme arzusu
zamanla artmaktadır. Örgütler, büyüdükçe ve yaşlandıkça organik örgüt yapısına
değil mekanik örgüt yapısına yönelmektedir.
Soru 40
Koşul-bağımlılık kuramı “teknoloji” etmenini inceleyerek örgüt yapısını nasıl etkilediğini araştırmıştır. James D. Thompson genel örgütsel teknoloji sınıflamasıyla Woodward’dan farklı olarak sadece üretim ve imalar işletmeleri için değil her işletme için uygulanabilecek bir teknoloji sınıflamasına ulaşmıştır. Bu teknolojilerden birisi olan “Bağlı teknoloji” için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
a) Sıralı bağımlılık gerektiren işlerde kullanılan teknolojidir.
B
b) Otomobil imalatı yapan işletmelerde kullanılan teknolojidir.
C
c) Bazı işlemlerin diğerine bağlı olması yani birlikte yapılma zorunluluğu bu teknoloji ile ortadan kalkar.
D
d) Burada bazı alt birimlerin çıktısının diğerinin girdisi olması söz konusudur.
E
e) Buradaki ilişki karşılıklı değildir ve zorunluluk taşır.
Açıklama:
TEKNOLOJİ ODAKLI ÇALIŞMALAR
Bağlı teknoloji, Z işleminin ancak Y işlemi tamamlandıktan sonra
gerçekleşebilmesi ve Y işleminin de V işlemine bağlı olması gibi sıralı karşılıklı
bağımlılık gerektirir (örn. otomobil imalatı işletmeleri). Sıralı karşılıklı bağımlılıkta,
bazı alt birimlerin çıktısının diğerlerinin girdisi olması söz konusudur ancak bu
ilişki karşılıklı değildir (örn. otomobil tekerlik montajı öncesinde aksların monte
edilme zorunluluğu).
Bağlı teknoloji, Z işleminin ancak Y işlemi tamamlandıktan sonra
gerçekleşebilmesi ve Y işleminin de V işlemine bağlı olması gibi sıralı karşılıklı
bağımlılık gerektirir (örn. otomobil imalatı işletmeleri). Sıralı karşılıklı bağımlılıkta,
bazı alt birimlerin çıktısının diğerlerinin girdisi olması söz konusudur ancak bu
ilişki karşılıklı değildir (örn. otomobil tekerlik montajı öncesinde aksların monte
edilme zorunluluğu).
Soru 41
Koşul-Bağımlılık kuramı, örgüt tasarımlarındaki ya da örgütlenme modellerindeki hangi eksikliği ortaya çıkarmıştır?
Seçenekler
A
Örgüt tasarımlarındaki ya da örgütlenme modellerindeki farklılıkları açıklayabilmeyi amaçlamaktadır.
B
Etkinlik gibi göstergelerle açıklanan örgütsel performans biçimselleşmeye bağlıdır,
C
Verimlilik gibi göstergelerle açıklanan örgütsel performans uzmanlaşmaya bağlıdır,
D
Karlılık gibi göstergelerle açıklanan örgütsel performans eş güdüme bağlıdır,
E
Örgütsel performans, örgütteki bireylerin örgütsel kararlarına katılmasına bağlıdır,
Açıklama:
Klasik ve neo-klasik yönetim akımlarının temel hedefi; tüm örgütlere, her zaman ve her yerde uygulanabilecek bazı genel ilkeler geliştirmek olmuştur.
Etkililik, verimlilik, kârlılık vb. göstergelerle ifade edilebilen örgütsel performans, klasik yönetim akımına göre biçimselleşme, uzmanlaşma ve eş güdüm derecesine bağlıyken neo-klasik yönetim akımına göre, örgütteki bireylerin örgütsel kararlara katılımına bağlıdır. Ancak örgütlerin yapıları üzerinde 1950’lerin sonundan başlayarak gerçekleştirilen bilimsel araştırmaların sonucunda; tek ve evrensel bir örgütlenme modelinin var olmadığı sonucu ortaya çıkmıştır. İşte koşul-bağımlılık kuramı, örgüt tasarımlarındaki ya da örgütlenme modellerindeki bu farklılıkları açıklayabilmek için geliştirilmiştir.
Etkililik, verimlilik, kârlılık vb. göstergelerle ifade edilebilen örgütsel performans, klasik yönetim akımına göre biçimselleşme, uzmanlaşma ve eş güdüm derecesine bağlıyken neo-klasik yönetim akımına göre, örgütteki bireylerin örgütsel kararlara katılımına bağlıdır. Ancak örgütlerin yapıları üzerinde 1950’lerin sonundan başlayarak gerçekleştirilen bilimsel araştırmaların sonucunda; tek ve evrensel bir örgütlenme modelinin var olmadığı sonucu ortaya çıkmıştır. İşte koşul-bağımlılık kuramı, örgüt tasarımlarındaki ya da örgütlenme modellerindeki bu farklılıkları açıklayabilmek için geliştirilmiştir.
Soru 42
Koşul-Bağımlılık kuramı, örgütsel yapı ile ilgili aşağıdakilerden hangisini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır?
Seçenekler
A
Örgütlenmenin, sadece tek en iyi yolu vardır
B
Örgütsel yapıyı anlamada ihtiyaç duyulan temeli oluşturmaktadır
C
Her türlü örgütlenme aynı ölçüde etkili olmaktadır
D
Örgütlenme, örgütün ilişkili olduğu koşul-bağımlılık etmenlerinden bağımsızdır
E
Örgütlerin yapıları girdileri sağlayan, çıktıları pazarlayan kapalı sistemlerdir
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramı altında gerçekleştirilen çalışmalar, örgütsel yapıyı anlamada ihtiyaç duyulan temeli oluşturmuştur. Bu kuram, örgüt tasarımıyla ilgili başat yaklaşım olduğu kadar, örgüt çalışmalarında en fazla yararlanılan kuramsal yaklaşımlardan biridir. Koşul-bağımlılık kuramı, örgütleri uygun girdileri sağlama, girdiler üzerinde gerçekleşen işlemlerin verimli bir şekilde eş güdümünü sağlama ve çıktıları etkili bir şekilde pazarlamaya girişen açık sistemler olarak görmektedir. Kimi kaynaklarda durumsallık yaklaşımı olarak da geçen koşul- bağımlılık kuramının temel varsayımları şu şekilde sıralanabilir:
- Örgütlenmenin, bir tane en iyi yolu yoktur,
- Her türlü örgütlenme aynı ölçüde etkili değildir.
- Örgütlenmenin en iyi yolu, örgütün ilişkili olduğu koşul-bağımlılık etmenlerine bağımlıdır.
Soru 43
Örgütün içsel unsurlarından biri olarak kabul edilen teknoloji değerlendirilirken hangi etken dikkate alınmalıdır?
Seçenekler
A
Biçimselleşme
B
Hiyerarşi
C
Çevre
D
Donanım
E
Büyüklük
Açıklama:
Örgütün ne tür işlerle uğraştığının bir göstergesi olan teknoloji, örgütün girdilerini çıktılara dönüştüren takımlar, makineler ve araçlar gibi donanım unsurlarını, çalışanların bilgi ve becerilerini ve örgütteki üretim yöntemlerini kapsayan bir kavramdır.
Bu noktada dikkat edilmesi gereken, örgütün içsel unsurlarından biri olarak kabul edilen teknolojinin örgütü ne ölçüde çevresine bağladığıdır. Çevre, yalnızca girdilerin kaynağı ve çıktıların alıcısı değil, aynı zamanda örgütün kullandığı teknik bilginin, çalışma tekniklerinin ve araçların ana kaynağıdır. Çoğu örgüt, kullandıkları teknolojileri icat etmeyip çevreden almaktadır. Koşul-bağımlılık kuramına göre çevre, örgütün girdilerini tedarik ettiği, çıktılarını sunduğu ve içerisinde çıktılarını sunduğu kitleler, devlet, düzenleyici kuruluşlar, rakipler ve diğer örgütlerle ilişkilerini sürdürdüğü ortamdır.
Koşul-bağımlılık kuramında en çok çevrenin belirsizlik düzeyi üzerinde istikrarlılık-değişkenlik, güvenlik-tehdit ve homojenlik-heterojenlik gibi boyutlar aracılığıyla durulmuştur. Biçimselleşme, sosyal konumların ve sosyal konumlar arasındaki ilişkilerin, bu konumları işgal eden bireylerin kişisel özellik ve ilişkilerinden bağımsız olarak açıkça belirlenme ve tanımlanma derecesidir. Hiyerarşi, örgütteki çalışanların farklı derecelere göre sıralanmasıdır.
Bu noktada dikkat edilmesi gereken, örgütün içsel unsurlarından biri olarak kabul edilen teknolojinin örgütü ne ölçüde çevresine bağladığıdır. Çevre, yalnızca girdilerin kaynağı ve çıktıların alıcısı değil, aynı zamanda örgütün kullandığı teknik bilginin, çalışma tekniklerinin ve araçların ana kaynağıdır. Çoğu örgüt, kullandıkları teknolojileri icat etmeyip çevreden almaktadır. Koşul-bağımlılık kuramına göre çevre, örgütün girdilerini tedarik ettiği, çıktılarını sunduğu ve içerisinde çıktılarını sunduğu kitleler, devlet, düzenleyici kuruluşlar, rakipler ve diğer örgütlerle ilişkilerini sürdürdüğü ortamdır.
Koşul-bağımlılık kuramında en çok çevrenin belirsizlik düzeyi üzerinde istikrarlılık-değişkenlik, güvenlik-tehdit ve homojenlik-heterojenlik gibi boyutlar aracılığıyla durulmuştur. Biçimselleşme, sosyal konumların ve sosyal konumlar arasındaki ilişkilerin, bu konumları işgal eden bireylerin kişisel özellik ve ilişkilerinden bağımsız olarak açıkça belirlenme ve tanımlanma derecesidir. Hiyerarşi, örgütteki çalışanların farklı derecelere göre sıralanmasıdır.
Soru 44
Düşük örgütsel performans sonucu ortaya çıkan kriz durumunda örgüt nasıl tepki gösterir?
Seçenekler
A
Strateji değiştirir
B
Değişim gerekmez
C
Tatminsizlik artar
D
Uyuma yönelir
E
Büyüme durur
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının en önemli kavramı olan uyumun üzerinde duracağız. Uyum, yüksek örgütsel performansa yol açan koşul- bağımlılık etmeninin düzeyi ile örgütsel yapı düzeyinin birleşimidir. Örgütsel yapı, koşul-bağımlılık etmenine uyarsa yüksek performans elde edilir. Tersine, yapı etmene uymazsa düşük performans elde edilir ve örgütler, daha yüksek performans elde etmek için uyuma doğru harekete geçerler. Bu ifade aynı zamanda, koşul-bağımlılık kuramının örgütsel değişime getirdiği açıklamadır. Düşük örgütsel performans sonucu ortaya çıkan kriz durumu örgütsel değişimi tetiklemektedir. Uyumsuzluk durumundaki örgüt, yalnızca performans düştüğünde yeni bir örgütsel yapıyı benimser ve uyuma doğru hareket eder.
Burada, yönetsel karar almanın “sınırlı rasyonel” bir davranış olduğu varsayımı söz konusudur. Sınırlı rasyonelliğe göre yöneticiler eksik bilgi, yetersiz zihinsel işlem kapasitesi vb. nedenlerle örgütsel performansın en üst seviyede olmasından çok, “yeterince tatminkâr” olmasına çalışırlar. Örgüt, yeterince tatminkâr olduğu kabul edilen düzeyde ya da daha yukarıda performans sergilediği sürece, yönetsel karar alınmaz. Yönetsel karar alma, yeterince tatminkâr olmayan performans şeklinde kendini gösteren sorun ortaya çıktığında hayata geçirilen sorun çözme davranışıdır ve performansı yeterince tatminkâr olduğu kabul edilen düzeye geri döndürecek çözümü arama biçimindedir.
Burada, yönetsel karar almanın “sınırlı rasyonel” bir davranış olduğu varsayımı söz konusudur. Sınırlı rasyonelliğe göre yöneticiler eksik bilgi, yetersiz zihinsel işlem kapasitesi vb. nedenlerle örgütsel performansın en üst seviyede olmasından çok, “yeterince tatminkâr” olmasına çalışırlar. Örgüt, yeterince tatminkâr olduğu kabul edilen düzeyde ya da daha yukarıda performans sergilediği sürece, yönetsel karar alınmaz. Yönetsel karar alma, yeterince tatminkâr olmayan performans şeklinde kendini gösteren sorun ortaya çıktığında hayata geçirilen sorun çözme davranışıdır ve performansı yeterince tatminkâr olduğu kabul edilen düzeye geri döndürecek çözümü arama biçimindedir.
Soru 45
Örgüt yapısında, neo-klasik yönetim akımının özelliklerini taşıyan örgüt yapısı var mıdır?
Seçenekler
A
Teknoloji odaklı çalışmalar,
B
Büyüklük odaklı çalışmalar,
C
Strateji odaklı çalışmalar,
D
Farklılaşma odaklı çalışmalar,
E
Çevre odaklı çalışmalar,
Açıklama:
Organik örgüt yapısı, iş tanımları ve işlevler arasındaki sınırların daha esnek ve kuralların daha az biçimsel, çalışanların karar alma yetkileri daha fazla ve keskin olmayan bir hiyerarşinin olduğu bir yapıdır. Organik yapıda, neo-klasik yönetim akımında vurgulanan özellikler ön plandadır.
Mekanik örgüt yapısı; yüksek düzeyde merkezileşme ve uzmanlaşma, kesin olarak tanımlanmış görevler, biçimsel kurallar ve net bir hiyerarşiye sahiptir. Mekanik yapıda, klasik yönetim akımında vurgulanan özellikler ön plandadır. Koşul-bağımlılık kuramının çevreyi odağa olan temel çalışmalarından ilk olarak Tom Burns ve George M. Stalker’in, araştırmanın henüz başında mekanik ve organik olarak adlandırdıkları iki farklı örgüt yapısıyla karşılaşmıştır.
Mekanik örgüt yapısı; yüksek düzeyde merkezileşme ve uzmanlaşma, kesin olarak tanımlanmış görevler, biçimsel kurallar ve net bir hiyerarşiye sahiptir. Mekanik yapıda, klasik yönetim akımında vurgulanan özellikler ön plandadır. Koşul-bağımlılık kuramının çevreyi odağa olan temel çalışmalarından ilk olarak Tom Burns ve George M. Stalker’in, araştırmanın henüz başında mekanik ve organik olarak adlandırdıkları iki farklı örgüt yapısıyla karşılaşmıştır.
Soru 46
Belirsizlik düzeyi daha yüksek çevrelerle karşılaşan örgütlerde bürokratikleşmenin azalmasını ortaya çıkartan çalışmayı yapan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Lawrence-Lorsch
B
Burns-Stalker
C
Jean Woodward
D
James Thompson
E
Alfred Chandler
Açıklama:
Lawrence ve Lorsch’un çalışmasında, plastik gereçler üreten işletmeler ile konteyner üreten işletmelerin araştırma ve geliştirme (Ar-Ge), imalat ve pazarlama işlevleri açısından farklı çevresel taleplerle karşılaştıkları gözlemlenmiştir. Özellikle, plastik gereçler üreten işletmelerin ar-ge bölümleri konteyner üreten işletmelerin ar-ge bölümlerine göre belirsizlik düzeyi daha yüksek çevrelerle karşılaşmaktadır. Bu yüzden, plastik gereçler üreten işletmelerin ar-ge bölümleri konteyner üreten işletmelerin ar-ge bölümlerine göre daha az bürokratikleşmiştir. Bu çevresel çeşitlilik örgüt yapısına da yansımış ve ayrı işlevsel bölümler kurulmuştur. Bu durum, aynı işletme içindeki farklı işlevsel bölümlere farklılaşma olarak yansımıştır.
Soru 47
Woodward, üretim teknolojilerini karmaşıklık düzeylerine göre ve tarihsel gelişimlerine uygun olarak sınıflandırmıştır. Rafineriler (petrol ve türevleri) hangi örgütsel teknoloji sınıflamasına örnektir?
Seçenekler
A
Birim teknolojisi
B
Süreç teknolojisi
C
Kitlesel üretim teknolojisi
D
Aracı teknolojisi
E
Yoğun teknoloji
Açıklama:
Woodward, üretim teknolojilerini karmaşıklık düzeylerine göre ve tarihsel gelişimlerine uygun olarak sınıflandırmıştır. Süreç teknolojisi, en ileri düzey teknolojidir ve içerisindeki malzemelerin bir iş istasyonundan diğerine hareket etmek yerine, sınırlı insan müdahalesi ile işlemler arasında sürekli olarak aktığı yüksek düzeyde otomasyona karşılık gelmektedir. Petrolü rafine etmede ve kimyasal madde üretiminde süreç teknolojisi kullanılmaktadır. Birim teknolojisi, küçük ölçekli bir üretim biçimi olan atölye tipi üretimin temel özelliğidir. Kitlesel üretim teknolojisi, büyük ölçekli üretim ve klasik endüstriyel dönem teknolojisidir. Aracı teknoloji: Örgütsel alt birimlerin arasında dolaylı karşılıklı bağımlılığın olduğu ve çeşitli müşterilerin birbirlerine bağlandığı örgütsel teknoloji türüdür. Bağlı teknoloji: Örgütsel alt birimlerin arasında sıralı karşılıklı bağımlılığın olduğu ve işlemlerin birbirlerini belirli bir sıra temelinde izlediği örgütsel teknoloji türüdür. Yoğun teknoloji: Örgütsel alt birimlerin arasında döngüsel karşılıklı bağımlılığın olduğu, odaktaki nesnenin çeşitli teknikler aracılığıyla ve nesneden gelen geri bildirimler dikkate alınarak değiştirildiği örgütsel teknoloji türüdür.
Soru 48
Daha büyük örgütlerin daha az merkezileştiklerini ortaya koyan çalışma kimler tarafından yapılmıştır?
Seçenekler
A
Miles ve Snow Çalışması,
B
Burns ve Stalker Çalışması
C
Aston Grubu Çalışması
D
Woodword'un Çalışması
E
Lawrence ve Lorsch'un Çalışması
Açıklama:
Aston Grubu, daha büyük örgütlerde, daha fazla rol uzmanlaşması ve daha biçimsel ve standartlaşmış kurallar olduğunu gözlemlemiştir. İlginç bir şekilde, daha büyük örgütlerin daha az merkezîleştikleri ortaya çıkmıştır. Ancak bu durum çoğunlukla örgütsel görevlerin üst düzey yöneticilerin başa çıkamayacağı hacme ulaşmasıyla yetki devrine uğraması sonucu gerçekleşmektedir. Gerçekte, karar almanın merkezilikten uzaklaşması sıklıkla ayrıntılı kural ve yöntemlerle birlikte ortaya çıkmaktadır. Böylece daha alt düzeylerde gerçek bir takdir hakkının varlığından söz etmek güçtür. Aston Grubu’na göre, daha büyük örgütler uzmanlaşma, biçimselleşme ve standartlaşma anlamında daha fazla bürokratik yapılanmaya gitme eğilimindedir.
Soru 49
Araştırmalarından ortaya çıkardığı sonuçlara göre, çok bölümlü yapılarda, çeşitlendirmeye gitmeleri arasında uyum söz konusunun olduğunda ve yüksek örgütsel performansa ulaşmış olan örgütlerde, bu sonuçla koşul-bağımlılık ilişkisi kurmamış araştırmacı kimdir?
Seçenekler
A
Blau,
B
Woodward,
C
Lawrence,
D
Chandler,
E
Burns,
Açıklama:
Chandler, çeşitlendirmeye gitmeyen şirketler, işlevsel yapı altında etkili bir şekilde yönetilirken çeşitlendirmeye giden şirketler, çok bölümlü yapıya gereksinim duymaktadır. Sonuç olarak yapı stratejiyi izlemektedir ve çok bölümlü yapı ile bir koşul-bağımlılık değişkeni olarak çeşitlendirme arasında uyum söz konusu olduğunda yüksek örgütsel performansa ulaşılmaktadır. Bir işletme tarihçisi olan Chandler’in kendisi, yukarıdaki sonuç için koşul-bağımlılık kuramıyla bir ilişki kurmamıştır. Chandler’in çalışmalarının ardından ve onun elde ettiği sonuçlardan hareketle, koşul-bağımlılık kuramını çalışan araştırmacılar bu ilişkiyi kurmuşlardır. Çeşitlendirmeye gitmeyen bir işletme ile işlevsel yapı ve çeşitlendirmeye giden bir işletme ile çok bölümlü yapı uyum içersindedir. Tersine, çeşitlendirmeye gitmeyen bir işletme için çok bölümlü yapı ve çeşitlendirmeye giden bir işletme için işlevsel yapı uyumsuzluğu beraberinde getirecektir. Bu kuramsal model, strateji-yapı uyumu ve performans ilişkisini inceleyen çeşitli araştırmaların sonuçlarıyla desteklenmiştir.
Soru 50
Koşul-bağımlılık kuramına göre, örgütler daha üst düzeyde uyuma ulaşmak için hangi güdüye sahip olmalıdır?
Seçenekler
A
İşten çıkartma güdüsü
B
Çalışanları örgütsüzlendirme güdüsü
C
Böl-yönet güdüsü
D
Strateji niyet güdüsü
E
Yatırım yapma güdüsü
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramına göre, uyum durumundaki örgütler uyumsuz durumdakilere göre daha yüksek performansa sahiptirler. Ancak bütün uyum durumları aynı düzeyde performansa yol açmaktadır. Örneğin Woodward, birim teknolojisinin organik, kitlesel üretim teknolojisinin mekanik ve süreç teknolojisinin organik örgüt yapıyla uyum sağlayıp aynı derecede yüksek performans getirdiğini göstermiştir. Ancak her uyum durumu aynı derecede performansı beraberinde getiriyorsa, bir örgüt neden bir uyum durumundan diğerine doğru harekete geçmektedir? Eğer büyüklük ile biçimselleşme arasında her iki durumda da uyum söz konusuysa, örneğin, örgütler neden küçük ve daha az biçimsel bir yapıdan büyük ve daha çok biçimsel yapıya doğru büyük bir değişim sergilemektedir?
Koşul-bağımlılık kuramı, bu soruna karşılık farklılaşan performans yaklaşımını geliştirmiştir. Farklılaşan performans yaklaşımına göre, daha yüksek düzeydeki koşul-bağımlılık etmenine uyum, daha aşağı düzeydeki koşul- bağımlılık etmenine uyuma göre daha yüksek performansa yol açacaktır.
Örneğe dönersek görece daha fazla büyüklük ile görece daha yüksek biçimselleşme uyumu, görece daha az büyüklük ile görece daha düşük biçimselleşme uyumundan daha yüksek performans doğuracaktır. Sonuç olarak örgütlerin, koşul-bağımlılık etmenlerinde daha üst düzeylerde uyuma ulaşmak için yatırım yapma güdüsüne sahip olduklarından söz edilebilir.
Koşul-bağımlılık kuramı, bu soruna karşılık farklılaşan performans yaklaşımını geliştirmiştir. Farklılaşan performans yaklaşımına göre, daha yüksek düzeydeki koşul-bağımlılık etmenine uyum, daha aşağı düzeydeki koşul- bağımlılık etmenine uyuma göre daha yüksek performansa yol açacaktır.
Örneğe dönersek görece daha fazla büyüklük ile görece daha yüksek biçimselleşme uyumu, görece daha az büyüklük ile görece daha düşük biçimselleşme uyumundan daha yüksek performans doğuracaktır. Sonuç olarak örgütlerin, koşul-bağımlılık etmenlerinde daha üst düzeylerde uyuma ulaşmak için yatırım yapma güdüsüne sahip olduklarından söz edilebilir.
Soru 51
Sosyal konumların ve sosyal konumlar arasındaki ilişkilerin, bu konumları işgal eden bireylerin kişisel özellik ve ilişkilerinden bağımsız olarak açıkça belirlenme ve tanımlanma derecesi koşul-bağımlılık kuramında örgütsel yapının aşağıdaki hangi boyutunun aracılığı ile oluşur?
Seçenekler
A
Bürokratikleşme
B
Merkezileşme
C
Uzmanlaşma
D
Biçimselleşme
E
Standartlaşma
Açıklama:
Örgütteki kişiler arası ilişkilerin düzenlenmiş taraflarına örgütsel yapı denir. Koşul-bağımlılık kuramında örgütsel yapının boyutlarından biri biçimselleşmedir.
Biçimselleşme, sosyal konumların ve sosyal konumlar arasındaki ilişkilerin,
bu konumları işgal eden bireylerin kişisel özellik ve ilişkilerinden bağımsız
olarak açıkça belirlenme ve tanımlanma derecesidir.
Biçimselleşme, sosyal konumların ve sosyal konumlar arasındaki ilişkilerin,
bu konumları işgal eden bireylerin kişisel özellik ve ilişkilerinden bağımsız
olarak açıkça belirlenme ve tanımlanma derecesidir.
Soru 52
Karar alma yetkisinin hiyerarşinin üst basamaklarında toplanması koşul- bağımlılık kuramında örgütsel yapının aşağıdaki hangi boyutunun aracılığı ile oluşur?
Seçenekler
A
Bürokratikleşme
B
Merkezileşme
C
Standartlaşma
D
Hiyerarşi
E
Uzmanlaşma
Açıklama:
Merkezileşme, karar alma yetkisinin hiyerarşinin üst basamaklarında
toplanmasıdır.
toplanmasıdır.
Soru 53
Aşağıdakilerden hangisi örgütün girdilerinin kaynağı, çıktılarının pazarı, rakiplerle rekabet ettiği ve devlet, düzenleyici kuruluşlar ve diğer örgütlerle ilişkilerini sürdürdüğü ortamdır?
Seçenekler
A
Büyüklük
B
Teknoloji
C
Strateji
D
Uyum
E
Çevre
Açıklama:
Çevre: Örgütün girdilerinin kaynağı, çıktılarının pazarı, rakiplerle rekabet ettiği ve devlet, düzenleyici kuruluşlar ve diğer örgütlerle ilişkilerini sürdürdüğü ortamdır.
Soru 54
Aşağıdaki hangi tür koşul-bağımlılık kuramı çerçevesinde gerçekleştirilen çalışmalarda mekanik ve organik olarak adlandırılan iki farklı örgüt yapısıyla karşılaşılmıştır?
Seçenekler
A
Çevre odaklı çalışmalar
B
Teknoloji odaklı çalışmalar
C
Büyüklük odaklı çalışmalar
D
Strateji odaklı çalışmalar
E
Uyum odaklı çalışmalar
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının çevreyi odağa olan temel çalışmalarından ilk olarak
Tom Burns ve George M. Stalker’in, tekstil, elektronik ve ağır sanayi kollarındaki işletmeler üzerinde gerçekleştirdikleri araştırmadır. Burns ve
Stalker, mekanik ve organik olarak adlandırdıkları iki farklı örgüt yapısıyla karşılaşmışlardır.
Tom Burns ve George M. Stalker’in, tekstil, elektronik ve ağır sanayi kollarındaki işletmeler üzerinde gerçekleştirdikleri araştırmadır. Burns ve
Stalker, mekanik ve organik olarak adlandırdıkları iki farklı örgüt yapısıyla karşılaşmışlardır.
Soru 55
Çevre bir odaklı bir çalışmada “koşul-bağımlılık kuramı” ifadesini ilk kez kullanan bilim adamları aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Burns ve Stalker
B
Aston Grubu
C
Lawrence ve Lorsch
D
Chandler
E
Miles ve Snow
Açıklama:
“Koşul-bağımlılık kuramı” ifadesini ilk kez Paul R. Lawrence ve Jay W. Lorsch plastik gereçler, paketlenmiş gıda ve konteyner üreten işletmeler üzerinde gerçekleştirdikleri araştırmada kullanmışlardır.
Soru 56
Hastanın durumuna göre değişen tanı ve tedavi teknikleri kullanan bir hastanedeki örgütsel teknoloji aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Aracı Teknoloji
B
Bağlı Teknoloji
C
Yoğun teknoloji
D
Birim teknoloji
E
Süreç teknolojisi
Açıklama:
Yoğun teknoloji, işe konu olan nesneyi çeşitli teknikler kullanarak ve aynı
nesneden gelen geri bildirimler doğrultusunda değiştirmektedir (örn. hastanın
durumuna göre değişen tanı ve tedavi teknikleri kullanan bir hastane).
nesneden gelen geri bildirimler doğrultusunda değiştirmektedir (örn. hastanın
durumuna göre değişen tanı ve tedavi teknikleri kullanan bir hastane).
Soru 57
Aston Grubu'nun çalışması aşağıdaki hangi koşul-bağımlılık kuramı çerçevesinde gerçekleştirilen çalışmalardan biridir?
Seçenekler
A
Uyum odaklı çalışmalar
B
Çevre odaklı çalışmalar
C
Teknoloji odaklı çalışmalar
D
Büyüklük odaklı çalışmalar
E
Strateji odaklı çalışmalar
Açıklama:
İngiltere’nin Birmingham şehrindeki Aston Üniversitesi’nden bir grup akademisyen, yöneticilerle görüşmeler yapmış ve çeşitli endüstrilerdeki örgütlerde rollerin uzmanlaşmasını, kural ve yöntemlerin standartlaşmasını, biçimselleşmeyi, karar almanın merkezileşmesini ve örgütsel yapının şeklini incelemiştir. Örgütsel yapının şekli, hiyerarşideki düzey sayısı, yönetsel denetim alanı (her bir üste bağlı astların sayısı) ve destek çalışanları sayısının hat çalışanları sayısına oranı üzerinden değerlendirilmiştir. Aston Grubu, örgütün teknolojisinin değil büyüklüğünün en önemli koşul-bağımlılık etmeni olduğu sonucuna ulaşmıştır.
Soru 58
Çeşitlendirmeye gitmeyen şirketler, işlevsel yapı altında etkili bir şekilde yönetilirken çeşitlendirmeye giden şirketler, çok bölümlü yapıya gereksinim duymaktadır. Çok bölümlü yapı ile bir koşul-bağımlılık değişkeni olarak çeşitlendirme arasında uyum söz konusu olduğunda yüksek örgütsel performansa ulaşılmaktadır.
Yukarıda tanımlanan Chandler’in çalışması aşağıdaki hangi koşul-bağımlılık kuramı çerçevesinde gerçekleştirilmiştir?
Yukarıda tanımlanan Chandler’in çalışması aşağıdaki hangi koşul-bağımlılık kuramı çerçevesinde gerçekleştirilmiştir?
Seçenekler
A
Strateji odaklı çalışmalar
B
Uyum odaklı çalışmalar
C
Büyüklük odaklı çalışmalar
D
Teknoloji odaklı çalışmalar
E
Çevre odaklı çalışmalar
Açıklama:
Chandler, yetmiş büyük Amerikan şirketini incelediği daha geniş çaplı bir
araştırmada da aynı sonuca ulaşmıştır. Çeşitlendirmeye gitmeyen şirketler, işlevsel yapı altında etkili bir şekilde yönetilirken çeşitlendirmeye giden şirketler, çok bölümlü yapıya gereksinim duymaktadır. Sonuç olarak yapı stratejiyi izlemektedir ve çok bölümlü yapı ile bir koşul-bağımlılık değişkeni olarak çeşitlendirme arasında uyum söz konusu olduğunda yüksek örgütsel performansa ulaşılmaktadır.
araştırmada da aynı sonuca ulaşmıştır. Çeşitlendirmeye gitmeyen şirketler, işlevsel yapı altında etkili bir şekilde yönetilirken çeşitlendirmeye giden şirketler, çok bölümlü yapıya gereksinim duymaktadır. Sonuç olarak yapı stratejiyi izlemektedir ve çok bölümlü yapı ile bir koşul-bağımlılık değişkeni olarak çeşitlendirme arasında uyum söz konusu olduğunda yüksek örgütsel performansa ulaşılmaktadır.
Soru 59
Var olan ürün-müşteri grubunu koruyarak pazarda istikrarlı olma ve verimlilikten taviz vermeden yenilikçi olma merkezli olan strateji odaklı yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bütünleştirici strateji
B
Farklılaştırıcı strateji
C
Savunmacı strateji
D
Arayışçı strateji
E
Analizci strateji
Açıklama:
Analizci Strateji: Var olan ürün-müşteri grubunu koruyarak pazarda istikrarlı
olma ve verimlilikten taviz vermeden yenilikçi olma rkezlidir.
olma ve verimlilikten taviz vermeden yenilikçi olma rkezlidir.
Soru 60
Mekanik örgüt yapısı ile uyum sağlayıp yüksek örgütsel performansa yol açan strateji türü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Analizci strateji
B
Savunmacı strateji
C
Arayışçı strateji
D
Bütünleştirici strateji
E
Çeşitlendirici strateji
Açıklama:
Savunmacı strateji ile mekanik; arayışçı strateji ile organik ve analizci strateji ile matris örgüt yapısı uyum sağlayıp yüksek örgütsel performansa yol açar.
Soru 61
I. Örgütlenmenin çok sayıda yolu vardır.
II. Her türlü örgütlenme aynı ölçüde etkilidir.
III. Örgütlenmenin en iyi yolu, örgütün ilişkili olduğu koşul-bağımlılık etmenlerine bağımlıdır.
Yukarıda yer alan ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?
II. Her türlü örgütlenme aynı ölçüde etkilidir.
III. Örgütlenmenin en iyi yolu, örgütün ilişkili olduğu koşul-bağımlılık etmenlerine bağımlıdır.
Yukarıda yer alan ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?
Seçenekler
A
I
B
II
C
I ve II
D
I ve III
E
I, II ve III
Açıklama:
I. Örgütlenmenin çok sayıda yolu vardır.
II. Her türlü örgütlenme aynı ölçüde etkili değildir.
III. Örgütlenmenin en iyi yolu, örgütün ilişkili olduğu koşul-bağımlılık etmenlerine bağımlıdır.
Yukarıda yer alan ifadeler koşul bağımlılık kuramının temel varsayımlarıdır.
I ve III
II. Her türlü örgütlenme aynı ölçüde etkili değildir.
III. Örgütlenmenin en iyi yolu, örgütün ilişkili olduğu koşul-bağımlılık etmenlerine bağımlıdır.
Yukarıda yer alan ifadeler koşul bağımlılık kuramının temel varsayımlarıdır.
I ve III
Soru 62
Örgütteki düzenlenmiş ilişkiler bütünü şeklinde ifade edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Örgüt kültürü
B
Örgüt iklimi
C
Örgütsel yapı
D
Örgütsel kimlik
E
Örgütsel imaj
Açıklama:
Örgütsel yapı, örgütteki düzenlenmiş ilişkiler bütününü ifade etmektedir.
Soru 63
Örgütün idari işlerle ne derece uğraştığı koşul-bağımlılık kuramının hangi boyutuyla ilgidir?
Seçenekler
A
Bürokratikleşme
B
Biçimselleşme
C
Standartlaşma
D
Hiyerarşi
E
Merkezileşme
Açıklama:
Bürokratikleşme, örgütün idari işlerle ne derece uğraştığıyla ilgilidir.
Soru 64
Koşul-bağımlılık kuramının hangi boyutu örgütteki çalışanların farklı derecelere göre sıralanması anlamına gelmektedir?
Seçenekler
A
Biçimselleşme
B
Hiyerarşi
C
Merkezileşme
D
Uzmanlaşma
E
Standartlaşma
Açıklama:
Hiyerarşi, örgütteki çalışanların farklı derecelere göre sıralanmasıyla ilgili bir boyuttur.
Soru 65
Hangi örgüt yapısı yüksek düzeyde merkezîleşme ve uzmanlaşma, kesin olarak tanımlanmış görevler, biçimsel kurallar ve net bir hiyerarşiye sahip örgütleri betimlemektedir?
Seçenekler
A
Kültürel
B
Teknolojik
C
Demokratik
D
Mekanik
E
Organik
Açıklama:
Mekanik örgüt yapısı yüksek düzeyde merkezîleşme ve uzmanlaşma, kesin olarak tanımlanmış görevler, biçimsel kurallar ve net bir hiyerarşiye sahip örgüt yapısıdır.
Soru 66
Hangi örgüt yapısı iş tanımları ve işlevler arasında daha esnek sınırlara, daha az biçimsel kurallara ve keskin olmayan bir hiyerarşiye sahip olan ve çalışanların karar alma yetkisinin daha fazla oldu olduğu örgüt yapısı şeklinde betimlenmektedir?
Seçenekler
A
Mekanik
B
Organik
C
Teknolojik
D
Belirsiz
E
Dinamik
Açıklama:
Organik örgüt yapısı, iş tanımları ve işlevler arasında daha esnek sınırlara, daha az biçimsel kurallara ve keskin olmayan bir hiyerarşiye sahip olan ve çalışanların karar alma yetkisinin daha fazla oldu olduğu örgüt yapısıdır.
Soru 67
Joan Woodward'ın teknoloji sınıflandırmasına göre günümüzde çalgı, uçak ve özel makine takımları imalatında kullanıldığı belirtilen teknoloji türü hangisidir?
Seçenekler
A
Kitlesel üretim teknolojisi
B
Birim teknolojisi
C
Süreç teknolojisi
D
Aracı teknoloji
E
Bağlı teknoloji
Açıklama:
Birim teknolojisi, küçük ölçekli bir üretim biçimi olan atölye tipi üretimin temel özelliğidir. Günümüzde çalgı, uçak ve özel makine takımları imalatında kullanılmaktadır.
Soru 68
Hangi stratejiyi benimseyen örgütler yeni ürün ve pazar fırsatlarının nasıl tespit edileceğine ve kullanılacağına odaklanmaktadır?
Seçenekler
A
Savunmacı
B
Arayışçı
C
Analizci
D
Maliyet odaklı
E
Uyumcu
Açıklama:
Arayışçı stratejiyi benimseyen örgütler yeni ürün ve pazar fırsatlarının nasıl tespit edileceğine ve kullanılacağına odaklanırlar.
Soru 69
James D. Thompson tarafından ortaya konan hangi tür teknolojide döngüsel karşılıklı bağımlılık durumu söz konusudur?
Seçenekler
A
Kitlesel teknoloji
B
Süreç teknolojisi
C
Aracı teknoloji
D
Bağlı teknoloji
E
Yoğun teknoloji
Açıklama:
Yoğun Teknoloji, örgütsel alt birimlerin arasında döngüsel karşılıklı bağımlılığın olduğu, odaktaki nesnenin çeşitli teknikler aracılığıyla ve nesneden gelen geri bildirimler dikkate alınarak değiştirildiği örgütsel teknoloji türüdür.
Soru 70
Örgütteki yöneticilerin ve destek faaliyetlerde çalışanların sayısının diğer çalışanların sayısına oranı hangi kavramla ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
İdari yoğunluk
B
Yapısal farklılaşma
C
Ölçeksel yoğunluk
D
Stratejik yoğunluk
E
Teknolojik yoğunluk
Açıklama:
İdari Yoğunluk, örgütteki yöneticilerin ve destek faaliyetlerde çalışanların sayısının diğer çalışanların sayısına oranıdır.
Soru 71
Aşağıdakilerden hangisi örgütü oluşturan boyutlardan biridir?
Seçenekler
A
Yoğunluk
B
Büyüklük
C
İkamet
D
Eğitim
E
Kararlılık
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramında üzerinde en fazla durulan koşul-bağımlılık etmenleri çevre, teknoloji, büyüklük ve strateji olmuştur.
Soru 72
Aşağıdakilerden hangisi neo-klasik yönetim akımının özelliklerinden biridir?
Seçenekler
A
Örgüt üyelirinin kararlara katılımı
B
Etkililik
C
Verimlilik
D
Uzmanlaşma ve eş güdüm derecesi
E
Örgütsel performans
Açıklama:
Etkililik, verimlilik, kârlılık vb. göstergelerle ifade edilebilen örgütsel performans, klasik yönetim akımına göre biçimselleşme, uzmanlaşma ve eş güdüm derecesine bağlıyken neo-klasik yönetim akımına göre, örgütteki bireylerin örgütsel kararlara katılımına bağlıdır.
Soru 73
Örgüt kuramlarının gelişim evrelerinden ikincisinde ortaya çıkan ve örgütsel davranış ve örgüt kuramı veya mikro ile makro çalışmaların birbirinden ayrılmasını sağlayan kuram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kaynak bağımlılık kuramı
B
Örgütsel ekoloji
C
İktisadi örgüt kuramları
D
Yeni kurumsal kuram
E
Koşullu bağımlılık kuramı
Açıklama:
Örgüt kuramlarının gelişim evrelerinden ikincisinde ortaya çıkan ve örgütsel davranış ve örgüt kuramı veya mikro ile makro çalışmaların birbirinden ayrılmasını sağlayan kuram koşullu bağımlılık kuramıdır.
Soru 74
Aşağıdakilerden hangisi örgütlenmenin bir tane en iyi yolu olmadığı varsayımına dayanan ilk örgüt kuramıdır?
Seçenekler
A
Koşullu bağımlılık kuramı
B
Örgütsel ekoloji kuram
C
İşlem maliyet kuramı
D
Kaynak bağımlılığı kuramı
E
Kurumsal kuram
Açıklama:
Etkililik, verimlilik, kârlılık vb. göstergelerle ifade edilebilen örgütsel performans, klasik yönetim akımına göre biçimselleşme, uzmanlaşma ve eş güdüm derecesine bağlıyken neo-klasik yönetim akımına göre, örgütteki bireylerin örgütsel kararlara katılımına bağlıdır. Ancak örgütlerin yapıları üzerinde 1950’lerin sonundan başlayarak gerçekleştirilen bilimsel araştırmaların sonucunda; tek ve evrensel bir örgütlenme modelinin var olmadığı sonucu ortaya çıkmıştır. İşte koşul-bağımlılık kuramı, örgüt tasarımlarındaki ya da örgütlenme modellerindeki bu farklılıkları açıklayabilmek için geliştirilmiştir.
Soru 75
Aşağıdakilerden hangisi örgütün girdilerini çıktılara dönüştüren takımlar, makineler ve araçlar gibi donanım unsurlarını, çalışanların bilgi ve becerilerini ve örgütteki üretim yöntemlerini kapsayan kavramdır?
Seçenekler
A
Çevre
B
Biçim
C
Büyüklük
D
Teknoloji
E
Misyon
Açıklama:
Örgütün ne tür işlerle uğraştığının bir göstergesi olan teknoloji ise örgütün girdilerini çıktılara dönüştüren takımlar, makineler ve araçlar gibi donanım unsurlarını, çalışanların bilgi ve becerilerini ve örgütteki üretim yöntemlerini kapsayan bir kavramdır.
Soru 76
Aşağıdakilerden hangisi temel ve uzun dönemli hedefleri belirleme, hedeflere ulaştıracak hareket şekillerini benimseme ve gerekli kaynakları tahsis etmedir?
Seçenekler
A
Uyum
B
Strateji
C
Çevre
D
Teknoloji
E
Örgütsel yapı
Açıklama:
Temel ve uzun dönemli hedefleri belirleme, hedeflere ulaştıracak hareket şekillerini benimseme ve gerekli kaynakları tahsis etmedir
Soru 77
Aşağıdakilerden hangisi yüksek düzeyde merkezileşme ve uzmanlaşma, kesin olarak tanımlanmış görevler, biçimsel kurallar ve net bir hiyerarşiye sahip örgüt yapısıdır?
Seçenekler
A
Çevre odaklı çalışmalar
B
Teknoloji odaklı çalışmalar
C
Mekanik örgüt yapısı
D
Büyüklük odaklı çalışmalar
E
Organik örgüt yapısı
Açıklama:
Mekanik örgüt yapısı: Yüksek düzeyde merkezîleşme ve uzmanlaşma, kesin olarak tanımlanmış görevler, biçimsel kurallar ve net bir hiyerarşiye sahip örgüt yapısıdır.
Soru 78
Örgütteki işlerin kural ve yöntemlere bağlılığı ne ad verilmektedir?
Seçenekler
A
Bürokratikleşme
B
Biçimselleşme
C
Hiyerarşi
D
Uzmanlaşma
E
Standartlaşma
Açıklama:
Standartlaşma, örgütteki işlerin kural ve yöntemlere bağlılığıdır.
Soru 79
Aşağıdakilerden hangisi örgütsel alt birimlerin arasında dolaylı karşılıklı bağımlılığın olduğu ve çeşitli müşterilerin birbirlerine bağlandığı örgütsel teknoloji türüdür?
Seçenekler
A
Kitlesel üretim teknolojisi
B
Süreç teknolojisi
C
Aracı Teknoloji
D
Birim teknolojisi
E
Yoğun teknoloji
Açıklama:
Aracı Teknoloji: Örgütsel alt birimlerin arasında dolaylı karşılıklı bağımlılığın olduğu ve çeşitli müşterilerin birbirlerine bağlandığı örgütsel teknoloji türüdür.
Soru 80
Bir örgütteki alt birimler arasında işbirliğine ulaşmaya ne ad verilir?
Seçenekler
A
Organikleşme
B
Farklılaşma
C
Rasyonalleşme
D
Bütünleşme
E
Mekanikleşme
Açıklama:
Bütünleşme: Örgütsel alt birimler arasında işbirliğine ulaşmadır.
Soru 81
Koşul bağımlılık kuramının çevre odaklı çalışmalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Örgütsel yapı koşul bağımlılık etmenine uyarsa düşük performans elde edilir.
B
Örgütün çevresel değişim düzeyi yükseldikçe alt birimler arası farklılaşma artar.
C
Örgütte farklılaşma arttıkça yüksek performans için daha fazla sayıda bütünleşme düzeneği kullanılması gerekir.
D
Örgütün istikrarlılık düzeyi yükseldikçe alt birimlerin farklılaşma düzeyi azalır.
E
Örgütte farklılaşma azaldıkça daha az sayıda bütünleşme düzeneğine gereksinim duyulur.
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel varsayımlarını, savını ve üzerinde en fazla durulan koşul-bağımlılık etmenlerini listeleyebileceksiniz.
Soru 82
Örgütsel alt birimlerin hedef yönelimi, zaman yönelimi, kişiler arası yönelimler ve yapıların biçimselliği temelindeki farklılıklara karşılık gelen kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Farklılaşma
B
Bütünleşme
C
Uyum
D
Ölçek
E
Bütünleştirici
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel çalışmalarını sıralayabileceksiniz.
Soru 83
Aşağıdakilerden hangisi koşul-bağımlılık kuramının çevre anlayışının içinde yer almaz?
Seçenekler
A
Girdilerin tedarik edildiği ortamdır.
B
Çıktıların sunulduğu ortamdır.
C
İçerisinde devlet, düzenleyici kuruluşlar, rakipler ve diğer örgütler bulunmaktadır.
D
Örgüt, performansını arttırmak için çevreye müdahale eder.
E
Örgütün kullandığı teknik bilginin, çalışma tekniklerinin ve araçların ana kaynağıdır.
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel çalışmalarını sıralayabileceksiniz.
Soru 84
Aşağıdaki örgüt kuramlarından hangisi örgütsel değişimi, örgütsel yapı ve koşul bağımlılık etmenleri arasındaki ilişkilerden yola çıkarak açıklamaktadır?
Seçenekler
A
Koşul Bağımlılık Kuramı
B
Yeni Kurumsal Kuram
C
Post-Modern Örgüt Kuramı
D
Örgütsel Ekoloji Kuramı
E
Eleştirel Kuram
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel varsayımlarını, savını ve üzerinde en fazla durulan koşul-bağımlılık etmenlerini listeleyebileceksiniz.
Soru 85
Örgütlenmenin bir tane en iyi yolu olmadığını savunan, örgütlenmenin en iyi yolunu örgütün ilişkili olduğu koşul-bağımlılık etmenlerine bağlayan örgüt kuramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Koşul-Bağımlılık Kuramı
B
Kaynak Bağımlılığı Kuramı
C
Örgütsel Ekoloji Kuramı
D
İktisadi Örgüt Kuramı
E
Post-Modern Örgüt Kuramı
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel varsayımlarını, savını ve üzerinde en fazla durulan koşul-bağımlılık etmenlerini listeleyebileceksiniz.
Soru 86
Örgütlerdeki farklılaşma ve bütünleşme süreçleri ile bütünleşme düzeneklerinin üzerinde duran çalışma aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Lawrence ve Lorsch’un çalışması
B
Burns ve Stalker’in çalışması
C
Woodward’un çalışması
D
Miles ve Snow’un çalışması
E
Aston Grubu’nun çalışması
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel çalışmalarını sıralayabileceksiniz.
Soru 87
Yüksek düzeyde merkezileşme ve uzmanlaşma, kesin olarak tanımlanmış görevler, biçimsel kurallar ve net bir hiyerarşi ile tanımlanan örgüt yapısı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mekanik Örgüt Yapısı
B
Organik Örgüt Yapısı
C
Rekabetçi Örgüt Yapısı
D
Stratejik Örgüt Yapısı
E
Esnek Örgüt Yapısı
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel çalışmalarını sıralayabileceksiniz.
Soru 88
Bir örgütte karar alma yetkisinin hiyerarşinin üst basamaklarında toplanmasını ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Merkezileşme
B
Uzmanlaşma
C
Standartlaşma
D
Bölümlendirme
E
Biçimselleşme
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramındaki gelişmeleri açıklayabileceksiniz.
Soru 89
İş tanımları ve işlevler arasındaki sınırların daha esnek ve kuralların daha az biçimsel, çalışanların karar alma yetkilerinin daha fazla olduğu örgüt yapısı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Organik Örgüt Yapısı
B
Mekanik Örgüt Yapısı
C
Bürokratik Örgüt Yapısı
D
Klasik Örgüt Yapısı
E
Rekabetçi Örgüt Yapısı
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel çalışmalarını sıralayabileceksiniz.
Soru 90
Malzemelerin sınırlı insan müdahalesiyle işlemler arasında sürekli olarak aktığı yüksek düzeyde otomasyonun olduğu üretim teknolojisi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Süreç Teknolojisi
B
Birim Teknolojisi
C
Kitlesel Üretim Teknolojisi
D
Esnek Üretim Teknolojisi
E
Yoğun Üretim Teknolojisi
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel çalışmalarını sıralayabileceksiniz.
Soru 91
Örgütte yapılan işlerin kural ve yöntemlere bağlılığına ne ad verilir?
Seçenekler
A
Uzmanlaşma
B
Bölümlendirme
C
Merkezileşme
D
Standartlaşma
E
Biçimselleşme
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 92
İçerisindeki malzemelerin bir iş istasyonundan diğerine hareket etmek yerine, sınırlı insan müdahalesi ile işlemler arasında sürekli aktığı yüksek düzeyde otomasyona karşılık gelen üretim teknolojisi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kitlesel üretim teknolojisi
B
Bağlı teknoloji
C
Aracı teknoloji
D
Birim teknolojisi
E
Süreç teknolojisi
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel çalışmalarını sıralayabileceksiniz.
Soru 93
Örgütlenmenin bir tane en iyi yolu olmadığını savunan örgüt kuramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yeni kurumsal kuram
B
Örgütsel ekoloji kuramı
C
İşlem maliyeti kuramı
D
Vekalet kuramı
E
Koşul bağımlılık kuramı
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel varsayımlarını, savını ve üzerinde en fazla durulan koşul-bağımlılık etmenlerini listeleyebileceksiniz.
Soru 94
Aşağıdakilerden hangisi mekanik örgüt yapısının özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Yüksek düzeyde yetki verme
B
Biçimsel kurallar
C
Net bir hiyerarşi
D
Yüksek düzeyde merkezileşme
E
Yüksek düzeyde uzmanlaşma
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel çalışmalarını sıralayabileceksiniz.
Soru 95
Aşağıdakilerden hangisi çevre odaklı temel çalışmalardan biridir?
Seçenekler
A
Lawrence ve Lorsch’un çalışması
B
Woodward’ın çalışması
C
Chandler’ın çalışması
D
Aston Grubu’nun çalışması
E
Blau’nun çalışması
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel çalışmalarını sıralayabileceksiniz.
Soru 96
Örgütsel yapı ile koşul-bağımlılık etmeninin yüksek örgütsel performansa yol açacak biçimde bir araya gelmesine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Uyum
B
Sinerji
C
Denge
D
Örgütsel performans
E
Entegrasyon
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel varsayımlarını, savını ve üzerinde en fazla durulan koşul-bağımlılık etmenlerini listeleyebileceksiniz.
Soru 97
Örgütün uyuma yaklaştığı ancak tam olarak ulaşamadığı durum aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yarı uyum
B
Uyma
C
Farklılaşmış uyum
D
Eksik uyum
E
Tamamlanmamış uyum
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel varsayımlarını, savını ve üzerinde en fazla durulan koşul-bağımlılık etmenlerini listeleyebileceksiniz.
Soru 98
Daha yüksek düzeydeki koşul-bağımlılık etmenine uyumun, daha aşağı düzeydeki koşul-bağımlılık etmenine uyuma göre daha yüksek performansa yol açması durumuna ne ad verilir?
Seçenekler
A
Farklılaşan performans
B
Yüksek performans
C
Performans
D
Düşük performans
E
Üst düzey performans
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramındaki gelişmeleri açıklayabileceksiniz.
Soru 99
Aşağıdakilerden hangisi organik örgüt yapısını en iyi tanımlamaktadır?
Seçenekler
A
Yüksek düzeyde merkezileşme ve uzmanlaşma, kesin olarak tanımlanmış görevler, biçimsel kurallar ve net bir hiyerarşiye sahip örgüt yapısıdır.
B
Örgütsel alt birimlerin hedef yönelimi, zaman yönelimi, kişiler arası yönelimler ve yapıların biçimselliği temelindeki farklılıklara karşılık gelen yapılardır.
C
İş tanımları ve işlevler arasında daha esnek sınırlara, daha az biçimsel kurallara ve keskin olmayan bir hiyerarşiye sahip olan ve çalışanların karar alma yetkisinin daha fazla olduğu örgüt yapısıdır.
D
Örgütsel yapı ile koşul-bağımlılık etmeninin yüksek örgütsel performansa yol açacak biçimde bir araya gelmesiyle oluşan uyumun yüksek olduğu örgüt yapısıdır.
E
Büyük ölçekli üretim ve klasik endüstriyel dönem teknolojisinin kullanıldığı örgüt yapısıdır.
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel varsayımlarını, savını ve üzerinde en fazla durulan koşul-bağımlılık etmenlerini listeleyebileceksiniz.
Soru 100
Örgütsel değişim aşağıdakilerden hangisinin sonucunda ortaya çıkar?
Seçenekler
A
Düşük performans sonucunda yeni örgütsel yapıyı benimseme ve uyuma doğru hareket etme sonucunda ortaya çıkar.
B
Örgütsel yapı ile koşul-bağımlılık etmeninin yüksek örgütsel performansa yol açacak biçimde bir araya gelmesi sonucunda ortaya çıkar.
C
Yöneticilerin eksik bilgi, yetersiz zihinsel işlem kapasitesi gibi nedenlerle örgütsel performansın en üst düzeyde olmasından çok, “yeterince tatminkâr” olmasını benimsemesi sonucu ortaya çıkar.
D
Örgütsel alt birimler arasında dolaylı karşılıklı bağımlılık olması sonucu ortaya çıkar.
E
Örgütlerin büyüklüğünün ve yaşının artması sonucu ortaya çıkar.
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 101
I. Frederick. W. Taylor’un bilimsel yönetim yaklaşımıII. Elton Mayo’nun insan ilişkileri yaklaşımıIII. Likert’in Sistem 4 yaklaşımıIV. Henri Fayol’un yönetim süreci yaklaşımıYukarıda verilenlerden hangileri klasik yönetim akımı içerisinde yer almaktadır?
Seçenekler
A
I ve II
B
I ve IV
C
II ve III
D
II ve IV
E
III ve IV
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Endüstri Devrimi’nden sonra yaşanan niceliksel ve niteliksel değişme ve gelişmeler örgüt alanına olan ilgiyi arttırmıştır. Bu ilgi sonucunda tüm örgütlerde her zaman ve her yerde uygulanabilecek genel ilkeler geliştirmeyi amaçlayan klasik ve neo-klasik yönetim akımları gelişmiştir. Frederick W. Taylor’un bilimsel yönetim ve Henri Fayol’un yönetim süreci yaklaşımı klasik yönetim akımının; Elton Mayo’nun insan ilişkileri yaklaşımı ile Rennis Likert’in Sistem 4 yaklaşımı gibi davranışsal yaklaşımlar ise neo-klasik yönetim akımının gelişmesinde rol oynamışlardır. Bu nedenle doğru yanıt B seçeneğidir.
Endüstri Devrimi’nden sonra yaşanan niceliksel ve niteliksel değişme ve gelişmeler örgüt alanına olan ilgiyi arttırmıştır. Bu ilgi sonucunda tüm örgütlerde her zaman ve her yerde uygulanabilecek genel ilkeler geliştirmeyi amaçlayan klasik ve neo-klasik yönetim akımları gelişmiştir. Frederick W. Taylor’un bilimsel yönetim ve Henri Fayol’un yönetim süreci yaklaşımı klasik yönetim akımının; Elton Mayo’nun insan ilişkileri yaklaşımı ile Rennis Likert’in Sistem 4 yaklaşımı gibi davranışsal yaklaşımlar ise neo-klasik yönetim akımının gelişmesinde rol oynamışlardır. Bu nedenle doğru yanıt B seçeneğidir.
Soru 102
Koşul-bağımlılık kuramının ortaya çıkmasını sağlayan en önemli gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Örgütlerde biçimselleşmenin öneminin anlaşılması
B
Örgütteki bireylerin kararlara katılım derecesinin artması
C
Tek ve evrensel bir örgütlenme modelinin var olmadığının anlaşılması
D
Performansın etkililik ve verimlilik gibi göstergelerle ifade edilmeye başlanması
E
Örgütlerde en önemli öğrenin yapı değil, birey olduğu anlayışının gelişmesi
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Etkililik, verimlilik, kârlılık vb. göstergelerle ifade edilebilen örgütsel performans, klasik yönetim akımına göre biçimselleşme, uzmanlaşma ve eş güdüm derecesine bağlıyken neo-klasik yönetim akımına göre, örgütteki bireylerin örgütsel kararlara katılımına bağlıdır. Ancak örgütlerin yapıları üzerinde 1950’lerin sonundan başlayarak gerçekleştirilen bilimsel araştırmaların sonucunda; tek ve evrensel bir örgütlenme modelinin var olmadığı sonucu ortaya çıkmıştır. İşte koşul-bağımlılık kuramı, örgüt tasarımlarındaki ya da örgütlenme modellerindeki bu farklılıkları açıklayabilmek için geliştirilmiştir. Bu nedenle doğru yanıt C seçeneğidir.
Etkililik, verimlilik, kârlılık vb. göstergelerle ifade edilebilen örgütsel performans, klasik yönetim akımına göre biçimselleşme, uzmanlaşma ve eş güdüm derecesine bağlıyken neo-klasik yönetim akımına göre, örgütteki bireylerin örgütsel kararlara katılımına bağlıdır. Ancak örgütlerin yapıları üzerinde 1950’lerin sonundan başlayarak gerçekleştirilen bilimsel araştırmaların sonucunda; tek ve evrensel bir örgütlenme modelinin var olmadığı sonucu ortaya çıkmıştır. İşte koşul-bağımlılık kuramı, örgüt tasarımlarındaki ya da örgütlenme modellerindeki bu farklılıkları açıklayabilmek için geliştirilmiştir. Bu nedenle doğru yanıt C seçeneğidir.
Soru 103
Örgütte, işgörenlerin üst yönetim kademesinden başlayarak yukarıdan aşağıya doğru farklı sorumluluk ve yetkilere sahip derecelerle sıralanması örgütsel yapının hangi boyutuna karşılık gelmektedir?
Seçenekler
A
Bürokratikleşme
B
Biçimselleşme
C
Standartlaşma
D
Hiyerarşi
E
Merkezileşme
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel varsayımlarını, savını ve üzerinde en fazla durulan koşul-bağımlılık etmenlerini listeleyebileceksiniz.
Koşul bağımlılık kuramında, örgütsel yapının üzerinde en fazla; bürokratikleşme, biçimselleşme, standartlaşma, hiyerarşi, merkezileşme ve uzmanlaşma gibi boyutlarla durulmaktadır. Bürokratikleşme, örgütün idari işlerle ne derece uğraştığını; biçimselleşme, sosyal konumların ve sosyal konumlar arasındaki ilişkilerin, bu konumları işgal eden bireylerin kişisel özellik ve ilişkilerinden bağımsız olarak açıkça belirlenme ve tanımlanma derecesini; standartlaşma, örgütteki işlerin kural ve yöntemlere bağlılığını; hiyerarşi, örgütteki çalışanların farklı derecelere göre sıralanmasını; merkezîleşme, karar alma yetkisinin hiyerarşinin üst basamaklarında toplanmasını ifade etmektedir. Bu nedenle doğru yanıt D seçeneğidir.
Koşul bağımlılık kuramında, örgütsel yapının üzerinde en fazla; bürokratikleşme, biçimselleşme, standartlaşma, hiyerarşi, merkezileşme ve uzmanlaşma gibi boyutlarla durulmaktadır. Bürokratikleşme, örgütün idari işlerle ne derece uğraştığını; biçimselleşme, sosyal konumların ve sosyal konumlar arasındaki ilişkilerin, bu konumları işgal eden bireylerin kişisel özellik ve ilişkilerinden bağımsız olarak açıkça belirlenme ve tanımlanma derecesini; standartlaşma, örgütteki işlerin kural ve yöntemlere bağlılığını; hiyerarşi, örgütteki çalışanların farklı derecelere göre sıralanmasını; merkezîleşme, karar alma yetkisinin hiyerarşinin üst basamaklarında toplanmasını ifade etmektedir. Bu nedenle doğru yanıt D seçeneğidir.
Soru 104
Aşağıdakilerden hangisi, örgütsel yapının koşul-bağımlılık etmenine uymadığı durumlarda ortaya çıkan sonuçlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Örgütsel performansın düşmesi
B
Örgütsel performansın sabit tutulması
C
Yeni bir örgütsel yapı benimsenmesi
D
Örgütün uyum durumuna doğru harekete geçmesi
E
Örgütsel değişimin tetiklenmesi
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Uyum, yüksek örgütsel performansa yol açan koşul-bağımlılık etmeninin düzeyi ile örgütsel yapı düzeyinin birleşimidir. Örgütsel yapı, koşul-bağımlılık etmenine uyarsa yüksek performans elde edilir. Tersine, yapı etmene uymazsa düşük performans elde edilir ve örgütler, daha yüksek performans elde etmek için uyuma doğru harekete geçerler. Bu ifade aynı zamanda, koşul-bağımlılık kuramının örgütsel değişime getirdiği açıklamadır. Düşük örgütsel performans sonucu ortaya çıkan kriz durumu örgütsel değişimi tetiklemektedir. Bu nedenle, doğru yanıt B seçeneğidir.
Uyum, yüksek örgütsel performansa yol açan koşul-bağımlılık etmeninin düzeyi ile örgütsel yapı düzeyinin birleşimidir. Örgütsel yapı, koşul-bağımlılık etmenine uyarsa yüksek performans elde edilir. Tersine, yapı etmene uymazsa düşük performans elde edilir ve örgütler, daha yüksek performans elde etmek için uyuma doğru harekete geçerler. Bu ifade aynı zamanda, koşul-bağımlılık kuramının örgütsel değişime getirdiği açıklamadır. Düşük örgütsel performans sonucu ortaya çıkan kriz durumu örgütsel değişimi tetiklemektedir. Bu nedenle, doğru yanıt B seçeneğidir.
Soru 105
Örgüt çevresinin belirsizlik derecesinin yüksek olduğu durumlarda aşağıdaki yapısal özelliklerden hangisinin benimsenmesi daha uygun olur?
Seçenekler
A
Bürokratiklik
B
Biçimsellik
C
Merkezilik
D
Yerellik
E
Esneklik
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Örgütte yüksek performans elde edilmesi için örgütsel yapının koşul bağımlılık etmenine uyması gerekmektedir. Çevresel belirsizlik derecesinin yüksek olduğu durumlarda kural ve standartlara aşırı bağlı, biçimsel, bürokratik ve merkezi yapılar, örgütün çevreye uyum sağlama hızının azalmasına neden olarak örgütsel etkililik ve performansın da düşmesine neden olacaktır. Çevresel belirsizliğin yüksek olduğu durumlar, örgütün çevreye uyum hızını artıracak esnek yapılarla daha uyumludur. Bu nedenle doğru yanıt, E seçeneğidir
Örgütte yüksek performans elde edilmesi için örgütsel yapının koşul bağımlılık etmenine uyması gerekmektedir. Çevresel belirsizlik derecesinin yüksek olduğu durumlarda kural ve standartlara aşırı bağlı, biçimsel, bürokratik ve merkezi yapılar, örgütün çevreye uyum sağlama hızının azalmasına neden olarak örgütsel etkililik ve performansın da düşmesine neden olacaktır. Çevresel belirsizliğin yüksek olduğu durumlar, örgütün çevreye uyum hızını artıracak esnek yapılarla daha uyumludur. Bu nedenle doğru yanıt, E seçeneğidir
Soru 106
Ayakkabı üreten bir işletmenin çevresel taleplerin çeşitlilik göstermesi ve belirsizleşmesi sonucu örgüt yapısındaki işlevsel birimlerini artırması aşağıdaki kavramlardan hangisi ile ifade edilir?
Seçenekler
A
Biçimselleşme
B
Farklılaşma
C
Bütünleşme
D
Organikleşme
E
Mekanikleşme
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Örgütte çevresel belirsizliklerin artması ve çevresel taleplerin değişkenlik göstermesi gibi nedenlerle örgütsel alt birimlerin hedef yönelimi, zaman yönelimi, kişilerarası yönelimler ve yapıların biçimselliği temelindeki farklılıkları, farklılaşma kavramı ile açıklanmaktadır. Bu nedenle doğru yanıt, B seçeneğidir.
Örgütte çevresel belirsizliklerin artması ve çevresel taleplerin değişkenlik göstermesi gibi nedenlerle örgütsel alt birimlerin hedef yönelimi, zaman yönelimi, kişilerarası yönelimler ve yapıların biçimselliği temelindeki farklılıkları, farklılaşma kavramı ile açıklanmaktadır. Bu nedenle doğru yanıt, B seçeneğidir.
Soru 107
Telefonla iletişim kuranları birbirine bağlayan bir operatörün kullandığı teknoloji aşağıdakilerden hangisine karşılık gelmektedir?
Seçenekler
A
Aracı teknoloji
B
Bağlı teknoloji
C
Yoğun teknoloji
D
Kitlesel teknoloji
E
Birim teknolojisi
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel çalışmalarını sıralayabileceksiniz.
Örgütsel alt birimlerin arasında dolaylı karşılıklı bağımlılığın olduğu ve çeşitli müşterilerin birbirlerine bağlandığı örgütsel teknoloji türü aracı teknoloji olarak anılmaktadır. Yukarıda verilen örnekte de telefon operatörü iki müşteri grubunu birbirine bağlayan bir teknoloji kullanmaktadır. Bu nedenle doğru yanıt, A seçeneğidir.
Örgütsel alt birimlerin arasında dolaylı karşılıklı bağımlılığın olduğu ve çeşitli müşterilerin birbirlerine bağlandığı örgütsel teknoloji türü aracı teknoloji olarak anılmaktadır. Yukarıda verilen örnekte de telefon operatörü iki müşteri grubunu birbirine bağlayan bir teknoloji kullanmaktadır. Bu nedenle doğru yanıt, A seçeneğidir.
Soru 108
Aston Grubu tarafından yapılan büyüklük odaklı çalışmalara göre, aşağıda verilenlerden hangisi daha büyük örgütlerde görülen özelliklerden biri değildir?
Seçenekler
A
Daha fazla rol uzmanlaşması
B
Daha fazla biçimselleşme
C
Daha fazla standartlaşma
D
Daha fazla merkezileşme
E
Daha fazla bürokratik yapılanma
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel çalışmalarını sıralayabileceksiniz.
Aston Grubu’na göre, daha büyük örgütler uzmanlaşma, biçimselleşme ve standartlaşma anlamında daha fazla bürokratik yapılanmaya gitme eğilimindedir. İlginç bir şekilde, daha büyük örgütlerin daha az merkezileştikleri ortaya çıkmıştır. Bu nedenle doğru yanıt, D seçeneğidir.
Aston Grubu’na göre, daha büyük örgütler uzmanlaşma, biçimselleşme ve standartlaşma anlamında daha fazla bürokratik yapılanmaya gitme eğilimindedir. İlginç bir şekilde, daha büyük örgütlerin daha az merkezileştikleri ortaya çıkmıştır. Bu nedenle doğru yanıt, D seçeneğidir.
Soru 109
Miles ve Snow’un strateji odaklı çalışmalarına göre aşağıdaki seçeneklerden hangisinde verilen örgütsel strateji türü ile karşılarında verilen yapısal özellik birbiri ile uyumlu değildir?
Seçenekler
A
Savunmacı strateji - Merkezileşme
B
Arayışçı strateji - Düşük derecede biçimselleşme
C
Analizci strateji - Uzmanlaşma
D
Savunmacı strateji - Biçimsel kurallar
E
Arayışçı strateji - Yoğun bir işbölümü
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel çalışmalarını sıralayabileceksiniz.
Miles ve Snow, savunmacı strateji ile mekanik, arayışçı strateji ile organik örgüt yapısının uyum durumuna ulaşarak yüksek performans sağladığını vurgulamışlardır. Başarılı savunmacı örgütlerde, yoğun bir işbölümünün olduğu işlevsel yapılar, yüksek düzeyde merkezileşme ve net bir hiyerarşi ve başarılı arayışçı örgütlerde, düşük derecede biçimselleşme, yüksek düzeyde merkezilikten uzaklaşma ve basık bir hiyerarşi söz konusudur. Analizci strateji, işlevsel-ürün temelli matris örgüt yapısı ile uyum duruma gelerek yüksek performans sağlamaktadır. İşlevsel-ürün temelli matris yapısında hem mekanik hem de organik örgüt yapısından unsurlar bir aradadır. Bu nedenle doğru yanıt, E seçeneğidir.
Miles ve Snow, savunmacı strateji ile mekanik, arayışçı strateji ile organik örgüt yapısının uyum durumuna ulaşarak yüksek performans sağladığını vurgulamışlardır. Başarılı savunmacı örgütlerde, yoğun bir işbölümünün olduğu işlevsel yapılar, yüksek düzeyde merkezileşme ve net bir hiyerarşi ve başarılı arayışçı örgütlerde, düşük derecede biçimselleşme, yüksek düzeyde merkezilikten uzaklaşma ve basık bir hiyerarşi söz konusudur. Analizci strateji, işlevsel-ürün temelli matris örgüt yapısı ile uyum duruma gelerek yüksek performans sağlamaktadır. İşlevsel-ürün temelli matris yapısında hem mekanik hem de organik örgüt yapısından unsurlar bir aradadır. Bu nedenle doğru yanıt, E seçeneğidir.
Soru 110
I. Büyüklük ve bürokratik yapı
II. Değişken çevre ile biçimsel kurallar
III. Büyüklük ile uzmanlaşma
IV. Değişken çevre ile merkezileşme
Yukarıda verilen örgütsel yapı özellikleri ile koşul-bağımlılık etmeni eşleştirmelerinden hangileri arasında yüksek performans açısından olumlu ilişkiler söz konusudur?
II. Değişken çevre ile biçimsel kurallar
III. Büyüklük ile uzmanlaşma
IV. Değişken çevre ile merkezileşme
Yukarıda verilen örgütsel yapı özellikleri ile koşul-bağımlılık etmeni eşleştirmelerinden hangileri arasında yüksek performans açısından olumlu ilişkiler söz konusudur?
Seçenekler
A
I ve II
B
I ve III
C
II ve III
D
II ve IV
E
III ve IV
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramındaki gelişmeleri açıklayabileceksiniz.
Büyüklük ile mekanik yapı ve değişken çevre ile organik yapı arasında yüksek performans açısından olumlu ilişkiler söz konudur. Seçeneklerde büyüklük ile birlikte verilen bürokratik yapı ve uzmanlaşma mekanik yapının özellikleridir ve büyüklük ile uyumludur. Ancak biçimsel kurallar ve merkezileşme yine mekanik yapının özellikleridir ve değişken çevreyle uyumlu değildir.
Büyüklük ile mekanik yapı ve değişken çevre ile organik yapı arasında yüksek performans açısından olumlu ilişkiler söz konudur. Seçeneklerde büyüklük ile birlikte verilen bürokratik yapı ve uzmanlaşma mekanik yapının özellikleridir ve büyüklük ile uyumludur. Ancak biçimsel kurallar ve merkezileşme yine mekanik yapının özellikleridir ve değişken çevreyle uyumlu değildir.
Soru 111
Hangi olayın sonunda örgütler, akrabalık bağları ve kişisel ilişkilere dayanan örgütsel biçimlerden, paylaşılan çıkarlar ve sonuçlar dışında hiç bir bağlantısı olmayan kişiler arasındaki sözleşmelere dayanan örgütsel biçimlere dönüşmüştür?
Seçenekler
A
Endüstri devrimi
B
Pazar ekonomisinin gelişimi
C
Kıtalararası ulaşımın gelişmesi
D
Ticari kapitalizmin gelişmesi
E
Ulusal devletin oluşumu
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Endüstri devrimi
Endüstri devrimi
Soru 112
I . Örgütlenmenin bir tane en iyi yolu yoktur.II. Her türlü örgütlenme aynı ölçüde etkili değildir.Bu özellikler hangi örgüt kuramının temel varsayımlarını oluşturur?
Seçenekler
A
Kaynak Bağımlılığı Kuramı
B
Eleştirel Yönetim Çalışmaları
C
Yeni Kurumsal Kuram
D
Koşul Bağımlılık Kuramı
E
Postmodern Örgüt Kuramı
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Koşul Bağımlılık Kuramı
Koşul Bağımlılık Kuramı
Soru 113
Koşul - Bağımlılık Kuramının örgütsel yapı ile ilgili örgütteki hangi rollerin hangi görevler, hangi görevlerin hangi iş birimleri ve hangi iş birimlerinin hangi bölümler altında yer alacağı boyut aşağıdaki boyutlardan hangisidir?
Seçenekler
A
Bürokratikleşme
B
Uzmanlaşma
C
Biçimselleşme
D
Hiyerarşi
E
Merkezileşme
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel varsayımlarını, savını ve üzerinde en fazla durulan koşul-bağımlılık etmenlerini listeleyebileceksiniz.
Uzmanlaşma
Uzmanlaşma
Soru 114
I. Temel ve uzun dönemli hedefleri belirlemeII. Hedeflere ulaştıracak hareket şekillerini benimsemeIII. Gerekli kaynakların tahsis edilmesiYukarıdaki bilgiler Koşul - Bağımlılık Kuramının hangi kavramı ile ilgilidir?
Seçenekler
A
Büyüklük
B
Teknoloji
C
Strateji
D
Uyum
E
Çevre
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Strateji
Strateji
Soru 115
I. FarklılaşmaII. Mekanik örgüt yapısıIII. BütünleşmeIV. Organik örgüt yapısıYukarıda yer alan özellikler Koşul-Bağımlılık kuramının hangi odaklı çalışmalarının içinde yer alır?
Seçenekler
A
Uyum odaklı çalışmalar
B
Strateji odaklı çalışmalar
C
Teknoloji odaklı çalışmalar
D
Büyüklük odaklı çalışmalar
E
Çevre odaklı çalışmalar
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Çevre odaklı çalışmalar
Çevre odaklı çalışmalar
Soru 116
I. Hastanın durumuna göre değişen tanı ve tekniklerinin kullanılmasıII. Bir hastalığın tanı ve tedavisi süresince farklı birimler arasında ilişkiler kurulmasıYukarıdaki bilgiler dikkate alındığında bu hastanede aşağıdaki teknolojilerden hangisi kullanılmaktadır?
Seçenekler
A
Süreç teknolojisi
B
Yoğun teknoloji
C
Bağlı Teknoloji
D
Birim teknolojisi
E
Aracı teknoloji
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel çalışmalarını sıralayabileceksiniz.
Yoğun teknoloji
Yoğun teknoloji
Soru 117
Örgütteki yöneticilerin ve destek faaliyetlerde çalışanların sayısının diğer çalışanların sayısının oranına ne denir?
Seçenekler
A
Yapısal farklılaşma
B
Çeşitlendirme
C
Çok bölümlü yapı
D
İdari yoğunluk
E
Bütünleşme
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel çalışmalarını sıralayabileceksiniz.
İdari yoğunluk
İdari yoğunluk
Soru 118
Daha yüksek düzeydeki koşul- bağımlılık etmenine uyumun daha aşağı düzeydeki koşul- bağımlılık etmenine uyuma göre daha yüksek performansa yol açması durumuna ne denir?
Seçenekler
A
Eksik uyum
B
Yapısal farklılaşma
C
Farklılaşan performans
D
Bütünleşme
E
Çok bölümlü yapı
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel çalışmalarını sıralayabileceksiniz.
Farklılaşan Performans
Farklılaşan Performans
Soru 119
1.Klasik ve neo-klasik yönetim akımlarının temel hedefi nedir?
Seçenekler
A
Örgütsel performans biçimselleşme, uzmanlaşma ve eş güdüm derecesidir.
B
Örgütteki bireylerin örgütsel kararlara katılımdır.
C
Her zaman ve her yerde uygulanabilecek bazı genel ilkeler geliştirmektir
D
Tek ve evrensel bir örgütlenme modelinin olması hedeflenmektedir.
E
Etkililik, verimlilik, kârlılık vb. göstergeler hedeflenmektedir
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel varsayımlarını, savını ve üzerinde en fazla durulan koşul-bağımlılık etmenlerini listeleyebileceksiniz.
Klasik ve neo-klasik yönetim akımlarının temel hedefi Cevap: Her zaman ve her yerde uygulanabilecek bazı genel ilkeler geliştirmektir
Klasik ve neo-klasik yönetim akımlarının temel hedefi Cevap: Her zaman ve her yerde uygulanabilecek bazı genel ilkeler geliştirmektir
Soru 120
3. Koşul bağımlılık kuramı nedir ?
Seçenekler
A
Etkililik, verimlilik, kârlılık vb. göstergelerle ifade edilebilen örgütsel performansdır.
B
Biçimselleşme, uzmanlaşma ve eş güdüm derecesidir.
C
Örgütü herhangi bir temelde parçalara ayırmadır.
D
Örgütleri uygun girdileri sağlama ve çıktıları etkili bir şekilde pazarlamadır.
E
Örgütteki bireylerin örgütsel kararlara katılımıdır.
Açıklama:
Koşul-bağımlılık kuramının temel varsayımlarını, savını ve üzerinde en fazla durulan koşul-bağımlılık etmenlerini listeleyebileceksiniz.
örgütleri uygun girdileri sağlama, girdiler üzerinde gerçekleşen işlemlerin verimli bir şekilde eş güdümünü sağlama ve çıktıları etkili bir şekilde pazarlamaya girişen açık sistemler olarak görmektedir.
örgütleri uygun girdileri sağlama, girdiler üzerinde gerçekleşen işlemlerin verimli bir şekilde eş güdümünü sağlama ve çıktıları etkili bir şekilde pazarlamaya girişen açık sistemler olarak görmektedir.
Ünite 3
Soru 1
Aşağıdaki araştırmacılardan hangisi kaynak bağımlılığı kuramının temelini atmıştır?
Seçenekler
A
Salancik
B
Aldrich
C
Leblebici
D
Pfeffer
E
Davis
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının çıkış noktasını, Pfeffer tarafından Stanford Üniversitesinde tamamlanan doktora tezi (Pfeffer, 1972a; 1972b; 1972c) oluşturmaktadır.
Soru 2
Kaynak bağımlılığı kuramına göre örgüt davranışlarını açıklamak için en önemli etmen aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Teknoloji
B
Vizyon
C
Çevre
D
İnsan kaynağı
E
Maliyet kontrolü
Açıklama:
Örgütlerin davranışlarını anlamak için, o davranışların içinde gerçekleştiği bağlamı anlamak gereklidir. En kısa ifadesiyle kaynak bağımlılığı kuramı, örgütlerin ihtiyaç duydukları kaynakları dış çevrele-rinden elde edebilmek ve çevreden gelebilecek baskı ve tehditlere karşı koyabil-mek için hangi davranışlara neden ve nasıl giriştiğini açıklamaya çalışmaktadır.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi kaynak bağımlılığı kuramının varsayımları arasında yer almamaktadır?
Seçenekler
A
Örgütler belirli amaçlara ulaşmak için akılcı biçimde ve bilinçli olarak tasarlanmış yapılardır.
B
Örgütler mevcut bağımlılık ilişkilerini en aza indirebilecek eylemlere girişirler.
C
Toplumu ve içindeki karşılıklı ilişkileri anlamak için incelenmesi
D
Örgütler bağımsız veya yalıtık varlıklar değildirler.
E
Bağımlılık ilişkileri hem örgütler arasında hem de örgüt
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramına göre rasyonel ve araçsal örgüt fikri örgütlerin içerdikleri ilişkiler açısından gerçekçi değildir. Çünkü örgütü oluşturan ya da çevresinde yer alan aktörler, örgütteki faaliyetlere desteklerini, karşılığında elde ettikleri kazanımlara göre değerlendirip sürdürmekte ya da örgütten ayrılarak desteklerini çekebilmektedirler. Bunların davranışları bütünüyle yönetimlerin beyanına, tercihlerine ya da kararlarına tabi değildir (Pfeffer ve Salancik, 2003). Yanıt A'dır.
Soru 4
Kaynak bağımlılığı kuramına göre aşağıdakilerden hangisi/hangileri doğrudur? I- Örgütler ve örgütün alt birimleri uzlaşı temelinde faaliyet gösterir. II- Örgütlerin oluşum ve faaliyetlerinde politikalar ve güç mücadeleleri belirleyicidir. III- Örgütsel kararlar işletme amaçlarına uygunluk açısından yapılan hesaplamalarla alınır.
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız II
C
Yalnız III
D
I ve II
E
I ve III
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının bu yaklaşımı, örgütü oluşturan tüm birey ve grupların, amaçların ne olduğu ve bu amaçların nasıl gerçekleştirileceği konusunda uzlaşı içinde olduğu fikrini sorgulayan politik yaklaşıma dayanmaktadır. Politik perspektif, koşul bağımlılık kuramının aksine örgütleri, farklı çıkarlara sahip alt grupların koalisyonu olarak görmekte, söz konusu bireyler ve gruplar arasında uzlaşı değil çatışmanın var olduğunu öne sürmektedir (March, 1962; Cyert ve March, 1963, Pfeffer, 1992; Pfeffer, 2005).
Soru 5
Bir araştırmada, bir işletmenin üst düzey yöneticisine, havayolu taşımacılığının özelleştirilmesinin ve bu alanda faaliyet gösteren işletmelerin sayısındaki artışın ilgili sektöre etkilerinin ne olabileceği konusundaki fikri sorulmuştur. Cevap son derece basit ve nettir: “Ne alakamız var ki bizim? Onlar havadan gidiyor biz karadan...”
Yukarıdaki gibi düşünen bir yönetici, işletmenin hangi kaynağı için çevre koşullarını göz ardı etmektedir?
Yukarıdaki gibi düşünen bir yönetici, işletmenin hangi kaynağı için çevre koşullarını göz ardı etmektedir?
Seçenekler
A
Yolcu
B
Teknoloji
C
Sosyal ağlar
D
Çalışanlar
E
Bilgi
Açıklama:
Algılanan çevre, örgütün davranışlarını belirleyen yönetsel kararları etkilemektedir. Bir dış çevresel değişiklik, yönetim tarafından anlaşılmadığı, dikkate alınmadığı sürece, örgütün davranışları açısından bir etki yaratmayacaktır. Yukarıdaki örnekte görüldüğü üzere, kara yolundan yolcu taşımacılığı yapan bir şirketin yöneticisi, özelleştirilen ve rekabete açılan hava yolu yolcu taşımacılığı sektöründeki gelişmelerin kendi örgütünü nasıl etkileyebileceğini görmemekte, dolayısıyla da söz konusu gelişmeye tepki olacak herhangi bir davranışa yönelmemektedir. Oysa kara yolu şirketlerine yakın fiyatlara, konforlu biçimde ve çok daha kısa sürelerle seyahat etme imkânı sağlayan hava yolu şirketleri, söz konusu işletmeler ile aynı müşteri grubuna yani aynı kaynağa yönelmektedirler.
Soru 6
Bir sektördeki yoğunluk durumu, o sektördeki pazar payını paylaşan örgüt sayısı ile ölçülmektedir. Buna göre, aşağıdaki sayılara bakarak, hangi şıkta yoğunluğun yüksek olduğunu söylemek mümkündür?
Seçenekler
A
7
B
8
C
9
D
10
E
11
Açıklama:
Yoğunluk, bir sektördeki toplam üretim hacminin, satışların, istihdamın, yaratılan katma değerin veya varlıkların ağırlıklı olarak kaç işletme tarafından kontrol edildiğini ifade etmektedir. Söz konusu sonuçların az sayıda (sektörün hacmine göre iki, üç ya da dört) örgüt arasında dağılması durumunda sektör yoğunluğunun yüksek olduğu kabul edilmektedir. Sektördeki yoğunluk ile örgüt sayısı ters orantılıdır yani yoğunluğun yüksek olduğu durumda örgüt sayısı az olmalıdır.
Soru 7
Aşağıdakilerden hangisi, örgütler için bağımlılığın gelişiminde önemlilik özelliğine örnek gösterilebilir?
Seçenekler
A
Sentetik iplik üreten bir işletmenin, iplik bükümünde kullandığı bir kimyasalın ya da belirli renkleri yaratmak için kullandığı çözücülerin tek bir satıcısının olması
B
Doktorların bir hastalık hakkındaki özel bilgilerinin diğer aktörler tarafından bilinmemesi
C
Yasal olarak desteklenen elektrik üretimi ve dağıtımı gibi alanlarda tedarikçi örgüte bağımlılığı
D
Bütçedeki harcama kalemlerinin dağıtılması yani tahsisat kararlarını vermeye yetkili olan birimlere bağımlılık
E
Belirli bilgisayar programlarının kullanılmaması durumunda üretimin başlayamaması
Açıklama:
Kritiklik düzeyinin ölçütü, ilgili girdinin tedariki ya da ürünün üretimi veya satışı gerçekleşmediğinde örgütün varlığını sürdürebilme yeteneğidir. Söz konusu girdinin toplam üretim girdileri içindeki payı çok düşük de olsa yokluğu durumunda faaliyetlerin sürdürülemez noktaya gelmesi kritiklik düzeyini belirleyecektir (Pfeffer ve Salancik, 2003). Örneğin elektrik enerjisi olmadan ya da belirli makinelerin, bilgisayar programları veya veri tabanlarının kullanımı gerçekleşmeden üretimin sürdürülememesi, bu kaynakların kritik olarak tanımlanmasına neden olmaktadır. Öte yandan hangi kaynağın kritik olacağı da zaman içinde ve çevresel koşullarla birlikte değişebilmektedir.
Soru 8
Aşağıdakilerden hangisi uyum gösteren bir işletmenin ayrı tutma kapsamında değerlendirilebilecek bir uygulamasıdır?
Seçenekler
A
Çalışan beklentilerini erteleyerek kredi sağlayıcılarının taleplerine odaklanma
B
Çevre standartları konusundaki kurallara kimi zaman uymasa da uyum gösterdiğini belirtme
C
Üretim içim ihtiyaç duyduğu kaynakları sağlamak için her zamankinden farklı bir tedarikçi bulma
D
Üretim için gerekli olankaynak yerine onun bir ikamesinden yararlanma
E
Pazardaki tek bir alıcı grup yerine farklı ürünler yoluyla yeni müşterilere odaklanma
Açıklama:
Bir başka yol da ayrı tutma, yani taleplere görünürde uyum sağlanmasıdır (Meyer ve Rowan, 1977). Örneğin çevre koruma ya da kalite standartları konusunda gerekli önlemleri aldığını dile getiren hatta bunu belgeleyen (çeşitli sertifikalar vb. yoluyla) bir işletme, kendi iç süreçlerinde standartlara aykırı uygulamaları sürdürebilmektedir.
Soru 9
Çevresel taleplerden kaçınmak ya da onları yönlendirmek için kurulan tam-pon mekanizmaları veya girişilen eylemler, her koşulda işletmenin özerkliğini ve çıkarlarını korumasına yetmeyebilmektedir. Bu durumda örgütler, farklı stratejierle güç dengelerini kendi lehlerine çevirmeye ve kısıtları aşmaya çalışmaktadırlar.Aşağıdakilerden hangisi örgütsel bağımlılıkların yapısını değiştirmeye yönelik stratejilerden birisidir?
Seçenekler
A
İşletmelerin birleşmesi
B
Oryak yönetim kurulu üyelikleri
C
Normatifkoordinasyon
D
Üst düzey yönetici değişiklikleri
E
Politik eylemlere girişme
Açıklama:
Örgütsel bağımlılıkların yapısını değiştirmeye yönelik stratejiler: İşletmele-rin büyümesi, birleşme, yatay ve dikey bütünleşmeler olarak sıralanmaktadır.
Soru 10
"Mücevher tasarımı ve üretimi yapan bir işletmenin, sadece mücevher satışı gerçekleştiren ve kendi müşterileri arasında yer alan bir mağazalar zincirin satın alması" hangi kavram için örnek gösterilebilir?
Seçenekler
A
İleriye doğru dikey bütünleşme
B
Geriye doğru dikey bütünleşme
C
Yatay bütünleşme
D
Çeşitlendirme
E
Birleşme
Açıklama:
Mücevher tasarımı ve üretimi yapan bir işletmenin, sadece mücevher satışı gerçekleştiren ve kendi müşterileri arasında yer alan bir mağazalar zincirin satın alması ise ileriye doğru dikey bütünleşmeye gitmenin bir örneğini oluşturmaktadır. Böylelikle işletme, ürünlerinin büyük bölümünü pazara sunmasını sağlayan işletmeyi bünyesine katarak bu müşteriye olan bağımlılığını doğrudan kontrol altına almış olmaktadır.
Soru 11
Kaynak bağımlılığı kuramı, örgütlerin davranışlarını ne ile açıklamaktadır?
Seçenekler
A
Güç ve bağımlılık ile,
B
Dış çevre ile ilişkiler yönetilmez,
C
Etkin olarak hayatta kalmayı sağlamaz
D
Çevre koşullarından etkilenmez
E
Çevre koşullarına bağlı değildir
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramı, iki temel kavram etrafında örgütlerin davranışlarını açıklayarak özgün kimliğini geliştirmiştir. Bunlar güç ve bağımlılık kavramlarıdır. Kuram, hem örgütlerin içyapılarında hem de dış çevreleri ile ilişkilerinde ne olup bittiğini anlamak için güç ve bağımlılık kavramlarını kullanmakta ve örgütlerin dış çevreleri ile ilişkilerini nasıl yönettiklerini açıklamaya çalışmaktadır. Bu çerçevede, iki temel fikirden hareket edildiğini söylemek mümkündür. Bunların ilki, örgütlerin ancak etkin olabildikleri sürece hayatta kalabilecekleridir. İkincisi ise örgütlerin etkinliğinin yani başarılı olmalarının, içinde bulundukları çevrenin koşullarına bağlı olduğudur. Örgütlerin davranışlarını anlamak için, o davranışların içinde gerçekleştiği bağlamı anlamak gereklidir. En kısa ifadesiyle kaynak bağımlılığı kuramı, örgütlerin ihtiyaç duydukları kaynakları dış çevrele- rinden elde edebilmek ve çevreden gelebilecek baskı ve tehditlere karşı koyabil- mek için hangi davranışlara neden ve nasıl giriştiğini açıklamaya çalışmaktadır.
Soru 12
Kaynak bağımlılığı kuramını açıklayabilmek için kaç ana konu anlaşılmalıdır?
Seçenekler
A
Bir ana konu,
B
Üç ana konu,
C
İki ana konu,
D
Yedi ana konu,
E
Beş ana konu,
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramını tanıyabilmek için üç ana konunun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. İlki, kuramın örgütleri ve örgüt-çevre ilişkilerini nasıl gördüğüdür. Kuram, örgütleri tanımlayış biçimi ile geleneksel yaklaşımlardan farklılaşmaktadır. Örgütlerin çevreleri ile nasıl bir ilişki içinde olduklarına dair kaynak bağımlılığı kuramının özgün kimliğini oluşturan temel varsayımları şekillendirmektedir. İkinci olarak güç ve bağımlılık kavramları, hem örgütlerin içinde hem de örgütler arasında ne olup bittiğini açıklamak konusunda kullanılan temel araçları oluşturmaktadır. Kuram, örgütlerin neyi neden yaptıklarını açıklamaya çalışırken hayatını sürdürmek için dış çevreye olan bağımlılığı ve bu bağımlılık ilişkisinin ürettiği güç kavramını esas almaktadır. Kaynak bağımlılığı kuramının sacayağının üçüncüsünü, örgütlerin söz konusu hayati bağımlılık ilişkilerini kendi lehlerine yönetmek için giriştikleri eylemler oluşturmaktadır. Çünkü kurama göre örgütler, dış çevrelerine bağımlıdırlar ama bu bağımlılığı yönetecek eylemlere girişme inisiyatifine de sahiptirler.
Soru 13
Kaynak bağımlılığı kuramını, koşul-bağımlılık yaklaşımından farklılaştıran özellikler var mıdır?
Seçenekler
A
Örgütlerin ne yaptıklarını sadece kendi amaçları belirler,
B
Örgütlerin davranışlarını sadece yöneticiler belirler,
C
Siyasi bir nitelik taşıması,
D
Çevrenin yarattığı baskı yoktur,
E
Çevrenin getirdiği kısıtlamalar yoktur,
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramı ilk gelişmeye başladığı yıllardan itibaren örgütlerin dış çevresinde olup bitenlerin örgüt davranışına etkilerini analizlerine esas almıştır. Kuram, koşul bağımlılık yaklaşımından farklı olarak iki iddiaya dikkat çekmiştir: Bunlardan biri, örgütlerin genel olarak ne yaptıklarının, yani hangi davranışları sergilediklerinin sadece kendi amaçlarına ve yöneticilerine değil, çevrenin yarattığı baskılara ve getirdiği kısıtlara bağlı olduğudur. İkinci iddia ise örgütlerin kendi bünyeleri içinde de gücün önemli bir rol oynadığı, dolayısıyla karar alma süreçlerinin siyasi bir nitelik taşıdığıdır. Kaynak bağımlılığı kuramının esasını bu iki tez oluşturmaktadır
Soru 14
Kuramın, '' Örgütler bağımsız ve yalıtık varlıklar değildirler.'' saptaması, örgütler arası ilişkiler için önemli midir?
Seçenekler
A
Toplumun içindeki karşılıklı ilişkileri anlamak için örgütler incelenemez,
B
Örgütler diğer örgütlerle girdikleri bağımlılık ilişkileri ile sınırlandırılmaktadır,
C
Bağımlılık ilişkisi, bağımlı olan tarafla belirsizlik çıktığında sorun çıkarmaz,
D
Mevcut bağımlılık ilişkilerini yönetecek eylemler gerekmez,
E
Güç örgütün davranış seçenekleriyle belirlenmez,
Açıklama:
Örgütlerin davranışını anlayabilmek için o davranışın içinde gerçekleştiği ortamı anlamak gerekmektedir. Bu çerçevede kuram, örgütler arası ilişkilerle ilişkili beş temel argüman ortaya koymaktadır;
- Toplumu ve içindeki karşılıklı ilişkileri anlamak için incelenmesi gereken temel birim örgütlerdir.
- Örgütler bağımsız veya yalıtık varlıklar değildirler. Aksine diğer örgütlerle girdikleri karşılıklı bağımlılık ilişkileri ağı tarafından sınırlandırılmaktadırlar.
- Bu bağımlılık ilişkisi, bağımlı olan tarafın davranışlarına ilişkin belirsizlikle birlikte ortaya çıktığında, örgütün varlığını sürdürmesi ve başarılı olması bir sorunsal hâline gelmektedir.
- Bütünüyle başarılı sonuçlar vermese de yeni bağımlılık ilişkileri yaratıl- masına sebep olsa da örgütler, mevcut bağımlılık ilişkilerini yönetmelerini sağlayacak eylemlere girişmektedirler.
- Bu bağımlılık ilişkileri hem örgütler arasında hem de örgüt içinde yaratılan gücün kaynağıdır. Bu güç de örgütün davranış seçeneklerini belirleyen bir etkiye sahiptir.
Soru 15
Genel kabul gören örgüt tanımına göre ''örgütü oluşturan bireylerin ortak akıl ve uzlaşı sahibi topluluklar olarak'' görmesini, kaynak bağımlılığı kuramı kabul etmekte midir?
Seçenekler
A
Geleneksel düşüncedeki örgüt tanımını kabul eder,
B
Örgütteki bireyler desteklerini, kazanımlarına göre sürdürmez,
C
Örgütü oluşturan gruplar uzlaşı içindedir,
D
Örgüt içindeki kararları politik süreç olarak değerlendirmez,
E
Genel kabul gören tanıma itirazı vardır,
Açıklama:
Genel kabul gören örgüt tanımı, örgütü oluşturan bireyleri ortak akıl ve uzlaşı sahibi bir topluluk olarak görmektedir. Bu bakış açısıyla örneğin, bir örgütteki tüm yönetici ve çalışanların, işletmenin pazar payını büyütmek, kârlılığını artırmak gibi amaçları benimsediklerini ve bunun için yapılan bütün faaliyetleri mesela kalite geliştirme çalışmalarını, satış planlarını, performans değerleme uygulamalarını da kabul ettiklerini düşünmek mümkündür.
Kaynak bağımlılığı kuramının geleneksel düşünceye ilk itirazı bu noktadadır. Kurama göre rasyonel ve araçsal örgüt fikri örgütlerin içerdikleri ilişkiler açısından gerçekçi değildir. Çünkü örgütü oluşturan ya da çevresinde yer alan aktörler, örgütteki faaliyetlere desteklerini, karşılığında elde ettikleri kazanımlara göre değerlendirip sürdürmekte ya da örgütten ayrılarak desteklerini çekebilmektedirler. Kaynak bağımlılığı kuramının bu yaklaşımı, örgütü oluşturan tüm birey ve grupların, amaçların ne olduğu ve bu amaçların nasıl gerçekleştirileceği konusunda uzlaşı içinde olduğu fikrini sorgulayan politik yaklaşıma dayanmaktadır. Politik perspektif, koşul bağımlılık kuramının aksine örgütleri, farklı çıkarlara sahip alt grupların koalisyonu olarak görmekte, söz konusu bireyler ve gruplar arasında uzlaşı değil çatışmanın var olduğunu öne sürmektedir.
Politik bakış açısıyla örgütler, farklı ve değişen çıkar ve tercihlere sahip kişilerin ya da grupların bir araya geldiği ve bir mübadele ilişkisi içinde oldukları yapıyı/kurguyu ifade etmektedir. Örgütsel kararlar, sadece akılcı biçimde tasarlanmış planlama süreçlerinin ve işletme amaçlarına uygunluk açısından yapılmış ince ve tarafsız hesaplamaların bir sonucu olarak doğmamaktadır. Bu kararlar, hem işletmenin içyapısındaki güç ilişkilerine, yani departmanların sahip olduğu güç ve bu güce dayalı olarak kurulan dengelere hem de işletmenin dış çevresi ile girdiği bağımlılık ilişkilerinin sonuçlarına göre şekillenmektedir.
Kaynak bağımlılığı kuramı örgütleri, bu politik doğası ile görmekte ve hem örgütün içindeki kararları hem de örgütlerin dış çevre ile olan ilişkilerini politik bir süreç olarak değerlendirmektedir. Yani örgütler çıkarları, amaçları, beklentileri birbirinden farklı olabilen birçok kişi ve grubun oluşturduğu bir koalisyon olarak kabul edilmektedir.
Kaynak bağımlılığı kuramının geleneksel düşünceye ilk itirazı bu noktadadır. Kurama göre rasyonel ve araçsal örgüt fikri örgütlerin içerdikleri ilişkiler açısından gerçekçi değildir. Çünkü örgütü oluşturan ya da çevresinde yer alan aktörler, örgütteki faaliyetlere desteklerini, karşılığında elde ettikleri kazanımlara göre değerlendirip sürdürmekte ya da örgütten ayrılarak desteklerini çekebilmektedirler. Kaynak bağımlılığı kuramının bu yaklaşımı, örgütü oluşturan tüm birey ve grupların, amaçların ne olduğu ve bu amaçların nasıl gerçekleştirileceği konusunda uzlaşı içinde olduğu fikrini sorgulayan politik yaklaşıma dayanmaktadır. Politik perspektif, koşul bağımlılık kuramının aksine örgütleri, farklı çıkarlara sahip alt grupların koalisyonu olarak görmekte, söz konusu bireyler ve gruplar arasında uzlaşı değil çatışmanın var olduğunu öne sürmektedir.
Politik bakış açısıyla örgütler, farklı ve değişen çıkar ve tercihlere sahip kişilerin ya da grupların bir araya geldiği ve bir mübadele ilişkisi içinde oldukları yapıyı/kurguyu ifade etmektedir. Örgütsel kararlar, sadece akılcı biçimde tasarlanmış planlama süreçlerinin ve işletme amaçlarına uygunluk açısından yapılmış ince ve tarafsız hesaplamaların bir sonucu olarak doğmamaktadır. Bu kararlar, hem işletmenin içyapısındaki güç ilişkilerine, yani departmanların sahip olduğu güç ve bu güce dayalı olarak kurulan dengelere hem de işletmenin dış çevresi ile girdiği bağımlılık ilişkilerinin sonuçlarına göre şekillenmektedir.
Kaynak bağımlılığı kuramı örgütleri, bu politik doğası ile görmekte ve hem örgütün içindeki kararları hem de örgütlerin dış çevre ile olan ilişkilerini politik bir süreç olarak değerlendirmektedir. Yani örgütler çıkarları, amaçları, beklentileri birbirinden farklı olabilen birçok kişi ve grubun oluşturduğu bir koalisyon olarak kabul edilmektedir.
Soru 16
Kaynak bağımlılığı kuramında, örgüt ve çevresi arasındaki ilişkiler hangi örgüt kuramının yaklaşımından farklı ele alınmıştır?
Seçenekler
A
Popülasyon Ekolojisi Kuramı,
B
İktisadi Örgüt Kuramı,
C
Yeni Kurumsal Kuram,
D
Post Modern Kuram,
E
Eleştirel Yönetim Çalışması,
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramında örgüt ile çevresi arasındaki ilişkiler, koşul bağımlılık kuramı ve popülasyon ekolojisi kuramından farklı olarak ele alınmaktadır. Koşul bağımlılık kuramında işletmenin davranışları ve yapısı üzerinde çevrenin doğrudan belirleyici etkisinin olduğu ileri sürülmektedir. Popülasyon ekolojisi kuramı ise varlığını sürdürecek örgüt biçimlerinin veya yapılarının çevre tarafından “seçildiğini” kabul etmektedir. Ancak kaynak bağımlılığı kuramı açısından işletme ile çevresi arasındaki bu ilişkinin sonuçları değil süreçleri daha fazla önem taşımaktadır. Diğer bir deyişle, kaynak bağımlılığı kuramı, çevrenin örgütü etkilediği ve değiştirdiği düşüncesine “nasıl” sorusu ile yaklaşmaktadır.
Soru 17
Benson ve Zlad'a göre kaynak bağımlılığı kuramında örgüt-çevre arasındaki ilişkiler nasıl değerlendirilir?
Seçenekler
A
Çevrenin belirleyiciliği,
B
Politik-Ekonomik,
C
Sıkı ilişkiler,
D
Müdahale gerektirmeyen,
E
İlişki kontrol edilemez,
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının örgüt ile çevresi arasındaki ilişkiye dair yaklaşımını şekillendiren temel varsayım yine, Benson (1975) ve Zald (1970) tarafından öne sürülen politik ekonomi yaklaşımı doğrultusunda oluşmaktadır. İşletmenin çevresel ortamla ilişkisi, çevrenin tümüyle belirleyici olduğu şeklindeki geleneksel görüşten farklı biçimde düşünülmektedir. Çevresel koşulların tamamıyla örgütlerin faaliyetlerini ve yapısal özelliklerini belirleyeceği fikri yerine, örgüt ve çevresinin daha gevşek bir ilişki içinde oldukları, dolayısıyla güç kavramının örgüt ile çevresi arasındaki ilişkiye müdahale edebilecek önemli bir değişken olduğu fikri kabul edilmektedir.
Buna göre kaynak mücadelesi içindeki örgütler, çevre ile karşılıklı etkileşim içinde olan aktörlerdir. İşletmeler, başka işletmelerle birleşerek ya da onları satın alarak federasyonlar, birlikler kurarak, ortak projeler geliştirerek, lobi faaliyetleri yürüterek, sosyal-yasal araçlar yoluyla çevreleri ile olan ilişkilerini kontrol etmeye ve ilişkiyi kendi lehlerine sınırlandırmaya çalışmaktadırlar. Yani işletmeler, çevresel koşullar karşısında tümüyle pasif varlıklar değildirler. Çevreleri ile etkileşim hâlindedirler, hem değişiklere uyum sağlama hem de çevresel koşulları kendi çıkarları doğrultusunda düzenleme ya da değiştirme eğilimindedirler. İster kamu kuruluşu, ister kâr amacı gütmeyen bir sivil toplum örgütü, isterse özel sektör işletmesi olsun, faaliyette bulunulan dış çevre ile olan bağımlılık ilişkisi değişmemektedir.
Buna göre kaynak mücadelesi içindeki örgütler, çevre ile karşılıklı etkileşim içinde olan aktörlerdir. İşletmeler, başka işletmelerle birleşerek ya da onları satın alarak federasyonlar, birlikler kurarak, ortak projeler geliştirerek, lobi faaliyetleri yürüterek, sosyal-yasal araçlar yoluyla çevreleri ile olan ilişkilerini kontrol etmeye ve ilişkiyi kendi lehlerine sınırlandırmaya çalışmaktadırlar. Yani işletmeler, çevresel koşullar karşısında tümüyle pasif varlıklar değildirler. Çevreleri ile etkileşim hâlindedirler, hem değişiklere uyum sağlama hem de çevresel koşulları kendi çıkarları doğrultusunda düzenleme ya da değiştirme eğilimindedirler. İster kamu kuruluşu, ister kâr amacı gütmeyen bir sivil toplum örgütü, isterse özel sektör işletmesi olsun, faaliyette bulunulan dış çevre ile olan bağımlılık ilişkisi değişmemektedir.
Soru 18
Sosyal ilişkilerde, bir aktörün eyleminin faaliyetini gerçekleştirmekle ilgili tüm koşulları ya da etkenleri tam olarak kontrol edememesi durumu aşağıdaki kavramlardan hangisi ile açıklanır?
Seçenekler
A
Sömürülmek
B
Hegamonya
C
Bağımlılık
D
Güç
E
Çatışma
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramı çerçevesinde, örgütlerin dış çevredeki diğer aktörlerle kaynakların elde edilmesi temelinde mücadele ettiği düşüncesi bir başka temel kavramı da beraberinde getirmektedir: Bağımlılık. Bağımlılık, bir aktörün bir faaliyeti ya da eylemi gerçekleştirirken bütünüyle ya da tam olarak kendi istediği sonuçlara ulaşamamasının nedenini oluşturmaktadır. Bir diğer deyişle bir sosyal sistem içinde ya da sosyal ilişkilerde, bir aktörün eylemini/faaliyetini gerçekleştirmek ile ilgili tüm koşulları ya da etkenleri tam olarak kontrol edememesi durumunda bağımlılık ortaya çıkmaktadır.
Örgütler faaliyetleri üzerinde bütünüyle kontrol sahibi ve kendi kendine yeterli birimler değildirler. Bağımlılık durumu, kaynak bağımlılığı kuramının da temel aldığı açık sistem düşüncesinin bir sonucu olarak tanımlanmaktadır. Örgütler, varlıklarını sürdürebilmek için gerekli kaynaklara ve desteğe ulaşabilmek üzere çevrelerindeki diğer aktörler ile bir mübadele ilişkisi içine girmektedirler. Bu mübadele ilişkisinin nesnesi para, fiziksel girdiler (ham madde, malzeme, araç, gereç), insan kaynağı veya bilgi olabilmektedir. Bağımlılık ilişkileri, örgütlerin faaliyetlerini ve ulaşmak istedikleri sonuçları şekillendirmek veya belirlemek konusunda getirdikleri kısıtlar nedeniyle önem taşımaktadırlar. Bu bağımlılıkların yapısının veri kabul edilmesi de mümkün değildir. Zaman içerisinde bağımlılık ilişkisinin taraflarının ya da ilişkilerin niteliğinin değişmesi, bu durumda örgütsel özerkliğin genişleyip daralması söz konusu olabilmektedir. Kaynak bağımlılığı perspektifi ile örgütler, çevreden yalıtık ya da bütünüyle çevresel belirlenime açık değil, özerklik sahibi ve bu özerkliği korumaya çalışan sosyal aktörler olarak kabul edilmektedirler. Diğer aktörlerle girilen karşılıklı bağımlılık ilişkileri söz konusu özerkliği kısıtlamaktadır ve bu nedenle de özerklik alanını örgüt lehine genişletebilmek için bu bağımlılık ilişkilerinin yönetilmesi gerekmektedir.
Örgütler faaliyetleri üzerinde bütünüyle kontrol sahibi ve kendi kendine yeterli birimler değildirler. Bağımlılık durumu, kaynak bağımlılığı kuramının da temel aldığı açık sistem düşüncesinin bir sonucu olarak tanımlanmaktadır. Örgütler, varlıklarını sürdürebilmek için gerekli kaynaklara ve desteğe ulaşabilmek üzere çevrelerindeki diğer aktörler ile bir mübadele ilişkisi içine girmektedirler. Bu mübadele ilişkisinin nesnesi para, fiziksel girdiler (ham madde, malzeme, araç, gereç), insan kaynağı veya bilgi olabilmektedir. Bağımlılık ilişkileri, örgütlerin faaliyetlerini ve ulaşmak istedikleri sonuçları şekillendirmek veya belirlemek konusunda getirdikleri kısıtlar nedeniyle önem taşımaktadırlar. Bu bağımlılıkların yapısının veri kabul edilmesi de mümkün değildir. Zaman içerisinde bağımlılık ilişkisinin taraflarının ya da ilişkilerin niteliğinin değişmesi, bu durumda örgütsel özerkliğin genişleyip daralması söz konusu olabilmektedir. Kaynak bağımlılığı perspektifi ile örgütler, çevreden yalıtık ya da bütünüyle çevresel belirlenime açık değil, özerklik sahibi ve bu özerkliği korumaya çalışan sosyal aktörler olarak kabul edilmektedirler. Diğer aktörlerle girilen karşılıklı bağımlılık ilişkileri söz konusu özerkliği kısıtlamaktadır ve bu nedenle de özerklik alanını örgüt lehine genişletebilmek için bu bağımlılık ilişkilerinin yönetilmesi gerekmektedir.
Soru 19
Farklı çıkarlara sahip tarafların örgütlü biçimde bir araya geldikleri düzenek içinde kaçınılmaz olarak ne ortaya çıkmaktadır?
Seçenekler
A
Çıkar,
B
Çatışma,
C
İş birliği,
D
Güç,
E
Empati,
Açıklama:
Kuram çerçevesinde temel alınan bağımlılık durumu, bir başka anahtar kavramı ortaya çıkarmaktadır: Güç,farklı çıkarlara sahip tarafların örgütlü biçimde bir araya geldiği düzenek içinde kaçınılmaz olarak ortaya çıkmaktadır. Bir tarafın çıkarlarını korumak ya da amaçlarını gerçekleştirmek konusunda diğer taraflara olan ihtiyacı ölçüsünde, söz konusu ilişkide bir güç yoğunlaşması meydana gelecektir. Ancak bu karşılıklı bağımlılık ilişkisi gücün tek dayanağını oluşturmamaktadır. Taraflar arasındaki asimetri, yani bir tarafın diğerine daha fazla bağımlı olması, örgütler arası güç ilişkisinin asıl dayanağını yaratmaktadır. Güç kavramı, hem işletmenin içyapısındaki ilişkilerde ve kararlarda hem de dış çevresindeki aktörlerle girdiği mücadele sürecindeki işletme davranışlarında belirleyici olmaktadır. Bu çerçevede kaynak bağımlılığı kuramında güç kavramı hem iç hem de dış çevresel aktörler açısından incelenmiştir.
İşletmelerin dış çevrelerindeki aktörlerle ilişkileri politik bir süreç olarak kabul edilmektedir. Politik bakış açısına göre koalisyonlar oluşturmak, örgütlerin varlığını sürdürmeleri açısından en kritik faaliyeti içermektedir. Hatta örgütler asli olarak bu faaliyet temelinde değerlendirilmesi gereken varlıklardır. Bu bakış açısına göre örgütlerin, diğer sosyal aktörleri kendi faaliyetlerine katılmaya ya da faaliyetlerine destek vermeye teşvik veya ikna etmesi gerekmektedir. Sosyal aktörler, örgüte ve onunla olan ilişkilerine atfettikleri değere göre söz konusu örgütle bir mübadele içinde olmayı kabul edeceklerdir. Diğer bir deyişle örgütler, kendileri için gerekli kaynağı/desteği sağlayacak diğer aktörlerle bir koalisyon ilişkisini sürdürebildikleri ölçüde varlıklarını devam ettirebilirler. Koalisyonda yer alan tarafların desteğini kaybetmek örgüt açısından ölümcül sonuçlar yaratabilecektir.
Buna göre işletmelerin içyapısında yer alan farklı bölümler ya da birimler, farklı düzeylerde güç sahibidirler. Bu birim ve bölümler, kendi güçleri oranında işletmede alınan kararları yönlendirebilmektedirler. Yani sadece işletmenin çıkarları, işletme için en iyi olanın belirlenmesi ve bu kararın uygulanması söz konusu değildir. Departmanların ve alt birimlerin de kendi öncelikleri ve çıkarları mevcuttur. Onlar da güçleri oranında bu öncelikleri ve çıkarları korumaya çalışmaktadırlar.
İşletmelerin dış çevrelerindeki aktörlerle ilişkileri politik bir süreç olarak kabul edilmektedir. Politik bakış açısına göre koalisyonlar oluşturmak, örgütlerin varlığını sürdürmeleri açısından en kritik faaliyeti içermektedir. Hatta örgütler asli olarak bu faaliyet temelinde değerlendirilmesi gereken varlıklardır. Bu bakış açısına göre örgütlerin, diğer sosyal aktörleri kendi faaliyetlerine katılmaya ya da faaliyetlerine destek vermeye teşvik veya ikna etmesi gerekmektedir. Sosyal aktörler, örgüte ve onunla olan ilişkilerine atfettikleri değere göre söz konusu örgütle bir mübadele içinde olmayı kabul edeceklerdir. Diğer bir deyişle örgütler, kendileri için gerekli kaynağı/desteği sağlayacak diğer aktörlerle bir koalisyon ilişkisini sürdürebildikleri ölçüde varlıklarını devam ettirebilirler. Koalisyonda yer alan tarafların desteğini kaybetmek örgüt açısından ölümcül sonuçlar yaratabilecektir.
Buna göre işletmelerin içyapısında yer alan farklı bölümler ya da birimler, farklı düzeylerde güç sahibidirler. Bu birim ve bölümler, kendi güçleri oranında işletmede alınan kararları yönlendirebilmektedirler. Yani sadece işletmenin çıkarları, işletme için en iyi olanın belirlenmesi ve bu kararın uygulanması söz konusu değildir. Departmanların ve alt birimlerin de kendi öncelikleri ve çıkarları mevcuttur. Onlar da güçleri oranında bu öncelikleri ve çıkarları korumaya çalışmaktadırlar.
Soru 20
Kaynak bağımlılığı kuramına göre örgütsel büyümenin bağımlılık ilişkisine etkisi ne olabilir?
Seçenekler
A
Örgütsel büyümenin bağımlılık ilişkisine etkisi yoktur,
B
Taleplerin yönlendirilmesinde güçlük çıkaran çevresel aktörlerden kaçınma,
C
Ürünü farklılaştırarak daha geniş kesimlere ulaşma,
D
Koşulların gerektirdiği davranışları gerçekleştiriyormuş gibi yapma,
E
Söz konusu bağımlılıkların örgütsel yapısını değiştirmeye çalışma,
Açıklama:
Bir örgütün dış çevresi ile mübadele ilişkisinin başladığı yerde, zarar görebileceği, yaşama şansını tehdit eden eylemler ya da faaliyetler de başlamış olmaktadır. Kaynak bağımlılığı kuramına göre örgütün, varlığını sürdürmek için ihtiyaç duyduğu kaynakları temin amacıyla girdiği mübadele ilişkisini kendi lehine çevirmek üzere yönelebileceği davranışlardan biri de söz konusu bağımlılıkların yapısını değiştirmeye çalışmaktır. İşletmenin sahip olduğu bağımlılık ilişkisinin teşkil ettiği önem düzeyine göre, çevresel aktörler üzerinde kontrolü artırmak, bağımlılık ilişkisi içindeki konumunu değiştirmek ya da yukarıda belirtildiği gibi tek bir kritik kaynağa bağlı kalmamaya çalışmak gibi alternatif eylem setleri tanımlanmaktadır. Örgütler, çevresi ile kurduğu bağımlılık ilişkisini yönetmek ve bu bağımlılık ilişkisinin yapısını değiştirmek için kaçınma veya talep koşullarını yönlendirme davranışının yeterli olmadığı durumlarda diğer seçeneklere yönelmektedirler. Böylelikle bağımlılık ilişkisinin yapısına müdahale edilmekte ve ilişki örgüt lehine yeniden tanımlanabilmektedir. Bu seçenekler, örgütün çevreye bağımlılığını büsbütün ortadan kaldırmamaktadır. Ancak mevcut ilişki ağı içinde kritik bir kaynağın kontrolünü radikal biçimde değiştirmeye yardımcı olmaktadır. Bu kapsamda örgütlerin büyümesi, satın alma ve birleşmeler ile farklı sektörlere açılmayı sağlayan çeşitlendirme stratejileri ön plana çıkmaktadır.
Soru 21
Örgütlerin ihtiyaç duydukları kaynakları dış çevreden elde edebilmek ve çevreden gelebilecek baskı ve tehditlere karşı koyabilmek için hangi davranışlara neden ve nasıl giriştiğini açıklamaya çalışan örgüt kuramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kaynak bağımlılığı kuramı
B
Koşul bağımlılık kuramı
C
Örgütsel ekoloji kuramı
D
İktisadi örgüt kuramları
E
Yeni kurumsal kuram
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramı örgütlerin dış çevreyle ilişkilerini ön plana çıkaran bir yaklaşımdır.
Soru 22
"Örgütlerin genel olarak ne yaptıklarının yani hangi davranışları sergilediklerinin sadece kendi amaçlarına ve yöneticilerine değil, çevrenin yarattığı baskılara ve getirdiği kısıtlara bağlıdır." Yukarıdaki iddia hangi örgüt kuramına aittir?
Seçenekler
A
Koşul-bağımlılık kuramı
B
Kaynak bağimlılığı kuramı
C
Örgütsel ekoloji kuramı
D
İktisadi örgüt kuramları
E
Yeni kurumsal kuram
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramı örgüt ve çevre ilişkilerinde temel belirleyicinin çevre olduğunu iddia eder.
Soru 23
Örgütlerin politik bir doğası olduğunu kabul eden ve örgütleri; çıkarları, amaçları, beklentileri birbirinden çok farklı olabilen birçok kişi ve grubun oluşturduğu bir koalisyon olarak gören yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Koşul bağımlılık kuramı
B
Kaynak bağımlılıgı kuramı
C
Örgütsel ekoloji kuramı
D
İktisadi örgüt kuramları
E
Yeni kurumsal kuram
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramı örgütleri çıkar ilişkileri farklı olan kişi ve grupların koalisyonu olarak görmektedir
Soru 24
Bir sektördeki toplam üretim hacminin, satışların, istihdamın, yaratılan katma değerin veya varlıkların ağırlıklı olarak kaç işletme tarafından kontrol edildiğini ortaya koyan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yoğunluk
B
Çatışma
C
Kaynak kıtlığı
D
İç ilişkililik
E
Hiçbiri
Açıklama:
Yoğunluk belli bir sektörde pazar payının kaç işletme tarafından paylaşıldığını ifade eder.
Soru 25
Belli bir sektörde pazar payı çok fazla sayıda örgüt tarafından paylaşılıyorsa ortaya çıkan duruma ne ad verilir?
Seçenekler
A
Yoğunluk
B
Çatışma
C
İç ilişkililik
D
Özerklık
E
Bağımlılık
Açıklama:
Bir sektörün çok fazla işletmeden oluşması yoğunluğun düşük olduğu anlamına gelir.
Soru 26
Rakiplerle aynı kaynaklara bağımlı olmak örgüt kuramlarında nasıl adlandırılır?
Seçenekler
A
Çatışma
B
İç ilişkililik
C
Kaynak kıtlığı
D
Bağımlılık
E
Özerklik
Açıklama:
Rakiplerle aynı kaynak tabanına bağlı olmak,aynı müşterilere hizmet vermek,aynı satış ağlarını kullanmak,aynı tedarikçilerle çalışmak kaynak kıtlığıdır
Soru 27
Bir sektördeki rakiplerin birbirlerinden haberdar olma durumuna ne ad verilir?
Seçenekler
A
İç ilişkililik
B
Çatışma
C
Bağimlılık
D
Özerklik
E
Yoğunluk
Açıklama:
Bir sektördek iaktörlerin birbirinden haberdar olma durumuna iç ilişkililik denir. İlişki kavramı iletişim ve iş birliği süreçlerini kapsamaktadır.
Soru 28
Sosyal ilişkilerde bir aktörün eylemini gerçekleştirmek ile ilgili tüm koşulları yada etkenleri tam olarak kontrol edememesi durumuna ne ad verilir?
Seçenekler
A
Bağımlılık
B
Özerklik
C
Kaynak kıtlığı
D
İç ilişkililik
E
Çatışma
Açıklama:
Bağımlılık ,işlevleri yerine getirme aşamasında kendisini etkileyen koşulları ve tüm unsurları kontrol edememe durumudur.
Soru 29
Örgütlerde farklı çıkarlara sahip iç ve dış çevresel aktörlerin birbirlerine karşı bağımlılık oluşturma, örgütün kararlarını kendi lehinde sonuçlar üretecek şekilde etkileme yeteneğine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Çatışma
B
Bağımlılık
C
Güç
D
Özerklik
E
Yoğunluk
Açıklama:
Aktörlerin birbirlerine karşı bağımlılık oluşturma yeteneğine güç denilir.
Soru 30
Örgütlerin çevresel baskılara karşı koymak yerine koşulların gerektirdiği davranışlarda bulunmaya ne ad verilir?
Seçenekler
A
Çatışma
B
Uyma
C
Özerklik
D
Ayrı tutma
E
Bağımlılıktan kaçınma
Açıklama:
Örgütlerin çevresel baskılardan kendini koruması davranışına uyma denir.
Soru 31
Aşağıdaki kavramlardan hangisi bir sektördeki toplam üretim hacminin, satışların, istihdamın, yaratılan katma değerin veya varlıkların ağırlıklı olarak kaç işletme tarafından kontrol edildiğini ifade etmektedir?
Seçenekler
A
Muhasebe
B
Yoğunluk
C
Denetim
D
Tedbir
E
Güvenlik
Açıklama:
Yoğunluk, bir sektördeki toplam üretim hacminin, satışların, istihdamın, yaratılan katma değerin veya varlıkların ağırlıklı olarak kaç işletme tarafından kontrol edildiğini ifade etmektedir. Doğru cevap B'dir.
Soru 32
I. Yoğunluk
II. Denetim
III. Kaynak kıtlığı
IV. İç ilişkilik
Yukarıdakilerden hangisi kaynak bağımlılığı kuramında örgütün davranışları üzerinde etkili olan çevrenin özellikleri arasında sayılabilir?
II. Denetim
III. Kaynak kıtlığı
IV. İç ilişkilik
Yukarıdakilerden hangisi kaynak bağımlılığı kuramında örgütün davranışları üzerinde etkili olan çevrenin özellikleri arasında sayılabilir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
III ve IV
D
I, II ve IV
E
I, III ve IV
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramında örgütün davranışları üzerinde etkili olan çevre, üç özelliği açısından incelenmektedir. Bunlar yoğunluk, kaynak kıtlığı ve iç ilişkililik durumudur. Doğru cevap E'dir.
Soru 33
Rakiplerle aynı kaynaklara bağımlı olmaktan kaynaklanan duruma ne denir?
Seçenekler
A
Kaynak yokluğu
B
Arz artışı
C
Kaynak kıtlığı
D
Talep artışı
E
Stoklama
Açıklama:
Kaynak Kıtlığı: Rakiplerle aynı kaynaklara bağımlı olmaktan kaynaklanan durum. Doğru cevap C'dir.
Soru 34
Örgütlerin yaşayabilmek için ihtiyaç duyduğu kaynakları istikrarlı bir şekilde temin edebilme durumuna ne denir?
Seçenekler
A
Bağımlılık
B
Özerklik
C
Özgürlük
D
Serbest Piyasa
E
İş Gücü
Açıklama:
Özerklik: Örgütlerin yaşayabilmek için ihtiyaç duyduğu kaynakları istikrarlı bir şekilde temin edebilme durumu. Doğru cevap B'dir.
Soru 35
Örgütlerde farklı çıkarlara sahip iç ve dış çevresel aktörlerin birbirlerine karşı bağımlılık oluşturma, örgütün kararlarını kendi lehinde sonuçlar üretecek şekilde etkileme yeteneği ne olarak adlandırılır?
Seçenekler
A
Kontrol
B
Denetim
C
Güç
D
Azim
E
Muhasebe
Açıklama:
Güç: Örgütlerde farklı çıkarlara sahip iç ve dış çevresel aktörlerin birbirlerine karşı bağımlılık oluşturma, örgütün kararlarını kendi lehinde sonuçlar üretecek şekilde etkileme yeteneği. Doğru cevap C'dir.
Soru 36
Örgütlerin çevresel baskılara karşı koymak yerine koşulların gerektirdiği davranışlarda bulunmasına ne denir?
Seçenekler
A
Değişim
B
Uyma
C
Dönüşüm
D
Adaptasyon
E
Evrim
Açıklama:
Uyma: Örgütlerin çevresel baskılara karşı koymak yerine koşulların gerektirdiği davranışlarda bulunması. Doğru cevap B'dir.
Soru 37
I. Farklı tedarikçilerle çalışma
II. Yüksek stok bulundurma
III. İkame girdiler kullanma
IV. Ürün farklılaştırma
Yukarıdakilerden hangisi örgütlerin çevresel baskılar karşısında kendilerinden daha güçlü örgütlerle olan bağımlılıklarını azaltmak amacıyla bulunduğu davranışlar arasında sayılabilir?
II. Yüksek stok bulundurma
III. İkame girdiler kullanma
IV. Ürün farklılaştırma
Yukarıdakilerden hangisi örgütlerin çevresel baskılar karşısında kendilerinden daha güçlü örgütlerle olan bağımlılıklarını azaltmak amacıyla bulunduğu davranışlar arasında sayılabilir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
II ve III
D
III ve IV
E
I, II, III ve IV
Açıklama:
Bağımlılıktan Kaçınma: Örgütlerin çevresel baskılar karşısında kendilerinden daha güçlü örgütlerle olan bağımlılıklarını azaltmak amacıyla farklı tedarikçilerle çalışma, yüksek stok bulundurma, ikame girdiler kullanma, ürün farklılaştırma veya talepleri manipüle etme gibi davranışlarda bulunmaları. Doğru cevap E'dir.
Soru 38
Aşağıdakilerden hangisi kaynak bağımlılığı kuramına göre, örgütlerin bağımlılık ilişkilerinden kaynaklanan baskı ve kısıtlara tepki olarak ortaya koydukları dört temel eylem biçimi arasında yer almaz?
Seçenekler
A
İşletmelerin büyümesi, birleşme, yatay ve dikey bütünleşmeler.
B
Normatif koordinasyon, iş birliği yapıları, ortak yönetim kurulu üyelikleri ve bağımlılığın örgütlü yönetimi.
C
Karşılıklı bağımlılığın yasalar ve sosyal yaptırımlar yoluyla yönetimi
D
Üst düzey yönetici değişiklikleri
E
Çalışanların ücretlerinde maaş kesintisine gitme
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramına göre, örgütlerin bağımlılık ilişkilerinden kay- naklanan baskı ve kısıtlara tepki olarak ortaya koydukları dört temel eylem biçimi bulunmaktadır. Bunlar aşağıdaki başlıklar altında toplanabilir:
- Örgütsel bağımlılıkların yapısını değiştirmeye yönelik stratejiler: İşletmelerin büyümesi, birleşme, yatay ve dikey bütünleşmeler
- Örgütler arası kolektif yapılar oluşturmaya yönelik stratejiler: Normatif koordinasyon, iş birliği yapıları, ortak yönetim kurulu üyelikleri ve bağımlılığın örgütlü yönetimi
- Politik eylemlere girişme: Karşılıklı bağımlılığın yasalar ve sosyal yaptırımlar yoluyla yönetimi
- Üst düzey yönetici değişiklikleriDoğru cevap E'dir.
Soru 39
Örgütlerin, kendilerini olumsuz yönde etkileyebilecek toplumsal kesimlerin liderlerini örgütün bir parçası hâline getirerek o toplumsal kesimin tutum ve davranışlarını kontrol etmeye çalışmasına ne denir?
Seçenekler
A
Koordinasyon
B
Repütasyon
C
Adaptasyon
D
Kooptasyon
E
Otomasyon
Açıklama:
Kooptasyon: Örgütlerin, kendilerini olumsuz yönde etkileyebilecek toplumsal kesimlerin liderlerini örgütün bir parçası hâline getirerek o toplumsal kesimin tutum ve davranışlarını kontrol etmeye çalışması. Doğru cevap D'dir.
Soru 40
Örgütlerin çevresel baskılar karşısında kendilerinden daha güçlü örgütlerle olan bağımlılıklarını azaltmak amacıyla farklı tedarikçilerle çalışma, yüksek stok bulundurma, ikame girdiler kullanma, ürün farklılaştırma veya talepleri manipüle etme gibi davranışlarda bulunmalarına ne denir?
Seçenekler
A
Ayrı Tutma
B
Bağımlılıktan Kaçınma
C
Uzak Durma
D
Uyma
E
Geçiştirme
Açıklama:
Bağımlılıktan Kaçınma: Örgütlerin çevresel baskılar karşısında kendilerinden daha güçlü örgütlerle olan bağımlılıklarını azaltmak amacıyla farklı tedarikçilerle çalışma, yüksek stok bulundurma, ikame girdiler kullanma, ürün farklılaştırma veya talepleri manipüle etme gibi davranışlarda bulunmaları.
Soru 41
Aşağıdakilerden hangisi pazar ve rekabet koşullarını düzenleyen kuruluşlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu
B
Enerji Piyasaları Düzenleme Kurulu
C
Radyo Televizyon Üst Kurulu
D
Rekabet Kurulu
E
Kamu Denetçiliği Kurumu
Açıklama:
Öğrencilerin pazar ve rekabet koşullarını düzenleyen kuruluşlar hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Pazar ve rekabet koşullarını düzenleyen kuruluşlar: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu, Enerji Piyasaları Düzenleme Kurulu, Rekabet Kurulu, Radyo Televizyon Üst Kurulu vb.
Pazar ve rekabet koşullarını düzenleyen kuruluşlar: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu, Enerji Piyasaları Düzenleme Kurulu, Rekabet Kurulu, Radyo Televizyon Üst Kurulu vb.
Soru 42
Aşağıdaki kavramlardan hangisi bir sektördeki rakiplerin birbirinden haberdar olma durumunu ifade eder?
Seçenekler
A
Çatışma
B
Kaynak Kıtlığı
C
İç İlişkililik
D
Dış İlişkililik
E
Yoğunluk
Açıklama:
Öğrencilerin Kaynak bağımlılığı kuramı hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
İç İlişkililik: Bir sektördeki rakiplerin birbirinden haberdar olma durumu.
İç İlişkililik: Bir sektördeki rakiplerin birbirinden haberdar olma durumu.
Soru 43
Aşağıdaki kavramlardan hangisi bir sektördeki toplam üretim hacminin, satışların, istihdamın, yaratılan katma değerin veya varlıkların ağırlıklı olarak kaç işletme tarafından kontrol edildiğini ifade etmektedir?
Seçenekler
A
İç ilişkililik
B
Yoğunluk
C
Çatışma
D
Kaynak Kıtlığı
E
Kaynak Bağımlılığı
Açıklama:
Öğrencilerin Kaynak bağımlılığı kuramı hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Yoğunluk, bir sektördeki toplam üretim hacminin, satışların, istihdamın, yaratılan katma değerin veya varlıkların ağırlıklı olarak kaç işletme tarafından kontrol edildiğini ifade etmektedir.
Yoğunluk, bir sektördeki toplam üretim hacminin, satışların, istihdamın, yaratılan katma değerin veya varlıkların ağırlıklı olarak kaç işletme tarafından kontrol edildiğini ifade etmektedir.
Soru 44
Aşağıdaki kavramlardan hangisi örgütlerde farklı çıkarlara sahip iç ve dış çevresel aktörlerin birbirlerine karşı bağımlılık oluşturma, örgütün kararlarını kendi lehinde sonuçlar üretecek şekilde etkileme yeteneğini ifade eder?
Seçenekler
A
Bağımlılık
B
Etkinlik
C
Strateji
D
Güç
E
Yönetme Becerisi
Açıklama:
Öğrencilerin Güç Kavramı ve Güç İlişkileri hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Güç: Örgütlerde farklı çıkarlara sahip iç ve dış çevresel aktörlerin birbirlerine
karşı bağımlılık oluşturma, örgütün kararlarını kendi lehinde sonuçlar üretecek
şekilde etkileme yeteneğidir.
Güç: Örgütlerde farklı çıkarlara sahip iç ve dış çevresel aktörlerin birbirlerine
karşı bağımlılık oluşturma, örgütün kararlarını kendi lehinde sonuçlar üretecek
şekilde etkileme yeteneğidir.
Soru 45
Örgütlerin yaşayabilmek için ihtiyaç duyduğu kaynakları istikrarlı bir şekilde temin edebilme durumu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bağımlılık
B
Bağımsızlık
C
Özdenetim
D
Örgütlenme Becerisi
E
Özerklik
Açıklama:
ÖĞRENCİLERİN KAYNAK BAĞIMLILIĞI KURAMININ TEMEL KAVRAMLARINI ÖĞRENMELERİ AMAÇLANMAKTADIR.
Özerklik: Örgütlerin yaşayabilmek için ihtiyaç duyduğu kaynakları istikrarlı
bir şekilde temin edebilme durumudur.
Özerklik: Örgütlerin yaşayabilmek için ihtiyaç duyduğu kaynakları istikrarlı
bir şekilde temin edebilme durumudur.
Soru 46
Aşağıdakilerden hangisi bir örgütte çalışanlar açısından önemli olan kazanımlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Ulaşılabilirlik
B
Çalışma koşulları
C
İş yükü
D
Kariyer olanakları
E
Ücret
Açıklama:
Öğrencilerin örgütlerde çalışanlar açısından önemli olan kazanımları öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Çalışanlar açısından çalışma koşulları, iş yükü, kariyer olanakları, ücret ve diğer kazanımlar önem taşımaktadır.
Çalışanlar açısından çalışma koşulları, iş yükü, kariyer olanakları, ücret ve diğer kazanımlar önem taşımaktadır.
Soru 47
Aşağıdakilerden hangisi örgütlerin içinde bulunduğu bağımlılık ilişkilerini yönetebilmesinin ön şartlarından biridir?
Seçenekler
A
Herhangi bir bağımlılık ilişkisinin var olması
B
Taleplerin zamanında karşılanması
C
Bağımlılık taraflarının etkin koordinasyonu
D
Taleplerin birbiriyle örtüşmesi
E
Taleplerin doğru tanımlanması
Açıklama:
Öğrencilerin örgütlerin içinde bulunduğu bağımlılık ilişkilerini yönetebilmesinin ön şartlarını öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Örgütlerin içinde bulunduğu bağımlılık ilişkilerini yönetebilmesinin ön şartları:
* Bağımlılık ilişkisinin farkında olmak
* Talepleri doğru tanımlamak
* Taleplerin çatışması
Örgütlerin içinde bulunduğu bağımlılık ilişkilerini yönetebilmesinin ön şartları:
* Bağımlılık ilişkisinin farkında olmak
* Talepleri doğru tanımlamak
* Taleplerin çatışması
Soru 48
Aşağıdaki kavramlardan hangisi örgütlerin çevresel baskılara karşı koymak veya tam olarak uymak yerine koşulların gerektirdiği davranışları gerçekleştiriyor gibi yapmasını ifade eder?
Seçenekler
A
İmaj
B
İllüzyon
C
Rol Yapma
D
Ayrı Tutma
E
Propaganda
Açıklama:
Öğrencilerin "Bağımlılık İlişkisinin Koşullarını Yönetme"yi öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Ayrı Tutma: Örgütlerin çevresel baskılara karşı koymak veya tam olarak
uymak yerine koşulların gerektirdiği davranışları gerçekleştiriyor gibi yapması.
Ayrı Tutma: Örgütlerin çevresel baskılara karşı koymak veya tam olarak
uymak yerine koşulların gerektirdiği davranışları gerçekleştiriyor gibi yapması.
Soru 49
Aşağıdakilerden hangisi örgütlerin çevresel baskılar karşısında kendilerinden daha güçlü örgütlerle olan bağımlılıklarını azaltmak amacıyla başvurdukları yöntemlerden biri değildir?
Seçenekler
A
Yüksek stok bulundurma
B
Farklı tedarikçilerle çalışma
C
Alternatif pazarlar arama
D
Ürün farklılaştırma
E
Talepleri manipüle etme
Açıklama:
Öğrencilerin, örgütlerin çevresel baskılar karşısında kendilerinden daha güçlü örgütlerle olan bağımlılıklarını azaltmak amacıyla başvurdukları yöntemleri öğrenmelerini sağlamaktır.
Örgütler çevresel baskılar karşısında kendilerinden daha güçlü örgütlerle olan bağımlılıklarını azaltmak amacıyla farklı tedarikçilerle çalışma, yüksek stok bulundurma, ikame girdiler kullanma, ürün farklılaştırma veya talepleri manipüle etme gibi davranışlarda bulunurlar.
Örgütler çevresel baskılar karşısında kendilerinden daha güçlü örgütlerle olan bağımlılıklarını azaltmak amacıyla farklı tedarikçilerle çalışma, yüksek stok bulundurma, ikame girdiler kullanma, ürün farklılaştırma veya talepleri manipüle etme gibi davranışlarda bulunurlar.
Soru 50
Aşağıdakilerden hangisi örgütlerin bağımlılık ilişkilerinden kaynaklanan baskı ve kısıtlara tepki olarak ortaya koydukları dört temel eylem biçiminden biri değildir?
Seçenekler
A
Örgütsel bağımlılıkların yapısını değiştirmeye yönelik stratejiler
B
Alternatif pazarlara giriş stratejileri geliştirme
C
Örgütler arası kolektif yapılar oluşturmaya yönelik stratejiler
D
Politik eylemlere girişme
E
Üst düzey yönetici değişiklikleri
Açıklama:
Öğrencilerin ,örgütlerin bağımlılık ilişkilerinden kaynaklanan baskı ve kısıtlara tepki olarak ortaya koydukları dört temel eylem biçimini öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Örgütlerin bağımlılık ilişkilerinden kaynaklanan baskı ve kısıtlara tepki olarak ortaya koydukları dört temel eylem biçimi bulunmaktadır:
* Örgütsel bağımlılıkların yapısını değiştirmeye yönelik stratejiler
* Örgütler arası kolektif yapılar oluşturmaya yönelik stratejiler
* Politik eylemlere girişme
* Üst düzey yönetici değişiklikleri
Örgütlerin bağımlılık ilişkilerinden kaynaklanan baskı ve kısıtlara tepki olarak ortaya koydukları dört temel eylem biçimi bulunmaktadır:
* Örgütsel bağımlılıkların yapısını değiştirmeye yönelik stratejiler
* Örgütler arası kolektif yapılar oluşturmaya yönelik stratejiler
* Politik eylemlere girişme
* Üst düzey yönetici değişiklikleri
Soru 51
1. Kaynak bağımlılığı kuramında sıkça kullanılan “politik perspektife” göre örgütler farklı ve değişen çıkar ve tercihlere sahip insanların ve grupların bir araya geldiği ve bir mübadele ilişkisi içinde olduğu yapı ve kurgudur burada örgütsel kararlar alınırken aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
a) Sadece akılcı biçimde tasarlanmış planlama süreçleri
B
b) Örgütün amaçlarına uygunluk açısından yapılmış ince ve tarafsız hesaplamalar
C
c) Örgütün tüm amaçlarının geçici ve sıralı yapısı ile mümkün olması
D
d) Alınan kararların örgütün iç yapısındaki güç ilişkilerini düzenlemesi
E
e) Güce dayalı olarak kurulan tüm dengelerin örgütün dış çevresiyle girdiği bağımlılık ilişkilerinin sonuçlarına göre şekillenmesi
Açıklama:
KAYNAK BAĞIMLILIĞI PERSPEKTİFİNDEN ÖRGÜTLER
Politik bakış açısıyla örgütler, farklı ve değişen çıkar ve tercihlere sahip kişilerin
ya da grupların bir araya geldiği ve bir mübadele ilişkisi içinde oldukları yapıyı/
kurguyu ifade etmektedir (Pfeffer ve Salancik, 2003). İşletme içinde hangi alanlara
yatırım yapılacağı, örneğin hangi makinelerin satın alınacağı ya da yeni bir
üretim tesisinin ne zaman, nerede kurulacağı, bu yeni tesisin yöneticisinin kim
olacağı, yeni bir ürünün piyasaya sürülüp sürülmeyeceği, yeni ürünün reklam ve
tanıtımlarının ne şekilde yapılacağı veya dağıtım kanalının ne olacağı gibi birçok
karar alınmaktadır. Kaynak bağımlılığı kuramı perspektifinden bakıldığında, tüm
bu kararların kimler tarafından ve nasıl alındığı açıklanmaya muhtaç olgulardır.
Örgütsel kararlar, sadece akılcı biçimde tasarlanmış planlama süreçlerinin ve işletme
amaçlarına uygunluk açısından yapılmış ince ve tarafsız hesaplamaların bir
sonucu olarak doğmamaktadır. Bu kararlar, hem işletmenin içyapısındaki güç
ilişkilerine, yani departmanların sahip olduğu güç ve bu güce dayalı olarak kurulan
dengelere hem de işletmenin dış çevresi ile girdiği bağımlılık ilişkilerinin
sonuçlarına göre şekillenmektedir.
Politik bakış açısıyla örgütler, farklı ve değişen çıkar ve tercihlere sahip kişilerin
ya da grupların bir araya geldiği ve bir mübadele ilişkisi içinde oldukları yapıyı/
kurguyu ifade etmektedir (Pfeffer ve Salancik, 2003). İşletme içinde hangi alanlara
yatırım yapılacağı, örneğin hangi makinelerin satın alınacağı ya da yeni bir
üretim tesisinin ne zaman, nerede kurulacağı, bu yeni tesisin yöneticisinin kim
olacağı, yeni bir ürünün piyasaya sürülüp sürülmeyeceği, yeni ürünün reklam ve
tanıtımlarının ne şekilde yapılacağı veya dağıtım kanalının ne olacağı gibi birçok
karar alınmaktadır. Kaynak bağımlılığı kuramı perspektifinden bakıldığında, tüm
bu kararların kimler tarafından ve nasıl alındığı açıklanmaya muhtaç olgulardır.
Örgütsel kararlar, sadece akılcı biçimde tasarlanmış planlama süreçlerinin ve işletme
amaçlarına uygunluk açısından yapılmış ince ve tarafsız hesaplamaların bir
sonucu olarak doğmamaktadır. Bu kararlar, hem işletmenin içyapısındaki güç
ilişkilerine, yani departmanların sahip olduğu güç ve bu güce dayalı olarak kurulan
dengelere hem de işletmenin dış çevresi ile girdiği bağımlılık ilişkilerinin
sonuçlarına göre şekillenmektedir.
Soru 52
2. Kaynak bağımlılığı kuramına göre örgütler çıkarları, amaçları, beklentileri birbirinden çok farklı birçok insanın ve grubun oluşturduğu bir “koalisyondur” kurama göre bu durumun sonucu nedir?
Seçenekler
A
a) Amaçların uygunluğu, performans göstergelerin onaylanması ve farklı amaçlar
B
b) Farklı bakış açıları, farklı fikirler, ortak paydalar
C
c) Birbiriyle ilişkili amaçlar, diğer örgütler ve aralarındaki rekabet
D
d) Tarafların birbirine bağımlılıkları, güç ilişkileri ve mücadeleler
E
e) Ortak amaçlar, farklı çıkarlar ve ortak fikirler
Açıklama:
KAYNAK BAĞIMLILIĞI PERSPEKTİFİNDEN ÖRGÜTLER
Kaynak bağımlılığı kuramı örgütleri, bu politik doğası ile görmekte ve hem örgütün
içindeki kararları hem de örgütlerin dış çevre ile olan ilişkilerini politik bir
süreç olarak değerlendirmektedir. Yani örgütler çıkarları, amaçları, beklentileri
birbirinden farklı olabilen birçok kişi ve grubun oluşturduğu bir koalisyon olarak
kabul edilmektedir. Dolayısıyla örgütlerin dünyasında olup bitenleri de ilgili tarafların birbirine bağımlılıkları, güç ilişkileri ve mücadeleleri açısından incelemek
gerekmektedir.
Kaynak bağımlılığı kuramı örgütleri, bu politik doğası ile görmekte ve hem örgütün
içindeki kararları hem de örgütlerin dış çevre ile olan ilişkilerini politik bir
süreç olarak değerlendirmektedir. Yani örgütler çıkarları, amaçları, beklentileri
birbirinden farklı olabilen birçok kişi ve grubun oluşturduğu bir koalisyon olarak
kabul edilmektedir. Dolayısıyla örgütlerin dünyasında olup bitenleri de ilgili tarafların birbirine bağımlılıkları, güç ilişkileri ve mücadeleleri açısından incelemek
gerekmektedir.
Soru 53
3. Örgütlerin varlıklarını sürdürmeleri için gerekli olan girdileri temin ettikleri “çevre” Kaynak bağımlılığı kuramına göre örgütlerin hiçbir biçimde yalıtılamayacakları koşullardır aşağıdakilerden hangisi bu girdilerden birisi değildir?
Seçenekler
A
a) Sermaye
B
b) Hammadde, malzeme, Ara ürün
C
c) Enerji, bilgi
D
d) İşçilik
E
e) Kaynaklar
Açıklama:
KAYNAK BAĞIMLILIĞI KURAMINDA ÖRGÜT-ÇEVRE İLİŞKİLERİ
Kaynak bağımlılığı kuramına göre örgütleri çevresel koşullarından yalıtılmış biçimde
düşünmek mümkün değildir. Kuram, koşul bağımlılık kuramında da olduğu
gibi çevre fikrini, örgütün varlığını sürdürebilmek için gerekli girdileri temin
ettiği ortam olarak kabul etmektedir. Diğer bir deyimle örgütler, varlıklarını sürdürmek
için ihtiyaç duydukları sermaye, ham madde, malzeme, ara ürün, enerji,
işçilik, bilgi gibi girdileri elde etmek için bunları sağlayan kıt kaynaklar üzerinde
bir mücadeleye girişmektedirler. Bu mücadele de onları çevrelerine bağımlı kılmakta
ve bağımlı oldukları çevresel aktörlerle aralarındaki güç ilişkisinin temelini
oluşturmaktadır.
Kaynak bağımlılığı kuramına göre örgütleri çevresel koşullarından yalıtılmış biçimde
düşünmek mümkün değildir. Kuram, koşul bağımlılık kuramında da olduğu
gibi çevre fikrini, örgütün varlığını sürdürebilmek için gerekli girdileri temin
ettiği ortam olarak kabul etmektedir. Diğer bir deyimle örgütler, varlıklarını sürdürmek
için ihtiyaç duydukları sermaye, ham madde, malzeme, ara ürün, enerji,
işçilik, bilgi gibi girdileri elde etmek için bunları sağlayan kıt kaynaklar üzerinde
bir mücadeleye girişmektedirler. Bu mücadele de onları çevrelerine bağımlı kılmakta
ve bağımlı oldukları çevresel aktörlerle aralarındaki güç ilişkisinin temelini
oluşturmaktadır.
Soru 54
4. Örgütler varlıklarını sürdürmek için girdilere ihtiyaç duyarlar bu gidiler dış çevrededir ve bu girdileri elde etmek için bunları sağlayan kıt kaynaklar ile ilgili olarak mücadeleye girerler Kaynak bağımlılığı kuramına göre bu durumun sonucu nedir?
Seçenekler
A
a) Bu mücadele örgütleri çevrelerine bağımlı yapar ve bağımlı oldukları çevresel aktörler arasındaki güç ilişkisinin temelini oluşturur.
B
b) Bu mücadele örgütlerin çevresiyle olan ilişkilerinin adıdır örgütler hem rakipleriyle hem de diğer örgütlerle çeşitli ilişkiler kurarlar.
C
c) Bu mücadele dış aktörleri örgüte bağlar bu bağımlılık beraberinde politik görüşleri getirir ve örgütlerin yalıtık olması gereken politik yaklaşım ortama katılmış olur.
D
d) Bu mücadele kastedilen tüm örgütün ihtiyaçlarını ikinci plana atar bu durum ise örgütün tüm faaliyetlerinin kötüye girmesine sebep olur.
E
e) Bu mücadele rekabet koşullarını ortaya çıkartır güç dengelerinin orantısız olduğu bir yerde tedarikçilerle ilişkilerin kötüleşmesi doğaldır.
Açıklama:
KAYNAK BAĞIMLILIĞI KURAMINDA ÖRGÜT-ÇEVRE İLİŞKİLERİ
Örgütlerin faaliyetleri için gerekli tüm kaynakları kontrol altında tutabildikleri
bir ortamda, söz konusu kaynak kullanımı basit bir işlem olabilir. Fakat hiçbir
örgüt, faaliyeti için gerekli ortamı ve koşulları tümüyle kendisi belirleyebilir durumda
değildir. Çünkü örgütler, başka örgütler ya da aktörlerden oluşan bir çevre
içinde hareket etmektedirler. İşletmeler, varlıklarını sürdürmek için gerekli kaynakların
kullanımı açısından bu dış aktörlere bağımlı durumdadırlar (Pfeffer ve
Salancik, 2003). Buradaki dış aktörlerden kastedilen de örgütün ihtiyaç duyduğu
girdileri kontrol eden kişi ve kuruluşlardır. Örneğin işletmenin ürün ve hizmetlerini
satın alan aracı kuruluşlar (toptancılar, bayiler, perakendeciler, müşteriler),
aynı müşteri grubuna ürün veya hizmet satmaya çalışan rakipler, ara ürün veya
malzeme sunan tedarikçiler, pazar ve rekabet koşullarını düzenleyen kuruluşlar
(Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu, Enerji Piyasaları Düzenleme Kurulu,
Radyo Televizyon Üst Kurulu vb.), sendikalar, meslek örgütleri (Tabipler
Odası, Mühendisler ve Mimarlar Odası vb.), çevreci kuruluşlar ve diğer sivil toplum
kuruluşları, ticaret örgütleri (Ticaret Odaları, İhracatçılar Birliği vb.) gibi.
Örgütlerin faaliyetleri için gerekli tüm kaynakları kontrol altında tutabildikleri
bir ortamda, söz konusu kaynak kullanımı basit bir işlem olabilir. Fakat hiçbir
örgüt, faaliyeti için gerekli ortamı ve koşulları tümüyle kendisi belirleyebilir durumda
değildir. Çünkü örgütler, başka örgütler ya da aktörlerden oluşan bir çevre
içinde hareket etmektedirler. İşletmeler, varlıklarını sürdürmek için gerekli kaynakların
kullanımı açısından bu dış aktörlere bağımlı durumdadırlar (Pfeffer ve
Salancik, 2003). Buradaki dış aktörlerden kastedilen de örgütün ihtiyaç duyduğu
girdileri kontrol eden kişi ve kuruluşlardır. Örneğin işletmenin ürün ve hizmetlerini
satın alan aracı kuruluşlar (toptancılar, bayiler, perakendeciler, müşteriler),
aynı müşteri grubuna ürün veya hizmet satmaya çalışan rakipler, ara ürün veya
malzeme sunan tedarikçiler, pazar ve rekabet koşullarını düzenleyen kuruluşlar
(Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu, Enerji Piyasaları Düzenleme Kurulu,
Radyo Televizyon Üst Kurulu vb.), sendikalar, meslek örgütleri (Tabipler
Odası, Mühendisler ve Mimarlar Odası vb.), çevreci kuruluşlar ve diğer sivil toplum
kuruluşları, ticaret örgütleri (Ticaret Odaları, İhracatçılar Birliği vb.) gibi.
Soru 55
5. Kaynak bağımlılığı kuramına göre örgütler için faaliyetleri için gerekli olan tüm kaynakları kontrol altında tutabildikleri bir ortam yoktur ve kaynak kullanımı basit bir işlem değildir bunun sebebi Kaynak bağımlılığı kuramına göre nedir?
Seçenekler
A
a) Çünkü örgütler faaliyetleri için gerekli olan hizmetleri satın alabilecek yeterli parasal kaynağa sahip değillerdir.
B
b) Çünkü örgütler faaliyetleri için gerekli olan ortamı ve koşulları tümüyle kendileri belirleyecek durumda değillerdir.
C
c) Çünkü örgütler ürün ve hizmetleri satın alçak müşterilerle her zaman yüz yüze gelmezler bu durum onların anlaşılamamasına sebep olur.
D
d) Çünkü örgütler kendilerini kontrol eden inşaları ve kurumları planlarının dışında tutarlar beklenmedik durumlar içeride sorun yaratır.
E
e) Çünkü örgütler bağımlı olduğu tüm değişkenleri kontrol edemez buna kaynakları yeterli olmadığı için örgüte uygun olmayan her durum sık sık ortaya çıkar.
Açıklama:
KAYNAK BAĞIMLILIĞI KURAMINDA ÖRGÜT-ÇEVRE İLİŞKİLERİ
Kurama göre sorunun kaynağı aslında, örgütün gerekli girdileri temin ettiği
çevrenin bağlanılabilir ya da bağımlı kalınabilir nitelikte olmamasıdır. Çevrede
yer alan diğer aktörler ve bunlarla kurulan ilişkilerin niteliği sürekli değişebilmektedir.
Yeni örgütler bu çevreye dahil olmakta, var olanlar ayrılmakta, kullanılabilecek
kaynakların bolluğu ya da kıtlığı değişkenlik gösterebilmektedir. Çevredeki
bu değişiklikler örgütün varlığını tehdit etmekte, örgüt yok olmak ya da değişen
koşullara cevap verecek biçimde faaliyetlerini yeniden düzenlemek ihtiyacı ile
karşı karşıya kalabilmektedir (Pfeffer ve Salancik, 2003).
Kurama göre sorunun kaynağı aslında, örgütün gerekli girdileri temin ettiği
çevrenin bağlanılabilir ya da bağımlı kalınabilir nitelikte olmamasıdır. Çevrede
yer alan diğer aktörler ve bunlarla kurulan ilişkilerin niteliği sürekli değişebilmektedir.
Yeni örgütler bu çevreye dahil olmakta, var olanlar ayrılmakta, kullanılabilecek
kaynakların bolluğu ya da kıtlığı değişkenlik gösterebilmektedir. Çevredeki
bu değişiklikler örgütün varlığını tehdit etmekte, örgüt yok olmak ya da değişen
koşullara cevap verecek biçimde faaliyetlerini yeniden düzenlemek ihtiyacı ile
karşı karşıya kalabilmektedir (Pfeffer ve Salancik, 2003).
Soru 56
6. Kaynak bağımlılığı kuramına göre örgütler başka örgütler ve aktörlerden oluşan bir çevre içinde hareket ederler ve örgütler varlıklarını sürdürmek için gerekli kaynakların kullanılması bakımından bu dış aktörlere bağımlıdırlar “dış aktörler” kimlerdir?
Seçenekler
A
a) Örgütün ihtiyaç duyduğu tüm malzemeyi kalite açısından denetleyen kişiler ve kuruluşlar
B
b) Örgütün ihtiyaç duyduğu insanı ve bilgiyi sağlayan örgütler
C
c) Örgütün ihtiyaç duyduğu girdileri kontrol eden kişiler ve kuruluşlar
D
d) Örgütün ihtiyaç duyduğu tüm unsurları bilen kişiler ve kuruluşlar
E
e) Örgütlerin ihtiyaç duyduğu parasal kaynaklara sahip olan kişiler ve kuruluşlar
Açıklama:
KAYNAK BAĞIMLILIĞI KURAMINDA ÖRGÜT-ÇEVRE İLİŞKİLERİ
Kaynak bağımlılığı kuramının geleneksel yaklaşımlara ikinci itirazı, örgütün çevresiyle
olan ilişkisinin niteliğine dair ortaya çıkmaktadır. Kaynak bağımlılığı kuramında
örgüt ile çevresi arasındaki ilişkiler, koşul bağımlılık kuramı ve popülasyon
ekolojisi kuramından farklı olarak ele alınmaktadır. Koşul bağımlılık kuramında
işletmenin davranışları ve yapısı üzerinde çevrenin doğrudan belirleyici etkisinin
olduğu ileri sürülmektedir (Donaldson,1995). Popülasyon ekolojisi kuramı ise varlığını
sürdürecek örgüt biçimlerinin veya yapılarının çevre tarafından “seçildiğini”
kabul etmektedir (Hannan ve Freeman,1977). Ancak kaynak bağımlılığı kuramı
açısından işletme ile çevresi arasındaki bu ilişkinin sonuçları değil süreçleri daha fazla önem taşımaktadır.
Kaynak bağımlılığı kuramının geleneksel yaklaşımlara ikinci itirazı, örgütün çevresiyle
olan ilişkisinin niteliğine dair ortaya çıkmaktadır. Kaynak bağımlılığı kuramında
örgüt ile çevresi arasındaki ilişkiler, koşul bağımlılık kuramı ve popülasyon
ekolojisi kuramından farklı olarak ele alınmaktadır. Koşul bağımlılık kuramında
işletmenin davranışları ve yapısı üzerinde çevrenin doğrudan belirleyici etkisinin
olduğu ileri sürülmektedir (Donaldson,1995). Popülasyon ekolojisi kuramı ise varlığını
sürdürecek örgüt biçimlerinin veya yapılarının çevre tarafından “seçildiğini”
kabul etmektedir (Hannan ve Freeman,1977). Ancak kaynak bağımlılığı kuramı
açısından işletme ile çevresi arasındaki bu ilişkinin sonuçları değil süreçleri daha fazla önem taşımaktadır.
Soru 57
7. Kaynak bağımlılığı kuramına göre örgütlerin girdilerini sağladıkları “çevre” ile sorunları vardır ve bu sorunlar örgütün yaşamını tehlikeye sokar bu sorunlar nelerdir?
Seçenekler
A
a) Sorun, örgütün diğer aktörlerle kurulan tüm ilişkilerinde niteli sabit tutamaması ve ilişkinin sürekliliğini sağlayamamasıdır.
B
b) Sorun, örgütün kaynakların bolluğunu ve kıtlığını bir değişken olarak girdilerine alıp hesaplayamamasıdır.
C
c) Sorun, örgütün çevresi ve girdiler ile ilgili yeterli ve iyi planlama yapamamasıdır.
D
d) Sorun, örgütün gerekli girdileri elde ettiği çevrenin bağlanılabilir ya da bağımlı kalınabilir nitelikte olmamasıdır.
E
e) Sorun, örgütün çevresine dahil olamaması ve varlığını tehdit eden durumlar karşısında yetersiz kalmasıdır.
Açıklama:
KAYNAK BAĞIMLILIĞI KURAMINDA ÖRGÜT-ÇEVRE İLİŞKİLERİ
kaynak bağımlılığı kuramı, çevrenin
örgütü etkilediği ve değiştirdiği düşüncesine “nasıl” sorusu ile yaklaşmaktadır.
Çevre örgütü nasıl etkilemekte ya da değiştirmektedir? Bu etkileme sürecinin
mekanizmaları nelerdir? biçimindeki sorular, kuramın varsayımları çerçevesinde
tartışılmaktadır.
Kaynak bağımlılığı kuramının örgüt ile çevresi arasındaki ilişkiye dair yaklaşımını
şekillendiren temel varsayım yine, Benson (1975) ve Zald (1970) tarafından
öne sürülen politik ekonomi yaklaşımı doğrultusunda oluşmaktadır. İşletmenin
çevresel ortamla ilişkisi, çevrenin tümüyle belirleyici olduğu şeklindeki geleneksel
görüşten farklı biçimde düşünülmektedir. Çevresel koşulların tamamıyla örgütlerin
faaliyetlerini ve yapısal özelliklerini belirleyeceği fikri yerine, örgüt ve
çevresinin daha gevşek bir ilişki içinde oldukları (Child, 1972; Aldrich ve Pfeffer,
1976), dolayısıyla güç kavramının örgüt ile çevresi arasındaki ilişkiye müdahale
edebilecek önemli bir değişken olduğu fikri kabul edilmektedir.
kaynak bağımlılığı kuramı, çevrenin
örgütü etkilediği ve değiştirdiği düşüncesine “nasıl” sorusu ile yaklaşmaktadır.
Çevre örgütü nasıl etkilemekte ya da değiştirmektedir? Bu etkileme sürecinin
mekanizmaları nelerdir? biçimindeki sorular, kuramın varsayımları çerçevesinde
tartışılmaktadır.
Kaynak bağımlılığı kuramının örgüt ile çevresi arasındaki ilişkiye dair yaklaşımını
şekillendiren temel varsayım yine, Benson (1975) ve Zald (1970) tarafından
öne sürülen politik ekonomi yaklaşımı doğrultusunda oluşmaktadır. İşletmenin
çevresel ortamla ilişkisi, çevrenin tümüyle belirleyici olduğu şeklindeki geleneksel
görüşten farklı biçimde düşünülmektedir. Çevresel koşulların tamamıyla örgütlerin
faaliyetlerini ve yapısal özelliklerini belirleyeceği fikri yerine, örgüt ve
çevresinin daha gevşek bir ilişki içinde oldukları (Child, 1972; Aldrich ve Pfeffer,
1976), dolayısıyla güç kavramının örgüt ile çevresi arasındaki ilişkiye müdahale
edebilecek önemli bir değişken olduğu fikri kabul edilmektedir.
Soru 58
Kaynak bağımlılığı kuramına göre örgütler çevrelerine bağımlıdırlar burada önemli olan bazı konular vardır aşağıdakilerden hangisi örgütler ve çevre için kurama göre yanlıştır?
Seçenekler
A
Örgütlerin davranışları incelenirken asıl dikkat edilmesi gereken yöneticilerin algıladıkları çevresel faktörlerdir.
B
Örgütlerin davranışlarında bir etki yaratmayan yöneticiler çevre ile ilgili olarak da isabetli kararlar alamazlar ve planlar yapamazlar.
C
Algılanan çevre örgütün davranışlarını belirleyen yönetsel kararları etkiler.
D
Burada bir dış çevresel değişiklik yönetim tarafından anlaşılmadığında ya da dikkate alınmadığında örgütün davranışları açısından bir etki yaratmaz.
E
Örgütün çevresinde ne olduğu değil örgütün ve yöneticilerin aslında olup bitenden ne anladığına bağlı olarak değişir.
Açıklama:
KAYNAK BAĞIMLILIĞI KURAMINDA ÖRGÜT-ÇEVRE İLİŞKİLERİ
Kaynak bağımlılığı kuramı açısından çevre, girdileri sunan diğer aktörleri
içermekle birlikte, çevrede olup bitenlerin örgüte etkilerinin açıklanmasında deyim
yerinde ise fiili durum ile algılanan durum arasında bir ayrım yapılmaktadır.
Yani bir örgütün çevresinde nelerin olup bittiği, yaşanan değişimlerin örgütü nasıl
etkilediği veya etkileyeceği çevrede ne olduğuna değil, örgütün, aslında örgüt adına
yöneticilerin, olup bitenlerden ne anladığına bağlı olarak değişmektedir.
Kaynak bağımlılığı kuramı açısından çevre, girdileri sunan diğer aktörleri
içermekle birlikte, çevrede olup bitenlerin örgüte etkilerinin açıklanmasında deyim
yerinde ise fiili durum ile algılanan durum arasında bir ayrım yapılmaktadır.
Yani bir örgütün çevresinde nelerin olup bittiği, yaşanan değişimlerin örgütü nasıl
etkilediği veya etkileyeceği çevrede ne olduğuna değil, örgütün, aslında örgüt adına
yöneticilerin, olup bitenlerden ne anladığına bağlı olarak değişmektedir.
Soru 59
9. Kaynak bağımlılığı kuramına göre aşağıdakilerden hangisi “örgütün” tanımı içinde değildir?
Seçenekler
A
a) Örgütteki destek hizmetler çalışanlar için değil müşteriler içindir bu durum rahatsızlık yaratmaz.
B
b) Örgüt kendini oluşturan bireylerin ortak akıl ve uzlaşı sahibi olduğu bir topluluktur.
C
c) Örgütteki tüm yönetici ve çalışanlar örneğin örgütün Pazar payını, karlılığını artırmayı amaç edinirler.
D
d) Örgütteki benimsenen amaçlar ve bunun için yapılması gerekenler örneğin kalite geliştirme çalışmalarını tüm çalışanlar kabul ederler.
E
e) Örgütteki satış planlarını, performans değerleme uygulamalarını çalışanlar benimserler.
Açıklama:
KAYNAK BAĞIMLILIĞI PERSPEKTİFİNDEN ÖRGÜTLER
Literatürde yer alan örgüt tanımlarına bakıldığında ilk olarak, ağırlıklı biçimde
kabul edilen anlayışın ortak amaçların varlığı fikrine dayandığını görmek mümkündür
(Parsons, 1956; Perrow, 1972). Bu anlayışa göre örgütler, belirli amaçlara
ulaşmak için akılcı biçimde ve bilinçli olarak tasarlanmış yapılardır. Koşul bağımlılık
kuramı çerçevesinde oluşan bu yaygın görüş ikinci olarak, örgütsel faaliyetlere
katılan tüm aktörlerin örneğin hissedarlar, yöneticiler, çalışanlar, örgütsel
amaçlar ve faaliyetler üzerinde uzlaştığını ve iş birliği yapmaya hazır olduklarını
varsaymaktadır. Dolayısıyla genel kabul gören örgüt tanımı, örgütü oluşturan bireyleri
ortak akıl ve uzlaşı sahibi bir topluluk olarak görmektedir. Bu bakış açısıyla
örneğin, bir örgütteki tüm yönetici ve çalışanların, işletmenin pazar payını büyütmek,
kârlılığını artırmak gibi amaçları benimsediklerini ve bunun için yapılan
bütün faaliyetleri mesela kalite geliştirme çalışmalarını, satış planlarını, performans
değerleme uygulamalarını da kabul ettiklerini düşünmek mümkündür.
Literatürde yer alan örgüt tanımlarına bakıldığında ilk olarak, ağırlıklı biçimde
kabul edilen anlayışın ortak amaçların varlığı fikrine dayandığını görmek mümkündür
(Parsons, 1956; Perrow, 1972). Bu anlayışa göre örgütler, belirli amaçlara
ulaşmak için akılcı biçimde ve bilinçli olarak tasarlanmış yapılardır. Koşul bağımlılık
kuramı çerçevesinde oluşan bu yaygın görüş ikinci olarak, örgütsel faaliyetlere
katılan tüm aktörlerin örneğin hissedarlar, yöneticiler, çalışanlar, örgütsel
amaçlar ve faaliyetler üzerinde uzlaştığını ve iş birliği yapmaya hazır olduklarını
varsaymaktadır. Dolayısıyla genel kabul gören örgüt tanımı, örgütü oluşturan bireyleri
ortak akıl ve uzlaşı sahibi bir topluluk olarak görmektedir. Bu bakış açısıyla
örneğin, bir örgütteki tüm yönetici ve çalışanların, işletmenin pazar payını büyütmek,
kârlılığını artırmak gibi amaçları benimsediklerini ve bunun için yapılan
bütün faaliyetleri mesela kalite geliştirme çalışmalarını, satış planlarını, performans
değerleme uygulamalarını da kabul ettiklerini düşünmek mümkündür.
Soru 60
10. Kaynak bağımlılığı kuramı örgütlerin davranışlarını anlamayı amaçlar örgütler faaliyette bulundukları çevreye ve o çevreden kaynaklanan koşullara ve kısıtlara göre davranışlarda bulunurlar yani örgütlerin içinde bulunduğu ortam önemlidir burası çevre anlamına gelir ve örgütler arası ilişkiler anlamına gelir aşağıdakilerden hangisi kurama göre örgütler arasında örgütler beş ilişkiden birisi değildir?
Seçenekler
A
a) Toplum ve içindeki karşılıklı ilişkiler
B
b) Diğer örgütlerle girilen karşılıklı bağımlılık ilişkileri
C
c) Toplumun neyi kastettiği ve sonuçlarıyla ilgili ilişkiler
D
d) Karşılıklı bağımlılık ilişkilerinin yönetilmesi gerekliliği
E
e) Bağımlılık ilişkilerinin örgüt içinde yarattığı gücün kaynağı
Açıklama:
KAYNAK BAĞIMLILIĞI PERSPEKTİFİNDEN ÖRGÜTLER
Kaynak bağımlılığı kuramının geleneksel düşünceye ilk itirazı bu noktada şekillenmektedir.
Kurama göre rasyonel ve araçsal örgüt fikri örgütlerin içerdikleri
ilişkiler açısından gerçekçi değildir. Çünkü örgütü oluşturan ya da çevresinde
yer alan aktörler, örgütteki faaliyetlere desteklerini, karşılığında elde ettikleri kazanımlara
göre değerlendirip sürdürmekte ya da örgütten ayrılarak desteklerini
çekebilmektedirler. Bunların davranışları bütünüyle yönetimlerin beyanına, tercihlerine
ya da kararlarına tabi değildir (Pfeffer ve Salancik, 2003). Kaynak bağımlılığı
kuramının bu yaklaşımı, örgütü oluşturan tüm birey ve grupların, amaçların
ne olduğu ve bu amaçların nasıl gerçekleştirileceği konusunda uzlaşı içinde
olduğu fikrini sorgulayan politik yaklaşıma dayanmaktadır. Politik perspektif,
koşul bağımlılık kuramının aksine örgütleri, farklı çıkarlara sahip alt grupların
koalisyonu olarak görmekte, söz konusu bireyler ve gruplar arasında uzlaşı değil
çatışmanın var olduğunu öne sürmektedir (March, 1962; Cyert ve March, 1963,
Pfeffer, 1992; Pfeffer, 2005).k
Kaynak bağımlılığı kuramının geleneksel düşünceye ilk itirazı bu noktada şekillenmektedir.
Kurama göre rasyonel ve araçsal örgüt fikri örgütlerin içerdikleri
ilişkiler açısından gerçekçi değildir. Çünkü örgütü oluşturan ya da çevresinde
yer alan aktörler, örgütteki faaliyetlere desteklerini, karşılığında elde ettikleri kazanımlara
göre değerlendirip sürdürmekte ya da örgütten ayrılarak desteklerini
çekebilmektedirler. Bunların davranışları bütünüyle yönetimlerin beyanına, tercihlerine
ya da kararlarına tabi değildir (Pfeffer ve Salancik, 2003). Kaynak bağımlılığı
kuramının bu yaklaşımı, örgütü oluşturan tüm birey ve grupların, amaçların
ne olduğu ve bu amaçların nasıl gerçekleştirileceği konusunda uzlaşı içinde
olduğu fikrini sorgulayan politik yaklaşıma dayanmaktadır. Politik perspektif,
koşul bağımlılık kuramının aksine örgütleri, farklı çıkarlara sahip alt grupların
koalisyonu olarak görmekte, söz konusu bireyler ve gruplar arasında uzlaşı değil
çatışmanın var olduğunu öne sürmektedir (March, 1962; Cyert ve March, 1963,
Pfeffer, 1992; Pfeffer, 2005).k
Soru 61
Kaynak bağımlılığı kuramının temel varsayımlarıyla ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Örgütler bağımsız ve yalıtık varlıklardır.
B
Toplumu ve içindeki karşılıklı ilişkileri anlamak için incelenmesi gereken temel birim örgütlerdir.
C
Bağımlılık ilişkileri hem örgütler arasında hem de örgüt içinde yaratılan gücün kaynağıdır.
D
Örgütler mevcut bağımlılık ilişkilerini yönetmelerini sağlayacak eylemlere girişmektedirler.
E
Örgütler diğer örgütlerle girdikleri karşılıklı bağımlılık ilişkileri tarafından sınırlandırılmaktadır.
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel varsayımlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 62
Aşağıdakilerden hangisi kaynak bağımlılığı kuramının, örgütler arası ilişkileri açıklamaya yönelik olarak ortaya koyduğu iddialardan biri değildir?
Seçenekler
A
Örgütler bağımsız veya yalıtık varlıklar değildirler, diğer örgütlerle girdikleri karşılıklı bağımlılık ilişkileri ağı tarafından sınırlandırılmaktadırlar.
B
Örgütler, mevcut bağımlılık ilişkilerini yönetmelerini sağlayacak eylemlere girişmektedirler.
C
Örgütler arası bağımlılık ilişkileri, hem örgütler arasında hem de örgüt içinde yaratılan gücün kaynağıdır.
D
Örgütsel formlar, çevresel koşullara bağlı olarak çeşitlilik göstermektedirler.
E
Toplumu ve içindeki karşılıklı ilişkileri anlamak için incelenmesi gereken temel birim örgütlerdir.
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel varsayımlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 63
Kaynak bağımlılığı kuramının temel çerçevesini çizen, Jeffrey Pfeffer ve Gerald. R. Salancik tarafından 1978 yılında yayımlanan eser aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Örgütlerin Dışsal Denetimi
B
Bilimsel Yönetimin İlkeleri
C
Genel ve Endüstriyel Yönetim
D
Bürokrasi ve Otorite
E
Bilimsel Devrimlerin Yapısı
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 64
Bir sosyal sistem içinde bir aktörün eylemini gerçekleştirmek ile ilgili tüm koşulları ya da etkenleri tam olarak kontrol edememesi durumunda ortaya çıkan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bağımlılık
B
Yoğunluk
C
Kaynak Kıtlığı
D
Çatışma
E
İç İlişkililik
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 65
Kaynak bağımlılığı kuramı, örgütlerin davranışlarını aşağıdaki temel kavramlar çiftlerinden hangisi etrafında açıklayarak özgün kimliğini geliştirmiştir?
Seçenekler
A
Güç ve karmaşıklık
B
Güç ve bağımlılık
C
Güç ve çıkar
D
Karmaşıklık ve bağımlılık
E
Karmaşıklık ve politika
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 66
Aşağıdakilerden hangisi kaynak bağımlılığı kuramının gelişimine katkı sağlayan bilim adamlarından biri değildir?
Seçenekler
A
Gerald R. Salancik
B
Glenn R. Carroll
C
Howard E. Aldrich
D
Hüseyin Leblebici
E
Jeffrey Pfeffer
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının gelişimini özetleyebileceksiniz.
Soru 67
Bir sektördeki aktörler arasında var olan ilişki, iletişim, iş birliği kurma biçimlerini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İç İlişkililik
B
Çatışma
C
Rekabet
D
Kaynak Kıtlığı
E
Yoğunluk
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 68
Örgütleri çıkarları, amaçları, beklentileri birbirinden farklı olabilen birçok kişi ve grubun oluşturduğu bir koalisyon olarak gören örgüt kuramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kaynak Bağımlılığı Kuramı
B
Koşul Bağımlılığı Kuramı
C
Post-Modern Örgüt Kuramı
D
Yeni Kurumsal Kuram
E
Örgütsel Ekoloji Kuramı
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 69
Bir sektördeki toplam üretim hacminin, satışların, istihdamın, yaratılan katma değerin veya varlıkların ağırlıklı olarak kaç işletme tarafından kontrol edildiğini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yoğunluk
B
Kaynak Kıtlığı
C
Çatışma
D
İç İlişkililik
E
Bağımlılık
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 70
Aşağıdakilerden hangisi bir işletme davranışı olarak kabul edilemez?
Seçenekler
A
Mesleki kuruluşlara üye olma
B
Ortak girişimlerde bulunma
C
Denetimden geçme
D
Başka işletmeleri satın alma
E
Alım-satım sözleşmeleri yapma
Açıklama:
Örgütlerin dış çevresel baskı ve talepleri yönlendirmek için başvurduğu yöntemleri sıralayabileceksiniz.
Soru 71
Aşağıdakilerden hangisi kaynak bağımlılığı kuramının gelişimine katkıda bulunan araştırmacılardan biri değildir?
Seçenekler
A
Walter Powell
B
Howard Aldrich
C
Hüseyin Leblebici
D
Gerald R. Salancik
E
Jeffrey Pfeffer
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel varsayımlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 72
Aşağıdakilerden hangisi kaynak bağımlılığı kuramının, örgütler arası ilişkileri açıklamaya yönelik olarak ortaya koyduğu iddialardan biri değildir?
Seçenekler
A
Toplumu ve içindeki karşılıklı ilişkileri anlamak için incelenmesi gereken temel birim örgütlerdir.
B
Örgütler bağımsız veya yalıtık varlıklar değildirler.
C
Örgütler, mevcut bağımlılık ilişkilerini yönetmelerini sağlayacak eylemlere girişmektedirler.
D
Örgütler arası bağımlılık ilişkileri, hem örgütler arasında hem de örgüt içinde yaratılan gücün kaynağıdır.
E
Örgütsel formlar, çevresel koşullara bağlı olarak çeşitlilik göstermektedirler.
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel varsayımlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 73
Aşağıdakilerden hangisi örgütlerde karar alma süreçlerinin siyasi bir nitelik taşıdığını ilk kez ortaya koyan örgüt kuramıdır?
Seçenekler
A
Yeni Kurumsal Kuram
B
Koşul-Bağımlılık Kuramı
C
Kaynak Bağımlılığı Kuramı
D
Örgütsel Ekoloji Kuramı
E
İşlem Maliyeti Kuramı
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 74
Aşağıdakilerden hangisi örgütlerin faaliyetlerini gerçekleştirirken bağımlı oldukları aktörlerden biri değildir?
Seçenekler
A
Örgüt içi bölümler
B
Aracı kuruluşlar
C
Sivil toplum örgütleri
D
Düzenleyici kuruluşlar
E
Sendikalar
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının gelişimini özetleyebileceksiniz.
Soru 75
Bir sektördeki aktörler arasında var olan, ilişki, iletişim, iş birliği kurma biçimleri, aşağıdaki kavramlardan hangisi ile ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
İç ilişkililik
B
Dış ilişkililik
C
Yoğun ilişkililik
D
Yoğunluk
E
Bağımlılık
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 76
Örgütlerarası güç ilişkilerinin asıl dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Asimetri
B
Bağımlılık
C
Kritiklik
D
Kıtlık
E
Özerklik
Açıklama:
Örgütlerin dış çevresel baskı ve talepleri yönlendirmek için başvurduğu yöntemleri sıralayabileceksiniz.
Soru 77
Kaynak bağımlılığı kuramına göre, örgütler büyüme, birleşme yada satın alma gibi kararlarla aşağıdakilerden hangisini hedeflemektedir?
Seçenekler
A
Örgütsel bağımlılığın yapısını değiştirme
B
Örgütün etkinliğini artırma
C
Örgütün verimliliğini artırma
D
Örgütün yönetim yapısını değiştirme
E
Örgütün iş gücü yapısını değiştirme
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 78
Örgüt kuramları içerisinde stratejik yönetim alanının en çok yararlandığı örgüt kuramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kaynak Bağımlılığı Kuramı
B
Eleştirel Yönetim Çalışmaları
C
Koşul-Bağımlılık Kuramı
D
Örgütsel Ekoloji Kuramı
E
İşlem Maliyeti Kuramı
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel varsayımlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 79
Aşağıdakilerden hangisi kaynak bağımlılığı kuramı kapsamında düşünüldüğünde, ülkemizde devletin belirli sektörlere denetim standartları getirmesini sağlayan kurum ve kuruluşlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Türk Hava Kurumu
B
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu
C
Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu
D
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu
E
Radyo ve Televizyon Üst Kurulu
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 80
Güç ilişkisini yaratan asimetrinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Örgütler arası mübadele ilişkisinin, taraflar arasında eşit ölçüde önemli olmaması
B
Aktörlerin çeşitli stratejiler uygulayarak olduklarından daha güçlü görünmesi
C
Örgütün içinde ya da çevresinde yer alan çıkar gruplarının koalisyon oluşturması
D
Farklı kişiler, gruplar ve örgütlerin bir işletmenin varlığını ve faaliyetlerini farklı kriterlere göre değerlendiriyor olması
E
Belirsizlik ya da kısıtlarla başa çıkan alt birimin faaliyetlerinin yaygın etkiler üretmesi
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 81
3. Kaynak bağımlılığı kuramının örgüt-çevre ilişkilerine yaklaşımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?
Seçenekler
A
a. Kaynak bağımlılığı kuramına göre, çevre örgütün varlığını sürdürebilmek için gerekli girdileri temin ettiği ortam olarak kabul edilmektedir.
B
b. Kaynak bağımlılığı kuramına göre, örgütler başka örgütler ya da aktörlerden oluşan bir çevre içinde hareket ettiklerinden, faaliyetleri için gerekli ortamı ve koşulları tümüyle kendileri belirleyebilir durumda değildir.
C
c. Kaynak bağımlılığı kuramına göre, işletmenin ürün ve hizmetlerini satın alan aracı kuruluşlar ve aynı müşteri grubuna ürün veya hizmet satmaya çalışan rakipler örgütün ihtiyaç duyduğu girdileri kontrol eden aktörlerdir.
D
d. Kaynak bağımlılığı kuramına göre, örgütün gerekli girdileri temin ettiği çevre bağlanılabilir, istikrarlı ve süreklidir.
E
e. Kaynak bağımlılığı kuramına göre, çevresel koşullar örgütün faaliyetini ve yapısal özelliklerini tamamıyla belirlemezler, ancak örgütle karşılıklı etkileşim içindedirler.
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 82
Kaynak bağımlılığı kuramına göre, aşağıdaki kavramlardan hangisi örgütün özerkliğini kaybetmesi ya da sınırlandırmasına neden olmaktadır?
Seçenekler
A
a. Farkındalık
B
b. Uyma
C
c. Ayrı tutma
D
d. Bağımlılıktan kaçınma
E
a. Kooptasyon
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 83
Kaynak bağımlılığı kuramının temelini atan araştırmacı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Jeffrey Pfeffer
B
Behlül Üsdiken
C
Raymond E.Miles
D
James D. Thompson
E
George M. Stalker
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 84
Bir sektördeki aktörler arasında var olan ilişki, iletişim, iş birliği kurma biçimlerini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yoğunluk
B
Çatışma
C
Kaynak kıtlığı
D
Bağımlılık
E
İç ilişkililik
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel varsayımlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 85
Kaynak bağımlılığı kuramı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?
Seçenekler
A
Güç ve bağımlılık kavramları kaynak bağımlılığı kuramının iki temel kavramıdır.
B
Kaynak bağımlılığı kuramının temel sorularından birisi, örgütlerin dış çevreleriyle ilişkilerini nasıl yönettikleridir.
C
Kaynak bağımlılığı kuramına göre, örgütler ancak etkin olabildikleri sürece hayatta kalabileceklerdir.
D
Kaynak bağımlılığı kuramına göre, örgütlerin başarılarını doğrudan dış çevre koşulları belirlemektedir.
E
Kaynak bağımlılığı kuramı temelde, örgütlerin varlıklarını nasıl sürdürdükleri sorusuna cevap aramaktadır.
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel varsayımlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 86
Kaynak bağımlılık kuramına göre, aşağıdakilerden hangisi örgütlerin bağımlılık ilişkilerinden kaynaklanan baskı ve kısıtlara tepki olarak ortaya koydukları temel eylemlerden değildir?
Seçenekler
A
Örgütsel bağımlılıkların yapısını değiştirmeye yönelik stratejiler
B
Örgütler arası kolektif yapılar oluşturmaya yönelik stratejiler
C
Koşulların gerektirdiği davranışlarda bulunma
D
Politik eylemlere girişme
E
Üst düzey yönetici değişiklikleri
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel varsayımlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 87
Bağımlılık kavramını, kaynak bağımlılığı kuramı çerçevesinde aşağıdakilerden hangisi en iyi tanımlamaktadır?
Seçenekler
A
Örgüte faaliyeti için gerekli sermaye, ham madde, malzeme, enerji, insan kaynağı ve bilgiyi sağlayan tüm çevresel birimlerdir.
B
Sosyal ilişkilerde, bir aktörün eylemini/faaliyetini gerçekleştirmek ile ilgili tüm koşulları ya da etkenleri tam olarak kontrol edememesi durumudur.
C
Örgütlerin yaşayabilmek için ihtiyaç duyduğu kaynakları istikrarlı bir şekilde temin edebilme durumudur.
D
İhtiyaç duyulan desteğin ve kaynakların sürekliliğini sağlamak için ilişki içinde bulunulan diğer grup ve örgütlerin beklentilerini ya da taleplerini karşılamaya dönük örgüt faaliyetleridir.
E
Bir sektördeki rakiplerin birbirinden haberdar olma durumudur.
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 88
Örgütlerin kendilerini olumsuz yönde etkileyebilecek toplumsal kesimlerin liderlerini örgütün bir parçası haline getirerek o toplumsal kesimin tutum ve davranışlarını kontrol etmeye çalışmasına ne denir?
Seçenekler
A
Koalisyon
B
Uyma
C
Kooptasyon
D
Çeşitlendirme
E
Birleşme
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 89
Çevre koruma ya da kalite standartları konusunda gerekli önlemleri aldığını belgeleyen bir işletme, kendi iç süreçlerinde standartlara aykırı uygulamaları sürdürebilmektedir. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?
Seçenekler
A
Ayrı tutma
B
Uyma
C
Özerklik kaybetme
D
Özerklik sınırlama
E
Taleplere itaat etme
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının gelişimini özetleyebileceksiniz.
Soru 90
Sözleşmeler, ortaklıklar, büyüme kararları ve birliklere üyelikler, aşağıdakilerden hangisine örnek olarak gösterilirler?
Seçenekler
A
Kaynaklar
B
Örgüt davranışı
C
Güç
D
Özerklik
E
Güç ve özerklik
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 91
Kaynak bağımlılığı kuramına göre, aşağıdakilerden hangisi örgütler arası ilişkilere dair argümanlardan değildir?
Seçenekler
A
Toplumu anlamak için örgütleri anlamak gerekir.
B
Örgütlerarası ilişkide bağımlı olan tarafın davranışlarındaki belirsizlik, başarı sorunsalını doğurur.
C
Örgütler, bağımlılık ilişkilerini yönetecek eylemlere girişirler.
D
Bağımlılık ilişkileri, örgütler arası ve örgüt içi gücün kaynağıdır.
E
Örgütler bağımsız veya yalıtık varlıklardır.
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel varsayımlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 92
Deterjan üreticisi bir firmanın, üretimde kullandığı bazı kritik ara ürünleri üreten işletmeyi satın alması aşağıdakilerden hangisine örnek gösterilebilir?
Seçenekler
A
Yatay bütünleşme
B
İleriye doğru dikey bütünleşme
C
Geriye doğru dikey bütünleşme
D
Örgütün politik aktör olması
E
Çeşitlendirme
Açıklama:
Örgütlerin dış çevresel baskı ve talepleri yönlendirmek için başvurduğu yöntemleri sıralayabileceksiniz.
Soru 93
Bir işletmenin üst düzey yöneticisine e-ticaret uygulamalarının yaygınlaşmasının sektöre olası etkileri sorulur. “Bizim onlarla ilgimiz yok. Onlar Internette biz mağazada satış yapıyoruz” yanıtı alınır. Kaynak Bağımlılığı Kuramına göre, bu yöneticinin davranışı nasıl değerlendirilebilir?
Seçenekler
A
Başarılı: Sanal ticaret farklı kaynakları hedefler.
B
Başarısız: Bir dış çevresel değişiklik yönetici tarafından dikkate alınmamaktadır.
C
Başarılı: Yönetici fiili durumu doğru tanımlamaktadır.
D
Başarılı: Yöneticinin algısı örgüt davranışı açısından etki yaratacaktır.
E
Başarılı: Yönetici fiili duruma tepki olacak bir davranış geliştirecektir.
Açıklama:
Örgütlerin dış çevresel baskı ve talepleri yönlendirmek için başvurduğu yöntemleri sıralayabileceksiniz.
Soru 94
Ayakkabı tasarımı ve üretimi yapan bir işletmenin, sadece ayakkabı satışı gerçekleştiren ve kendi müşterileri arasında yer alan bir mağazalar zincirini satın alması aşağıdakilerden hangisine örnek gösterilebilir?
Seçenekler
A
ileriye doğru dikey bütünleşme
B
geriye doğru dikey bütünleşme
C
yatay bütünleşme
D
örgütün politik aktör olması
E
çeşitlendirme
Açıklama:
Örgütlerin dış çevresel baskı ve talepleri yönlendirmek için başvurduğu yöntemleri sıralayabileceksiniz.
Soru 95
Beyaz eşya sektöründe TV üreticisi iki işletmeden birinin pazar payının %60, diğerinin %30 olduğu, kalan %10’luk payın küçük üreticiler arasında paylaşıldığı bir pazar yapısı mevcut ise söz konusu sektörde:
Seçenekler
A
kaynak kıtlığı vardır.
B
çatışma durumu vardır.
C
yoğunluk yüksektir
D
gevşek iç ilişkililik vardır.
E
yoğunluk düşüktür.
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 96
Restoranlar, kuaförler, şehirler arası otobüs firmaları gibi işletmeler için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Seçenekler
A
yoğunluk yüksektir.
B
kaynak kıtlığı yoktur.
C
çatışma durumu yoktur.
D
çatışma durumu vardır.
E
yüksek iç ilişkilik vardır.
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 97
Elektrik enerjisi olmadan üretimin sürdürülememesi, bu kaynağın hangi özelliğini gösterir?
Seçenekler
A
Kullanım hacmi
B
Kritiklik düzeyi
C
Faaliyet içindeki payı
D
Özerkliği
E
Sahiplik ilişkisi
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının gelişimini özetleyebileceksiniz.
Soru 98
İşletme içinde bir alt birim, örneğin pazarlama, üretim, araştırma geliştirme ya da finans departmanının, kendi bölüm amaçları veya çıkarları doğrultusunda işletme kararlarını yönlendirebilme, etkileyebilme potansiyeline sahip olması hangi kavramla açıklanabilir?
Seçenekler
A
Güç
B
Kritiklik
C
Özerklik
D
Kullanım hacmi
E
Pay
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Soru 99
I. Örgütler ancak etkin oldukları sürece hayatta kalabilirler.II. Örgütlerin enerji kaybetmemek için durağan olmaya gereksinimleri vardır.III. Örgütlerin başarılı olmaları, içinde bulundukları çevrenin koşullarına bağlıdır.IV. Örgüt, çevre ile etkileşimini sınırlandırarak hayatta kalabilir.Yukarıda verilenlerden hangileri kaynak bağımlılığı kuramına temel oluşturan fikirlerdir?
Seçenekler
A
I ve II
B
I ve III
C
II ve III
D
II ve IV
E
III ve IV
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel varsayımlarını tanımlayabileceksiniz.
Kaynak bağımlılığı kuramı iki temel fikirden yola çıkmaktadır. Bunların ilki, örgütlerin ancak etkin olabildikleri sürece hayatta kalabilecekleridir. İkincisi ise örgütlerin etkinliğinin yani başarılı olmalarının, içinde bulundukları çevrenin koşullarına bağlı olduğudur. Buna göre I. ve III. Önermelerde verilen bilgiler doğrudur ve doğru yanıt B seçeneğidir.
Kaynak bağımlılığı kuramı iki temel fikirden yola çıkmaktadır. Bunların ilki, örgütlerin ancak etkin olabildikleri sürece hayatta kalabilecekleridir. İkincisi ise örgütlerin etkinliğinin yani başarılı olmalarının, içinde bulundukları çevrenin koşullarına bağlı olduğudur. Buna göre I. ve III. Önermelerde verilen bilgiler doğrudur ve doğru yanıt B seçeneğidir.
Soru 100
Aşağıdakilerden hangisi kaynak bağımlılığı kuramının örgüt araştırmalarına ilişkin getirdiği yeni bakış açılarından biridir?
Seçenekler
A
Kaynakların nasıl kullanılmaması gerektiğinin araştırılması
B
Kaynakların nasıl kullanılması gerektiğinin araştırılması
C
Örgütün içinde faaliyette bulunduğu çevreden kaynaklanan koşul ve kısıtların incelenmesi
D
Bir çalışanın verimliliğini arttırmak için yaptığı işin nasıl tasarlanması gerektiğinin belirlenmesi
E
Örgütsel verimliliği arttırmak için çalışanların nasıl motive edilmesi gerektiğinin incelenmesi
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
İşletmeler üzerinde yapılan araştırmalar, öteden beri, kaynakların nasıl elde edildiğine/edileceğine değil, bu kaynakların nasıl kullanıldığına veya kullanılması gerektiğine odaklanmıştır. Bir çalışanın verimliliğini artırmak için yaptığı işin nasıl tasarlanması gerektiği veya kişinin motive edilmesi gerektiği hakkında birçok araştırma ve yaklaşım bulunmaktadır. Ancak kaynak bağımlılığı kuramına göre örgütlerin dünyasında ne olup bittiği, içinde faaliyette bulunulan çevreye ve o çevreden kaynaklanan koşul ve kısıtlara göre şekillenmektedir. Buna göre kaynak bağımlılığı kuramı, örgütün içinde faaliyette bulunduğu çevreden kaynaklanan koşul ve kısıtların incelenmesi gerektiğine odaklanmaktadır. Doğru yanıt C seçeneğidir.
İşletmeler üzerinde yapılan araştırmalar, öteden beri, kaynakların nasıl elde edildiğine/edileceğine değil, bu kaynakların nasıl kullanıldığına veya kullanılması gerektiğine odaklanmıştır. Bir çalışanın verimliliğini artırmak için yaptığı işin nasıl tasarlanması gerektiği veya kişinin motive edilmesi gerektiği hakkında birçok araştırma ve yaklaşım bulunmaktadır. Ancak kaynak bağımlılığı kuramına göre örgütlerin dünyasında ne olup bittiği, içinde faaliyette bulunulan çevreye ve o çevreden kaynaklanan koşul ve kısıtlara göre şekillenmektedir. Buna göre kaynak bağımlılığı kuramı, örgütün içinde faaliyette bulunduğu çevreden kaynaklanan koşul ve kısıtların incelenmesi gerektiğine odaklanmaktadır. Doğru yanıt C seçeneğidir.
Soru 101
Aşağıdakilerden hangisi bir inşaat firmasının ürün ve hizmetlerini üretip satmak için diğerlerine kıyasla en az bağımlı olduğu dış aktördür?
Seçenekler
A
Müşteriler
B
Belediyeler
C
İmar İşleri Müdürlüğü
D
Barolar Birliği
E
Çimento fabrikası
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel varsayımlarını tanımlayabileceksiniz.
İşletmeler, varlıklarını sürdürmek için gerekli kaynakların kullanımı açısından dış aktörlere bağımlı durumdadırlar. Buradaki dış aktörlerden kastedilen de örgütün ihtiyaç duyduğu girdileri kontrol eden kişi ve kuruluşlardır. Müşteriler, işletmenin ürün ve hizmetlerini satın alan kişi veya kuruluşlar olarak; belediyeler ile İmar İşleri Müdürlüğü, gerekli izin ve belgelerin temin edildiği düzenleyici bir kuruluş olarak; çimento fabrikası ise işletmenin üretim sürecinde ihtiyaç duyduğu girdileri sağlayan tedarikçilerden biri olarak işletmenin doğrudan bağımlı olduğu dış aktörler arasında yer almaktadır. Ancak Barolar Birliği, inşaat firmasının ürün ve hizmet üretimi sürecinde sürekli olarak hizmetlerine gereksinim duyduğu kuruluşlardan biri değildir. Buna göre doğru yanıt D seçeneğidir.
İşletmeler, varlıklarını sürdürmek için gerekli kaynakların kullanımı açısından dış aktörlere bağımlı durumdadırlar. Buradaki dış aktörlerden kastedilen de örgütün ihtiyaç duyduğu girdileri kontrol eden kişi ve kuruluşlardır. Müşteriler, işletmenin ürün ve hizmetlerini satın alan kişi veya kuruluşlar olarak; belediyeler ile İmar İşleri Müdürlüğü, gerekli izin ve belgelerin temin edildiği düzenleyici bir kuruluş olarak; çimento fabrikası ise işletmenin üretim sürecinde ihtiyaç duyduğu girdileri sağlayan tedarikçilerden biri olarak işletmenin doğrudan bağımlı olduğu dış aktörler arasında yer almaktadır. Ancak Barolar Birliği, inşaat firmasının ürün ve hizmet üretimi sürecinde sürekli olarak hizmetlerine gereksinim duyduğu kuruluşlardan biri değildir. Buna göre doğru yanıt D seçeneğidir.
Soru 102
Pazar payının çok fazla işletme arasında paylaşıldığı bir sektörde hiçbir aktörün karşılıklı bağımlılık ilişkisini belirleyecek güce tek başına sahip olmaması durumu çevrenin hangi özelliğini ifade etmektedir?
Seçenekler
A
Düşük yoğunluk
B
Yüksek yoğunluk
C
Kaynak kıtlığı
D
Kaynak yoğunluğu
E
İç ilişkililik
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel varsayımlarını tanımlayabileceksiniz.
Kaynak bağımlılığı kuramında örgütün davranışları üzerinde etkili olan çevre, üç özelliği açısından incelenmektedir. Bunlar yoğunluk, kaynak kıtlığı ve iç ilişkililik durumudur. Bir sektördeki toplam üretim hacminin, satışların, istihdamın, yaratılan katma değerin ağırlık olarak kaç işletme tarafından kontrol edildiği yoğunluk durumunu ifade etmektedir. Söz konusu sonuçların az sayıda (sektörün hacmine göre iki, üç ya da dört) örgüt arasında dağılması durumunda sektör yoğunluğunun yüksek olduğu kabul edilmektedir. Yüksek yoğunluğun tam tersine söz konusu sonuçların çok sayıda örgüt arasında dağılması ve hiçbir aktörün karşılıklı bağımlılık ilişkisini belirleyecek güce tek başına sahip olmaması o sektörde düşük yoğunluğa işaret etmektedir. Buna göre doğru yanıt A seçeneğidir.
Kaynak bağımlılığı kuramında örgütün davranışları üzerinde etkili olan çevre, üç özelliği açısından incelenmektedir. Bunlar yoğunluk, kaynak kıtlığı ve iç ilişkililik durumudur. Bir sektördeki toplam üretim hacminin, satışların, istihdamın, yaratılan katma değerin ağırlık olarak kaç işletme tarafından kontrol edildiği yoğunluk durumunu ifade etmektedir. Söz konusu sonuçların az sayıda (sektörün hacmine göre iki, üç ya da dört) örgüt arasında dağılması durumunda sektör yoğunluğunun yüksek olduğu kabul edilmektedir. Yüksek yoğunluğun tam tersine söz konusu sonuçların çok sayıda örgüt arasında dağılması ve hiçbir aktörün karşılıklı bağımlılık ilişkisini belirleyecek güce tek başına sahip olmaması o sektörde düşük yoğunluğa işaret etmektedir. Buna göre doğru yanıt A seçeneğidir.
Soru 103
I. Üretimde kullanılan girdiler içinde bir girdinin payının yüksek olmasıII. Küçük oranlarla tedarik edilen çok sayıda girdi ile üretim yapılmasıIII. Örgütün sadece bir veya iki ürünün üretimini gerçekleştirmesiIV. Örgütün değişik müşterilere çok sayıda farklı ürünün satışını gerçekleştirmesiYukarıda verilen durumlardan hangileri kaynakların önemi bağlamında dış aktörlere olan bağımlılığın daha fazla olmasına yol açmaktadır?
Seçenekler
A
I ve II
B
I ve III
C
II ve III
D
II ve IV
E
III ve IV
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
Bir kaynağın örgütsel faaliyetler açısından önemini belirleyen özelliklerden biri, ilgili kaynağın faaliyetler içindeki payı, yani hangi hacimde kullanıldığıdır. Örneğin üretimde kullanılan girdiler içinde bir girdinin payının yüksek olması bu girdiyi sağlayan örgüte bağımlılığı artırmaktadır. Küçük oranlarla tedarik edilen çok sayıda girdi ile üretim yapan bir örgütün tedarikçilerine bağımlılığı da görece daha düşük düzeyde gerçekleşecektir. Benzer biçimde, sadece bir ya da iki ürünün üretimini/satışını gerçekleştiren bir örgüt, değişik müşterilere çok sayıda farklı ürünün satışını gerçekleştiren bir örgüte göre söz konusu bu iki ürünü satın alan müşterilere daha fazla bağımlı hâle gelecektir. Bu nedenle I ve III numaralı önermelerde verilen durumlar kaynağın önemini arttırarak dış aktörlere olan bağımlılığın daha yüksek olmasına neden olmaktadır.
Bir kaynağın örgütsel faaliyetler açısından önemini belirleyen özelliklerden biri, ilgili kaynağın faaliyetler içindeki payı, yani hangi hacimde kullanıldığıdır. Örneğin üretimde kullanılan girdiler içinde bir girdinin payının yüksek olması bu girdiyi sağlayan örgüte bağımlılığı artırmaktadır. Küçük oranlarla tedarik edilen çok sayıda girdi ile üretim yapan bir örgütün tedarikçilerine bağımlılığı da görece daha düşük düzeyde gerçekleşecektir. Benzer biçimde, sadece bir ya da iki ürünün üretimini/satışını gerçekleştiren bir örgüt, değişik müşterilere çok sayıda farklı ürünün satışını gerçekleştiren bir örgüte göre söz konusu bu iki ürünü satın alan müşterilere daha fazla bağımlı hâle gelecektir. Bu nedenle I ve III numaralı önermelerde verilen durumlar kaynağın önemini arttırarak dış aktörlere olan bağımlılığın daha yüksek olmasına neden olmaktadır.
Soru 104
Bir işletmede yer alan üretim birimi yöneticisinin birimin yeni girişimlerine destek olması için diğer birimleri ikna etmesi hangi tür politik faaliyetlere örnek oluşturmaktadır?
Seçenekler
A
Danışma
B
Meşrulaştırma
C
Ağ kurma
D
Bilgi yönetimi
E
Koalisyonlar oluşturma
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel kavramlarını açıklayabileceksiniz.
İşletmelerin dış çevrelerindeki aktörlerle ilişkileri politik bir süreç olarak kabul edilmektedir. Örgütün içinde yer alan bireyler, gruplar veya örgütün kendisi bir takım politik faaliyetler çerçevesinde diğer birey, grup veya örgütlerle olan bağımlılık ve güç ilişkilerini şekillendirmektedir. Politik bakış açısına göre koalisyonlar oluşturmak, örgütlerin varlığını sürdürmeleri açısından en kritik faaliyeti içermektedir. Bu bakış açısına göre örgütlerin, diğer sosyal aktörleri kendi faaliyetlerine katılmaya ya da faaliyetlerine destek vermeye teşvik veya ikna etmesi gerekmektedir. Yukarıda verilen örnekte de bir birimin diğer birimlerin desteğini almak için onları ikna etmesine vurgu yapılmaktadır. Bu bağlamda doğru yanıt E seçeneğidir.
İşletmelerin dış çevrelerindeki aktörlerle ilişkileri politik bir süreç olarak kabul edilmektedir. Örgütün içinde yer alan bireyler, gruplar veya örgütün kendisi bir takım politik faaliyetler çerçevesinde diğer birey, grup veya örgütlerle olan bağımlılık ve güç ilişkilerini şekillendirmektedir. Politik bakış açısına göre koalisyonlar oluşturmak, örgütlerin varlığını sürdürmeleri açısından en kritik faaliyeti içermektedir. Bu bakış açısına göre örgütlerin, diğer sosyal aktörleri kendi faaliyetlerine katılmaya ya da faaliyetlerine destek vermeye teşvik veya ikna etmesi gerekmektedir. Yukarıda verilen örnekte de bir birimin diğer birimlerin desteğini almak için onları ikna etmesine vurgu yapılmaktadır. Bu bağlamda doğru yanıt E seçeneğidir.
Soru 105
“Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” uyarınca gerekli önlemleri aldığını belgeleyen bir hastanenin iç işleyişinde söz konusu yönetmeliğe aykırı uygulamaları sürdürmesi örgütün çevresel talepler karşısında gösterdiği davranışlardan hangisini örneklendirmektedir?
Seçenekler
A
Uyma
B
Ayrı tutma
C
Bağımlılıktan kaçınma
D
Ürünleri farklılaştırma
E
Tampon oluşturma
Açıklama:
Örgütlerin dış çevresel baskı ve talepleri yönlendirmek için başvurduğu yöntemleri sıralayabileceksiniz.
Örgütler çevresel koşullara göre varlıklarını sürdürmeyi sağlayacak bir takım eylem ve davranışlara girişmektedir. Bu eylemler çevresel taleplere uymaktan, çevresel talebi ya da bağımlılık ilişkisinin kendisini yönlendirmeye hatta değiştirmeye varan geniş bir yelpazede gerçekleşmektedir. Bu çerçevede yer alan eylemlerden biri ayrı tutma, yani taleplere görünürde uyum sağlanmasıdır. Soru kökünde verilen örnekte de hastanenin gerekli belgeleri sağlayarak çevresel taleplere görünürde uyum sağladığı ancak işleyişte bunlara aykırı durumlar sergilediği görülmektedir. Bu bağlamda doğru yanıt B seçeneğidir.
Örgütler çevresel koşullara göre varlıklarını sürdürmeyi sağlayacak bir takım eylem ve davranışlara girişmektedir. Bu eylemler çevresel taleplere uymaktan, çevresel talebi ya da bağımlılık ilişkisinin kendisini yönlendirmeye hatta değiştirmeye varan geniş bir yelpazede gerçekleşmektedir. Bu çerçevede yer alan eylemlerden biri ayrı tutma, yani taleplere görünürde uyum sağlanmasıdır. Soru kökünde verilen örnekte de hastanenin gerekli belgeleri sağlayarak çevresel taleplere görünürde uyum sağladığı ancak işleyişte bunlara aykırı durumlar sergilediği görülmektedir. Bu bağlamda doğru yanıt B seçeneğidir.
Soru 106
Petrokimya endüstrisinde yer alan bir işletmenin, üretim sürecinde kullandığı kritik girdilerden birini üreten bir tedarikçiyi satın alması, örgütsel bağımlılık ilişkilerine müdahale etmek için izlenen büyüme stratejilerinden hangisine karşılık gelmektedir?
Seçenekler
A
Yatay bütünleşme
B
Geriye doğru dikey bütünleşme
C
İleriye doğru dikey bütünleşme
D
Çeşitlendirme
E
Farklılaştırma
Açıklama:
Örgütlerin dış çevresel baskı ve talepleri yönlendirmek için başvurduğu yöntemleri sıralayabileceksiniz.
Örgütsel bağımlılık ilişkilerine müdahale etmek için izlenen büyüme stratejilerinden birisi örgütler arasındaki birleşme ve satın almalardır. Kaynak bağımlılığı kuramı birleşme ve satın almaları üç farklı strateji üzerinden ele almaktadır, Bu stratejiler, yatay bütünleşme, dikey bütünleşme ve çeşitlendirme stratejilerdir. Yatay bütünleşme, rakip örgütleri satın alma; çeşitlendirme, ekonominin diğer endüstrilerine yayılarak mevcut faaliyet alanına bağımlılığı azaltmayı ifade etmektedir. Dikey bütünleşme ise tedarikçi ya da müşteri konumunda olan örgütler ile mevcut bağımlılık ilişkilerinin yapısını değiştirmeyi içermektedir. Bu amaçla kullanılan yollardan biri tedarikçi konumundaki bir işletmeyi satın almayı ifade eden geriye doğru dikey bütünleşmedir. Soru kökünde verilen örnekte de tedarikçi konumundaki bir işletmenin satın alınması yoluna gidildiği görülmektedir.
Örgütsel bağımlılık ilişkilerine müdahale etmek için izlenen büyüme stratejilerinden birisi örgütler arasındaki birleşme ve satın almalardır. Kaynak bağımlılığı kuramı birleşme ve satın almaları üç farklı strateji üzerinden ele almaktadır, Bu stratejiler, yatay bütünleşme, dikey bütünleşme ve çeşitlendirme stratejilerdir. Yatay bütünleşme, rakip örgütleri satın alma; çeşitlendirme, ekonominin diğer endüstrilerine yayılarak mevcut faaliyet alanına bağımlılığı azaltmayı ifade etmektedir. Dikey bütünleşme ise tedarikçi ya da müşteri konumunda olan örgütler ile mevcut bağımlılık ilişkilerinin yapısını değiştirmeyi içermektedir. Bu amaçla kullanılan yollardan biri tedarikçi konumundaki bir işletmeyi satın almayı ifade eden geriye doğru dikey bütünleşmedir. Soru kökünde verilen örnekte de tedarikçi konumundaki bir işletmenin satın alınması yoluna gidildiği görülmektedir.
Soru 107
Örgütlerin ekonomik, sosyal ve politik yönleri ile ortaya çıkan bir varlıkları, daha da önemlisi varlık sürdürme mücadeleleri vardır. Örgütlerin varlıklarını nasıl sürdürdükleri sorusuna cevap arayan kuram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kaynak Bağımlılığı Kuramı
B
Koşul Bağımlılık Kuramı
C
Yeni Kurumsal Kuram
D
Postmodern Örgüt Kuramı
E
Eleştirel Yönetim Çalışmaları
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel varsayımlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 108
Bir sosyal sistem içinde ya da sosyal ilişkilerde bir aktörün eylemini, faaliyetini gerçekleştirmek ile ilgili tüm koşulları yada etkenleri tam olarak kontrol edememesi durumunda aşağıdakilerden hangisi ortaya çıkmaktadır?
Seçenekler
A
Özerklik
B
Bağımlılık
C
Birleşme
D
Ayrı tutma
E
Satın alma
Açıklama:
Kaynak bağımlılığı kuramının temel varsayımlarını tanımlayabileceksiniz.
Bağımlılık
Bağımlılık
Soru 109
Kaynak bağımlılığı kuramında işletmelerin faaliyetlerini etkileyen ve onların faaliyetlerinden etkilenen tüm kişi ve kuruluşlar şeklinde tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Aktör
B
Hissedar
C
İşletme sahibi
D
Yönetici
E
Sendika
Açıklama:
Aktörler; işletmelerin faaliyetlerini etkileyen, onların faaliyetlerinden etkilenen tüm kişi ve kuruluşlar şeklinde tanımlanmıştır.
Soru 110
Belli bir sektördeki toplam üretim hacminin, satışların, istihdamın, yaratılan katma değerin veya varlıkların ağırlıklı olarak kaç işletme tarafından kontrol edildiğini ifade eden kavram hangisidir?
Seçenekler
A
Hacim
B
Yoğunluk
C
Büyüklülük
D
Bağlılık
E
Genellik
Açıklama:
Yoğunluk, bir sektördeki toplam üretim hacminin, satışların, istihdamın, yaratılan katma değerin veya varlıkların ağırlıklı olarak kaç işletme tarafından kontrol edildiğini ifade etmektedir.
Soru 111
Belli bir sektördeki aktörler arasında var olan ilişki, iletişim, iş birliği kurma biçimlerini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yoğunluk
B
Kaynak kıtlığı
C
İç ilişkililik
D
Çatışma
E
Geçişlilik
Açıklama:
İç ilişkililik, bir sektördeki aktörler arasında var olan ilişki, iletişim, iş birliği kurma biçimlerini ifade etmektedir.
Soru 112
Sosyal ilişkilerde, bir aktörün eylemini veya faaliyetini gerçekleştirmek ile ilgili tüm koşulları ya da etkenleri tam olarak kontrol edememesi durumunda ortaya çıkan durum hangisidir?
Seçenekler
A
Çatışma
B
Yoğunluk
C
Geçişlilik
D
Bağımlılık
E
İlişkililik
Açıklama:
Sosyal ilişkilerde, bir aktörün eylemini/ faaliyetini gerçekleştirmek ile ilgili tüm koşulları ya da etkenleri tam olarak kontrol edememesi durumunda ortaya çıkan durum bağımlılık olarak ifade edilmektedir.
Soru 113
Üretim sürecinde kullandığı hammadde kaynaklarını uzun süreli olarak garanti almak üzere kamunun açtığı maden işletme ihalesine giren işletmenin faaliyeti aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanabilir?
Seçenekler
A
Kalite kontrol
B
Güvence verme
C
Bağlılık oluşturma
D
Geçerlilik kazanma
E
Özerklik elde etme
Açıklama:
Özerklik; örgütlerin yaşayabilmek için ihtiyaç duyduğu kaynakları istikrarlı bir şekilde temin edebilme durumunu ifade eder.
Özerklik elde etme
Özerklik elde etme
Soru 114
Örgütlerin çevresel baskılara karşı koymak yerine koşulların gerektirdiği davranışlarda bulunması hangi kavramla ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Uyma
B
Özerklik
C
Özgürlük
D
Geçişlilik
E
Etkileşim
Açıklama:
Uyma; örgütlerin çevresel baskılara karşı koymak yerine koşulların gerektirdiği davranışlarda bulunması anlamına gelmektedir.
Soru 115
Çevresel taleplere görünürde uyum sağlama hangi kavramla ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Genelleme
B
Taklitçilik
C
Uyma
D
Ayrı tutma
E
Geçici uyum
Açıklama:
Ayrı tutma; örgütlerin çevresel baskılara karşı koymak veya tam olarak uymak yerine koşulların gerektirdiği davranışları gerçekleştiriyor gibi yapması anlamına gelmektedir.
Soru 116
Sektörde var olmaya çalışan görece küçük bir işletmenin üretim süreçlerinde kullanılan temel hammaddenin yerine geçebilecek ikame ürünleri geliştirmek için arge çalışması yürütmesi hangi kapsamda değerlendirilebilir?
Seçenekler
A
Risk düşürme
B
Bağımlılıktan kaçınma
C
Belirsizlikten kaçınma
D
Uyum sağlama
E
Düşük rekabet
Açıklama:
Bağımlılıktan kaçınma; örgütlerin çevresel baskılar karşısında kendilerinden daha güçlü örgütlerle olan bağımlılıklarını azaltmak amacıyla farklı tedarikçilerle çalışma, yüksek stok bulundurma, ikame girdiler kullanma, ürün farklılaştırma veya talepleri manipüle etme gibi davranışlarda bulunmaları gibi faaliyetleri kapsamaktadır.
Soru 117
Bir spor klübünün bağlı olduğu federasyonun yönetimindeki kişileri kendi kulubüne üye yapmaya çalışması hangi kavramla ifade edilebilir?
Seçenekler
A
Kooptasyon
B
Uyma
C
Çatışma
D
Lobicilik
E
Etkileşim
Açıklama:
Kooptasyon, örgütlerin, kendilerini olumsuz yönde etkileyebilecek toplumsal kesimlerin liderlerini örgütün bir parçası hâline getirerek o toplumsal kesimin tutum ve davranışlarını kontrol etmeye çalışması anlamına gelmektedir.
Soru 118
Örgütlerde farklı çıkarlara sahip iç ve dış çevresel aktörlerin birbirlerine karşı bağımlılık oluşturma, örgütün kararlarını kendi lehinde sonuçlar üretecek şekilde etkileme yeteneği hangi kavramla ifade edilir?
Seçenekler
A
Çatışma
B
Kooptasyon
C
Çatışma
D
Politika
E
Güç
Açıklama:
Örgütlerde farklı çıkarlara sahip iç ve dış çevresel aktörlerin birbirlerine karşı bağımlılık oluşturma, örgütün kararlarını kendi lehinde sonuçlar üretecek şekilde etkileme yeteneği güç kavramıyla ifade edilmektedir.
Ünite 4
Soru 1
Örgütlerin yaşam sürelerini açıklamak için ortaya atılan iki temel yaklaşım aşağıdaki gibidir.
I- Örgütler çevresel değişimlere yönelik faaliyette bulunurlar.
II- Çevresel değişimler örgütleri seçer.
Aşağıdakilerden hangisi ikinci yaklaşıma örnek gösterilebilir?
I- Örgütler çevresel değişimlere yönelik faaliyette bulunurlar.
II- Çevresel değişimler örgütleri seçer.
Aşağıdakilerden hangisi ikinci yaklaşıma örnek gösterilebilir?
Seçenekler
A
Siyasi ve ekonomik kriz dönemlerinde yeni örgüt formları doğar.
B
Örgütler çevresel değişimleri önceden kestirebilecek formel yapılar kurar.
C
Örgütler rasyonel kararlar vererek kriz dönemlerini atlatabilir.
D
Örgütler yasaları ve rakipleri takip ederek uyum gösterir.
E
Örgütler son teknolojik gelişmelerle uyum sağlayacak yatırımlar yapar.
Açıklama:
Uyum yaklaşımına alternatif bir yaklaşıma göre örgütler çevrelerindeki büyük çaplı değişimlere yapılarını hızla ve bu değişimlerle uyumlu şekilde değiştirerek tepki veremezler hatta vermek istemezler. Ayıklama yaklaşımı olarak adlandırılan bu yaklaşıma göre söz konusu nedenden ötürü çevrede büyük çaplı değişimler ortaya çıktığında mevcut örgütlerin büyük bir kısmı kapanır ve bunların yerine yeni çevresel koşullarla uyumlu yapısal özellikleri olan örgütler kurulur.
Soru 2
örgütsel ekoloji kuramının incelediği başlıca konu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Örgütlerin finansal performansları
B
Örgütlerin kurulma ve kapanma oranları
C
Örgütlerin işgücü devir oranları
D
Örgütlerin kar zarar oranları
E
Örgütlerin yönetim kurulu temsil oranları
Açıklama:
Örgütsel ekoloji, ayıklama yaklaşımına dayalı olarak geliştirilmiş bir örgüt kuramıdır. Ayıklama yaklaşımı çevresel değişimle birlikte mevcut örgütlerin kapanacağını ve bunların yerine yeni örgütlerin kurulacağını öngördüğünden, örgütsel ekoloji kuramı örgüt kurulma ve kapanma oranlarını inceler.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi iri taneli değişime örnek olarak gösterilebilir?
Seçenekler
A
İşletme kuruluşuna yönelik yasal düzenlemeler
B
Müşteri talebindeki kısa süreli düşüşler
C
Bir işletmecilik uygulamasının moda olması
D
Hammaddeler için rekabetin artması
E
Hizmetiçi eğitim programlarının teknolojiyle uyumu
Açıklama:
İri taneli değişim seyrek gözlenen ama büyük çaplı çevresel değişim demektir. İri taneli değişime bir örnek, bir şirketin faaliyet alanını doğrudan etkileyen yasalardaki değişimlerdir. Yasalar pek sık değişmezler ancak değiştiklerinde şirketler üzerinde büyük etkiler yaratabilirler.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi örgütün ana yapısal özelliklerinden biridir?
Seçenekler
A
Örgütün pazarlama stratejileri
B
Örgütteki departman sayısı
C
Örgütteki departmanların büyüklüğü
D
Örgütte bir yöneticiye bağlı ortalama çalışan sayısı
E
Örgütteki toplam yönetsel pozisyon sayısı
Açıklama:
Örgütsel ekoloji, iki tür yapısal özelliği birbirinden ayırır. Bunların ilki ana yapısal özelliklerdir. Ana yapısal özellikler örgütlerin resmi amaçları, güç ilişkileri (yani, örgüt içinde otoritenin nasıl kurulduğu), temel teknolojileri ve pazarlama stratejileridir. Bunlar bir kez belirlendikten sonra kolayca değiştirilemezler. Çünkü bunların değiştirilmesi hem örgüt içinden hem de örgüt dışından itirazlarla karşılanır.
Soru 5
Aşağıdakilerden hangisi diğerlerine göre kesim genişliği dar bir sendikadır?
Seçenekler
A
Bir bölgede faaliyet gösteren
B
İki bölgede faaliyet gösteren
C
Üç bölgede faaliyet gösteren
D
Dört bölgede faaliyet gösteren
E
Beş bölgede faaliyet gösteren
Açıklama:
Az sayıda işyerinden, coğrafi bölgeden veya iş kolundan işçi örgütleyen sendikaların kesim genişliği dar, çok sayıda işyeri, coğrafi bölge veya iş kolundan işçi örgütleyen sendikaların kesim genişliği ise bol olur.
Soru 6
Küçük taneli değişimin gerçekleştiği durumda aşağıdaki örgütlerden hangisi daha yüksek performans gösterir?
I- Enerji ve medya alanlarında faaliyet gösteren bir örgüt
II- Uluslararası bir yayınevi
III- Kahvaltı salonu
IV- Kuaför
I- Enerji ve medya alanlarında faaliyet gösteren bir örgüt
II- Uluslararası bir yayınevi
III- Kahvaltı salonu
IV- Kuaför
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
II ve III
D
III ve IV
E
I ve IV
Açıklama:
Özelci örgütler ayrıca küçük taneli çevresel değişimin gerçekleştiği durumlarda da genelcilere kıyasla üstün performans gösterirler. Çevresel değişim büyük çaplı olmadığı için özelci örgütlerin uzmanlıkları çevre değiştiğinde yararsız hale gelmez. Mevcut becerilerini kullanarak küçük çevresel dalgalanmaları kolayca atlatabilirler. Genelci örgütler ise hâlâ yeterince etkin kullanamadıkları kaynakları nedeniyle dezavantajlı durumdadırlar.
Soru 7
Otomobil üretimi yüz yıl kadar önce hiçbiri çok büyük sayılamayacak binlerce firma tarafından yapılmaktayken bugün tüm dünyada üretimin çok büyük bir kısmı çok az sayıda firma tarafından gerçekleştirilmektedir. Bunun nedeni, aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ölçek ekonomisine dayalı rekabet
B
Uzmanlaşmaya dayalı rekabet
C
Yenilik sıkıntısı
D
Ergenlik sıkıntısı
E
Yaşlılık sıkıntısı
Açıklama:
Eğer örgüt topluluğunun üyeleri arasında ölçek ekonomisine dayalı rekabet baskınsa zamanla bu topluluğa her biri giderek daha büyük ancak sayıca daha az örgütün hakim olması beklenir. Bunun nedeni daha büyük olanların küçüklere kıyasla daha fazla rekabet avantajlarının olması, buna bağlı olarak da büyüklerin küçükleri ortadan kaldırmasıdır. Dolayısıyla, ölçek ekonomisine dayalı rekabetin olduğu topluluklarda yoğunlaşma, yani giderek daha az sayıda büyük örgütün topluluğa hakim olması gözlenir.
Soru 8
Örgütsel ekoloji kuramının diğer kuramlardan ayrışan en belirgin varsayımı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yapısal durağanlık
B
Yöneticilerin karar alma becerileri
C
Çevrenin değişimi
D
Analiz düzeyi
E
Meşruiyet kazanma
Açıklama:
Örgütsel ekoloji diğer pek çok örgüt kuramıyla çevrenin değişken olduğu fikrini paylaşıyor olmakla birlikte, onlardan yapısal durağanlık varsayımıyla ayrılır. Yapısal durağanlık çevre değiştiğinde örgütlerin ana yapısal özelliklerini çevreye yeniden uyumlamak için girişimde bulunma olasılıklarının düşük olduğunu, değişime girişilse bile bunun örgüt üzerinde yıkıcı etkilerinin olacağını öne sürmektedir.
Soru 9
Örgütlerin ana yapısal özelliklerini oluşturan resmî amaçları, güç ilişkileri, temel teknolojileri ve pazarlama stratejileri onların ortaya çıktıkları dönemdeki toplumsal koşulların izlerini üzerinde taşır. Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisiyle tanımlanır?
Seçenekler
A
Ana yapısal özellikler
B
Damgalama
C
Örgütsel form
D
Yapısal durağanlık
E
Topluluk dinamikleri
Açıklama:
Örgütlerin ana yapısal özelliklerini oluşturan resmî amaçları, güç ilişkileri, temel teknolojileri ve pazarlama stratejileri onların ortaya çıktıkları dönemdeki toplumsal koşulların izlerini üzerinde taşır. Buna damgalama denir.
Soru 10
Aşağıdakilerden hangisi bilişsel meşruiyetin temel göstergesidir?
Seçenekler
A
Örgütsel yoğunluk
B
Örgütsel performans
C
Örgütsel kültür
D
Örgütsel hiyerarşi
E
Örgütsel vizyon
Açıklama:
Örgütsel ekolojiye göre örgütsel yoğunlukla bilişsel meşruiyet arasında ilişki vardır: Çevrede bir biçime sahip örgütlerden ne kadar çok varsa söz konusu biçimin o kadar bilişsel meşruiyete sahip olduğu söylenebilir. Bir biçime sahip örgütlerin sayıları yani örgütsel yoğunlukları ne kadar çoksa insanlar bu türden örgütleri o kadar çok görürler, onlar hakkında o kadar çok şey duyarlar ve bunlarla o kadar çok ilişki kurarlar. Dolayısıyla, sayıca daha fazla örgütün benimsediği örgütsel biçimler daha fazla bilinirler ve kanıksanırlar, yani sosyal çevrenin doğal unsurlarıymış gibi görünürler.
Soru 11
Örgütlerin çevrelerindeki büyük çaplı değişimlerin gerekli kıldığı yapısal değişiklikleri gerçekleştiremeyeceklerini ve bu nedenle çevrede değişim meydana geldiğinde var olan örgütlerin önemli bir kısmının kapanacağını öne süren yaklaşım. Tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ayıklama Yaklaşımı
B
Uyum Yaklaşımı
C
Örgütsel Ekoloji
D
Küçük Taneli Değişim
E
İri Taneli Değişim
Açıklama:
Ayıklama Yaklaşımı: Örgütlerin çevrelerindeki büyük çaplı değişimlerin gerekli kıldığı yapısal değişiklikleri gerçekleştiremeyeceklerini ve bu nedenle çevrede değişim meydana geldiğinde var olan örgütlerin önemli bir kısmının kapanacağını öne süren yaklaşım.
Soru 12
Ayıklama yaklaşımına dayalı olarak geliştirilmiş ve örgüt kurulma ve kapanma oranlarını inceleyen örgüt kuramıdır. Tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Örgütsel Ekoloji
B
Ana Yapısal Özellik
C
Uyum Yaklaşımı
D
Küçük Taneli Değişim
E
Ayıklama Yaklaşımı
Açıklama:
Örgütsel Ekoloji: Ayıklama yaklaşımına dayalı olarak geliştirilmiş bir örgüt kuramıdır. Ayıklama yaklaşımı çevresel değişimle birlikte mevcut örgütlerin kapanacağını ve bunların yerine yeni örgütlerin kurulacağını öngördüğünden, örgütsel ekoloji kuramı örgüt kurulma ve kapanma oranlarını inceler. Örgütsel ekoloji kuramında söz konusu oranların hem çevresel değişim hem de başka örgütsel ve sosyal etmenler tarafından nasıl etkilendiğine dair çok sayıda fikir yer alır.
Soru 13
Sık sık ortaya çıkan ve küçük çaplı çevresel değişimlerdir. Tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Küçük Taneli Değişim
B
Örgütsel Ekoloji
C
Ana Yapısal Özellik
D
Uyum Yaklaşımı
E
İri Taneli Değişim
Açıklama:
Küçük Taneli Değişim: Sık sık ortaya çıkan ve küçük çaplı çevresel değişimlerdir. Bir şirketin ürünlerine olan talepte gözlenen farklılaşma küçük taneli değişime bir örnek olabilir. Örneğin, her şirket ürünlerine olan talebin aşağı yukarı her gün farklılaştığını gözleyebilir. Küçük taneli değişim örgütler için önemli uyum sorunları yaratmaz.
Soru 14
Seyrek gözlenen ancak büyük çaplı çevresel değişimlerdir. Seyrek gözlenen ancak büyük çaplı çevresel değişimlerdir. Tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İri Taneli Değişim
B
Küçük Taneli Değişim
C
Örgütsel Ekoloji
D
Uyum Yaklaşımı
E
Ayıklama Yaklaşımı
Açıklama:
İri Taneli Değişim: Seyrek gözlenen ancak büyük çaplı çevresel değişimlerdir. İri taneli değişim seyrek gözlenen ama büyük çaplı çevresel değişim demektir. İri taneli değişime bir örnek, bir şirketin faaliyet alanını doğrudan etkileyen yasalardaki değişimlerdir. Yasalar pek sık değişmezler ancak değiştiklerinde şirketler üzerinde büyük etkiler yaratabilirler. İri taneli değişim her türden örgüt için önemli uyum sorunları doğurur ve pek çok örgütün kapanmasına neden olur.
Soru 15
Örgütlerin resmi amaçları, güç ilişkileri, temel teknolojileri ve pazarlama stratejileri gibi değiştirilmesi güç yapısal özellikleridir. Tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ana Yapısal Özellik
B
Örgütsel Ekoloji
C
Ayıklama Yaklaşımı
D
Uyum Yaklaşımı
E
Çevresel Değişim
Açıklama:
Ana Yapısal Özellik: Ana yapısal özellikler örgütlerin resmi amaçları, güç ilişkileri (yani, örgüt içinde otoritenin nasıl kurulduğu), temel teknolojileri ve pazarlama stratejileridir. Bunlar bir kez belirlendikten sonra kolayca değiştirilemezler. Çünkü bunların değiştirilmesi hem örgüt içinden hem de örgüt dışından itirazlarla karşılanır. Örneğin bir sendika, üyesi olan işçilerin çıkarlarını savunma amacından kolayca vazgeçemez. Buna ilk olarak sendikanın üyesi olan işçiler karşı çıkacaktır. Ayrıca, yasalar da bir sendikanın hangi amaçlara hizmet edebileceğini sıkı sıkıya belirlemiştir. Dolayısıyla sendikanın amacını değiştirmesi yasal yaptırımla da karşılaşabilir. Örgütsel ekolojiye göre çevre değiştiğinde örgütlerin kolayca değiştiremeyecekleri özellikleri işte bu ana yapısal özellikleridir.
Soru 16
Örgütlerin ana yapısal özelliklerin değişmesinin güç olmasıdır. Tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yapısal Durağanlık
B
Örgütsel Ekoloji
C
Uyum Yaklaşımı
D
Ayıklama Yaklaşımı
E
İkincil Yapısal Özellik
Açıklama:
Yapısal Durağanlık: Örgütlerin ana yapısal özelliklerin değişmesinin güç olmasıdır.
Soru 17
Örgütlerin hiyerarşik katmanlarının ve işlevsel bölümlerinin sayısı ve büyüklükleri gibi daha kolay değiştirilebilir, yani esnek, yapısal özellikleridir. Tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İkincil Yapısal Özellik
B
Örgütsel Özellik
C
Uyum Yaklaşımı
D
Ayıklama Yaklaşımı
E
Yapısal Durağanlık
Açıklama:
İkincil Yapısal Özellik: Örgütün hiyerarşik yapısında kaç katmanın olduğu, yöneticilerin emrinde kaç kişinin olduğu, işlevsel bölümlerin sayısı ve büyüklükleri gibi özelliklerdir. İkincil yapısal özellikler değiştirilmesi daha az dirençle karşılaşan ve bu nedenle çevresel değişimle birlikte değişmesi daha olası, dolayısıyla esnek, yapısal özelliklerdir. Örgütsel ekoloji kuramı ikincil yapısal özelliklerin kolay, ana yapısal özelliklerin ise zor değişeceğini ve bu nedenle ayıklama sürecini çevresel değişimle birlikte ana yapısal özelliklerin belirleyeceğini öne sürmektedir.
Soru 18
Örgütlerin ana yapısal özelliklerinin bu örgütlerin ortaya çıktıkları dönemdeki toplumsal koşulların izlerini taşımasıdır. Tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Damgalama
B
Örgütsel Topluluk
C
Örgütsel Özellik
D
Yapısal Durağanlık
E
Örgütsel Biçim
Açıklama:
Damgalama: Örgütlerin ana yapısal özelliklerinin bu örgütlerin ortaya çıktıkları dönemdeki toplumsal koşulların izlerini taşımasıdır. Örneğin, Türkiye’de sendikalar 1947 yılında yasallaşmıştır. O yıl yürürlüğe konan ilgili yasa sendikaların hangi amaçlara hizmet edebileceklerini, nasıl yönetilmeleri gerektiğini, işçi (veya işveren) haklarını hangi yollardan koruyacaklarını ve hangi yöntemlerle işçi (veya işveren) örgütleyebileceklerini belirlemiştir. Sendikalarla ilgili bir sonraki yasal düzenleme yapılıncaya kadar kurulan sendikalar, ana yapısal özelliklerinde bu kanunun gerekliliklerini sergilemiştir. Yani onların ana yapısal özellikleri o zaman çevrelerindeki en güçlü etmen olan yasal düzenlemeler tarafından damgalanmıştır.
Soru 19
Çok sayıda örgüt tarafından yeterince uzun süre paylaşılan ana yapısal özelliklerdir. Tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Örgütsel Biçim
B
İkincil Yapısal Özellik
C
Örgütsel Özellik
D
Damgalama
E
Örgütsel Topluluk
Açıklama:
Örgütsel Biçim: Çok sayıda örgüt tarafından yeterince uzun bir zaman dilimi boyunca paylaşılan ana yapısal özellikler örgütsel biçimi oluşturur. Dolayısıyla, örgütsel biçimler belirli dönemlerin toplumsal koşullarını yansıtırlar.
Soru 20
Ayıklama yaklaşımına dayalı olarak geliştirilmiş ve örgüt kurulma ve kapanma oranlarını inceleyen örgüt kuramına ne denir?
Seçenekler
A
Toplumsal Ekoloji
B
Örgütsel Ekoloji
C
Biyotop
D
Ekoton
E
Birey Ekolojisi
Açıklama:
Örgütsel Ekoloji: Ayıklama yaklaşımına dayalı olarak geliştirilmiş ve örgüt kurulma ve kapanma oranlarını inceleyen örgüt kuramıdır. Doğru cevap B'dir.
Soru 21
Sık sık ortaya çıkan ve küçük çaplı çevresel değişimlere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Konjonktürel Değişim
B
Küçük Taneli Değişim
C
Orta Taneli Değişim
D
Dönemsel Değişim
E
İri Taneli Değişim
Açıklama:
Küçük Taneli Değişim: Sık sık ortaya çıkan ve küçük çaplı çevresel değişimlerdir. Doğru cevap B'dir.
Soru 22
Örgütlerin resmi amaçları, güç ilişkileri, temel teknolojileri ve pazarlama stratejileri gibi değiştirilmesi güç yapısal özelliklere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ana Yapısal Özellik
B
Yapısal Durağanlık
C
Ara Yapısal Özellik
D
Birincil Yapısal Özellik
E
İkincil Yapısal Özellik
Açıklama:
Ana Yapısal Özellik: Örgütlerin resmi amaçları, güç ilişkileri, temel teknolojileri ve pazarlama stratejileri gibi değiştirilmesi güç yapısal özellikleridir. Doğru cevap A'dır.
Soru 23
Örgütlerin ana yapısal özelliklerinin bu örgütlerin ortaya çıktıkları dönemdeki toplumsal koşulların izlerini taşımasına verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mühürleme
B
Hatırlama
C
Damgalama
D
Taşıma
E
Olumsuzlama
Açıklama:
Damgalama: Örgütlerin ana yapısal özelliklerinin bu örgütlerin ortaya çıktıkları dönemdeki toplumsal koşulların izlerini taşımasıdır. Doğru cevap C'dir.
Soru 24
Örgüt büyüklüğüyle örgütün kapanma oranı arasındaki ilişkiye dair ekolojik kuram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yaş Bağımlılığı Kuramı
B
Mikrosistem
C
Büyüklük Bağımlılığı Kuramı
D
Egzosistem
E
Ekolojik Yaklaşım Kuramı
Açıklama:
Büyüklük Bağımlılığı Kuramı: Örgüt büyüklüğüyle örgütün kapanma oranı arasındaki ilişkiye dair ekolojik kuram. Doğru cevap C'dir.
Soru 25
Örgütlerin yaşlandıkça çevreleriyle olan uyumlarını kaybetmelerinden kaynaklanan sıkıntılar aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Yenilik Sıkıntısı
B
Orta Yaş Sıkıntısı
C
Yaşlılık Sıkıntısı
D
Çocukluk Sıkıntısı
E
Ergenlik Sıkıntısı
Açıklama:
Yaşlılık Sıkıntısı: Örgütlerin yaşlandıkça çevreleriyle olan uyumlarını kaybetmelerinden kaynaklanan sıkıntıları. Doğru cevap C'dir.
Soru 26
Aşağıdakilerden hangisi kesim genişliği dar olan örgütleri ifade eder?
Seçenekler
A
Genelci Örgüt
B
Gönüllü Örgüt
C
Özelci Örgüt
D
Resmi Örgüt
E
Doğal Örgüt
Açıklama:
Özelci Örgüt: Kesim genişliği dar olan örgüt. Doğru cevap C'dir.
Soru 27
Örgütsel aktörlerin sınırlı miktarda bilgiyle karar almak zorunda olmasına verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Örgütsel Yoğunluk
B
Bilişsel Meşruiyet
C
Sınırlı Rasyonellik
D
Yoğunluk Bağımlılığı
E
Sosyo-Politik Meşrulaşma
Açıklama:
Sınırlı Rasyonellik: Örgütsel aktörlerin sınırlı miktarda bilgiyle karar almak zorunda olması. Doğru cevap C'dir.
Soru 28
"Örgütler rasyonel yöneticiler tarafından yönetilirler","Yöneticiler örgütün çevresini sürekli izler","Yöneticiler bu çevrede oluşabilecek değişimlere uyum sağlayabilmek için sürekli tedbir alırlar","Çevrede büyük bir değişim olduğunda yeni koşullara uyum sağlayacak örgütsel yapılar tasarlarlar". Yukarıda sayılan varsayımlar hangi örgütsel kuramın kapsamındadır?
Seçenekler
A
Postmodern örgüt kuramı
B
Kaynak Bağımlılığı kuramı
C
Örgütsel Ekoloji kuramı
D
İktisadi Örgüt Kuramları
E
Yeni Kurumsal Kuram
Açıklama:
Örgütsel Ekoloji Kuramı ,örgütlerin içinde bulunduğu ekonomik,yasal,teknolojik, toplumsal çevrenin önemini ortaya koyan bir kuramdır.
Soru 29
Örgütlerin çevrelerindeki büyük çaplı değişimlere yapılarını değiştirerek uyum sağlamaya çalışacaklarını öne süren yaklaşıma ne ad verilir?
Seçenekler
A
Uyum yaklaşımı
B
Ayıklama yaklaşımı
C
Örgütsel ekoloji kuramı
D
Yapısal durağanlık
E
Küçük taneli değişim
Açıklama:
Uyum yaklaşımı örgütlerin çevrelerindeki büyük değişimlere, yapılarını değiştirerek uyum sağlayabileceğini ortaya süren yaklaşımdır.
Soru 30
Ayıklama yaklaşımına dayalı olarak geliştirilen, örgüt kurulma ve kapanma oranlarını inceleyen örgüt kuramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Koşul-Bağımlılık Kuramı
B
Kaynak Bağımlılığı Kuramı
C
Örgütsel Ekoloji Kuramı
D
İktisadi Örgüt Kuramları
E
Yeni Kurumsal Kuram
Açıklama:
Örgütsel Ekoloji Kuramı,Ayıklama yaklaşımını temel alan bir kuramdır.
Soru 31
Örgütlerin resmi amaçları, güç ilişkileri, temel teknolojileri ve pazarlama stratejileri gibi değiştirilmesi güç yapısal özelliklere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Ana Yapısal Özellik
B
Yapısal Durağanlık
C
İkincil Yapısal Özellik
D
Damgalama
E
Örgütsel Biçim
Açıklama:
Örgütlerin resmi amaçları ,güç ilişkileri vb. değiştirilmesi güç olan özellikler ana yapısal özelliklerdir.
Soru 32
"Örgütlerin ana yapısal özelliklerinin bu örgütlerin ortaya çıktıkları dönemdeki toplumsal koşulların izlerini taşımasıdır"
Bu değerlendirme aşağıdaki kavramlardan hangisinin karşılığıdır?
Bu değerlendirme aşağıdaki kavramlardan hangisinin karşılığıdır?
Seçenekler
A
Örgütsel biçim
B
Damgalama
C
Örgütsel topluluk
D
Yapısal durağanlık
E
İkincil yapısal özellik
Açıklama:
Damgalama kavramı,örgütün ortaya çıktığı dönemdeki izleri taşımasını ifade eder.
Soru 33
"Örgütlerin kurulma ve kapanma oranını etkileyen topluluk içi ve topluluklararası süreçler ve güçler"
Bu tanımlama aşağıdaki kavramlardan hangisinin karşılığıdır?
Bu tanımlama aşağıdaki kavramlardan hangisinin karşılığıdır?
Seçenekler
A
Örgütsel biçim
B
Yoğunluk bağımlılığı
C
Topluluk dinamikleri
D
Damgalama
E
Büyüklük bağımlılığı
Açıklama:
Topluluk dinamikleri örgütlerin kurulma ve kapanma oranını etkileyen süreçleri kapsar.
Soru 34
Bir örgütün hayatta kalabilmek için gereksinim duyduğu kaynakları temin ettiği ortama ne ad verilir?
Seçenekler
A
Kesim
B
Piyasa
C
Dış çevre
D
İç çevre
E
Kaynak bölünmesi
Açıklama:
Bir örgütün hayatta kalabilmek için ihtiyaç duyduğu kaynakları temin ettiği ortam kesim olarak adlandırılır.
Soru 35
Bir örgüt topluluğun üyesi olan örgütlerin sayısı örgüt kuramları içinde nasıl adlandırılır?
Seçenekler
A
Örgütsel yoğunluk
B
Taşıma kapasitesi
C
Bilişsel meşruiyet
D
Kanıksanmışlık
E
Damgalanma
Açıklama:
Bir örgüt topluluğun üyesi olan örgütlerin sayısı örgütsel yoğunluk olarak ifade edilir.
Soru 36
Bir sendikanın yanlızca bir işyerindeki işçileri örgütlemeyi strateji olarak benimsemesine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Kesim
B
Özelci örgüt
C
Genelci örgüt
D
Kesim genişliği
E
Kaynak bölünmesi
Açıklama:
Bir örgüt çok dar bir alanda örgütlenmişse özelci örgüt olarak adlandırılır.
Soru 37
Geleceği mükemmel olarak öngörememek ve dolayısıyla ancak sınırlı miktarda bilgiyle karar alabilmeye örgüt kuramlarında ne ad verilir?
Seçenekler
A
Mükemelliyetcilik
B
Merkezileşme
C
Rasyonellik
D
Sınırlı rasyonellik
E
Güç
Açıklama:
Sınırlı bilgiyle karar verebilmek sınırlı rasyonelliktir.
Soru 38
Ayıklama yaklaşımına dayalı olarak geliştirilmiş ve örgüt kurulma ve kapanma oranlarını inceleyen örgüt kuramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Örgütsel Ekoloji Kuramı
B
Kaynak Bağımlılığı Kuramı
C
Koşul Bağımlılık Kuramı
D
Yeni Kurumsal Kuram
E
Post-Modern Örgüt Kuramı
Açıklama:
Örgütsel ekolojinin diğer örgüt kuramlarından nasıl farklılaştığını açıklayabileceksiniz.
Soru 39
Belirli bir coğrafi-siyasi bölgede aynı örgütsel biçime sahip örgütlerin oluşturduğu topluluğa ne ad verilir?
Seçenekler
A
Örgütsel Topluluk
B
Bağımlı Topluluk
C
Sistemli Topluluk
D
Organize Topluluk
E
Stratejik Topluluk
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde demografik süreçlerin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 40
Kesim genişliğine göre örgütler nasıl sınıflandırılır?
Seçenekler
A
Özelci-genelci
B
Rekabetçi-uzman
C
Uzman-özelci
D
Küçük-büyük
E
Genç-yaşlı
Açıklama:
Ayıklama yaklaşımının temel varsayımlarını sıralayabileceksiniz.
Soru 41
Aşağıdakilerden hangisi ayıklama yaklaşımına dayalı olarak geliştirilmiş bir örgüt kuramıdır?
Seçenekler
A
örgütsel ekoloji kuramı
B
koşul bağımlılık kuramı
C
kaynak bağımlılığı kuramı
D
işlem maliyetleri kuramı
E
yeni kurumsal kuram
Açıklama:
Ayıklama yaklaşımının temel varsayımlarını sıralayabileceksiniz.
Soru 42
Örgütlerin ana yapısal özelliklerinin değiştirilmesinin güç olması aşağıdakilerden hangisinin tanımıdır?
Seçenekler
A
yapısal durağanlık
B
damgalama
C
ayıklama yaklaşımı
D
örgütsel ekoloji
E
örgütsel biçim
Açıklama:
Ayıklama yaklaşımının temel varsayımlarını sıralayabileceksiniz.
Soru 43
Küçük taneli değişimler sık ortaya çıkan, küçük çaplı değişimler, iri taneli değişimler ise seyrek gözlenen ama büyük çaplı çevresel değişimlerdir.Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Seçenekler
A
Küçük taneli değişimler örgütler için önemli uyum sorunları yaratır
B
Küçük taneli değişimler, örgütleri, stratejileri ne olursa olsun, aynı şekilde etkiler
C
Yasalardaki değişiklikler küçük taneli değişimlere örnek oluşturur
D
İri taneli değişimler örgütler için önemli uyum sorunları doğurur
E
Örgütlerin iri taneli değişimleri atlatmaları olanaklı değildir
Açıklama:
Örgütsel ekolojinin diğer örgüt kuramlarından nasıl farklılaştığını açıklayabileceksiniz.
Soru 44
Ana Yapısal Özellikler değiştirilmesi güç yapısal özellikler, İkincil Yapısal Özellikler ise daha kolay değiştirilebilir, yani esnek yapısal özelliklerdir.Buna göre aşağıdaki seçeneklerden hangisinde ana yapısal özellikler doğru bir şekilde verilmiştir?
Seçenekler
A
Örgütlerin resmi amaçları ve işlevsel bölümlerinin sayısı
B
Örgütlerin temel teknolojileri ve pazarlama stratejileri
C
Örgütlerin hiyerarşik katmanlarının ve işlevsel bölümlerinin sayısı
D
Örgütlerin hiyerarşik katmanlarının ve işlevsel bölümlerinin büyüklükleri
E
Örgütlerin güç ilişkileri ve yöneticilerin emrinde kaç kişinin olduğu
Açıklama:
Örgütsel ekolojinin diğer örgüt kuramlarından nasıl farklılaştığını açıklayabileceksiniz.
Soru 45
Bir şirket, birimler arasındaki iş bölümünü düzenlemekte zorluklar yaşamaktadır. Bunun yanında henüz tedarikçiler ve müşteriler ile güvenli ilişkiler kurmakta başarılı olamamıştır. Dolayısıyla, girdi temininde, girdilerin ürüne dönüştürülmesinde ve ürünlerin pazarlanmasında sorunlar yaşamıştır. Bunun sonucu olarak da şirket kapanmıştır. Bu durum aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir?
Seçenekler
A
Yenilik sıkıntısı
B
Ergenlik sıkıntısı
C
Yaşlılık sıkıntısı
D
Yoğunluk sıkıntısı
E
Büyüklük sıkıntısı
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde demografik süreçlerin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 46
90'lı yıllardan beri atari oyunları üreten bir firma, değişen teknolojik gelişimlere ve bireylerin güncel oyun ihtiyaçlarına uyum sağlayamadığı için ürettiği ürünleri pazarlayamaz hale gelmiştir. Bunun sonucunda da kapanmak zorunda kalmıştır.Bu durum aşağıdakilerin hangisi ile açıklanabilir?
Seçenekler
A
Ergenlik sıkıntısı
B
Yenilik sıkıntısı
C
Yoğunluk sıkıntısı
D
Büyüklük sıkıntısı
E
Yaşlılık sıkıntısı
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde demografik süreçlerin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Yaşlandıkça çevreleriyle olan uyumlarını kaybetmelerinden kaynaklanan sıkıntıları.
Yaşlandıkça çevreleriyle olan uyumlarını kaybetmelerinden kaynaklanan sıkıntıları.
Soru 47
Bir örgüt topluluğunda, benzer örgüt biçimine sahip örgütlerin kurulma oranı düşük olduğu gibi, kapanma oranlarında da çok büyük değişiklikler görülmemektedir. Uzun bir zaman diliminde ise örgüt topluluğunun büyüklüğünde hissedilir bir değişime rastlanmamıştır.Buna göre bu örgüt topluluğuna ilişkin aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Seçenekler
A
Örgütsel yoğunluk hızla artmaktadır
B
Örgütsel yoğunluk zaman içinde azalmaktadır
C
Örgüt topluluğu taşıma kapasitesine ulaşılmıştır
D
Örgüt biçiminin kanıksanmışlık düzeyi düşüktür
E
Örgüt biçiminin bilişsel meşruiyeti yoktur
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde topluluk dinamiklerinin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 48
Bir örgüt topluluğunda, belirli bir örgüt biçimine sahip örgütlerde bilişsel meşruiyetin yavaşça arttığı görülmektedir. Bununla birlikte örgütler arasındaki rekabet de giderek artmaktadır. Kaynakların azlığı nedeniyle, bu rekabet örgütlere zarar vermektedir. Buna bağlı olarak örgüt kurulma oranları azalmakta ve kapanma oranları artmaktadır.Bu durumda aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Seçenekler
A
Örgütsel topluluğun ortaya çıkışı yenidir
B
Örgüt yoğunluğu yüksektir
C
Örgüt topluluğu taşıma kapasitesine ulaşmıştır
D
Örgüt biçiminin kanıksanmışlık düzeyi düşüktür
E
Örgüt biçimi önemli ölçüde bilinmemektedir
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde topluluk dinamiklerinin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 49
Örgütsel ekoloji kuramı çerçevesinde çevresel değişimlerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğru olur?
Seçenekler
A
Çevresel değişim kesim genişliği bakılmaksızın her örgütü aynı şekillerde etkiler
B
İstikrarlı çevrelerde genelci örgütler daha yüksek performans gösterirler
C
Özelci örgütler uzmanlaşamadığı için etkin kullanamadıkları kaynaklara sahiptirler
D
İstikrarlı çevre koşullarında özelci örgütlerin hayatta kalma olasılığı daha yüksektir
E
Özelci örgütler iri taneli çevresel değişimlerde daha yüksek performans göstrerirler
Açıklama:
Örgütsel ekolojinin diğer örgüt kuramlarından nasıl farklılaştığını açıklayabileceksiniz.
Soru 50
Bir ilçedeki süpermarketlerin sayısındaki artış, bakkalların kapanışını arttırmıştır.Bu durumu büyüklük bağımlılığı çerçevesinde değerlendirdiğimizde süpermarketler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Daha fazla kaynağa sahiptir
B
Ölçek ekonomisinden yararlanır
C
Çevreleri üzerinde daha fazla kontrole sahiptir
D
Çevreleri için daha vazgeçilmezdir
E
Kapanma olasılıkları daha yüksektir
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde demografik süreçlerin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 51
Örgütlerin resmi amaçları, güç ilişkileri, temel teknolojileri ve pazarlama stratejileri gibi değiştirilmesi güç yapısal özelliklerini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ana Yapısal Özellik
B
Yapısal Durağanlık
C
İkincil Yapısal Özellikler
D
İri Taneli Değişim
E
Küçük Taneli Değişim
Açıklama:
Örgüt topluluklarının kurumsal, siyasal ve ekonomik çevreleriyle olan ilişkilerini açıklayabileceksiniz.
Soru 52
Örgüt büyüklüğüyle örgütün kapanma oranı arasındaki ilişkiyi inceleyen ekolojik kuram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Büyüklük Bağımlılığı Kuramı
B
Yaş Bağımlılığı Kuramı
C
Ayıklama Kuramı
D
Uyum Kuramı
E
Stratejik Kuram
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde demografik süreçlerin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 53
Örgütlerin ana yapısal özelliklerinin bu örgütlerin ortaya çıktıkları dönemdeki toplumsal koşulların izlerini taşımasını ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Damgalama
B
Yapısal Durağanlık
C
Örgütsel Biçim
D
Ana Yapısal Özellik
E
İkincil Yapısal Özellik
Açıklama:
Örgüt topluluklarının kurumsal, siyasal ve ekonomik çevreleriyle olan ilişkilerini açıklayabileceksiniz.
Soru 54
Aşağıdakilerden hangisi sosyo-politik meşrulaşmayla ilgili değildir?
Seçenekler
A
Devlet tarafından kabul görmek
B
Çevredeki güçlü aktörler ile daha çok ilişki içinde olmak
C
Kaynak bölünmesi
D
Kaynakları daha kolay temin edebilmek
E
Yasallaşmak
Açıklama:
Örgüt topluluklarının kurumsal, siyasal ve ekonomik çevreleriyle olan ilişkilerini açıklayabileceksiniz.
Soru 55
Örgütlerin hiyerarşik katmanlarının ve işlevsel bölümlerinin sayısı ve büyüklükleri gibi daha kolay değiştirilebilir yapısal özelliklerini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İkincil Yapısal Özellik
B
Ana Yapısal Özellik
C
Damgalama
D
Örgütsel Biçim
E
Yapısal Durağanlık
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde demografik süreçlerin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 56
Örgütlerin ana yapısal özelliklerinin değiştirilmesinin güç olduğunu ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yapısal Durağanlık
B
Örgütsel Biçim
C
İri Taneli Değişim
D
İkincil Yapısal Özellik
E
Damgalama
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde topluluk dinamiklerinin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 57
Örgüt yaşıyla örgütün kapanma oranı arasındaki ilişkiyi inceleyen ekolojik kuram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yaş Bağımlılığı Kuramı
B
Büyüklük Bağımlılığı Kuramı
C
Uyum Kuramı
D
Ayıklama Kuramı
E
Rekabet Kuramı
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde demografik süreçlerin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 58
Bir biçime sahip örgütlerden en fazla kaç tanesinin var olabileceğine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Yoğunluk kapasitesi
B
Örgütsel yoğunluk
C
Kaldırma gücü
D
Yoğunluk bağımlılığı
E
Taşıma kapasitesi
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde topluluk dinamiklerinin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 59
Aşağıdakilerden hangisi ikincil yapısal özelliklerden biridir?
Seçenekler
A
Güç ilişkileri
B
Resmi amaçlar
C
Örgütteki yönetici sayısı
D
Temel teknoloji
E
Pazarlama stratejisi
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde topluluk dinamiklerinin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 60
Aşağıdakilerden hangisi örgütlerin ana yapısal özellikleri arasında yer almamaktadır?
Seçenekler
A
Güç ilişkileri
B
Örgütün resmi amaçları
C
Temel teknolojileri
D
Örgütlerin hiyerarşik katmanları
E
Pazarlama stratejileri
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde topluluk dinamiklerinin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 61
Kesim genişliğine göre örgütler nasıl sınıflandırılır?
Seçenekler
A
Rekabetçi-Uzman
B
Uzman-Özelci
C
Özelci-Genelci
D
Küçük-Büyük
E
Genç-Yaşlı
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde topluluk dinamiklerinin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 62
Kesim genişliği bol olan örgüte ne ad verilir?
Seçenekler
A
Genelci örgüt
B
Genel örgüt
C
Özelci örgüt
D
Özel örgüt
E
Uzman örgüt
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde topluluk dinamiklerinin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 63
Bir örgütsel biçimin giderek daha fazla aktör tarafından bilinir ve anlaşılır hale gelmesine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Yasallaşma
B
Sosyo-Politik Meşrulaşma
C
Bilişsel meşruiyet
D
Meşruluk kazanma
E
Bağımsızlık
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde topluluk dinamiklerinin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 64
Aşağıdakilerden hangisi örgütsel toplulukları etkilemez?
Seçenekler
A
Küçük taneli değişimler
B
Büyük taneli değişimler
C
Yasalar
D
Siyasi dönüşümler
E
Ekonomik krizler
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde topluluk dinamiklerinin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 65
Aşağıdaki hangisi bir örgütsel biçimin bilişsel meşruiyete sahip olması nedeniyle sağladığı bir avantajdır?
Seçenekler
A
Ölçek ekonomisi
B
Bilinir olan biçimin yenileri için hazır model işlevini görmesi
C
Devlet tarafından kabul görmeyi garantilemesi
D
Bir biçime sahip örgütler arasında rekabeti arttırması
E
Meşrulaşan örgütsel biçimin yerel düzeyde sınırlı kalması
Açıklama:
Örgütsel ekolojinin diğer örgüt kuramlarından nasıl farklılaştığını açıklayabileceksiniz.
Soru 66
Kaynak bölünmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?
Seçenekler
A
Ölçek ekonomisi kaynak bölünmesine yol açabilir.
B
Kaynak bölünmesi, rekabet nedeniyle örgüt topluluğundaki bütün örgütlerin kullanabileceği kaynakların azalmasıdır.
C
Kaynak bölünmesi yaşanan örgüt topluluklarında, sayıları giderek azalan çok büyük örgütler egemendir.
D
Kaynak bölünmesi yaşanan örgüt topluluklarında, çok büyüklerin ilgi göstermediği kaynaklardan beslenebilecek küçük ve özelci örgütlerin kurulma oranı artmaktadır.
E
Kaynak bölünmesi yaşanan örgüt topluluklarında, bazı küçük ve uzmanlaşmış örgütler kendilerini bilerek kitlesel üretim yapan örgütlerden ayrıştırırlar.
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde topluluk dinamiklerinin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 67
Aşağıdakilerden hangisi örgüt kurulma ve kapanma oranını etkileyen topluluk içi ve topluluklar arası dinamiklerden değildir?
Seçenekler
A
Yoğunluk bağımlılığı
B
Kesim genişliği
C
Yapısal durağanlık
D
Taşıma kapasitesi
E
Kaynak bölünmesi
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde topluluk dinamiklerinin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 68
Aşağıdakilerden hangisi örgütsel ekoloji kuramı ile uyum yaklaşımını benimseyen diğer örgüt kuramları arasındaki farklardan değildir?
Seçenekler
A
Yapısal durağanlık varsayımını benimsemesi
B
Yöneticilere daha az önem atfetmesi
C
Mevcut örgütlerin çoğunda değişim girişimlerinin yürürlüğe konulamayacağını öne sürmesi
D
Yürürlüğe konulan değişim girişimlerinin pek azının başarılı olacağını iddia etmesi
E
Çevrenin değişken olduğu fikrini kabul etmesi
Açıklama:
Örgütsel ekolojinin diğer örgüt kuramlarından nasıl farklılaştığını açıklayabileceksiniz.
Soru 69
Aşağıdakilerden hangisi örgütsel ekoloji kuramıyla ilgili demografik süreçlerden ya da değişkenlerden değildir?
Seçenekler
A
Yenilik sıkıntısı
B
Yaşlılık sıkıntısı
C
Ergenlik sıkıntısı
D
Büyüklük bağımlılığı
E
Kanıksanmışlık
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde demografik süreçlerin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Soru 70
Uyum yaklaşımı doğru olsaydı aşağıdakilerden hangisi gerçekleşirdi?
Seçenekler
A
Çok sayıda yaşlı örgüt olurdu.
B
Çok sayıda yeni örgüt olurdu.
C
Örgütler hızla kapanırdı.
D
Örgütler hızla açılılırdı.
E
Örgütler yok olurdu.
Açıklama:
Ayıklama yaklaşımının temel varsayımlarını sıralayabileceksiniz.
Uyum yaklaşımının en önemli eksikliklerinden biri, örgütlerin neden pek azının uzun süre yaşayabildiğini açıklayamamasıdır. Eğer örgütler değişen çevresel koşullara uyum sağlayabiliyorsa etrafımızda çok uzun süredir hayatta olan pek çok örgütün olması gerekirdi. Oysa mevcut örgütlerin çok büyük bir kısmı çok gençtir. Bu genç örgütlere kıyasla uzak geçmişte kurulmuş olup da günümüze kadar yaşamayı başarmış çok az örgüt vardır. Öyleyse doğru yanıt (A) dır.
Uyum yaklaşımının en önemli eksikliklerinden biri, örgütlerin neden pek azının uzun süre yaşayabildiğini açıklayamamasıdır. Eğer örgütler değişen çevresel koşullara uyum sağlayabiliyorsa etrafımızda çok uzun süredir hayatta olan pek çok örgütün olması gerekirdi. Oysa mevcut örgütlerin çok büyük bir kısmı çok gençtir. Bu genç örgütlere kıyasla uzak geçmişte kurulmuş olup da günümüze kadar yaşamayı başarmış çok az örgüt vardır. Öyleyse doğru yanıt (A) dır.
Soru 71
Dondurma talebinin hafta sonları ve öğle saatlerinde fazla olması aşağıdakilerden hangisine örnektir?
Seçenekler
A
İri taneli değişim
B
Küçük taneli değişim
C
İri taneli ve küçük taneli değişim
D
Ayıklama
E
Uyum
Açıklama:
Örgütsel ekolojinin diğer örgüt kuramlarından nasıl farklılaştığını açıklayabileceksiniz.
Ayıklama yaklaşımına dayanan örgütsel ekoloji kuramında anlatılan çevresel değişimlerden küçük taneli değişim, sık ortaya çıkan, küçük çaplı değişimlerdir. Bir şirketin ürünlerine olan talepte gözlenen farklılaşma küçük taneli değişime bir örnek olabilir. Örneğin, her şirket ürünlerine olan talebin aşağı yukarı her gün farklılaştığını gözleyebilir.
Ayıklama yaklaşımına dayanan örgütsel ekoloji kuramında anlatılan çevresel değişimlerden küçük taneli değişim, sık ortaya çıkan, küçük çaplı değişimlerdir. Bir şirketin ürünlerine olan talepte gözlenen farklılaşma küçük taneli değişime bir örnek olabilir. Örneğin, her şirket ürünlerine olan talebin aşağı yukarı her gün farklılaştığını gözleyebilir.
Soru 72
Aşağıdakilerden hangisi iri taneli çevresel değişime örnek olabilir?
Seçenekler
A
Günlük satışlardaki iniş çıkışlar
B
Talebin azalması
C
Talebin artması
D
Rekabetin artması
E
Örgütün faaliyet alanını etkileyen yasalardaki değişimler
Açıklama:
Örgütsel ekolojinin diğer örgüt kuramlarından nasıl farklılaştığını açıklayabileceksiniz.
Ayıklama yaklaşımına dayanan örgütsel ekoloji kuramında anlatılan çevresel değişimlerden iri taneli değişim, seyrek gözlenen ama büyük çaplı çevresel değişim demektir. İri taneli değişime bir örnek, bir şirketin faaliyet alanını doğrudan etkileyen yasalardaki değişimlerdir.
Ayıklama yaklaşımına dayanan örgütsel ekoloji kuramında anlatılan çevresel değişimlerden iri taneli değişim, seyrek gözlenen ama büyük çaplı çevresel değişim demektir. İri taneli değişime bir örnek, bir şirketin faaliyet alanını doğrudan etkileyen yasalardaki değişimlerdir.
Soru 73
Aşağıdakilerden hangisi ikincil yapısal özellik değildir?
Seçenekler
A
TEMA’ nın hiyerarşik katmanlarının değişmesi
B
TEMA’ nın çalışan sayısının değişmesi
C
TEMA’ nın yeşillendirme amacından vazgeçememesi
D
TEMA’ nın işlevsel bölümlerinin sayısı
E
TEMA’ nın işlevsel bölümlerinin büyüklüğü
Açıklama:
Örgütsel ekolojinin diğer örgüt kuramlarından nasıl farklılaştığını açıklayabileceksiniz.
Örgütsel ekoloji kuramı ikincil yapısal özelliklerin kolay, ana yapısal özelliklerin ise zor değişeceğini ve bu nedenle ayıklama sürecini çevresel değişimle birlikte ana yapısal özelliklerin belirleyeceğini öne sürmektedir. Örgütlerin resmi amaçları, güç ilişkileri, temel teknolojileri ve pazarlama stratejileri gibi değiştirilmesi güç özellikler, onların değiştirilmesi güç yapısal özelliklerini oluşturmaktadır. Şıklar arasında (C) şıkkı, örgütün amaçlarına işaret ettiğinden, değişmesi daha olası, dolayısıyla da esnek, ikincil yapısal özellik olamaz. Ana yapısal özelliktir.
Örgütsel ekoloji kuramı ikincil yapısal özelliklerin kolay, ana yapısal özelliklerin ise zor değişeceğini ve bu nedenle ayıklama sürecini çevresel değişimle birlikte ana yapısal özelliklerin belirleyeceğini öne sürmektedir. Örgütlerin resmi amaçları, güç ilişkileri, temel teknolojileri ve pazarlama stratejileri gibi değiştirilmesi güç özellikler, onların değiştirilmesi güç yapısal özelliklerini oluşturmaktadır. Şıklar arasında (C) şıkkı, örgütün amaçlarına işaret ettiğinden, değişmesi daha olası, dolayısıyla da esnek, ikincil yapısal özellik olamaz. Ana yapısal özelliktir.
Soru 74
Ana özelliklerde değişime girişmek örgütler için potansiyel olarak yıkıcıdır çünkü bu durum:
Seçenekler
A
Yaşlı örgüt sayısını artırır
B
Genç örgüt sayısını artırır
C
Eski yöntemlerin devamlılığını gerektirir
D
Değerli kaynak tüketimini gerektirir
E
Kısıtlı bir zamanda gerçekleştirilir
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde demografik süreçlerin etkilerini betimleyebileceksiniz.
(A) şıkkı 'Yaşlı örgüt sayısını artırır' demekte ancak bu durum tam tersine kapanma olasılığını artırır; (B) şıkkı 'Genç örgüt sayısını artırır' demekte ki bunun verilen durumla hiç bir ilgisi yoktur; (C) şıkkı 'Eski yöntemlerin devamlılığını gerektirir' demekte ancak bu durum devamlılığı değil değişimi gerektirir; (E) şıkkı 'Kısıtlı bir zamanda gerçekleştirilir' demekte ancak bu durum çok zaman alır. Öyleyse doğru yanıt (D) şıkkıdır.
(A) şıkkı 'Yaşlı örgüt sayısını artırır' demekte ancak bu durum tam tersine kapanma olasılığını artırır; (B) şıkkı 'Genç örgüt sayısını artırır' demekte ki bunun verilen durumla hiç bir ilgisi yoktur; (C) şıkkı 'Eski yöntemlerin devamlılığını gerektirir' demekte ancak bu durum devamlılığı değil değişimi gerektirir; (E) şıkkı 'Kısıtlı bir zamanda gerçekleştirilir' demekte ancak bu durum çok zaman alır. Öyleyse doğru yanıt (D) şıkkıdır.
Soru 75
Türkiye’de sendikalar 1947 yılında yasallaşmıştır. O yıl yürürlüğe konan ilgili yasa sendikaların hangi amaçlara hizmet edebileceklerini, nasıl yönetilmeleri gerektiğini, işçi (veya işveren) haklarını hangi yollardan koruyacaklarını ve hangi yöntemlerle işçi (veya işveren) örgütleyebileceklerini belirlemiştir. Sendikalarla ilgili bir sonraki yasal düzenleme yapılıncaya kadar kurulan sendikalar, ana yapısal özelliklerinde bu kanunun gerekliliklerini sergilemiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
Seçenekler
A
Damgalama
B
Örgütsel biçim
C
Örgütsel topluluk
D
Örgütsel ekoloji
E
Yapısal durağanlık
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde demografik süreçlerin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Damgalama, örgütlerin ana yapısal özelliklerinin bu örgütlerin ortaya çıktıkları dönemdeki toplumsal koşulların izlerini taşımasıdır. Bu durum verilen örneği en iyi açıklayan seçenektir.
Damgalama, örgütlerin ana yapısal özelliklerinin bu örgütlerin ortaya çıktıkları dönemdeki toplumsal koşulların izlerini taşımasıdır. Bu durum verilen örneği en iyi açıklayan seçenektir.
Soru 76
Bir örgüt topluluğu büyüdükçe kendisininkine rakip biçimleri benimseyen örgütlerin hayatta kalmalarını güçleştirici hatta ortadan kaldırılmalarını sağlayacak tedbirleri daha etkin bir biçimde alır. Bu nedenle yoğunluktaki artış aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
rakip biçimleri benimseyen örgütlerin kurulma olasılığını azaltır.
B
rakip biçimleri benimseyen örgütlerin kapanma olasılıklarını azaltır.
C
rakip örgütlere devlet desteği sağlanmasına yol açar.
D
rakip örgütlere kaynak yaratılmasına yol açar.
E
rakip örgütlerin gelişmesine olanak sağlar.
Açıklama:
Örgütsel ekolojinin diğer örgüt kuramlarından nasıl farklılaştığını açıklayabileceksiniz.
Bir örgüt topluluğu büyüdükçe kendisininkine rakip biçimleri benimseyen örgütlerin hayatta kalmalarını güçleştirici hatta ortadan kaldırılmalarını sağlayacak tedbirleri daha etkin bir biçimde alır. Örneğin, bu örgütleri açıkça eleştirir, onlara kaynak verilmemesini ister veya devletten söz konusu örgüt biçiminin yasaklanmasını isteyebilir. O nedenle, bir örgüt topluluğunun yoğunluğundaki artış onunkine rakip biçimleri benimseyen örgütlerin kurulma olasılığını azaltır, kapanma olasılıklarını ise artırır.
Bir örgüt topluluğu büyüdükçe kendisininkine rakip biçimleri benimseyen örgütlerin hayatta kalmalarını güçleştirici hatta ortadan kaldırılmalarını sağlayacak tedbirleri daha etkin bir biçimde alır. Örneğin, bu örgütleri açıkça eleştirir, onlara kaynak verilmemesini ister veya devletten söz konusu örgüt biçiminin yasaklanmasını isteyebilir. O nedenle, bir örgüt topluluğunun yoğunluğundaki artış onunkine rakip biçimleri benimseyen örgütlerin kurulma olasılığını azaltır, kapanma olasılıklarını ise artırır.
Soru 77
Aşağıdakilerden hangisi küçük taneli çevresel değişimin gerçekleştiği durumlarda da üstün performans gösterirler?
Seçenekler
A
Genelci örgütler
B
Özelci örgütler
C
Uzmanlaşmamış örgütler
D
Birden fazla becerisi olan örgütler
E
Çeşitlenmiş becerisi olan örgütler
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde topluluk dinamiklerinin etkilerini betimleyebileceksiniz.
(C), (D) ve (E) şıkları da zaten genelci örgütlere örnektir. Dolayısıyla, farklı olan şık (B) şıkkıdır.
(C), (D) ve (E) şıkları da zaten genelci örgütlere örnektir. Dolayısıyla, farklı olan şık (B) şıkkıdır.
Soru 78
Müşteri taleplerine hızlı yanıt vermeye yatırım yapan örgütler aşağıdakilerden hangisini yaparlar?
Seçenekler
A
Ürün farklılaştırmak
B
Büyük ölçekli üretim yapmak
C
Düşük fiyata pazara sürmek
D
Birim maliyeti düşürmek
E
Ölçek ekonomisine dayalı rekabete girmek
Açıklama:
Örgüt topluluklarının evriminde demografik süreçlerin etkilerini betimleyebileceksiniz.
Bir örgüt topluluğunu oluşturan örgütler genellikle birbirleriyle kaynaklar için rekabet ederler. Bu rekabet çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir. Örneğin bazen örgütler kendi ürünlerini diğerlerinin ürünlerinden farklılaştırmaya çalışırlar. Bazen de ürünlerini farklılaştırmak yerine onlardan daha fazla üretip daha ucuza satma yolunu seçerler. İlk stratejiyi seçen örgütler yenilik ve müşteri taleplerine hızlı yanıt vermeye yatırım yaparken ikincisini seçenler birim maliyeti düşürmek için yatırım yaparlar.
Bir örgüt topluluğunu oluşturan örgütler genellikle birbirleriyle kaynaklar için rekabet ederler. Bu rekabet çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir. Örneğin bazen örgütler kendi ürünlerini diğerlerinin ürünlerinden farklılaştırmaya çalışırlar. Bazen de ürünlerini farklılaştırmak yerine onlardan daha fazla üretip daha ucuza satma yolunu seçerler. İlk stratejiyi seçen örgütler yenilik ve müşteri taleplerine hızlı yanıt vermeye yatırım yaparken ikincisini seçenler birim maliyeti düşürmek için yatırım yaparlar.
Soru 79
Aşağıdakilerden hangisi topluluk dinamikleriyle ilişkili değildir?
Seçenekler
A
Kaynak bölünmesi
B
Topluluk içi süreçler
C
Yoğunluk bağımlılığı
D
Kesim genişliği
E
Sınırlı rasyonellik
Açıklama:
Örgütsel ekolojinin diğer örgüt kuramlarından nasıl farklılaştığını açıklayabileceksiniz.
Sınırlı rasyonellik, örgütsel aktörlerin sınırlı miktarda bilgiyle karar almak zorunda olmasını ifade eder. Dolayısıyla, örgütsel dinamikler değil, doğrudan örgütsel aktörlerle ilişkilidir.
Sınırlı rasyonellik, örgütsel aktörlerin sınırlı miktarda bilgiyle karar almak zorunda olmasını ifade eder. Dolayısıyla, örgütsel dinamikler değil, doğrudan örgütsel aktörlerle ilişkilidir.
Soru 80
Örgütlerin çevrelerindeki büyük çaplı değişimlerin gerekli kıldığı yapısal değişiklikleri gerçekleştiremeyeceklerini ve bu nedenle çevrede değişim meydana geldiğinde var olan örgütlerin önemli bir kısmının kapanacağını öne süren yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Uyum Yaklaşımı
B
Entropi Yaklaşımı
C
Sosyal Seleksiyon Yaklaşımı
D
Ayıklama Yaklaşımı
E
Ayrışma Yaklaşımı
Açıklama:
Öğrencilerin Ayıklama Yaklaşımı hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Ayıklama Yaklaşımı: Örgütlerin çevrelerindeki büyük çaplı değişimlerin gerekli kıldığı yapısal değişiklikleri gerçekleştiremeyeceklerini ve bu nedenle çevrede değişim meydana geldiğinde var olan örgütlerin önemli bir kısmının kapanacağını öne süren yaklaşım.
Ayıklama Yaklaşımı: Örgütlerin çevrelerindeki büyük çaplı değişimlerin gerekli kıldığı yapısal değişiklikleri gerçekleştiremeyeceklerini ve bu nedenle çevrede değişim meydana geldiğinde var olan örgütlerin önemli bir kısmının kapanacağını öne süren yaklaşım.
Soru 81
Aşağıdakilerden hangisi seyrek gözlenen ancak büyük çaplı çevresel değişimleri ifade eder?
Seçenekler
A
Küçük Taneli Değişim
B
Seyrek Taneli Değişim
C
İri Taneli Değişim
D
Dev Taneli Değişim
E
Maksimum Taneli Değişim
Açıklama:
Öğrencilerin örgütler ve çevre boyutundaki değişimleri öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
İri Taneli Değişim: Seyrek gözlenen ancak büyük çaplı çevresel değişimlerdir.
İri Taneli Değişim: Seyrek gözlenen ancak büyük çaplı çevresel değişimlerdir.
Soru 82
Aşağıdakilerden hangisi örgütlerin ana yapısal özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Resmi amaçlar
B
Yönetsel Stratejiler
C
Güç ilişkileri
D
Temel teknolojiler
E
Pazarlama stratejileri
Açıklama:
Öğrencilerin örgütlerin ana yapısal özelliklerini öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Ana Yapısal Özellik: Örgütlerin resmi amaçları, güç ilişkileri, temel teknolojileri ve pazarlama stratejileri gibi değiştirilmesi güç yapısal özellikleridir.
Ana Yapısal Özellik: Örgütlerin resmi amaçları, güç ilişkileri, temel teknolojileri ve pazarlama stratejileri gibi değiştirilmesi güç yapısal özellikleridir.
Soru 83
Aşağıdakilerden hangisi örgütlerin ikincil yapısal özelliklerinden biridir?
Seçenekler
A
İşlevsel bölümlerin sayısı
B
Resmi amaçlar
C
Güç ilişkileri
D
Temel teknolojiler
E
Pazarlama stratejileri
Açıklama:
Öğrencilerin örgütlerin ikincil yapısal özelliklerini öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
İkincil yapısal özellikler: Örgütün hiyerarşik yapısında kaç katmanın olduğu, yöneticilerin emrinde kaç kişinin olduğu, işlevsel bölümlerin sayısı ve büyüklükleri gibi özelliklerdir.
İkincil yapısal özellikler: Örgütün hiyerarşik yapısında kaç katmanın olduğu, yöneticilerin emrinde kaç kişinin olduğu, işlevsel bölümlerin sayısı ve büyüklükleri gibi özelliklerdir.
Soru 84
1. Uyum yaklaşımına göre örgütler çevrelerindeki “iri taneli değişimi” ana yapısal özelliklerinde değişim yaparak ve bu süreci başarıyla atlatarak yıkıcı bir potansiyel taşıyan bu çevresel değişimi atlatma ihtimalleri oldukça düşüktür bu iddianın açıklaması nedir?
Seçenekler
A
a) Kurama göre örgütleri büyük risklere sokan durumlar çalışanlar arasında huzursuzluk yaratır.
B
b) Kurama göre resmi amaçlar ve güç ilişkileri değiştiği için yeni duruma uyum da gereklidir.
C
c) Kurama göre değişim sürecini hayatta kalarak atlatabilmek ancak sektör dışındaki durumlarda vardır.
D
d) Kurama göre etrafımızda var olan çok az sayıdaki yaşlı örgüt bu olasılığın çok düşük olduğunu göstermektedir.
E
e) Kurama göre hem örgütler hem de çalışanlar değişimi sevmezler onların bu huyu kapanmalarına sebep olur.
Açıklama:
ÇEVRESEL DEĞİŞİM
İkinci tür çevresel değişim ise iri taneli değişimdir. İri taneli değişim seyrek
gözlenen ama büyük çaplı çevresel değişim demektir. İri taneli değişime bir
örnek, bir şirketin faaliyet alanını doğrudan etkileyen yasalardaki değişimlerdir.
Yasalar pek sık değişmezler ancak değiştiklerinde şirketler üzerinde büyük etkiler
yaratabilirler. İri taneli değişim her türden örgüt için önemli uyum sorunları
doğurur ve pek çok örgütün kapanmasına neden olur. Ancak bazı stratejileri
benimsemiş örgütlerin bu türden değişimi başarıyla atlatmaları diğerlerine
kıyasla daha olası olabilir. Bu konuya da ileride değinilecektir.
İkinci tür çevresel değişim ise iri taneli değişimdir. İri taneli değişim seyrek
gözlenen ama büyük çaplı çevresel değişim demektir. İri taneli değişime bir
örnek, bir şirketin faaliyet alanını doğrudan etkileyen yasalardaki değişimlerdir.
Yasalar pek sık değişmezler ancak değiştiklerinde şirketler üzerinde büyük etkiler
yaratabilirler. İri taneli değişim her türden örgüt için önemli uyum sorunları
doğurur ve pek çok örgütün kapanmasına neden olur. Ancak bazı stratejileri
benimsemiş örgütlerin bu türden değişimi başarıyla atlatmaları diğerlerine
kıyasla daha olası olabilir. Bu konuya da ileride değinilecektir.
Soru 85
2. Uyum yaklaşımına göre örgütlerde “ikincil yapısal özellikler” vardır bunlar ana yapısal özelliklerden farklı olarak kurama göre işlevsek bölümlerin sayısı ve büyüklükleri gibi özelliklerdir ikincil yapısal özellikler neden değiştirilmesi daha kolaydır?
Seçenekler
A
a) Değişim süreci nadir ve çok zorlu bir durum olduğu için
B
b) Hiyerarşik yapıyı belirleyen ve etkileyen bir durum olduğu için
C
c) Uyumla ilgili sorunları olan bölümler ve çalışanlar kolaylıkla tespit edilebildiği için
D
d) Ayıklama süreci olduğu için ve uzun sürdüğü için
E
e) Daha az dirençle karşılaştığı için
Açıklama:
YAPISAL DURAĞANLIK
Örgütlerin ikincil yapısal özellikleri de mevcuttur. Bunlar,
örgütün hiyerarşik yapısında kaç katmanın olduğu, yöneticilerin emrinde kaç
kişinin olduğu, işlevsel bölümlerin sayısı ve büyüklükleri gibi özelliklerdir. İkincil
yapısal özellikler değiştirilmesi daha az dirençle karşılaşan ve bu nedenle çevresel
değişimle birlikte değişmesi daha olası, dolayısıyla esnek, yapısal özelliklerdir.
Örgütsel ekoloji kuramı ikincil yapısal özelliklerin kolay, ana yapısal özelliklerin
ise zor değişeceğini ve bu nedenle ayıklama sürecini çevresel değişimle birlikte
ana yapısal özelliklerin belirleyeceğini öne sürmektedir.
Örgütlerin ikincil yapısal özellikleri de mevcuttur. Bunlar,
örgütün hiyerarşik yapısında kaç katmanın olduğu, yöneticilerin emrinde kaç
kişinin olduğu, işlevsel bölümlerin sayısı ve büyüklükleri gibi özelliklerdir. İkincil
yapısal özellikler değiştirilmesi daha az dirençle karşılaşan ve bu nedenle çevresel
değişimle birlikte değişmesi daha olası, dolayısıyla esnek, yapısal özelliklerdir.
Örgütsel ekoloji kuramı ikincil yapısal özelliklerin kolay, ana yapısal özelliklerin
ise zor değişeceğini ve bu nedenle ayıklama sürecini çevresel değişimle birlikte
ana yapısal özelliklerin belirleyeceğini öne sürmektedir.
Soru 86
3. Örgütsel ekoloji kuramına göre örgütlerin ana yapısal özelliklerini oluşturan resmi amaçları, güç ilişkileri, temel teknolojileri ve pazarlama stratejileri onların ortaya çıktıkları dönemdeki toplumsal koşulların izlerini üzerinde taşır buna “damgalama” denir Türkiye’de ana yapısal özellikleri çevredeki en güçlü etmen damgalama yapmıştır bu etmen nedir?
Seçenekler
A
a) Yasal düzenlemeler
B
b) Örgütsel biçimler
C
c) Toplumsal koşullar
D
d) Çevresel faktörler
E
e) Belirli dönemler
Açıklama:
ÖRGÜTSEL TOPLULUKLAR
Örgütlerin ana yapısal özelliklerini oluşturan resmî amaçları, güç ilişkileri,
temel teknolojileri ve pazarlama stratejileri onların ortaya çıktıkları dönemdeki
toplumsal koşulların izlerini üzerinde taşır. Buna damgalama denir. Örneğin,
Türkiye’de sendikalar 1947 yılında yasallaşmıştır. O yıl yürürlüğe konan ilgili
yasa sendikaların hangi amaçlara hizmet edebileceklerini, nasıl yönetilmeleri
gerektiğini, işçi (veya işveren) haklarını hangi yollardan koruyacaklarını ve hangi
yöntemlerle işçi (veya işveren) örgütleyebileceklerini belirlemiştir. Sendikalarla
ilgili bir sonraki yasal düzenleme yapılıncaya kadar kurulan sendikalar, ana
yapısal özelliklerinde bu kanunun gerekliliklerini sergilemiştir. Yani onların ana
yapısal özellikleri o zaman çevrelerindeki en güçlü etmen olan yasal düzenlemeler
tarafından damgalanmıştır.
Örgütlerin ana yapısal özelliklerini oluşturan resmî amaçları, güç ilişkileri,
temel teknolojileri ve pazarlama stratejileri onların ortaya çıktıkları dönemdeki
toplumsal koşulların izlerini üzerinde taşır. Buna damgalama denir. Örneğin,
Türkiye’de sendikalar 1947 yılında yasallaşmıştır. O yıl yürürlüğe konan ilgili
yasa sendikaların hangi amaçlara hizmet edebileceklerini, nasıl yönetilmeleri
gerektiğini, işçi (veya işveren) haklarını hangi yollardan koruyacaklarını ve hangi
yöntemlerle işçi (veya işveren) örgütleyebileceklerini belirlemiştir. Sendikalarla
ilgili bir sonraki yasal düzenleme yapılıncaya kadar kurulan sendikalar, ana
yapısal özelliklerinde bu kanunun gerekliliklerini sergilemiştir. Yani onların ana
yapısal özellikleri o zaman çevrelerindeki en güçlü etmen olan yasal düzenlemeler
tarafından damgalanmıştır.
Soru 87
4. Aynı toplumsal koşulların izlerini taşıyan örgütler “damgalama” ile benzer yapısal özellikler gösterirler çok sayıda örgüt tarafından yeterince uzun bir zaman diliminde paylaşılan ana yapısal özellikler vardır bu özelliklerle bu durum oluştuğunda Örgütsel ekoloji kuramına göre hangi kavram ortaya çıkar?
Seçenekler
A
a) İkinci yapısal özellikler
B
b) Örgütsel biçim
C
c) Dönemsel toplumsal koşullar
D
d) Örgütsel yapı durumları
E
e) Örgütün güç ilişkileri
Açıklama:
ÖRGÜTSEL TOPLULUKLAR
Aynı toplumsal koşulların izlerini taşıyan örgütler bu nedenle benzer yapısal
özellikler gösterirler. Çok sayıda örgüt tarafından yeterine uzun bir zaman dilimi
boyunca paylaşılan ana yapısal özellikler örgütsel biçimi oluşturur. Dolayısıyla,
örgütsel biçimler belirli dönemlerin toplumsal koşullarını yansıtırlar.
Aynı toplumsal koşulların izlerini taşıyan örgütler bu nedenle benzer yapısal
özellikler gösterirler. Çok sayıda örgüt tarafından yeterine uzun bir zaman dilimi
boyunca paylaşılan ana yapısal özellikler örgütsel biçimi oluşturur. Dolayısıyla,
örgütsel biçimler belirli dönemlerin toplumsal koşullarını yansıtırlar.
Soru 88
5. Örgütsel ekoloji kuramına göre örgütsel biçimler belirli dönemlerin toplumsal koşullarını yansıtır belirli bir coğrafi-siyasi bölgede belirli bir zaman diliminde aynı örgütsel biçime sahip olan örgütlerde Uyum yaklaşımına göre hangi kavram ile ifade edilir?
Seçenekler
A
a) Örgütsel ilişkiler
B
b) Örgütsel yapılanmalar
C
c) Örgütsel topluluklar
D
d) Örgütün gerçekçi yapıları
E
e) Örgütün genel amaç hiyerarşisi
Açıklama:
Örgütsel topluluklar, örgütsel ekoloji kuramında özel bir öneme sahiptir. İlk
olarak topluluklar ana özellikleri birbirine benzer örgütlerden meydana geldiği
için onların üyeleri çevresel değişimden benzer şekilde etkilenirler. Ayrıca bir
türden çevresel değişime bir örgüt topluluğunun üyelerinin vereceği tepkiyle bir
başkasının üyelerinin vereceği tepki çok farklı olabilir. Örneğin, faiz oranlarındaki
artış bankaların kazançlarını olumlu yönde etkilerken inşaat firmalarının hayatta
kalmalarını güçleştirebilir. O yüzden, örgütlerin çevreleriyle olan ilişkilerini
incelerken onları toplulukların üyeleri olarak ele almak ve hatta örgütsel
toplulukların çevreleriyle olan ilişkilerine odaklanmak anlamlı olabilir. Örgütsel
ekoloji bu nedenle çevresel değişimle birlikte örgüt kurulma ve kapanma oranlarının
nasıl değiştiğini ve mevcut örgütsel toplulukların nasıl değiştiklerini inceler.
olarak topluluklar ana özellikleri birbirine benzer örgütlerden meydana geldiği
için onların üyeleri çevresel değişimden benzer şekilde etkilenirler. Ayrıca bir
türden çevresel değişime bir örgüt topluluğunun üyelerinin vereceği tepkiyle bir
başkasının üyelerinin vereceği tepki çok farklı olabilir. Örneğin, faiz oranlarındaki
artış bankaların kazançlarını olumlu yönde etkilerken inşaat firmalarının hayatta
kalmalarını güçleştirebilir. O yüzden, örgütlerin çevreleriyle olan ilişkilerini
incelerken onları toplulukların üyeleri olarak ele almak ve hatta örgütsel
toplulukların çevreleriyle olan ilişkilerine odaklanmak anlamlı olabilir. Örgütsel
ekoloji bu nedenle çevresel değişimle birlikte örgüt kurulma ve kapanma oranlarının
nasıl değiştiğini ve mevcut örgütsel toplulukların nasıl değiştiklerini inceler.
Soru 89
“Örgütsel topluluklar” Örgütsel ekoloji kuramında özel bir öneme sahiptir. Aşağıdakilerden hangisi örgütsel toplulukların özelliklerinden birisi değildir?
Seçenekler
A
Örgütsel topluluklar ilk olarak ana özellikleri birbirine benzer örgütlerden meydana geldiği için onların üyeleri çevresel değişimden benzer şekilde etkilenirler.
B
Örgütsel topluluklar bir türden çevresel değişime bir örgüt topluluğunun üyelerinin vereceği tepkiyle bir başka üyenin vereceği tepki çok farklı olabilir.
C
Örgütlerin çevreleriyle olan ilişkileri incelenirken onların toplulukların üyeleri olarak ele almak ve hatta örgütsel toplulukların çevreleriyle olan ilişkilerine odaklanmak anlamlı olabilir.
D
Örgütsel topluluklar üyelerinin sayısı arttığında ve bu sayı ile birlikte üyeler için yeni durumlar oluşmaya başladığında çevresel değişim başlamış olur.
E
Çevresel değişimle birlikte örgüt kurulma ve kapanma oranlarının nasıl değiştiğini ve mevcut örgütsel toplulukların nasıl değiştiği incelenmelidir.
Açıklama:
ÖRGÜTSEL TOPLULUKLAR
İkinci olarak, örgüt toplulukları ortaya çıktıktan sonra kendi içlerinde bazı
dinamikler, yani değişim yaratan güçler ve süreçler doğururlar. Bunların en
önemlilerinden biri aşağıda daha detaylı olarak incelenen rekabettir. Bir topluluğun
üyeleri benzer ana yapısal özelliklere sahip oldukları için benzer kaynaklara
bağımlıdır. Topluluğun büyümesi, yani üyelerinin sayısının artması, üyeleri için
kaynak teminini güçleştirebilir, yani topluluk üyeleri arasında kaynaklar için
rekabet artabilir. Rekabetin yoğunluğundaki artış topluluğa yeni üyelerin katılma
olasılığını veya mevcut üyelerin hayatta kalma olasılığını etkileyebilir. Dolayısıyla
bir örgütsel topluluğun evrimini dışsal koşullar kadar onun içsel dinamikleri de
etkileyebilir.
İkinci olarak, örgüt toplulukları ortaya çıktıktan sonra kendi içlerinde bazı
dinamikler, yani değişim yaratan güçler ve süreçler doğururlar. Bunların en
önemlilerinden biri aşağıda daha detaylı olarak incelenen rekabettir. Bir topluluğun
üyeleri benzer ana yapısal özelliklere sahip oldukları için benzer kaynaklara
bağımlıdır. Topluluğun büyümesi, yani üyelerinin sayısının artması, üyeleri için
kaynak teminini güçleştirebilir, yani topluluk üyeleri arasında kaynaklar için
rekabet artabilir. Rekabetin yoğunluğundaki artış topluluğa yeni üyelerin katılma
olasılığını veya mevcut üyelerin hayatta kalma olasılığını etkileyebilir. Dolayısıyla
bir örgütsel topluluğun evrimini dışsal koşullar kadar onun içsel dinamikleri de
etkileyebilir.
Soru 90
7. Örgütleri bir topluluğun üyesi olarak düşünmek onların bazı özelliklerinin hayatta kalma olasılıklarıyla ilişkisini incelemede kolaylık sağlar bir örgütün büyüklüğü ile onun hayatta kalma olasılığını nasıl etkilediğini öğrenmek bu ilişkiye örnek olarak verilebilir Örgütsel ekoloji kuramı bu biçimde pek çok ilişki kurarak cevaplarını vermiştir aşağıdakilerden hangisi bu ilişkilerden birisi değildir?
Seçenekler
A
a) Örgütsel özelliklerle örgütlerin hayatta kalma olasılığı arasındaki ilişki
B
b) Örgüt toplulukların üyesi olmayı düşünen örgütlerin kaynak teminindeki güçlüklerdeki ilişki
C
c) Topluluk dinamikleriyle örgüt kurulma ve kapanma oranları arasındaki ilişki
D
d) Dışsal çevresel koşullardaki değişimlerden örgütsel toplulukların nasıl etkilendiklerinin belirlenmesi
E
e) Örgüt büyüklüğü ile hayatta kalma olasılığı arasındaki ilişki
Açıklama:
Üçüncü olarak, örgütleri bir topluluğun üyesi olarak düşünmek onların bazı
özelliklerinin hayatta kalma olasılıklarıyla ilişkisini incelemeyi de kolaylaştırır.
Örneğin, bir örgütün büyüklüğünün onun hayatta kalma olasılığını nasıl
etkilediğini öğrenmeye çalışıyor olalım. Bir örgütün hayatta kalma olasılığını
onun büyüklüğü kadar hangi amaçlara hizmet ettiği, nasıl yönetildiği, temel
teknolojisinin ve stratejilerinin ne olduğu da etkiler. Örgüt büyüklüğü ile hayatta
kalma olasılığı arasındaki ilişkiyi daha kolay incelemek için aynı amaçlara hizmet
eden, benzer şekillerde yönetilen, benzer teknolojiler ve stratejiler kullanan, yani
aynı biçime sahip örgütleri incelemek işimizi kolaylaştırabilir. O nedenle örgütsel
ekolojide örgütsel özelliklerle örgütlerin hayatta kalma olasılıkları arasındaki
ilişki bazı örgütsel topluluklara odaklanılarak incelenir.
özelliklerinin hayatta kalma olasılıklarıyla ilişkisini incelemeyi de kolaylaştırır.
Örneğin, bir örgütün büyüklüğünün onun hayatta kalma olasılığını nasıl
etkilediğini öğrenmeye çalışıyor olalım. Bir örgütün hayatta kalma olasılığını
onun büyüklüğü kadar hangi amaçlara hizmet ettiği, nasıl yönetildiği, temel
teknolojisinin ve stratejilerinin ne olduğu da etkiler. Örgüt büyüklüğü ile hayatta
kalma olasılığı arasındaki ilişkiyi daha kolay incelemek için aynı amaçlara hizmet
eden, benzer şekillerde yönetilen, benzer teknolojiler ve stratejiler kullanan, yani
aynı biçime sahip örgütleri incelemek işimizi kolaylaştırabilir. O nedenle örgütsel
ekolojide örgütsel özelliklerle örgütlerin hayatta kalma olasılıkları arasındaki
ilişki bazı örgütsel topluluklara odaklanılarak incelenir.
Soru 91
8. Örgütsel ekoloji kuramına göre “yaş bağımlılığı” kavramı örgütlerin yaşı büyüdükçe kapanma oranlarının nasıl değiştiğinin tespit edilmesi demektir. Aşağıdakilerden hangisi burada elde edilmiş olan sonuçlardan birisi değildir?
Seçenekler
A
a) Örgütlerin yaşı büyüdükçe kapanma oranları değişir.
B
b) Örgütler yaşlandıkça kapanma oranları sistematik bir biçimde azalıyor ya da artıyorsa örgüt kapanma oranında yaş bağımlılığı vardır.
C
c) Yaş bağımlılığıyla ilgili genel olarak öne sürülen fikir örgütler yaşlandıkça kapanma olasılıkları azalır.
D
d) Genç örgütler henüz yaşlı olanları gibi ürünlerini satamadıkları için üretimi durdururlar.
E
e) Kapanma olasılığının azalması yeni kurulmuş ya da genç örgütlerin yaşadıkları “yenilik sıkıntısı” ile ilgilidir.
Açıklama:
DEMOGRAFİK SÜREÇLER
Örgütsel ekoloji kuramından hareketle demografik süreçlerle ilgili yapılan
araştırmalar iki gruba ayrılır. Bunların ilki örgütlerin yaşı ile onların kapanma
olasılıkları arasındaki ilişkiyi inceler. İkinci grup araştırma ise örgüt büyüklüğü ile
kapanma oranlara arasındaki ilişkiye dairdir. Dolayısıyla örgüt yaşı ve büyüklüğü
örgütsel ekolojide incelenen demografik değişkenlerdir. Henüz kurulmamış
örgütlerin yaşı veya büyüklüğü olamayacağı için yaş ve büyüklüğün yalnızca var
olan örgütlerin kapanma olasılıklarıyla olan ilişkisi incelenebilir. Örgüt yaşı ve
kapanma oranı arasındaki ilişkiye dair sunulan ekolojik önermeler yaş bağımlılığı
kuramını oluşturur. Örgüt büyüklüğü ve kapanma oranı arasındaki ilişkiye dair
olanlar ise büyüklük bağımlığı kuramını oluşturur. Yaş ve büyüklük bağımlığına
ilişkin fikirler ve bulgular aşağıda sırasıyla sunulmaktadır.
Örgütsel ekoloji kuramından hareketle demografik süreçlerle ilgili yapılan
araştırmalar iki gruba ayrılır. Bunların ilki örgütlerin yaşı ile onların kapanma
olasılıkları arasındaki ilişkiyi inceler. İkinci grup araştırma ise örgüt büyüklüğü ile
kapanma oranlara arasındaki ilişkiye dairdir. Dolayısıyla örgüt yaşı ve büyüklüğü
örgütsel ekolojide incelenen demografik değişkenlerdir. Henüz kurulmamış
örgütlerin yaşı veya büyüklüğü olamayacağı için yaş ve büyüklüğün yalnızca var
olan örgütlerin kapanma olasılıklarıyla olan ilişkisi incelenebilir. Örgüt yaşı ve
kapanma oranı arasındaki ilişkiye dair sunulan ekolojik önermeler yaş bağımlılığı
kuramını oluşturur. Örgüt büyüklüğü ve kapanma oranı arasındaki ilişkiye dair
olanlar ise büyüklük bağımlığı kuramını oluşturur. Yaş ve büyüklük bağımlığına
ilişkin fikirler ve bulgular aşağıda sırasıyla sunulmaktadır.
Soru 92
9. Örgütsel ekoloji kuramına göre “büyüklük bağımlılığı” kavramı büyük örgütlerin daha fazla kaynağa sahip oldukları, ölçek ekonomisinden yararlandıkları, çevreleri için daha vazgeçilmez oldukları, çevreleri üzerinde daha fazla kontrol olasılığına sahip oldukları ve bu sebeple kapanma olasılıklarının daha düşük olduğu durum demektir örgüt kapanma oranlarında “büyüklük bağımlılığının” sonucu nedir?
Seçenekler
A
a) Kapanma olasılığı grup dışında kalan örgütlerdeki farklılaşmaya göre değişir.
B
b) Kapanma oranları genel ekonomi içinde orta ölçekteki örgütlerde en yüksek orana sahiptir.
C
c) Kapanma olasılığı değişken çevrelerde yine değişkendir.
D
d) Kapanma oranları büyük örgütlerde daima aynı ve sabittir.
E
e) Kapanma olasılığı küçük örgütler için çok daha yüksektir.
Açıklama:
ÖRGÜT KAPANMA ORANINDA BÜYÜKLÜK BAĞIMLILIĞI
Büyük örgütlerin küçük olanlara kıyasla daha güçlü oldukları ve bu nedenle küçüklere
kıyasla kapanma olasılıklarının da daha düşük olduğu yaygın kabul görmüş bir
fikirdir. Örgütsel ekoloji kuramında da büyük örgütlerin daha fazla kaynağa sahip
olduğu, ölçek ekonomisinden yararlandıkları (yani çok büyük miktarda üretimi
düşük birim maliyetle gerçekleştirdikleri), çevreleri için daha vazgeçilmez oldukları
(örneğin, siyasi olarak kayrıldıkları), çevreleri üzerinde daha fazla kontrol olanağına
sahip oldukları ve bu nedenlerle kapanma olasılıklarının daha düşük olduğu fikri
kabul görür. Buna örgüt kapanma oranında büyüklük bağımlılığı denir. Çok
büyük örgütlerin başarısız olduklarını ve kapandıklarını duymuş olabilirsiniz.
Ancak kapanma olasılığı küçük örgütler için çok daha yüksektir.
Büyük örgütlerin küçük olanlara kıyasla daha güçlü oldukları ve bu nedenle küçüklere
kıyasla kapanma olasılıklarının da daha düşük olduğu yaygın kabul görmüş bir
fikirdir. Örgütsel ekoloji kuramında da büyük örgütlerin daha fazla kaynağa sahip
olduğu, ölçek ekonomisinden yararlandıkları (yani çok büyük miktarda üretimi
düşük birim maliyetle gerçekleştirdikleri), çevreleri için daha vazgeçilmez oldukları
(örneğin, siyasi olarak kayrıldıkları), çevreleri üzerinde daha fazla kontrol olanağına
sahip oldukları ve bu nedenlerle kapanma olasılıklarının daha düşük olduğu fikri
kabul görür. Buna örgüt kapanma oranında büyüklük bağımlılığı denir. Çok
büyük örgütlerin başarısız olduklarını ve kapandıklarını duymuş olabilirsiniz.
Ancak kapanma olasılığı küçük örgütler için çok daha yüksektir.
Soru 93
10. Uyum yaklaşımına göre “iri taneli değişim” ikinci tür değişim olarak seyrek görülen ve gözlemlenebilen büyük çaplı çevresel değişimlerdir bir örgütün faaliyet konusuyla ilgili yasalarda yapılmış bir değişim büyük etkiler yaratır aşağıdakilerden hangisi iri taneli değişimin örgütlere getirdiği sonuçlardan birisi değildir?
Seçenekler
A
a) Her türden örgütler için önemli uyum sorunları doğurur.
B
b) Pek çok örgütün kapanmasına sebep olur.
C
c) Bazı stratejileri benimsemiş olan örgütler bu türden değişimi başarıyla atlatabilir.
D
d) Örgütlerin faaliyet alanını doğrudan etkileyen yasalarda bir değişim yapılması örgütler üzerinde büyük etkiler oluşturur.
E
e) Örgütlere hizmet etmesi gereken toplumsal kurumlar faaliyetlerini durdurması örgütleri etkiler.
Açıklama:
İRİ TANELİ DEĞİŞİM
İkinci tür çevresel değişim ise iri taneli değişimdir. İri taneli değişim seyrek
gözlenen ama büyük çaplı çevresel değişim demektir. İri taneli değişime bir
örnek, bir şirketin faaliyet alanını doğrudan etkileyen yasalardaki değişimlerdir.
Yasalar pek sık değişmezler ancak değiştiklerinde şirketler üzerinde büyük etkiler
yaratabilirler. İri taneli değişim her türden örgüt için önemli uyum sorunları
doğurur ve pek çok örgütün kapanmasına neden olur. Ancak bazı stratejileri
benimsemiş örgütlerin bu türden değişimi başarıyla atlatmaları diğerlerine
kıyasla daha olası olabilir. Bu konuya da ileride değinilecektir.
İkinci tür çevresel değişim ise iri taneli değişimdir. İri taneli değişim seyrek
gözlenen ama büyük çaplı çevresel değişim demektir. İri taneli değişime bir
örnek, bir şirketin faaliyet alanını doğrudan etkileyen yasalardaki değişimlerdir.
Yasalar pek sık değişmezler ancak değiştiklerinde şirketler üzerinde büyük etkiler
yaratabilirler. İri taneli değişim her türden örgüt için önemli uyum sorunları
doğurur ve pek çok örgütün kapanmasına neden olur. Ancak bazı stratejileri
benimsemiş örgütlerin bu türden değişimi başarıyla atlatmaları diğerlerine
kıyasla daha olası olabilir. Bu konuya da ileride değinilecektir.
Soru 94
Aşağıdakilerden hangisi örgütlerin ana yapısal özelliklerinin bu örgütlerin ortaya çıktıkları dönemdeki toplumsal koşulların izlerini taşımasını ifade eder?
Seçenekler
A
Toplumsal Uyum
B
Toplumsal Aidiyet
C
Toplumsal Özgünlük
D
Örgütsel Özgünlük
E
Damgalama
Açıklama:
Öğrencilerin toplum-örgüt etkileşimi hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Damgalama: Örgütlerin ana yapısal özelliklerinin bu örgütlerin ortaya çıktıkları dönemdeki toplumsal koşulların izlerini taşımasıdır.
Damgalama: Örgütlerin ana yapısal özelliklerinin bu örgütlerin ortaya çıktıkları dönemdeki toplumsal koşulların izlerini taşımasıdır.
Soru 95
Örgütlerin yaşlandıkça kuruluşlarında yatırılan kaynakları tüketmelerinden kaynaklanan sıkıntılarını aşağıdakilerden hangisi ifade eder?
Seçenekler
A
Yenilik Sıkınıtısı
B
Çocukluk Sıkınıtısı
C
Yaşlılık Sıkınıtısı
D
Ergenlik Sıkınıtısı
E
Büyüme Sıkınıtısı
Açıklama:
Öğrencilerin "Örgüt Kapanma Oranında Yaş Bağımlılığı" hakkında bilgi sahibi olamalrı amaçlanmaktadır.
Ergenlik Sıkıntısı: Örgütlerin yaşlandıkça kuruluşlarında yatırılan kaynakları tüketmelerinden kaynaklanan sıkıntıları.
Ergenlik Sıkıntısı: Örgütlerin yaşlandıkça kuruluşlarında yatırılan kaynakları tüketmelerinden kaynaklanan sıkıntıları.
Soru 96
Örgütlerin büyüklükleri arttıkça kapanma olasılıklarının azalması aşağıdaki kavramlardan hangisi ile ifade edilir?
Seçenekler
A
Büyüklük Bağımlılığı
B
Ergenlik Sıkıntısı
C
Yaşlılık Sıkıntısı
D
Yenilik Sıkıntısı
E
Yaş Bağımlılığı Kuramı
Açıklama:
Öğrencilerin büyüklük bağımlılığı hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Büyüklük Bağımlığı: Örgütlerin büyüklükleri arttıkça kapanma olasılıklarının azalması.
Büyüklük Bağımlığı: Örgütlerin büyüklükleri arttıkça kapanma olasılıklarının azalması.
Soru 97
Aşağıdaki kavramlardan hangisi bir örgüt biçiminin sosyal çevrenin doğal bir unsuru gibi görülmesi ve bu biçime sahip örgütlerin varlığının sorgulanmamasını ifade eder?
Seçenekler
A
Toplumsal Meşruiyet
B
Toplumsal Uyum
C
Kanıksanmışlık
D
Toplumsal İçselleştirme
E
Toplumsal Kabul Edilebilirlik
Açıklama:
Öğrencilerin "Kanıksanmışlık" kavramı hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Kanıksanmışlık: Bir örgüt biçiminin sosyal çevrenin doğal bir unsuru gibi görülmesi ve bu biçime sahip örgütlerin varlığının sorgulanmamasıdır.
Kanıksanmışlık: Bir örgüt biçiminin sosyal çevrenin doğal bir unsuru gibi görülmesi ve bu biçime sahip örgütlerin varlığının sorgulanmamasıdır.
Soru 98
Aşağıdaki kavramlardan hangisi örgüt topluluğunda yoğunlaşma nedeniyle çok büyük firmaların ölçek ekonomisinden yararlanmalarına elverişli olmadığı için ilgi duymadığı ve bu nedenle özelci örgütlerin çok büyük örgütlerin rekabetçi baskısını hissetmeden kullanabileceği kaynakların bollaşmasını ifade eder?
Seçenekler
A
Kaynak Bollaşması
B
Kaynak Fazlalığı
C
Kaynak Zenginliği
D
Kaynak Bölünmesi
E
Kaynak Kullanabilirliği
Açıklama:
Öğrencilerin "Kaynak Bölünmesi" olgusuna ilişkin bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Kaynak Bölünmesi: Örgüt topluluğunda yoğunlaşma nedeniyle çok büyük firmaların ölçek ekonomisinden yararlanmalarına elverişli olmadığı için ilgi duymadığı ve bu nedenle özelci örgütlerin çok büyük örgütlerin rekabetçi baskısını hissetmeden kullanabileceği kaynakların bollaşması.
Kaynak Bölünmesi: Örgüt topluluğunda yoğunlaşma nedeniyle çok büyük firmaların ölçek ekonomisinden yararlanmalarına elverişli olmadığı için ilgi duymadığı ve bu nedenle özelci örgütlerin çok büyük örgütlerin rekabetçi baskısını hissetmeden kullanabileceği kaynakların bollaşması.
Soru 99
Aşağıdaki kavramlardan hangisi örgütsel aktörlerin sınırlı miktarda bilgiyle karar almak zorunda olmasını ifade eder?
Seçenekler
A
Sınırlı Karar Alma
B
Sınırlı Yönetim
C
Sınırlı Rasyonellik
D
Sınırlı Değerlendirme
E
Sınırlı İletişim
Açıklama:
Öğrencilerin "Sınırlı Rasyonellik" olgusu hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Sınırlı Rasyonellik: Örgütsel aktörlerin sınırlı miktarda bilgiyle karar almak zorunda olması.
Sınırlı Rasyonellik: Örgütsel aktörlerin sınırlı miktarda bilgiyle karar almak zorunda olması.
Soru 100
Örgütlerin çevrelerindeki büyük çaplı değişimlere yapılarını değiştirerek uyum sağlamaya çalışacaklarını öne süren yaklaşım hangisidir?
Seçenekler
A
Uyum
B
Değişim
C
Direnç
D
Bekleme
E
Erteleme
Açıklama:
Uyum yaklaşımına göre örgütler çevrelerindeki büyük çaplı değişimlere yapılarını değiştirerek uyum sağlamaya çalışmaktadır.
Soru 101
Örgütlerin çevrelerindeki büyük çaplı değişimlerin gerekli kıldığı yapısal değişiklikleri gerçekleştiremeyeceklerini ve bu nedenle çevrede değişim meydana geldiğinde var olan örgütlerin önemli bir kısmının kapanacağını öne süren yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Uyum
B
Değişim
C
Ayıklanma
D
Erteleme
E
Bekletme
Açıklama:
Ayıklanma yaklaşımına göre bazı örgütler çevrelerindeki büyük çaplı değişimlerin gerekli kıldığı yapısal değişiklikleri gerçekleştirmemekte ve bu nedenle çevrede değişim meydana geldiğinde var olan örgütlerin önemli bir kısmı kapanmaktadır.
Soru 102
Hangisi ayıklama yaklaşımına dayalı olarak geliştirilmiş, örgüt kurulma ve kapanma oranlarını inceleyen örgüt kuramıdır?
Seçenekler
A
Vekalet kuramı
B
Eleştirel kuram
C
Yeni kurumsalcılık
D
Koşul bağımlığı
E
Örgütsel ekoloji
Açıklama:
Örgütsel ekoloji, ayıklama yaklaşımına dayalı olarak geliştirilmiş bir örgüt kuramıdır.
Soru 103
Yasal düzenlemeler nedeniyle faaliyet gösterdiği sektörü terk etmek zorunda kalan şirketin deneyimlediği değişim türü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kalıcı değişim
B
Geçici değişim
C
Küçük taneli değişim
D
İri taneli değişim
E
Evrimsel değişim
Açıklama:
İri taneli değişim, seyrek gözlenen ancak büyük çaplı çevresel değişimlerdir
Soru 104
Ürünlerine olan talepte yaşanan düşüş nedeniyle ürünlerinin ambalajlarında değişikliğe giden bir işletmenin yaşadığı değişim aşağıdakilerden hangisine daha yakındır?
Seçenekler
A
Devrimsel değişim
B
Küçük taneli değişim
C
İri taneli değişim
D
Genel değişim
E
Geçici değişim
Açıklama:
Küçük taneli değişim, sık sık ortaya çıkan ve küçük çaplı çevresel değişimlerdir.
Soru 105
Hangisi örgütlerin ana yapısal özellikleri arasında sıralanmamaktadır?
Seçenekler
A
Örgütün resmi amaçları
B
Örgütün temel teknolojisi
C
Reklam sloganları
D
Pazarlama stratejileri
E
Güç ilişkileri
Açıklama:
Ana yapısal özellik, örgütlerin resmi amaçları, güç ilişkileri, temel teknolojileri ve pazarlama stratejileri gibi değiştirilmesi güç yapısal özellikleridir.
Reklam sloganları
Reklam sloganları
Soru 106
Örgütlerin ana yapısal özelliklerinin bu örgütlerin ortaya çıktıkları dönemdeki toplumsal koşulların izlerini taşıması hangi kavramla ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Koşul bağımlılık
B
Uzlaşma
C
Değişim
D
Damgalama
E
Uyum
Açıklama:
Örgütlerin ana yapısal özelliklerinin bu örgütlerin ortaya çıktıkları dönemdeki toplumsal koşulların izlerini taşıması damgalama olarak adlandırılmaktadır.
Soru 107
Belirli bir coğrafi-siyasi bölgede aynı örgütsel biçime sahip örgütlerin oluşturduğu grup hangi kavramla ifade edilir?
Seçenekler
A
Örgütsel topluluk
B
Örgütsel biçim
C
Biçimsel topluluk
D
Şirket grupları
E
Holding
Açıklama:
Belirli bir coğrafi-siyasi bölgede aynı örgütsel biçime sahip örgütlerin oluşturduğu topluluk örgütsel topluluk olarak ifade edilmektedir.
Soru 108
Örgütlerin yaşlandıkça kuruluşlarında yatırılan kaynakları tüketmelerinden kaynaklanan sıkıntıları hangi kavramla ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Geçici sıkıntı
B
Ergenlik sıkıntısı
C
Yaşlılık sıkıntısı
D
Yenilik sıkıntısı
E
Erteleme sıkıntısı
Açıklama:
Örgütlerin yaşlandıkça kuruluşlarında yatırılan kaynakları tüketmelerinden kaynaklanan sıkıntıları ergenlik sıkıntısı olarak ifade edilmektedir.
Soru 109
Örgütsel ekoloji kuramında bir örgütün hayatta kalmak için gereksinim duyduğu kaynakları temin ettiği ortam hangi kavramla ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Kapasite
B
Yoğunluk
C
Çevre
D
Bağlam
E
Kesim
Açıklama:
Örgütsel ekoloji kuramında bir örgütün hayatta kalmak için gereksinim duyduğu kaynakları temin ettiği ortam kesim olarak isimlendirilmektedir.
Soru 110
Örgütlerin çevrelerindeki büyük çaplı değişimlere yapılarını değiştirerek uyum sağlamaya çalışacaklarını öne süren yaklaşımın adı nedir?
Seçenekler
A
Ayıklama Yaklaşımı
B
Uyum Yaklaşımı
C
Davranışçı Yaklaşım
D
Bütüncül Yaklaşım
E
Bilişsel Yaklaşım
Açıklama:
Uyum Yaklaşımı: Örgütlerin çevrelerindeki büyük çaplı değişimlere yapılarını değiştirerek uyum sağlamaya çalışacaklarını öne süren yaklaşım. Doğru cevap B'dir.
Ünite 5
Soru 1
Ronald Coase göre örgüt sahipleri, örgütleri için neyi amaçlamaktadır?
Seçenekler
A
En az işlem maliyeti,
B
En iyi fiyat mekanizması,
C
En iyi örgüt yapısı,
D
En yüksek yarar,
E
En yüksek pazar payı,
Açıklama:
Coase “Örgütler neden vardır?” temel sorusunun yanıtını ararken örgütlerin bazı durumlarda üyeleri arasındaki ilişkileri pazar mekanizmalarından daha ucuza ve kolayca yürütebilecekleri önermesini yapmıştır. Örgütlerin tedarikçiler, iş gücü ve müşterilerle işlemleri, bir diğer deyişle alışverişleri, olmaktadır. Bu işlemlerin bazıları örgütün içinde, bazıları ise örgüt sınırlarının dışında (pazarda) olmaktadır. İşlemlerin değişen oranlarda belirsizlik barındırmaları nedeniyle örgütler her işlemde bazı maliyetlerle karşılaşmaktadırlar. Pazar mekanizması piyasa ya da diğer bir deyişle fiyat mekanizmasıdır. Bir örgütte işlerin pazar mekanizmasıyla yürütüldüğünü düşünelim. Her çalışanın yapacağı işin fiyat mekanizmasıyla saptanması için benzer işler üzerinden fiyat karşılaştırmaları, en uygun çalışanı belirleme, sözleşme yapma ve sözleşme yenileme, performans takibi ve anlaşmazlıkların giderilmesi için karmaşık pazarlık turlarının yapılması gerekir. Bütün bu faaliyetlerin maliyetlerine işlem maliyetleri diyoruz. Aracılık ücretleri, hizmet bedelleri, kredi faizleri gibi bazı işlem maliyetleri açık maliyetlerdir. Bunun yanı sıra alışverişlerde karşı tarafın performansını takip etme gibi maliyetler gizli maliyetlerdir. İşlem maliyetleri bir işlemin verimsizliğiyle ilgilidir. Yani bir örgütün işlem maliyetleri ne kadar yüksekse örgütün sahiplerine o kadar servet kalmaktadır. Örgütlerin içinde işler pazar mekanizmalarıyla değil, hiyerarşik mekanizmalarla yürütülmektedir. Yöneticiler çalışanlarına hangi görevi yapacaklarını bildirir, böylece işlem maliyetleri asgariye çekilmiş olur. Kurama göre örgüt sahipleri veya yöneticiler en az işlem maliyeti yaratan durumun peşindedir.
Soru 2
İşlem maliyeti kuramı örgütü nasıl tanımlamaktadır?
Seçenekler
A
Örgüt bir pazardır,
B
İşlemler serisidir,
C
Yönetme sistemidir,
D
Para kazanma aracıdır,
E
Ekonominin aracıdır,
Açıklama:
İşlem maliyetleri kuramına göre örgüt bir işlemler serisidir. İşlemler bireyler ve örgütler arasındaki mal ve hizmet alışverişleridir. Williamson’ın başlıca araştırma alanı hiyerarşiler (örgütler) ve pazarlar arasındaki farklılıklardır. Hiyerarşi terimiyle kastedilen, örgütlerde astların ne yapacağının komuta zinciri yoluyla iletildiği durumdur. Pazarlarda ise geçici sözleşmeler yoluyla hizmet ve mal alışverişi yapılmaktadır. Bu iki mekanizmadan hangisinin tercih edileceği mevcut koşullarda hangisinin işlem maliyetleri açısından daha ucuza işleyeceğine göre değişecektir. Bir diğer etmen de belirsizlik ve risktir. Buna göre karar vericiler hangi mekanizmanın kullanılacağını belirlerken risk ve belirsizliği azaltıcı bir çözüm arayışı içinde olacaklardır. Pazarlar genel olarak risk ve belirsizliğe daha açık olduklarından birçok durumda hiyerarşik bir yapıyı yürütmek pazarda iş örgütlemekten daha ekonomik olmaktadır. Bu da Coase’ın “Örgütler neden vardır?” sorusuna bir yanıt oluşturmaktadır.
Soru 3
Jensen ve Meckling tarafından geliştirilmiş örgüt kuramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yeni Kuramsal Kavram
B
Postmodern Örgüt Kuramı
C
Vekalet Kuramı
D
Kaynak Bağımlılığı Kuramı
E
Koşul-Bağımlılık Kuramı
Açıklama:
Örgütsel alanlara iktisadi yaklaşımların bir diğer uygulaması da Jensen ve Meckling tarafından geliştirilmiş olan vekalet kuramıdır. Vekalet kuramı örgütü örgüt sahipleri (asiller) ve çalışanlar (vekiller) arasında bir dizi sözleşme olarak görür. Bu kurama göre, bir örgütte yöneticinin astları yöneticinin vekilleri olarak çalışmaktadır. Bir yönetici doğal olarak astlarının kendisi için en faydalı şekilde çalışmaları beklentisi içindedir. Vekillerin motivasyonu ise kaytarmak ya da sözleşmelerinin beklentilerini yerine getirmemek şeklinde olabilir. Çalışanın görev ve sorumluluklarını ayrıntılı olarak belirten sözleşmeler onların tam istenen şekilde davranmasını sağlamak maksadıyla hazırlanır. Bu sözleşmeler hem yazılacak hem de takip edilecektir ki bunlar da yönetici zamanını ve kaynaklarını tüketmektedir. Bu tarz, örgütün amacına hizmet etmeyen vekil davranışlarının sonucunda gelişen maliyetlerine vekalet maliyetleri denmektedir.
Soru 4
Vekalet kuramına göre, işlemler konusunda taraflardan birinin fazla bilgiye sahip olması durumu nasıl tanımlanabilir?
Seçenekler
A
Enformatik bilgi,
B
Dezenformasyon,
C
Misenformasyon,
D
Asimetrik bilgi,
E
Bilgi akışı,
Açıklama:
Vekalet kuramının bir diğer uygulama alanı ise örgütün hissedarları ve yöneticiler arasındaki ilişkilerdir. Yöneticiler örgütün sahipleri olan hissedarların adına örgütü yönetmektedirler. Bir diğer deyişle, hissedarların faydasını artıracak şekilde örgütü yönetmeleri beklenmektedir. Ancak burada da vekillerin hissedarların yerine kendi faydalarını artırıcı davranışlar sergileme güdüsü içinde olabilecekleri iddia edilmektedir. Bu sonucu tetikleyen etmenlerden biri asimetrik bilgi olgusudur. Buna göre taraflardan biri işlemler hakkında diğer taraftan daha çok bilgi sahibi olduğunda karşı tarafı yanıltma şansı artmaktadır. Vekiller kendi davranışları ve kısıtları konusunda asillerin kolay erişemeyecekleri bilgilere sahiptir. Asiller bu bilgilere sahip olsalardı, vekili azleder ya da ücretini düşürürlerdi. Örneğin, büyük bir örgütte bir birim kendini iyi durumda göstermek için performansı ya da koşulları hakkında üst düzey yönetime eksik bilgi verebilir. Vekalet kuramı ve işlem maliyetleri kuramı arasındaki temel benzerlik bu yaklaşımların ikisinin de örgüt sahipleri, çalışanlar, tedarikçiler ve taşeronlar arasındaki ilişkiler çerçevesinde örgütün kendi amaçlarına ulaşma gayretleriyle ilgilenmeleridir. Her iki kuramda da örgütlerin ekonomik verimliliği artırmak, yani işlem maliyetlerini ya da vekalet maliyetlerini en aza indirmek için hangi örgütsel düzenlemeleri yapmaları gerektiği araştırılmaktadır. Her iki yaklaşım da örgütsel amaçlara dönük davranışları sağlamak ve örgüt içinde ve dışındaki partnerlerin davranışlarını kontrol etmek için oluşturulacak yönetişim süreçlerine odaklanmaktadır.
Soru 5
İşlem maliyeti kuramında temel kavram var mıdır?
Seçenekler
A
Alışveriş,
B
Maliyet,
C
Üretim,
D
Tüketim,
E
İşlem,
Açıklama:
İşlem maliyetleri kuramındaki esas sorulardan biri örgütlerin mal ve hizmetleri kendilerinin üretmesinin mi yoksa piyasadan satın almalarının mı daha doğru olacağı sorusudur. Bir diğer deyişle işlem maliyetleri kuramı örgütün en verimli sınırlarını saptamaya çalışmaktadır. İşlem maliyetleri kuramı örgütlerin başka örgütlerle ilişkiye girdiklerinde kendilerini alışveriş risklerinden nasıl koruyacaklarını inceleyen bir kuramdır.
İşlem maliyetleri kuramında temel kavram işlemdir. İşlem, bir mal ya da hizmetin bir örgütsel sınırdan çıkıp bir diğerinin sınırına geçmesi durumudur. Kuram bu işlem gerçekleşirken yapılan sözleşmeler ve bu sözleşmelerin maliyetlerine odaklanmaktadır. Sözleşmelere odaklanmak iktisat araştırmalarına yeni bir olgu olarak girmiş olmaktadır. Bu olgu ortaya çıkana kadar bir firmanın maliyetleri düşünüldüğünde üretim maliyetleri akla gelmekte, sözleşme ve işlemlerin maliyetleri sıfır kabul edilmekteydi. Kurama göre bir ürün alınırken sadece fiyatına değil, bir yöneticinin bu ürünü sunan örgütleri saptamak, ürünleri ve kalitelerini karşılaştırmak ve satın alma kararını vermek için harcadığı zaman da işlemin bir maliyeti olarak düşünülmelidir. İşlem maliyetleri karşı tarafla yapılan pazarlık, izleme ve sözleşme yaptırımlarını uygulama maliyetleri ve ayrıca işlemin tamamlanması için gerekli planlama, uyarlama ve takip işlerinin toplam maliyeti olarak tanımlanmaktadır.
İşlem maliyetleri kuramında temel kavram işlemdir. İşlem, bir mal ya da hizmetin bir örgütsel sınırdan çıkıp bir diğerinin sınırına geçmesi durumudur. Kuram bu işlem gerçekleşirken yapılan sözleşmeler ve bu sözleşmelerin maliyetlerine odaklanmaktadır. Sözleşmelere odaklanmak iktisat araştırmalarına yeni bir olgu olarak girmiş olmaktadır. Bu olgu ortaya çıkana kadar bir firmanın maliyetleri düşünüldüğünde üretim maliyetleri akla gelmekte, sözleşme ve işlemlerin maliyetleri sıfır kabul edilmekteydi. Kurama göre bir ürün alınırken sadece fiyatına değil, bir yöneticinin bu ürünü sunan örgütleri saptamak, ürünleri ve kalitelerini karşılaştırmak ve satın alma kararını vermek için harcadığı zaman da işlemin bir maliyeti olarak düşünülmelidir. İşlem maliyetleri karşı tarafla yapılan pazarlık, izleme ve sözleşme yaptırımlarını uygulama maliyetleri ve ayrıca işlemin tamamlanması için gerekli planlama, uyarlama ve takip işlerinin toplam maliyeti olarak tanımlanmaktadır.
Soru 6
İşlem maliyeti kuramına göre sözleşmeye özgü yatırımlar kaça ayrılmaktadır?
Seçenekler
A
Dört
B
Altı
C
Bir
D
Beş
E
Üç
Açıklama:
Sözleşmeye has yatırımlar dört tipe ayrılmaktadır: Mekânsal, fiziksel, iş gücü ve tahsis edilmiş yatırımlar. Mekânsal yatırımlar taşıma ve envanter maliyetlerini aşağıya çekmek üzere yerleştirilmiş gayrımenkuller, yani taşınmaz mallardır. Fiziksel yatırımlar söz konusu işleme özel teçhizat ve makinalardır. İşgücüyle ilgili yatırımlar sözleşme özelinde geliştirilen insan sermayesi veya bu sözleşme için çalışanlara verilen eğitimlerdir. Tahsis edilmiş yatırımlar ise bu sözleşme için yapılmış ve başka bir sözleşme için kullanılamayan büyük çaplı yatırımlardır.
Kurama göre, örgütler yaptıkları sözleşmeye has yatırımları en fazla koruyan ve işlem maliyeti en düşük olan anlaşmayı yapmaya çalışmalıdırlar. Taraflardan biri sözleşmeye has yatırımlar yapmışsa kendini karşı tarafın fırsatçı davranışlarına açık bırakmış olmaktadır. Bu durum yatırım yapmış örgütü riske sokmakta, bu da örgütü karşı tarafın olası olumsuz davranışlarına karşı kendini sözleşme yoluyla teminat altına almak zorunda bırakmaktadır.
Kurama göre, örgütler yaptıkları sözleşmeye has yatırımları en fazla koruyan ve işlem maliyeti en düşük olan anlaşmayı yapmaya çalışmalıdırlar. Taraflardan biri sözleşmeye has yatırımlar yapmışsa kendini karşı tarafın fırsatçı davranışlarına açık bırakmış olmaktadır. Bu durum yatırım yapmış örgütü riske sokmakta, bu da örgütü karşı tarafın olası olumsuz davranışlarına karşı kendini sözleşme yoluyla teminat altına almak zorunda bırakmaktadır.
Soru 7
İşlem maliyeti kuramına göre tekel durumu örgütlerde soruna yol açar mı?
Seçenekler
A
Finansal sorunlar,
B
Küçük sayı sorunları,
C
Pazar maliyeti sorunları,
D
Ham madde sorunu,
E
Tüketim sorunu,
Açıklama:
İşlem maliyetleri kuramına göre eğer taraflar birbirlerine sözleşmeye has yatırımlar nedeniyle bağımlı iseler ve herhangi bir taraf kolaylıkla alternatif bağlantılar kuramıyorsa bu karşılıklı tekel durumu oluşturmakta ve her iki tarafı da savunmasız durumda bırakmaktadır. Bu duruma kuramda küçük sayılar sorunu da denmektedir. Bir diğer deyişle, aynı işi yapabilecek alternatif partner bulunamaması, yani bunların az sayıda olması örgütleri kısıtlamakta, taraflarının birbirini sömürme olasılığını artırmaktadır. Tedarik tarafındaki partner fiyat artırma, daha büyük miktarlarda alıma zorlama gibi baskılarla durumu kendi lehine kullanmaya çalışabilir. Aynı şekilde alıcı olan taraf da ödeme geciktirme, fiyat indirimi talep etme gibi fırsatçı davranışlar sergileyebilir.
Soru 8
Vekalet kuramına göre asil ve vekil arasındaki ilişki nasıl açıklanmaktadır?
Seçenekler
A
Eşitlik içinde,
B
Hoşgörülü davranarak,
C
Çıkar çatışması,
D
Diyalog içinde,
E
Empati kurarak,
Açıklama:
1700’lü yılların sonlarından beri kuramcılar firma sahiplerinin kendi servetlerinin idaresi için başkalarını istihdam etmeleri konusuyla uğraşmışlardır. Başkalarının servetini yönetenlerin servet sahibi kadar parayı gözetmeyecekleri, yani firma işlerinde yönetici ihmali olabileceği hep varsayılan bir beklenti olmuştur.
Vekâlet kuramının temel varsayımı örgütlerin asil ve vekil arasındaki çıkar çatışması üzerinden incelenebileceğidir. Bu kurama esas oluşturan ilişkiye göre asil, kendi adına bazı işleri yapması için vekile yetki verir. Büyük modern örgütlerde asiller örgütün sahipleri ve hissedarlarıdır. Bu grup karar verme yetkilerini vekilleri olan yöneticilere bir sözleşme oluşturarak aktarırlar. Bu sözleşmeye göre vekil, asilin istediği çıktılara ulaşmanın karşılığı olarak bir ücret alacaktır. Bu kuramda incelenen en yaygın ilişki bu olsa da kuram aynı zamanda müvekkil-avukat, halk ve seçilmiş temsilcileri, işveren ve çalışanlar ve ana sanayi-yan sanayi gibi ilişkilere de uyarlanmıştır. Tüm bu ilişkilerde birinci taraf asil, ikinci taraf vekildir. Böylece kuram muhasebe, iktisat, siyaset bilimi, örgütsel davranış ve sosyoloji alanında da kendine yer bulmuştur.
Vekâlet kuramının temel varsayımı örgütlerin asil ve vekil arasındaki çıkar çatışması üzerinden incelenebileceğidir. Bu kurama esas oluşturan ilişkiye göre asil, kendi adına bazı işleri yapması için vekile yetki verir. Büyük modern örgütlerde asiller örgütün sahipleri ve hissedarlarıdır. Bu grup karar verme yetkilerini vekilleri olan yöneticilere bir sözleşme oluşturarak aktarırlar. Bu sözleşmeye göre vekil, asilin istediği çıktılara ulaşmanın karşılığı olarak bir ücret alacaktır. Bu kuramda incelenen en yaygın ilişki bu olsa da kuram aynı zamanda müvekkil-avukat, halk ve seçilmiş temsilcileri, işveren ve çalışanlar ve ana sanayi-yan sanayi gibi ilişkilere de uyarlanmıştır. Tüm bu ilişkilerde birinci taraf asil, ikinci taraf vekildir. Böylece kuram muhasebe, iktisat, siyaset bilimi, örgütsel davranış ve sosyoloji alanında da kendine yer bulmuştur.
Soru 9
Asilin vekilin davranışlarını satın aldığı sözleşme türü nasıl olabilir?
Seçenekler
A
Pazar Odaklı Sözleşmeler,
B
Çıktı Odaklı Sözleşmeler,
C
Sonuç Odaklı Sözleşmeler,
D
Davranış Odaklı Sözleşmeler,
E
Eşitlik Odaklı Sözleşmeler,
Açıklama:
Vekâlet kuramının varsayımlarına göre yöneticiler eğer sürekli gözetim altında tutulmazlarsa her an asilleri kandırmaya hazır durumdadır. Buna göre, kuramın esası bireyler hakkındaki varsayımlar (örneğin, riskten kaçınma, fırsatçılık, sınırlı rasyonellik) da göz önüne alındığında asille vekil arasındaki ilişkiyi yürütecek en verimli sözleşme yöntemini saptamaktır. Daha açık belirtmek gerekirse, farklı çıkarlar ve risk yaklaşımları olan taraflar arasındaki sözleşme davranış odaklı mı, çıktı odaklı mı olmalıdır? Davranış odaklı sözleşmeler maaş ve hiyerarşik yönetim temelli, bir diğer deyişle, davranış odaklı sözleşmeler çalışanlardan istenen davranışları belirler . Bu duruma asil vekilin davranışlarını satın almaktadır. Çıktı odaklı sözleşmeler vekilin ücretlendirme ve ödüllendirmesini performansa, yani çıktıya, bağlamaktadır.
Çıktı odaklı sözleşmeler ise komisyon, hisse senedi opsiyonları, mülkiyet haklarının devri veya pazar mekanizması temellidir. Çıktı temelli sözleşmeler asille vekilin hedeflerini birleştirdiğinden davranış birlikteliği sağlayarak vekili fırsatçılığını ve asille vekilin çıkar çatışmalarını azaltmaktadır. Çıktı bazlı bir sözleşme riski vekile aktaracak, vekil de buna karşılık asile göre daha az risk almayı tercih edecektir. Risk alınmayan bazı ortamlarda örgütün yararına olacak bazı fırsatlar da böylece kaçırılmış olacaktır.
Çıktı odaklı sözleşmeler ise komisyon, hisse senedi opsiyonları, mülkiyet haklarının devri veya pazar mekanizması temellidir. Çıktı temelli sözleşmeler asille vekilin hedeflerini birleştirdiğinden davranış birlikteliği sağlayarak vekili fırsatçılığını ve asille vekilin çıkar çatışmalarını azaltmaktadır. Çıktı bazlı bir sözleşme riski vekile aktaracak, vekil de buna karşılık asile göre daha az risk almayı tercih edecektir. Risk alınmayan bazı ortamlarda örgütün yararına olacak bazı fırsatlar da böylece kaçırılmış olacaktır.
Soru 10
İktisadi örgüt kuramına getirilen en temel eleştiri hangi konudadır?
Seçenekler
A
Tarafsız olmaması,
B
Ölçülebilir olmaması,
C
Nesnel olmaması,
D
Akılcı olmaması,
E
İnsan doğası,
Açıklama:
Örgütsel iktisat kuramlarının, özellikle de vekâlet kuramının, insan doğası hakkında çizdiği tablo oldukça karamsardır. Bu kuramlara göre kişiler kendi çıkarları için güdülenmişlerdir. Buna göre vekiller, kendileri için asillerden en fazla faydayı sağlayabilmek için kendilerini farklı göstermek ve sorumluluklarını hakkıyla yerine getirmemek dâhil herşeyi yapmaya hazırdır. Vekâlet kuramında sorunun vekillerden kaynaklandığı önerilmektedir. Bilgi asimetrileri asillere karşı vekillerin lehinedir. Ancak birçok kuramcıya göre bu varsayım insan doğasını çok basitleştirmekte, hatta tamamen yanlış tanımlamaktadır. Asillerin de kendilerini vekillere yanlış sunma olasılığı olabilir. Vekiller yaptıkları işin asiller için gerçek değerini bilemeyebilirler. Dolayısıyla kötü seçim sorunu her iki taraf için de olabilmektedir. Oysa vekâlet kuramı sadece vekilin kendini yanıltıcı şekilde tanıtması sorununu ele almaktadır.
Bunun yanı sıra bazı kuramcılara göre fırsatçılık, tembellik, işten kaytarma gibi eğilimler bu kuramlarda abartılı ele alınmaktadır. Çoğu zaman iş ilişkileri sahiplerle çalışanlar arasında sözleşmeler olması gibi basit bir olgudan daha kapsamlıdır. Çalışanların her zaman yöneticiler tarafından dürtülmesi gerekmemektedir; çalışanlar çoğu zaman fazladan sorumluluk almak konusunda gönüllü olur, dürüst ve yardımsever davranışlarda bulunabilirler. Kişilerin her yaptığı maddi çıkarları için değildir. Vekalet kuramı kişisel çıkar kollamanın insan doğası olduğunu iddia etse de çoğumuzun yaptıkları genel olarak başkalarının hayat koşullarını düzeltmek amaçlıdır. Eğer vekalet kuramının varsayımlarına kesin gözüyle bakarsak iyi niyetle yapılmış bazı davranışların ardında da açgözlülük veya tembellik görebiliriz. Hele ki şans faktörleri sebebiyle iyi niyetli davranışlar örgüt için olumsuz sonuçlar doğurursa bu algımız pekişebilir. Bu açıdan bakıldığında iktisadi kuramlar bir bakıma örgüt için tehlikeli olarak bile addedilebilir zira bu gibi bir ortamda astlar herhangi bir riski yanlış algılanmak korkusuyla almazlar.
Bunun yanı sıra bazı kuramcılara göre fırsatçılık, tembellik, işten kaytarma gibi eğilimler bu kuramlarda abartılı ele alınmaktadır. Çoğu zaman iş ilişkileri sahiplerle çalışanlar arasında sözleşmeler olması gibi basit bir olgudan daha kapsamlıdır. Çalışanların her zaman yöneticiler tarafından dürtülmesi gerekmemektedir; çalışanlar çoğu zaman fazladan sorumluluk almak konusunda gönüllü olur, dürüst ve yardımsever davranışlarda bulunabilirler. Kişilerin her yaptığı maddi çıkarları için değildir. Vekalet kuramı kişisel çıkar kollamanın insan doğası olduğunu iddia etse de çoğumuzun yaptıkları genel olarak başkalarının hayat koşullarını düzeltmek amaçlıdır. Eğer vekalet kuramının varsayımlarına kesin gözüyle bakarsak iyi niyetle yapılmış bazı davranışların ardında da açgözlülük veya tembellik görebiliriz. Hele ki şans faktörleri sebebiyle iyi niyetli davranışlar örgüt için olumsuz sonuçlar doğurursa bu algımız pekişebilir. Bu açıdan bakıldığında iktisadi kuramlar bir bakıma örgüt için tehlikeli olarak bile addedilebilir zira bu gibi bir ortamda astlar herhangi bir riski yanlış algılanmak korkusuyla almazlar.
Soru 11
Kişi veya örgütler arası alışverişleri yönetmek için yapılan pazarlık, izleme ve yönetişim maliyetlerinin tümüne ne ad verilir?
Seçenekler
A
Muhasebe bilgileri
B
İşlem maliyetleri
C
Tazminatlar
D
Kaytarma maliyetleri
E
Fiyatlandırma hesapları
Açıklama:
İşlem Maliyetleri: Kişi veya örgütler arası alışverişleri yönetmek için yapılan pazarlık, izleme ve yönetişim maliyetlerinin tümü.
Soru 12
Örgütler ve iktisat arasındaki bağ ilk kez hangi iktisatçı tarafından ortaya atılmıştır?
Seçenekler
A
Williamson
B
Eisenhardt
C
Jensen
D
Coase
E
Meckling
Açıklama:
Örgütler ve iktisat arasındaki bağ ilk kez iktisatçı Ronald Coase tarafından 1937 yılında ortaya atılmıştır.
Soru 13
İşlemlerle ilgili bilgilerin taraflar arasında eşit dağılmamış oluşuna ne ad verilmektedir?
Seçenekler
A
Asiller
B
Vekiller
C
Bilgi Asimetrisi
D
Vekalet
E
Hiyerarşi
Açıklama:
Bilgi Asimetrisi: İşlemlerle ilgili bilgilerin taraflar arasında eşit dağılmamış oluşu.
Soru 14
"İşlemlerin örgüt sınırları dışında taraflar arasında alış-veriş yoluyla yürütüldüğü piyasa" tanımı aşağıdakilerden hangisine aitdir?
Seçenekler
A
İşlem kontrolü
B
Maliyet
C
Hiyerarşi
D
İşlem
E
Pazar
Açıklama:
Pazar: İşlemlerin örgüt sınırları dışında taraflar arasında alış-veriş yoluyla yürütüldüğü piyasa.
Soru 15
İşlem maliyeti kuramına göre örgütlerin vermek zorunda olduğu temel karar nedir?
Seçenekler
A
Verimli sınırların belirlenmesi
B
Çok sayıda alışveriş partnerinin bulunması
C
Firmalar arası bağlantıların artması
D
Durağan bir çevrede çalışmak
E
Fırsatçılığın azalması
Açıklama:
İşlem maliyeti kuramına göre örgütlerin karşı karşıya kaldıkları temel seçim verimli sınırların belirlenmesidir. Başka bir deyişle hangi işlemler pazarda (örgüt dışında) yapılmalı ve hangi işlemler hiyerarşi içinde (örgüt bünyesinde) yapılmalıdır? Bu soru şu biçimde sorulabilir: “Örgütün sınırları nedir?” Pazarda yapılan işlemler ortakların güvenilir olduğunu sağlamak için izlenmelidir. Pazarlar etkin çalışmadığında işlemler ya çok pahalıya mal olur ya da çok zor izlenebilir hâle gelirler ve böylece hiyerarşi içinde yapılmaya başlanırlar.
Soru 16
Kişilerin bilgi derleme ve işleme yetilerinin kısıtlı olmasına ne ad verilir?
Seçenekler
A
Fırsatçılık
B
Sınırlı Rasyonellik
C
Sözleşmeye has yatırımlar
D
Küçük sayılar sorunu
E
Pazar kontrrolü
Açıklama:
Sınırlı Rasyonellik: Kişilerin bilgi derleme ve işleme yetilerinin kısıtlı olması.
Soru 17
Aşağıdakilerden hangisinde işlem maliyetleri yüksektir?
Seçenekler
A
Pazardan doğru bilgi toplanması
B
Firmalar arası ilişkilerin takip edilmesi
C
Çevresel belirsizlik düşükse
D
Potansiyel alışveriş partneri sayısı kısıtlıysa
E
Örgütler işleme ait olmayan yatırımlar gerektiren hizmet alışverişi yapıyorlarsa
Açıklama:
İşlem maliyetlerinin düşük olduğu durumlarda işlemler örgüt sınırları dışında yapılabilir. Bunun tam tersi durumlarda, yani (1) örgütler işleme has yatırımlar gerektiren mal ve hizmet alışverişi yapıyorlarsa, (2) çevresel belirsizlik yüksekse, (3) potansiyel alışveriş partneri sayısı kısıtlıysa işlem maliyetleri yüksektir.
Soru 18
Aşağıdakilerden hangisi sözleşmeye has yatırım tiplerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Araçsal yatırımlar
B
Fiziksel yatırımlar
C
İşgücü yatırımları
D
Tahsis edilmiş yatırımlar
E
Mekansal yatırımlar
Açıklama:
Kurama göre, işlemleri birbirinden ayıran birkaç etmen vardır. Bunlardan ilki tarafların birbirleriyle yaptıkları sözleşmeye has yatırımlardır. Bu kavramı anlamak için (1) belli bir sözleşmenin gereklerinin yerine getirilmesi için kullanılan varlıkların ne derece o sözleşmedeki işlemlere has olduğunun ve (2) eğer taraflar arasındaki sözleşme beklenenden önce bitirilirse aynı varlıkların başka bir sözleşmede kullanılmaya çalışılmasının fırsat maliyetinin ölçülmesi gerekmektedir. Diğer bir deyişle, sözleşmeye has yatırımların adıgeçen sözleşmede katma değer yaratsalar da başka bir sözleşme için herhangi bir değerleri yoktur. Örneğin, belli bir bilgisayar firmasının (A firması) ürettiği bilgisayarlara parça üreten bir firma, başka bir bilgisayar firmasının siparişlerine kullanamayacağı hâlde, sırf A firması için yapacağı üretime dönük teçhizat satın alabilir. Bu tip bir yatırım yapmak risklidir ve yatırım bir kere yapıldıktan sonra örgüt o yatırıma bağımlı kalır.
Soru 19
Vekalet kuramına göre, davranış odaklı sözleşmlerin temeli olan unsurlar aşağıdakilerin hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Pazar mekanizması ve ticaret
B
Komisyon ve risk
C
Hisse senedi opsiyonları ve gerilim
D
Mülkiyet haklarının devri ve kar
E
Maaş ve hiyerarşik yönetim
Açıklama:
Davranış odaklı sözleşmeler maaş ve hiyerarşik yönetim temelli, çıktı odaklı sözleşmeler ise komisyon, hisse senedi opsiyonları, mülkiyet haklarının devri veya pazar mekanizması temelli olmaktadır. Bir diğer deyişle, davranış odaklı sözleşmeler çalışanlardan istenen davranışları belirler (örneğin, çalışma saatleri, yapılacak işler). Bu duruma asil vekilin davranışlarını satın almaktadır.
Soru 20
İşlem maliyetleri kuramının temel araştırma sorusu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Örgütler neden bu kadar çeşitlidir?
B
Örgütler kaynak bağımlıklarını nasıl yönetir?
C
Örgütler neden vardır?
D
Örgütler neden birbirne benzer?
E
Toplumsal olayları eleştiren bir teori var mıdır?
Açıklama:
Pazarlar genel olarak risk ve belirsizliğe daha açık olduklarından birçok durumda hiyerarşik bir yapıyı yürütmek pazarda iş örgütlemekten daha ekonomik olmaktadır. Bu da Coase’ın “Örgütler neden vardır?” sorusuna bir yanıt oluşturmaktadır.
Soru 21
Örgütler ve iktisat arasındaki bağ ilk kez hangi iktisatçı tarafından ortaya atılmıştır?
Seçenekler
A
J. Maynard Keynes
B
Oliver Williamson
C
Adam Smith
D
Ronald Coase
E
Milton Friedman
Açıklama:
Örgütler ve iktisat arasındaki bağ ilk kez iktisatçı Ronald Coase tarafından 1937 yılında ortaya atılmıştır
Soru 22
Kişi veya örgütler arası alışverişleri yönetmek için yapılan pazarlık, izleme ve yönetişim maliyetlerinin tümüne ne ad verilir?
Seçenekler
A
Vekalet maliyetleri
B
İşlem maliyetleri
C
Örgüt giderleri
D
Pazar giderleri
E
İşletim maliyetleri
Açıklama:
İşlem Maliyetleri: Kişi veya örgütler arası alışverişleri yönetmek için yapılan pazarlık, izleme ve yönetişim maliyetlerinin tümü.
Soru 23
Örgüt kuramına göre örgütün sahipleri ya da hissedarlarına ne denir?
Seçenekler
A
Vekiller
B
İş verenler
C
Yedekler
D
Patronlar
E
Asiller
Açıklama:
Asiller: Örgütün sahipleri ya da hissedarları.
Soru 24
İşlemlerle ilgili bilgilerin taraflar arasında eşit dağılmamış oluşu hangi kavramla açıklanır?
Seçenekler
A
Vekalet maliyetleri
B
Vekiller
C
Bilgi asimetrisi
D
İşlem maliyeti
E
Asiller
Açıklama:
Bilgi Asimetrisi: İşlemlerle ilgili bilgilerin taraflar arasında eşit dağılmamış oluşu.
Soru 25
Mal ve hizmetlerin örgüt içinde gruplar arasında veya örgütsel sınırlar arasında alışverişine ne ad verilir?
Seçenekler
A
İşlem
B
Pazar
C
Maliyet
D
Faaliyet
E
Süreç
Açıklama:
İşlem: Mal ve hizmetlerin örgüt içinde gruplar arasında veya örgütsel sınırlar arasında alışverişi.
Soru 26
Örgütün mal ve hizmet üretimi için ihtiyaç duyduğu işlemleri iç sözleşmeler yoluyla kendi bünyesinde gerçekleştirmek yerine dış sözleşmelerle piyasa mekanizmasına ihale etmesi durumuna ne denir?
Seçenekler
A
Hiyerarşik kontrol
B
Bürokratik kontrol
C
Pazar kontrolü
D
Faaliyet kontrolü
E
İşlem kontrolü
Açıklama:
Pazar Kontrolü: Örgütün mal ve hizmet üretimi için ihtiyaç duyduğu işlemleri iç sözleşmeler yoluyla kendi bünyesinde gerçekleştirmek yerine dış sözleşmelerle piyasa mekanizmasına ihale etmesi durumudur.
Soru 27
İşlem maliyetleri kuramına göre kişilerin bilgi derleme ve işleme yetilerinin kısıtlı olması hangi kavramla açıklanabilir?
Seçenekler
A
Fırsatçılık
B
Sınırlı rasyonellik
C
Vekillik
D
Asillik
E
Hiyerarşi
Açıklama:
Sınırlı Rasyonellik: Kişilerin bilgi derleme ve işleme yetilerinin kısıtlı olması.
Soru 28
Örgütün az sayıda potansiyel alışveriş partnerinin olması durumuna ne denir?
Seçenekler
A
Küçük sayılar sorunu
B
Sözleşmeye has yatırımlar
C
Küçük yatırımcılar
D
Sınırlı yatırımcılar
E
Sınırlı sözleşmeler
Açıklama:
Küçük Sayılar Sorunu: Örgütün az sayıda potansiyel alışveriş partnerinin olması durumu.
Soru 29
Vekilin performansının yaptığı işin çıktısına bağlı olarak belirlenmesini öngören yaklaşım hangisidir?
Seçenekler
A
Davranış odaklı sözleşmeler
B
Maliyet odaklı sözleşmeler
C
Çıktı odaklı sözleşmeler
D
Pazar odaklı sözleşmeler
E
Sermayeye has sözleşmeler
Açıklama:
Çıktı odaklı sözleşmeler: Vekilin performansının yaptığı işin çıktısına bağlı olarak belirlenmesini öngören yaklaşımdır.
Soru 30
Vekilin sözleşmesine uygun biçimde davranmayarak işten kaytarması durumuna nedir?
Seçenekler
A
Fırsatçılık
B
Ahlaki risk
C
Kötü seçim
D
Sınırlı rasyonellik
E
Sınırlı davranış
Açıklama:
Ahlaki Risk: Vekilin sözleşmesine uygun biçimde davranmayarak işten kaytarması durumu.
Soru 31
İşlem maliyetleri kuramında işletme sahipleri ve yöneticilerin bilgi işleme becerilerinin kısıtlılığını ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bilgi asimetrisi
B
Fırsatçılık
C
Yanlış seçim
D
Ahlaki risk
E
Sınırlı rasyonellik
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Soru 32
İşlem maliyetleri kuramında işlemlerin örgüt sınırları içinde ast-üst ilişkileri çerçevesinde yürütülmesini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Hiyerarşi
B
Pazar
C
İşlem
D
Örgütsel Faaliyet
E
Pazar Kontrolü
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Soru 33
Kişi veya örgütler arası alışverişleri yönetmek için yapılan pazarlık, izleme ve yönetişim maliyetlerinin tümünü ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İşlem Maliyeti
B
Fırsat Maliyeti
C
Rekabet Maliyeti
D
İşletme Maliyeti
E
Örgütsel Maliyet
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Soru 34
İktisat kuramcılarının ilgilendikleri konulardan biri firma sahiplerinin kendi servetlerinin idaresi için başkalarını istihdam etmeleridir. Başkalarının servetini yönetenlerin servet sahibi kadar parayı gözetmeyecekleri, yani firma işlerinde yönetici ihmali olabileceği hep varsayılan bir beklenti olmuştur. Jensen ve Meckling tarafından geliştirilmiş olan vekâlet kuramı örgütü, örgüt sahipleri (asiller) ve çalışanlar (vekiller) arasında yapılan bir dizi sözleşme olarak görmektedir. Çalışanların görevlerini ve sorumluluklarını ayrıntılı olarak belirten sözleşmeler onların tam istenen şekilde davranmasını sağlamak maksadıyla hazırlanmaktadır. Yukarıdaki açıklamalara göre aşağıdaki ilişkilerden hangisi vekâlet kuramının ilgilendiği alanlara örnek gösterilebilir?
Seçenekler
A
Örgütün pazar mekanizmasıyla arasındaki ilişkileri
B
Örgütün hissedarları ve yöneticiler arasındaki ilişkiler
C
Örgüt hiyerarşisi ve pazar arasındaki ilişkiler
D
Örgütün işlemleri arasındaki maliyet ilişkileri
E
Örgütün sözleşmeye has yatırımları arasındaki ilişkiler
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Soru 35
Oliver Williamson’ın geliştirdiği işlem maliyetleri kuramına göre örgüt bir işlemler serisidir. İşlemler bireyler ve örgütler arasındaki mal ve hizmet alışverişleridir. Kuramın başlıca araştırma alanı hiyerarşiler (örgütler) ve pazarlar arasındaki farklılıklardır. Hiyerarşi terimiyle örgütlerde astların ne yapacağının komuta zinciri yoluyla iletilmesi kastedilmektedir. Pazarlar ise geçici sözleşmeler yoluyla hizmet ve mal alışverişi yapılan yerlerdir. Bu iki mekanizmadan hangisinin tercih edileceği mevcut koşullarda hangisinin işlem maliyetleri açısından daha ucuza işleyeceğine göre değişmektedir. Yukarıdaki bilgilere göre aşağıdaki örneklerden hangisi işlem maliyetleri kuramının ilgilendiği alanlardan biridir?
Seçenekler
A
Şirketin yaptığı çıktı temelli sözleşmeler
B
Asil ve vekil arasındaki çıkar çatışmaları
C
Şirketin yaptığı davranış temelli sözleşmeler
D
Asillerin yaptığı kötü seçimler
E
Örgütün tedarikçi ve taşeronlarla ilişkisi
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Soru 36
Piyasada diğer şirketlerle çalışan bir taşıma şirketi iş hacmini büyütmek istemektedir. Bunun için taşımada kullandığı araç sayısını arttırmayı amaçlamaktadır. Kendisine araç üretmesi için bir üretici firma ile anlaşma yapmayı planlayan taşıma şirketinin yöneticileri, anlaşmak üzere oldukları firmanın kendilerini aldatabileceğinden şüphelenmektedirler. Araç üretimi konusunda yeterli bilgiye sahip olmayan taşıma şirketinin sahipleri, bu konuda kendilerinden daha fazla bilgiye sahip karşı firmanın dürüst davranmadığı düşüncesi ile kaygılanmaktadırlar. Yukarıdaki örnekte taşıma şirketi yöneticilerinin taşıdığı kaygılar hangi durumundan kaynaklanmaktadır?
Seçenekler
A
İşlem maliyetleri
B
Bilgi asimetrisi
C
Mekânsal yatırımlar
D
Ahlaki risk
E
Kötü seçim
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Soru 37
Bir örgütün mal ve hizmet üretimi için ihtiyaç duyduğu işlemleri ve faaliyetleri dış sözleşmelerle piyasa mekanizmasına ihale etmesi durumu aşağıdakilerden hangisini ifade etmektedir?
Seçenekler
A
İşlem maliyeti
B
Hiyerarşi
C
Hiyerarşik kontrol
D
Pazar kontrolü
E
İşlem kontrolü
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Soru 38
Vekâlet kuramının temel yaklaşımı, işletmelerin asiller ve vekiller arasındaki çıkar çatışmaları üzerinden incelenebilecek olmasıdır. Asiller, kendileri adına bazı işleri yapması için vekillere yetki verirler. Vekâlet kuramına göre bu ilişkilerde asillerin, vekillerin gerçekten ne yaptığını saptamasının güç ya da masraflı olması gibi sorunlar yaşanmaktadır. Bu bağlamda vekiller, kendi çıkarlarını tehlikeye atmamak için risk almaktan ve dolayısıyla şirketin ve asillerin çıkarlarına uygun davranmaktan kaçınabilmektedirler. Yukardaki açıklamaya göre aşağıdaki örneklerden hangisi vekillerin kendilerini riske atmamak için asillerin çıkarlarına uygun davranmaması durumuna uygundur?
Seçenekler
A
Vekilin çıktı temelli sözleşme ile işçi alması
B
Vekilin mekânsal sözleşmeye has yatırımlar yapması
C
Vekilin şirketi kâr ettirebilecek riskli bir ihaleye girmemesi
D
Vekilin fiziksel sözleşmeye has yatırımlar yapması
E
Vekilin davranış temelli sözleşme ile işçi alması
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Soru 39
Vekâlet kuramının dayandığı varsayımlara göre yöneticiler, yani vekiller, eğer sürekli gözetim altında tutulmazlarsa her an asilleri, yani şirket sahiplerini kandırmaya hazır durumdadır. Kurama göre asiller ve vekiller arasında yaşanan sorunlardan biri asil ve vekilin arzu ve amaçlarının uyuşmamasıdır. Örneğin bu kurama göre, vekillerin de kendilerine dönük amaçları olabilmektedir ve bazen yetkilerini asillerin değil de kendi çıkarlarına hizmet edecek şekilde kullanabilmeleri mümkün olmaktadır.Aşağıdaki durumlardan hangisi vekillerin yetkilerini kendi çıkarları için kullanmalarına örnek oluşturabilecek bir durum değildir?
Seçenekler
A
Vekilin şirket için gereken malzemeleri tanıdığı birinden piyasa fiyatlarından daha yüksek fiyatlarla alması
B
Vekilin şirket için gerekmeyen malzemeleri tanımadığı birinden piyasa fiyatlarıyla aynı seviyede fiyatlarla alması
C
Vekilin şirket için gerekmeyen malzemeleri tanıdığı birinden piyasa fiyatlarından daha düşük fiyatlarla alması
D
Vekilin şirket için gereken malzemeleri tanımadığı birinden piyasa fiyatlarından daha düşük fiyatlarla alması
E
Vekilin şirket için gereken malzemeleri tanımadığı birinden piyasa fiyatlarından daha yüksek fiyatlarla alması
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Soru 40
Örgütlerde vekiller bir işi alırken bazı becerileri ve yetenekleri olduğunu iddia ederler. Asillerin bu iddiaların doğruluğunu işi verirken veya iş yapılırken tam olarak ölçmesi her zaman mümkün olamamaktadır. Örneğin, işe alınan bir çalışan, bir yabancı dili iyi derecede bildiğini iddia edebilir, ancak vekilin dili ne kadar iyi kullandığının ölçülmesi konusunda sorunlar çıkabilir. Ayrıca vekil iddia ettiği gibi o yabancı dilde yeterli olmayabilir. Yukarıda örnek verilen bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisi ile açıklanmaktadır?
Seçenekler
A
Hiyerarşik kontrol
B
Kötü seçim
C
İşlem kontrolü
D
Bilgi asimetrisi
E
Vekâlet sorunu
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Soru 41
Bir sigorta şirketinde çalışmakta olan vekil, şirket için uygun olacak yatırımları belirlemek için borsadaki gelişmeleri takip etmekle görevlidir. Vekil uygun bulduğu hisse senetlerine şirketteki asiller adına yatırım yapmaktadır. Benzer şekilde vekil yine şirketin zarar etmemesi için gerekli gördüğü hisseleri borsada elden çıkarmaktadır. Yukarıdaki örnekte belirten durumda asilin bu vekil ile hangi tip sözleşme yapması uygun olacaktır?
Seçenekler
A
Hisse temelli sözleşme
B
Davranış temelli sözleşme
C
Çıktı temelli sözleşme
D
Kâr temelli sözleşme
E
Pay temelli sözleşme
Açıklama:
Asillerle vekiller arası yapılan sözleşme tiplerini ve hangi durumda hangisinin kullanıldığını kuramsal çerçevede tanımlayabileceksiniz.
Soru 42
Bir işletmede asiller ve vekiller arasında yapılan sözleşmenin tipini belirleyen etmenlerden biri de aralarındaki ilişkinin süresidir. Asillerin uzun vadeli ilişkilerde vekillerin davranışlarını daha kolay değerlendirmesi beklenmektedir. Kısa süreli ilişkilerde ise asille vekil arasındaki bilgi asimetrisinin daha fazla olacağı öngörülmektedir. Yukardaki bilgilere göre bir işletmede asil ve vekil arasında uzun süreli bir ilişki yaşanacak ise asilin hangi tip sözleşmeyi tercih etmesi uygun olacaktır?
Seçenekler
A
Kâr temelli sözleşme
B
Pay temelli sözleşme
C
Hisse temelli sözleşme
D
Davranış temelli sözleşme
E
Çıktı temelli sözleşme
Açıklama:
Asillerle vekiller arası yapılan sözleşme tiplerini ve hangi durumda hangisinin kullanıldığını kuramsal çerçevede tanımlayabileceksiniz.
Soru 43
Büyük bir toptan satış firmasında yeni işçiler istihdam edilecektir. Bu işçilerin bir kısmı firmanın sipariş departmanında görev alacaklardır. Burada çalışan vekillerin, yani işçilerin görevleri gelen siparişleri kaydetmek ve bu siparişleri gerekli birimlere iletmek olacaktır. Yukarıdaki örnekte belirten durumda firma sahibi asillerin bu vekillerle, yani sipariş departmanında çalışacak işçilerle hangi tip sözleşme yapması uygun olacaktır?
Seçenekler
A
Davranış temelli sözleşme
B
Çıktı temelli sözleşme
C
Kâr temelli sözleşme
D
Pay temelli sözleşme
E
Hisse temelli sözleşme
Açıklama:
Asillerle vekiller arası yapılan sözleşme tiplerini ve hangi durumda hangisinin kullanıldığını kuramsal çerçevede tanımlayabileceksiniz.
Soru 44
Vekilin sözleşmesine uygun biçimde davranmayarak işten kaytarması durumuna ne ad verilir?
Seçenekler
A
Kötü seçim
B
Kaytarma maliyeti
C
Fırsatçılık riski
D
Ahlaki risk
E
İzleme maliyeti
Açıklama:
Asiller ve vekiller arasındaki yaklaşım farkları hakkındaki varsayımları sıralayabileceksiniz.
Soru 45
Aşağıdakilerden hangisi vekalet kuramındaki davranış odaklı sözleşmelerin temelini oluşturan etmenlerden birisidir?
Seçenekler
A
Maaş ve hiyerarşik yönetim
B
Komisyon
C
Hisse senedi opsiyonları
D
Mülkiyet haklarının devri
E
Pazar mekanizması
Açıklama:
Asillerle vekiller arası yapılan sözleşme tiplerini ve hangi durumda hangisinin kullanıldığını kuramsal çerçevede tanımlayabileceksiniz.
Soru 46
Aşağıdakilerden hangisi işlem maliyeti kuramının ilgilendiği temel konulardan değildir?
Seçenekler
A
Örgütlerin mal ve hizmetleri kendilerinin üretmesinin mi, yoksa piyasadan satın almalarının mı daha doğru olacağı sorusu.
B
Örgütler başka örgütlerle alışveriş ilişkisine girdiklerinde, kendilerini alışveriş risklerinden nasıl koruyacakları sorusu.
C
Örgütlerin, asil ve vekil arasındaki çıkar çatışması üzerinden incelenmesi.
D
Karşı tarafla yapılan pazarlık, izleme ve sözleşme yaptırımlarını uygulama maliyetlerinin incelenmesi.
E
Bir mal ya da hizmetin bir örgütsel sınırdan çıkıp, diğerinin sınırına geçmesi için gerekli planlama, uyarlama ve takip işlerinin toplam maliyetlerinin incelenmesi.
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Soru 47
Aşağıdakilerden hangisi işlem maliyet kuramında tanımlanan fırsatçılık kavramıyla ilgili olarak doğru değildir?
Seçenekler
A
Fırsatçılık, “kendi çıkarını hile ve yanıltma yoluyla kollamak” olarak tanımlanır.
B
Fırsatçılık kavramı, bireylerin çıkar odaklı oldukları varsayımına dayanır.
C
Fırsatçılık kavramına göre taraflar çoğu zaman dürüsttür, ama bazen de değildir.
D
Örgütler, fırsatçılığı önlemek için sözleşme öncesi ve sözleşme sonrası fırsatçılık tarama yöntemleri geliştirmek zorundadır.
E
Fırsatçılık kolayca saptanıp elenebileceğinden, örgütlerin fırsatçılığı önlemek için maliyetleri artırmasına gerek yoktur.
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Soru 48
Vekâlet kuramına göre temel insan doğası varsayımı nedir?
Seçenekler
A
Oldukları gibi görünürler ve yeteneklerini abartmazlar.
B
İnsanlar fırsatçıdırlar, kaytarmaya eğilimlidirler, çabalarını en aza indirmeye çalışırlar ve bilgi saklarlar.
C
Her zaman işe öncelik verirler.
D
Düşünceli ve saygılıdırlar.
E
Her zaman dürüst ve hayırsever işler yaparlar.
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Soru 49
Asillik ve vekillik kavramları aşağıdaki hangi ikili ilişkide geçerli değildir?
Seçenekler
A
İşletme sahibi - yönetici
B
Müvekkil-avukat
C
Hasta-doktor
D
Karı-koca
E
Ev sahibi-emlakçı
Açıklama:
Asiller ve vekiller arasındaki yaklaşım farkları hakkındaki varsayımları sıralayabileceksiniz.
Soru 50
İşlem maliyetleri kuramının temelini atan araştırmacı kimdir?
Seçenekler
A
Ronald Coase
B
M.C. Jensen
C
Oliver Williamson
D
W.H. Meckling
E
Henri Fayol
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Soru 51
Aşağıdakilerden hangisi sözleşmeye has yatırım tiplerinden değildir?
Seçenekler
A
Mekânsal
B
Ortaklık
C
Fiziksel
D
İş gücü
E
Tahsis edilmiş yatırımlar
Açıklama:
Asillerle vekiller arası yapılan sözleşme tiplerini ve hangi durumda hangisinin kullanıldığını kuramsal çerçevede tanımlayabileceksiniz.
Soru 52
Aşağıdakilerden hangisi iktisadi örgüt kuramına yöneltilen eleştirilerden değildir?
Seçenekler
A
Kuramın insan doğası hakkında çizdiği tablo gerçeği olduğu gibi yansıtmaktadır.
B
Vekâlet kuramında sorunun vekillerden kaynaklandığı öne sürülmektedir; asillerin neden olduğu sorunlar görmezlikten gelinmektedir.
C
Kişilerin her yaptığı maddi çıkarları için değildir.
D
Eğer vekâlet kuramının insan doğasıyla ilgili varsayımlarına kesin gözüyle bakarsak, iyi niyetle yapılmış bazı davranışların ardında da açgözlülük ve tembellik görebiliriz.
E
Vekâlet kuramı varsayımlarının geçerli olduğu bir ortamda, astlar herhangi bir riski yanlış algılanmak korkusuyla almazlar.
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Soru 53
Örgütün sahipleri ya da hissedarları anlamına gelen kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Asiller
B
Vekiller
C
Hiyerarşi
D
Pazar
E
Bürokrasi
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Soru 54
İşlem maliyetleri kuramına göre, bir mal ya da hizmetin bir örgütsel sınırdan çıkıp bir diğerinin sınırına geçmesine ne ad verilir?
Seçenekler
A
İşlem
B
Pazar
C
Hiyerarşi
D
Bürokasi
E
Vekalet
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
İşlem maliyetleri kuramında temel kavram işlemdir. İşlem, bir mal ya da hizmetin bir örgütsel sınırdan çıkıp bir diğerinin sınırına geçmesi durumudur.
İşlem maliyetleri kuramında temel kavram işlemdir. İşlem, bir mal ya da hizmetin bir örgütsel sınırdan çıkıp bir diğerinin sınırına geçmesi durumudur.
Soru 55
İşlem maliyetleri kuramının temel davranışsal varsayımlarından olan sınırlı rasyonellik varsayımına göre yöneticiler bilgi işleme becerileri konusunda sınırlıdır. Diğer bir varsayım olan fırsatçılık ise kendi çıkarını hile ve yanıltma yoluyla kollamak olarak tanımlanabilir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi örgütler arası bir sözleşme durumunda sınırlı rasyonellikten kaynaklanan fırsatçılığa bir örnek oluşturmaktadır?
Seçenekler
A
Firmanın maliyeti düşürmek için kalitesiz ürün kullanması
B
Taşeron firmanın maliyeti düşürmek için kalitesiz ürünler kullanması
C
Firmanın kaliteli hammadde kullanması sonucunda fiyatları arttırması
D
Rekabet durumunda firmanın ürünlerinde indirim yapması
E
İki rakip firmanın satış fiyatlarını sabitleme konusunda anlaşması
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
İktisat kuramcıları bireylerin çıkar odaklı olduğunu, yani kendileri için olumlu çıktıları çoğaltıp gayret ve girdilerini azaltma amacında olduğunu varsayar. Çoğu zaman taraşar dürüsttür ama bazen de değildirler. Ne zaman dürüst, ne zaman dürüst olmadıkları da sınırlı rasyonellik nedeniyle bilinemez. Bu durumda taşeron firma diğer firmanın sınırlı rasyonelliğinden faydalanarak fırsatçılığa başvurmuştur.
İktisat kuramcıları bireylerin çıkar odaklı olduğunu, yani kendileri için olumlu çıktıları çoğaltıp gayret ve girdilerini azaltma amacında olduğunu varsayar. Çoğu zaman taraşar dürüsttür ama bazen de değildirler. Ne zaman dürüst, ne zaman dürüst olmadıkları da sınırlı rasyonellik nedeniyle bilinemez. Bu durumda taşeron firma diğer firmanın sınırlı rasyonelliğinden faydalanarak fırsatçılığa başvurmuştur.
Soru 56
Akıllı telefon üreten bir firma, işlemci alımında piyasadaki tedarikçilerin daha geniş bilgisi ve uzmanlığı olduğuna inanmakta ve kendisini aldatabileceği kaygısını taşımakta ve bunun için alınabilecek önlemler firma tarafından yüklü bulunmaktadır. Bu durumda işlem maliyetleri kuramına göre bu firma aşağıdakilerden hangisini tercih etmelidir?
Seçenekler
A
Tedarikçiler hakkında bilgi toplama sürecine girmek
B
Tedarikçileri takip sürecine girmek
C
İşlemi kendi bünyesinde yapmak
D
Başka pazar arayışına girmek
E
İşlemi taşerona devretmek
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Bazı faaliyetlerin örgüt sınırları içinde ya da dışında yapılması kararı verilirken bilgi asimetrisi kaygıları devreye girmektedir. Eğer örgüt yönetimi belli bir işlem ve bu işlemle ilgili konular hakkında piyasadaki tedarikçi ve taşeronların çok daha geniş bilgisi olduğuna inanıyorsa bu tedarikçi ve taşeronların yanıltma yoluyla örgütü aldatabilecekleri kaygısını taşıyabilir. Bu gibi durumlarda örgüt yönetimi tedarikçi ve taşeronların olası olumsuz davranışlarına karşı duyduğu kaygı ve belirsizlik hissine ek olarak bu hisleri gidermek için tedarikçi ve taşeronlar hakkında bilgi toplama ve takip süreçlerinin maliyetini de hesapladığında bunu çok yüklü bulabilir. Böyle koşullarda örgüt yönetimi adı geçen işlemi kendi bünyesinde yapmayı tercih edebilir.
Bazı faaliyetlerin örgüt sınırları içinde ya da dışında yapılması kararı verilirken bilgi asimetrisi kaygıları devreye girmektedir. Eğer örgüt yönetimi belli bir işlem ve bu işlemle ilgili konular hakkında piyasadaki tedarikçi ve taşeronların çok daha geniş bilgisi olduğuna inanıyorsa bu tedarikçi ve taşeronların yanıltma yoluyla örgütü aldatabilecekleri kaygısını taşıyabilir. Bu gibi durumlarda örgüt yönetimi tedarikçi ve taşeronların olası olumsuz davranışlarına karşı duyduğu kaygı ve belirsizlik hissine ek olarak bu hisleri gidermek için tedarikçi ve taşeronlar hakkında bilgi toplama ve takip süreçlerinin maliyetini de hesapladığında bunu çok yüklü bulabilir. Böyle koşullarda örgüt yönetimi adı geçen işlemi kendi bünyesinde yapmayı tercih edebilir.
Soru 57
I. Firma alternatif bir tedarikçi bulamamaktadırII. Tedarikçi ürünlerin fiyatını arttırmaktadırIII. Tedarikçi firmayı daha büyük alımlara zorlamaktadırYukarıdaki koşullar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Seçenekler
A
Sözleşmeye has yatırımlar yoktur
B
Tedarikçi fırsatçılığa başvurmuştur
C
Durum firmanın sınırlı rasyonelliğinden kaynaklanmaktadır
D
Firma küçük sayılar sorunu yaşamaktadır
E
Durumun kaynağı bilgi asimetrisidir
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
İşlem maliyetleri kuramına göre eğer taraşar birbirlerine sözleşmeye has yatırımlar nedeniyle bağımlı iseler ve herhangi bir taraf kolaylıkla alternatif bağlantılar kuramıyorsa bu karşılıklı tekel durumu oluşturmakta ve her iki tarafı da savunmasız durumda bırakmaktadır. Bu duruma kuramda küçük sayılar sorunu da denmektedir. Aynı işi yapabileek alternatif partnert bulunamaması, yani bunların az sayıda olması örgütleri kısıtlamakta, taraşarının birbirini sömürme şansını artırmaktadır. Tedarik tarafındaki partner fiyat artırma, daha büyük miktarlarda alıma zorlama gibi baskılarla durumu kendi lehine kullanmaya çalışabilir.
İşlem maliyetleri kuramına göre eğer taraşar birbirlerine sözleşmeye has yatırımlar nedeniyle bağımlı iseler ve herhangi bir taraf kolaylıkla alternatif bağlantılar kuramıyorsa bu karşılıklı tekel durumu oluşturmakta ve her iki tarafı da savunmasız durumda bırakmaktadır. Bu duruma kuramda küçük sayılar sorunu da denmektedir. Aynı işi yapabileek alternatif partnert bulunamaması, yani bunların az sayıda olması örgütleri kısıtlamakta, taraşarının birbirini sömürme şansını artırmaktadır. Tedarik tarafındaki partner fiyat artırma, daha büyük miktarlarda alıma zorlama gibi baskılarla durumu kendi lehine kullanmaya çalışabilir.
Soru 58
İşlem Maliyetleri Kuramı göz önünde bulundurulduğunda, bir firmanın tedarikçi fırsatçılığına karşı kendini korumasına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Seçenekler
A
Tedarikçiden alınan ürünün kendi ürünlerine has olması firmanın avantajınadır
B
Tedarikçinin alternatif alıcıların olmaması firmayı zora sokmaktadır
C
Firma tedarikçinin sınırlı rasyonelliğinden yararlanabilir
D
Sözleşmeye has yatırımlar firmayı bu soruna karşı korumaktadır
E
Piyasadaki rekabet ve fiyat mekanizması firmanın avantajınadır
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Pazar kontrolünde işlem maliyetlerini kontrol altında tutmak için piyasadaki rekabet ve fiyat mekanizması kullanılmaktadır. Çok sayıda tedarikçi ve alıcı olan durumlarda piyasada tedarikçiler için yoğun rekabet vardır, dolayısıyla müşteri çekmek için tedarikçilerin adil bir fiyatlandırma politikası uygulamaları gerekir. Tedarikçilerin olağanüstü fiyatlar talep etmeleri bu ortamda anlamsızdır çünkü bir başka tedarikçi pazar dengelerini oturtacak daha düşük bir fiyat önerebilecektir. İyi işleyen bir piyasa ortamında alıcı ve tedarikçiler adil pazar fiyatlarını bilirler. Bu gibi durumlarda pazar mekanizması verimli işleyen bir sistem oluşturur. Yeterli sayıda alıcı ve tedarikçi olan ortamlarda alıcılar kendilerini tedarikçi fırsatçılığına karşı rahat korurlar çünkü piyasada yeterince bilgi vardır.
Pazar kontrolünde işlem maliyetlerini kontrol altında tutmak için piyasadaki rekabet ve fiyat mekanizması kullanılmaktadır. Çok sayıda tedarikçi ve alıcı olan durumlarda piyasada tedarikçiler için yoğun rekabet vardır, dolayısıyla müşteri çekmek için tedarikçilerin adil bir fiyatlandırma politikası uygulamaları gerekir. Tedarikçilerin olağanüstü fiyatlar talep etmeleri bu ortamda anlamsızdır çünkü bir başka tedarikçi pazar dengelerini oturtacak daha düşük bir fiyat önerebilecektir. İyi işleyen bir piyasa ortamında alıcı ve tedarikçiler adil pazar fiyatlarını bilirler. Bu gibi durumlarda pazar mekanizması verimli işleyen bir sistem oluşturur. Yeterli sayıda alıcı ve tedarikçi olan ortamlarda alıcılar kendilerini tedarikçi fırsatçılığına karşı rahat korurlar çünkü piyasada yeterince bilgi vardır.
Soru 59
Vekalet kuramına göre, vekilin kendi konumunu riske atacak ama örgüt için faydalı olabilecek yeni iş fırsatlarından ya da teknolojilerinden uzak durması aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir?
Seçenekler
A
Çıktı odağı
B
Artık kayıp
C
Risk yaklaşımı
D
Fırsatçılık
E
Hiyerarşi
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Vekâlet kuramına göre, vekillerin de kendilerine dönük amaçları vardır ve yeri geldiğinde yetkilerini asillerin değil, kendi çıkarlarına hizmet edecek şekilde kullanabilirler. Kendi konumlarını riske atacak ama örgüt için faydalı olabilecek bazı yeni iş fırsatlarından ya da teknolojilerden uzak durabilirler. Bu duruma vekâlet kuramında artık kayıp denmektedir.
Vekâlet kuramına göre, vekillerin de kendilerine dönük amaçları vardır ve yeri geldiğinde yetkilerini asillerin değil, kendi çıkarlarına hizmet edecek şekilde kullanabilirler. Kendi konumlarını riske atacak ama örgüt için faydalı olabilecek bazı yeni iş fırsatlarından ya da teknolojilerden uzak durabilirler. Bu duruma vekâlet kuramında artık kayıp denmektedir.
Soru 60
Aşağıdakilerden hangisi vekalet kuramına göre asil ve vekil arasında yaşanan vekalet sorunlarına bir örnek oluşturmaz?
Seçenekler
A
Şirket yöneticisinin keyfi harcamalar yapması
B
Şirket sahibinin yöneticileri yeterince kontrol edememesi
C
Şirket sahibinin çeşitli yollarla yöneticilere yaptırım uygulaması
D
Şirket yöneticisinin tedarikçileri şahsi çıkarları doğrultusunda belirlemesi
E
Şirket yöneticilerinin çıkarlarını şirket çıkarlarından önde tutması
Açıklama:
Asiller ve vekiller arasındaki yaklaşım farkları hakkındaki varsayımları sıralayabileceksiniz.
Vekâlet kuramına göre, vekillerin de kendilerine dönük amaçları vardır ve yeri geldiğinde yetkilerini asillerin değil, kendi çıkarlarına hizmet edecek şekilde kullanabilirler. Örneğin, yöneticiler ofislerini gereğinden fazla dekore edebilir, ihtiyaçtan yüksek performanslı bilgisayarlar satın alabilir, bazı girdileri en uygun firmadan değil de yakın dostlarından satın alabilirler. Belki daha da önemlisi, kendi konumlarını riske atacak ama örgüt için faydalı olabilecek bazı yeni iş fırsatlarından ya da teknolojilerden uzak durabilirler. Bu duruma vekâlet kuramında artık kayıp denmektedir. Artık kayıplar yöneticilerin çeşitli yollarla izlenmesi ve yaptırımlar uygulanması gibi yöntemlerle asgariye çekilmeye çalışılır.
Vekâlet kuramına göre, vekillerin de kendilerine dönük amaçları vardır ve yeri geldiğinde yetkilerini asillerin değil, kendi çıkarlarına hizmet edecek şekilde kullanabilirler. Örneğin, yöneticiler ofislerini gereğinden fazla dekore edebilir, ihtiyaçtan yüksek performanslı bilgisayarlar satın alabilir, bazı girdileri en uygun firmadan değil de yakın dostlarından satın alabilirler. Belki daha da önemlisi, kendi konumlarını riske atacak ama örgüt için faydalı olabilecek bazı yeni iş fırsatlarından ya da teknolojilerden uzak durabilirler. Bu duruma vekâlet kuramında artık kayıp denmektedir. Artık kayıplar yöneticilerin çeşitli yollarla izlenmesi ve yaptırımlar uygulanması gibi yöntemlerle asgariye çekilmeye çalışılır.
Soru 61
Bir firma sahibi uzun vadeli olarak işe almayı düşündüğü bir yöneticiyi çalıştığı gün başına ücretlendirmeyi planlamaktadır. Yapılacak işleri adım adım açıklayan bir dökuman üzerinde çalıştıktan sonra performans değerlendirme kriterlerini de açıkça belirtmiştir. Vekalet kuramına göre bu firma sahibinin işe alacağı yönetici ile ne tür bir sözleşme yapması en uygun olur?
Seçenekler
A
Çıktı odaklı sözleşme
B
Asil odaklı sözleşme
C
Vekil odaklı sözleşme
D
Davranış odaklı sözleşme
E
Yatırım odaklı sözleşme
Açıklama:
Asiller ve vekiller arasındaki yaklaşım farkları hakkındaki varsayımları sıralayabileceksiniz.
Hangi tip sözleşmenin kullanılacağı bir parça da yapılan işin özelliklerine bağlıdır. Bazı işlerin nasıl yapılacağı basamak basamak belirlidir ve oldukça rutindir. Örneğin, bir çağrı merkezinde ya da bir müşteri hizmetleri biriminde sipariş kaydeden bir elemanın yaptığı işin gözlenmesi ve kalitesinin belirlenmesi görece kolaydır. Bu tip işlerde davranış temelli sözleşmeler (örneğin, saat başına ücret) daha rahatlıkla yürütülebilir. Sözleşme tipini etkileyen bir diğer etmen de ilişkinin süresidir. Asilin uzun vadeli ilişkilerde vekilin davranışlarını daha rahat değerlendirmesi beklenir, dolayısıyla davranış temelli sözleşmeler daha uygun olabilecektir.
Hangi tip sözleşmenin kullanılacağı bir parça da yapılan işin özelliklerine bağlıdır. Bazı işlerin nasıl yapılacağı basamak basamak belirlidir ve oldukça rutindir. Örneğin, bir çağrı merkezinde ya da bir müşteri hizmetleri biriminde sipariş kaydeden bir elemanın yaptığı işin gözlenmesi ve kalitesinin belirlenmesi görece kolaydır. Bu tip işlerde davranış temelli sözleşmeler (örneğin, saat başına ücret) daha rahatlıkla yürütülebilir. Sözleşme tipini etkileyen bir diğer etmen de ilişkinin süresidir. Asilin uzun vadeli ilişkilerde vekilin davranışlarını daha rahat değerlendirmesi beklenir, dolayısıyla davranış temelli sözleşmeler daha uygun olabilecektir.
Soru 62
Bir firma sahibiyle sözleşme imzalayan yönetici, başvuru sırasında düşük düzeyde olan ingilizce dilini mükemmel derecede bildiğini belirterek firmayı yanıltmıştır. Bunun yanında önceki iş deneyimlerine yönelik beyan ettiği bilgiler asılsızdır ve hakim olduğunu belirttiği bilgisayar programları konusunda da yetersizdir. Sahip olduğu bilgi birikimini beyan ettiği gibi kullanmayan bu yöneticinin aynı zamanda insan ilişkileri de mülakkatta belirttiği gibi güçlü değildir. Bu durumda, aşağıdakilerden hangisi metinde yer almazsa, metindeki vekalet sorununun yalnızca kötü seçimden kaynaklandığı söylenebilir?
Seçenekler
A
İngilizce düzeyinin düşük olması
B
İş deneyimlerinin asılsız olması
C
Bilgisayar programlarında yetersiz olması
D
İnsan ilişkilerinin güçlü olmaması
E
Bilgi birikimini kullanmaması
Açıklama:
Asiller ve vekiller arasındaki yaklaşım farkları hakkındaki varsayımları sıralayabileceksiniz.
İktisat kuramcılarına göre vekiller boş zaman ve rahatlığa çalışkanlıktan daha çok değer verdikleri için baştan anlaştıkları şekilde çalışmazlar, sorumluluk ve görevlerini yerine getirmezler. Ahlaki risk sorunu vekilin örgütün çıkarları için beklenen gayreti göstermemesi, yani vekilin kaytarması durumuna denir. Örneğin, vekil olarak çalışan kişi iş saatlerinde bilgisayar oyunu oynayarak vakit geçirmekte, ancak üst düzey yönetim bilgisayar başında çalışıyor görünen çalışanın tam olarak ne yaptığını izleyememektedir. Vekil ne kadar özerkse ve işini yapmak için ne kadar özel bilgiye ihtiyaç varsa ahlaki risk o kadar yüksektir. Kötü seçim sorunu ise vekilin tecrübe, bilgi ve yeteneklerini asile yanlış sunmasıdır. Buna göre, vekil işi alırken bazı becerileri ve yetenekleri olduğunu iddia eder. Asilin bunların doğruluğunu işi verirken veya iş yapılırken tam olarak ölçememesi kötü seçim sorununu doğurur. Örneğin, işe alınan bir çalışan bir yabancı dili iyi derecede bildiğini iddia edebilir; dili ne kadar iyi kullandığının ölçülmesi de zor olabilir.
İktisat kuramcılarına göre vekiller boş zaman ve rahatlığa çalışkanlıktan daha çok değer verdikleri için baştan anlaştıkları şekilde çalışmazlar, sorumluluk ve görevlerini yerine getirmezler. Ahlaki risk sorunu vekilin örgütün çıkarları için beklenen gayreti göstermemesi, yani vekilin kaytarması durumuna denir. Örneğin, vekil olarak çalışan kişi iş saatlerinde bilgisayar oyunu oynayarak vakit geçirmekte, ancak üst düzey yönetim bilgisayar başında çalışıyor görünen çalışanın tam olarak ne yaptığını izleyememektedir. Vekil ne kadar özerkse ve işini yapmak için ne kadar özel bilgiye ihtiyaç varsa ahlaki risk o kadar yüksektir. Kötü seçim sorunu ise vekilin tecrübe, bilgi ve yeteneklerini asile yanlış sunmasıdır. Buna göre, vekil işi alırken bazı becerileri ve yetenekleri olduğunu iddia eder. Asilin bunların doğruluğunu işi verirken veya iş yapılırken tam olarak ölçememesi kötü seçim sorununu doğurur. Örneğin, işe alınan bir çalışan bir yabancı dili iyi derecede bildiğini iddia edebilir; dili ne kadar iyi kullandığının ölçülmesi de zor olabilir.
Soru 63
Vekalet kuramı göz önünde bulundurulduğunda, ahlaki risk veya kötü seçim gibi vekalet sorunlarını kontrol edebilmek için asilin başvurabileceği seçeneklere ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Seçenekler
A
Bilişim sistemlerine yatırım yaparak vekili kontrol altına almalıdır
B
Vekil ile davranış odaklı sözleşmeler yapmalıdır
C
İşlem maliyetlerini düşürecek atılımlar yapmalıdır
D
İş tanımını ve performans kriterlerini iyi belirlemelidir
E
Yönetici alımlarında dostlarının referanslarını kullanmalıdır
Açıklama:
Asiller ve vekiller arasındaki yaklaşım farkları hakkındaki varsayımları sıralayabileceksiniz.
Ahlaki risk ya da kötü seçim sonucunda vekilin davranışları kolaylıkla izlenemiyorsa kurama göre asilin iki opsiyonu bulunmaktadır. Bunlardan biri bilişim sistemlerine yatırım yapmak yoluyla vekil fırsatçılığını kontrol altında tutmaktır. Buna göre bilişim sistemleri sayesinde asil vekilin ne yaptığını takip edebileceğinden vekilin asili yanıltması zorlaşacaktır. Bütçeleme sistemleri, raporlama prosedürleri gibi bilişim sistemlerinin yanı sıra, işi kontrol edecek yönetim kurulları ya da ara yönetim kadrolarının oluşturulması da yöneticilerin uygulamaları hakkında bilgi edinmeyi kolaylaştıracaktır. İkinci opsiyon ise çıktı odaklı sözleşmeler yapmaktır. Çıktı bazlı sözleşmeler vekilin tercihlerini asile doğru çekmekte, böylece farklı çıkarlardan doğan farklı davranışların ortaya çıkmasını engellemektedir.
Ahlaki risk ya da kötü seçim sonucunda vekilin davranışları kolaylıkla izlenemiyorsa kurama göre asilin iki opsiyonu bulunmaktadır. Bunlardan biri bilişim sistemlerine yatırım yapmak yoluyla vekil fırsatçılığını kontrol altında tutmaktır. Buna göre bilişim sistemleri sayesinde asil vekilin ne yaptığını takip edebileceğinden vekilin asili yanıltması zorlaşacaktır. Bütçeleme sistemleri, raporlama prosedürleri gibi bilişim sistemlerinin yanı sıra, işi kontrol edecek yönetim kurulları ya da ara yönetim kadrolarının oluşturulması da yöneticilerin uygulamaları hakkında bilgi edinmeyi kolaylaştıracaktır. İkinci opsiyon ise çıktı odaklı sözleşmeler yapmaktır. Çıktı bazlı sözleşmeler vekilin tercihlerini asile doğru çekmekte, böylece farklı çıkarlardan doğan farklı davranışların ortaya çıkmasını engellemektedir.
Soru 64
Aşağıdakilerden hangisi işlem maliyetleri ve vekâlet kuramlarının ortak özelliğidir?
Seçenekler
A
Örgüt faaliyetlerini en verimli şekilde yönetmek.
B
Asiller ve vekiller arasındaki ilişkileri incelemek.
C
Hangi faaliyetlerin örgütün içinde yapılacağına odaklanmak.
D
Hangi faaliyetlerin örgütün dışında yapılacağına odaklanmak.
E
Davranış odaklı sözleşmeler yapmak.
Açıklama:
İktisadi kuramlardan en önemlileri olan işlem maliyetleri ve vekalet kuramlarının ortak ve farklı yönlerini ayırt edebileceksiniz.
Her iki kuramın da esası en verimli, yani vekalet veya işlem maliyetlerini en aza indirecek şekilde örgütün faaliyetlerini yönetmektir. Öyleyse doğru yanıt (a) şıkkıdır.
Her iki kuramın da esası en verimli, yani vekalet veya işlem maliyetlerini en aza indirecek şekilde örgütün faaliyetlerini yönetmektir. Öyleyse doğru yanıt (a) şıkkıdır.
Soru 65
Bir örgüt yöneticisi binanın temizlik ve bakım onarım işleri için aşağıdakilerden hangisini yaparsa pazar mekanizması kullanmış olur?
Seçenekler
A
Örgütte temizlik ve bakım birimi açarsa
B
Örgütte temizlik elemanları istihdam ederse
C
Örgütte istihdam edilen temizlik elemalarını eğitirse
D
Örgütte temizlik için kullanılacak teçhizatı edinirse
E
Örgütün temizlik işlerinin bir taşeron firmaya verirse
Açıklama:
Örgütlerin hangi işleri pazar, hangilerini hiyerarşik mekanizmalarla yaptıklarını ve bunlar arasındaki tercih sebeplerini açıklayabileceksiniz.
Bir faaliyet örgüt içinde tamamlanıyorsa hiyerarşik mekanizlamalar harekete geçirilmiş demektir. Temizlik faaliyetinin uzmanlaşmış bir taşeron firmaya verilmesi ise Pazar mekanizmasının kullanımını gerektirir. Öylese doğru yanıt (e) şıkkıdır.
Bir faaliyet örgüt içinde tamamlanıyorsa hiyerarşik mekanizlamalar harekete geçirilmiş demektir. Temizlik faaliyetinin uzmanlaşmış bir taşeron firmaya verilmesi ise Pazar mekanizmasının kullanımını gerektirir. Öylese doğru yanıt (e) şıkkıdır.
Soru 66
Bir hastane yöneticisi kantin işletmeciliğini hangi koşulda bir taşeron firmaya vermeyi tercih eder?
Seçenekler
A
Bilgi asimetrisi olduğunda
B
Piyasa mekanizması iyi çalıştığında
C
Piyasa mekanizması maliyetli olduğunda
D
Risk maliyeti arttığında
E
İşlem maliyeti arttığında
Açıklama:
Örgütlerin hangi işleri pazar, hangilerini hiyerarşik mekanizmalarla yaptıklarını ve bunlar arasındaki tercih sebeplerini açıklayabileceksiniz.
Piyasa mekanizmasının iyi çalıştığı durumlarda faaliyetler tedarikçi ya da taşeronlara aktarılabilir. Bunun için işletme sahiplerinin piyasa ve rakipler hakkında yeterli bilgiye sahip olması ve piyasa mekanizmasının maliyet açısından daha avantajlı olması gerekmektedir. Bunun aksi durumda ise, yani risklerin ve işlem maliyetlerinin çok arttığı durumlarda faaliyetler örgüt içinde tamamlanmalıdır.
Piyasa mekanizmasının iyi çalıştığı durumlarda faaliyetler tedarikçi ya da taşeronlara aktarılabilir. Bunun için işletme sahiplerinin piyasa ve rakipler hakkında yeterli bilgiye sahip olması ve piyasa mekanizmasının maliyet açısından daha avantajlı olması gerekmektedir. Bunun aksi durumda ise, yani risklerin ve işlem maliyetlerinin çok arttığı durumlarda faaliyetler örgüt içinde tamamlanmalıdır.
Soru 67
Bir örgütteki asiller aşağıdakilerden hangisini tercih ederler?
Seçenekler
A
Başarısız olmamak için risk almazlar.
B
Faaliyet maliyetlerini gözetmezler.
C
Vekil kazanımlarını yüksek tutma eğilimindedirler.
D
Risk alma eğilimindedirler.
E
Vekil izleme mekanızmalarını gerekli bulmazlar.
Açıklama:
Asiller ve vekiller arasındaki yaklaşım farkları hakkındaki varsayımları sıralayabileceksiniz.
Vekalet kuramına göre asil ve vekil arasında bir çıkar çatışması bulunmaktadır. Her iki taraf da farklı amaçlara sahiptir. Asil işletmenin en düşük maliyetle faaliyette bulunmasını beklerken vekil kendi kazanımlarını yüksek tutmaya çalışır. Bu da maliyetleri artırıcı bir durumdur. Üstelik çoğu zaman asillerin işletmede işlerin nasıl yürüdüğüne dair bilgileri de sınırlıdır. Bu nedenle vekilleri izleme mekanizmaları kurmak zorundadırlar. Diğer taraftan asil ve vekillerin risk yaklaşımları da birbirinden farklıdır. Asiller yeni yatırım fırsatları nın değerlendirilebilmesi için risk alma eğilimindeyken vekiller başarısız olmamak için risk almaktan kaçınırlar.
Vekalet kuramına göre asil ve vekil arasında bir çıkar çatışması bulunmaktadır. Her iki taraf da farklı amaçlara sahiptir. Asil işletmenin en düşük maliyetle faaliyette bulunmasını beklerken vekil kendi kazanımlarını yüksek tutmaya çalışır. Bu da maliyetleri artırıcı bir durumdur. Üstelik çoğu zaman asillerin işletmede işlerin nasıl yürüdüğüne dair bilgileri de sınırlıdır. Bu nedenle vekilleri izleme mekanizmaları kurmak zorundadırlar. Diğer taraftan asil ve vekillerin risk yaklaşımları da birbirinden farklıdır. Asiller yeni yatırım fırsatları nın değerlendirilebilmesi için risk alma eğilimindeyken vekiller başarısız olmamak için risk almaktan kaçınırlar.
Soru 68
“El elin yitiğini türkü çığıra çığıra arar” atasözü vekâlet kuramının hangi boyutuyla ilgilidir?
Seçenekler
A
Vekiller her zaman risk alırlar.
B
Vekiller en az gayretle en çok faydayı edinmek isterler.
C
Vekiller daima örgüt için faydalı iş fırsatlarını değerlendirirler.
D
Vekiller yetkilerini asillerin çıkarlarına kullanırlar
E
Vekiller kendi çıkarlarını asla gözetmezler.
Açıklama:
Asillerle vekiller arası yapılan sözleşme tiplerini ve hangi durumda hangisinin kullanıldığını kuramsal çerçevede tanımlayabileceksiniz.
Atasözün anlamı: Bizim işimize ancak kendimiz canla başla sarılabiliriz. Bir kimsenin sıkıntısına çare bulacak olan bir başka kimse, bu işi gereği gibi değil, kendisini en az yıpratacak şekilde yapar. Bu ifade, vekâlet kuramının aşağıdaki önermeleriyle bağdaşır. Kurama göre ikili ilişkilerde asil ve vekilin arzu ve amaçlarının uyuşmaması ya da asilin vekilin gerçekten ne yaptığını saptamasının güç ya da masraflı olması nedeniyle yaşanan bir vekâlet sorunu mevcuttur. Asiller örgütün verimli işleyişi sonucunda servetlerini artırma amacındadırlar. Vekiller ise ortaya koydukları gayrete kıyasla servetten aldıkları payı çoğaltmak, yani en az gayrete en fazla ücret ve faydayı edinmek isterler. Bir diğer deyişle, asiller asgari maliyetle çalışanlardan azami gayreti (verimlilik) beklerken vekiller asgari gayrete azami ücretlendirme beklerler. Yine vekâlet kuramına göre, vekillerin de kendilerine dönük amaçları vardır ve yeri geldiğinde yetkilerini asillerin değil, kendi çıkarlarına hizmet edecek şekilde kullanabilirler. Belki daha da önemlisi, kendi konumlarını riske atacak ama örgüt için faydalı olabilecek bazı yeni iş fırsatlarından ya da teknolojilerden uzak durabilirler. Öyleyse, yanıt (b) şıkkıdır.
Atasözün anlamı: Bizim işimize ancak kendimiz canla başla sarılabiliriz. Bir kimsenin sıkıntısına çare bulacak olan bir başka kimse, bu işi gereği gibi değil, kendisini en az yıpratacak şekilde yapar. Bu ifade, vekâlet kuramının aşağıdaki önermeleriyle bağdaşır. Kurama göre ikili ilişkilerde asil ve vekilin arzu ve amaçlarının uyuşmaması ya da asilin vekilin gerçekten ne yaptığını saptamasının güç ya da masraflı olması nedeniyle yaşanan bir vekâlet sorunu mevcuttur. Asiller örgütün verimli işleyişi sonucunda servetlerini artırma amacındadırlar. Vekiller ise ortaya koydukları gayrete kıyasla servetten aldıkları payı çoğaltmak, yani en az gayrete en fazla ücret ve faydayı edinmek isterler. Bir diğer deyişle, asiller asgari maliyetle çalışanlardan azami gayreti (verimlilik) beklerken vekiller asgari gayrete azami ücretlendirme beklerler. Yine vekâlet kuramına göre, vekillerin de kendilerine dönük amaçları vardır ve yeri geldiğinde yetkilerini asillerin değil, kendi çıkarlarına hizmet edecek şekilde kullanabilirler. Belki daha da önemlisi, kendi konumlarını riske atacak ama örgüt için faydalı olabilecek bazı yeni iş fırsatlarından ya da teknolojilerden uzak durabilirler. Öyleyse, yanıt (b) şıkkıdır.
Soru 69
Futbolculara galibiyet primi ödemek örgütte neyin varlığını gösterir?
Seçenekler
A
davranış odaklı sözleşme kullanıldığını
B
hiyerarşik yönetim temelli sözleşme kullanıldığını
C
çıktı odaklı sözleşme kullanıldığını
D
asille vekilin çıkar çatışmasının arttığını
E
asille vekilin hedef ayrıştırdığını
Açıklama:
Asillerle vekiller arası yapılan sözleşme tiplerini ve hangi durumda hangisinin kullanıldığını kuramsal çerçevede tanımlayabileceksiniz.
Davranış odaklı sözleşmeler maaş ve hiyerarşik yönetim temelli, çıktı odaklı sözleşmeler ise komisyon, hisse senedi opsiyonları, mülkiyet haklarının devri veya pazar mekanizması temelli olmaktadır. Bir diğer deyişle, davranış odaklı sözleşmeler çalışanlardan istenen davranışları belirler, çıktı odaklı sözleşmeler vekilin ücretlendirme ve ödüllendirmesini performansa, yani çıktıya, bağlar (örneğin, parça sayısı üzerinden ücretlendirme, komisyon sistemi, üst düzey yöneticilere örgütün kârı, satış artışı ya da hisse fiyatı üzerinden verilen ikramiyeler). Çıktı temelli sözleşmeler asille vekilin hedeflerini birleştirdiğinden davranış birlikteliği sağlayarak vekili fırsatçılığını ve asille vekilin çıkar çatışmalarını azaltmaktadır. Verilen örnekte performansa dayalı bir ücretlendirmeden söz edildiğinde doğru yanıt (c) şıkkıdır.
Davranış odaklı sözleşmeler maaş ve hiyerarşik yönetim temelli, çıktı odaklı sözleşmeler ise komisyon, hisse senedi opsiyonları, mülkiyet haklarının devri veya pazar mekanizması temelli olmaktadır. Bir diğer deyişle, davranış odaklı sözleşmeler çalışanlardan istenen davranışları belirler, çıktı odaklı sözleşmeler vekilin ücretlendirme ve ödüllendirmesini performansa, yani çıktıya, bağlar (örneğin, parça sayısı üzerinden ücretlendirme, komisyon sistemi, üst düzey yöneticilere örgütün kârı, satış artışı ya da hisse fiyatı üzerinden verilen ikramiyeler). Çıktı temelli sözleşmeler asille vekilin hedeflerini birleştirdiğinden davranış birlikteliği sağlayarak vekili fırsatçılığını ve asille vekilin çıkar çatışmalarını azaltmaktadır. Verilen örnekte performansa dayalı bir ücretlendirmeden söz edildiğinde doğru yanıt (c) şıkkıdır.
Soru 70
Vekâlet kuramına göre, bir fabrikanın seri üretim hattı ambalajlama biriminde çalışan işçilerin ücretlendirilmesinde davranış odaklı sözleşme kullanılmalıdır. Bunun sebebi nedir?
Seçenekler
A
Bu bir rutin iştir.
B
Bu bir karmaşık iştir.
C
Bu gözlenmesi zor bir iştir.
D
Bu değerlendirmeye açık olmayan bir iştir.
E
Bu kısa vadeli sözleşmeye dayanan bir iştir.
Açıklama:
Asillerle vekiller arası yapılan sözleşme tiplerini ve hangi durumda hangisinin kullanıldığını kuramsal çerçevede tanımlayabileceksiniz.
Vekâlet kuramına göre, genellikle rutin adımlardan oluşan işler için davranış odaklı sözleşmeler daha avantajlıdır. Ancak karmaşık süreçlere sahip işler için davranışların izlenmesi her zaman mümkün olmayabilir. Bu nedenle bu tür işlerde çıktı odaklı sözleşmelere başvurulmaktadır. Yine uzun vadeli iş ilişkilerinde davranış odaklı sözleşmeler kullanışlıyken kısa vadeli sözleşmelere dayanan işlerde çıktı odaklı sözleşmeler daha çok tercih edilmelidir. Soruda sözü edilen durum uzun vadeli rutin bir iştir. Öyleyse, doğru yanıt (a) şıkkıdır.
Vekâlet kuramına göre, genellikle rutin adımlardan oluşan işler için davranış odaklı sözleşmeler daha avantajlıdır. Ancak karmaşık süreçlere sahip işler için davranışların izlenmesi her zaman mümkün olmayabilir. Bu nedenle bu tür işlerde çıktı odaklı sözleşmelere başvurulmaktadır. Yine uzun vadeli iş ilişkilerinde davranış odaklı sözleşmeler kullanışlıyken kısa vadeli sözleşmelere dayanan işlerde çıktı odaklı sözleşmeler daha çok tercih edilmelidir. Soruda sözü edilen durum uzun vadeli rutin bir iştir. Öyleyse, doğru yanıt (a) şıkkıdır.
Soru 71
Vekâlet kuramının varsayımlarına göre aşağıdakilerden hangisi diğerlerine göre daha etkili bir yönetim kurulu olarak değerlendirilebilir?
Seçenekler
A
A bankası yönetim kurulunda bağımsız üye bulundurma zorunluluğu mevcuttur.
B
B şirketinde genel müdür aynı zamanda yönetim kurulu başkanı görevindedir.
C
C firmasında yönetim kurulu üyelerinin %50 si 5 yıldır örgütte çalışmaktadır.
D
D üniversitesinde yönetim kurulu üyelerinin üst yönetimle dostluk ilişkiler vardır.
E
E hastanesinde yönetim kurulu üyelerinin üst yönetimle akrabalık ilişkileri vardır.
Açıklama:
Asillerle vekiller arası yapılan sözleşme tiplerini ve hangi durumda hangisinin kullanıldığını kuramsal çerçevede tanımlayabileceksiniz.
Kurama göre yönetim kurulunun yöneticilerin fırsatçı davranışlarına karşı bir önlem olarak önemli bir görevi olmakla birlikte gerçek hayatta bu her zaman doğru olmamaktadır. Bazen yönetim kurulu başkanı aynı zamanda örgütün genel müdürü olarak görev yapmaktadır. Bazı yönetim kurulu üyelerinin örgütün üst düzey yönetimiyle dostluk ya da çıkar ilişkisi olabilmektedir. Bazı durumlarda ise yönetim kurulu üyeleri yeterli bilgi ve tecrübeye sahip olmadan göreve getirilmiş olabilmektedir. Bu durumda (b), (c), (d), (e) şıkları yanlıştır. Ancak, yine kurama göre, işletmelerin yönetim kurullarında bağımsız üyelerin bulunması vekillerin izlenmesi açısından önemli bir katkı sağlayabilir. İşletmeyle doğrudan çıkar ilişkisi içinde olmayan objektif yaklaşımlar önemli katkılar oluşturabilir. Dolayısıyla, doğru yanıt (a) şıkkıdır.
Kurama göre yönetim kurulunun yöneticilerin fırsatçı davranışlarına karşı bir önlem olarak önemli bir görevi olmakla birlikte gerçek hayatta bu her zaman doğru olmamaktadır. Bazen yönetim kurulu başkanı aynı zamanda örgütün genel müdürü olarak görev yapmaktadır. Bazı yönetim kurulu üyelerinin örgütün üst düzey yönetimiyle dostluk ya da çıkar ilişkisi olabilmektedir. Bazı durumlarda ise yönetim kurulu üyeleri yeterli bilgi ve tecrübeye sahip olmadan göreve getirilmiş olabilmektedir. Bu durumda (b), (c), (d), (e) şıkları yanlıştır. Ancak, yine kurama göre, işletmelerin yönetim kurullarında bağımsız üyelerin bulunması vekillerin izlenmesi açısından önemli bir katkı sağlayabilir. İşletmeyle doğrudan çıkar ilişkisi içinde olmayan objektif yaklaşımlar önemli katkılar oluşturabilir. Dolayısıyla, doğru yanıt (a) şıkkıdır.
Soru 72
Örgüt kuramları içinde bireysel aktörlerin davranışlarını esas alarak yapılan kuramlara ne ad verilir?
Seçenekler
A
İktisadi Örgüt Kuramı
B
Koşul Bağımlılık Kuramı
C
Kaynak Bağımlılığı Kuramı
D
Örgütsel Ekoloji Kuramı
E
Yeni Kurumsal Kuram
Açıklama:
İktisadi örgüt kuramları bireysel aktörlerin davranışlarını esas alan bir kuramdır.
Soru 73
"Servetin nasıl arttırılacağı sorusu,örgütün nasıl yapılandırılacağı sorusuna temel oluşturur".Yukarıdaki cümle hangi örgüt kuramının açıklamasıdır?
Seçenekler
A
Koşul Bağımlılık Kuramı
B
Kaynak Bağımlılığı Kuramı
C
İktisadi Örgüt Kuramı
D
Örgütsel Ekoloji Kuramı
E
Yeni Kurumsal Kuram
Açıklama:
İktisadi örgüt kuramları servetin arttırılmasi için örgütün nasıl yapılandırılması gerektiği üzerinde durur.
Soru 74
Örgütün amacına hizmet etmeyen vekil davranışlarının sonucunda ortaya çıkan maliyetlere ne ad verilir?
Seçenekler
A
İşlem maliyetleri
B
Vekalet maliyetleri
C
Bilgi asimetrisi
D
Pazar maliyetleri
E
Yönetim maliyetleri
Açıklama:
Vekalet maliyetleri yöneticinin zamanını ve kaynaklarını tüketen maliyetlere denir.
Soru 75
Örgütün sahiplerine ve hissedarlarına ne ad verilir?
Seçenekler
A
Vekiller
B
Asiller
C
Yöneticiler
D
Kurmaylar
E
Stratejistler
Açıklama:
Örgüt sahipleri ve hissedarlar bir örgütün asilleridir.
Soru 76
İşlemlerin örgüt sınıları dışında taraflar arasında alış-veriş yoluyla yürütüldüğü piyasaya ne ad verilir?
Seçenekler
A
Pazar
B
Fırsatcılık
C
İşlem
D
Hiyerarşi
E
Merkezleşmeme
Açıklama:
Örgütü ilgilendiren işlemler eğer örgüt dışında gerçekleşiyorsa pazar temelli bir işleyiş var demektir.
Soru 77
"Örgütlerin mal ve hizmetleri kendilerinin üretmesinin dah mi yoksa piyasadan alınmasının mı daha uygun olacağı..."
Yukarıdaki soru hangi kuramın çalışma alanına girer?
Yukarıdaki soru hangi kuramın çalışma alanına girer?
Seçenekler
A
Fırsat kuramı
B
İşlem maliyetleri kuramı
C
Vekalet Kuramı
D
Kaynak Bağımlılığı Kuramı
E
Koşul-Bağımlılık Kuramı
Açıklama:
İşlem maliyetleri kuramı örgütlerin mal ve hizmetleri kendisinin üretmesini mi yoksa dışarıdan (pazardan) almasının mı daha uygun olduğu kararının verilmesidir.
Soru 78
Örgütün mal ve hizmet üretimi için ihtiyaç duyduğu işlemleri dış sözleşmelerle piyasa mekanizmasına ihale etmek yerine iç sözleşmelerle kendi bünyesinde gerçekleştirmesi durumuna ne ad verilir?
Seçenekler
A
Hiyeraşi veya Bürokratik kontrol
B
Pazar kontrolü
C
İşlem
D
Pazar
E
Fiyat mekanizması
Açıklama:
Örgütlerin iç sözleşmeler yoluyla hiyerarşik işleyişi etkin hale getirmesi durumudur.
Soru 79
Örgütün mal ve hizmetleri üretmesi için ihtiyaç duyduğu işlemleri iç sözleşmeler yerine ihale ile ve dış sözleşmeler aracılığıyla pazar mekanizmasına ihale edilmesi durumuna ne ad verilir?
Seçenekler
A
Hiyerarşik ve bürokratik kontrol
B
Pazar kontrolu
C
İşlem
D
Fiyat mekanizması
E
Serbest piyasa ekonomisi
Açıklama:
Örgütlerin tüm işlemlerini kendi iç yapılarında halletmek yerine piyasaya yönelmesine pazar kontrolu denir.
Soru 80
Aşağıdakilerden hangisi vekalet yada işlem maliyetlerini yaratan etmenlerden değildir?
Seçenekler
A
Fırsatcılık
B
Bilgi asimetrisi
C
İlişkiye has yatırımlar
D
Küçük sayılar sorunu
E
Rekabet
Açıklama:
Rekabet kavramı ekonomik bir kavramdır.
Soru 81
Kendi çıkarını hile ve yanıltma yoluyla kollamak davranışına ne ad verilir?
Seçenekler
A
Bilgi asimetrisi
B
Hiyerarşi
C
Fırsatcılık
D
Sınırlı rasyonellik
E
Sözleşmeye has yatırımlar
Açıklama:
Fırsatçılık kendi çıkarını kollama ve yanıltma esasına dayanır.
Soru 82
İktisadi örgüt kuramları örgütün sahipleri, yöneticiler ve çalışanlar konuları dışında pek çok konuyu inceleyerek açıklamıştır aşağıdakilerden hangisi bu konulardan birisi değildir?
Seçenekler
A
Örgütsel yapı ve süreçlerin açıklanması
B
Örgütlerde merkezileşmeden uzak yapıların pazar mekanizmalarıyla yönetilmesi
C
Taşeronluk ve mal ve hizmetlerde dış kaynak kullanımındaki artışlar
D
Örgütsel iktisadi kavramlardan faydalanarak örgütlerin yönetimsel sorunlarının çözülmesi
E
Taşeronların örgütlerin çevresi içindeki ağrılıklarının ve varlıklarının konumlandırılması
Açıklama:
İKTİSADİ ÖRGÜT KURAMLARININ ELEŞTİRİSİ
Örgütsel iktisat kuramlarının, özellikle de vekâlet kuramının, insan doğası hakkında çizdiği tablo oldukça karamsardır. Bu kuramlara göre kişiler kendi çıkarları için güdülenmişlerdir. Buna göre vekiller, kendileri için asillerden en fazla faydayı sağlayabilmek için kendilerini farklı göstermek ve sorumluluklarını hakkıyla yerine getirmemek dâhil herşeyi yapmaya hazırdır. Vekâlet kuramında sorunun vekillerden kaynaklandığı önerilmektedir. Bilgi asimetrileri asillere karşı vekillerin lehinedir. Ancak birçok kuramcıya göre bu varsayım insan doğasını çok basitleştirmekte, hatta tamamen yanlış tanımlamaktadır. Asillerin de kendilerini vekillere yanlış sunma olasılığı olabilir. Vekiller yaptıkları işin asiller için gerçek değerini bilemeyebilirler. Dolayısıyla kötü seçim sorunu her iki taraf için de olabilmektedir. Oysa vekâlet kuramı sadece vekilin kendini yanıltıcı şekilde tanıtması sorununu ele almaktadır.
Örgütsel iktisat kuramlarının, özellikle de vekâlet kuramının, insan doğası hakkında çizdiği tablo oldukça karamsardır. Bu kuramlara göre kişiler kendi çıkarları için güdülenmişlerdir. Buna göre vekiller, kendileri için asillerden en fazla faydayı sağlayabilmek için kendilerini farklı göstermek ve sorumluluklarını hakkıyla yerine getirmemek dâhil herşeyi yapmaya hazırdır. Vekâlet kuramında sorunun vekillerden kaynaklandığı önerilmektedir. Bilgi asimetrileri asillere karşı vekillerin lehinedir. Ancak birçok kuramcıya göre bu varsayım insan doğasını çok basitleştirmekte, hatta tamamen yanlış tanımlamaktadır. Asillerin de kendilerini vekillere yanlış sunma olasılığı olabilir. Vekiller yaptıkları işin asiller için gerçek değerini bilemeyebilirler. Dolayısıyla kötü seçim sorunu her iki taraf için de olabilmektedir. Oysa vekâlet kuramı sadece vekilin kendini yanıltıcı şekilde tanıtması sorununu ele almaktadır.
Soru 83
2. Hem Vekalet kuramı hem de İşlem maliyetleri kuramı örgüt sahipleri, çalışanlar, tedarikçiler ve taşeronlar arasındaki ilişkileri incelemiştir ve açıklamıştır bunun sebebi nedir?
Seçenekler
A
a) Çünkü örgütler bu ilişkilerle kendi amaçlarına ulaşmayı hedeflerler.
B
b) Çünkü örgütler bu ilişkiler sonucunda ekonomik verimliliğe ulaşmayı amaçlarlar.
C
c) Çünkü örgütler bu ilişkiler sonucunda çevre konusunu tamamlamış olurlar.
D
d) Çünkü örgütler en aza indirgemek istekileri pek çok sorunlarını maliyetler ile karşılarlar.
E
e) Çünkü örgütler gerçekçi bir biçimde genel konularını öncelikle yapmak zorundadırlar.
Açıklama:
VEKALET KURAMI
Vekâlet kuramının temel varsayımı örgütlerin asil ve vekil arasındaki çıkar çatışması
üzerinden incelenebileceğidir. Bu kurama esas oluşturan ilişkiye göre asil,
kendi adına bazı işleri yapması için vekile yetki verir. Büyük modern örgütlerde
asiller örgütün sahipleri ve hissedarlarıdır. Bu grup karar verme yetkilerini vekilleri
olan yöneticilere bir sözleşme oluşturarak aktarırlar. Bu sözleşmeye göre vekil,
asilin istediği çıktılara ulaşmanın karşılığı olarak bir ücret alacaktır. Bu kuramda
incelenen en yaygın ilişki bu olsa da kuram aynı zamanda müvekkil-avukat, hasta-
doktor, evsahibi-emlakçı, halk ve seçilmiş temsilcileri, işveren ve çalışanlar ve
ana sanayi-yan sanayi gibi ilişkilere de uyarlanmıştır. Tüm bu ilişkilerde birinci
taraf asil, ikinci taraf vekildir. Böylece kuram muhasebe, iktisat, siyaset bilimi,
örgütsel davranış ve sosyoloji alanında da kendine yer bulmuştur.
Vekâlet kuramının temel varsayımı örgütlerin asil ve vekil arasındaki çıkar çatışması
üzerinden incelenebileceğidir. Bu kurama esas oluşturan ilişkiye göre asil,
kendi adına bazı işleri yapması için vekile yetki verir. Büyük modern örgütlerde
asiller örgütün sahipleri ve hissedarlarıdır. Bu grup karar verme yetkilerini vekilleri
olan yöneticilere bir sözleşme oluşturarak aktarırlar. Bu sözleşmeye göre vekil,
asilin istediği çıktılara ulaşmanın karşılığı olarak bir ücret alacaktır. Bu kuramda
incelenen en yaygın ilişki bu olsa da kuram aynı zamanda müvekkil-avukat, hasta-
doktor, evsahibi-emlakçı, halk ve seçilmiş temsilcileri, işveren ve çalışanlar ve
ana sanayi-yan sanayi gibi ilişkilere de uyarlanmıştır. Tüm bu ilişkilerde birinci
taraf asil, ikinci taraf vekildir. Böylece kuram muhasebe, iktisat, siyaset bilimi,
örgütsel davranış ve sosyoloji alanında da kendine yer bulmuştur.
Soru 84
3. İşlem maliyetleri kuramında birinci soru örgütlerin mal ve hizmetleri kendilerinin mi üreteceği yoksa piyasadan mı satın almalarının daha iyi olacağı sorusudur kurama göre burada varılacak sonuç neresidir?
Seçenekler
A
a) Örgütün tüm amaçlarını netleştirmek
B
b) Örgütün en verimli sınırlarını saptamak
C
c) Örgütün amaçlarına çalışanları yönlendirmek
D
d) Örgütün tüm ilişkilerini kolaylıkla yönetebilmek
E
e) Örgütün genel amaçlarını kolaylıkla hazırlayabilmesini sağlamak
Açıklama:
İŞLEM MALİYETLERİ KURAMI
İşlem maliyetleri kuramına göre eğer taraflar birbirlerine sözleşmeye has yatırımlar
nedeniyle bağımlı iseler ve herhangi bir taraf kolaylıkla alternatif bağlantılar
kuramıyorsa bu karşılıklı tekel durumu oluşturmakta ve her iki tarafı da savunmasız
durumda bırakmaktadır. Bu duruma kuramda küçük sayılar sorunu da denmektedir.
Bir diğer deyişle, aynı işi yapabilecek alternatif partner bulunamaması
yani bunların az sayıda olması örgütleri kısıtlamakta, taraflarının birbirini sömürme
şansını artırmaktadır. Tedarik tarafındaki partner fiyat artırma, daha büyük
miktarlarda alıma zorlama gibi baskılarla durumu kendi lehine kullanmaya çalışabilir.
Aynı şekilde alıcı olan taraf da ödeme geciktirme, fiyat indirimi talep etme
gibi fırsatçı davranışlar sergileyebilir.
İşlem maliyetleri kuramına göre eğer taraflar birbirlerine sözleşmeye has yatırımlar
nedeniyle bağımlı iseler ve herhangi bir taraf kolaylıkla alternatif bağlantılar
kuramıyorsa bu karşılıklı tekel durumu oluşturmakta ve her iki tarafı da savunmasız
durumda bırakmaktadır. Bu duruma kuramda küçük sayılar sorunu da denmektedir.
Bir diğer deyişle, aynı işi yapabilecek alternatif partner bulunamaması
yani bunların az sayıda olması örgütleri kısıtlamakta, taraflarının birbirini sömürme
şansını artırmaktadır. Tedarik tarafındaki partner fiyat artırma, daha büyük
miktarlarda alıma zorlama gibi baskılarla durumu kendi lehine kullanmaya çalışabilir.
Aynı şekilde alıcı olan taraf da ödeme geciktirme, fiyat indirimi talep etme
gibi fırsatçı davranışlar sergileyebilir.
Soru 85
4. İşlem maliyetleri kuramına göre örgütlerin en verimli sınırlarının saptaması demek işlemlerin örgütün içinde mi yoksa dışında mı yapılmasının daha doğru olduğu ya da her iki uygulamanın da olduğu bir birleşimin mi olması gerektiği sorusunun cevabının verilmesidir örneğin öğüt kritik bir hammaddeyi ya da parçayı içeride mi üretmelidir yoksa bir tedarikçiden mi satın almalıdır buradaki açıklama kurama göre nedir?
Seçenekler
A
a) Örgütlerin de ihtiyaçları vardır tıpkı insanlar gibi bu ihtiyaçlarını da karşılamak zorundadırlar onların bu durumları başka örgütler için bir fırsatçılık ya da pazarlık konularının oluşması değil üretim ve kar elde etmek için bir fırsattır.
B
b) Örgütlerin bütün ihtiyaçları benzer değildir ve tek tip değildir eğer böyle olsaydı ihtiyaçlar bir seferde karşılanarak sorun ortadan kaldırıldı ve ürün sunan örgütlerin varlığı da önemli olmazdı.
C
c) Örgütler bütün ihtiyaçlarını kendileri giderebilecek olsaydı başka örgütlere gerek olmazdı ve örgütlerin de başka örgütlerle ilişkiye girmesine gerek olmazdı.
D
d) Örgütlerin ihtiyaçları vardır bu kesin bir durumdur ve bu ihtiyaçlarını nasıl gidereceği tamamen örgütlerin kararlarına bırakılmış bir durumdur pazar mekanizmaları ise bu durumu sağlayan yerdir.
E
e) Örgütlerin ihtiyaçları bu ihtiyaçların sürekli olması ve yine bu ihtiyaçların mutlaka giderilmesi gerekliliği başka örgütlerin varlığını zorunlu yapmıştır yoksa bu zorunluluğun sonucu olan örgütleri bu durum başka bir biçime sokmaz.
Açıklama:
İŞLEM MALİYETLERİ KURAMI
kendilerinin üretmesinin mi yoksa piyasadan satın almalarının mı daha doğru olacağı
sorusudur. Bir diğer deyişle işlem maliyetleri kuramı örgütün en verimli sınırlarını
saptamaya çalışmaktadır. Yani işlemler örgütün içinde mi, yoksa dışında mı
yapılmalı, ya da ikisinin bir birleşimi mi olmalıdır? Örneğin, kritik bir hammadde
ya da parçayı örgütün kendisinin mi üretmesi yoksa bir tedarikçiden mi satın alması
daha verimli olacaktır? Örgüt bütün ihtiyaçlarını kendi giderebilecek olsaydı, başka
örgütlerle ilişkiye girmesine gerek kalmayacaktı. Ancak bu çoğu zaman imkansız
bir durumdur; örgütlerin başka örgütlerle alışveriş ilişkilerine girmeleri şart olmaktadır.
İşlem maliyetleri kuramı örgütlerin başka örgütlerle ilişkiye girdiklerinde
kendilerini alışveriş risklerinden nasıl koruyacaklarını inceleyen bir kuramdır.
kendilerinin üretmesinin mi yoksa piyasadan satın almalarının mı daha doğru olacağı
sorusudur. Bir diğer deyişle işlem maliyetleri kuramı örgütün en verimli sınırlarını
saptamaya çalışmaktadır. Yani işlemler örgütün içinde mi, yoksa dışında mı
yapılmalı, ya da ikisinin bir birleşimi mi olmalıdır? Örneğin, kritik bir hammadde
ya da parçayı örgütün kendisinin mi üretmesi yoksa bir tedarikçiden mi satın alması
daha verimli olacaktır? Örgüt bütün ihtiyaçlarını kendi giderebilecek olsaydı, başka
örgütlerle ilişkiye girmesine gerek kalmayacaktı. Ancak bu çoğu zaman imkansız
bir durumdur; örgütlerin başka örgütlerle alışveriş ilişkilerine girmeleri şart olmaktadır.
İşlem maliyetleri kuramı örgütlerin başka örgütlerle ilişkiye girdiklerinde
kendilerini alışveriş risklerinden nasıl koruyacaklarını inceleyen bir kuramdır.
Soru 86
5. İşlem maliyetleri kuramı örgütleri başka örgütlerle ilişkiye girmesi şart varlıklar olarak tanımlar onların bu durumları kesindir ve aksi durum yani herhangi bir örgütle ilişki halinde olmamaları ise imkansızdır bu kesin olan durum karşısında İşlem maliyetleri kuramına göre örgütler burada hangi soruyu sorarlar?
Seçenekler
A
a) Örgütler çeşitli ürünler ve hizmetler sunmak ve bunları geliştirmek için hangi işlemler üzerinden faaliyetlerini yapmalıdırlar.
B
b) Örgütler gerçekçi yapılar ve gerçekçi sözleşmeler ile iş görebilmek için hangi uygulamaları içeride yapılandırırlar.
C
c) Örgütler başka örgütlerle herhangi bir benzerliklerinin olmaması için hangi yönetimsel uygulamaları seçerler.
D
d) Örgütler başka örgütlerle ilişkiye girdiklerinde kendilerini alışveriş risklerinden nasıl koruyabilirler
E
e) Örgütler üretim maliyetleri ile personel maliyetleri arasındaki denge için hangi işlemleri ortadan kaldırmalıdırlar.
Açıklama:
İŞLEM MALİYETLERİ KURAMI
İşlem maliyetleri kuramında temel kavram işlemdir. İşlem, bir mal ya da hizmetin
bir örgütsel sınırdan çıkıp bir diğerinin sınırına geçmesi durumudur. Kuram bu
işlem gerçekleşirken yapılan sözleşmeler ve bu sözleşmelerin maliyetlerine odaklanmaktadır.
Sözleşmelere odaklanmak iktisat araştırmalarına yeni bir olgu olarak
girmiş olmaktadır. Bu olgu ortaya çıkana kadar bir firmanın maliyetleri düşünüldüğünde
üretim maliyetleri akla gelmekte, sözleşme ve işlemlerin maliyetleri sıfır
kabul edilmekteydi. Kurama göre bir ürün alınırken sadece fiyatına değil, bir yöneticinin
bu ürünü sunan örgütleri saptamak, ürünleri ve kalitelerini karşılaştırmak
ve satın alma kararını vermek için harcadığı zaman da işlemin bir maliyeti olarak
düşünülmelidir. İşlem maliyetleri karşı tarafla yapılan pazarlık, izleme ve sözleşme
yaptırımlarını uygulama maliyetleri ve ayrıca işlemin tamamlanması için gerekli
planlama, uyarlama ve takip işlerinin toplam maliyeti olarak tanımlanmaktadır.
İşlem maliyetleri kuramında temel kavram işlemdir. İşlem, bir mal ya da hizmetin
bir örgütsel sınırdan çıkıp bir diğerinin sınırına geçmesi durumudur. Kuram bu
işlem gerçekleşirken yapılan sözleşmeler ve bu sözleşmelerin maliyetlerine odaklanmaktadır.
Sözleşmelere odaklanmak iktisat araştırmalarına yeni bir olgu olarak
girmiş olmaktadır. Bu olgu ortaya çıkana kadar bir firmanın maliyetleri düşünüldüğünde
üretim maliyetleri akla gelmekte, sözleşme ve işlemlerin maliyetleri sıfır
kabul edilmekteydi. Kurama göre bir ürün alınırken sadece fiyatına değil, bir yöneticinin
bu ürünü sunan örgütleri saptamak, ürünleri ve kalitelerini karşılaştırmak
ve satın alma kararını vermek için harcadığı zaman da işlemin bir maliyeti olarak
düşünülmelidir. İşlem maliyetleri karşı tarafla yapılan pazarlık, izleme ve sözleşme
yaptırımlarını uygulama maliyetleri ve ayrıca işlemin tamamlanması için gerekli
planlama, uyarlama ve takip işlerinin toplam maliyeti olarak tanımlanmaktadır.
Soru 87
6. İşlem maliyetleri kuramının en önemli kavramlarından birisi olan “işlemler” yani mal ve hizmetlerin örgütün sınırları içinde olanlarının ve örgütün sınırları dışında tutulanlarının belirlenmesi konusu aynı zamanda örgütler için bir maliyet konusudur yani kurama eskiden maliyetler denildiğinde akla gelen üretim maliyetleri iken bugün örgütler için geçmişte sıfır kabul edilen “sözleşme ve işlemlerin maliyetleri” ortaya çıkmış bir gerçeklik olarak örgütler için kesin var olan bir durumdur bu duruma ne denir?
Seçenekler
A
a) Pazarlık maliyetleri
B
b) Pazar maliyetleri
C
c) Hizmet maliyetleri
D
d) Planlama maliyetleri
E
e) İşlem maliyetleri
Açıklama:
İŞLEM MALİYETLERİ KURAMI
İşlemler bir ucunda pazar ilişkileri, diğer ucunda hiyerarşi (örgüt) olan bir
yönetişim yapıları yelpazesiyle yürütülebilmektedir. Örneğin, bir uçtaki meta pazarında
fiyatlar alışverişin basit işlemlerini yürütmeye yetmektedir. Diğer uçta ise
alışverişe muhatap tarafların dikey entegrasyon yoluyla tek elden kontrol edilmesi
ve ortak sahipleri olması durumu (hiyerarşi) görülebilmektedir. Örgütler yelpazenin
hangi ucuna yakın bir sistemle alışverişlerini yöneteceklerini seçeneklerin
hangisinin işlem maliyetlerini düşürdüğüne bakarak karar verirler. İşlemler örgüt
sınırlarının dışında gerçekleştiği zaman örgütün piyasayı takip edip ihtiyacı olan
mal ve hizmetleri edinmek için güvenilir kaynaklar araması gerekir. Buna kuramda
pazar ya da piyasa kontrolü diyoruz. Pazarların iyi işlemediği durumda, yani
pazarlarda işlemlerin takibi ve kontrolünün işlem maliyetleri çok arttığında, örgüt
işlemi kendi bünyesinde yapacaktır. Kuramda bu durum bürokratik ya da hiyerarşik
kontrol diyoruz. Kurama göre işlem maliyetleri düşük olan örgütler yüksek
işlem maliyetleri olan örgütlerden daha yüksek performans göstermektedirler.
İşlemler bir ucunda pazar ilişkileri, diğer ucunda hiyerarşi (örgüt) olan bir
yönetişim yapıları yelpazesiyle yürütülebilmektedir. Örneğin, bir uçtaki meta pazarında
fiyatlar alışverişin basit işlemlerini yürütmeye yetmektedir. Diğer uçta ise
alışverişe muhatap tarafların dikey entegrasyon yoluyla tek elden kontrol edilmesi
ve ortak sahipleri olması durumu (hiyerarşi) görülebilmektedir. Örgütler yelpazenin
hangi ucuna yakın bir sistemle alışverişlerini yöneteceklerini seçeneklerin
hangisinin işlem maliyetlerini düşürdüğüne bakarak karar verirler. İşlemler örgüt
sınırlarının dışında gerçekleştiği zaman örgütün piyasayı takip edip ihtiyacı olan
mal ve hizmetleri edinmek için güvenilir kaynaklar araması gerekir. Buna kuramda
pazar ya da piyasa kontrolü diyoruz. Pazarların iyi işlemediği durumda, yani
pazarlarda işlemlerin takibi ve kontrolünün işlem maliyetleri çok arttığında, örgüt
işlemi kendi bünyesinde yapacaktır. Kuramda bu durum bürokratik ya da hiyerarşik
kontrol diyoruz. Kurama göre işlem maliyetleri düşük olan örgütler yüksek
işlem maliyetleri olan örgütlerden daha yüksek performans göstermektedirler.
Soru 88
7. İktisadi örgüt kuramlarına göre örgütler bazı üyeleri arasındaki ilişkileri kullanıp pazar mekanizmalarını kullanmayarak pek çok işlemi daha ucuza ve kolaylıkla yerine getirebilir aşağıdakilerden hangisi örgütün bu işlemlerinden birisi değildir?
Seçenekler
A
a) Örgütlerin tedarikçilerle işlemleri
B
b) Örgütün iş gücüyle ilgili olarak yaptığı işlemler
C
c) Örgütün en temel durumlarıyla ilgili işlemler
D
d) Örgütün müşteri işlemleri
E
e) Örgütün yaptığı alışverişler
Açıklama:
İKTİSADİ KURAMLARA GİRİŞ
Örgütler ve iktisat arasındaki bağ ilk kez iktisatçı Ronald Coase tarafından
1937 yılında ortaya atılmıştır. Coase “Örgütler neden vardır?” temel sorusunun
yanıtını ararken örgütlerin bazı durumlarda üyeleri arasındaki ilişkileri pazar mekanizmalarından
daha ucuza ve kolayca yürütebilecekleri önermesini yapmıştır.
Örgütlerin tedarikçiler, iş gücü ve müşterilerle işlemleri, bir diğer deyişle alışverişleri,
olmaktadır. Bu işlemlerin bazıları örgütün içinde, bazıları ise örgüt sınırlarının
dışında (pazarda) olmaktadır. İşlemlerin değişen oranlarda belirsizlik barındırmaları
nedeniyle örgütler her işlemde bazı maliyetlerle karşılaşmaktadırlar.
Pazar mekanizması piyasa ya da diğer bir deyişle fiyat mekanizmasıdır. Bir örgütte
işlerin pazar mekanizmasıyla yürütüldüğünü düşünelim. Her çalışanın yapacağı
işin fiyat mekanizmasıyla saptanması için benzer işler üzerinden fiyat karşılaştırmaları,
en uygun çalışanı belirleme, sözleşme yapma ve sözleşme yenileme, performans
takibi ve anlaşmazlıkların giderilmesi için karmaşık pazarlık turlarının
yapılması gerekir. Bütün bu faaliyetlerin maliyetlerine işlem maliyetleri diyoruz.
Aracılık ücretleri, hizmet bedelleri, kredi faizleri gibi bazı işlem maliyetleri açık
maliyetlerdir. Bunun yanı sıra alışverişlerde karşı tarafın performansını takip
etme gibi maliyetler gizli maliyetlerdir. İşlem maliyetleri bir işlemin verimsizliğiyle
ilgilidir. Yani bir örgütün işlem maliyetleri ne kadar yüksekse örgütün sahiplerine
o kadar servet kalmaktadır. Örgütlerin içinde işler pazar mekanizmalarıyla
değil, hiyerarşik mekanizmalarla yürütülmektedir. Yöneticiler çalışanlarına hangi
görevi yapacaklarını bildirir, böylece işlem maliyetleri asgariye çekilmiş olur. Kurama
göre örgüt sahipleri veya yöneticiler en az işlem maliyeti yaratan durumun
peşindedir.
Örgütler ve iktisat arasındaki bağ ilk kez iktisatçı Ronald Coase tarafından
1937 yılında ortaya atılmıştır. Coase “Örgütler neden vardır?” temel sorusunun
yanıtını ararken örgütlerin bazı durumlarda üyeleri arasındaki ilişkileri pazar mekanizmalarından
daha ucuza ve kolayca yürütebilecekleri önermesini yapmıştır.
Örgütlerin tedarikçiler, iş gücü ve müşterilerle işlemleri, bir diğer deyişle alışverişleri,
olmaktadır. Bu işlemlerin bazıları örgütün içinde, bazıları ise örgüt sınırlarının
dışında (pazarda) olmaktadır. İşlemlerin değişen oranlarda belirsizlik barındırmaları
nedeniyle örgütler her işlemde bazı maliyetlerle karşılaşmaktadırlar.
Pazar mekanizması piyasa ya da diğer bir deyişle fiyat mekanizmasıdır. Bir örgütte
işlerin pazar mekanizmasıyla yürütüldüğünü düşünelim. Her çalışanın yapacağı
işin fiyat mekanizmasıyla saptanması için benzer işler üzerinden fiyat karşılaştırmaları,
en uygun çalışanı belirleme, sözleşme yapma ve sözleşme yenileme, performans
takibi ve anlaşmazlıkların giderilmesi için karmaşık pazarlık turlarının
yapılması gerekir. Bütün bu faaliyetlerin maliyetlerine işlem maliyetleri diyoruz.
Aracılık ücretleri, hizmet bedelleri, kredi faizleri gibi bazı işlem maliyetleri açık
maliyetlerdir. Bunun yanı sıra alışverişlerde karşı tarafın performansını takip
etme gibi maliyetler gizli maliyetlerdir. İşlem maliyetleri bir işlemin verimsizliğiyle
ilgilidir. Yani bir örgütün işlem maliyetleri ne kadar yüksekse örgütün sahiplerine
o kadar servet kalmaktadır. Örgütlerin içinde işler pazar mekanizmalarıyla
değil, hiyerarşik mekanizmalarla yürütülmektedir. Yöneticiler çalışanlarına hangi
görevi yapacaklarını bildirir, böylece işlem maliyetleri asgariye çekilmiş olur. Kurama
göre örgüt sahipleri veya yöneticiler en az işlem maliyeti yaratan durumun
peşindedir.
Soru 89
8. Örgütler ile iktisat arasındaki bağı ilke kez kuran ünlü iktisatçı Ronald Coase’dur aşağıdakilerden hangisi örgütler ile iktisat arasında kurulan ilişki için yanlıştır?
Seçenekler
A
a) Servetin nasıl artırılacağı sorusu örgütün nasıl yapılandırılacağı sorusuna esas oluşturur.
B
b) İnsan, örgüt ve servet ilişkisi yanlış kurulmuş bir ilişkidir doğru ilişki insan, güdüsü ve çıkarlarıdır.
C
c) İnsanların motivasyonları insan davranışlarında açıklayıcı etmendir.
D
d) En temel insan güdüsü kendi çıkarlarını ön plana almaktır.
E
e) Örgütler, iktisat ve yönetim bilimleri birbiriyle örtüşen bakış açıklarına sahiptirler.
Açıklama:
İKTİSADİ KURAMLARA GİRİŞ
Örgütler ve iktisat arasındaki bağ ilk kez iktisatçı Ronald Coase tarafından
1937 yılında ortaya atılmıştır. Coase “Örgütler neden vardır?” temel sorusunun
yanıtını ararken örgütlerin bazı durumlarda üyeleri arasındaki ilişkileri pazar mekanizmalarından
daha ucuza ve kolayca yürütebilecekleri önermesini yapmıştır.
Örgütlerin tedarikçiler, iş gücü ve müşterilerle işlemleri, bir diğer deyişle alışverişleri,
olmaktadır. Bu işlemlerin bazıları örgütün içinde, bazıları ise örgüt sınırlarının
dışında (pazarda) olmaktadır. İşlemlerin değişen oranlarda belirsizlik barındırmaları
nedeniyle örgütler her işlemde bazı maliyetlerle karşılaşmaktadırlar.
Pazar mekanizması piyasa ya da diğer bir deyişle fiyat mekanizmasıdır. Bir örgütte
işlerin pazar mekanizmasıyla yürütüldüğünü düşünelim. Her çalışanın yapacağı
işin fiyat mekanizmasıyla saptanması için benzer işler üzerinden fiyat karşılaştırmaları,
en uygun çalışanı belirleme, sözleşme yapma ve sözleşme yenileme, performans
takibi ve anlaşmazlıkların giderilmesi için karmaşık pazarlık turlarının
yapılması gerekir. Bütün bu faaliyetlerin maliyetlerine işlem maliyetleri diyoruz.
Örgütler ve iktisat arasındaki bağ ilk kez iktisatçı Ronald Coase tarafından
1937 yılında ortaya atılmıştır. Coase “Örgütler neden vardır?” temel sorusunun
yanıtını ararken örgütlerin bazı durumlarda üyeleri arasındaki ilişkileri pazar mekanizmalarından
daha ucuza ve kolayca yürütebilecekleri önermesini yapmıştır.
Örgütlerin tedarikçiler, iş gücü ve müşterilerle işlemleri, bir diğer deyişle alışverişleri,
olmaktadır. Bu işlemlerin bazıları örgütün içinde, bazıları ise örgüt sınırlarının
dışında (pazarda) olmaktadır. İşlemlerin değişen oranlarda belirsizlik barındırmaları
nedeniyle örgütler her işlemde bazı maliyetlerle karşılaşmaktadırlar.
Pazar mekanizması piyasa ya da diğer bir deyişle fiyat mekanizmasıdır. Bir örgütte
işlerin pazar mekanizmasıyla yürütüldüğünü düşünelim. Her çalışanın yapacağı
işin fiyat mekanizmasıyla saptanması için benzer işler üzerinden fiyat karşılaştırmaları,
en uygun çalışanı belirleme, sözleşme yapma ve sözleşme yenileme, performans
takibi ve anlaşmazlıkların giderilmesi için karmaşık pazarlık turlarının
yapılması gerekir. Bütün bu faaliyetlerin maliyetlerine işlem maliyetleri diyoruz.
Soru 90
Aşağıdakilerden hangisi İktisadi kuramların dayandığı gerçeklerden birisi değildir?
Seçenekler
A
Örgütlerin tedarikçiler iş gücü ve müşterilerle işlemleri vardır.
B
Örgütlerin alışverişleri vardır.
C
Örgütlerin işlemlerinin bazıları kendi içindedir.
D
İşlemlerin bazıları ise pazardadır.
E
Örgütün sınırlarının dışındaki gelişimler ikincildir.
Açıklama:
İKTİSADİ KURAMLARA GİRİŞ
ranışlarını
esas alarak kuramsal yorumlar yaparlar. İktisadi yaklaşımlar örgüt sahiplerinin
örgütü servet artırımı için oluşturduklarını ve kararlarını bu amaçla verdiklerini
varsayar. Örgütsel iktisatçılara göre servetin nasıl artırılacağı sorusu örgütün
nasıl yapılandırılacağı sorununa esas oluşturur. Bunun yanı sıra iktisadi örgüt kuramları,
iktisadi yaklaşımlardaki gibi, bireylerin motivasyonlarını önemli açıklayıcı
etmenler olarak sayarlar. Bu yaklaşımlarda en temel birey güdüsünün kendi çıkarını
ön plana almak olduğu varsayılır. Örgütsel iktisat alanında iki ana dal vardır: İşlem
maliyetleri kuramı ve vekalet kuramı. Bu iki yaklaşım birbirinden farklı olsalar da
örgüte ve yönetişime bakışları arasında örtüşmeler bulunmaktadır.
ranışlarını
esas alarak kuramsal yorumlar yaparlar. İktisadi yaklaşımlar örgüt sahiplerinin
örgütü servet artırımı için oluşturduklarını ve kararlarını bu amaçla verdiklerini
varsayar. Örgütsel iktisatçılara göre servetin nasıl artırılacağı sorusu örgütün
nasıl yapılandırılacağı sorununa esas oluşturur. Bunun yanı sıra iktisadi örgüt kuramları,
iktisadi yaklaşımlardaki gibi, bireylerin motivasyonlarını önemli açıklayıcı
etmenler olarak sayarlar. Bu yaklaşımlarda en temel birey güdüsünün kendi çıkarını
ön plana almak olduğu varsayılır. Örgütsel iktisat alanında iki ana dal vardır: İşlem
maliyetleri kuramı ve vekalet kuramı. Bu iki yaklaşım birbirinden farklı olsalar da
örgüte ve yönetişime bakışları arasında örtüşmeler bulunmaktadır.
Soru 91
10. İktisadi kuramlara göre aşağıdakilerden hangisi bir örgütte işler pazar mekanizmasıyla yürütüldüğünde örgütteki çalışanların durumuyla ilgili olarak söylenemez?
Seçenekler
A
a) Yapılacak her iş fiyat mekanizmasıyla saptanır
B
b) Motivasyon en değerli açıklayıcı etmendir.
C
c) En uygun çalışanı belirleme pazarlık turlarıyla yapılır.
D
d) Sözleşme yapma ve sözleşme yenileme pazarlık turlarıyla yapılır.
E
e) Performans takibi ve anlaşmazlıkların giderilmesi karmaşık pazarlıklarla yapılır.
Açıklama:
İKTİSADİ KURAMLARA GİRİŞ
Her çalışanın yapacağı
işin fiyat mekanizmasıyla saptanması için benzer işler üzerinden fiyat karşılaştırmaları,
en uygun çalışanı belirleme, sözleşme yapma ve sözleşme yenileme, performans
takibi ve anlaşmazlıkların giderilmesi için karmaşık pazarlık turlarının
yapılması gerekir. Bütün bu faaliyetlerin maliyetlerine işlem maliyetleri diyoruz.
Aracılık ücretleri, hizmet bedelleri, kredi faizleri gibi bazı işlem maliyetleri açık
maliyetlerdir. Bunun yanı sıra alışverişlerde karşı tarafın performansını takip
etme gibi maliyetler gizli maliyetlerdir. İşlem maliyetleri bir işlemin verimsizliğiyle
ilgilidir. Yani bir örgütün işlem maliyetleri ne kadar yüksekse örgütün sahiplerine
o kadar servet kalmaktadır. Örgütlerin içinde işler pazar mekanizmalarıyla
değil, hiyerarşik mekanizmalarla yürütülmektedir. Yöneticiler çalışanlarına hangi
görevi yapacaklarını bildirir, böylece işlem maliyetleri asgariye çekilmiş olur. Kurama
göre örgüt sahipleri veya yöneticiler en az işlem maliyeti yaratan durumun
peşindedir.
Her çalışanın yapacağı
işin fiyat mekanizmasıyla saptanması için benzer işler üzerinden fiyat karşılaştırmaları,
en uygun çalışanı belirleme, sözleşme yapma ve sözleşme yenileme, performans
takibi ve anlaşmazlıkların giderilmesi için karmaşık pazarlık turlarının
yapılması gerekir. Bütün bu faaliyetlerin maliyetlerine işlem maliyetleri diyoruz.
Aracılık ücretleri, hizmet bedelleri, kredi faizleri gibi bazı işlem maliyetleri açık
maliyetlerdir. Bunun yanı sıra alışverişlerde karşı tarafın performansını takip
etme gibi maliyetler gizli maliyetlerdir. İşlem maliyetleri bir işlemin verimsizliğiyle
ilgilidir. Yani bir örgütün işlem maliyetleri ne kadar yüksekse örgütün sahiplerine
o kadar servet kalmaktadır. Örgütlerin içinde işler pazar mekanizmalarıyla
değil, hiyerarşik mekanizmalarla yürütülmektedir. Yöneticiler çalışanlarına hangi
görevi yapacaklarını bildirir, böylece işlem maliyetleri asgariye çekilmiş olur. Kurama
göre örgüt sahipleri veya yöneticiler en az işlem maliyeti yaratan durumun
peşindedir.
Soru 92
Kişi veya örgütler arası alışverişleri yönetmek için yapılan pazarlık, izleme ve yönetişim maliyetlerinin tümü aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
İşlem maliyetleri
B
Genel maliyetler
C
Durağan maliyetler
D
Sabit maliyetler
E
Aktif maliyetler
Açıklama:
Kişi veya örgütler arası alışverişleri yönetmek için yapılan pazarlık, izleme ve yönetişim maliyetlerinin tümü işlem maliyetleri olarak ifade edilmektedir.
İşlem maliyetleri
İşlem maliyetleri
Soru 93
Hangisi işlem maliyetleri kuramının temellerini atmıştır?
Seçenekler
A
Peter Drucker
B
Frederick Winslow Taylor
C
Oliver Williamson
D
Edward Deming
E
Joseph Alois Schumpeter
Açıklama:
Oliver Williamson (1932-2020), Coase’ın fikirlerini daha da geliştirerek örgütsel iktisat kuramlarına katkıda bulunmuş ve işlem maliyetleri kuramınının temellerini atmıştır.
Soru 94
Hangi kuram örgütün amacının çevreyle ve örgüt içindeki yapılan kaynak alışverişlerinin maliyetlerini en aza indirmek olduğunu öne sürmektedir?
Seçenekler
A
Yapısal koşul bağımlılık kuramı
B
Popülasyon ekolojisi
C
Eleştirel kuram
D
İşlem maliyeti kuramı
E
Kurumsal kuram
Açıklama:
Örgütün amacının çevreyle ve örgüt içindeki yapılan kaynak alışverişlerinin maliyetlerini en aza indirmek olduğunu öne süren örgütsel kuram işlem maliyeti kuramıdır.
İşlem maliyeti kuramı
İşlem maliyeti kuramı
Soru 95
İşlemlerle ilgili bilgilerin taraflar arasında eşit dağılmamış olması hangi kavramla ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Bilgi kirliliği
B
Bilgi asimetrisi
C
Bilgi saklama
D
Bilgi dengesizliği
E
Bilgi engeli
Açıklama:
Bilgi asimetrisi
Soru 96
Mal ve hizmetlerin örgüt içinde gruplar arasında veya örgütsel sınırlar arasında alışverişi işlem maliyeti kuramında hangi kavramla ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Değişim
B
Geçiş
C
Süreç
D
Etkileşim
E
İşlem
Açıklama:
Mal ve hizmetlerin örgüt içinde gruplar arasında veya örgütsel sınırlar arasında alışverişi işlem maliyeti kuramı jargonunda işlem olarak adlandırılmaktadır.
İşlem
İşlem
Soru 97
Örgütün mal ve hizmet üretimi için ihtiyaç duyduğu işlemleri iç sözleşmeler yoluyla kendi bünyesinde gerçekleştirmesi durumu hangi kontrol türüne örnektir?
Seçenekler
A
Pazar kontrolü
B
Bürokratik kontrol
C
Klan kontrolü
D
Kültürel kontrol
E
Ekonomik kontrol
Açıklama:
Örgütün mal ve hizmet üretimi için ihtiyaç duyduğu işlemleri dış sözleşmelerle piyasa mekanizmasına ihale etmek yerine iç sözleşmeler yoluyla kendi bünyesinde gerçekleştirmesi durumu bürokratik veya hiyerarşik kontrol olarak adlandırılmaktadır.
Bürokratik kontrol
Bürokratik kontrol
Soru 98
Profesyonel bir futbol yöneticisinin çalıştırdığı takımın başarısınına göre gelir elde etmesi hangi tür sözleşmeye örnek olarak verilebilir?
Seçenekler
A
Uluslararası sözleşme
B
Parça başı sözleşme
C
Çıktı odaklı sözleşme
D
Davranış odaklı sözleşme
E
Geçici sözleşme
Açıklama:
Çıktı Odaklı Sözleşmelerde vekilin performansı yaptığı işin çıktısına bağlı olarak belirlenmektedir. Futbol yöneticisi için çalıştırdığı takımın başarısı çıktı olarak düşünülmelidir.
Soru 99
Vekalet kuramına göre vekilin örgütün çıkarları için gereken gayreti göstermemesi ne tür risk olarak ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Ahlaki risk
B
Kötü seçim
C
Ceza riski
D
Değişken risk
E
Kaytarma riski
Açıklama:
Vekalet kuramında ahlaki risk, vekilin sözleşmesine uygun biçimde davranmayarak işten kaytarması durumunu ifade etmektedir.
Soru 100
Asilin, vekilin bilgi ve becerileriyle ilgili yeterli bilgiye sahip olmadan sözleşme yapması durumunda ortaya çıkacak sorun aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sınırlı risk
B
Çıkar sorunu
C
Ahlaki sorun
D
Kötü seçim
E
Rasyonel risk
Açıklama:
Kötü seçim, asilin, vekilin bilgi ve becerileriyle ilgili yeterli bilgiye sahip olmadan sözleşme yapması durumudur.
Soru 101
Aynı işi yapacak alternatif partner azlığı durumunda karşılaşılan sorun hangisidir?
Seçenekler
A
Küçük sayılar sorunu
B
Sınırlı rasyonellik sorunu
C
Geçici sorun
D
Devirli sorun
E
Asil-vekil sorunu
Açıklama:
Küçük sayılar sorunu, örgütün az sayıda potansiyel alışveriş partnerinin olması durumunu ifade etmektedir.
Soru 102
Aşağıdaki kavramlardan hangisi kişi veya örgütler arası alışverişleri yönetmek için yapılan pazarlık, izleme ve yönetişim maliyetlerinin tümünü ifade eder?
Seçenekler
A
İşletme Maliyetleri
B
Üretim Maliyetleri
C
Örgütsel Maliyetler
D
İşlem Maliyetleri
E
Süreç Maliyetleri
Açıklama:
Öğrencilerin işlem maliyetleri kuramını öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
İşlem Maliyetleri: Kişi veya örgütler arası alışverişleri yönetmek için yapılan pazarlık, izleme ve yönetişim maliyetlerinin tümüdür.
İşlem Maliyetleri: Kişi veya örgütler arası alışverişleri yönetmek için yapılan pazarlık, izleme ve yönetişim maliyetlerinin tümüdür.
Soru 103
Vekalet Kuramını aşağıdaki iktisatçılardan hangisi/hangileri geliştirmiştir?
Seçenekler
A
Marx ve Weber
B
Malthus ve Smith
C
Jensen ve Meckling
D
Keynes
E
Hegel ve Marx
Açıklama:
Öğrencilerin vekalet kuramı hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Örgütsel alanlara iktisadi yaklaşımların bir diğer uygulaması da Jensen ve
Meckling tarafından geliştirilmiş olan vekalet kuramıdır.
Örgütsel alanlara iktisadi yaklaşımların bir diğer uygulaması da Jensen ve
Meckling tarafından geliştirilmiş olan vekalet kuramıdır.
Soru 104
Aşağıdaki kavramlardan hangisi kişilerin bilgi derleme ve işleme yetilerinin kısıtlı olmasını ifade eder?
Seçenekler
A
Kısıtlı Bilgi
B
Sınırlı Bilgi
C
Kısıtlı İletişim
D
Sınırlı İletişim
E
Sınırlı Rasyonellik
Açıklama:
Öğrencilerin işlem maliyetleri kuramının iki temel davranışsal varsayımını öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Sınırlı Rasyonellik: Kişilerin bilgi derleme ve işleme yetilerinin kısıtlı olmasıdır.
Sınırlı Rasyonellik: Kişilerin bilgi derleme ve işleme yetilerinin kısıtlı olmasıdır.
Soru 105
Aşağıdaki kavramlardan hangisi kişilerin kendi çıkarlarını ön plana almaları ve bu amaçla gerekirse karşı tarafı yanıltmaları durumunu ifade eder?
Seçenekler
A
Asimetrik Bilgi
B
Fırsatçılık
C
Fayda Maksimizasyonu
D
Kirli Bilgi
E
Menfaatperestlik
Açıklama:
Öğrencilerin İşlem maliyetleri kuramındaki temel kavramları öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Fırsatçılık: Kişilerin kendi çıkarlarını ön plana almaları ve bu amaçla gerekirse karşı tarafı yanıltmaları durumu.
Fırsatçılık: Kişilerin kendi çıkarlarını ön plana almaları ve bu amaçla gerekirse karşı tarafı yanıltmaları durumu.
Soru 106
Aşağıdaki kavramlardan hangisi örgütün az sayıda potansiyel alışveriş partnerinin olması durumunu ifade eder?
Seçenekler
A
Küçük Sayılar Sorunu
B
Küçük Ortaklar Sorunu
C
Küçük Partnerler Sorunu
D
Küçük Müşteriler Sorunu
E
Küçük Pazar Sorunu
Açıklama:
Öğrencilerin işlem maliyetleri kuramının temel kavramlarını öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Küçük Sayılar Sorunu: Örgütün az sayıda potansiyel alışveriş partnerinin olması durumu.
Küçük Sayılar Sorunu: Örgütün az sayıda potansiyel alışveriş partnerinin olması durumu.
Soru 107
Aşağıdaki kavramlardan hangisi asilin, vekilin bilgi ve becerileriyle ilgili yeterli bilgiye sahip olmadan sözleşme yapması durumunu ifade eder?
Seçenekler
A
Kötü yönetim
B
Kötü seçim
C
Yanlış Yönetim
D
Yanlış Karar
E
Kötü karar
Açıklama:
Öğrencilerin vekalet kuramının temel kavramlarını öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Kötü Seçim: Asilin, vekilin bilgi ve becerileriyle ilgili yeterli bilgiye
sahip olmadan sözleşme yapması durumudur.
Kötü Seçim: Asilin, vekilin bilgi ve becerileriyle ilgili yeterli bilgiye
sahip olmadan sözleşme yapması durumudur.
Soru 108
Örgütler ve iktisat arasındaki bağı ilk kez 1937 yılında ortaya atan iktisatçı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Max Weber
B
Robert Malthus
C
Ronald Coase
D
J. M. Keynes
E
Milton Friedman
Açıklama:
Öğrencilerin örgütler ve iktisat arasındaki bağın ilk kez hangi iktisatçı tarafından
ve ne zaman ortaya atıldığını öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Örgütler ve iktisat arasındaki bağ ilk kez iktisatçı Ronald Coase tarafından
1937 yılında ortaya atılmıştır.
ve ne zaman ortaya atıldığını öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Örgütler ve iktisat arasındaki bağ ilk kez iktisatçı Ronald Coase tarafından
1937 yılında ortaya atılmıştır.
Soru 109
Aşağıdaki bilim insanlarından hangisi işlem maliyetleri kuramınının temellerini
atmıştır?
atmıştır?
Seçenekler
A
Karl Marx
B
J. M. Keynes
C
Chester Bernard
D
Oliver Williamson
E
Ronald Coase
Açıklama:
Öğrencilerin işlem maliyetleri kuramınının temellerini atan bilim insanını öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Oliver Williamson, Coase’ın fikirlerini daha da geliştirerek örgütsel iktisat
kuramlarına katkıda bulunmuş ve işlem maliyetleri kuramınının temellerini
atmıştır.
Oliver Williamson, Coase’ın fikirlerini daha da geliştirerek örgütsel iktisat
kuramlarına katkıda bulunmuş ve işlem maliyetleri kuramınının temellerini
atmıştır.
Soru 110
Aşağıdaki kararlardan hangisi işlemlerle ilgili taraflar arasında eşit
dağıtılmamış bilgileri ifade eder?
dağıtılmamış bilgileri ifade eder?
Seçenekler
A
Dengesiz Bilgi
B
Simetrik Bilgi
C
Asimetrik Bilgi
D
İşlevsiz Bilgi
E
Yanlış Bilgi
Açıklama:
Öğrencilerin asimetrik bilgi kavramı hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Asimetrik Bilgi: İşlemlerle ilgili taraflar arasında eşit
dağıtılmamış bilgilerdir.
Asimetrik Bilgi: İşlemlerle ilgili taraflar arasında eşit
dağıtılmamış bilgilerdir.
Soru 111
Aşağıdaki kavramlardan hangisi örgütün mal ve hizmet üretimi için ihtiyaç duyduğu işlemleri dış sözleşmelerle piyasa mekanizmasına ihale etmek yerine iç sözleşmeler yoluyla kendi bünyesinde gerçekleştirmesi durumunu ifade eder?
Seçenekler
A
Bürokratik Kontrol
B
Yönetsel Denetim
C
Heterarşik Kontrol
D
Heterarşik Denetim
E
İdari Teftiş
Açıklama:
Öğrencilerin bürokratik kontrol olgusunu öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Hiyerarşik veya Bürokratik Kontrol: Örgütün mal ve hizmet üretimi için ihtiyaç duyduğu işlemleri dış sözleşmelerle piyasa mekanizmasına ihale etmek yerine iç sözleşmeler yoluyla kendi bünyesinde gerçekleştirmesi durumudur.
Hiyerarşik veya Bürokratik Kontrol: Örgütün mal ve hizmet üretimi için ihtiyaç duyduğu işlemleri dış sözleşmelerle piyasa mekanizmasına ihale etmek yerine iç sözleşmeler yoluyla kendi bünyesinde gerçekleştirmesi durumudur.
Soru 112
İşlem maliyetleri kuramının temellerini atan araştırmacı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Williamson
B
Coase
C
Jensen ve Meckling
D
Eisenhardt
E
Ouchi
Açıklama:
Oliver Williamson, Coase’ın fikirlerini daha da geliştirerek örgütsel iktisat kuramlarına katkıda bulunmuş ve işlem maliyetleri kuramınının temellerini atmıştır.
Soru 113
Bir otel işletmesinde bulunan kat hizmetleri departmanı performansını üst yönetime olduğundan iyi göstermek amacıyla koşulları ile ilgili birtakım bilgileri açıklamamaktadır. Bu durum, vekalet teorisi açısından hangi sorunu göstermektedir?
Seçenekler
A
Bilgi asimetrisi
B
Vekalet maliyetleri
C
Piyasa kontrolü
D
Bürokratik kontrol
E
Sınırlı Rasyonellik
Açıklama:
Vekalet kuramının bir diğer uygulama alanı ise örgütün hissedarları ve yöneticiler arasındaki ilişkilerdir. Yöneticiler örgütün sahipleri olan hissedarların adına örgütü yönetmektedirler. Bir diğer deyişle, hissedarların faydasını artıracak şekilde örgütü yönetmeleri beklenmektedir. Ancak burada da vekillerin hissedarların yerine kendi faydalarını artırıcı davranışlar sergileme güdüsü içinde olabilecekleri iddia edilmektedir. Bu sonucu tetikleyen etmenlerden biri asimetrik bilgi olgusudur. Buna göre taraflardan biri işlemler hakkında diğer taraftan daha çok bilgi sahibi olduğunda karşı tarafı yanıltma şansı artmaktadır. Vekiller kendi davranışları ve kısıtları konusunda asillerin kolay erişemeyecekleri bilgilere sahiptir. Asiller bu bilgilere sahip olsalardı, vekili azleder ya da ücretini düşürürlerdi. Örneğin, büyük bir örgütte bir birim kendini iyi durumda göstermek için performansı ya da koşulları hakkında üst düzey yönetime eksik bilgi verebilir.
Soru 114
I- İşletmenin güvenlik hizmeti için dışarıdan temin yoluna gitmesi
II- İşletmenin üretim sınırlarını genişletmek için bir birimini görevlendirmesi
III- Yönetim kurulunun denetim için bir danışmanlık firmasını görevlendirmesi
Yukarıdakilerden hangileri pazar kontrolü kapsamına girmektedir?
II- İşletmenin üretim sınırlarını genişletmek için bir birimini görevlendirmesi
III- Yönetim kurulunun denetim için bir danışmanlık firmasını görevlendirmesi
Yukarıdakilerden hangileri pazar kontrolü kapsamına girmektedir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
Yalnız II
D
Yalnız III
E
I ve III
Açıklama:
Pazar Kontrolü: Örgütün mal ve hizmet üretimi için ihtiyaç duyduğu işlemleri iç sözleşmeler yoluyla kendi bünyesinde gerçekleştirmek yerine dış sözleşmelerle piyasa mekanizmasına ihale etmesi durumudur. I ve III seçeneklerinde işletme işlemleri dış sözleşmeler yoluyla hayata geçirmektedir.
Soru 115
I- Sözleşmeye has yatırım gerektiren mal ve hizmet alışverişi
II- Yüksek çevresel belirsizlik
III- Çok sayıda alışveriş partneri
Yukarıdakilerden hangilerinde işlem maliyeti düşüktür?
II- Yüksek çevresel belirsizlik
III- Çok sayıda alışveriş partneri
Yukarıdakilerden hangilerinde işlem maliyeti düşüktür?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız II
C
Yalnız III
D
I ve II
E
I ve III
Açıklama:
1) örgütler sözleşmeye has yatırımlar gerektirmeyen mal ve hizmet alışverişi yapıyorlarsa, (2) çevresel belirsizlik azsa, (3) çok sayıda potansiyel alışveriş partneri bulunuyorsa işlem maliyetleri düşüktür.
Soru 116
Bir hamburger dükkanı maliyet düşürmek için köftelerin içine düşük kaliteli et kattığı halde kaliteli et parasına satabilir. Bu durum aşağıdakilerden hangi kavramla açıklanabilir?
Seçenekler
A
Sınırlı rasyonellik
B
Sözleşmeye has yatırım
C
Fırsatçılık
D
Bilgi asimetrisi
E
Küçük sayılar sorunu
Açıklama:
Fırsatçılık “kendi çıkarını hile ve yanıltma yoluyla kollamak” olarak tanımlanabilir. İktisat kuramcıları bireylerin çıkar odaklı olduğunu, yani kendileri için olumlu çıktıları çoğaltıp gayret ve girdilerini azaltma amacında olduğunu varsayar. Çoğu zaman taraflar dürüsttür ama bazen de değildirler. Ne zaman dürüst, ne zaman dürüst olmadıkları da sınırlı rasyonellik nedeniyle bilinemez. Örneğin, bir hamburger dükkanı maliyet düşürmek için köftelerin içine düşük kaliteli et kattığı halde kaliteli et parasına satabilir.
Soru 117
Aşağıdakilerden hangisi küçük sayılar sorunu ile ilişkili değildir?
Seçenekler
A
Sözleşmeye has yatırımlar nedeniyle bağımlılık
B
Alternatif bağlantıları kolaylıkla kuramama
C
Karşılıklı tekel kurma
D
Risklere yönelik savunmasızlık
E
Piyasa kontrolüne başvurma
Açıklama:
İşlem maliyetleri kuramına göre eğer taraflar birbirlerine sözleşmeye has yatırımlar nedeniyle bağımlı iseler ve herhangi bir taraf kolaylıkla alternatif bağlantılar kuramıyorsa bu karşılıklı tekel durumu oluşturmakta ve her iki tarafı da savunmasız durumda bırakmaktadır. Bu duruma kuramda küçük sayılar sorunu da denmektedir.
Soru 118
(1) Örgütler işleme has yatırımlar gerektiren mal ve hizmet alışverişi yapıyorlarsa, (2) Çevresel belirsizlik yüksekse, (3) Potansiyel alışveriş partneri sayısı kısıtlıysa işlem maliyetleri yüksektir. Bu durumda örgüt işlemleri hangi yolla tamamlamaya yönelmektedir?
Seçenekler
A
Bürokratik mekanizmalar kurarak
B
Piyasaya yönelerek
C
Sözleşme sayısını arttırarak
D
Örgütsel güven ortamını arttırarak
E
Potansiyel alışveriş bağlarını düşürererek
Açıklama:
(1) örgütler işleme has yatırımlar gerektiren mal ve hizmet alışverişi yapıyorlarsa, (2) çevresel belirsizlik yüksekse, (3) potansiyel alışveriş partneri sayısı kısıtlıysa işlem maliyetleri yüksektir. Bu tarz ortamlarda örgütün piyasa mekanizmasına güvenmesi zor olacağından ve sözleşmelerde olası her türlü fırsatçı davranışa önlem alınamayacağından örgüt işlemi kendi bünyesinde hiyerarşik (bürokratik) mekanizmalarla tamamlamayı daha uygun bulacaktır.
Soru 119
Vekalet kuramının temel varsayımı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Asil ve vekil arasındaki çıkar çatışmaları
B
Tedarikçiler arasındaki rekabet
C
Küçük sayılar sorununun çözülmesi
D
Sözleşmeye has yatırımların düzenlenmesi
E
Bürokratik maliyetlerin artışı
Açıklama:
Vekâlet kuramının temel varsayımı örgütlerin asil ve vekil arasındaki çıkar çatışması üzerinden incelenebileceğidir. Bu kurama esas oluşturan ilişkiye göre asil, kendi adına bazı işleri yapması için vekile yetki verir.
Soru 120
Vekalet kuramı, asiller ve vekiller arasındaki ilişkiyi düzenlediği için disiplinlerarası bir niteliktedir. Aşağıdakilerden hangisi, asil vekil ilişkisine örnek oluşturmaz?
Seçenekler
A
Müvekkil- avukat
B
Hasta- doktor
C
İşveren- devlet
D
Ev sahibi- emlakçı
E
Halk ve seçilmiş temsilcileri
Açıklama:
Vekâlet kuramının temel varsayımı örgütlerin asil ve vekil arasındaki çıkar çatışması üzerinden incelenebileceğidir. Bu kurama esas oluşturan ilişkiye göre asil, kendi adına bazı işleri yapması için vekile yetki verir. Büyük modern örgütlerde asiller örgütün sahipleri ve hissedarlarıdır. Bu grup karar verme yetkilerini vekilleri olan yöneticilere bir sözleşme oluşturarak aktarırlar. Bu sözleşmeye göre vekil, asilin istediği çıktılara ulaşmanın karşılığı olarak bir ücret alacaktır. Bu kuramda incelenen en yaygın ilişki bu olsa da kuram aynı zamanda müvekkil-avukat, hasta-doktor, evsahibi-emlakçı, halk ve seçilmiş temsilcileri, işveren ve çalışanlar ve ana sanayi-yan sanayi gibi ilişkilere de uyarlanmıştır. Tüm bu ilişkilerde birinci taraf asil, ikinci taraf vekildir. Böylece kuram muhasebe, iktisat, siyaset bilimi, örgütsel davranış ve sosyoloji alanında da kendine yer bulmuştur.
Soru 121
Bir işletme yöneticisi, yeni bir yazılım teknolojisinden yararlanmanın örgüt içinde kendi konumunu riske sokacağını düşünmektedir. Bu nedenle, bu teknolojilerin örgüte adapte edilmesi konusunda engelleyici bir rol oynamaktadır. Öte yandan, rakip örgütler söz konusu teknolojiyi uyarlayarak yarar sağlamaktadır. Yöneticinin bu tavrı vekalet kuramı açısından hangi kavramla açıklanabilir?
Seçenekler
A
Artık kayıp
B
Fırsatçılık
C
Bilgi asimetrisi
D
Bürokratik yönelim
E
Piyasa yönelimi
Açıklama:
Vekâlet kuramına göre, vekillerin de kendilerine dönük amaçları vardır ve yeri geldiğinde yetkilerini asillerin değil, kendi çıkarlarına hizmet edecek şekilde kullanabilirler. Örneğin, yöneticiler ofislerini gereğinden fazla dekore edebilir, ihtiyaçtan yüksek performanslı bilgisayarlar satın alabilir, bazı girdileri en uygun firmadan değil de yakın dostlarından satın alabilirler. Belki daha da önemlisi, kendi konumlarını riske atacak ama örgüt için faydalı olabilecek bazı yeni iş fırsatlarından ya da teknolojilerden uzak durabilirler. Bu duruma vekâlet kuramında artık kayıp denmektedir. Artık kayıplar yöneticilerin çeşitli yollarla (örneğin, yönetim kurulu oluşturarak) izlenmesi ve yaptırımlar uygulanması gibi yöntemlerle asgariye çekilmeye çalışılır.
Ünite 6
Soru 1
Toplumsal davranışa anlam ve istikrar kazandıran, sosyal olarak inşa edilmiş davranış örüntüleri ve kural sistemlerine ne denir?
Seçenekler
A
Yasa
B
Kurum
C
Tüzük
D
Ahlak
E
Kuram
Açıklama:
Kurum: Toplumsal davranışa anlam ve istikrar kazandıran, sosyal olarak inşa edilmiş davranış örüntüleri ve kural sistemleridir. Doğru cevap B'dir.
Soru 2
Bir davranış örüntüsünün tekrarlanarak, insanlardan bağımsız kural benzeri statü kazanma sürecine ne denir?
Seçenekler
A
Özerkleşme
B
Kurumsallaşma
C
Kavramsallaştırma
D
Bağımsızlaşma
E
Büyüme
Açıklama:
Kurumsallaşma: Bir davranış örüntüsünün tekrarlanarak, insanlardan bağımsız kural benzeri bir statü kazanma sürecidir. Doğru cevap B'dir.
Soru 3
Birbirleriyle görece sık ve anlamlı ölçüde etkileşerek ortak anlam sistemi oluşturan örgütler topluluğuna ne denir?
Seçenekler
A
Kamusal Alan
B
Özel Alan
C
Örgütsel Alan
D
Bireysel Alan
E
Toplu Alan
Açıklama:
Örgütsel Alan: Birbirleriyle görece sık ve anlamlı ölçüde etkileşerek ortak anlam sistemi oluşturan örgütler topluluğudur. Doğru cevap C'dir.
Soru 4
Örgütlerin, belirsizlik karşısında kurumsallaşmış uygulamaları taklit etmeleri sonucunda oluşan eşbiçimliliğin adı nedir?
Seçenekler
A
Taklitçi Eşbiçimlilik
B
Örgütler Arası Eşbiçimlilik
C
Ahlâki Eşbiçimlilik
D
Örgütsel Eşbiçimlilik
E
Zorlayıcı Eşbiçimlilik
Açıklama:
Taklitçi Eşbiçimlilik: Örgütlerin, belirsizlik karşısında kurumsallaşmış uygulamaları taklit etmeleri sonucunda oluşan eşbiçimliliktir. Doğru cevap A'dır.
Soru 5
Bir uygulamayı erken ve geç dönemde benimseyenlerin, hem ekonomik hem de sosyal fayda elde etmek için benimsediği tezin adı nedir?
Seçenekler
A
Geleneksel Yayılma Tezi
B
Radikal Yayılma Tezi
C
Modern Yayılma Tezi
D
Yeni Yayılma Tezi
E
Klasik Yayılma Tezi
Açıklama:
Yeni Yayılma Tezi: Bir uygulamayı erken ve geç dönemde benimseyenler, hem ekonomik hem de sosyal fayda elde etmek için benimserler. Doğru cevap D'dir.
Soru 6
Kurumsal baskılardan çeşitli gerekçelerle kaçınma stratejisine ne denir?
Seçenekler
A
Uyma Stratejisi
B
Uzlaşma Stratejisi
C
Karşı Koyma Stratejisi
D
Manipülasyon Stratejisi
E
Kaçınma Stratejisi
Açıklama:
Kaçınma Stratejisi: Kurumsal baskılardan çeşitli gerekçelerle kaçınma. Doğru cevap E'dir.
Soru 7
Kurumsal baskılara itaat etme stratejisine ne denir?
Seçenekler
A
Uyma Stratejisi
B
Uzlaşma Stratejisi
C
Kaçınma Stratejisi
D
Karşı Koyma Stratejisi
E
Manipülasyon Stratejisi
Açıklama:
Uyma Stratejisi: Kurumsal baskılara itaat etme. Doğru cevap A'dır.
Soru 8
İnsanların sosyal dünyayı anlamlandırmasını sağlayan ve davranışlarını biçimleyen, kurumsallaşmış uygulamalar, varsayımlar, değerler ve inançlara ne denir?
Seçenekler
A
Klasik Mantık
B
Sembolik Mantık
C
Modal Mantık
D
Enformel Mantık
E
Kurumsal Mantık
Açıklama:
Kurumsal Mantık: İnsanların sosyal dünyayı anlamlandırmasını sağlayan ve davranışlarını biçimleyen, kurumsallaşmış uygulamalar, varsayımlar, değerler ve inançlardır. Doğru cevap E'dir.
Soru 9
Yeni kurumların doğmasını, mevcut kurumların sürmesini veya çözülmesini sağlayan aktörler ne olarak adlandırılmaktadır?
Seçenekler
A
Ticari Girişimci
B
Sosyal Girişimci
C
Kurumsal Girişimci
D
Kamu Girişimci
E
İç Girişimci
Açıklama:
Kurumsal Girişimci: Yeni kurumların doğmasını, mevcut kurumların sürmesini veya çözülmesini sağlayan aktörler. Doğru cevap C'dir.
Soru 10
Aşağıdakilerden hangisi kurumsal baskılar karşısında örgütlerin izleyebileceği beş temel stratejiden birisi değildir?
Seçenekler
A
Uyma
B
Uzlaşma
C
Kaçınma
D
Karşı koyma
E
Taklit etme
Açıklama:
Ayrı tutma, örgütlerin kurumsal baskılar karşısında başvurabileceği tek seçenek değildir. Oliver (1991), kurumsal baskılar karşısında örgütlerin beş temel strateji izleyebileceğini belirtmektedir: uyma, uzlaşma, kaçınma, karşı koyma, manipüle etme. Doğru cevap E'dir.
Soru 11
Yeni kuramsal kuram ile ilgili ifadelerden hangisi yanlış verilmiştir?
Seçenekler
A
Kuramın doğuşunda, Meyer ve Rowan, Zucker ve DiMaggio ve Powell’ın makalelerinin etkili olması
B
1970’li yılların sonları ve 1980’li yılların başlarında doğması
C
İktisat, doğa bilimleri ve kısmen de sosyolojiden yararlanması
D
Koşul-bağımlılık kuramına bazı açılardan itiraz etmesi
E
Olması gerekeni değil olanı açıklamaya çalışması
Açıklama:
İktisat, doğa bilimleri ve kısmen de sosyolojiden yararlanan koşul bağımlılık kuramının aksine, yeni kurumsal kuram büyük ölçüde sosyolojiden yararlanarak geliştirilmiştir.
Soru 12
Bir davranış örüntüsünün tekrarlanarak, insanlardan bağımsız kural benzeri bir statü kazanma sürecine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Koşulbağımlılık
B
Kurumsallaşma
C
Meşrutiyet
D
Eşbiçimlilik
E
Manipülasyon
Açıklama:
Kurumsallaşma: Bir davranış örüntüsünün tekrarlanarak, insanlardan bağımsız kural benzeri bir statü kazanma sürecidir.
Soru 13
I. Toplumsal nedeni: Kanıksanmışlık
II. Taşıyıcı mekanizma: Görünürlük
III. Eş biçimlilik nedeni: Sorumluluk
IV. Eş biçimlilik mekanizması: Zorlayıcı
Yukarıdakilerden hangisi kurumların bilişsel boyutunun özelliklerindendir?
II. Taşıyıcı mekanizma: Görünürlük
III. Eş biçimlilik nedeni: Sorumluluk
IV. Eş biçimlilik mekanizması: Zorlayıcı
Yukarıdakilerden hangisi kurumların bilişsel boyutunun özelliklerindendir?
Seçenekler
A
Yalnız II
B
Yalnız III
C
I ve II
D
II ve IV
E
III ve IV
Açıklama:
Bilişsel Boyut;
Toplumsal Temeli: Kanıksanmışlık
Taşıyıcı Mekanizma: Görünürlük
Eş biçimlilik Nedeni: Belirsizlik
Eş biçimlilik Mekanizması: Taklitçi
Toplumsal Temeli: Kanıksanmışlık
Taşıyıcı Mekanizma: Görünürlük
Eş biçimlilik Nedeni: Belirsizlik
Eş biçimlilik Mekanizması: Taklitçi
Soru 14
"Geleneksel yayılma tezine göre, bir uygulamayı erken dönemde benimseyen örgütler ...... kazanç elde etmek, geç dönemde benimseyenler ise ........ elde etmek için benimserler" ifadesinde boş bırakılan yerlere hangileri getirilmelidir?
Seçenekler
A
Ekonomik - Meşruiyet
B
Sosyal - Meşruiyet
C
Ekonomik - Esneklik
D
Sosyal - Kurumsallaşma
E
Ekonomik - Bağlılık
Açıklama:
Geleneksel Yayılma Tezi: Bir uygulamayı erken dönemde benimseyen örgütler ekonomik kazanç elde etmek, geç dönemde benimseyenler ise meşruiyet elde etmek için benimserler.
Soru 15
Kurumsal çevredeki talep sahipleriyle pazarlık etme, farklı kurumsal baskıları dengeleme ve kısmen benimseme şeklinde gerçekleşen strateji aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Uyma stratejisi
B
Uzlaşma stratejisi
C
Kaçınma stratejisi
D
Karşı koyma
E
Manipülasyon stratejisi
Açıklama:
Uzlaşma stratejisi, kurumsal çevredeki talep sahipleriyle pazarlık etme, farklı kurumsal baskıları dengeleme ve kısmen benimseme şeklinde gerçekleşmektedir.
Soru 16
Kurumsal girişimcilerin kurumları etkilemek üzere giriştiği eylemler olarak tanımlanan kurumsal işin eylemleri hangisinde doğru verilmiştir?
Seçenekler
A
Kurumları yaratma-muhafaza etme-çözme
B
Kurumları yaratma-manipülasyon-çözme
C
Kurumları yaratma-manipülasyon-karıştırma
D
Kurumları yaratma-muhafaza etme-karıştırma
E
Kurumları yaratma-çözme-uyarma
Açıklama:
Kurumsal girişimcilerin kurumları etkilemek üzere giriştiği eylemleri kurumsal iş olarak adlandırmaktadır. Kurumsal iş, kurumları yaratma, muhafaza etme ve çözme olmak üzere üç eylem grubunu kapsar.
Soru 17
Aşağıdakilerden hangisi kurumsal değişime zemin oluşturan kurumsal çelişkilerden biri değildir?
Seçenekler
A
Meşruiyet kaygılarının verimliliği azaltması
B
Kurumlara fazla uyumun esneklik kabiliyetini azaltması
C
Kurumların içindeki uyumluluğun kurumlar arasında uyumsuzluğa
neden olması
neden olması
D
Kurumlar arasındaki rekabetin azalması
E
Eş biçimliliğin farklı çıkarların çatışmasına yol açması
Açıklama:
Kurumsal değişime zemin oluşturan dört tür kurumsal çelişki vardır. İlki, meşruiyet kaygılarının verimliliği azaltmasıdır. İkincisi, kurumlara fazla uyumun esneklik kabiliyetini azaltmasıdır. Üçüncüsü, kurumların içindeki uyumluluğun kurumlar arasında uyumsuzluğa neden olmasıdır. Son kurumsal çelişki ise eş biçimliliğin farklı çıkarların çatışmasına yol açmasıdır.
Soru 18
Örgütlerin eş biçimli hâle gelmesi hangi mekanizmalarla gerçekleşir?
Seçenekler
A
Taklitçi-Ahlaki-Zorlayıcı
B
Bilişsel-Ahlaki-Zorlayıcı
C
Bilişsel-Ahlaki-Sosyal
D
Taklitçi-Zorlayıcı-Duyuşsal
E
Duyuşsal-Taklitçi-Ahlaki
Açıklama:
Örgütlerin eş biçimli hâle gelmesi, taklitçi, ahlâki ve zorlayıcı olmak üzere üç mekanizmayla gerçekleşir.
Soru 19
- En az fark edilen ancak en güçlü meşruiyet türü olması
- Bu tür meşruiyete sahip kurumlar, aksi dahi düşünülemez ve
sorgulanamaz statüsü kazanması
Yukarıdaki özellikler hangi meşruiyet türüne aittir?
- Bu tür meşruiyete sahip kurumlar, aksi dahi düşünülemez ve
sorgulanamaz statüsü kazanması
Yukarıdaki özellikler hangi meşruiyet türüne aittir?
Seçenekler
A
Bilişsel meşruiyet
B
Faydacı meşruiyet
C
Ahlaki meşruiyet
D
Zorlayıcı meşruiyet
E
Taklitçi meşruiyet
Açıklama:
Bilişsel meşruiyet, diğer meşruiyet türlerine göre en az fark edilen ancak en güçlü meşruiyet türüdür. Bu tür meşruiyete sahip kurumlar, aksi dahi düşünülemez ve sorgulanamaz statüsü kazanırlar.
Soru 20
I. Örgütleri tek tek incelemesi
II. Çevreye uyum düşüncesini benimsemesi
III. Kurum kavramını örgütsel çevrenin bir niteliği olarak ele alması
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri yeni kuramsal yaklaşımın özelliklerindendir?
II. Çevreye uyum düşüncesini benimsemesi
III. Kurum kavramını örgütsel çevrenin bir niteliği olarak ele alması
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri yeni kuramsal yaklaşımın özelliklerindendir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız III
C
I ve II
D
I ve III
E
II ve III
Açıklama:
-Yeni kurumsal kuram örgütsel çevrenin bir niteliği olarak ele alır.
-Eski kurumsal yaklaşım örgütleri tek tek incelerken, yeni kurumsal kuram örgüt topluluklarını inceler.
-Yeni kurumsal kuram da benzer biçimde çevreye uyum düşüncesini benimser.
-Eski kurumsal yaklaşım örgütleri tek tek incelerken, yeni kurumsal kuram örgüt topluluklarını inceler.
-Yeni kurumsal kuram da benzer biçimde çevreye uyum düşüncesini benimser.
Soru 21
"Yeni kurumsal kuram, .......’lı/li yılların sonları ve ......’lı/li yılların başlarında doğmuştur. "
Boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangisi geldiğinde, kuramsal kuramın doğuş yıllarını elde etmiş oluruz?
Boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangisi geldiğinde, kuramsal kuramın doğuş yıllarını elde etmiş oluruz?
Seçenekler
A
1970-1980
B
1975-1980
C
1980-1990
D
1985-1990
E
1990-2000
Açıklama:
Yeni kurumsal kuram, 1970’li yılların sonları ve 1980’li yılların başlarında doğmuştur.
İktisat, doğa bilimleri ve kısmen de sosyolojiden yararlanan koşul-bağımlılık kuramının aksine, yeni kurumsal kuram büyük ölçüde sosyolojiden yararlanarak geliştirilmiştir. Doğru yanıt A'dır.
İktisat, doğa bilimleri ve kısmen de sosyolojiden yararlanan koşul-bağımlılık kuramının aksine, yeni kurumsal kuram büyük ölçüde sosyolojiden yararlanarak geliştirilmiştir. Doğru yanıt A'dır.
Soru 22
Örgütlerin neden ve nasıl birbirine benzediğini araştıran kuram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Koşul-bağımlılık kuramı
B
Yeni kurumsal kuram
C
Kaynak-bağımlılık kuramı
D
Örgütsel ekoloji kuramı
E
İktisadi örgüt kuramı
Açıklama:
Örgütler neden birbirlerine bu kadar benzerler? Bu yeni kurumsal kuramın temel araştırma sorusudur. Yeni kurumsal kuramın bu soruya verdiği yanıt da temel tezini oluşturur. Doğru yanıt B'dir.
Soru 23
Örgütler üzerinde kurumsal analiz ilk kez kim ya da kimler tarafından gerçekleştirilmiştir?
Seçenekler
A
Broom ve Selznick
B
DiMaggio ve Powel
C
Philip Selznick
D
Meyer ve Rowan
E
Scott
Açıklama:
Örgütler üzerinde kurumsal analiz ilk kez Philip Selznick (1949) tarafından gerçekleştirilmiştir. Doğru yanıt C'dir.
Soru 24
Aşağıdakilerden hangisi "yeni kurumsal kuramın" temel kavramlarından birisi değildir?
Seçenekler
A
Eş biçimlilik
B
Kurum
C
Kurumsallaşma
D
Para
E
Meşruiyet
Açıklama:
Koşul-bağımlılık yaklaşımından farklı olan yeni kurumsal kuramın temel kavramları, kurum, kurumsallaşma,
meşruiyet, örgütsel alan ve eş biçimliliktir. Doğru yanıt D'dir.
meşruiyet, örgütsel alan ve eş biçimliliktir. Doğru yanıt D'dir.
Soru 25
Kurumsallaşma nedir?
Seçenekler
A
Bir eylemin, kurumlara göre istenen, uygun ya da doğru olduğuna dair genel algıdır.
B
Yaptırımlar yoluyla belirli bir toplumsal davranışı zorunlu kılan, çoğu zaman yazılı ifadelerdir.
C
Belirli bir zaman ve mekanda toplumun kişilerden uymasını beklediği doğru davranışlardır.
D
Toplumsal davranışa anlam ve istikrar kazandıran, sosyal olarak inşa edilmiş davranış örüntüleri ve kural sistemleridir.
E
Bir davranış örüntüsünün tekrarlanarak, insanlardan bağımsız kural benzeri bir statü kazanma sürecidir.
Açıklama:
Kurumsallaşma: Bir davranış örüntüsünün tekrarlanarak, insanlardan bağımsız kural benzeri bir statü kazanma
sürecidir. Doğru yanıt E'dir.
sürecidir. Doğru yanıt E'dir.
Soru 26
“Şirket departmanlardan oluşur” gibi bir ön kabul kurumların hangi boyutunun bir göstergesidir?
Seçenekler
A
Bilişsel boyut
B
Kurumsal boyut
C
Ahlaki boyut
D
Kuralcı boyut
E
Finansal boyut
Açıklama:
Bir kurumun, toplumsal alanda görünür bir şekilde yaygın olması, bu kurumun örgütler tarafından benimsenmesini sağlayan en önemli taşıyıcı mekanizmadır. Örneğin bir şirket kurarken fazla sorgulamadan üretim, pazarlama, muhasebe, personel gibi departmanlar kurmamız, kurumların bilişsel boyutuna bir örnektir. “Şirket departmanlardan oluşur” gibi bir ön kabul, zihnimize adeta yerleşmiştir. Dolayısıyla, şimdiye kadar gördüğümüz şirketlerde yaygın bir biçimde departmanlaşma olduğu için, çok da fazla düşünmeden diğer şirketleri taklit ederek biz de departmanlar kurarız. Doğru yanıt A'dır.
Soru 27
Bir eylemin, kurumlara göre istenen, uygun ya da doğru olduğuna dair genel algıya ne ad verilir?
Seçenekler
A
Kurumsallaşma
B
Meşruiyet
C
Ahlaki boyut
D
Bilişsel boyut
E
Eş biçimlilik
Açıklama:
Meşruiyet: Bir eylemin, kurumlara göre istenen, uygun ya da doğru olduğuna dair genel algıdır. Doğru yanıt B'dir.
Soru 28
Aşağıdakilerden hangisi meşruiyet türlerinden birisi değildir?
Seçenekler
A
Örgütsel Meşruiyet
B
Bilişsel Meşruiyet
C
Finansal Meşruiyet
D
Ahlaki Meşruiyet
E
Faydacı Meşruiyet
Açıklama:
Bilişsel, ahlaki ve faydacı meşruiyet olmak üzere üç tür meşruiyet vardır. Bunlar örgütsel meşruiyetin al basamakları olarak değerlendirilebilir. Doğru yanıt C'dir.
Soru 29
Örgütsel Alan nedir?
Seçenekler
A
Rasyonel çıkarlara ve kurallara uygunluktan kaynaklanan örgütsel topluluklardır.
B
Örgütlerin, bağımlı oldukları kesimlerin istekleri doğrultusunda belirli uygulamaları benimsemesi sonucunda oluşan eşbiçimliliktir.
C
Örgütlerin, eğitim ve meslekleşme sonucunda ahlâken doğru olduğu düşündükleri uygulamaları benimsemesi sonucunda oluşan eşbiçimliliktir.
D
Birbirleriyle görece sık ve anlamlı ölçüde etkileşerek ortak anlam sistemi oluşturan örgütler topluluğudur.
E
Örgütlerin, belirsizlik karşısında kurumsallaşmış uygulamaları taklit etmeleri sonucunda oluşan alandır.
Açıklama:
Örgütsel Alan: Birbirleriyle görece sık ve anlamlı ölçüde etkileşerek ortak anlam sistemi oluşturan örgütler
topluluğudur. Doğru yanıt D'dir.
topluluğudur. Doğru yanıt D'dir.
Soru 30
Şirketlerin, toplam kalite yönetiminin az sayıda tekniğini kağıt üzerinde uygulayıp, kamuoyuna toplam kalite yönetimi uyguladıklarını ilan etmeleri ne tür bir kurumsal çeşitlilik ve değişimdir?
Seçenekler
A
Uzlaşma
B
Kaçınma
C
Karşı Koyma
D
Manipülasyon
E
Ayrı Tutma
Açıklama:
Yeni uygulamayı mevcut uygulamadan ayrı tutma olarak adlandırılan bu yolla, örgütler bir yandan toplumsal kesimlerin gözünde meşruiyet kazanmış olurlar, diğer yandan da mevcut uygulamalarını sürdürerek değişim maliyetlerinden veya verimlilik kaybından kurtulmuş olurlar.
Örneğin, şirketlerin, toplam kalite yönetiminin az sayıda tekniğini kağıt üzerinde uygulayıp, kamuoyuna toplam kalite yönetimi uyguladıklarını ilan etmeleri ayrı tutmaya bir örnektir.
Doğru yanıt E'dir.
Örneğin, şirketlerin, toplam kalite yönetiminin az sayıda tekniğini kağıt üzerinde uygulayıp, kamuoyuna toplam kalite yönetimi uyguladıklarını ilan etmeleri ayrı tutmaya bir örnektir.
Doğru yanıt E'dir.
Soru 31
Aksi düşünülemeyecek kadar kanıksanmış olmaktan kaynaklanan meşruiyet türü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bilişsel meşruiyet
B
Yasal meşruiyet
C
Örgütsel meşruiyet
D
Ahlaki meşruiyet
E
Faydacı meşruiyet
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 32
Çevreci örgütlerin Türkiye'de Kaz Dağları'nda altın çıkarmanın turizm ve tarımdan daha az gelir getireceğini savunmaları hangi meşruiyet anlayışına ters düşer?
Seçenekler
A
Örgütsel
B
Bilişsel
C
Ahlaksal
D
Yasal
E
Faydacı
Açıklama:
Meşruiyet kavramını ve türlerini tanımlayabileceksiniz.
Soru 33
Yönetim tekniklerinin bazı şirketler tarafından benimsenip başarı elde edilmesi üzerine diğer şirketlerinde bunu uygulamasına ne denir?
Seçenekler
A
Geleneksel yayılma tezi
B
Taklitçi eş biçimlilik
C
Yönetim modası
D
Yeni yayılma tezi
E
Zorlayıcı eş biçimlilik
Açıklama:
Örgütlerin nasıl eş biçimli hâle geldiklerini açıklayabileceksiniz.
Soru 34
Kurumsal baskıda bulunan kesimleri örgütün bir üyesi haline getirme, hangi stratejinin seçenekleri arasında ter alır?
Seçenekler
A
Uyma stratejisi
B
Manipülasyon stratejisi
C
Uzlaşma stratejisi
D
Karşı koyma strarejisi
E
Kaçınma stratejisi
Açıklama:
Örgütlerin nasıl eş biçimli hâle geldiklerini açıklayabileceksiniz.
Soru 35
Aşağıdakilerden hangisi toplumsal yaşamda egemen olan temel kurumsal mantıklar arasında yer almaz?
Seçenekler
A
Bürokrasi
B
Kapitalizm
C
Demokrasi
D
Ulusalcılık
E
Din
Açıklama:
Örgütlerin nasıl eş biçimli hâle geldiklerini açıklayabileceksiniz.
Soru 36
Meşruiyet kavramının aşağıdakilerden hangisiyle ilgili olduğu söylenemez?
Seçenekler
A
Yasalara uygunlukla
B
Toplumsal kabul edilebilirlikle
C
İnançlara ve değerlere uygunlukla
D
Genel toplumsal kurallara uygunlukla
E
Hükmetmekle
Açıklama:
Meşruiyet kavramını ve türlerini tanımlayabileceksiniz.
Soru 37
Toplumun yararı gözetilerek benimsenen uygulamalar ne tür eşbiçimliliğe örnektir?
Seçenekler
A
Taklitçi
B
Zorlayıcı
C
Ahlaki
D
Bilişsel
E
Örgütsel
Açıklama:
Örgütlerin nasıl eş biçimli hâle geldiklerini açıklayabileceksiniz.
Soru 38
Kurumsal baskıda bulunan kesimleri örgütün birer üyesi haline getirme strateji aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Uyma
B
Uzlaşma
C
Kaçınma
D
Karşı koyma
E
Manipüle etme
Açıklama:
Bir örgütsel alandaki çeşitliliğin ve değişimin nedenlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 39
Yeni kuramsal kuram kaç yıllarda doğmuştur.
Seçenekler
A
1970’li yılların sonları ve 1980’li yılların başlarında doğmuştur.
B
1975’li yılların sonları ve 1980’li yılların başlarında doğmuştur.
C
1970’li yılların sonları ve 1985’li yılların başlarında doğmuştur.
D
1980’li yılların sonları ve 1990’li yılların başlarında doğmuştur.
E
1980’li yılların sonları ve 1985’li yılların başlarında doğmuştur.
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 40
Yeni kurumsal kuramın temel kavramları aşağıdaki hangi şıkta tam ve doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Kurum, kurumsallaşma, meşruiyet, örgütsel alan ve eş biçimliliktir.
B
Kurumsallaşma, meşruiyet, örgütsel alan ve eş biçimliliktir.
C
Kurum, meşruiyet, örgütsel alan ve eş biçimliliktir.
D
Kurum, kurumsallaşma, örgütsel alan ve eş biçimliliktir.
E
Kurum, kurumsallaşma, meşruiyettir.
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 41
Kurumsallaşma tanımı aşağıdaki hangi şıkta doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Bir davranış örüntüsünün tekrarlanarak, insanlardan bağımsız kural benzeri bir statü kazanma sürecidir.
B
Bir davranış örüntüsünün tekrarlanarak, insanlardan bağımlı kendi kuralları olan bir statü kazanma sürecidir.
C
İnsanlardan bağımsız kuralları olmayan benzeri bir statü kazanma sürecidir.
D
Kendi kuralları doğrultusunda, insanlardan bağımsız kendi kurallarını benimsetme sürecidir.
E
Kendi kuralları doğrultusunda, insanlardan bağımsız kural benzeri bir statü kazanma sürecidir.
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 42
Yeni Kurumsal Kuram'ın ilgi alanını aşağıdakilerden hangisi tanımlamaktadır?
Seçenekler
A
Kurumu örgüt olarak değerlendiren rasyonel bir süreçtir.
B
Kurum yöneticilerinin duygusal yaklaşımıdır.
C
Araçsal değeri sembolik değerle ifade eder.
D
Örgütlerin neden ve nasıl birbirine benzediğini araştırır.
E
Örgütler üzerinde kurumsal analiz yapar.
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 43
Philip Selznick, örgütler üzerinde aşağıdakilerden hangisini ilk kez gerçekleştirmiştir?
Seçenekler
A
Sembolik değer
B
Kurumsal analiz
C
Yönetici özellikleri
D
Etkileşim süreçleri
E
Rasyonel karar süreçleri
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 44
"Kurumların ... toplumsal temeli, kurumlara iliştirilmiş yaptırımlardır" ifadesini aşağıdakilerden hangi tanım karşılamaktadır?
Seçenekler
A
Kuralcı boyut
B
Meşruiyet
C
Uygunluk süreci
D
Bilişsel boyut
E
Taşıyıcı mekanizması
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 45
Aynı ürün ve hizmetleri üreten örgütlerin oluşturduğu sektör kavramından farklı olarak, birbiriyle görece sık ve anlamlı ölçüde etkileşerek ortak anlam sistemi oluşturan örgütler topluluğu nasıl tanımlanmaktadır?
Seçenekler
A
Taklitçi örgüt
B
Ahlaki örgüt
C
Örgütsel alan
D
Bilişsel alan
E
Örgütsel meşruiyet
Açıklama:
Bir örgütsel alandaki çeşitliliğin ve değişimin nedenlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 46
Yeni kurumların doğmasını, mevcut kurumların sürmesini veya çözülmesini sağlayan aktörleri aşağıdakilerden hangisi ifade etmektedir?
Seçenekler
A
Kurumsal iş
B
Kurumsal işbirliği
C
Manipülasyon stratejisi
D
Kurumsal girişimci
E
Uyma stratejisi
Açıklama:
Bir örgütsel alandaki çeşitliliğin ve değişimin nedenlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 47
4. Kaç tür meşruiyet vardır? Aşağıdaki şıklardan hangisinde doğru olarak verilmiştir.
Seçenekler
A
Bilişsel meşruiyet, ahlaki meşruiyet ve faydacı meşruiyet
B
Bilişsel meşruiyet ve faydacı meşruiyet
C
Bilişsel meşruiyet ve ahlaki meşruiyet
D
Bilişsel meşruiyet, bağımlılık meşruiyet ve faydacı meşruiyet
E
Bilişsel meşruiyet, ahlaki meşruiyet, bağımlılık meşruiyet ve faydacı meşruiyet
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 48
Kurumsal baskılar karşısında örgütlerin beş temel strateji izleyebileceğini belirtmektedir. Bu stratejiler hangi şıkta doğru olarak verilmiştir.
Seçenekler
A
Uyma strateji, uzlaşma strateji, kaçınma strateji, karşı koyma strateji, manipüle etme strateji.
B
Uymama strateji, uzlaşmama strateji, kaçınma strateji, karşı koyma strateji, manipüle etme strateji.
C
Uymama strateji, çözme strateji, kaçınma strateji, karşı koyma strateji, manipüle etme strateji.
D
Uymama strateji, muhafaza etme strateji, kaçınma strateji, karşı koyma strateji, çözme etme strateji.
E
Uyma strateji, uzlaşma strateji, kaçınma strateji, kurumları yaratma strateji, çözme strateji.
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 49
Aşağıdakilerden hangisi yeni kuramsal kuram konusunda yanlış bir bilgidir?
Seçenekler
A
Örgütün yönetim modeli teknolojik karmaşıklığa göre değişmeyecektir.
B
1970’li yılların sonu 1980’li yılların başında ortaya çıkmıştır.
C
Koşul bağımlılık kuramına bazı açılardan itiraz ederek doğmuştur.
D
Kuram çevreye uyum düşüncesini benimsemiştir.
E
Örgütler, toplumsal düzenin bir parçasıdır.
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 50
Aşağıdakilerden hangisinde toplumsal düzene istikrar kazandıran boyutlar doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Görünürlük, eğitim, yasalar
B
Bilişsel, ahlaki, kuralcı
C
Belirsizlik, sorumluluk, bağımlılık
D
Taklitçi, ahlaki, zorlayıcı
E
Şirket, kalite, standart
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 51
Aşağıdakilerden hangisi örgütsel meşruiyetle ilgili yanlış bir bilgidir?
Seçenekler
A
Kanıksanmış kültürel açıklamalar bilişsel meşruiyettir.
B
Değer yargılarının varlığı ahlaki meşruiyettir.
C
En zayıf ve en az fark edilen meşruiyet bilişsel olanıdır.
D
Çıkarlara dayalı ilişkilerin varlığı faydacı meşruiyettir.
E
Örgütün eylemlerinin doğru olup olmadığı ahlaki meşruiyetle ilgilidir.
Açıklama:
Meşruiyet kavramını ve türlerini tanımlayabileceksiniz.
Soru 52
Aşağıdakilerden hangisi kurumsal baskılar karşısında örgütlerin izleyebileceği stratejilerden biri değildir?
Seçenekler
A
Uyma stratejisi
B
Uzlaşma stratejisi
C
Kaçınma stratejisi
D
Ayarlama stratejisi
E
Karşı koyma stratejisi
Açıklama:
Bir örgütsel alandaki çeşitliliğin ve değişimin nedenlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 53
Aşağıdakilerden hangisi örgütsel alandaki çeşitliliğin kaynaklarına ilişkin yanlış bir bilgidir?
Seçenekler
A
Örgütsel kuramlar birbirleriyle çelişebilmektedir
B
Aynı alandaki örgütler farklı kuramları benimseyebilmektedir.
C
Kurumsal değişime neden olan faktörler örgütsel dışı olabilmektedir.
D
Kurumsal değişime neden olan faktörler örgütsel dışı olabilmektedir.
E
Toplumsal yaşamda egemen olan tek mantıksal kuram demokrasidir.
Açıklama:
Bir örgütsel alandaki çeşitliliğin ve değişimin nedenlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 54
Yeni kurumsal kuram, aşağıdakilerden hangisini araştırmaktadır?
Seçenekler
A
Örgütlerin çevreye uyumlarını
B
Örgütlerin neden ve nasıl birbirine benzediğini
C
Örgütlerin yapı ve yönetimlerini
D
Örgütlerin stratejik ve çevresel koşullarını
E
Örgütlerin çevresel uyumlarını
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 55
Toplumsal davranışa anlam ve istikrar kazandıran, sosyal olarak inşa edilmiş davranış örüntüleri ve kural sistemlerine ne isim verilmektedir?
Seçenekler
A
Kurum
B
Kuram
C
Kurumsallaşma
D
Kuralcı boyut
E
Ahlaki boyut
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 56
Mevcut kurumların bir örgütün varlığını açıklanabilir veya anlaşılabilir kılma derecesine ne isim verilmektedir?
Seçenekler
A
Meşruiyet
B
Bilişsel meşruiyet
C
Ahlaki meşruiyet
D
Örgütsel meşruiyet
E
Faydacı meşruiyet
Açıklama:
Meşruiyet kavramını ve türlerini tanımlayabileceksiniz.
Soru 57
Aşağıdakilerden hangisi ‘Zorlayıcı Eşbiçimlilik ’ kavramını tanımlamaktadır?
Seçenekler
A
Rasyonel çıkarlara ve kurallara uygunluktan kaynaklanan eşbiçimçilik türüdür.
B
Birbirleriyle görece sık ve anlamlı ölçüde etkileşerek ortak anlam sistemi oluşturan eşbiçimciliktir.
C
Örgütlerin, belirsizlik karşısında kurumsallaşmış uygulamaları taklit etmeleri sonucunda oluşan eşbiçimliliktir.
D
Örgütlerin, eğitim ve meslekleşme sonucunda ahlâken doğru olduğu düşündükleri uygulamaları benimsemesi sonucunda oluşan eşbiçimliliktir.
E
Örgütlerin, bağımlı oldukları kesimlerin istekleri doğrultusunda belirli uygulamaları benimsemesi sonucunda oluşan eşbiçimliliktir.
Açıklama:
Örgütlerin nasıl eş biçimli hâle geldiklerini açıklayabileceksiniz.
Soru 58
Kurumsal baskıda bulunan kesimlerin düşüncelerini kendi çıkarlarınız doğrultusunda etkilemeye ne isim verilmektedir?
Seçenekler
A
Uyma stratejisi
B
Uzlaşma stratejisi
C
Manipülasyon stratejisi
D
Kaçınma stratejisi
E
Karşı koyma stratejisi
Açıklama:
Bir örgütsel alandaki çeşitliliğin ve değişimin nedenlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 59
Aşağıdakilerden hangisi koşul bağımlılık kuramına yakın bir kuramın önerisi değildir?
Seçenekler
A
Piyasa koşullarını araştır.
B
SWOT analizi yap.
C
Rekabet stratejisine uygun örgütsel yapıyı tasarla.
D
Strateji ve yapıyı rasyonel bir biçimde belirle.
E
Ürün değerini belirle.
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 60
Örgütler üzerinde Kuramsal Analiz ilk kez 1949 tarihinde kim tarafından gerçekleştirilmiştir?
Seçenekler
A
Philip Selznick
B
DiMaggio
C
Adrian Powell
D
David Broom
E
Mark Zucker
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 61
Aşağıdakilerden hangisi ortak kurumlar içinde yer alan örgütsel alanlardan değildir?
Seçenekler
A
Meslek kurulışları
B
Sivil toplum örgütleri
C
Müşteriler
D
Yöneticiler
E
Tedarikçiler
Açıklama:
Örgütlerin nasıl eş biçimli hâle geldiklerini açıklayabileceksiniz.
Soru 62
Rasyonel çıkarlara ve kurallara uygunluktan kaynaklanan meşrutiyet türü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ahlaki meşrutiyet
B
Siyasi meşrutiyet
C
Faydacı meşrutiyet
D
Bilimsel meşrutiyet
E
Örgütsel meşrutiyet
Açıklama:
Meşruiyet kavramını ve türlerini tanımlayabileceksiniz.
Soru 63
Aşağıdakilerden hangisi Oliver'in (1991) belirttiği, kuramsal baskılar karşısında örgütlerin izleyebileceği 5 temel stratejiden biri değildir?
Seçenekler
A
Yardımlaşma
B
Uzlaşma
C
Kaçınma
D
Karşı koyma
E
Maniple etme
Açıklama:
Bir örgütsel alandaki çeşitliliğin ve değişimin nedenlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 64
Yeni Kurumsal Kuram aşağıdakilerden hangisidir?.
Seçenekler
A
Çevresel koşullara rasyonel biçimde uyum sağlayan örgütlerin hayatta kalma şansının daha yüksek olduğunu savunur.
B
İktisat, doğa bilimleri ve kısmen de sosyolojiden yararlanır.
C
Örgütsel yapının, örgütün dışında, nesnel ve teknik bir unsur olarak tanımlanan çevresel koşullarca belirlendiği savunulur.
D
Örgütlerin neden ve nasıl birbirine benzediğini araştırır.
E
Çevresel koşulları kendi dışında somut bir olgu olarak algılayan ve verimlilik kıstasına göre rasyonel kararlar alabilen yöneticilerin var olduğu varsayımıdır.
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 65
Aşağıdakilerden hangisi kurumsallaşma olarak örneklendirilemez.
Seçenekler
A
Evlilik
B
Şirket
C
Sigorta yaptırma
D
Ahlak
E
Oy verme
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 66
Aşağıdakilerden hangisi kurumu tanımlamaktadır?.
Seçenekler
A
Sosyal düzen veya örüntünün bu niteliğe kavuşma süreci
B
Belirli davranış ve düşünce biçimlerinin “kural benzeri bir statü kazanması” süreci
C
Toplumsal olarak inşa edilmiş, normal koşullarda sürekli yeniden üretilen davranış örüntüleri veya kural sistemleri
D
Fazla sorgulanmayan davranış örüntüleri
E
normal kabul edilen kural sistemleri
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 67
Aşağıdakilerden hangisi kurumların bilişsel boyut özelliklerinden değildir?.
Seçenekler
A
Kanıksanmış(alışılmış) olması
B
Örgütlerin kurumlara farkında olmadan uymasını sağlaması.
C
Örgütler tarafından benimsenmesini sağlayan en önemli taşıyıcı mekanizmadır
D
Toplumsal alanda görünür bir şekilde yaygın olması,
E
Kurumun ahlaken doğru ve uygun olmasıdır.
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 68
En az fark edilen ancak en güçlü meşruiyet türü aşağıdakilerden hangisidir?.
Seçenekler
A
Ahlaki
B
Bilişsel
C
Faydacı
D
Örgütsel
E
Davranışcı
Açıklama:
Meşruiyet kavramını ve türlerini tanımlayabileceksiniz.
Soru 69
Aşağıdakilerden hangisi Taklitçi Eşbiçimliliği tanımlar?.
Seçenekler
A
Örgütlerin, belirsizlik karşısında kurumsallaşmış uygulamaları taklit etmeleri sonucunda oluşur.
B
Örgütlerin, eğitim ve meslekleşme sonucunda ahlâken doğru olduğu düşündükleri uygulamaları benimsemesi sonucunda oluşur.
C
Örgütlerin bağımlı oldukları kesimlerin istekleri doğrultusunda belirli uygulamaları benimsemesi sonucunda oluşur.
D
Ekonomik kazanç ve meşruiyet elde etmek sonucunda oluşur.
E
Hem ekonomik hem sosyal fayda elde etmek sonucunda oluşur.
Açıklama:
Örgütlerin nasıl eş biçimli hâle geldiklerini açıklayabileceksiniz.
Soru 70
Geleneksel yayılma tezi aşağıdakilerden hangisidir?.
Seçenekler
A
Bir uygulamayı erken dönemde benimseyen örgütler ekonomik kazanç elde etmek, geç dönemde benimseyenler ise meşruiyet elde etmek için benimsemesi.
B
Örgütlerin, eğitim ve meslekleşme sonucunda ahlâken doğru olduğu düşündükleri uygulamaları benimsemesi.
C
Örgütlerin, bağımlı oldukları kesimlerin istekleri doğrultusunda belirli uygulamaları benimsemesi.
D
Örgütlerin, belirsizlik karşısında kurumsallaşmış uygulamaları taklit etmeleri
E
Bir uygulamayı erken ve geç dönemde benimseyenler, hem ekonomik hem de sosyal fayda elde etmek için benimsemesi.
Açıklama:
Örgütlerin nasıl eş biçimli hâle geldiklerini açıklayabileceksiniz.
Soru 71
Aşağıdakilerden hangisi Yeni Yayılma Tezini açıklamaktadır?.
Seçenekler
A
Örgütlerin, eğitim ve meslekleşme sonucunda ahlâken doğru olduğu düşündükleri uygulamaları benimsemesi.
B
Bir uygulamayı erken dönemde benimseyen örgütler ekonomik kazanç elde etmek, geç dönemde benimseyenler ise meşruiyet elde etmek için benimsemesi.
C
Bir uygulamayı erken ve geç dönemde benimseyenler, hem ekonomik hem de sosyal fayda elde etmek için benimsemesi.
D
Örgütlerin, bağımlı oldukları kesimlerin istekleri doğrultusunda belirli uygulamaları benimsemesi
E
Örgütlerin, belirsizlik karşısında kurumsallaşmış uygulamaları taklit etmeleri
Açıklama:
Örgütlerin nasıl eş biçimli hâle geldiklerini açıklayabileceksiniz.
Soru 72
Aşağıdakilerden hangisi Uyma stratejisini tanımlamaktadır?.
Seçenekler
A
Kurumsal baskılara, farkında olmadan, taklit ederek ya da zorunlu olarak itaat etmek.
B
Kurumsal çevredeki talep sahipleriyle pazarlık etme, farklı kurumsal baskıları dengeleme ve kısmen benimseme şeklinde gerçekleşmesi.
C
Kağıt üzerinde benimseme (ayrı tutma), dışsal denetimden kaçınma ya da kurumsal baskının olmadığı başka bir alana kaçma gibi taktikleri kapsaması.
D
Kurumsal baskıları göz ardı etme, eleştirme ve hatta kurumsal baskıların rasyonel olmadğını ileri sürme.
E
Kurumsal baskıda bulunan kesimleri örgütün birer üyesi hâline getirme, bu kesimlerin algılarını kamuoyu oluşturarak değiştirme veya bu kesimler üzerinde baskı uygulama seçeneklerini kapsaması.
Açıklama:
Bir örgütsel alandaki çeşitliliğin ve değişimin nedenlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 73
Kaçınma stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?.
Seçenekler
A
Kurumsal çevredeki talep sahipleriyle pazarlık etme, farklı kurumsal baskıları dengeleme ve kısmen benimseme şeklinde gerçekleşmesi.
B
Kağıt üzerinde benimseme (ayrı tutma), dışsal denetimden kaçınma ya da kurumsal baskının olmadığı başka bir alana kaçma gibi taktikleri kapsaması.
C
Kurumsal baskılara, farkında olmadan, taklit ederek ya da zorunlu olarak itaat etmek.
D
Kurumsal baskıları göz ardı etme, eleştirme ve hatta kurumsal baskıların rasyonel olmadığını ileri sürme.
E
Kurumsal baskıda bulunan kesimleri örgütün birer üyesi hâline getirme, bu kesimlerin algılarını kamuoyu oluşturarak değiştirme veya bu kesimler üzerinde baskı uygulama seçeneklerini kapsaması.
Açıklama:
Bir örgütsel alandaki çeşitliliğin ve değişimin nedenlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 74
Mevcut kurumların bir örgütün varlığını açıklanabilir veya anlaşılabilir kılma derecesini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Örgütsel Meşruiyet
B
Bilişsel Meşruiyet
C
Ahlaki Meşruiyet
D
Faydacı Meşruiyet
E
Zorlayıcı Eşbiçimlilik
Açıklama:
Meşruiyet kavramını ve türlerini tanımlayabileceksiniz.
Soru 75
Bir uygulama ya da davranış biçimi toplumda hiç sorgulanmıyorsa, sahip olduğu meşruiyet türü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Faydacı meşruiyet
B
Ahlâki meşruiyet
C
Bilişsel meşruiyet
D
Zorlayıcı meşruiyet
E
Taklitçi meşruiyet
Açıklama:
Meşruiyet kavramını ve türlerini tanımlayabileceksiniz.
Soru 76
Yeni kurumsal kuram için aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?
Seçenekler
A
Örgütlerin niçin ve nasıl birbirine benzediğini araştırır.
B
Olması gerekeni değil olanı açıklamaya çalışır.
C
Örgüt topluluklarını değil örgütleri tek tek inceler.
D
Kurum kavramını örgütsel çevrenin niteliği olarak ele alır.
E
İşletme yöneticilerine cesaret aşılayan çok fazla önerileri yoktur.
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 77
Eğitim ve meslek edinme sürecinde doğru olduğu öğrenilen uygulamaların benimsenmesi sonucunda gerçekleşen eşbiçimlilik aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Taklitci
B
Ahlaki
C
Zorlayıcı
D
Kuralcı
E
Geleneksel
Açıklama:
Bir örgütsel alandaki çeşitliliğin ve değişimin nedenlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 78
Bir örgüt, kendisine baskıda bulunan kesimleri örgütün birer üyesi hâline getirmeye, onların algılarını kendi çıkarları doğrultusunda değiştirmeye veya bu kesimler üzerinde baskı uygulamaya çalışıyorsa hangi stratejiyi izliyor olabilir?
Seçenekler
A
Uzlaşma
B
Kaçınma
C
Uyma
D
Manipülasyon
E
Karşı koyma
Açıklama:
Bir örgütsel alandaki çeşitliliğin ve değişimin nedenlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 79
İnsanların sosyal dünyayı anlamlandırmasını sağlayan, davranışlarını biçimleyen, kurumsallaşmış uygulamalar, varsayımlar, değerler ve inançlardan biri olan "demokrasi" hangi kavram için bir örnek teşkil eder?
Seçenekler
A
Ayrı tutma
B
Yönetim modası
C
Geleneksel yayılma tezi
D
Örgütsel alan
E
Kurumsal mantık
Açıklama:
Bir örgütsel alandaki çeşitliliğin ve değişimin nedenlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 80
Kurum için aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Kurumlar, bilişsel, ahlâki ve kuralcı boyutlarıyla toplumsal davranışa istikrar kazandırır.
B
Kurumların bilişsel boyutunun toplumsal temeli kanıksanmış olması, taşıyıcı mekanizmasıise görünür biçimde yaygın olmasıdır.
C
Kurumların ahlâki boyutunun toplumsal temeli ahlâken doğru ve uygun olmasıdır, taşıyıcı mekanizması ise yasalar, yönetmelikler ve sözleşmelerdir.
D
Her kurumun her üç boyutu birden bünyesinde barındırması gerekmez.
E
Kurum, toplumsal olarak inşa edilmiş, normal koşullarda sürekli yeniden üretilen davranış örüntüleri veya kural sistemleridir.
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 81
"Bir eylemin, kurumlara göre istenen, uygun ya da doğru olduğuna dair genel algı” aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yeni kurumsal kuram
B
Ahlaki eşbiçimlilik
C
Kurumsal iş
D
Taklitçi eşbiçimlilik
E
Meşruiyet
Açıklama:
Meşruiyet kavramını ve türlerini tanımlayabileceksiniz.
Soru 82
Bilişsel meşruiyet aşağıdakilerden hangisine dayalıdır?
Seçenekler
A
Ahlaki değer yargılarına
B
Örgütsel çıkarlara
C
Kanıksanmış kültürel açıklamalara
D
Kurallar ve yaptırımlara
E
Toplum tarafından doğru görünen davranış biçimine
Açıklama:
Meşruiyet kavramını ve türlerini tanımlayabileceksiniz.
Soru 83
Bir bölgeye maden işletmesi açmak isteyen bir maden şirketi çevrecilerin baskılarını eleştiriyor ve gözardı ediyorsa hangi stratejiyi izliyordur?
Seçenekler
A
Uzlaşma
B
Kaçınma
C
Manipülasyon
D
Karşı koyma
E
Uyma
Açıklama:
Bir örgütsel alandaki çeşitliliğin ve değişimin nedenlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 84
Aşağıdakilerden hangisi kurumları etkileyen içsel faktörlerden değildir?
Seçenekler
A
Meşruiyet kaygılarının verimliliği azaltması.
B
Ekonomik, politik ve sosyal çevredeki değişim ve krizler
C
Kurumlara fazla uyumun esneklik kabiliyetini azaltması.
D
Kurumların içindeki uyumluluğun kurumlar arasında uyumsuzluğa neden olması.
E
Eşbiçimliliğin farklı çıkarların çatışmasına yol açması.
Açıklama:
Bir örgütsel alandaki çeşitliliğin ve değişimin nedenlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 85
Şirketlerin, farklı işleri üstlenen bölümlere ayrılması kurumsal uyumun hangi mekanizmasına örnek olabilir?
Seçenekler
A
Ahlaki
B
Bilişsel
C
Kuralcı
D
Geleneksel
E
Zorlayıcı
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 86
Aşağıdakilerden hangisi kurumların bilişsel boyutunun toplumsal temelini ifade eden kavramdır?
Seçenekler
A
Kanıksanmışlık
B
Ahlakilik
C
Yaptırımlar
D
Taklitçi
E
Bağımlılık
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 87
Toplumsal olarak inşa edilmiş, normal koşullarda sürekli yeniden üretilen davranış örüntüleri veya kural sistemlerini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kurum
B
Kurumsallaşma
C
İşlem
D
Hiyerarşi
E
Meşruiyet
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 88
Bir sosyal düzen veya örüntünün kurum niteliğine kavuşma sürecini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kurumsallaşma
B
Kurum
C
Pazar
D
İşlem
E
Hiyerarşi
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 89
Bir şirketin “yalın üretim” yöntemini uyguladığını kamuoyuna ilan edip, işleri eskisi gibi yapması, aşağıdaki strateji türlerinden hangisine örnektir?
Seçenekler
A
Manipülasyon
B
Uyma
C
Ayrı tutma
D
Karşı koyma
E
Uzlaşma
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 90
Örgütlerin neden ve nasıl birbirlerine benzediğini araştıran örgüt kuramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yeni Kurumsal Kuram
B
İşlem Maliyetleri Kuramı
C
Vekalet Kuramı
D
Kaynak Bağımlılığı Kuramı
E
Koşul Bağımlılık Kuramı
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 91
Örgütlerin bilinçli ya da bilinçsiz biçimde meşruiyet kazanma çabası gösterdiklerini ifade eden örgüt kuramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yeni Kurumsal Kuram
B
Post-Modern Örgüt Kuramı
C
Kaynak Bağımlılığı Kuramı
D
Koşul Bağımlılık Kuramı
E
İşlem Maliyetleri Kuramı
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 92
Aynı örgütsel alanda bulunan örgütlerin taklitçi, ahlaki ve zorlayıcı mekanizmalar nedeniyle eşbiçimli hale geldiklerini öne süren örgüt kuramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yeni Kurumsal Kuram
B
Koşul Bağımlılık Kuramı
C
Kaynak Bağımlılığı Kuramı
D
İşlem Maliyetleri Kuramı
E
Vekalet Kuramı
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 93
Örgütlerin bağımlı oldukları kesimlerin istekleri doğrultusunda belirli uygulamaları benimsemesi sonucunda oluşan eşbiçimliliği ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Zorlayıcı Eşbiçimlilik
B
Ahlaki Eşbiçimlilik
C
Taklitçi Eşbiçimlilik
D
Örgütsel Eşbiçimlilik
E
Faydacı Eşbiçimlilik
Açıklama:
Örgütlerin nasıl eş biçimli hâle geldiklerini açıklayabileceksiniz.
Soru 94
Aşağıdaki seçeneklerden hangisi yeni kurumsal kuramın doğuşunda ve kimliğini kazanmasında etkili olan araştırmacılardan biri değildir?
Seçenekler
A
Ronald Coase
B
John W. Meyer
C
Lynne G. Zucker
D
Paul J. Dimaggio
E
Walter W. Powell
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 95
Yeni kurumsal kuramın temel araştırma sorusu aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Örgütler neden bu kadar çeşitlidir?
B
Örgütler neden vardır?
C
Örgütler kaynak bağımlılıklarını nasıl yönetir?
D
Örgütsel tasarımın nedenleri ve sonuçları nelerdir?
E
Örgütler neden ve nasıl birbirlerine benzer?
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 96
Örgütler üzerinde kurumsal analiz ilk kez hangi örgüt kuramcısı tarafından gerçekleştirilmiştir?
Seçenekler
A
Philip Selznick
B
John Meyer
C
Talcott Parsons
D
Herbert Spencer
E
Robert Merton
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 97
Eski kurumsal kuruma göre bir şirketin “kurumsallaşmış” olması hangi anlama gelir?
Seçenekler
A
Şirketin kural benzeri statü kazandığı
B
Şirketin araçsal değeri ötesinde sembolik bir değer kazandığı
C
Sosyal olarak inşa edilen ve normal koşullarda sürekli yeniden üretilen örüntülere sahip olduğu
D
Şirketin diğer şirketlere benzer hale geldiği
E
Şirketin örgütsel çevredeki kurumlara uyum sağladığı
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 98
Aşağıdakilerden hangisi ahlaki değerlere uygunluktan kaynaklanan meşruiyet türüdür?
Seçenekler
A
Bilişsel meşruiyet
B
Ahlaki meşruiyet
C
Faydacı meşruiyet
D
Zorlayıcı meşruiyet
E
Fonksiyonel meşruiyet
Açıklama:
Meşruiyet kavramını ve türlerini tanımlayabileceksiniz.
Soru 99
Aşağıdakilerden hangisi örgütlerin Oliver’ın da çalışmasında bahsettiği şekliyle kurumsal baskılar karşısında izleyebileceği stratejilerden birisi değildir?
Seçenekler
A
Uyma
B
Uzlaşma
C
Çeşitlendirme
D
Kaçınma
E
Manipülasyon
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 100
Aşağıdakilerden hangisi Friedland ve Alford tarafından belirtilen kurumsal mantıklar arasında yer almamaktadır?
Seçenekler
A
Kapitalizm
B
Şirket
C
Bürokrasi
D
Aile
E
Din
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 101
ISO kalite güvence sisteminin, sürekli denetime tabi tutulması ve belgelendirilmesi, hangi tür kurumsal işe örnek oluşturur?
Seçenekler
A
Kurumları yaratma
B
Kurumları muhafaza etme
C
Kurumları yasallaştırma
D
Kurumları çözme
E
Kurumları meşrulaştırma
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 102
Yeni kurumların doğmasını, sürekli kılınmasını veya mevcut kurumların çözülmesini sağlayan aktörler ve onların giriştikleri eylemler hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Kurumsal Girişimci-Kurumsal İş
B
CEO- Kurumsal İş
C
Kurumsal Girişimci-Meşrulaştırma
D
Genel Müdür-Yasallaştırma
E
Kurumsal Girişimci-Meşrulaştırma
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 103
Yürürlüğe yeni giren bir yasanın gereklerine uymak istemeyen bir kuruluşun yetkilileri, yasanın kendilerine uygulanamayacağı çünkü eski yasanın geçerli olduğu dönemde kurulduklarını ileri sürmektedirler. Bu örnek, kurumsal baskılara karşı uygulanan stratejilerin hangisini çağrıştırmaktadır?
Seçenekler
A
Uyma
B
Uzlaşma
C
Manipülasyon
D
Kaçınma
E
Karşı koyma
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 104
Rasyonel çıkarlara ve kurallara uygunluktan kaynaklanan meşruiyet türü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bilişsel meşruiyet
B
Ahlaki meşruiyet
C
Kuralcı meşruiyet
D
Görünür meşruiyet
E
Faydacı meşruiyet
Açıklama:
Meşruiyet kavramını ve türlerini tanımlayabileceksiniz.
Soru 105
Ayrı tutma yöntemiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Ayrı tutma, kurumsal olarak desteklenen bir uygulamayı benimsermiş gibi yapma yöntemidir.
B
Ayrı tutma, yeni uygulamayı kâğıt üzerinde benimseme yöntemidir.
C
Örgütler, ayrı tutma yöntemiyle mevcut uygulamaları sürdürerek değişim maliyetlerinden kaçınırlar.
D
Örgütler, ayrı tutma yöntemiyle toplumsal kesimlerin gözünde meşruiyet kazanmış olurlar.
E
Ayrı tutma, kurumsal baskıları göz ardı etmek ve eleştirmektir.
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 106
Yeni kurumsal kuram ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?
Seçenekler
A
Olması gerekeni değil olanı açıklamaya çalışır.
B
Büyük ölçüde sosyolojiden yararlanarak geliştirilmiştir.
C
Günümüzde üzerinde en çok çalışılan ve tartışılan örgüt kuramı haline gelmiştir.
D
Kuram asıl kimliğini Powell ve DiMaggio’nun 1991 yılında derlediği Örgütsel Analizde Yeni Kurumsal Kuram adlı kitapta bulmuştur.
E
Örgütsel ekoloji kuramına bazı açılardan itiraz ederek doğmuştur.
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 107
Kurumsal girişimcilerin kurumları etkilemek için giriştikleri eylemlere ne denir?
Seçenekler
A
Kurumsal iş
B
Kurumları çözme
C
Devletle işbirliği
D
Uzlaşma
E
Meşrulaştırma
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 108
Örgütsel alanlarda belirli yönetim uygulamalarının nasıl yayıldığına ve örgütlerin bu uygulamaları hangi niyetlerle benimsediklerine odaklanan fikirleri inceleyen literatür aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yönetim modası
B
Meşruiyet literatürü
C
Kurumsallaşma literatürü
D
Yayılma literatürü
E
Sosyoloji literatürü
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 109
Aşağıdakilerden hangisi yeni kurumsal kuramın üç temel mekanizmasından birisidir?
Seçenekler
A
Teknoloji
B
Pozitivizm
C
Bilişsellik
D
Strateji
E
İşlem maliyeti
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 110
Aşağıdakilerden hangisi örgütsel alan içinde yer almaz?
Seçenekler
A
Düzenleyici kamu kuruluşları
B
Sokaktaki sade vatandaş
C
Çevreci kuruluşlar
D
Mahkemeler
E
Tüketici dernekleri
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 111
Yeni kurumsal kuram ile koşul-bağımlılık kuramında ortak olarak benimsenen düşünce nedir?
Seçenekler
A
Çevreye uyum
B
Teknolojinin karmaşıklığı
C
Örgüt büyüklüğünün etkisi
D
Örgüt stratejilerinin etkisi
E
Yasalar, normlar ve inançların etkisi
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Soru 112
Örgütlerin, belirsizlik karşısında kurumsallaşmış uygulamaları taklit etmeleri sonucunda oluşan eşbiçimlilik aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ahlâki eşbiçimlilik
B
Zorlayıcı eşbiçimlilik
C
Taklitçi eşbiçimlilik
D
Faydacı eşbiçimlilik
E
Bilişsel eşbiçimlilik
Açıklama:
Örgütlerin nasıl eş biçimli hâle geldiklerini açıklayabileceksiniz.
Soru 113
Kurumların çeşitli boyutları vardır. Bu boyutların bazılarının toplumsal temeli, bu kurumlara toplum tarafından alışılmış olmasıdır. Buna göre söz konusu boyut, örgütlerin kurumlara farkında olmadan uymasını sağlamaktadır. Bir kurumun, toplumsal alanda görünür bir şekilde yaygın olması, bu kurumun örgütler tarafından benimsenmesini sağlayan en önemli taşıyıcı mekanizma olarak öne çıkmaktadır. Yukarıda açıklanan duruma uygun olan kurumsal boyut biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bilişsel boyut
B
Ahlaki boyut
C
Yakınlık boyutu
D
Kuralcı boyut
E
Ticari boyut
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Kurumların bilişsel boyutunun toplumsal temeli kanıksanmış (alışılmış) olmasıdır. Buna göre bilişsel boyut, örgütlerin kurumlara farkında olmadan uymasını sağlamaktadır. Doğru cevap A seçeneğidir.
Kurumların bilişsel boyutunun toplumsal temeli kanıksanmış (alışılmış) olmasıdır. Buna göre bilişsel boyut, örgütlerin kurumlara farkında olmadan uymasını sağlamaktadır. Doğru cevap A seçeneğidir.
Soru 114
Kurumların çeşitli boyutları vardır. Bu boyutların bazılarının toplumsal temeli, kurumlara iliştirilmiş yaptırımlardır. Bu yaptırımları sağlayan taşıyıcı mekanizmalar ise bir kuruma uyulmasını sağlayan yasalar, yönetmelikler ve sözleşmelerdir. Örneğin, örgütler yasaların zorunlu tuttuğu standart muhasebe sistemlerini uygulamak zorundadırlar. Eğer bunu yapmazlarsa çeşitli yaptırımlarla karşılaşırlar. Yukarıda açıklanan duruma uygun olan kurumsal boyut biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ahlaki boyut
B
Yakınlık boyutu
C
Ticari boyut
D
Kuralcı boyut
E
Yasal boyut
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Kurumların kuralcı boyutunun toplumsal temeli kurumlara iliştirilmiş yaptırımlardır. Yaptırımlar, kurumlara uyulmadığı takdirde örgütlerin ya da kişilerin bir biçimde cezalandırılmasını sağlar. Bu yaptırımları sağlayan taşıyıcı mekanizmalar ise bir kuruma uyulmasını sağlayan yasalar, yönetmelikler ve sözleşmelerdir. Doğru cevap D seçeneğidir.
Kurumların kuralcı boyutunun toplumsal temeli kurumlara iliştirilmiş yaptırımlardır. Yaptırımlar, kurumlara uyulmadığı takdirde örgütlerin ya da kişilerin bir biçimde cezalandırılmasını sağlar. Bu yaptırımları sağlayan taşıyıcı mekanizmalar ise bir kuruma uyulmasını sağlayan yasalar, yönetmelikler ve sözleşmelerdir. Doğru cevap D seçeneğidir.
Soru 115
Yeni kurumsal kuramda meşruiyet, kaynak bağımlılığı kuramının varsaydığı gibi örgütün itibar kazanmak veya geliştirmek için stratejik olarak kullandığı bir kaynak değil, örgütlerle kültürel çevreleri arasında adeta kendiliğinden ortaya çıkan bir uyumun sonucudur Buna göre meşruiyet, mevcut kurumların bir örgütün varlığını açıklanabilir ve anlaşılabilir kılma derecesidir. Kurumsallaşma kavramı ile meşruiyet kavramı çoğu zaman eşanlamlı kullanılmaktadır. Ayrıca bir örgüt biçimi, örgüt davranışı ya da bir yönetim uygulaması meşrulaştıkça kurumsallaşmaktadır. Yukarıda tanımlanan ve açıklanan meşruiyet biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ahlaki meşruiyet
B
Bilişsel meşruiyet
C
Faydacı meşruiyet
D
Örgütsel meşruiyet
E
Genel meşruiyet
Açıklama:
Meşruiyet kavramını ve türlerini tanımlayabileceksiniz.
Ahlaki, faydacı ve bilişsel meşruiyet tanımları, örgütsel meşruiyetin çeşitleri olarak açıklanmaktadır. Örgütsel meşruiyet, mevcut kurumların bir örgütün varlığını açıklanabilir kılma derecesi, toplumsal kabul edilebilirliktir. Doğru cevap D seçeneğidir.
Ahlaki, faydacı ve bilişsel meşruiyet tanımları, örgütsel meşruiyetin çeşitleri olarak açıklanmaktadır. Örgütsel meşruiyet, mevcut kurumların bir örgütün varlığını açıklanabilir kılma derecesi, toplumsal kabul edilebilirliktir. Doğru cevap D seçeneğidir.
Soru 116
Diğer meşruiyet türlerine göre en az fark edilen, ancak en güçlü meşruiyet türüdür. Bu tür meşruiyete sahip kurumlar sorgulanamaz statüsü kazanırlar. Buna örnek olarak modern toplumlardaki hastane kavramı verilebilir. Hastaneler böyle bir statüye sahiptir çünkü modern toplumların sağlık sorunlarını çözmek için tarihsel süreçte inşa ettiği bir örgütlenme biçimidir. Yukarıda açıklanan duruma uygun olan meşruiyet biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Genel meşruiyet
B
Ahlaki meşruiyet
C
Bilişsel meşruiyet
D
Faydacı meşruiyet
E
Özel meşruiyet
Açıklama:
Meşruiyet kavramını ve türlerini tanımlayabileceksiniz.
Kanıksanmış bir kültürel açıklamanın varlığına dayalı olan bilişsel meşruiyet en az fark edilmesine rağmen en güçlü olan meşruiyet türüdür. Doğru cevap C seçeneğidir.
Kanıksanmış bir kültürel açıklamanın varlığına dayalı olan bilişsel meşruiyet en az fark edilmesine rağmen en güçlü olan meşruiyet türüdür. Doğru cevap C seçeneğidir.
Soru 117
Bir örgütün eylemlerinin toplumsal kesimlere ait değer yargılarına göre doğru olup olmadığıyla ilgili meşruiyet türüdür. Örneğin bir bölgedeki yöre halkı ve çevreciler o bölgede çalışan ve çevreye zarar veren bir maden şirketinin faaliyetlerine, bu durum sağlıklı yaşam haklarına tehdit oluşturduğu için karşı çıkmaktadırlar. Yöre halkının ve çevrecilerin değer yargılarına göre şirketin eylemleri meşru değildir. Yukarıda açıklanan duruma uygun olan meşruiyet biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Özel meşruiyet
B
Çevresel meşruiyet
C
Ahlaki meşruiyet
D
Bilişsel meşruiyet
E
Faydacı meşruiyet
Açıklama:
Meşruiyet kavramını ve türlerini tanımlayabileceksiniz.
Ahlaki meşruiyet değer yargılarına dayalı meşruiyet türüdür. Bir örgütün eylemlerinin, o eylemlerden etkilenen toplumsal kesimlerin değer yargılarınca doğru olup olmadığıyla ilgilidir. Doğru cevap C seçeneğidir.
Ahlaki meşruiyet değer yargılarına dayalı meşruiyet türüdür. Bir örgütün eylemlerinin, o eylemlerden etkilenen toplumsal kesimlerin değer yargılarınca doğru olup olmadığıyla ilgilidir. Doğru cevap C seçeneğidir.
Soru 118
Bir örgütün eylemlerinin, çeşitli toplumsal kesimlerin ve örgütün çıkarlarına uygun olma derecesiyle ilgili olan meşruiyet türüdür. Örneğin, çevreci örgütlerin, Türkiye'de Kaz Dağlarında atın madenciliği yapılmasının, o bölgeden elde edilen turizm ve tarımsal gelirlerin çok altında gelir sağlayacağını ileri sürmeleri, o bölgede altın çıkarılmasının onların gözünde bu tür bir meşruiyetinin olmadığını göstermektedir. Yukarıda açıklanan duruma uygun olan meşruiyet biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Faydacı meşruiyet
B
Bilişsel meşruiyet
C
Çevresel meşruiyet
D
Ahlaki meşruiyet
E
Özel meşruiyet
Açıklama:
Meşruiyet kavramını ve türlerini tanımlayabileceksiniz.
Faydacı meşruiyet, çıkarlara dayalı meşruiyettir. Bir örgütün eylemlerinin, o örgütün çıkarlarına ve o eylemlerden etkilenen çeşitli toplumsal kesimlerin çıkarlarına uygun olma derecesiyle ilgilidir. Doğru cevap A seçeneğidir.
Faydacı meşruiyet, çıkarlara dayalı meşruiyettir. Bir örgütün eylemlerinin, o örgütün çıkarlarına ve o eylemlerden etkilenen çeşitli toplumsal kesimlerin çıkarlarına uygun olma derecesiyle ilgilidir. Doğru cevap A seçeneğidir.
Soru 119
Genellikle kendiliğinden ortaya çıkan bir eşbiçimlilik türüdür. Buna göre özellikle belirsizliğin söz konusu olduğu durumlarda, örgütler kendi başlarına akılcı çözümler bulmak yerine, kültürel olarak kurumsallaşmış ve yaygın olarak benimsenmiş kalıpları taklit etmektedirler. Bu duruma örnek olarak Avrupa'daki birçok işletme fakültesinin, 1960’lı yıllardan sonra ABD üniversitelerindeki işletme yüksek lisans programlarını taklit etmeleri gösterilebilir. Yukarıda açıklanan duruma uygun olan eşbiçimlilik çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Rastlantısal eşbiçimlilik
B
Taklitçi eşbiçimlilik
C
Ahlaki eşbiçimlilik
D
Zorlayıcı eşbiçimlilik
E
Benzer eşbiçimlilik
Açıklama:
Örgütlerin nasıl eş biçimli hâle geldiklerini açıklayabileceksiniz.
Örgütler için belirsizliğin olduğu durumlarda kendiliğinden ortaya çıkan ve genellikle yaygın olarak benimsenmiş kalıpları taklit etmeye dayanan eşbiçimlilik türü taklitçi eşbiçimlilik olarak tanımlanmaktadır. Doğru cevap B seçeneğidir.
Örgütler için belirsizliğin olduğu durumlarda kendiliğinden ortaya çıkan ve genellikle yaygın olarak benimsenmiş kalıpları taklit etmeye dayanan eşbiçimlilik türü taklitçi eşbiçimlilik olarak tanımlanmaktadır. Doğru cevap B seçeneğidir.
Soru 120
Eğitim ve meslek edinme süreçlerinde, genel geçer olarak doğru kabul edildiği öğrenilen uygulamaların benimsenmesi şeklinde gerçekleşen eşbiçimlilik türüdür. Türkiye'de 1990’lı yıllarda piyasadaki çeşitli aktörlerin, ülkenin kalkınması için örgütlerin toplam kalite yönetimini benimsemesi gerektiği inancını yaymaları, büyük holding ve şirketlerin bu uygulamayı benimseyip ulusal ve uluslararası düzeyde ödüller alması, bu eşbiçimlilik türüne örnek gösterilebilir. Bu örnekte toplam kalite yönetimi, örgütsel başarı ve ülkenin kalkınması için doğru yönetim uygulaması haline gelmiştir. Ayrıca çok sayıda kuruluş, doğru olduğunu düşündükleri bu uygulamayı benimseyerek eşbiçimli hâle gelmişlerdir. Yukarıda açıklanan duruma uygun olan eşbiçimlilik çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Zorlayıcı eşbiçimlilik
B
Bağlayıcı eşbiçimlilik
C
Taklitçi eşbiçimlilik
D
Benzer eşbiçimlilik
E
Ahlaki eşbiçimlilik
Açıklama:
Bir örgütsel alandaki çeşitliliğin ve değişimin nedenlerini açıklayabileceksiniz.
Eğitim ve meslek edinme sürecinde "doğru" olduğu öğrenilen uygulamaların benimsenmesi ve kuruluşların ahlaken doğru olduğunu düşündükleri uygulamaları benimseyerek eşbiçimli hâle gelmeleri ahlaki eşbiçimliliğe örnek teşkil etmektedir. Doğru cevap E seçeneğidir.
Eğitim ve meslek edinme sürecinde "doğru" olduğu öğrenilen uygulamaların benimsenmesi ve kuruluşların ahlaken doğru olduğunu düşündükleri uygulamaları benimseyerek eşbiçimli hâle gelmeleri ahlaki eşbiçimliliğe örnek teşkil etmektedir. Doğru cevap E seçeneğidir.
Soru 121
Örgütlerin kaynaklar açısından bağımlı oldukları diğer örgütlerin beklentilerine uymaları sonucunda ortaya çıkan eşbiçimlilik türüdür. Bu eşbiçimlilikte temel unsur, örgütlerin çıkarlarının zedelenmesinden kaçınmalarıdır. Bir örgütün yasal olarak zorunlu olduğu için belirli bir muhasebe sistemini kullanması, ana imalatçı istediği için yedek parça tedarikçilerinin ISO belgesi alması, bu duruma verilebilecek örneklerdir.Yukarıda açıklanan duruma uygun olan eşbiçimlilik çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bağlayıcı eşbiçimlilik
B
Zorlayıcı eşbiçimlilik
C
Taklitçi eşbiçimlilik
D
Benzer eşbiçimlilik
E
Ahlaki eşbiçimlilik
Açıklama:
Örgütlerin nasıl eş biçimli hâle geldiklerini açıklayabileceksiniz.
Örgütlerin, çıkarlarının zedelenmesinden kaçınmaları ve yasal olarak zorunlu olduğu için bazı uygulamalara gitmeleri zorlayıcı eşbiçimliliğe örnek teşkil etmektedir. Doğru cevap B seçeneğidir.
Örgütlerin, çıkarlarının zedelenmesinden kaçınmaları ve yasal olarak zorunlu olduğu için bazı uygulamalara gitmeleri zorlayıcı eşbiçimliliğe örnek teşkil etmektedir. Doğru cevap B seçeneğidir.
Soru 122
Yeni kurumsal kuramın dayandığı düşüncelerden biri örgütlerin kendilerine dayatılan uygulamaları pasif bir biçimde benimsemedikleridir. Buna göre kuramda örgütlerin içinde bulunduğu güncel koşullarla (teknik çevre), kurumsal çevrede meşrulaşmış uygulamalar arasında bir çelişki olduğunda, mevcut uygulamaları değiştirmeksizin yeni uygulamayı "benimsermiş” gibi yaptıkları ifade edilmektedir. Yukarıda açıklanan bu durum yeni kurumsal kurama göre nasıl adlandırılmaktadır?
Seçenekler
A
Yeni uygulama ile mevcut uygulamayı birleştirme
B
Yeni uygulamayı mevcut uygulamadan ayrı tutma
C
Mevcut uygulamayı bırakarak yeni uygulamaya geçmek
D
Mevcut uygulamaya devam ederek yeni uygulamayı göz ardı etmek
E
Yeni uygulama ile mevcut uygulama arasında denge kurmak
Açıklama:
Bir örgütsel alandaki çeşitliliğin ve değişimin nedenlerini açıklayabileceksiniz.
Kurumsal olarak desteklenen bir uygulamayı benimsermiş gibi yapmak ve kağıt üzerinde benimsemek, yeni bir uygulamayı mevcut uygulamalardan ayırmak, yeni kurumsal kurama göre “ayrı tutma” olarak adlandırılmaktadır. Doğru cevap B seçeneğidir.
Kurumsal olarak desteklenen bir uygulamayı benimsermiş gibi yapmak ve kağıt üzerinde benimsemek, yeni bir uygulamayı mevcut uygulamalardan ayırmak, yeni kurumsal kurama göre “ayrı tutma” olarak adlandırılmaktadır. Doğru cevap B seçeneğidir.
Soru 123
Aşağıdakilerinden hangisi yeni kurumsal yaklaşımı eski kurumsal yaklaşımdan ayırmaktadır?
Seçenekler
A
örgüt topluluklarını incelemesi
B
çevreye uyum düşüncesini benimsemesi
C
çevreye akılcı bir biçimde uyum sağlaması
D
çevresel koşulları nesnel bir unsur olarak tanımlaması
E
olması gerekeni değil olanı açıklamaya çalışması
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
DiMaggio ve Powell’a göre, her iki yaklaşım da örgütleri kurumsal açıdan incelemekle birlikte, eski kurumsal yaklaşım örgütleri tek tek incelerken, yeni kurumsal kuram örgüt topluluklarını inceler
DiMaggio ve Powell’a göre, her iki yaklaşım da örgütleri kurumsal açıdan incelemekle birlikte, eski kurumsal yaklaşım örgütleri tek tek incelerken, yeni kurumsal kuram örgüt topluluklarını inceler
Soru 124
Aşağıdakilerden hangisi meşruiyet türlerinden biridir?
Seçenekler
A
Biçimsel
B
Bilişsel
C
Örgütsel
D
Alansal
E
Kuralcı
Açıklama:
Meşruiyet kavramını ve türlerini tanımlayabileceksiniz.
Bilişsel, ahlaki ve faydacı meşruiyet olmak üzere üç tür meşruiyet vardır (Suchman, 1995).
Bilişsel, ahlaki ve faydacı meşruiyet olmak üzere üç tür meşruiyet vardır (Suchman, 1995).
Soru 125
Ticari bir örgütün yöneticisi örgütün içerisinde bulunduğu çevresel koşullara uyum sağlamak için akılcı bir çözümlemenin olanaklı olmadığını düşünmekte ve zihinsel kalıpların zaten bulunduğu çevrenin normları bağlamında şekillenmiş olduğunu düşünmektedir. Buna göre bu örgütün yaklaşımını aşağıdaki kuramlardan hangisi açıklamaktadır?
Seçenekler
A
İktisadi örgüt kuramı
B
Örgütsel ekoloji kuramı
C
Yeni kurumsal kuram
D
Koşul bağlılık kuramı
E
Kaynak bağlılık kuramı
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savını ayırt edebileceksiniz.
Yeni kurumsal kuram olması gerekeni değil, olanı açıklamaya çalışır. Bu nedenle işletme yöneticileri için cesaret verici önerileri pek yoktur. Ancak onları daha gerçekçi olmaya devam eder.
Yeni kurumsal kuram olması gerekeni değil, olanı açıklamaya çalışır. Bu nedenle işletme yöneticileri için cesaret verici önerileri pek yoktur. Ancak onları daha gerçekçi olmaya devam eder.
Soru 126
Aşağıdakilerden hangisi yeni kurumsal kuramı benimseyen bir işletme yöneticisi tarafından söylenmiş olabilir?
Seçenekler
A
Örgüt, amaçlara ulaşmak için sadece rasyonel bir araçtır.
B
Bir kurum, araçsal değeri ötesinde sembolik bir değer kazanmış bir örgüttür.
C
Kurum haline gelmiş bir örgüt, başarısız dahi olsa hayatını sürdürmeye devam eder.
D
Bir kurum, toplumsal olarak insa edilmiş kural sistemleridir.
E
Kurumsallaşma, düzensiz bir örgütlenmeden, düzenli ve istikrarlı örüntülerin doğmasıdır.
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Diğer seçenekler eski kurumsal kuram yaklaşımına ait savlardır. yeni kurumsal kuram, kurum kavramını örgütün de dahil olduğu toplumsal bağlamın bir özelliği olarak ele alır. Yeni kurumsal kurama göre kurum, toplumsal olarak inşa edilmiş, normal koşullarda sürekli yeniden üretilen davranış örüntüleri veya kural sistemleridir.
Diğer seçenekler eski kurumsal kuram yaklaşımına ait savlardır. yeni kurumsal kuram, kurum kavramını örgütün de dahil olduğu toplumsal bağlamın bir özelliği olarak ele alır. Yeni kurumsal kurama göre kurum, toplumsal olarak inşa edilmiş, normal koşullarda sürekli yeniden üretilen davranış örüntüleri veya kural sistemleridir.
Soru 127
Otomobil üretimi ve satışı yapan kurumsal bir şirketin yöneticileri, çevreci politikaları nedeniyle karbon salınımını azaltmaya yönelik teknolojilerin geliştirilmesine yönelik çalışmaları teşvik ediyor. Şirket yöneticilerinin değişmesi sonucu çevreci politikalardan uzaklaşan bu şirket, karbon salınımını azaltmaya yönelik olan çalışmaları durduruyor. Bir süre sonra hükümet, karbon salınımını azaltmaya yönelik yasal zorunluluklar getiriyor ve şirket bu alandaki çalışmalarına yeniden başlıyor. Bu duruma göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Seçenekler
A
Şirket bilişsel boyutta bir kurumsal uyum mekanizmasından geçmiştir
B
Hükümetin yasal yaptırımları şirkete bilişsel boyut kazandırmıştır
C
Şirket sırasıyla ahlaki, kuralcı ve bilişsel boyutları yansıtmıştır
D
Yeni yönetim ile kurumsal uyum ahlaki boyut kazanmıştır
E
Eski yönetimin davranış biçimi ahlaki boyutla şekillenmiştir
Açıklama:
Kurum ve kurumsallaşma kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
Bir kurumun ahlaki boyutunun toplumsal temeli o kurumun ahlaken doğru ve uygun olmasıdır
Bir kurumun ahlaki boyutunun toplumsal temeli o kurumun ahlaken doğru ve uygun olmasıdır
Soru 128
Yeni kurulan ve bir ana imalatçı için yedek parça üreten bir firma, aynı imalatçı ile çalışan diğer örgütlerde olduğu gibi kalite belgesi alıyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Seçenekler
A
Firma taklitçi eşbiçimlilik mekanizması ile uyum sağlamaktadır
B
Firma zorlayıcı eşbiçimlilik mekanizması ile uyum sağlamaktadır
C
Firma ahlaki boyut ile kurumsal uyum sağlamıştır
D
Firma kuralcı boyut ile kurumsal uyum sağlamıştır
E
Firma örgütsel alanla uyum sağlayamamıştır
Açıklama:
Örgütlerin nasıl eş biçimli hâle geldiklerini açıklayabileceksiniz.
Taklitçi eşbiçimlilik, daha ziyade kendiliğinden ortaya çıkar. Özellikle belirsizliğin söz konusu olduğu bir durumda, örgütler kendi başlarına rasyonel çözümler bulmak yerine, kültürel olarak kurumsallaşmış ve yaygın olarak benimsenmiş kalıpları taklit ederler.
Taklitçi eşbiçimlilik, daha ziyade kendiliğinden ortaya çıkar. Özellikle belirsizliğin söz konusu olduğu bir durumda, örgütler kendi başlarına rasyonel çözümler bulmak yerine, kültürel olarak kurumsallaşmış ve yaygın olarak benimsenmiş kalıpları taklit ederler.
Soru 129
Geleneksel yayılma tezi göz önünde bulundurulduğunda, yönetimsel bir uygulamayı benimseyen örgütler için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Seçenekler
A
Geç benimseyen örgütler ekonomik kazanç kaygısı taşımaktadır
B
Erken benimseyen örgütler meşruiyet kaygısı taşımaktadır
C
Erken benimseyen örgütler sosyal kazanç kaygısı taşımaktadır
D
Geç benimseyen örgütler ekonomik kayıplardan kaçınmaktadır
E
Geç benimseyen örgütler sosyal kazanç kaygısı taşımaktadır
Açıklama:
Örgütlerin nasıl eş biçimli hâle geldiklerini açıklayabileceksiniz.
Önce benimseyenler, uygulamayı ekonomik kazanç elde etmek niyetiyle benimseyip kendilerine uyumlarken sonra benimseyenler meşruiyet kazanma niyetiyle benimseyip standart modeli uygularlar.
Önce benimseyenler, uygulamayı ekonomik kazanç elde etmek niyetiyle benimseyip kendilerine uyumlarken sonra benimseyenler meşruiyet kazanma niyetiyle benimseyip standart modeli uygularlar.
Soru 130
Aşağıdakilerden hangisi örgütlerin kurumsal baskılar karşısında başvurabileceği temel stratejilerden biri değildir?
Seçenekler
A
Uyma stratejisi
B
Uzlaşma stratejisi
C
Kaçınma stratejisi
D
Yayılma stratejisi
E
Karşı koyma stratejisi
Açıklama:
Bir örgütsel alandaki çeşitliliğin ve değişimin nedenlerini açıklayabileceksiniz.
Kurumsal baskılar karşısında örgütler beş temel strateji izleyebilmektedir: uyma, uzlaşma, kaçınma, karşı koyma, manipüle etme.
Kurumsal baskılar karşısında örgütler beş temel strateji izleyebilmektedir: uyma, uzlaşma, kaçınma, karşı koyma, manipüle etme.
Soru 131
Aşağıdaki bir işletme kurmaya yönelik öneriler size hangi örgüt kuramını çağrıştırıyor?
-Piyasa koşullarını fırsatlar ve tehditler açısından araştır.
-İşletmenin güçlü ve zayıf yönlerini belirle.
-Rekabet stratejini belirle.
-Etkili ve verimli bir işletme tasarla.
-Çevresel koşulları dikkate al,uyumlu ve rasyonel bir yapı oluştur.
-Piyasa koşullarını fırsatlar ve tehditler açısından araştır.
-İşletmenin güçlü ve zayıf yönlerini belirle.
-Rekabet stratejini belirle.
-Etkili ve verimli bir işletme tasarla.
-Çevresel koşulları dikkate al,uyumlu ve rasyonel bir yapı oluştur.
Seçenekler
A
Koşul-bağımlılık kuramı
B
İktisadi örgüt kuramları
C
Yeni kurumsal kuram
D
Kaynak bağımlılığı kuramı
E
Postmodern örgüt kuramı
Açıklama:
Koşul bağımlılık kuramı swot analizine ve çevre koşullarına önem veren bir yaklaşımdır.
Soru 132
Aşağıdaki öneriler,size bir işletme kurmayla ilgili olarak hangi örgüt kuramını çağrıştırmaktadır?
-Size çok fazla öneri sunamam ancak nasıl davranacağınız konusunda tahminlarde bulunabilirim.
-İşletmenin içinde bulunduğu çevresel koşulları nesnel bir şekilde tahlil edemezsin.
-Başka işletmeleri taklit etmen kaçınılmazdır. Bu da sizi "benzer" kılar.
-Başarılı olmanın önkoşulu kurallara , normlara uygun bir strateji ve yapı oluşturmana bağlıdır.
-Size çok fazla öneri sunamam ancak nasıl davranacağınız konusunda tahminlarde bulunabilirim.
-İşletmenin içinde bulunduğu çevresel koşulları nesnel bir şekilde tahlil edemezsin.
-Başka işletmeleri taklit etmen kaçınılmazdır. Bu da sizi "benzer" kılar.
-Başarılı olmanın önkoşulu kurallara , normlara uygun bir strateji ve yapı oluşturmana bağlıdır.
Seçenekler
A
Yeni kurumsal kuram
B
Kaynak bağımlılığı kuramı
C
İktisadi örgüt kuramları
D
Örgütsel ekoloji kuramları
E
Kaynak bağımlılığı kuramı
Açıklama:
Yeni kuramsal kuram olması gerekeni değil, olanı açıklar.
Soru 133
Aşağıdaki kuramlardan hangisi , konulara bakışını sosyoloji ye dayandırarak ortaya koymuştur?
Seçenekler
A
Kaynak bağımlılığı kuramı
B
Koşul bağımlılık kuramı
C
İktisadi örgüt kuramları
D
Örgütsel ekoloji kuramı
E
Yeni kurumsal kuram
Açıklama:
Yeni kurumsal kuram sosyoloji yi ön plana çıkararak çalışmalarını ilerletmiştir.
Soru 134
Örgütlerin neden ve nasıl birbirlrine benzediğini inceleyen örgüt kuramı hangisidir?
Seçenekler
A
Kaynak bağımlılığı kuramı
B
Koşul bağımlılık kuramı
C
Örgütsel ekoloji kuramı
D
Yeni kurumsal kuram
E
Örgütsel ekoloji kuramı
Açıklama:
Yeni kurumsal kuram örgütlerin benzer çevre ve yönetim ilişkileri içinde faaliyetlerini sürdürdüğünü belirtir.
Soru 135
Ortak değerlere adanmış ve kendisine özgü istikrarlı bir karakter edinerek digerlerinden farklılaşan örgüte ne ad verilir?
Seçenekler
A
Kurum
B
İşletme
C
Teşebbüs
D
Örgüt
E
Vakıf
Açıklama:
Kurumlar kalıcı değerleri olan örgütlerdir
Soru 136
Bir davranış örüntüsünün tekrarlanarak, insanlardan bağımsız, kural benzeri bir statü kazanma sürecine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Meşrulaşma
B
Bilişşel boyut
C
Kurumsallaşma
D
Mesruiyet
E
Eşbiçimlilik
Açıklama:
Kurumsallaşmada tekrarlanabilirlilik ve kural haline gelme belirleyicidir.
Soru 137
"Toplumsal olarak kabul edilebilirlilik" ifadesi en kısa olarak hangi kavramın karşılığıdır?
Seçenekler
A
Kurumsallaşma
B
Meşruiyet
C
Eşbiçimlilik
D
Ahlakilik
E
Kuralcılık
Açıklama:
Meşruiyet sadece yasalara uygunluk değildir.Aynı zamanda toplum tarafından kabul görmeyi ifade eder.
Soru 138
Mevcut kurumların bir örgütün varlığını anlaşılabilir ve açıklanabilir kılma derecesine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Örgütsel meşruiyet
B
Bilişsel meşruiyet
C
Ahlaki meşruiyet
D
Ahlaki meşruiyet
E
Faydacı meşruiyet
Açıklama:
Örgütsel meşruiyet ;örgütlerin içinde bulunduğu kültürel çevre ile uyum halinde olmasıdır.
Soru 139
Ahlaki değerlere uygunluktan kaynaklanan meşruiyete ne ad verilir?
Seçenekler
A
Ahlaki meşruiyet
B
Örgütsel meşruiyet
C
Bilişsel meşruiyet
D
Faydacı meşruiyet
E
Eş biçimlilik
Açıklama:
Ahlaki meşruiyet toplumun değerleriyle uyum içinde olmaktır.
Soru 140
Rasyonel çıkarlara ve kurallara uygunluk haline ne ad verilir?
Seçenekler
A
Faydacı meşruiyet
B
Örgütsel meşruiyet
C
Bilişsel meşruiyet
D
Ahlaki meşruiyet
E
Eş biçimlilik
Açıklama:
Faydacı meşruiyet,bir örgütün eylemlerinin toplumun bir kesiminin çıkarlarına uygun olması durumudur.
Soru 141
Örgütler üzerinde kurumsal analiz ilk kez aşağıdaki kuramcılardan hangisi tarafından gerçekleştirilmiştir?
Seçenekler
A
Frederick W. Taylor
B
Woodrow Wilson
C
Chester Bernard
D
Philip Selznick
E
Henry Fayol
Açıklama:
Öğrencilerin örgütler üzerinde kurumsal analiz çalışmalarının tarihsel arkaplanını öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Örgütler üzerinde kurumsal analiz ilk kez Philip Selznick (1949) tarafından gerçekleştirilmiştir.
Örgütler üzerinde kurumsal analiz ilk kez Philip Selznick (1949) tarafından gerçekleştirilmiştir.
Soru 142
Yeni kurumsal kuram asıl kimliğini aşağıdaki kuramcılardan hangisinin/hangilerinin çalışması ile bulmuştur?
Seçenekler
A
Meyer ve Rowan
B
Rowan
C
Powell ve DiMaggio
D
Zucker
E
Selznick
Açıklama:
Öğrencilerin Yeni kurumsal kuramın doğuşunda etkili olan eserleri öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Yeni kurumsal kuramın doğuşunda etkili olan eserler, Meyer ve Rowan
(1977), Zucker (1977) ve DiMaggio ve Powell’ın (1983) makaleleridir.
Kuram, asıl kimliğini ise Powell ve DiMaggio’nun (1991) derlediği kitapla bulmuştur.
Yeni kurumsal kuramın doğuşunda etkili olan eserler, Meyer ve Rowan
(1977), Zucker (1977) ve DiMaggio ve Powell’ın (1983) makaleleridir.
Kuram, asıl kimliğini ise Powell ve DiMaggio’nun (1991) derlediği kitapla bulmuştur.
Soru 143
Aşağıdakilerden hangisi araçsal değeri ötesinde sembolik bir değer kazanmış örgütü ifade eder?
Seçenekler
A
Firma
B
Tüzel Kişilik
C
Kuruluş
D
Sistem
E
Kurum
Açıklama:
Öğrencilerin "Kurum" kavramını öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Kurum; araçsal değeri ötesinde sembolik bir değer kazanmış bir örgüttür.
Kurum; araçsal değeri ötesinde sembolik bir değer kazanmış bir örgüttür.
Soru 144
Aşağıdaki kavramlardan hangisi bir davranış örüntüsünün tekrarlanarak, insanlardan bağımsız kural benzeri bir statü kazanma sürecini ifade eder?
Seçenekler
A
Örgütlenme
B
Kurumsallaşma
C
Sistem
D
Koordinasyon
E
Kuruluş Süreci
Açıklama:
Öğrencilerin "kurum" ve "kurumsallaşma" kavramlarını öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Kurumsallaşma: Bir davranış örüntüsünün tekrarlanarak, insanlardan bağımsız kural benzeri bir statü kazanma sürecidir.
Kurumsallaşma: Bir davranış örüntüsünün tekrarlanarak, insanlardan bağımsız kural benzeri bir statü kazanma sürecidir.
Soru 145
Aşağıdakilerden hangisi "Kurumsal Uyumun Üç Mekanizması"ndan "Ahlaki Boyut"un "Taşıyıcı Mekanizmaları"ndandır?
Seçenekler
A
Meslekleşme
B
Görünürlük
C
Bağımlılık
D
Sözleşmeler
E
Sorumluluk
Açıklama:
Öğrencilerin "Kurumsal Uyumun Üç Mekanizması"nı öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
"Kurumsal Uyumun Üç Mekanizması"ndan "Ahlaki Boyut"un "Taşıyıcı Mekanizmaları: Eğitim, meslekleşme ve belgelendirmedir.
"Kurumsal Uyumun Üç Mekanizması"ndan "Ahlaki Boyut"un "Taşıyıcı Mekanizmaları: Eğitim, meslekleşme ve belgelendirmedir.
Soru 146
Aşağıdaki kavramlardan hangisi "bir eylemin, kurumlara göre istenen, uygun ya da doğru olduğuna dair genel algı"yı ifade eder?
Seçenekler
A
Hukukilik
B
Yasallık
C
Ahlakilik
D
Örfe Uygunluk
E
Meşruiyet
Açıklama:
Öğrencilerin "meşruiyet" kavramını/olgusunu öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Meşruiyet: Bir eylemin, kurumlara göre istenen, uygun ya da doğru olduğuna dair genel algıdır.
Meşruiyet: Bir eylemin, kurumlara göre istenen, uygun ya da doğru olduğuna dair genel algıdır.
Soru 147
Aşağıdakilerden hangisi rasyonel çıkarlara ve kurallara uygunluktan kaynaklanan meşruiyet türüdür?
Seçenekler
A
Örgütsel Meşruiyet
B
Bilişsel Meşruiyet
C
Ahlaki Meşruiyet
D
Faydacı Meşruiyet
E
Etik Meşruiyet
Açıklama:
Öğrencilerin meşruiyet türlerini öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Faydacı Meşruiyet: Rasyonel çıkarlara ve kurallara uygunluktan kaynaklanan
meşruiyet türüdür.
Faydacı Meşruiyet: Rasyonel çıkarlara ve kurallara uygunluktan kaynaklanan
meşruiyet türüdür.
Soru 148
Aşağıdakilerden hangisi aksi düşünülemeyecek kadar kanıksanmış olmaktan kaynaklanan meşruiyet türüdür?
Seçenekler
A
Örgütsel Meşruiyet
B
Ahlaki Meşruiyet
C
Bilişsel Meşruiyet
D
Faydacı Meşruiyet
E
Etik Meşruiyet
Açıklama:
Öğrencilerin meşruiyet türlerini öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Bilişsel Meşruiyet: Aksi düşünülemeyecek kadar kanıksanmış olmaktan kaynaklanan meşruiyet türüdür.
Bilişsel Meşruiyet: Aksi düşünülemeyecek kadar kanıksanmış olmaktan kaynaklanan meşruiyet türüdür.
Soru 149
Örgütlerin, bağımlı oldukları kesimlerin istekleri doğrultusunda belirli uygulamaları benimsemesi sonucunda oluşan eşbiçimlilik türü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ahlaki Eşbiçimlilik
B
Zorlayıcı Eşbiçimlilik
C
Taklitçi Eşbiçimlilik
D
Örgütsel Ebiçimlilik
E
Etik Eşbiçimlilik
Açıklama:
Öğrencilerin eşbiçimlilik mekanizmaları hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır.
Zorlayıcı Eşbiçimlilik: Örgütlerin, bağımlı oldukları kesimlerin istekleri doğrultusunda belirli uygulamaları benimsemesi sonucunda oluşan eşbiçimliliktir.
Zorlayıcı Eşbiçimlilik: Örgütlerin, bağımlı oldukları kesimlerin istekleri doğrultusunda belirli uygulamaları benimsemesi sonucunda oluşan eşbiçimliliktir.
Soru 150
Aşağıdaki kavramlardan hangisi kurumsal baskıda bulunan kesimlerin düşüncelerini kendi çıkarları doğrultusunda etkilemeyi ifade eder?
Seçenekler
A
Manipülasyon Stratejisi
B
Karşı Koyma Stratejisi
C
Kaçınma Stratejisi
D
Uzlaşma Stratejisi
E
Uyma Stratejisi
Açıklama:
Öğrencilerin kurumsal baskılar karşısında örgütlerin beş temel stratejisini öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Manipülasyon Stratejisi: Kurumsal baskıda bulunan kesimlerin düşüncelerini kendi çıkarları doğrultusunda etkileme.
Manipülasyon Stratejisi: Kurumsal baskıda bulunan kesimlerin düşüncelerini kendi çıkarları doğrultusunda etkileme.
Soru 151
Hangi kuram örgütlerin neden ve nasıl birbirine benzediğini araştırma konusu yapar?
Seçenekler
A
Yeni kurumsal kuram
B
Kaynak bağımlılığı yaklaşımı
C
Yapılsa koşul bağımlılığı
D
Popülasyon ekolojisi
E
Eleştirel kuram
Açıklama:
Yeni kurumsal kuram, örgütlerin neden ve nasıl birbirine benzediğini araştırır.
Soru 152
Hangisi toplumsal davranışa anlam ve istikrar kazandıran, sosyal olarak inşa edilmiş davranış örüntüleri ve kural sistemler şeklinde tanımlanmaktadır?
Seçenekler
A
Mantık
B
Kurum
C
Zihniyet
D
Biçim
E
Yapı
Açıklama:
Kurumlar, toplumsal davranışa anlam ve istikrar kazandıran, sosyal olarak inşa edilmiş davranış örüntüleri ve kural sistemleridir.
Soru 153
Bir davranış örüntüsünün tekrarlanarak, insanlardan bağımsız kural benzeri bir statü kazanma süreci hangi kavramla ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Yapılandırma
B
Sosyalizayon
C
Kurumsallaşma
D
Entegrasyon
E
Uluslararasılaşma
Açıklama:
Kurumsallaşma, bir davranış örüntüsünün tekrarlanarak, insanlardan bağımsız kural benzeri bir statü kazanma sürecidir.
Soru 154
İşletmelerin çevre konusunda belli standartları karşılayarak faaliyet gösterebilmeleri kuralı ne tür bir eş biçimlilik mekanizmasının ürünüdür?
Seçenekler
A
Geçici
B
Taklitçi
C
Ahlaki
D
Zorlayıcı
E
Genel
Açıklama:
Kurumların kuralcı boyutunun toplumsal temeli ise kurumlara iliştirilmiş yaptırımlardır. Bu yaptırımları sağlayan taşıyıcı mekanizmalar ise bir kuruma uyulmasını sağlayan yasalar, yönetmelikler ve sözleşmelerdir.
Zorlayıcı
Zorlayıcı
Soru 155
Belli bir mesleği icra edebilmek için meslek odasına kayıt olunması gereği ne tür bir eş biçimlilik mekanizmasının sonucunda oluşmuştur?
Seçenekler
A
Genel
B
Geçici
C
Bilişsel
D
Zorlayıcı
E
Ahlaki
Açıklama:
Bir kurumun ahlaki boyutunun toplumsal temeli, o kurumun ahlaken doğru ve uygun olmasıdır. Taşıyıcı mekanizmalar ise eğitim, meslekleşme ve belgelendirme sistemidir.
Soru 156
Bir eylemin, kurumlara göre istenen, uygun ya da doğru olduğuna dair genel algı hangi kavramla ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Eş biçimlilik
B
Kabul edilebilirlik
C
Doğruluk
D
Geçerlilik
E
Meşruiyet
Açıklama:
Meşruiyet, bir eylemin, kurumlara göre istenen, uygun ya da doğru olduğuna dair genel algıdır.
Soru 157
Belirli bir ortak anlam sistemini paylaşan, alan dışındakilerden daha sık ve anlamlı bir biçimde birbirleriyle etkileşen örgüt topluluğu hangi kavramla ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Eş biçimli alan
B
Meşru alan
C
Kurumsal alan
D
Örgütsel alan
E
Kuramsal alan
Açıklama:
Belirli bir ortak anlam sistemini paylaşan, alan dışındakilerden daha sık ve anlamlı bir biçimde birbirleriyle etkileşen örgüt topluluğu örgütsel alan olarak ifade edilmektedir.
Soru 158
Belirli bir yönetim uygulamalarının rasyonel ilerleme sağlayacağına dair yayılan geçici ortak inanç hangi kavramla ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Yönetim tekniği
B
Yönetim geleneği
C
Yönetim modası
D
Yönetim gurusu
E
Yönetim bilgisi
Açıklama:
Yönetim modası, “moda belirleyicilerinin, belirli yönetim tekniklerinin rasyonel ilerleme sağlayacağına ilişkin yaydıkları geçici ortak inanç” olarak tanımlamaktadır.
Soru 159
Belli bir yönetim uygulamasını "kağıt üzerinde benimseme davranışı" yeni kurumsal kuram jargonunda hangi kavramla ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Profesyonelleşme
B
Kurumsal yapı
C
Örgütsel meşruiyet
D
Eş biçimlilik
E
Ayrı tutma
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramda ayrı tutma, kurumsal olarak desteklenen bir uygulamayı benimsermiş gibi yapma, kağıt üzerinde benimseme anlamına gelmektedir.
Soru 160
Kurumsal girişimcilerin kurumları etkilemek için giriştikleri eylemler hangi kavarmla anılmaktadır?
Seçenekler
A
Kurumsal iş
B
Kurumsal yapı
C
Kurumsal eş biçimlilik
D
Kurumsal uyum
E
Kurumsal karşı koyma
Açıklama:
Kurumsal girişimcilerin kurumları etkilemek üzere giriştiği eylemler kurumsal iş olarak adlandırılmaktadır. Kurumsal iş, kurumları yaratma, muhafaza etme ve çözme olmak üzere üç eylem grubunu kapsar.
Soru 161
1. Yeni kurumsal kurama göre örgütler bilinçli ya da bilinçsiz bir biçimde “meşruiyet” kazanma çabası içindedirler bunun sebebi için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
a) Meşruiyet ile örgütler için toplumsal kabul edilebilirliktir.
B
b) Meşruiyet ile kurumlara uygun davranan örgüt meşruiyetini elde etmiş ya da güçlendirmiş olur.
C
c) Meşruiyet yasalara uygunluk demektir.
D
d) Meşruiyet davranışlarla ilgilidir her davranışın inşa edilmesi gereklidir.
E
e) Meşruiyet kazanarak örgütler hayatta kalma olasılıklarını artırırlar.
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın en önemli tezlerinden biri, örgütlerin bilinçli ya da bilinçsiz
biçimde meşruiyet kazanma çabası gösterdikleridir. Bunun en önemli nedeni,
meşruiyetin örgütlerin hayatta kalma şansını artırdığıdır. Bu sadece bir varsayım
değil, araştırmalarca da kanıtlanmış bir olgudur. Örneğin, Deephouse (1996)
bankaların kurumlara uygun davranmalarının meşruiyetlerini güçlendirdiğini
göstermiştir. Nedir öyleyse meşruiyet? Öncelikle belirtmek gerekir ki meşruiyet
sadece yasalara uygunluk değildir. Bunun daha ötesinde bir kavramdır.
MEŞRUİYET TÜRLERİ
biçimde meşruiyet kazanma çabası gösterdikleridir. Bunun en önemli nedeni,
meşruiyetin örgütlerin hayatta kalma şansını artırdığıdır. Bu sadece bir varsayım
değil, araştırmalarca da kanıtlanmış bir olgudur. Örneğin, Deephouse (1996)
bankaların kurumlara uygun davranmalarının meşruiyetlerini güçlendirdiğini
göstermiştir. Nedir öyleyse meşruiyet? Öncelikle belirtmek gerekir ki meşruiyet
sadece yasalara uygunluk değildir. Bunun daha ötesinde bir kavramdır.
MEŞRUİYET TÜRLERİ
Soru 162
2. Yeni kurumsal kuramına göre “meşruiyet” örgütlerin itibar kazanmak için ya da itibar geliştirmek için stratejik bir seçenek olarak kullandığı bir kaynak değildir kurama göre “meşruiyet” nedir?
Seçenekler
A
a) Örgütler toplum içinde yaşayarak bir parçası haline geldikleri için toplumsal sorunlardan uzak durabilmek yönünde de hareket etmek zorunda olan yapılardır.
B
b) Örgütlerin devlet ve kurumları ile ilişkilerinin nasıl olması gerektiği sorusunun cevabıdır bu cevap bir uygulamadır.
C
c) Örgütlerin yöneticilere yüklediği yükümlülüklerdir böylece daha iyi yönetim çabasının gösterilmiş olması gereklidir.
D
d) Örgütlerle çalışanlarının etkileşimi ve bu etkileşimin elde edilmiş sonuçlarıdır.
E
e) Örgütlerle çevreleri arasında kendiliğinden ortaya çıkan bir uyum ve onun sonuçlarıdır.
Açıklama:
Nedir öyleyse meşruiyet? Öncelikle belirtmek gerekir ki meşruiyet
sadece yasalara uygunluk değildir. Bunun daha ötesinde bir kavramdır. Hatta bir
örgütsel davranış yasalara uygun olduğu halde çeşitli toplumsal kesimler tarafından
meşru görülmeyebilir. Örneğin, gerekli yasal izinleri almış bir altın madeni
işletmesinin kendi yörelerinde siyanür kullanarak altın çıkarmasını, “yaşamlarını
olumsuz etkileyeceği” düşüncesiyle yöre halkı ya da “çevreyi kirleteceği” düşüncesiyle
çevreciler meşru bulmayabilirler (Özen ve Özen, 2011). En kısa tanımıyla meşruiyet,
“toplumsal kabul edilebilirliktir”.
MEŞRUİYET VE TÜRLERİ
sadece yasalara uygunluk değildir. Bunun daha ötesinde bir kavramdır. Hatta bir
örgütsel davranış yasalara uygun olduğu halde çeşitli toplumsal kesimler tarafından
meşru görülmeyebilir. Örneğin, gerekli yasal izinleri almış bir altın madeni
işletmesinin kendi yörelerinde siyanür kullanarak altın çıkarmasını, “yaşamlarını
olumsuz etkileyeceği” düşüncesiyle yöre halkı ya da “çevreyi kirleteceği” düşüncesiyle
çevreciler meşru bulmayabilirler (Özen ve Özen, 2011). En kısa tanımıyla meşruiyet,
“toplumsal kabul edilebilirliktir”.
MEŞRUİYET VE TÜRLERİ
Soru 163
3. Yeni kurumsal kurama göre aynı örgütsel alanda olan örgütler taklitçi, ahlaki ve zorlayıcı mekanizmalar sebebiyle eşbiçimli hale gelirler burada “örgütsel alan” kavramı vardır bir bütün olarak ortak kurumlardan etkilenen ve onları etkileyen örgüt topluluklarına denir Hoffman’a göre “örgütsel alanı” oluşturan en önemli unsur nedir?
Seçenekler
A
a) Örgütlerin ortak bir sorunu paylaşması
B
b) Örgütlerin ulaşılan çözümleri uygulaması
C
c) Örgütlerin sorun çözen kuralları benimsemesi
D
d) Örgütlerin anlam bütünlüğü sağlayan yapıları uygulaması
E
e) Örgütlerin faaliyetlerinde kurumları dışarıda tutması
Açıklama:
Bilişsel, ahlaki ve faydacı meşruiyet olmak üzere üç tür meşruiyet
vardır (Suchman, 1995). Bu meşruiyet türleri, Tablo 1’deki kurumsal uyum
mekanizmalarından sırasıyla bilişsel, ahlaki ve kuralcı mekanizmalara karşılık
gelir. Bilişsel meşruiyet, kanıksanmış bir kültürel açıklamanın varlığına dayalı
meşruiyettir. Ahlaki meşruiyet ise değer yargılarına dayalı meşruiyet türüdür.
Faydacı meşruiyet ise, çıkarlara dayalı meşruiyettir.
MEŞRUİYET VE TÜRLERİ
vardır (Suchman, 1995). Bu meşruiyet türleri, Tablo 1’deki kurumsal uyum
mekanizmalarından sırasıyla bilişsel, ahlaki ve kuralcı mekanizmalara karşılık
gelir. Bilişsel meşruiyet, kanıksanmış bir kültürel açıklamanın varlığına dayalı
meşruiyettir. Ahlaki meşruiyet ise değer yargılarına dayalı meşruiyet türüdür.
Faydacı meşruiyet ise, çıkarlara dayalı meşruiyettir.
MEŞRUİYET VE TÜRLERİ
Soru 164
4. Yeni kurumsal kurama göre “örgütsel alanı” oluşturmada en güçlü sebep ortak bir sorunu paylaşmaktır kurama göre örgütlerde sorunlar iki biçimde çözülür aşağıdakilerden hangisi burada doğrudur?
Seçenekler
A
a) Çözerek ya da uygulayarak
B
b) Çatışarak ya da uzlaşarak
C
c) Düşünerek ya da çözerek
D
d) Bilinçlenerek ya da uygulayarak
E
e) Ortak çalışarak ya da ayrılarak
Açıklama:
Yeni kurumsal kuramın temel savlarında biri, aynı örgütsel alanda bulunan
örgütlerin taklitçi, ahlâki ve zorlayıcı mekanizmalar nedeniyle eşbiçimli hâle
geldikleridir (DiMaggio ve Powell, 1983). Burada örgütsel alan kavramından
kastedilen, bir bütün olarak ortak kurumlardan etkilenen ve onları etkileyen örgüt
topluluğudur. Örgütsel alan kavramı, aynı ürün ve hizmetleri üreten örgütlerin
oluşturduğu sektör kavramından farklıdır. Ortak kurumlarla ilgili oldukları
sürece, düzenleyici kamu kuruluşları, meslek kuruluşları, sivil toplum örgütleri,
müşteriler, tedarikçiler belirli bir örgütsel alan içinde yer alabilir.
ÖRGÜTSEL ALAN VE EŞ BİÇİMLİLİK MEKANİZMALARI
örgütlerin taklitçi, ahlâki ve zorlayıcı mekanizmalar nedeniyle eşbiçimli hâle
geldikleridir (DiMaggio ve Powell, 1983). Burada örgütsel alan kavramından
kastedilen, bir bütün olarak ortak kurumlardan etkilenen ve onları etkileyen örgüt
topluluğudur. Örgütsel alan kavramı, aynı ürün ve hizmetleri üreten örgütlerin
oluşturduğu sektör kavramından farklıdır. Ortak kurumlarla ilgili oldukları
sürece, düzenleyici kamu kuruluşları, meslek kuruluşları, sivil toplum örgütleri,
müşteriler, tedarikçiler belirli bir örgütsel alan içinde yer alabilir.
ÖRGÜTSEL ALAN VE EŞ BİÇİMLİLİK MEKANİZMALARI
Soru 165
5. Yeni kurumsal kurama göre “örgütsel alan” örgütlerin ortak sorunlarını paylaşmak için bir araya gelmeleriyle alan dışındakilere göre daha sık ve anlamlı bir biçimde birbirleriyle etkileşen örgüt topluluğudur aşağıdakilerden hangisi “örgütsel alanının” kurulma sebebi olan “örgütlerin ortak sorunu paylaşması” için yanlıştır?
Seçenekler
A
a) Örgütler ortak sorunları çatışarak ve uzlaşarak çözerler.
B
b) Örgütler ortak sorunları bu sürece katılan tüm örgütlerle bu sorunla ilgili olarak örgütsel alanı oluşturacak biçimde bir arada olurlar.
C
c) Örgütler anlamlı ortaklıklar kurarak sistemin paylaşılan bir üyesi olurlar.
D
d) Şirketlerin çevreye zarar vermeme sorununun çözümü için çevreci kuruluşlar, mahkemeler, tüketici dernekleri, kamu kuruluşları çatışarak ya da iş birliği yaparak bir örgütsel alan oluştururlar.
E
e) Bir sorunla ilgili olarak başlangıçta örgütlerin uygulamalarında bir çeşitlilik vardır.
Açıklama:
Hoffman’a göre (1999) örgütsel alanı oluşturan en önemli unsur, örgütlerin
ortak bir sorunu paylaşmasıdır. Örgütler, bu sorunu çatışarak ve uzlaşarak
çözmeye çalışırlar. Bu sürece katılan tüm örgütler de o sorunla ilgili örgütsel
alanı oluştururlar. Ulaşılan çözümler ise o sorunu çözdüğü düşünülen kuralları,
normları ve varsayımları, kısacası kurumları oluşturur. Örneğin, Hoffman’ın
(1999) çalışmasına göre, “kimya şirketlerinin doğal çevreye zarar vermesi”
sorununun çözümünde yıllar itibariyle, kimya şirketleri, çevreci kuruluşlar,
mahkemeler, tüketici dernekleri, kamu kuruluşları gibi çok sayıda kesim çatışarak
veya iş birliği yaparak bir örgütsel alan oluşturmuşlardır.
ÖRGÜTSEL ALAN VE EŞ BİÇİMLİLİK MEKANİZMALARI
ortak bir sorunu paylaşmasıdır. Örgütler, bu sorunu çatışarak ve uzlaşarak
çözmeye çalışırlar. Bu sürece katılan tüm örgütler de o sorunla ilgili örgütsel
alanı oluştururlar. Ulaşılan çözümler ise o sorunu çözdüğü düşünülen kuralları,
normları ve varsayımları, kısacası kurumları oluşturur. Örneğin, Hoffman’ın
(1999) çalışmasına göre, “kimya şirketlerinin doğal çevreye zarar vermesi”
sorununun çözümünde yıllar itibariyle, kimya şirketleri, çevreci kuruluşlar,
mahkemeler, tüketici dernekleri, kamu kuruluşları gibi çok sayıda kesim çatışarak
veya iş birliği yaparak bir örgütsel alan oluşturmuşlardır.
ÖRGÜTSEL ALAN VE EŞ BİÇİMLİLİK MEKANİZMALARI
Soru 166
6. Yeni kurumsal kurama göre belirli bir örgütsel alanı oluşturan örgütler zaman içinde eş biçimli hale gelirler bu durum yani eş biçimlilik taklitçi, ahlaki ve zorlayıcı olarak üç mekanizmayla gerçekleşir aşağıdakilerden hangisi “taklitçi eş biçimliliğin” tanımıdır?
Seçenekler
A
a) Örgütlerin sırasıyla uyguladığı bilinçli benimsemelerin yapılarıyla ilgili bir konudur.
B
b) Örgütlerin çevrelerinde pek çok konunun nasıl anlaşıldığının bilinmesiyle ortaya çıkar.
C
c) Örgütlerin benimsedikleri kurumların birbirinden farklı olmasından kaynaklanan bir durumdur.
D
d) Belirsizliğe karşı örgütlerin gösterdiği tepkilerden kaynaklanır.
E
e) Ahlaken doğru bulmadıkları halde uygulamalarının zorunlu olduğunu düşündükleri durumlardır.
Açıklama:
Tablo 6.1’de görüldüğü gibi, örgütlerin eş biçimli hâle gelmesi, taklitçi, ahlâki
ve zorlayıcı olmak üzere üç mekanizmayla gerçekleşir (DiMaggio ve Powell,
1983). Bu eş biçimlilik mekanizmaları, Tablo 1’de görüldüğü gibi, sırasıyla
kurumların bilişsel, ahlâki ve kuralcı boyutlarının etkisiyle gerçekleşir. Bu eş
biçimlilik mekanizmaları, örgütlerin benimsedikleri kurumlar aracılığıyla
sırasıyla bilişsel, ahlâki ve faydacı meşruiyet edinme çabalarının bir sonucudur.
Taklitçi eş biçimlilik, belirsizliğe karşı örgütlerin gösterdiği tepkilerden
kaynaklanırken,
ÖRGÜTSEL ALAN VE EŞ BİÇİMLİLİK MEKANİZMALARI
ve zorlayıcı olmak üzere üç mekanizmayla gerçekleşir (DiMaggio ve Powell,
1983). Bu eş biçimlilik mekanizmaları, Tablo 1’de görüldüğü gibi, sırasıyla
kurumların bilişsel, ahlâki ve kuralcı boyutlarının etkisiyle gerçekleşir. Bu eş
biçimlilik mekanizmaları, örgütlerin benimsedikleri kurumlar aracılığıyla
sırasıyla bilişsel, ahlâki ve faydacı meşruiyet edinme çabalarının bir sonucudur.
Taklitçi eş biçimlilik, belirsizliğe karşı örgütlerin gösterdiği tepkilerden
kaynaklanırken,
ÖRGÜTSEL ALAN VE EŞ BİÇİMLİLİK MEKANİZMALARI
Soru 167
7. Yeni kurumsal kurama göre “kurumsal mantık” yani insanların ve örgütlerin dünyayı anlamalarını sağlayan ve davranışlarını biçimlendiren kurumsallaşmış uygulamalar, varsayımlar, değerler ve inançlardır “kurumsal mantık” örgütsel alanda örgütlerin kurumsal baskılara karşı tepki göstermeleri vardır bu tepkiler birbirinden farklıdır bu çeşitliliğe çatışan “kurumsal mantıklar” sebep olur aşağıdakilerden hangisi “kurumsal mantıklar” kavramı için yanlıştır?
Seçenekler
A
a) Örgütlerin aynı örgütsel alanda farklı kurumlara uymayı tercih etme durumları vardır bu çeşitliliğe sebep olur bu çeşitlilik çatışan kurumsal mantıkların sonucudur.
B
b) Belirli bir örgütsel alanda geçerli olan kurumlar çeşitlidir ve birbiriyle de çelişkili olurlar.
C
c) Modern toplumlarda insanların düşüncelerini ve davranışlarını biçimlendiren kurumsal mantıklardır.
D
d) Birbirini bütünleyen aynı zamanda da çelişen kurumsal mantıklar bir arada olabilir.
E
e) Kurumsal mantıklar devletin ekonomik koşullara göre düzenlediği kurumların belirlediği konulardan birisidir.
Açıklama:
Örgütsel alandaki çeşitliliğin kaynağı sadece, örgütlerin kurumsal baskılara
karşı farklı tepkiler göstermeleri değildir. Her şeyden önce, belirli bir örgütsel
alanda geçerli olan kurumlar çeşitli hatta birbiriyle çelişkili olabilir (Scott, 1991).
Dolayısıyla, aynı alandaki örgütlerin farklı kurumlara uymayı tercih etme şansları
vardır. Bu çeşitlilik genellikle çatışan kurumsal mantıklardan kaynaklanmaktadır.
Friedland ve Alford (1991), modern toplumlarda insanların düşüncelerini ve
davranışlarını biçimleyen, birbirini bütünleyen ancak aynı zamanda da çelişen
kurumsal mantıklar olduğunu belirtmektedir. Kurumsal mantıklar, sosyal olarak
inşa edilmiş ve tarihsel olarak kalıplaşmış uygulamalar, varsayımlar, inançlar,
değerler ve kurallardır (Thornton ve Ocasio, 1999: 804). Toplumsal yaşamda
egemen olan en temel kurumsal mantıklar, kapitalizm, bürokrasi, demokrasi, aile
ve dindir.
KURUMSAL ÇEŞİTLİLİK VE DEĞİŞİM
karşı farklı tepkiler göstermeleri değildir. Her şeyden önce, belirli bir örgütsel
alanda geçerli olan kurumlar çeşitli hatta birbiriyle çelişkili olabilir (Scott, 1991).
Dolayısıyla, aynı alandaki örgütlerin farklı kurumlara uymayı tercih etme şansları
vardır. Bu çeşitlilik genellikle çatışan kurumsal mantıklardan kaynaklanmaktadır.
Friedland ve Alford (1991), modern toplumlarda insanların düşüncelerini ve
davranışlarını biçimleyen, birbirini bütünleyen ancak aynı zamanda da çelişen
kurumsal mantıklar olduğunu belirtmektedir. Kurumsal mantıklar, sosyal olarak
inşa edilmiş ve tarihsel olarak kalıplaşmış uygulamalar, varsayımlar, inançlar,
değerler ve kurallardır (Thornton ve Ocasio, 1999: 804). Toplumsal yaşamda
egemen olan en temel kurumsal mantıklar, kapitalizm, bürokrasi, demokrasi, aile
ve dindir.
KURUMSAL ÇEŞİTLİLİK VE DEĞİŞİM
Soru 168
8. “Kurumların” Yeni kurumsal kurama göre bilişsel, ahlaki ve kuralcı boyutları vardır nitelik olarak birbirinden farklı olan bu boyutlar karşılıklı bir biçimde birbirlerini desteklerler bu üç boyut için aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?
Seçenekler
A
a) Belirli davranış biçimleri zaman içinde kuralcı, ahlaki ve bilişsel boyut kazanabilir.
B
b) Çevrecilik yani doğal çevreyi kirletmeme anlayışı tarihsel süreç içinde üç boyutu da kazanarak örgütlerin normal olarak zaten uyması gereken bilişsel boyut haline gelmiştir.
C
c) Şirketlerin sosyal sorumluluk faaliyetleri yapması ve üç boyutun dışında gönüllü davranışlar konusudur.
D
d) Çevreci sivil toplum örgütlerinin çabalarıyla doğal çevreyi kirletmeme kurumu ahlaken doğru davranış haline gelmiştir.
E
e) Bir kurumun üç boyutun tümünü kuralcı, ahlaki ve bilişsel boyutları birlikte içermesi gerekli bir durum değildir.
Açıklama:
Kurumlar, bir yandan hangi durumda nasıl davranılması gerektiğine dair
seçenekler sunarak insanların davranışa geçmesini mümkün kılarken diğer
yandan da insan davranışlarını belirli seçeneklerle sınırlandırır. Bu anlamda,
“toplumsal davranışa anlam ve istikrar kazandırarak”, toplumsal düzeni sağlar.
Tablo 1’de görüldüğü gibi, kurumlar bilişsel, ahlaki ve kuralcı boyutlarıyla
toplumsal davranışa istikrar kazandırır
KURUM VE KURUMSALLAŞMA
seçenekler sunarak insanların davranışa geçmesini mümkün kılarken diğer
yandan da insan davranışlarını belirli seçeneklerle sınırlandırır. Bu anlamda,
“toplumsal davranışa anlam ve istikrar kazandırarak”, toplumsal düzeni sağlar.
Tablo 1’de görüldüğü gibi, kurumlar bilişsel, ahlaki ve kuralcı boyutlarıyla
toplumsal davranışa istikrar kazandırır
KURUM VE KURUMSALLAŞMA
Soru 169
9. Yeni kurumsal kurama göre “kurumların” kuralcı boyutu vardır ve bu boyut ile toplumsal temeli aynı zamanda her bir kurum ile var olan yaptırımlar konusu ele alınır aşağıdakilerden hangisi “kuralcı boyut” için yanlıştır?
Seçenekler
A
a) Kuralcı boyuta göre kurumlara eklenmiş bir de yaptırımlar vardır yaptırımlar demek bir kuruma uymayı sağlayan yaslar, yönetmelikler ve sözleşmeler demektir.
B
b) Kuralcı boyuta göre birbirinden farklı niteliklerdeki en az iki kurum birbirini destekler.
C
c) Kuralcı boyuta göre bir kuruma uyulmadığında örgütler ya da insanlar cezalandırılır.
D
d) Kuralcı boyuta göre örgütler yaptırımlardan uzak durabilmek amacıyla kurumları benimserler.
E
e) Kuralcı boyuta göre örgütlerin yasaların zorunlu tuttuğu ve yapmak zorunda oldukları standart uygulamalar vardır.
Açıklama:
Kurumların kuralcı boyutunun toplumsal temeli ise kurumlara iliştirilmiş
yaptırımlardır. Bu yaptırımları sağlayan taşıyıcı mekanizmalar ise bir kuruma
uyulmasını sağlayan yasalar, yönetmelikler ve sözleşmelerdir. Yaptırımlar,
kurumlara uyulmadığı takdirde örgütlerin ya da kişilerin bir biçimde
cezalandırılmasını sağlar. Dolayısıyla, örgütler, bilişsel ve ahlaki boyuttan farklı
olarak bu yaptırımlardan kaçınmak amacıyla kurumları benimserler. Örneğin,
örgütler yasaların zorunlu tuttuğu standart muhasebe sistemlerini uygulamak
zorundadırlar. Aksi takdirde, çeşitli yaptırımlarla karşılaşırlar.
KURUM VE KURUMSALLAŞMA
yaptırımlardır. Bu yaptırımları sağlayan taşıyıcı mekanizmalar ise bir kuruma
uyulmasını sağlayan yasalar, yönetmelikler ve sözleşmelerdir. Yaptırımlar,
kurumlara uyulmadığı takdirde örgütlerin ya da kişilerin bir biçimde
cezalandırılmasını sağlar. Dolayısıyla, örgütler, bilişsel ve ahlaki boyuttan farklı
olarak bu yaptırımlardan kaçınmak amacıyla kurumları benimserler. Örneğin,
örgütler yasaların zorunlu tuttuğu standart muhasebe sistemlerini uygulamak
zorundadırlar. Aksi takdirde, çeşitli yaptırımlarla karşılaşırlar.
KURUM VE KURUMSALLAŞMA
Soru 170
10. Yeni kurumsal kurama göre “kurumlar” kavramı toplumsal davranış istikrarını üç boyut ile elde eder aşağıdakilerden hangisi bu boyutlardan birisi olan “ahlaki boyut” için yanlıştır?
Seçenekler
A
a) Bir kurumun ahlaki boyutu ile kuruma değerler yüklenir daha sonra benimsenmeyenleri kendiliğinden değer kaybederek ortadan kalkar.
B
b) Bir kurumun ahlaki boyutunun temeli o kurumun ahlaken doğru ve uygun olmasıdır.
C
c) Bir kurumun ahlaki boyutunun taşıyıcıları eğitim, meslekleşme ve belgelendirme sistemleridir.
D
d) Bir kurumun ahlaki boyutu ile örgütlerin yöneticileri toplam kalite yönetimi gibi yönetim uygulamalarının örgütleri daha etkili ve verimli yaptığını öğrenirler.
E
e) Bir kurumun ahlaki boyutu ile her bir kurum yayıldıkça ekonomik fayda ile ahlaki değer kazanan bu ikili yapıya ulaşır.
Açıklama:
Bir kurumun ahlaki boyutunun toplumsal temeli ise o kurumun ahlaken
doğru ve uygun olmasıdır. Taşıyıcı mekanizmalar ise eğitim, meslekleşme
ve belgelendirme sistemidir. Örneğin, şirket yöneticileri aldıkları eğitimler
aracılığıyla bazı yönetim uygulamalarının (örneğin, toplam kalite yönetimi, yalın
üretim, değişim mühendisliği, matris yapı gibi) şirketleri daha etkili ve verimli
kıldığını öğrenirler. Böylelikle, bu uygulamalara ahlaki bir değer yükleyerek
(örneğin, modern ve çağdaş uygulamalar gibi), şirketlerinde benimsenmesini
sağlarlar. Ayrıca, bu uygulamayı benimsediklerini belgelendirmek (sertifika ya da
ödül alarak) isterler. Bunun nedeni, toplam kalite yönetiminin şirketler arasında
yayıldıkça ekonomik faydasının ötesinde ahlâki bir değer kazanmasıdır.
KURUM VE KURUMSALLAŞMA
doğru ve uygun olmasıdır. Taşıyıcı mekanizmalar ise eğitim, meslekleşme
ve belgelendirme sistemidir. Örneğin, şirket yöneticileri aldıkları eğitimler
aracılığıyla bazı yönetim uygulamalarının (örneğin, toplam kalite yönetimi, yalın
üretim, değişim mühendisliği, matris yapı gibi) şirketleri daha etkili ve verimli
kıldığını öğrenirler. Böylelikle, bu uygulamalara ahlaki bir değer yükleyerek
(örneğin, modern ve çağdaş uygulamalar gibi), şirketlerinde benimsenmesini
sağlarlar. Ayrıca, bu uygulamayı benimsediklerini belgelendirmek (sertifika ya da
ödül alarak) isterler. Bunun nedeni, toplam kalite yönetiminin şirketler arasında
yayıldıkça ekonomik faydasının ötesinde ahlâki bir değer kazanmasıdır.
KURUM VE KURUMSALLAŞMA
Ünite 7
Soru 1
Eleştirel teori gelişimini hangi kuramcıya borçludur?
Seçenekler
A
Karl Marx
B
Sigmund Freud
C
Herbert Marcuse
D
Max Horkheimer
E
Jürgen Habermas
Açıklama:
Eleştirel teori gelişimini Max Horkheimer'a borçludur.
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel sosyal bilimin benimsediği yaklaşımın özelliklerinden değildir?
Seçenekler
A
Eleştirel kuramcı için bilimsel araştırma yürütmenin amacı, sadece toplumsal dünyayı incelemek değil aynı zamanda onu değiştirmektir.
B
Eleştirel teoriye göre gerçekliğin birçok düzeyi vardır ve yüzeyde gözlemlenenler, kolaylıkla daha derin düzeylerdeki önemli yapıları veya nedensel mekanizmaları gizleyebilir.
C
Eleştirel kuramcı rahatsız edici sorular sormaz; çelişkileri ortaya koymaz; ikiyüzlülüğü açığa çıkarmaz; sıradan insanların, dogmaların hâkimiyetinden kurtulmalarına yardımcı olmaz.
D
Eleştirel kuramcılara göre toplum insanlardan önce var olur ancak yalnızca onların aktif katılımıyla sürekli hâle gelir.
E
Eleştirel kuramcıya göre bilgi, insanları geçmiş düşünme biçimlerinin zincirlerinden kurtarabilir ve çevrelerindeki olayların denetimini ele almalarına yardımcı olabilir.
Açıklama:
Eleştirel kuramcı rahatsız edici sorular sorar; çelişkileri ortaya koyar; ikiyüzlülüğü açığa çıkarır; sıradan insanların, dogmaların hâkimiyetinden kurtulmalarına yardımcı olur.
Soru 3
Eleştirel kurama göre, toplumsal dünyanın incelenmesi söz konusu ise, bilimsel bilginin üretimi hangi yolla sağlanacaktır?
Seçenekler
A
Pozitivizm ile,
B
Aktivizm ile,
C
Nesnellik ile,
D
Ölçüle bilirlik ile,
E
Eleştiri ile,
Açıklama:
Eleştirel kuram, toplumsal dünyanın incelenmesi söz konusu olduğunda, bilimsel bilginin ancak eleştiri yoluyla üretilebileceğini iddia eder. Bu nedenle kendisini eleştirel sosyal bilim olarak da adlandırır. Konuyla ilgili literatürde bazen radikal sosyoloji, müdahaleci sosyoloji, eleştirel yorumlayıcı sosyoloji vb. kavramlarla ifade edildiği de görülmektedir. Hatta zaman zaman sömürü, baskı, adaletsizlik, dengesiz güç ilişkileri, çarpık iletişim, sınıf çatışması, cinsiyet ayrımcılığı vb. gibi eleştirel bir duruşu gerektiren çok sayıda kavramın dahil edildiği geniş anlamlı bir terim olarak da kullanılmaktadır. Eleştirel kuramın tüm bu farklı biçimler ve adlandırmalar altında tanımlanmaya çalışılan en temel özelliği, pozitivist toplum kuramına yönelik itirazı ve ona ilişkin sorgulamalarıdır. Eleştirel yaklaşıma göre pozitivizm, insan özgürleşmesinin ana araçları olan eleştirel teorilere karşı en ciddi tehdittir.
Soru 4
Eleştirel teori, nasıl bir sosyal teoridir?
Seçenekler
A
Sadece iktisat bilimine yönelmiştir,
B
Eleştirel teori, disiplinlerarası teoridir,
C
Sadece siyaset bilimine yönelmiştir,
D
Sadece felsefe alanına yönelmiştir,
E
Sadece sosyoloji bilimine yönelmiştir,
Açıklama:
Eleştirel teorinin gelişim süreci, ilki 1923’te Frankfurt’ta kurulan Sosyal Araştırma Enstitüsü etrafındaki çalışmalar, ikincisi ise Jürgen Habermas’ın yakın dönem çalışmaları olmak üzere iki dönemden oluşur. Eleştirel teorinin gelişiminde bir kilometre taşı olan Frankfurt Okulu, Sosyal Araştırmalar Enstitüsü adı altında 1923 yılında Frankfurt Üniversitesi bünyesinde kurulmuş bir araştırma okuludur. Bu dönemde eleştirel kuramcılar daha çok kapitalist ve sosyalist ekonomiler ve işçi hareketinin tarihi üzerine odaklanmışlar ve Marksizm’in felsefi temelleri, ekonomi politik, planlı ekonominin sorunları, işçi sınıfının durumu vb. gibi konuları tartışmışlardır. Bu ilk döneminde eleştirel teori henüz gerçek kimliğini bulmamıştır. Yaklaşımın gerçek kimliğine kavuştuğu dönem 1930 ile 1933 yılları arasıdır. Eleştirel teori gelişimini temelde Max Horkheimer’a borçludur. Çünkü Horkheimer ile birlikte Sosyal Araştırmalar Enstitüsü’nde eleştirel teoriyi geliştirecek, adları Frankfurt Okulu ile anılacak yeni bir kadro (Theodor Adorno ve Herbert Marcuse'un aralarında olduğu) oluşmuştur. Bu teorisyenler, çok farklı sosyal bilim alanlarından gelmişlerdir. İktisatçı ve siyaset bilimci ağırlıklı teorisyen profili, Horkheimer döneminde ekonomiden sanata, felsefeden sosyolojiye, siyaset biliminden psikanalize uzanan geniş bir yelpazeye yayılmıştır. Bu çeşitlilik, eleştirel teorinin disiplinlerarası bir sosyal teori olarak gelişmesini sağlamıştır. Çok disiplinli olma özelliği, Frankfurt Okulu’nda yapılan araştırmalardaki felsefe ile sosyal teori arasındaki sınırların kaldırılması çabasını da desteklemiştir.
Soru 5
Eleştirel teori, hangi alandaki yanılsamaları ortaya çıkartmayı amaçlamıştır?
Seçenekler
A
Sosyal ilişkilere sinmiş olan ideolojik yanılsamalarla ortaya çıkartmak,
B
Toplumdaki mevcut iş bölümü sisteminin maskelediği sorunları incelememiştir,
C
İş bölümü sisteminin gizledi ve bastırdığı sorunları incelememiştir,
D
Baskıyı fark ettirecek, özgürleştirici bilgi üretimini amaçlamamıştır,
E
Maddi dünyanın yüzeysel yapılarını incelemiş, yüzeysel yanılsamaları incelememiştir,
Açıklama:
Frankfurt Okulu’nun eleştirel teorisi, özünde bir ideoloji eleştirisi olarak görülebilir. Eleştirel teori, sosyal ilişkilere sinmiş olan ideolojik yanılsamaları ortaya çıkarmaya çalışır; toplumsal olgulara ilişkin taraflı ve yanlış açıklamalar ortaya koyan teorileri eleştirel bir analize tabi tutar. Bu yaklaşımın önemli bir özelliği, toplumdaki mevcut iş bölümü sistemini ele alması ve bu sistemin gizlediği ya da maskelediği meseleleri sorgulamasıdır. Eleştirel teori, insanlara gizli bir baskının varlığını fark ettirerek, onların bu baskıdan kurtulmalarını sağlayacak özgürleştirici bir bilgi oluşturmayı amaçlar. Başka bir deyişle eleştirel teoriye göre sosyal bilim, insanların koşulları değiştirmesine ve kendileri için daha yeni bir dünya kurmasına yardımcı olmak üzere maddi dünyanın gerçek yapılarını açığa çıkarmak ister. Bunun için de “yüzeydeki yanılsamaların ötesine bakabilmeyi sağlayan eleştirel bir sorgulama”ya girişir.
Soru 6
Eleştirel kuramcı ''bilgiyi kullanmaya dönük olarak dönüştürücü bir bakış açısı benimser'' derken ne demek istemiştir?
Seçenekler
A
Eleştirel kuramcı sadece toplumsal dünyayı ve olayları inceler,
B
Eleştirel kuramcıya göre, gerçekliğin bir düzeyi vardır,
C
Eleştirel kuramcı, toplumsal dünyayı değiştiremez ve etkileyemez,
D
Eleştirel kuramcıya göre, insanlar toplumu yaratamaz, etkileyemez,
E
Eleştirel kuramcıya göre, dönüştürmek, temelden değişmek mevcut sınırları aşmaktır,
Açıklama:
- Eleştirel kuramcıya göre bilgi, insanları geçmiş düşünme biçimlerinin zincirlerinden kurtarabilir ve çevrelerindeki olayların denetimini ele almalarına yardımcı olabilir. Dolayısıyla eleştirel sosyal bilim, bilgiyi kullanmaya dönük olarak dönüştürücü bir bakış açısını benimser. Dönüştürmek, temelden değiştirmek, ana yapıları yeniden düzenlemek ve mevcut sınırları aşmak demektir.
Eleştirel kuramcının benimsediği diğer yaklaşımlar;
- Eleştirel kuramcı için bilimsel araştırma yürütmenin amacı, sadece toplumsal dünyayı incelemek değil aynı zamanda onu değiştirmektir. Eleştirel kuramcı rahatsız edici sorular sorar; çelişkileri ortaya koyar; ikiyüzlülüğü açığa çıkarır; sıradan insanların, dogmaların hâkimiyetinden kurtulmalarına yardımcı olur. Eleştirel sıfatına sahip bir teori ve bilimsel araştırma politik etiketinden korkmaz ve insanlar için özgürleştirici ve dönüştürücü bir çaba hâline gelir.
- Eleştirel teoriye göre gerçekliğin birçok düzeyi vardır ve yüzeyde gözlemlenenler, kolaylıkla daha derin düzeylerdeki önemli yapıları veya nedensel mekanizmaları gizleyebilir. Bu tür çelişkili süreçleri keşfetmek ve anlamak eleştirel yaklaşımın temel görevidir. Çünkü değişim ve çatışma her zaman görünür olmayabilir ve kolaylıkla gözlemlenemeyebilir. Eleştirel kuramcıya göre toplumsal dünya yanılsama, mit ve çarpıtmayla doludur.
- Eleştirel kuramcılara göre toplum insanlardan önce var olur ancak yalnızca onların aktif katılımıyla sürekli hâle gelir. İnsanlar toplumu yaratır ve toplum da insanları etkiler. Etkilenen o insanlar da tekrar yeni toplumsal yapılar yaratırlar. İnsanlar sürekli devam eden böylesi bir ilişkisel yapı içinde var olurlar. Eleştirel yaklaşıma göre insanların açığa çıkmamış bir potansiyelleri vardır. Bu potansiyel çoğu zaman gerçekleşmeden kalır çünkü insanlar içinde bulundukları toplumsal koşullardan kurtulamayabilirler. Oysa potansiyelin açığa çıkması için insan, yüzeydeki görünümlerin ötesine bakmalı ve içinde bulunduğu durumu nasıl değiştirebileceğini düşünmelidir.
Soru 7
Eleştirel kuramın yönetim alanına uygulanmasına hangi merak yol açmıştır?
Seçenekler
A
Yönetimin küçülen gücü,
B
Yönetimin küçülen sosyal gücü,
C
Bürokratikleşmenin toplumsal hayata etkisi,
D
Örgütlerle ilgili mevcut düşünce biçimleri,
E
Örgütlerle ilgili yaygın düşünce biçimleri,
Açıklama:
Eleştirel kuramın yönetim alanına uygulanması “aşırı örgütlenme ve bürokratikleşmenin örgütsel ve toplumsal hayat üzerindeki olumsuz etkilerinin” merak edilmesiyle başlamıştır. 20. yüzyıl boyunca önemli bir uygulama alanı ve bir sosyal grup olarak yönetimin büyüyen sosyal gücü sıklıkla incelenmiş ve çeşitli eleştirilere konu olmuştur. Eleştirel yönetim çalışmaları, örgütlerle ilgili mevcut ve yaygın düşünme biçimlerinin ve uygulamalarının doğruluğunu ve otoritesini sorgulayan bir hareket olarak doğmuştur. Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkışını hızlandıran bazı gelişmeler ise;
1980’lerde İngiltere’de kendini gösteren sendikalaşma karşıtlığı sonucu yönetici kesim güç kazanmıştır. Bu dönemde yönetimde etkinlik, verimlilik, performans gibi kavramlar ön plana çıkmış, bunu sağlayacak olan yöneticilere özel bir önem verilmiştir.
Bütünüyle yöneticilerin uzmanlığına bırakılan örgütler alabildiğine bürokratik ve hantal yapılar hâline gelmiştir. Bu durum, küreselleşen kapitalizmin yarattığı rekabet koşullarına ayak uyduramayan bu örgütlerdeki batı yönetim modellerinin sorgulanmasını gündeme getirmiştir.
Yönetim krizini ortaya çıkaran temel nedenin modernist yönetim biliminin kendisi olduğu düşünülmüştür. Pozitivizmin yönetim araştırmalarında yarattığı yöntem krizi, alternatif araştırma yaklaşım ve yöntemlerine kapı açmıştır.
Eleştirel yönetim çalışmaları, bu temel gelişmeler sonucunda doğmuş ve 90’lı yılların ikinci yarısından itibaren de kabul görmeye başlamıştır.
1980’lerde İngiltere’de kendini gösteren sendikalaşma karşıtlığı sonucu yönetici kesim güç kazanmıştır. Bu dönemde yönetimde etkinlik, verimlilik, performans gibi kavramlar ön plana çıkmış, bunu sağlayacak olan yöneticilere özel bir önem verilmiştir.
Bütünüyle yöneticilerin uzmanlığına bırakılan örgütler alabildiğine bürokratik ve hantal yapılar hâline gelmiştir. Bu durum, küreselleşen kapitalizmin yarattığı rekabet koşullarına ayak uyduramayan bu örgütlerdeki batı yönetim modellerinin sorgulanmasını gündeme getirmiştir.
Yönetim krizini ortaya çıkaran temel nedenin modernist yönetim biliminin kendisi olduğu düşünülmüştür. Pozitivizmin yönetim araştırmalarında yarattığı yöntem krizi, alternatif araştırma yaklaşım ve yöntemlerine kapı açmıştır.
Eleştirel yönetim çalışmaları, bu temel gelişmeler sonucunda doğmuş ve 90’lı yılların ikinci yarısından itibaren de kabul görmeye başlamıştır.
Soru 8
Eleştirel yönetim bakış açısı ile yürütülen çalışmaların temel özelliği nedir?
Seçenekler
A
Örgütlerde devam eden düzen, olması gerekendir,
B
Hiyerarşi, aşırı iş yükü örgütler için doğal olandır,
C
Örgütlerde belirli kesimin çıkarı, herkesin ortak çıkarı gibi gösterilir,
D
Yönetilen kesimin yararına kullanılacak insani yönetim biçimi vardır,
E
Örgütlerde performansın her alanda sürekli artırılması gereklidir,
Açıklama:
Örgütsel davranış, insan kaynakları, stratejik yönetim konularında değil, endüstri ilişkileri, muhasebe, uluslararası işletmecilik, pazarlama gibi alanlarda da yürütülebilir. Ancak eleştirel yönetim bakış açısıyla yürütülen tüm çalışmalarda temel bazı ortak noktalar görülür:
Eleştirel yaklaşım, “Örgütlerde devam eden düzen neyse, o zaten olması gerekendir. Alternatif bir işleyişten bahsedilemez. Mevcuttaki yönetim uygulamaları en iyisidir ve böylece devam etmelidir” şeklindeki düşüncelere karşı çıkar. Hiyerarşi, aşırı iş yükü, yoğun bireylerarası rekabet veya belirli kesimlerin çıkarlarının sürekli olarak korunması, örgütler için doğal ve kaçınılmaz değildir. Her uygulama sorgulanabilir ve değiştirilebilir.
Eleştirel yönetim çalışmaları, örgütlerde belli bir kesimin çıkarlarının herkesin ortak çıkarı gibi gösterilmesine karşı çıkar. Eleştirel yaklaşıma göre işletmelerde karar alma ve uygulamada öncelik yöneticilere tanınmıştır. İşletme ve yöneticiler için iyi olanın çalışanlar için de en iyisi olduğu düşünülür. Oysa yönetilen kesimin yararına kullanılabilecek daha insancıl yönetim biçimleri bulunabilir.
İşletme yönetiminde geleneksel bakış, performansın sürekli olarak artırılması gerektiğini söyler. Bu hedef için çalışanların kapasitelerini en etkin şekilde kullanmak ve onları düzenli olarak kontrol etmek gerekir. Takım çalışması, kararlara katılım, iş zenginleştirme vb. gibi uygulamalar çalışanların iş performansını artırdığı için önemsenir ve tavsiye edilir. Eleştirel yaklaşım ise çalışanların, yalnızca işletme çıkarlarını artırmanın araçları olarak görülmesini eleştirir. Eleştirel yönetim çalışmalarında çalışanlar işletmenin birer üyesi olarak dikkate alınır ve çıkarları korunur.
Eleştirel yaklaşım, “Örgütlerde devam eden düzen neyse, o zaten olması gerekendir. Alternatif bir işleyişten bahsedilemez. Mevcuttaki yönetim uygulamaları en iyisidir ve böylece devam etmelidir” şeklindeki düşüncelere karşı çıkar. Hiyerarşi, aşırı iş yükü, yoğun bireylerarası rekabet veya belirli kesimlerin çıkarlarının sürekli olarak korunması, örgütler için doğal ve kaçınılmaz değildir. Her uygulama sorgulanabilir ve değiştirilebilir.
Eleştirel yönetim çalışmaları, örgütlerde belli bir kesimin çıkarlarının herkesin ortak çıkarı gibi gösterilmesine karşı çıkar. Eleştirel yaklaşıma göre işletmelerde karar alma ve uygulamada öncelik yöneticilere tanınmıştır. İşletme ve yöneticiler için iyi olanın çalışanlar için de en iyisi olduğu düşünülür. Oysa yönetilen kesimin yararına kullanılabilecek daha insancıl yönetim biçimleri bulunabilir.
İşletme yönetiminde geleneksel bakış, performansın sürekli olarak artırılması gerektiğini söyler. Bu hedef için çalışanların kapasitelerini en etkin şekilde kullanmak ve onları düzenli olarak kontrol etmek gerekir. Takım çalışması, kararlara katılım, iş zenginleştirme vb. gibi uygulamalar çalışanların iş performansını artırdığı için önemsenir ve tavsiye edilir. Eleştirel yaklaşım ise çalışanların, yalnızca işletme çıkarlarını artırmanın araçları olarak görülmesini eleştirir. Eleştirel yönetim çalışmalarında çalışanlar işletmenin birer üyesi olarak dikkate alınır ve çıkarları korunur.
Soru 9
Eleştirel yönetim çalışmaları bilgiyi nasıl değerlendirir?
Seçenekler
A
Örgüt yöneticilerine yardımcı bilgiyi üretmek,
B
Bilgi, yönetime tarafsız bakan bir bakış geliştirmelidir,
C
Bilginin, öncelikli hedefi yönetime yardım etmektir,
D
Bilgi, sosyal ortamı ve ilişkileri göz ardı eder,
E
Siyasi ortamı ve ilişkileri göz ardı eder,
Açıklama:
Örgüt araştırmalarındaki geleneksel yaklaşımın bir özelliği, örgüt yöneticilerine yardımcı olacak bilgiyi üretmektir. Oysa eleştirel yönetim çalışmaları bilgiyi sadece yönetsel etkinliği ve üretim verimliliğini artırıcı bir araç olarak görmez; öncelikli hedefi yönetime yardım etmek değildir. Aksine, iktidar ve baskı mekanizmalarının örgütlerdeki kullanım biçimlerini inceler ve yönetime tarafsız bakan bir bakış açısı geliştirmeye çalışır. Geleneksel yaklaşımın bir diğer özelliği de benimsenen pozitivist yaklaşım nedeniyle örgütlerin içinde bulundukları sosyal ve siyasi ortamla ilişkilerini göz ardı etmesidir. Bu şekilde yürütülen araştırmalar yüzeysel, kısmi ve yapay bir örgütsel gerçekliğin bilgisi peşindedirler.
Soru 10
Eleştirel yönetim çalışmaları hangi anlayıştan uzak durur?
Seçenekler
A
Pozitivist bilim anlayışı,
B
Geleneksel bilim anlayışı,
C
Pragmatik bilim anlayışı,
D
Determinist bilim anlayışı,
E
Hedonistik bilim anlayışı,
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmaları topluluğunun bir üyesi olmak demek genel olarak sol, antiemperyalist, feminist, çevreci vb. görüşlere yakınlık duymak, geleneksel pozitivist bilim anlayışına ise uzak durmak demektir. Eleştirel yönetim çalışmaları, mevcut toplum yapısının, saplantılı şekilde verimliliğe odaklanan, kapitalist, ırkçı ve emperyalist bir yapı olduğunu vurgular. Fakat bu geçici olabilir çünkü içinde olduğumuz, tarihin akışı içinde yaşanan bir andır; olası bir dönüşümün tohumlarını da kendi içinde taşır. Eleştirel yönetim araştırmaları bu bakış açısı nedeniyle, modern bürokrasilerdeki çalışma şekillerinin yarattığı “derin yabancılaşma”, “işçi sınıfının yaşadığı adaletsiz ve eşitsiz durumlar”, “örgütlerde kadınların ve azınlıkların deneyimleri” vb. gibi konuları inceleme eğilimi gösterir.
Soru 11
Eleştirel kuram ''Güç'' kavramını nasıl açıklamaktadır?
Seçenekler
A
Güç kavramı, kuramın merkezinde değildir,
B
Gücün olduğu her uygulamada sınıf ve cinsiyet ayrımcılığı görülmez,
C
Çeşitli grupların çıkarlarını aynı anda ve oranda temsil edilmelidir,
D
Gücün olduğu her uygulamada ırk ayrımcılığı ve eşitsizlik görülmez,
E
Örgütler, güç ilişkilerini yeniden ve yeniden üretmez,
Açıklama:
Örgüt çalışmalarında eleştirel bakış, örgütlerde güç ilişkilerini farklı yönleriyle kavramayı sağlar; çeşitli grupların çıkarlarının aynı anda ve oranda temsil edilmesi gerektiğini ortaya koyar. Güç kavramı, hemen her eleştirel yönetim çalışmasının merkezindedir çünkü eleştirel yaklaşıma göre örgütler, güç ilişkilerinin yeniden ve yeniden üretildiği yerlerdir. Bireysel ve örgütsel gücün hissedildiği her uygulama, sınıf, ırk, cinsiyet ayrımcılığı gibi sosyal eşitsizliklerin görülmesine neden olabilir. Bu baskıya direnç gösterilmesi ve değişimin talep edilmesi de yine başka bir gücü gerektirir. Gücün bu ikinci biçimi için daha demokratik yasalara veya güçlü sosyal hareketlere ihtiyaç duyulabilir. Eleştirel yaklaşıma göre, bu tür taleplerin eksikliği durumunda batı ekonomilerindeki yöneticiler, herhangi bir etnik gruba dâhil olmamaya, milliyetçi, erkek ve heteroseksüel olmaya dayalı egemenliklerini artırırlar. Bu durumda farklı olan herkes (yani kadınlar, farklı etnik gruba mensup olanlar, farklı cinsiyete ve inançlara sahip olanlar, zihinsel ya da bedensel engelli olanlar, vb.) ötekidir. Eleştirel yaklaşım daha belirsiz ve derindeki gücün izindedir; kanıtını ise üretim araçlarına sahip olamayan ve kararlara hiç katılamayan kişilerin deneyimlerinde arar.
Eleştirel yönetim çalışmaları güç ve bilgi ilişkisini de inceler. Bu çalışmalar, bazı bilgi türlerinin dengeli olmayan güç ilişkilerini yansıttığını ve pekiştirdiğini ortaya koyar. Eleştirel yaklaşıma göre bilgi, sosyal süreçlerle inşa edilir; sahiplenilebilir, el değiştirebilir ve bilginin sahibi olan grup gücünü artırır. İşletmeler bilgiyi minimum girdi ile maksimum çıktı üretecek şekilde geliştirir ve kullanırlar. Eleştirel yönetim çalışmaları açısından hedeflenen ise, doğrudan performansı artırmak değil, daha eşitlikçi bir dünyaya ulaşmak ve her türlü sömürüyü sona erdirmektir. Dolayısıyla bilginin örgütlerdeki güç ilişkilerini derinleştirdiği alanları açığa çıkarmaya ve sorgulamaya çalışır.
Eleştirel yönetim çalışmaları güç ve bilgi ilişkisini de inceler. Bu çalışmalar, bazı bilgi türlerinin dengeli olmayan güç ilişkilerini yansıttığını ve pekiştirdiğini ortaya koyar. Eleştirel yaklaşıma göre bilgi, sosyal süreçlerle inşa edilir; sahiplenilebilir, el değiştirebilir ve bilginin sahibi olan grup gücünü artırır. İşletmeler bilgiyi minimum girdi ile maksimum çıktı üretecek şekilde geliştirir ve kullanırlar. Eleştirel yönetim çalışmaları açısından hedeflenen ise, doğrudan performansı artırmak değil, daha eşitlikçi bir dünyaya ulaşmak ve her türlü sömürüyü sona erdirmektir. Dolayısıyla bilginin örgütlerdeki güç ilişkilerini derinleştirdiği alanları açığa çıkarmaya ve sorgulamaya çalışır.
Soru 12
Eleştirel teori, örgütlerdeki her unsurun hangi biçimini öne çıkarır?
Seçenekler
A
Örgütlerde her unsurun, kısıtlanmış bir ortamı olmaz,
B
Örgütlerde her unsurun, kar etmek için görülmesinin yıkıcı biçimlerini,
C
Kişiler arası sosyal ilişkilerde eşitsizlik yaratan ilişkilerin oluşmaması,
D
Sosyal gerçeğin varsayılmasıyla, düşünce yapıları denetlenemez ve tektipleştirilemez,
E
Tüketicilerin ve toplumun değerleri ve genel politik değerleri dokunulmazdır,
Açıklama:
Eleştirel teori, örgütlerde her unsurun, verimliliğin artırılması ve daha fazla kâr elde etmede bir araç olarak görülmesinin kimi yıkıcı biçimlerine dikkat çekmiştir. Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini biraz daha netleştirmek gerekirse, bu tür çalışmalardaki eleştirilerin en genel hatlarıyla;
- Yaratıcılık ve gelişme niteliklerinden yoksun, kısıtlanmış bir çalışma ortamının doğmasına,
- Kişiler arasında eşitsizlik yaratan sosyal ilişkilerin ortaya çıkmasına,
- Bu ilişkilerde öncelikler belirlenirken herhangi bir ayrımcılık yapılmasına,
- Çalışanların sosyal gerçeklikleri yok sayılarak düşünce yapılarının denetlenmesine ve tektipleştirilmesine,
- Ekolojik yapının önemli düzeyde zarar görmesine,
- Çalışanların, tüketicilerin ve toplumun değerlerinin ve genel politik-ahlaki yargılarının kirletilmesine,
Soru 13
Felsefe ve sosyolojideki çalışmalarıyla eleştirel teoriye çok önemli katkılar sağlayan özellikle kuram ve uygulama (pratik) arasındaki bağlantı sorununu ortadan kaldırmaya yönelen ikinci kuşak teorisyen kimdir?
Seçenekler
A
Habermas
B
Marx
C
Erich Fromm
D
Foucault
E
Freud
Açıklama:
Adorno, Horkheimer ve Marcuse’un ölümleriyle Frankfurt Okulu ve dolayısıyla eleştirel teorinin tarihinde yeni bir dönem açılmıştır. Bu, ikinci kuşak teorisyenlerin, özellikle de Habermas’ın etkin olduğu dönemdir. Felsefe ve sosyolojideki çalışmalarıyla eleştirel teoriye çok önemli katkılar sağlayan Habermas, özellikle kuram ve uygulama (pratik) arasındaki bağlantı sorununu ortadan kaldırmaya yönelmiştir (Alvesson ve Willmott, 1996, s. 67-89; İçağasıoğlu Çoban ve Buz, 2008, s. 72-76).
Soru 14
Pozitivizme göre aşağıdakilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?
I. Bilgi, gözlem ve deney yoluyla elde edilir.
II. Araştırmalarda sayısal veriler tercih edilir.
III. Şu anki toplumu, devam eden tarihsel sürecin belirli bir aşaması olarak görür.
IV. Sonuçların tekrar ettiği ve düzenlilik gösterdiği bilimsel araştırmaların bulguları evrensel yasalar hâlinde düzenlenebilir.
I. Bilgi, gözlem ve deney yoluyla elde edilir.
II. Araştırmalarda sayısal veriler tercih edilir.
III. Şu anki toplumu, devam eden tarihsel sürecin belirli bir aşaması olarak görür.
IV. Sonuçların tekrar ettiği ve düzenlilik gösterdiği bilimsel araştırmaların bulguları evrensel yasalar hâlinde düzenlenebilir.
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız II
C
I, II ve III
D
I, II ve IV
E
Hepsi
Açıklama:
Pozitivizm, şu anki toplumu, devam eden tarihsel sürecin belirli bir aşaması olarak görmez.
Soru 15
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel sosyal bilimin benimsediği yaklaşımın özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Eleştirel kuramcı için bilimsel araştırma yürütmenin amacı, sadece toplumsal dünyayı incelemek değil aynı zamanda onu değiştirmektir.
B
Eleştirel teoriye göre gerçekliğin birçok düzeyi vardır ve yüzeyde gözlemlenenler, kolaylıkla daha derin düzeylerdeki önemli yapıları veya nedensel mekanizmaları gizleyebilir.
C
Eleştirel teori şu anki toplumu, devam eden tarihsel sürecin belirli bir aşaması olarak görmez. Onun yerine değişmeyen bir toplumsal düzen arayışındadır.
D
Eleştirel kuramcılara göre toplum insanlardan önce var olur ancak yalnızca onların aktif katılımıyla sürekli hâle gelir. İnsanlar toplumu yaratır ve toplum da insanları etkiler.
E
Eleştirel kuramcıya göre bilgi, insanları geçmiş düşünme biçimlerinin zincirlerinden kurtarabilir ve çevrelerindeki olayların denetimini ele almalarına yardımcı olabilir.
Açıklama:
Eleştirel teori değil, “pozitivizm” şu anki toplumu, devam eden tarihsel sürecin belirli bir aşaması olarak görmez. Onun yerine değişmeyen bir toplumsal düzen arayışındadır.
Soru 16
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkışını hızlandıran gelişmelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?
I. 1980’lerde İngiltere’de kendini gösteren sendikalaşma karşıtlığı sonucu yönetici kesim güç kazanmıştır. Bu dönemde yönetimde etkinlik, verimlilik, performans gibi kavramlar ön plana çıkmış, bunu sağlayacak olan yöneticilere özel bir önem verilmiştir.
II. Bütünüyle yöneticilerin uzmanlığına bırakılan örgütler alabildiğine bürokratik ve hantal yapılar hâline gelmiştir. Bu durum, küreselleşen kapitalizmin yarattığı rekabet koşullarına ayak uyduramayan bu örgütlerdeki batı yönetim modellerinin sorgulanmasını gündeme getirmiştir.
III. Yönetim krizini ortaya çıkaran temel nedenin modernist yönetim biliminin kendisi olduğu düşünülmüştür. Pozitivizmin yönetim araştırmalarında yarattığı yöntem krizi, alternatif araştırma yaklaşım ve yöntemlerine kapı açmıştır.
I. 1980’lerde İngiltere’de kendini gösteren sendikalaşma karşıtlığı sonucu yönetici kesim güç kazanmıştır. Bu dönemde yönetimde etkinlik, verimlilik, performans gibi kavramlar ön plana çıkmış, bunu sağlayacak olan yöneticilere özel bir önem verilmiştir.
II. Bütünüyle yöneticilerin uzmanlığına bırakılan örgütler alabildiğine bürokratik ve hantal yapılar hâline gelmiştir. Bu durum, küreselleşen kapitalizmin yarattığı rekabet koşullarına ayak uyduramayan bu örgütlerdeki batı yönetim modellerinin sorgulanmasını gündeme getirmiştir.
III. Yönetim krizini ortaya çıkaran temel nedenin modernist yönetim biliminin kendisi olduğu düşünülmüştür. Pozitivizmin yönetim araştırmalarında yarattığı yöntem krizi, alternatif araştırma yaklaşım ve yöntemlerine kapı açmıştır.
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız II
C
Yalnız III
D
I ve III
E
I, II ve III
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmaları, örgütlerle ilgili mevcut ve yaygın düşünme biçimlerinin ve uygulamalarının doğruluğunu ve otoritesini sorgulayan bir hareket olarak doğmuştur (Alvesson, vd., 2009, s. 1). Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkışını hızlandıran bazı gelişmeler şunlardır (Fournier ve Grey, 2000, s. 10-15): 1980’lerde İngiltere’de kendini gösteren sendikalaşma karşıtlığı sonucu yö- netici kesim güç kazanmıştır. Bu dönemde yönetimde etkinlik, verimlilik, performans gibi kavramlar ön plana çıkmış, bunu sağlayacak olan yöneticilere özel bir önem verilmiştir. Bütünüyle yöneticilerin uzmanlığına bırakılan örgütler alabildiğine bürokratik ve hantal yapılar hâline gelmiştir. Bu durum, küreselleşen kapitalizmin yarattığı rekabet koşullarına ayak uyduramayan bu örgütlerdeki batı yönetim modellerinin sorgulanmasını gündeme getirmiştir. Yönetim krizini ortaya çıkaran temel nedenin modernist yönetim biliminin kendisi olduğu düşünülmüştür. Pozitivizmin yönetim araştırmalarında yarattığı yöntem krizi, alternatif araştırma yaklaşım ve yöntemlerine kapı açmıştır.
Soru 17
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yönetim çalışmalarının amaçlarından biri değildir?
Seçenekler
A
İş süreçlerini insanileştirme
B
Bürokratik yapıların temellerini sağlamlaştırma
C
İş yerinde demokrasiyi gerçekleştirme
D
Yönetimin baskıcı ve tahripkâr yönlerini ve bunun nasıl giderilebileceğini araştırma
E
Yönetime çalışanların katılımını sağlama
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmaları iş süreçlerini insanileştirme, bürokratik yapılara alternatif yaratma, iş yerinde demokrasiyi gerçekleştirme, yönetime çalışanların katılımını sağlama amaçlarını taşır. Yönetimin baskıcı ve tahripkâr yönlerini ve bunun nasıl giderilebileceğini ortaya koymaya çalışır. İnsanı sadece yararlanılacak bir araç olarak gören anlayışı eleştirir.
Soru 18
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yaklaşımın bakış açısına uygun bir önermedir?
Seçenekler
A
Hiyerarşi, aşırı iş yükü, yoğun bireylerarası rekabet belirli kesimlerin çıkarlarının sürekli olarak korunması, örgütler için doğal ve kaçınılmaz değildir.
B
Alternatif bir işleyişten bahsedilemez.
C
Mevcuttaki yönetim uygulamaları en iyisidir.
D
Örgütlerde devam eden düzen neyse, o zaten olması gerekendir.
E
Uygulamalar sorgulanamaz ve değiştirilemez.
Açıklama:
Eleştirel yaklaşım, “Örgütlerde devam eden düzen neyse, o zaten olması gerekendir. Alternatif bir işleyişten bahsedilemez. Mevcuttaki yönetim uy- gulamaları en iyisidir ve böylece devam etmelidir” şeklindeki düşüncelere karşı çıkar. Hiyerarşi, aşırı iş yükü, yoğun bireylerarası rekabet veya belirli kesimlerin çıkarlarının sürekli olarak korunması, örgütler için doğal ve ka- çınılmaz değildir. Her uygulama sorgulanabilir ve değiştirilebilir (Grey ve Willmott, 2005, s. 5).
Soru 19
Geleneksel yönetim anlayışına göre aşağıdakilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?
I. Takım çalışması, kararlara katılım, iş zenginleştirme vb. uygulamalar çalışanların iş performansını artırdığı için önemsenir ve tavsiye edilir.
II. Çalışanlar işletmenin birer üyesi olarak dikkate alınır ve çıkarları korunur.
III. Yönetimin işlevi üretim faktörlerini organize etmektir. İnsan gücü de bir üretim faktörüdür ve etkin ve kârlı şekilde çalıştırılmalıdır.
I. Takım çalışması, kararlara katılım, iş zenginleştirme vb. uygulamalar çalışanların iş performansını artırdığı için önemsenir ve tavsiye edilir.
II. Çalışanlar işletmenin birer üyesi olarak dikkate alınır ve çıkarları korunur.
III. Yönetimin işlevi üretim faktörlerini organize etmektir. İnsan gücü de bir üretim faktörüdür ve etkin ve kârlı şekilde çalıştırılmalıdır.
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
Yalnız III
D
I ve III
E
I, II ve III
Açıklama:
Eleştirel yönetim anlayışına göre “Çalışanlar işletmenin birer üyesi olarak dikkate alınır ve çıkarları korunur”.
Soru 20
Örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Takım çalışması
B
Güç
C
Özgürleşme
D
Performans
E
Sorumluluk
Açıklama:
Özgürleşme örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramıdır.
Soru 21
Eleştirel yönetim yaklaşımının başlangıcı kabul edilen Critical Management Studies kitabının yazarları kimdir?
Seçenekler
A
Marx ve Adorno
B
Alvesson ve Willmott
C
Fournier ve Grey
D
Alvesson ve Deetz
E
Adler ve Willmott
Açıklama:
Alvesson ve Willmott’un 1992 yılında yayımladıkları Critical Management Studies (Eleştirel Yönetim Çalışmaları) adlı kitap eleştirel yönetim çalışmalarının başlangıcı olarak kabul edilmektedir (Fournier ve Grey, 2000).
Soru 22
Aşağıdakilerden hangisi Frankfurt Okulu'nun kurulduğu dönemde tartışılan konulardan biri değildir?
Seçenekler
A
Kapitalist ekonomi
B
İşçi hareketinin tarihi
C
Marksizm'in felsefi temelleri
D
İşçi sınıfının durumu
E
Kurumsal girişim
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Soru 23
Eleştirel teorinin ekonomiden sanata, felsefeden sosyolojiye, siyaset biliminden psikanalize uzanan disiplinlerarası bir sosyal teori olarak gelişmesini sağlayan teorisyen aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Karl Marx
B
Max Horkheimer
C
Sigmund Freud
D
Theodor Adorno
E
Erich Fromm
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 24
Eleştirel teoriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Seçenekler
A
Sosyal ilişkilere sinmiş olan ideolojik yanılsamaları ortaya çıkarmaya çalışır.
B
Toplumdaki mevcut iş bölümü sisteminin gizlediği meseleleri sorgular.
C
İnsanlara gizli bir baskının varlığını fark ettirerek, bu baskıyı kabullenmelerini sağlar.
D
Yüzeydeki yanılsamaların ötesine bakabilmeyi sağlayan eleştirel bir sorgulama yapar.
E
İnsanların koşulları değiştirmesine ve kendileri için daha yeni bir dünya kurmasına yardımcı olur.
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 25
"Eleştirel yaklaşım, pozitivist sosyal bilimi anti-demokratik olmakla ve aklın kullanımında hümanist olmamakla eleştirmiştir."Bu ifadeden yola çıkarak pozitivist yaklaşım için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Seçenekler
A
Bireylerin hislerini ve düşüncelerini önemsemez; toplumsal bağlamı ve değerleri görmezden gelir.
B
Sosyal bilimlerde sadece gözlem ve deney yoluyla sınanabilen bilginin bilimsel olduğunu savunur.
C
Toplumsal olguların tarih içinde şekillendiğini göz ardı eder.
D
Mutlak akıl ve mutlak doğru kavramlarını benimser.
E
Araştırmalarda daha çok sayısal verileri tercih eder.
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 26
Aşırı örgütlenme ve bürokratikleşmenin örgütsel ve toplumsal hayat üzerindeki etkilerinin merak edilmesiyle ve eleştirel kuramın yönetim alanına uygulanmasıyla aşağıdakilerden hangisi ortaya çıkmıştır?
Seçenekler
A
Eleştirel toplum çalışmaları
B
Eleştirel yönetim çalışmaları
C
Örgütsel yönetim çalışmaları
D
Pozitivist yönetim çalışmaları
E
Toplumsal yönetim çalışmaları
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 27
Eleştirel yönetim çalışmaları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Seçenekler
A
Geleneksel ve yaygın kabul görmüş yönetim düşüncesini benimser.
B
Sosyal ve ekonomik sistemlerdeki sosyal adaletsizliğe duyarsız kalır.
C
Otorite baskısına dayanan yönetim sistemini savunur.
D
Mevcut yönetim uygulamalarını koşulsuz kabul eder.
E
Yönetimden etkilenen sessiz çoğunluğa söz hakkı verir.
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Soru 28
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yaklaşımın karşı çıktığı durumlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Hiyerarşi
B
Aşırı iş yükü
C
Bireyler arası rekabet
D
Gerektiğinde alternatif işleyiş
E
Belli kesimlerin çıkarlarının korunması
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Soru 29
Eleştirel yönetim yaklaşımının önemli kavramlarında biri olan "özgürleşme" ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Seçenekler
A
Hayırsever yöneticilerin çalışanlarına bahşettiği bir hediyedir.
B
İnsanı sadece yararlanılacak bir araç olarak görmektir.
C
Bireyin sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendisini kurtarmasıdır.
D
Müşterilerin taleplerinin yeterince karşılanmasıdır.
E
Çalışanların maddi koşullarının iyileştirilmesidir.
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Soru 30
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yönetim çalışmalarının güç ilişkilerine bakış açısını yansıtmaktadır?
Seçenekler
A
Gücün kullanımındaki saklı kalmış yapıları ortaya çıkarmaya çalışır.
B
Bireylerin yalnızca gözlemlenebilir davranışlarını inceler.
C
Güç, tek boyutlu bir modelle açıklanır.
D
Her çalışanın karar alma sürecine katılmasına karşıdır.
E
Çoğunluktan farklı olanların karar sürecine katılmasına karşıdır.
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Soru 31
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yaklaşımın, örgütsel yapıları ve yönetim uygulamalarını sorgulamasına yol açan faktörlerden biri değildir?
Seçenekler
A
Kısıtlanmış çalışma ortamının doğması
B
Eşitsizlikten uzak sosyal ilişkilerin oluşması
C
Öncelikler belirlenirken ayrımcılık yapılması
D
Ekolojik yapının zarar görmesi
E
Çalışanların sosyal gerçekliklerine uygun olmayan denetleme yapılması
Açıklama:
Eleştirel yaklaşımın yönetim ve organizasyon çalışmalarına katkısını özetleyebileceksiniz.
Soru 32
Eleştirel kuramın en temel itiraz ve sorgulamaları aşağıdakilerden hangisine yöneliktir?
Seçenekler
A
Pozitivist sosyololoji
B
Radikal sosyoloji
C
İşlevsel sosyoloji
D
Feminist kuram
E
Sembolik etkileşimci kuram
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 33
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel sosyal bilim yaklaşımının gelişimine katkıda bulunan isimlerden biri değildir?
Seçenekler
A
Erich Fromm
B
Theodor Adorno
C
Auguste Comte
D
Jürgen Habermas
E
Herbert Marcuse
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 34
Eleştirel teorinin ikinci döneminde etkin olan ve kuram ile uygulama arasındaki bağlantı sorununu ortadan kaldırmaya yönelik çalışmalar yapan teorisyen aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Karl Marx
B
Jürgen Habermas
C
Theodor Adorno
D
Max Weber
E
Herbert Marcuse
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Soru 35
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel kuram ile ilgili doğru bir bilgi değildir?
Seçenekler
A
İkiyüzlülükleri ortaya çıkarmaya çalışır.
B
Rahatsız edici sorular sorar.
C
Çelişkileri ortaya çıkarır.
D
Sıradan insanların, dogmaların etkisinden kurtulmasına yardımcı olur.
E
Yüzeydeki değişim ve çatışmaları inceler.
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Soru 36
Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde pozitivizm ile ilgili doğru bir ifadeye yer verilmiştir?
Seçenekler
A
Bilgiye ulaşmanın yolu sezgidir.
B
Bilimsel kabul edilen veriler, sayısal verilerdir.
C
Bilimsel araştırmalardan elde edilen bilgiler, duruma özgüdür.
D
Sosyal olay ve olguları açılamada deney ve gözlem yeterli olmayabilir.
E
Sosyal olay ve olguları tarihsel bütünlüğü içinde ele alır.
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Soru 37
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel teorinin, pozitivizme yönelttiği eleştirilerden biri değildir?
Seçenekler
A
Sosyal olay ve olguların açıklanmasında deney ve gözlemin yeterli olduğu düşüncesi
B
Sonuçların tekrar ettiği ve düzenlilik gösterdiği araştırma bulgularının evrensel yasalar olarak kabul edilmesi
C
Sosyal olay ve olguları yalnızca sayısal verilerle açıklamaya çalışması
D
Toplumsal olgu ve olayların tarih içinde şekillendiği düşüncesi
E
Mutlak akıl ve mutlak doğru kavramlarına yer vermesi
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Soru 38
Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkışını hızlandıran gelişmelerden birine yer verilmektedir?
Seçenekler
A
Avrupa'daki sendikalaşma hareketleri sonucunda işçilerin güç kazanması
B
Yönetimde insan ilişkileri yaklaşımının etkinlik kazanması
C
Batı yönetim modellerinin, küreselleşen kapitalizmin yarattığı rekabet koşullarına ayak uyduramaması
D
Tümüyle teknik kadronun uzmanlığına bırakılan örgütlerin giderek profesyonelleşmesi
E
Örgütlerin daha esnek bir şekilde yapılanmaya başlaması
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 39
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yönetim çalışmalarının özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Yönetimi, siyasi, kültürel ve ideolojik bir olgu olarak görmesi
B
Yönetim faaliyetleri ve ideolojilerinden etkilenen sessiz çoğunluğa söz hakkı verilmesi gerektiği düşüncesi
C
Herkesin eşit fırsatlara sahip olduğu toplumlar ve örgütler için bilgi üretmesi
D
Örgütler düzeyindeki tespitlerinden yola çıkarak sosyal ve ekonomik sistemlerdeki adaletsizlikleri değiştirmek istemesi
E
Yöneticilerin başarısızlıkları ve örgütlerdeki yöneticilik deneyimlerine odaklanması
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Soru 40
Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde eleştirel yönetim bakış açısı ile ilgili doğru bir ifade yer almaktadır?
Seçenekler
A
Yönetilen kesimin çıkarlarını savunan yönetim uygulamalarının bulunabileceği düşüncesi
B
Örgütlerdeki hiyerarşi, rekabet gibi uygulamaları sorgulamanın gereksiz olduğu düşüncesi
C
Örgütlerde karar alma ve uygulama süreçlerinde önceliğin yöneticilerde olması gerektiği düşüncesi
D
Örgütlerdeki mevcut düzenin, en iyi alternatif olduğu düşüncesi
E
Örgütlerde, performansın sürekli arttırılması gerektiği düşüncesi
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Soru 41
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yönetim çalışmalarının odaklandığı kavramlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Güç ilişkileri
B
Performans artışı
C
Özgürleşme
D
Sorgulama
E
Dönüştürme
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Soru 42
Eleştirel kuram, toplumsal dünyanın incelenmesi söz konusu olduğunda, bilimsel bilginin hangi yolla üretilebileceğini savunur?
Seçenekler
A
Yazılı
B
Eleştirel
C
Sözlü
D
Ekonomi-politik
E
Sosyal
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 43
1923 yılında eleştirel teorinin etrafındaki çalışmalar Frankfurt'ta Sosyal Araştırma Enstitüsü etrafında şekillenmişti. Eleştirel teorinin gelişimindeki bu ilk gelişme aşağıdakilerden hangi ekol tarafından tanımlanmaktadır?
Seçenekler
A
Ekonomi- politik yaklaşım
B
İkinci kuşak teorisyenler
C
Frankfurt Okulu
D
Felsefi yaklaşımlar
E
Marksizm yaklaşımı
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 44
Bilginin; insanları geçmiş düşünme biçimlerinin zincirlerinden kurtarabilir ve çevrelerindeki olayların denetimini ele almalarına yardımcı olması yaklaşımını aşağıdakilerden hangisi ifade etmektedir?
Seçenekler
A
Esnek çalışma üretkenliği
B
Marksizm
C
Ekonomi-politik
D
Pozitivizm
E
Eleştirel kuram
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 45
Eleştirel kuram, eleştirel bir duruşu gerektiren çok sayıda kavramın dahil edildiği bir terim olarak da kullanılmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu kavramlar arasında yer almaz?
Seçenekler
A
Çarpık iletişim
B
Sınıf çatışması
C
Adaletsizlik
D
Mezhep çatışması
E
Cinsiyet ayrımcılığı
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Eleştirel kuram, sömürü, baskı, adaletsizlik, dengesiz güç ilişkileri, çarpık iletişim, sınıf çatışması, cinsiyet ayrımcılığı vb. eleştirel bir duruşu gerektiren çok sayıda kavramın dahil edildiği geniş anlamlı bir terim olarak da kullanılmaktadır. Mezhep çatışması bu kavramlar içinde değildir. Doğru cevap D şıkkıdır.
Eleştirel kuram, sömürü, baskı, adaletsizlik, dengesiz güç ilişkileri, çarpık iletişim, sınıf çatışması, cinsiyet ayrımcılığı vb. eleştirel bir duruşu gerektiren çok sayıda kavramın dahil edildiği geniş anlamlı bir terim olarak da kullanılmaktadır. Mezhep çatışması bu kavramlar içinde değildir. Doğru cevap D şıkkıdır.
Soru 46
Eleştirel sosyal bilim yaklaşımı aşağıdaki bilim insanlarından hangisine kadar uzanır?
Seçenekler
A
Karl Marx
B
Thedor Adorno
C
Erich Fromm
D
Herbert Marcuse
E
Max Horkheimer
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Eleştirel sosyal bilim yaklaşım›, Karl Marx (1818-1883) ve Sigmund Freud’a(1856-1939) kadar uzan›r. Doğru cevap A şıkkıdır.
Eleştirel sosyal bilim yaklaşım›, Karl Marx (1818-1883) ve Sigmund Freud’a(1856-1939) kadar uzan›r. Doğru cevap A şıkkıdır.
Soru 47
Eleştirel teorinin gelişiminde bir kilometre taşı olan okul aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Münih Okulu
B
Floransa Okulu
C
Frankfurt Okulu
D
Paris Okulu
E
Londra Okulu
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Eleştirel teorinin gelişiminde bir kilometre taşı olan Frankfurt Okulu, Sosyal Araştırmalar Enstitüsü adı altında 1923 yılında Frankfurt Üniversitesi bünyesinde kurulmuş bir araştırma okuludur. Doğru cevap C şıkkıdır.
Eleştirel teorinin gelişiminde bir kilometre taşı olan Frankfurt Okulu, Sosyal Araştırmalar Enstitüsü adı altında 1923 yılında Frankfurt Üniversitesi bünyesinde kurulmuş bir araştırma okuludur. Doğru cevap C şıkkıdır.
Soru 48
Eleştirel kuram, toplumsal dünyanın incelenmesi söz konusu olduğunda bilimsel bilginin ancak hangi yolla üretilebileceğini iddia eder?
Seçenekler
A
Deneme yanılma
B
Eleştiri
C
Gözlem
D
Deney
E
Akılcılık
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Eleştirel kuram, toplumsal dünyanın incelenmesi söz konusu olduğunda bilimsel bilginin ancak eleştiri yoluyla üretilebileceğini iddia eder. Doğru cevap B şıkkıdır.
Eleştirel kuram, toplumsal dünyanın incelenmesi söz konusu olduğunda bilimsel bilginin ancak eleştiri yoluyla üretilebileceğini iddia eder. Doğru cevap B şıkkıdır.
Soru 49
Eleştirel teorinin çok disiplinli olma özelliği Frankfurt Okulunda yapılan araştırmalarda hangi bilimle sosyal teori arasında sınırların kaldırılması çabasını da desteklemiştir?
Seçenekler
A
Sosyoloji
B
Antropoloji
C
Tarih
D
Hukuk
E
Felsefe
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Eleştirel teorinin çok disiplinli olma özelliği, Frankfurt Okulu’nda yapılan araştırmalardaki felsefe ile sosyal teori arasındaki sınırların kaldırılması çabasını da desteklemiştir. Doğru cevap E şıkkıdır.
Eleştirel teorinin çok disiplinli olma özelliği, Frankfurt Okulu’nda yapılan araştırmalardaki felsefe ile sosyal teori arasındaki sınırların kaldırılması çabasını da desteklemiştir. Doğru cevap E şıkkıdır.
Soru 50
Eleştirel yaklaşıma göre işletmelerde karar alma ve uygulamada öncelik kime tanınmıştır?
Seçenekler
A
Hisse sahiplerine
B
Yönetim Kuruluna
C
Yöneticilere
D
Bürokrasiye
E
Hiyerarşiye
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Eleştirel yaklaşıma göre işletmelerde karar alma ve uygulamada öncelik yöneticilere tanınmıştır. Doğru cevap C şıkkıdır.
Eleştirel yaklaşıma göre işletmelerde karar alma ve uygulamada öncelik yöneticilere tanınmıştır. Doğru cevap C şıkkıdır.
Soru 51
Eleştirel yaklaşımın pozitivist sosyal bilimi eleştirmesinde aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Seçenekler
A
Yerelin bilgisi değerli değildir
B
Antidemokratiktir
C
Hümanist değildir
D
Mutlak doğru kavramına itiraz eder
E
Sosyal bilimin ürettiği bilgi tüm ülkeler için geçerli değildir
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Eleştirel yaklaşımın pozitivist sosyal bilimi eleştirmesinde yerelin bilgisi de bir o kadar değerlidir. Doğru cevap A şıkkıdır.
Eleştirel yaklaşımın pozitivist sosyal bilimi eleştirmesinde yerelin bilgisi de bir o kadar değerlidir. Doğru cevap A şıkkıdır.
Soru 52
Eleştirel yönetim çalışmalarının bir üyesi aşağıdaki görüşlerden hangisine yakınlık duymaz?
Seçenekler
A
Geleneksel sol
B
Ulusalcılık
C
Antiemperyalizm
D
Feminizm
E
Çevrecilik
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Eleştirel yönetim çalışmalarının bir üyesi ulusalcılık görüşüne yakınlık duymaz. Doğru cevap B şıkkıdır.
Eleştirel yönetim çalışmalarının bir üyesi ulusalcılık görüşüne yakınlık duymaz. Doğru cevap B şıkkıdır.
Soru 53
Örgütlerdeki bireylerin sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramına ne denir?
Seçenekler
A
Demokratikleşme
B
Sosyalleşme
C
İtibarlaştırma
D
Özgürleştirme
E
Ödüllendirme
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Örgütlerdeki bireylerin sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramına özgürleştirme denir.
Örgütlerdeki bireylerin sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramına özgürleştirme denir.
Soru 54
Eleştirel yönetim çalışmaları tüm örgütsel yapıları ve yönetim uygulamalarını sorgulamamızın yolunu açmıştır. Aşağıdaki ifadelerden hangisi bu sorgulamanın içinde yer almaz?
Seçenekler
A
Kişiler arası eşitsizlik yaratan sosyal ilişkilerin ortaya çıkması
B
İlişkilerde öncelikler belirlenirken herhangi bir ayrımcılık yapılması
C
Ekolojik yapının önemli düzeyde zarar görmesi
D
Çalışanların sosyal gerçeklikleri yok sayılarak tektipleştirilmesi
E
İş süreçlerini insanileştirmesi, bürokratik yapılara alternatif yaratılması
Açıklama:
Eleştirel yaklaşımın yönetim ve organizasyon çalışmalarına katkısını özetleyebileceksiniz.
İş süreçlerini insanileştirmesi, bürokratik yapılara alternatif yaratılması, eleştirel yönetim çalışmalarının tüm örgütsel yapıları ve yönetim uygulamalarını sorgulama sürecinde yer almaz.
İş süreçlerini insanileştirmesi, bürokratik yapılara alternatif yaratılması, eleştirel yönetim çalışmalarının tüm örgütsel yapıları ve yönetim uygulamalarını sorgulama sürecinde yer almaz.
Soru 55
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel kuramın özelliklerinden değildir?
Seçenekler
A
Teoriler evinin, beklenmeyeni yapan, söylenmeyenisöyleyen yaramaz çocuğu
B
Muhalif ve sorgulayıcı bir analiz yöntemine dayanması
C
Bilimsel bilginin ancak eleştiri yoluyla üretilebileceğini iddia etmesi
D
Pozitivizm, insan özgürleşmesinin ana araçları olaneleştirel teorilerle aynı özellikte olması
E
Pozitivist toplum kuramına yönelik itirazı ve ona ilişkin sorgulaması
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Pozitivizm, insan özgürleşmesinin ana araçları olaneleştirel teorilere karşı en ciddi tehdittir.
Pozitivizm, insan özgürleşmesinin ana araçları olaneleştirel teorilere karşı en ciddi tehdittir.
Soru 56
Aşağıdakilerden hangisi, Frankfurt Okulu’nun eleştirel teorisinin özellikleri arasında değildir?
Seçenekler
A
toplumsal olgulara ilişkin taraflı ve yanlış açıklamalar ortaya koyan teorileri eleştirel bir analize tabi tutması
B
Sosyal ilişkilere sinmiş olan ideolojik yanılsamaları ortaya çıkarmaya çalışması
C
Toplumdaki mevcut iş bölümü sistemini ele alması
D
insanların koşulları değiştirmemesini ve kendileri için daha yeni bir dünya kurmamasına yardım etmek
E
Toplumdaki mevcut iş bölümü sisteminin gizlediği meseleleri sorgulaması
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
İnsanların koşulları değiştirmesine ve kendileri için daha yeni bir dünya kurmasına yardımcı olmak üzere maddi dünyanın gerçek yapılarını açığa çıkarmak ister.
İnsanların koşulları değiştirmesine ve kendileri için daha yeni bir dünya kurmasına yardımcı olmak üzere maddi dünyanın gerçek yapılarını açığa çıkarmak ister.
Soru 57
Aşağıdakilerden hangisi esnek çalışma sisteminin ayırt edici özelliklerden değildir?
Seçenekler
A
Şirket kazancına olumlu etkisi
B
Şirket verimliliğinin artması
C
Şirket çalışma saatlerinin esnekliği
D
Şirket içi rekabetin artması
E
Çalışanları özgürleştirmesi ve şirketlere finansal yarar sağlaması
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Esnek çalışmayla ilgili Eleştirel bakış örneği (okuma parçası)
Esnek çalışmayla ilgili Eleştirel bakış örneği (okuma parçası)
Soru 58
Aşağıdakilerden hangisi Pozitivizmin Eleştirel teorinin eleştirilerine konu olan nedenlerden değildir?
Seçenekler
A
Mutlak akıl ve mutlak doğru kavramlarına itiraz etmezler
B
Bilgi, gözlem ve deney yoluyla elde edimesi
C
Toplumsal olguları doğrudan gözlemlenebilir yönleriyle yani göründükleri hâlleriyle inceleme
D
Toplumu, devam eden tarihsel sürecin belirli bir aşamasıolarak görmemesi
E
Pozitivist sosyal bilimi anti-demokratik olmakla ve aklınkullanımında hümanist olmamakla
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Eleştirel teorisyenler pozitivizmin mutlak akıl ve mutlak doğru kavramlarına itiraz ederler
Eleştirel teorisyenler pozitivizmin mutlak akıl ve mutlak doğru kavramlarına itiraz ederler
Soru 59
Eleştirel Kuramın yönetim alanına uygulanması hangi yıllarda ortaya çıkmıştır?
Seçenekler
A
1980
B
1970
C
1900
D
1950
E
1990
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Aşırı örgütlenme ve bürokratikleşmenin örgütsel ve toplumsal hayat üzerindeki olumsuz etkilerinin merak edilmesiyle eleştirel kuram yönetim alanına uygulanmış ve 1990’lı yılların ilk yarısında Eleştirel Yönetim Çalışmaları alanı ortaya çıkmıştır.
Aşırı örgütlenme ve bürokratikleşmenin örgütsel ve toplumsal hayat üzerindeki olumsuz etkilerinin merak edilmesiyle eleştirel kuram yönetim alanına uygulanmış ve 1990’lı yılların ilk yarısında Eleştirel Yönetim Çalışmaları alanı ortaya çıkmıştır.
Soru 60
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkışını hızlandıran gelişmelerden değildir?
Seçenekler
A
1980’lerde İngiltere’de kendini gösteren sendikalaşma karşıtlığı
B
Küreselleşen kapitalizmin yarattığı rekabet koşulları
C
Bürokratikleşmenin örgütsel ve toplumsal hayat üzerindeki olumlu etkileri
D
Batı yönetim modellerinin sorgulanması
E
Modern yönetim bilimi
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Aşırı örgütlenme ve bürokratikleşmenin örgütsel ve toplumsal hayat üzerindeki olumsuz etkilerinin merak edilmesiyle başlamıştır.
Aşırı örgütlenme ve bürokratikleşmenin örgütsel ve toplumsal hayat üzerindeki olumsuz etkilerinin merak edilmesiyle başlamıştır.
Soru 61
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesi içerisinde yer almaz?
Seçenekler
A
Yönetimin faaliyetlerinden ve ideolojisinden etkilenen sessiz çoğunluğa söz hakkı verilmesi gerekir.
B
Odaklandığı konu, yöneticilerin başarısızlıkları veya örgütlerdeki kötü yöneticilik deneyimleridir.
C
Hiçbir baskının olmadığı ve herkesin eşit fırsatlara sahip olduğutoplumlar ve örgütler yaratmak için bilgi üretir.
D
Yaygın yönetim ve örgütlenme biçimlerinin sosyal ve ekolojik yaşama zarar vermeksizin yürütülemeyeceğini düşünür.
E
Sosyal ve ekonomik sistemlerdeki sosyal adaletsizlikleri değiştirmek ister.
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Odaklandığı konu, yöneticilerin başarısızlıkları veya örgütlerdeki kötü yöneticilik deneyimleri değildir.
Odaklandığı konu, yöneticilerin başarısızlıkları veya örgütlerdeki kötü yöneticilik deneyimleri değildir.
Soru 62
Eleştirel yönetim çalışmaları toplantısının düzenlenme amacı nedir?
Seçenekler
A
Her uygulama sorgulanamaz ve değiştirilemez düşüncesine sahip olmaları.
B
Hiyerarşi, aşırı iş yükü, doğal ve kaçınılmaz olduğunu düşünmeleri.
C
Mevcuttaki yönetim uygulamaları en iyisidir ve böylece devam etmelidir.
D
İşletme yönetimi uygulamalarının yarattığı tek-taraflı sistemi sorgulamak
E
Bireyler arası rekabet veya belirli kesimlerin çıkarlarının sürekli olarak korunması gerekliliği.
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
İşletme yönetimi uygulamalarının yarattığı tek-taraflı sistemi sorgulamak
İşletme yönetimi uygulamalarının yarattığı tek-taraflı sistemi sorgulamak
Soru 63
Eleştirel kuramın cevap aradığı soruları aşağıda hangi şıkta doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Sömürü, baskı, adaletsizlik, dengesiz güç ilişkileri, çarpık iletişim, sınıf çatışması
B
Sömürü, baskı, adaletsizlik, dengesiz güç ilişkileri
C
Sömürü, baskı, adalet, dengesiz güç ilişkileri, sınıf çatışması
D
Sömürü, baskı, adaletsizlik, dengesiz güç ilişkileri, iletişim
E
Sömürü, destek, adalet, iletişim, sınıf çatışması
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Eleştirel kuramın cevap aradığı sorular; sömürü, baskı, adaletsizlik, dengesiz güç ilişkileri, çarpık iletişim ve sınıf çatışmasıdır.
Eleştirel kuramın cevap aradığı sorular; sömürü, baskı, adaletsizlik, dengesiz güç ilişkileri, çarpık iletişim ve sınıf çatışmasıdır.
Soru 64
Eleştirel yönetim çalışmaları hangi zorunluluktan ortaya çıkmıştır?
Seçenekler
A
Aşırı örgütlenme ve bürokratikleşmenin, örgütsel ve toplumsal hayat üzerindeki olumsuz etkilerinden,
B
Aşırı özgürleşme ve bürokratikleşmenin, örgütsel ve toplumsal hayat üzerindeki olumsuz etkilerinden
C
Aşırı özgürleşme ve bireyselleşmenin, örgütsel ve toplumsal hayat üzerindeki olumsuz etkilerinden
D
Örgütsel ve toplumsal hayat üzerindeki olumsuz etkilerinden
E
Aşırı örgütlenme ve bireyselleşmenin, örgütsel ve toplumsal hayat üzerindeki olumsuz etkilerinden
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Eleştirel yönetim çalışmaları, aşırı örgütlenme ve bürokratikleşmenin, örgütsel ve toplumsal hayat üzerindeki olumsuz etkilerinden dolayı ortaya çıkmıştır.
Eleştirel yönetim çalışmaları, aşırı örgütlenme ve bürokratikleşmenin, örgütsel ve toplumsal hayat üzerindeki olumsuz etkilerinden dolayı ortaya çıkmıştır.
Soru 65
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yönetim çalışmaları sonucunda geliştirilen önemli kavramlarından biridir?
Seçenekler
A
Örgütlerdeki bireylerin özgürleşmesidir.
B
Örgütlerdeki bireylerin güç kazanmasıdır.
C
Örgütlerdeki bireylerin feministleşmesidir.
D
Örgütlerdeki bireylerin ırkçılaşmasıdır.
E
Örgütlerdeki bireylerin köleleşmesidir.
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Eleştirel yönetim çalışmaları sonucunda geliştirilen önemli kavramlarından biri örgütlerdeki bireylerin özgürleşmesidir.
Eleştirel yönetim çalışmaları sonucunda geliştirilen önemli kavramlarından biri örgütlerdeki bireylerin özgürleşmesidir.
Soru 66
Eleştirel yönetim çalışmalarının amaçları, aşağıdaki şıklardan hangisinde doğru olarak verilmektedir?
Seçenekler
A
İş süreçlerini insanileştirme, bürokratik yapılara alternatif yaratma, iş yerinde demokrasiyi gerçekleştirme, yönetime çalışanların katılımını sağlama
B
İş süreçlerini düzenleme, bürokratik yapılara alternatif yaratma, iş yerinde demokrasiyi gerçekleştirme, yönetime yöneticilerin katılımını sağlama
C
İş süreçlerini insanileştirme, bürokrasiyi arttırma, iş yerinde demokrasiyi gerçekleştirme, yönetime yöneticilerin katılımını sağlama
D
İş süreçlerini katılaştırma, bürokratik yapılara alternatif yaratma, iş yerinde demokrasiyi gerçekleştirme, yönetime iş ortaklarının katılımını sağlama
E
İş süreçlerini katılaştırma, bürokratik yapılara alternatif yaratma, iş yerinde demokrasiyi gerçekleştirme, yönetime iş ortaklarının katılımını sağlama
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Eleştirel yönetim çalışmalarının amaçları iş süreçlerini insanileştirme, bürokratik yapılara alternatif yaratma, iş yerinde demokrasiyi gerçekleştirme ve yönetime çalışanların katılımını sağlamadır.
Eleştirel yönetim çalışmalarının amaçları iş süreçlerini insanileştirme, bürokratik yapılara alternatif yaratma, iş yerinde demokrasiyi gerçekleştirme ve yönetime çalışanların katılımını sağlamadır.
Soru 67
Eleştirel teori, örgütlerde her unsurun, verimliliğin artırılması ve daha fazla kâr elde etmede bir araç olarak görülmesinin kimi yıkıcı sonuçlar doğurmaktadır. Bu sonuçlardan aşağıda hangisi yanlıştır verilmiştir.
Seçenekler
A
Tüketicilerin ve toplumun değerlerinin ve genel politik-ahlaki yargılarının eşitliğin gözeltilmesine
B
Yaratıcılık ve gelişme niteliklerinden yoksun, kısıtlanmış bir çalışma ortamının doğmasına,
C
Kişiler arasında eşitsizlik yaratan sosyal ilişkilerin ortaya çıkmasına ve bu ilişkilerde öncelikler belirlenirken herhangi bir ayrımcılık yapılmasına,
D
Çalışanların sosyal gerçeklikleri yok sayılarak düşünce yapılarının denetlenmesine ve tek tipleştirilmesine,
E
Ekolojik yapının önemli düzeyde zarar görmesine, çalışanların, tüketicilerin ve toplumun değerlerinin ve genel politik-ahlaki yargılarının kirletilmesine,
Açıklama:
Eleştirel yaklaşımın yönetim ve organizasyon çalışmalarına katkısını özetleyebileceksiniz.
Tüketicilerin ve toplumun değerlerinin ve genel politik-ahlaki yargılarının eşitliğin gözeltilmesine
Tüketicilerin ve toplumun değerlerinin ve genel politik-ahlaki yargılarının eşitliğin gözeltilmesine
Soru 68
Eleştirel kuram ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Muhalif ve sorgulayıcı bir analiz yöntemine dayanır
B
Eleştirel sosyal bilim olarak da adlandırılır
C
Desteklediği en önemli kuram pozitivist toplum kuramıdır
D
Kökleri Karl Marx ve Sigmund Freud'a kadar uzanır
E
Bilimsel bilginin ancak eleştiri yoluyla üretilebileceğini iddia eder
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Eleştirel kuramın desteklediği en önemli kuram pozitivist toplum kuramı değildir.
Eleştirel kuramın desteklediği en önemli kuram pozitivist toplum kuramı değildir.
Soru 69
Doğruluğu sınanmadan kabul edilmiş doğruluğundan asla şüphe duyulmayan görüş ya da öğreti aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Eleştiri
B
Dogma
C
Eleştirel kuram
D
Pozitivizm
E
Frankfurt Okulu
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Doğruluğu sınanmadan kabul edilmiş doğruluğundan asla şüphe duyulmayan görüş ya da öğreti, "dogma"dır.
Doğruluğu sınanmadan kabul edilmiş doğruluğundan asla şüphe duyulmayan görüş ya da öğreti, "dogma"dır.
Soru 70
Frankfurt Okulu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Toplumdaki mevcut iş bölümü sistemi ve bu sistemin meselelerini sorgular
B
Adorno, Horkheimer ve Marcuse'un çalışmalarıyla eleştirel teoriyi önemli etkilemiştir
C
Yalnızca eleştiri geleneğinden gelen teorilerden beslenir
D
1930-1933 yılları arası gerçek kimliğine kavuştuğu dönemdir.
E
Eleştirel teorinin gelişiminde önemli rolü olan bir olgudur
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Frankfurt Okulu, yalnızca eleştiri geleneğinden gelen teorilerden beslenmez.
Frankfurt Okulu, yalnızca eleştiri geleneğinden gelen teorilerden beslenmez.
Soru 71
Pozitivizm ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Eleştirel teorinin temelde savunduğu şeylerin karşısında yer alır
B
Bilgi, deney ve gözlem yoluyla elde edilir
C
Pozitivizm değişmeyen bir toplumsal düzen arayışındadır
D
Mutlak akıl ve mutlak doğru temel kavramlarıdır
E
Pozitivizme göre bir teori kendine dönebilmeli, kendi savundukları üzerinde de düşünebilmelidir
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
"Pozitivizme göre bir teori kendine dönebilmeli, kendi savundukları üzerinde de düşünebilmelidir" ifadesi pozitivizm kavramına ilişkin olarak yanlıştır.
"Pozitivizme göre bir teori kendine dönebilmeli, kendi savundukları üzerinde de düşünebilmelidir" ifadesi pozitivizm kavramına ilişkin olarak yanlıştır.
Soru 72
Eleştirel kuramda güç ve bilgi kavramlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Seçenekler
A
Güç, eleştirel yönetim çalışmalarının merkezindedir
B
Güç ve bilgi ilişkisini incelemek oldukça önemlidir
C
Bilgi, sosyal süreçlerle inşa edilir, sahiplenilir ve el değiştirir
D
Eleştirel yönetim çalışmaları bilginin örgütlerdeki durumunu sorgulamaz ve doğrudan uygulamaya geçirir
E
Bireysel ve örgütsel gücün hissedildiği her uygulama sınıf, ırk, cinsiyet ayrımcılığı gibi sosyal eşitsizliklerin görülmesine sebep olur
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Eleştirel yönetim çalışmaları bilginin örgütlerdeki durumunu sorgulamaz ve doğrudan uygulamaya geçirir şıkkının, eleştirel kuramda güç ve bilgi kavramlarıyla ilgili olduğu söylenemez.
Eleştirel yönetim çalışmaları bilginin örgütlerdeki durumunu sorgulamaz ve doğrudan uygulamaya geçirir şıkkının, eleştirel kuramda güç ve bilgi kavramlarıyla ilgili olduğu söylenemez.
Soru 73
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel kurama ilişkin olarak söylenemez?
Seçenekler
A
Muhalif olmamalıdır.
B
Sorgulayıcı analiz yapmalıdır.
C
Söyleneni tekrar etmemelidir.
D
Eleştiri yoluyla bilgi üretmelidir.
E
Pozitivist kuramlara karşıdır.
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Eleştirel kuram muhalif bir perspektife sahiptir.
Eleştirel kuram muhalif bir perspektife sahiptir.
Soru 74
2Aşağıdakilerden hangisi Frankfurt Okulu için ileri sürülemez?
Seçenekler
A
Eleştirel kurama kimliğini kazandırmıştır.
B
Felsefe ve sosyal teorileri ayrı ele almıştır.
C
Frankfurt Üniversitesi bünyesindeki kurulmuştur.
D
İşçi hareketi tarihi üzerine odaklanmıştır
E
Okulun tarihi iki dönemde incelenmiştir.
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Frankfurt Okulu, felsefe ve sosyal teorileri ayrı ele almamıştır
Frankfurt Okulu, felsefe ve sosyal teorileri ayrı ele almamıştır
Soru 75
3. Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkışıyla ilgili doğru değildir?
Seçenekler
A
A. 1980’lerden itibaren yönetim alanında ortaya çıkmıştır.
B
B. Aşırı örgütlenmenin olumsuzlukları etkili olmuştur.
C
C. 2000’lerin ortasından itibaren kabul görmüştür.
D
D. Eleştirel Yönetim Çalışmaları kitabıyla adlandırılmıştır.
E
E. Örgütlerdeki yaygın uygulamalar sorgulanmaya başlanmıştır.
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
2000’lerin ortasından itibaren kabul gördüğü söylenemez.
2000’lerin ortasından itibaren kabul gördüğü söylenemez.
Soru 76
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yönetim çalışmalarının temel özelliklerinden biridir?
Seçenekler
A
Örgütlerde olması gereken devam eden düzendir.
B
Mevcut yönetim uygulamaları en iyisidir.
C
Hiyerarşi sürekli olarak korunmalıdır.
D
Örgütsel uygulamalar değiştirilebilir olmalıdır.
E
Örgütler için bireysel rekabet kaçınılmazdır.
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Örgütsel uygulamaların değiştirilebilir olması, eleştirel yönetim çalışmalarının temel özelliklerinden biridir.
Örgütsel uygulamaların değiştirilebilir olması, eleştirel yönetim çalışmalarının temel özelliklerinden biridir.
Soru 77
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yönetim çalışmalarının merkezindeki kavramdır?
Seçenekler
A
Örgüt
B
Sendika
C
Özgürleştirme
D
Teori
E
Güç
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Güç, eleştirel yönetim çalışmalarının merkezindeki kavramdır
Güç, eleştirel yönetim çalışmalarının merkezindeki kavramdır
Soru 78
Eleştirel teorisyenler pozitivizmin aşağıdaki hangi kavramlarına itiraz ederler?
Seçenekler
A
mutlak gerçek ve mutlak sonuç
B
mutlak akıl ve mutlak doğru
C
mutlak inceleme ve mutlak tartışma
D
mutlak bilgi ve mutlak değerlendirme
E
mutlak tarih ve mutlak yaşam
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Eleştirel teorisyenler pozitivizmin mutlak akıl ve mutlak doğru kavramlarına itiraz ederler.
Eleştirel teorisyenler pozitivizmin mutlak akıl ve mutlak doğru kavramlarına itiraz ederler.
Soru 79
Eleştirel Kuram toplumsal dünyanın incelemesi söz konusu olduğunda bilimsel bilginin aşağıdakilerden hangi yol ile üretilebileceğini iddia eder?
Seçenekler
A
eleştiri
B
araştırma
C
okuma
D
tartışma
E
inceleme
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Eleştirel Kuram toplumsal dünyanın incelemesi söz konusu olduğunda bilimsel bilginin eleştiri yolu ile üretilebileceğini iddia eder.
Eleştirel Kuram toplumsal dünyanın incelemesi söz konusu olduğunda bilimsel bilginin eleştiri yolu ile üretilebileceğini iddia eder.
Soru 80
Aşağıdaki okullardan hangisi Eleştirel Teorinin gelişiminde bir kilometre taşıdır?
Seçenekler
A
Viyana okulu
B
Frankfurt okulu
C
Berlin okulu
D
Paris okulu
E
Warşova okulu
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Frankfurt Okulu Eleştirel Teorinin gelişiminde bir kilometre taşıdır.
Frankfurt Okulu Eleştirel Teorinin gelişiminde bir kilometre taşıdır.
Soru 81
Eleştirel sosyal bilim, bilgiyi kullanmaya dönük olarak aşağıdaki bakış açılarından hangisini benimser?
Seçenekler
A
Dönüştürücü
B
Bilimsel
C
Tartışmacı
D
Araştırmacı
E
Tarihsel
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Eleştirel sosyal bilim, bilgiyi kullanmaya dönük olarak dönüştürücü bakış açısını benimser.
Eleştirel sosyal bilim, bilgiyi kullanmaya dönük olarak dönüştürücü bakış açısını benimser.
Soru 82
Eleştirel kurama göre bilimsel bilginin üretilebilmesi için tek yöntem aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mücadeleci sosyoloji
B
Yorumlayıcı sosyoloji
C
Eleştiri
D
Pozitivizm
E
Dogma
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Eleştirel kurama göre bilimsel bilginin üretilebilmesi için tek yöntem eleştiridir.
Eleştirel kurama göre bilimsel bilginin üretilebilmesi için tek yöntem eleştiridir.
Soru 83
Kuram ve uygulama arasındaki bağlantı sorununu ortadan kaldırmaya yönelen ve eleştirel teoriye büyük katkıları olan ikinci kuşak teorisyen aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Horkheimer
B
Marcuse
C
Adorno
D
Marx
E
Habermas
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Kuram ve uygulama arasındaki bağlantı sorununu ortadan kaldırmaya yönelen ve eleştirel teoriye büyük katkıları olan ikinci kuşak teorisyen Habermas'tır.
Kuram ve uygulama arasındaki bağlantı sorununu ortadan kaldırmaya yönelen ve eleştirel teoriye büyük katkıları olan ikinci kuşak teorisyen Habermas'tır.
Soru 84
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel teorinin özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Toplumda var olan tüm koşulların devamını sağlamayı amaçlar.
B
Toplumdaki iş bölümü sisteminin gözlediği sorunları sorgular.
C
İnsanlara gizli baskının varlığını fark ettirmeyi amaçlar.
D
Toplumsal olgulara ilişkin yanılsamaları açığa çıkarmaya çalışır.
E
Sıradan insanların dogmaların hakimiyetinden kurtulmalarına yardımcı olur.
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Eleştirel teori, toplumda var olan tüm koşulların devamını sağlamayı amaçlamaz.
Eleştirel teori, toplumda var olan tüm koşulların devamını sağlamayı amaçlamaz.
Soru 85
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yönetim çalışmalarının özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Örgütlerdeki her uygulama sorgulanabilir ve değiştirilebilir.
B
Örgütlerde belli bir kesimin çıkarlarının herkesin ortak çıkarı gibi gösterilmesine karşı çıkar.
C
Yönetilen kesimin yararına, insancıl yönetim şekilleri bulanabileceğini ifade eder.
D
Çalışanların sadece işletme çıkarlarını artırma aracı olarak görülmelerini reddeder.
E
Çalışan performansının sürekli olarak artırılması gerektiğini ifade eder.
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
"Çalışan performansının sürekli olarak artırılması gerektiğini ifade eder" ifadesi, eleştirel yönetim çalışmalarının özelliklerinden biri değildir.
"Çalışan performansının sürekli olarak artırılması gerektiğini ifade eder" ifadesi, eleştirel yönetim çalışmalarının özelliklerinden biri değildir.
Soru 86
Aşağıdakilerden hangisi örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalarından kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramıdır?
Seçenekler
A
Güç
B
Pozitivizm
C
Mutlak
D
Özgürleşme
E
Dogma
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Özgürleşme, örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalarından kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramıdır
Özgürleşme, örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalarından kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramıdır
Soru 87
Pozitivizm, köklerini Aydınlanma düşüncesinde bulan ve günümüze uzanan bilim anlayışı olup aşağıdakilerden hangisi eleştirel teorinin eleştirilerine konu oluşturmaz?
Seçenekler
A
Pozitivizm, bilgi, gözlem deney yoluyla elde edilir
B
Pozitivizmi benimseyen bir sosyolojik bakış açısı ile toplum gözlenebilir
C
Esnek çalışmayla ilgili olup organizasyon literatürü bulunmaz
D
Pozitivizm, toplumu, devem eden tarihsel sürecin belirli bir aşaması olarak görmez
E
Eleştirel yaklaşım, pozitivist sosyal bilimi anti-demokratik olmazla eleştirmez
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Eleştirel yaklaşım, pozitivizmi organizasyon literatürü bulunmamakla eleştirmemektedir. Doğru cevap C şıkkıdır.
Eleştirel yaklaşım, pozitivizmi organizasyon literatürü bulunmamakla eleştirmemektedir. Doğru cevap C şıkkıdır.
Soru 88
Örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımını aşağıdakilerden hangisi tanımlamaktadır?
Seçenekler
A
Güç yaklaşımı
B
Bilgi girdisi
C
Özgürleşme
D
Geleneksel yönetim
E
Anti-emperyalist yaklaşım
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı özgürleşme tanımını vermektedir Doğru cevap C şıkkıdır.
Örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı özgürleşme tanımını vermektedir Doğru cevap C şıkkıdır.
Soru 89
Örgütlerdeki bireylerin sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Özgürleşme
B
Güç
C
Otorite
D
Hiyerarşi
E
Eşbiçimlilik
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Özgürtleşme
Özgürtleşme
Soru 90
Toplumsal dünyanın incelenmesi söz konusu olduğunda, bilimsel bilginin ancak eleştiri yoluyla üretilebileceğini iddia eden kuram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Eleştirel Kuram
B
Örgütsel Ekoloji Kuramı
C
İktisadi Örgüt Kuramı
D
Post-Modern Örgüt Kuramı
E
Yeni Kurumsal Kuram
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Soru 91
Toplumsal olguları betimleyip açıklamakla yetinmeyen aynı zamanda eleştiren bir bilimsel teorinin mümkün olup olmadığını sorgulayan kuram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Eleştirel Kuram
B
Klasik Kuram
C
Neo-Klasik Kuram
D
Davranışsal Kuram
E
Sistem Kuramı
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Soru 92
Örgütler düzeyindeki tespitlerden yola çıkarak sosyal ve ekonomik sistemlerdeki sosyal adaletsizlikleri değiştirmeyi amaçlayan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Eleştirel Yönetim Yaklaşımı
B
Uyum Yaklaşımı
C
Ayıklama Yaklaşımı
D
Ekolojik Yaklaşım
E
Neo-Klasik Yaklaşım
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Eleştirel yönetim yaklaşımı
Eleştirel yönetim yaklaşımı
Soru 93
Bir insanı, bir eseri, bir konuyu doğru ve yanlış yanlarını bulup göstermek amacıyla inceleme işini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Eleştiri
B
İşlem
C
Hiyerarşi
D
Eşbiçimlilik
E
Örgütsel Denetim
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Eleştiri
Eleştiri
Soru 94
Bir ülkede teknik uzmanların yönetimde egemen olması ve yönetici kadroların siyasetçilerden daha çok bu tür uzmanlardan oluşmasını ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Teknokrasi
B
Özgürleşme
C
Uyum
D
Eşbiçimlilik
E
Dengesiz Güç İlişkileri
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Teknokrasi
Teknokrasi
Soru 95
Aşağıdakilerin hangisi eleştirel yönetim çalışmalarının odaklandığı örgütsel taraflardan biri değildir?
Seçenekler
A
Yöneticiler
B
Örgütlerdeki azınlık gruplar
C
İşçiler
D
Örgütlerdeki “sessiz çoğunluk”
E
Kadın çalışanlar
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Soru 96
Aşağıdaki isimlerden hangisi Eleştirel Yönetim Çalışmalarına katkı sağlamamıştır?
Seçenekler
A
Habermas
B
Marcuse
C
Horkheimer
D
Adorno
E
Coase
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Coase
Coase
Soru 97
Doğruluğu ve geçerliği evrensel olarak gerçek ve değişmez olan kavrama ne ad verilir?
Seçenekler
A
Mutlak Akıl
B
Mutlak
C
Mutlak Doğru
D
Doğru
E
Geçerli
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Mutlak
Mutlak
Soru 98
Eleştirel yönetim çalışmalarına göre yönetim nasıl kavramsallaştırılmaktadır?
Seçenekler
A
Yönetim, tahakküm ilişkileri yaratan siyasi, kültürel ve ideolojik bir olgudur.
B
Yönetim, üretkenlik arayışında olan ve tarafsız bir olgudur.
C
Yönetim, verimlilik ve performans arayışında olan bir olgudur.
D
Yönetim, çalışanların özgürleşmesini sağlayan bir olgudur.
E
Yönetim, çalışma barışı sağlayan bir olgudur.
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Yönetim, tahakküm ilişkileri yaratan siyasi, kültürel ve ideolojik bir olgudur.
Yönetim, tahakküm ilişkileri yaratan siyasi, kültürel ve ideolojik bir olgudur.
Soru 99
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yönetim çalışmalarının amaçları arasında sayılabilir?
Seçenekler
A
İş yerinde demokrasiyi gerçekleştirme
B
İş süreçlerinde makineleşmenin arttırılması
C
Bürokratik yapılara önem verilmesi
D
Yönetimi sadece belli bir kesimde toplama
E
İnsanı yararlanılacak bir araç olarak görme
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
İş yerinde demokrasiyi gerçekleştirme
İş yerinde demokrasiyi gerçekleştirme
Soru 100
Aşağıdakilerden hangisi Eleştirel yönetim çalışmalarına destek veren bir araştırmacının araştırma yaparken takındığı tavra örnek olarak verilebilir?
Seçenekler
A
Genel geçer bilgi yanında yerel bilgiye de önem vermek
B
Araştırma sonuçlarını sayısallaştırmak
C
Gözle görülebilir olgularla yetinmek
D
Araştırma sonuçlarını evrensel genellemelere yormak
E
Araştırmayı toplumsal bağlamı dışında ele almak
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Genel geçer bilgi yanında yerel bilgiye de önem vermek
Genel geçer bilgi yanında yerel bilgiye de önem vermek
Soru 101
Aşağıdakilerden hangisi örgütsel davranış alanında çalışan bir araştırmacının yaptığı eleştirel yönetim çalışmasının konusu değildir?
Seçenekler
A
Örgütlerde güç ilişkileri
B
Örgütlerde ayırımcı uygulamalar
C
Esnek çalışma biçimlerinin çalışanlar açısından yarattığı sorunlar
D
Çalışanları etkin izleme ve kontrol etme yolları
E
Kadın çalışanların çalışma koşullarının niteliği
Açıklama:
Eleştirel yaklaşımın yönetim ve organizasyon çalışmalarına katkısını özetleyebileceksiniz.
Çalışanları etkin izleme ve kontrol etme yolları
Çalışanları etkin izleme ve kontrol etme yolları
Soru 102
Örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Özgürlük
B
Özgürleşme
C
Bağımsızlık
D
Güçlendirme
E
Psikolojik Güçlendirme
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Özgürleşme
Özgürleşme
Soru 103
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel teorinin amaçları arasında yer almaktadır?
Seçenekler
A
İnsanlara gizli bir baskının varlığını fark ettirerek baskıdan kurtulmalarını sağlamak
B
İnsanlara kurumları nasıl daha etkili ve verimli bir şekilde yönetebileceklerini öğretmek
C
İnsanların var olan durumu kabullenip ona uyum sağlamalarına yardımcı olmak
D
Kurumların çevreye uyum sağlamaları konusunda insanlara yardımcı olmak
E
İnsanlara tüm genel kabul görmüş kural ve kaideleri hiçe saymalarında yol göstermek
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
İnsanlara gizli bir baskının varlığını fark ettirerek baskıdan kurtulmalarını sağlamak
İnsanlara gizli bir baskının varlığını fark ettirerek baskıdan kurtulmalarını sağlamak
Soru 104
Aşağıdakilerden hangisi Frankfurt Okulu’nun kurucularından biri arasında yer almaktadır?
Seçenekler
A
Karl Marx
B
Sigmund Freud
C
Robert Merton
D
Mark Horkheimer
E
Jürgen Habermas
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Mark Horkheimer
Mark Horkheimer
Soru 105
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel kuramcıyı tanımlamaz?
Seçenekler
A
Rahatsız edici sorular sorar.
B
Çelişkileri ortaya koyar.
C
İkiyüzlülüğü açığa çıkarır.
D
Dönüştürücü bir çaba içindedir.
E
Pozitivist yaklaşım içindedir.
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Pozitivist yaklaşım içindedir.
Pozitivist yaklaşım içindedir.
Soru 106
Eleştirel yaklaşıma göre, aşağıdakilerden hangisi geleneksel yönetim uygulamalarının yol açtığı yıkıcı sonuçlardan değildir?
Seçenekler
A
Bürokratik denetimlerin azalması
B
Ötekileştirilen örgüt üyelerinin pasif hâle getirilmesi
C
Belirsizliklerin ve çelişkilerin maskelenmesi
D
Eşitsiz gücün örgüt değerleri ve önceliklerini belirlemede tahakküm aracı hâline getirilmesi
E
Kişiler arasında eşitsizlik yaratan sosyal ilişkilerin ortaya çıkması
Açıklama:
Eleştirel yaklaşımın yönetim ve organizasyon çalışmalarına katkısını özetleyebileceksiniz.
Bürokratik denetimlerin azalması
Bürokratik denetimlerin azalması
Soru 107
Yeni Alıştırma SorusuAşağıdakilerden hangisi eleştirel kuramın farkındalık sağlamayı amaçladığı konulardan değildir?
Seçenekler
A
Sömürü
B
Baskı
C
Adaletsizlik
D
Dengesiz güç ilişkileri
E
Meşruiyet
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Meşruiyet
Meşruiyet
Soru 108
Örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İnsanileştirme
B
Demokrasi
C
Katılımcılık
D
Özgürleşme
E
Teknokrasi
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Özgürleşme
Özgürleşme
Soru 109
Aşağıdaki ifadelerden hangisi eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklamak için kullanılamaz?
Seçenekler
A
Eleştirel yönetim çalışmalarına göre, her yönetim uygulaması sorgulanabilir ve değiştirilebilir.
B
Eleştirel yaklaşım, örgütlerde belli bir kesimin çıkarlarının herkesin ortak çıkarı gibi gösterilmesine karşı çıkar.
C
Eleştirel yaklaşım, örgütlerde belli bir kesimin çıkarlarının herkesin ortak çıkarı gibi gösterilmesine karşı çıkar.
D
Eleştirel yaklaşımın yöneticilere karşı tutumu düşmanlık derecesindedir.
E
Eleştirel yaklaşım, bilginin örgütlerdeki dengesiz güç ilişkilerini derinleştirdiği alanları açığa çıkarmaya ve sorgulamaya çalışır
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Eleştirel yaklaşımın yöneticilere karşı tutumu düşmanlık derecesindedir.
Eleştirel yaklaşımın yöneticilere karşı tutumu düşmanlık derecesindedir.
Soru 110
Eleştirel kuramın ortaya çıkışı ve gelişimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?
Seçenekler
A
Eleştirel Yönetim Çalışmaları (EYÇ), 1980’lerden itibaren sosyal bilimlerde yerini almaya başlamıştır.
B
EYÇ, modernist çerçeve içinde kalmaya özen göstermiştir.
C
Eleştirel kuramın yönetim alanına uygulanması “aşırı örgütlenme ve bürokratikleşmenin örgütsel ve toplumsal hayat üzerindeki olumsuz etkilerinin” merak edilmesiyle başlamıştır.
D
EYÇ, örgütlerle ilgili mevcut ve yaygın düşünme biçimlerinin ve uygulamalarının doğruluğunu ve otoritesini sorgulayan bir hareket olarak doğmuştur.
E
İngiltere’de 1980’lerde kendini gösteren sendikalaşma karşıtlığı sonucu yönetici kesimin güç kazanması, eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkışını hızlandırmıştır.
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
EYÇ, modernist çerçeve içinde kalmaya özen göstermiştir.
EYÇ, modernist çerçeve içinde kalmaya özen göstermiştir.
Soru 111
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yaklaşımın örgütlerde eleştirdiği konulardan değildir?
Seçenekler
A
Vekâlet maliyetleri
B
Hiyerarşi
C
Aşırı iş yükü
D
Yoğun bireylerarası rekabet
E
Belirli kesimlerim çıkarlarının sürekli korunması
Açıklama:
Eleştirel yaklaşımın yönetim ve organizasyon çalışmalarına katkısını özetleyebileceksiniz.
Vekâlet maliyetleri
Vekâlet maliyetleri
Soru 112
Eleştirel kuram bağlamında Frankfurt Okulu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?
Seçenekler
A
Teorisyenlerin ekonomiden sanata, felsefeden sosyolojiye, siyaset biliminden psikanalize uzanan geniş bir yelpazeye yayılması, eleştirel kuramın disiplinlerarası bir sosyal teori olarak gelişmesini sağlamıştır.
B
İlk dönemlerinde kuramcılar daha çok kapitalist ve sosyalist ekonomiler ve işçi hareketlerine odaklanmıştır.
C
Gelişen dönemlerinde kuramcılar kuram ve uygulama (pratik) arasındaki bağlantı sorununu ortadan kaldırmaya yönelmiştir.
D
Frankfurt Okulu’nun eleştirel teorisi, sömürü, baskı ve adaletsizlik konularıyla ilgilenirken, ideolojik yanılsamaları görmezlikten gelir.
E
Frankfurt Okulu’nun eleştirel teorisi, toplumda mevcut iş bölümü sistemini ele alır ve bu sistemin gizlediği ya da maskelediği meseleleri sorgular
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Frankfurt Okulu’nun eleştirel teorisi, sömürü, baskı ve adaletsizlik konularıyla ilgilenirken, ideolojik yanılsamaları görmezlikten gelir.
Frankfurt Okulu’nun eleştirel teorisi, sömürü, baskı ve adaletsizlik konularıyla ilgilenirken, ideolojik yanılsamaları görmezlikten gelir.
Soru 113
Aşağıdaki kavramlardan hangisi eleştirel yönetim çalışmalarını benimseyen örgütleri tanımlamaz?
Seçenekler
A
Feminist
B
Kâr odaklı
C
Irkçılık karşıtı
D
Ekoloji dostu
E
Emek dostu
Açıklama:
Eleştirel yaklaşımın yönetim ve organizasyon çalışmalarına katkısını özetleyebileceksiniz.
Kâr odaklı
Kâr odaklı
Soru 114
Doğruluğu sınanmadan kabul edilmiş, doğruluğundan asla kuşku duyulmayan görüş ya da öğretiye ne denir?
Seçenekler
A
Eleştiri
B
Mutlaklık
C
Dogma
D
Özgürleşme
E
Feminizm
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Eleştirel Kuram
Eleştirel Kuram
Soru 115
Örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarınıanlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sosyal
B
Özgürleşme
C
Güç
D
Psikoloji
E
Bilgi
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramı özgürleşmedir.
Örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramı özgürleşmedir.
Soru 116
Aşağıdakilerden hangisi Eleştirel yönetim çalışmalarının yönetim uygulamalarında olumsuz olarak bakışını sunar?
Seçenekler
A
Güç
B
Bilgi
C
Dil
D
Takım çalışmaları
E
Özgürleşme
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Takım çalışmalarının yürütüldüğü örgütlerde elde edilen olumlu sonuçlara ilişkin eleştirel bakış açısı yaygın kanının aksini ortaya koyar
Takım çalışmalarının yürütüldüğü örgütlerde elde edilen olumlu sonuçlara ilişkin eleştirel bakış açısı yaygın kanının aksini ortaya koyar
Soru 117
Örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımına ne ad verilir?
Seçenekler
A
Tektipleşme
B
Özgürleşme
C
Pozitivizm
D
Dogma
E
Eleştiri
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Özgürleşme kavramının tanımı verilmiştir.
Özgürleşme kavramının tanımı verilmiştir.
Soru 118
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini anlatması bakımından yanlıştır?
Seçenekler
A
Toplumsal olguları açıklamakla yetinmez, aynı zamanda eleştirir
B
Sorgulayıcı bir analiz yöntemini benimser
C
Sosyal bilim alanlarının hemen tamamını etkilemiş kapsayıcı bir çatı kuramdır
D
Mevcut kabul görmüş sosyal bilim kuramlarıyla aynı bakış açısını temsil eder
E
20.yy’ın başından son çeyreğine kadar, geniş bir teorisyen grubunun düşüncelerinden etkilenmiştir
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Eleştirel kuramın yaklaşımındaki farklılığın ortaya koyulması istenmiştir.
Eleştirel kuramın yaklaşımındaki farklılığın ortaya koyulması istenmiştir.
Soru 119
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yaklaşımın, örgütsel yapıları ve yönetim uygulamalarını sorgulamamıza neden olan olaylardan değildir?
Seçenekler
A
Yaratıcılık ve gelişme niteliklerinden yoksun, kısıtlanmış bir çalışma ortamının doğması
B
Kişiler arasında tamamen eşit olan sosyal ilişkilerin ortaya çıkması
C
İlişkilerde öncelikler belirlenirken herhangi bir ayrımcılık yapılması
D
Çalışanların sosyal gerçeklikleri yok sayılarak düşünce yapılarının denetlenmesi ve tektipleştirilmesi
E
Ekolojik yapının önemli düzeyde zarar görmesi
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Örgütlerde eşit sosyal ilişkiler ortaya çıkmamıştır.
Örgütlerde eşit sosyal ilişkiler ortaya çıkmamıştır.
Soru 120
Eleştirel teori gelişimini ve gerçek kimliğine kavuşmasını hangi düşünüre borçludur?
Seçenekler
A
Sigmund Freud
B
Theodor Adorno
C
Erich Fromm
D
Max Horkheimer
E
Herbert Marcuse
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Teoriyi geliştiren düşünürün adı sorulmuştur.
Teoriyi geliştiren düşünürün adı sorulmuştur.
Soru 121
Hangisi Franfurt okulunun kurucularındandır?
Seçenekler
A
Theodor Adorno
B
Sigmund Freud
C
Karl Marx
D
Eric Fromm
E
Karl Popper
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Frankfurt okulunun önemli kurucularından birinin hatırlanması istenmiştir.
Frankfurt okulunun önemli kurucularından birinin hatırlanması istenmiştir.
Soru 122
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel teorinin, pozitivist sosyal bilime olan itirazlarından biridir?
Seçenekler
A
Temelde mevcut düzeni sürdürmek çabasındadır
B
Demokratiktir
C
Statükoyu reddeder
D
İnsancıldır
E
Toplumsal bağlamı ve tarihsel süreci dikkate alır
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Pozitivist sosyal bilimin çalışmaları sonuç olarak toplumsal düzenin sürmesine neden olur
Pozitivist sosyal bilimin çalışmaları sonuç olarak toplumsal düzenin sürmesine neden olur
Soru 123
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yönetim çalışmalarının ilkelerinden biridir?
Seçenekler
A
Hiyerarşi, aşırı iş yükü ve yoğun bireylerarası rekabet örgütler için doğal ve kaçınılmaz değildir
B
Performans sürekli olarak artırılmalıdır
C
Uygulamalar sorgulanmamalı ve değiştirilmemelidir
D
Yönetilen kesimin yararına olan bir yönetim biçimi yoktur
E
Herkesin ortak çıkarına uygun yönetim hayalidir
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının genel çerçevesini açıklayabileceksiniz.
Eleştirel yönetim çalışmaları daha insancıl bir çalışma ortamı yaratmayı amaçladığından hiyerarşi, iş yükü ve rekabet kavramlarını sorgulamaktadır.
Eleştirel yönetim çalışmaları daha insancıl bir çalışma ortamı yaratmayı amaçladığından hiyerarşi, iş yükü ve rekabet kavramlarını sorgulamaktadır.
Soru 124
Frankfurt Okulu kaç yılında kurulmuştur?
Seçenekler
A
1895
B
1912
C
1923
D
1945
E
1956
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Teorinin temeli olan Frankfurt okulunun başlangıcı vurgulanmıştır.
Teorinin temeli olan Frankfurt okulunun başlangıcı vurgulanmıştır.
Soru 125
Felsefi olarak bilginin temellerini ve doğruluk durumunu inceleyen, genel anlamıyla da bir insanı, bir eseri, bir konuyu, doğru ve yanlış yanlarını bulup göstermek amacıyla inceleme işi olarak tanımlanan eylemden hareket etmektedir. Toplumsal olguları betimleyip açıklamakla yetinmeyen, muhalif ve sorgulayıcı analiz yöntemine dayanan kuramsal yaklaşımdır. Yukarıda açıklanan kuramsal yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Pozitivist kuram
B
Eleştirel kuram
C
Ana akım kuram
D
Feminist kuram
E
Örgüt kuramı
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Eleştirel kuram, “toplumsal olguları betimleyip açıklamakla yetinmeyen aynı zamanda eleştiren bir bilimsel teori mümkün müdür?" sorusundan doğmaktadır. Bu kuramın eleştirel olması, onun muhalif ve sorgulayıcı bir analiz yöntemine dayandığı anlamına gelmektedir. Doğru cevap B seçeneğidir.
Eleştirel kuram, “toplumsal olguları betimleyip açıklamakla yetinmeyen aynı zamanda eleştiren bir bilimsel teori mümkün müdür?" sorusundan doğmaktadır. Bu kuramın eleştirel olması, onun muhalif ve sorgulayıcı bir analiz yöntemine dayandığı anlamına gelmektedir. Doğru cevap B seçeneğidir.
Soru 126
Bilginin gözlem ve deney yoluyla elde edildiğini kabul eden yaklaşıma göre, doğa bilimlerinde olduğu gibi sosyal bilimlerde de sadece gözlem ve deney yoluyla sınanabilen bilgi bilimseldir. Buna göre, sonuçların tekrar ettiği ve düzenlilik gösterdiği bilimsel araştırmaların bulguları evrensel yasalar hâlinde düzenlenebilmektedir. Bu yasalar zamana ya da mekâna bağlı değildir; evrensel olarak bütün zaman ve mekânlarda geçerlidirler ve uygulanabilirler. Yukarıda bahsedilen yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Eleştirel yaklaşım
B
Pozitivist yaklaşım
C
Feminist yaklaşım
D
Nitel yaklaşım
E
Marksist yaklaşım
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Pozitivizmde bilgi, gözlem ve deney yoluyla elde edilir; doğa bilimlerinde olduğu gibi sosyal bilimlerde de sadece gözlem ve deney yoluyla sınanabilen bilgi bilimseldir. Doğru cevap B seçeneğidir.
Pozitivizmde bilgi, gözlem ve deney yoluyla elde edilir; doğa bilimlerinde olduğu gibi sosyal bilimlerde de sadece gözlem ve deney yoluyla sınanabilen bilgi bilimseldir. Doğru cevap B seçeneğidir.
Soru 127
Bilimsel araştırma yürütmenin amacını sadece toplumsal dünyayı incelemek değil aynı zamanda onu değiştirmek olarak gören yaklaşıma sahip kuramcılar, rahatsız edici sorular sorarak ve çelişkileri ortaya koyarak sıradan insanların, dogmaların hâkimiyetinden kurtulmalarına yardımcı olmaktadırlar. Bu yaklaşıma sahip bir teori ve bilimsel araştırma, politik etiketinden korkmadan insanlar için özgürleştirici ve dönüştürücü bir çaba hâline gelmeyi amaçlamaktadır. Yukarıda sözü edilen kuramsal yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Eleştirel yaklaşım
B
Pozitivist yaklaşım
C
Feminist yaklaşım
D
Liberal yaklaşım
E
Kapitalist yaklaşım
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Eleştirel kuramcı için bilimsel araştırma yürütmenin amacı, sadece toplumsal dünyayı incelemek değil aynı zamanda onu değiştirmektir. Eleştirel kuramcı rahatsız edici sorular sorar; çelişkileri ortaya koyar; ikiyüzlülüğü açığa çıkarır; sıradan insanların, dogmaların hâkimiyetinden kurtulmalarına yardımcı olur. Doğru cevap A seçeneğidir.
Eleştirel kuramcı için bilimsel araştırma yürütmenin amacı, sadece toplumsal dünyayı incelemek değil aynı zamanda onu değiştirmektir. Eleştirel kuramcı rahatsız edici sorular sorar; çelişkileri ortaya koyar; ikiyüzlülüğü açığa çıkarır; sıradan insanların, dogmaların hâkimiyetinden kurtulmalarına yardımcı olur. Doğru cevap A seçeneğidir.
Soru 128
Gerçekliğin birçok düzeyi olduğunu ve yüzeyde gözlemlenenlerin, kolaylıkla daha derin düzeylerdeki önemli yapıları veya nedensel mekanizmaları gizleyebildiğini iddia eden teoriye göre değişim ve çatışma her zaman görünür olmayabilir ve kolaylıkla gözlemlenemeyebilir. Söz konusu yaklaşımın temel görevi, bu tür çelişkili süreçleri keşfetmek ve anlamaktır. Yukarıda açıklanan teori aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Pozitivist teori
B
Feminist teori
C
Liberal teori
D
Ekonomi politik teori
E
Eleştirel teori
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Eleştirel teoriye göre gerçekliğin birçok düzeyi vardır ve yüzeyde gözlemlenenler, kolaylıkla daha derin düzeylerdeki önemli yapıları veya nedensel mekanizmaları gizleyebilir. Bu tür çelişkili süreçleri keşfetmek ve anlamak eleştirel yaklaşımın temel görevidir. Çünkü değişim ve çatışma her zaman görünür olmayabilir ve kolaylıkla gözlemlenemeyebilir. Doğru cevap E seçeneğidir.
Eleştirel teoriye göre gerçekliğin birçok düzeyi vardır ve yüzeyde gözlemlenenler, kolaylıkla daha derin düzeylerdeki önemli yapıları veya nedensel mekanizmaları gizleyebilir. Bu tür çelişkili süreçleri keşfetmek ve anlamak eleştirel yaklaşımın temel görevidir. Çünkü değişim ve çatışma her zaman görünür olmayabilir ve kolaylıkla gözlemlenemeyebilir. Doğru cevap E seçeneğidir.
Soru 129
Eleştirel teorinin gelişiminde önemli bir yer olan kurum, sosyal araştırmalar yapmak amacıyla 1923 yılında Almanya’da kurulmuş bir araştırma okuludur. Bu okul döneminde eleştirel kuramcılar daha çok kapitalist ve sosyalist ekonomiler ve işçi hareketinin tarihi üzerine odaklanmışlar ve Marksizm'in felsefi temelleri, ekonomi politik, planlı ekonominin sorunları, işçi sınıfının durumu gibi konuları tartışmışlardır. Bu okuldaki teorisyenler iktisat, felsefe, sosyoloji, siyaset bilimi ve psikanaliz gibi çok farklı sosyal bilim alanlarından gelmişlerdir. Çok disiplinli olma özelliği, okulda yapılan araştırmalardaki felsefe ile sosyal teori arasındaki sınırların kaldırılması çabasını da desteklemiştir. Yukarıda açıklanan düşünce okulu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Frankfurt okulu
B
Bauhaus okulu
C
Eleştiri okulu
D
Pozitivist okul
E
Ekonomi okulu
Açıklama:
Eleştirel kuramın, sosyal bilim kuramları içindeki yerini ayırt edebileceksiniz.
Eleştirel teorinin gelişiminde bir kilometre taşı olan Frankfurt Okulu, Sosyal Araştırmalar Enstitüsü adı altında 1923 yılında Frankfurt Üniversitesi bünyesinde kurulmuş bir araştırma okuludur. Bu dönemde eleştirel kuramcılar kapitalist ve sosyalist ekonomiler, işçi hareketinin tarihi gibi konular üzerine odaklanmışlar ve ekonomi politik, planlı ekonominin sorunları, işçi sınıfının durumu gibi konuları tartışmışlardır. Doğru cevap A seçeneğidir.
Eleştirel teorinin gelişiminde bir kilometre taşı olan Frankfurt Okulu, Sosyal Araştırmalar Enstitüsü adı altında 1923 yılında Frankfurt Üniversitesi bünyesinde kurulmuş bir araştırma okuludur. Bu dönemde eleştirel kuramcılar kapitalist ve sosyalist ekonomiler, işçi hareketinin tarihi gibi konular üzerine odaklanmışlar ve ekonomi politik, planlı ekonominin sorunları, işçi sınıfının durumu gibi konuları tartışmışlardır. Doğru cevap A seçeneğidir.
Soru 130
Felsefe ve sosyolojideki çalışmalarıyla eleştirel teoriye çok önemli katkılar sağlayan kuramcı, özellikle kuram ve uygulama (pratik) arasındaki bağlantı sorununu ortadan kaldırmaya yönelmiştir. Adorno, Horkheimer ve Marcuse’un ölümleriyle Frankfurt Okulu ve eleştirel teorinin tarihinde yeni bir dönem açılmıştır ve kuramcı, ikinci kuşak teorisyenlerin arasında etkili olarak eleştirel yaklaşıma katkı sağlamıştır. Yukarıda sözü edilen kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Erich Fromm
B
Jean Baudrillard
C
Jürgen Habermas
D
Michel Foucault
E
Noam Chomsky
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Adorno, Horkheimer ve Marcuse’un ölümleriyle Frankfurt Okulu ve dolayısıyla eleştirel teorinin tarihinde yeni bir dönem açılmıştır. Bu, ikinci kuşak teorisyenlerin, özellikle de Jürgen Habermas'ın etkin olduğu dönemdir. Felsefe ve sosyolojideki çalışmalarıyla eleştirel teoriye çok önemli katkılar sağlayan Habermas, özellikle kuram ve uygulama (pratik) arasındaki bağlantı sorununu ortadan kaldırmaya yönelmiştir. Doğru cevap C seçeneğidir.
Adorno, Horkheimer ve Marcuse’un ölümleriyle Frankfurt Okulu ve dolayısıyla eleştirel teorinin tarihinde yeni bir dönem açılmıştır. Bu, ikinci kuşak teorisyenlerin, özellikle de Jürgen Habermas'ın etkin olduğu dönemdir. Felsefe ve sosyolojideki çalışmalarıyla eleştirel teoriye çok önemli katkılar sağlayan Habermas, özellikle kuram ve uygulama (pratik) arasındaki bağlantı sorununu ortadan kaldırmaya yönelmiştir. Doğru cevap C seçeneğidir.
Soru 131
İnsanlara gizli bir baskının varlığını fark ettirerek, onların bu baskıdan kurtulmalarını sağlayacak özgürleştirici bir bilgi oluşturmayı amaçlayan teoriye göre sosyal bilim, insanların koşulları değiştirmesine ve kendileri için daha yeni bir dünya kurmasına yardımcı olmak üzere maddi dünyanın gerçek yapılarını açığa çıkarmayı amaçlamalıdır. Buna göre bu yaklaşım yüzeydeki yanılsamaların ötesine bakabilmeyi sağlayan bir sorgulamaya girişmektedir. Yukarıda açıklanan teori aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Feminist teori
B
Pozitivist teori
C
Liberal teori
D
Kapitalist teori
E
Eleştirel teori
Açıklama:
Eleştirel kuramın temel tezlerini açıklayabileceksiniz.
Eleştirel teoriye göre sosyal bilim, insanların koşulları değiştirmesine ve kendileri için daha yeni bir dünya kurmasına yardımcı olmak üzere maddi dünyanın gerçek yapılarını açığa çıkarmayı amaçlamalıdır. Doğru cevap E seçeneğidir.
Eleştirel teoriye göre sosyal bilim, insanların koşulları değiştirmesine ve kendileri için daha yeni bir dünya kurmasına yardımcı olmak üzere maddi dünyanın gerçek yapılarını açığa çıkarmayı amaçlamalıdır. Doğru cevap E seçeneğidir.
Soru 132
Yönetimin işlevini üretim faktörlerini organize etmek olarak tanımlayan yönetim uygulamasına göre insan gücü de bir üretim faktörüdür ve etkin ve kârlı şekilde çalıştırılması gerekmektedir. Bu nedenle insan kaynakları ve örgütsel düzenlemeler, çıktıları en yüksek düzeyine ulaştıracak kadar etkin olup olmadıkları kriteri ile değerlendirilmektedir. Çalışma koşullarının iyileştirilmesi veya çalışanların kendilerini geliştirmeleri için gerekli düzenlemelerin yapılması öncelikli değildir. Bunlar, ancak işletme performansına katkı yapabileceklerse ya da işletmenin ağır ve bunaltıcı beklentilerini biraz olsun makul gösterebileceklerse kabul edilmektedir. Yukarıda açıklanan yönetim uygulaması yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Geleneksel yönetim uygulaması
B
Ekonomik yönetim uygulaması
C
Eleştirel yönetim uygulaması
D
Politik yönetim uygulaması
E
Genel yönetim uygulaması
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkış koşullarını tanımlayabileceksiniz.
Geleneksel yönetim uygulamalarında yönetimin işlevi üretim faktörlerini organize etmektir. İnsan gücü de bir üretim faktörüdür ve etkin ve kârlı şekilde çalıştırılmalıdır. Dolayısıyla insan kaynakları ve örgütsel düzenlemeler çıktıları en yüksek düzeyine ulaştıracak kadar etkin olup olmadıkları kriteri ile değerlendirilir. Çalışma koşullarının iyileştirilmesi veya çalışanların kendilerini geliştirmeleri için gerekli düzenlemelerin yapılması öncelikli değildir. Doğru cevap A seçeneğidir.
Geleneksel yönetim uygulamalarında yönetimin işlevi üretim faktörlerini organize etmektir. İnsan gücü de bir üretim faktörüdür ve etkin ve kârlı şekilde çalıştırılmalıdır. Dolayısıyla insan kaynakları ve örgütsel düzenlemeler çıktıları en yüksek düzeyine ulaştıracak kadar etkin olup olmadıkları kriteri ile değerlendirilir. Çalışma koşullarının iyileştirilmesi veya çalışanların kendilerini geliştirmeleri için gerekli düzenlemelerin yapılması öncelikli değildir. Doğru cevap A seçeneğidir.
Soru 133
Bir insanı, bir eseri, bir konuyu, doğru ve yanlış yanlarını bulup göstermek amacıyla inceleme işine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Eleştiri
B
Felsefe
C
Psikoloji
D
Kuram
E
Varsayımcılık
Açıklama:
Eleştiri: Bir insanı, bir eseri, bir konuyu, doğru ve yanlış yanlarını bulup göstermek amacıyla inceleme işi, tenkit.
Soru 134
Doğruluğu sınanmadan kabul edilmiş, doğruluğundan asla kuşku duyulmayan görüş ya da öğretiye ne ad verilir?
Seçenekler
A
Eleştiri
B
Kuram
C
Dogma
D
Yaklaşım
E
Düşünce
Açıklama:
Dogma: Doğruluğu sınanmadan kabul edilmiş, doğruluğundan asla kuşku duyulmayan görüş ya da öğreti.
Soru 135
Doğruluğu ve geçerliği evrensel olarak gerçek ve değişmez olan kavram hangisidir?
Seçenekler
A
Eleştiri
B
Dogma
C
Kuram
D
Kanıt
E
Mutlak
Açıklama:
Mutlak: Doğruluğu ve geçerliği evrensel olarak gerçek ve değişmez olan.
Soru 136
Aşırı örgütlenme ve bürokratikleşmenin örgütsel ve toplumsal hayat üzerindeki olumsuz etkilerinin merak edilmesiyle eleştirel kuramın yönetim alanına uygulanmasıyla ne ortaya çıkmıştır?
Seçenekler
A
Modernizm
B
Positivizm
C
Eleştiriel Düşünme
D
Eleştirel Yönetim Çalışmaları
E
Eleştirel Siyaset
Açıklama:
Aşırı örgütlenme ve bürokratikleşmenin örgütsel ve toplumsal hayat üzerindeki
olumsuz etkilerinin merak edilmesiyle eleştirel kuram yönetim alanına uygulanmış
ve 1990’lı yılların ilk yarısında Eleştirel Yönetim Çalışmaları alanı ortaya çıkmıştır.
olumsuz etkilerinin merak edilmesiyle eleştirel kuram yönetim alanına uygulanmış
ve 1990’lı yılların ilk yarısında Eleştirel Yönetim Çalışmaları alanı ortaya çıkmıştır.
Soru 137
Eleştirel yöntem çalışmalarına ilişkin hangisi doğru değildir?
Seçenekler
A
Eleştirel yönetim çalışmalarının temel amaçlarından biri, geleneksel ve yaygın kabul görmüş yönetim düşüncesini eleştirerek, örgütsel hayatta kullanılan kavramların arka planını teşhir etmektir.
B
Mevcut yönetim uygulamalarının önemli oranda değiştirilmemesine çalışır
C
Eleştirel yönetim çalışmalarına göre yönetim, siyasi, kültürel ve ideolojik bir olgudur
D
Hiçbir baskının olmadığı ve herkesin eşit fırsatlara sahip olduğu toplumlar ve örgütler yaratmak için bilgi üretir.
E
Yaygın yönetim ve örgütlenme biçimlerinin sosyal ve ekolojik yaşama zarar vermeksizin yürütülemeyeceğini düşünür
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarının temel amaçlarından biri, geleneksel ve yaygın kabul görmüş yönetim düşüncesini eleştirerek, örgütsel hayatta kullanılan kavramların arka planını teşhir etmektir. Bu şekilde, mevcut yönetim uygulamalarının önemli oranda değiştirilmesine çalışır
Soru 138
Örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramına ne ad verilir?
Seçenekler
A
Yaklaşım
B
Eleştirel yaklaşım
C
Dogma
D
Mutlak
E
Özgürleşme
Açıklama:
Özgürleşme: Örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramı.
Soru 139
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yönetim çalışmaları için doğrudur?
Seçenekler
A
İktidar ve baskı mekanizmalarının örgütlerdeki kullanım biçimlerini inceler.
B
Örgütlerin herkes için doğal bir eşitlik durumu yarattığına inanır.
C
Feminist ve çevreci görüşlerden uzak durur.
D
İşletmeler için verimlilik ve performansın nasıl artırılabileceğine odaklanır.
E
İnsan unsurunu yanlızca iş süreçlerinin iyileştirilmesinin bir aracı olarak ele alır.
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmaları İktidar ve baskı mekanizmalarının örgütlerdeki
kullanım biçimlerini inceler.
kullanım biçimlerini inceler.
Soru 140
Bir ülkede teknik uzmanların yönetimde egemen olması ve yönetici kadroların siyasetçilerden daha çok, bu tür uzmanlardan oluşması anlamına gelen kavram hangisidir?
Seçenekler
A
Demokrasi
B
Teokrasi
C
Krallık
D
Başkanlık
E
Teknokrasi
Açıklama:
Bir ülkede teknik uzmanların yönetimde egemen olması ve yönetici kadroların siyasetçilerden daha çok, bu tür uzmanlardan oluşması anlamına gelen teknokrasi, yanılsama, dengesiz güç ilişkileri ve özgürleşme bunlardan bazılarıdır.
Soru 141
Eleştirel yönetim çalışmalarının çıkış koşullarını aşağıdakilerden hangisi anlatır?
Seçenekler
A
1980’lerde İngiltere’de sendikal yapının güç kazanmas
B
Pozitivizm eleştirilerinin yoğunlaşması
C
Mevcut bilim yöntemlerinin güçlü olması ve etkin sonuçlar vermesi
D
Yöneticilerin gözden düşmesi ve çalışanların ihtiyaçlarının ön plana çıkması
E
Esnek ve rekabet gücü yüksek örgütlerin varlığı
Açıklama:
Positivizm eleştirilerinin yoğunlaşmasıyla ortaya çıkmıştır
Soru 142
Özellikle kuram ve uygulama (pratik) arasındaki bağlantı sorununu ortadan kaldırmaya
yönelen kişi kimdir?
yönelen kişi kimdir?
Seçenekler
A
Frankfurt
B
Habermas
C
Marx
D
Freud
E
Aristo
Açıklama:
Felsefe ve sosyolojideki çalışmalarıyla eleştirel teoriye çok önemli katkılar sağlayan Habermas, özellikle
kuram ve uygulama (pratik) arasındaki bağlantı sorununu ortadan kaldırmaya
yönelmiştir
kuram ve uygulama (pratik) arasındaki bağlantı sorununu ortadan kaldırmaya
yönelmiştir
Soru 143
Eleştirel kuram, “toplumsal olguları betimleyip açıklamakla yetinmeyen aynı zamanda ............ bir bilimsel teori mümkün müdür?” sorusundan doğar.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
Seçenekler
A
Kişileştiren
B
Eleştiren
C
Düşündüren
D
Tanımlayan
E
Doğrulayan
Açıklama:
Eleştirel kuram, “toplumsal olguları betimleyip açıklamakla yetinmeyen aynı zamanda eleştiren bir bilimsel teori mümkün müdür?” sorusundan doğar.
Soru 144
Bir insanı, bir eseri, bir konuyu, doğru ve yanlış yanlarını bulup göstermek amacıyla inceleme işi, tenkit aşağıdaki kavramlardan hangisini tanımlar?
Seçenekler
A
Eleştiri
B
Yorum
C
Doğrulama
D
Betimleme
E
Anlamlandırma
Açıklama:
Eleştiri: Bir insanı, bir eseri, bir konuyu, doğru ve yanlış yanlarını bulup göstermek amacıyla inceleme işi, tenkit. Felsefedeki anlamıyla, özellikle bilginin temellerini ve doğruluk durumunu inceleme, sınama, yargılama.
Soru 145
Eleştirel yaklaşıma göre ............, insan özgürleşmesinin ana araçları olan eleştirel teorilere karşı en ciddi tehdittir.
Yukarıda cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
Yukarıda cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
Seçenekler
A
Pragmatizm
B
Hümanizm
C
Yapısalcılık
D
Pozitivizm
E
Modernizm
Açıklama:
Eleştirel yaklaşıma göre pozitivizm, insan özgürleşmesinin ana araçları olan eleştirel teorilere karşı en ciddi tehdittir.
Soru 146
Sosyal Araştırmalar Enstitüsü adı altında 1923 yılında kurulan ve eleştirel teorinin ilk adımlarının atılmasında öncü olan araştırma kurumu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Frankfurt Okulu
B
Londra Okulu
C
Paris Okulu
D
Almanya Okulu
E
Eleştirel Düşünce Okulu
Açıklama:
Eleştirel teorinin gelişiminde bir kilometre taşı olan Frankfurt Okulu, Sosyal Araştırmalar Enstitüsü adı altında 1923 yılında Frankfurt Üniversitesi bünyesinde kurulmuş bir araştırma okuludur.
Soru 147
Doğruluğu sınanmadan kabul edilmiş, doğruluğundan asla kuşku duyulmayan görüş ya da öğreti aşağıdaki kavramlardan hangisi ile tanımlanır?
Seçenekler
A
Doğru
B
Eleştiri
C
Kültür
D
Ahlak
E
Dogma
Açıklama:
Dogma: Doğruluğu sınanmadan kabul edilmiş, doğruluğundan asla kuşku duyulmayan görüş ya da öğretidir.
Soru 148
I. Sıradan insanların, dogmaların hâkimiyetinden kurtulmalarına yardımcı olur.
II. Gerçekliğin tek bir düzeyi vardır.
III. Bilgiyi kullanmaya dönük olarak dönüştürücü bir bakış açısını benimser.
IV. İnsanların açığa çıkmamış bir potansiyelleri vardır.
Yukarıdakilerden hangileri eleştirel sosyal bilimin benimsediği yaklaşımın özellikleri arasında yer alır?
II. Gerçekliğin tek bir düzeyi vardır.
III. Bilgiyi kullanmaya dönük olarak dönüştürücü bir bakış açısını benimser.
IV. İnsanların açığa çıkmamış bir potansiyelleri vardır.
Yukarıdakilerden hangileri eleştirel sosyal bilimin benimsediği yaklaşımın özellikleri arasında yer alır?
Seçenekler
A
I-II-III
B
III-IV
C
I-III-IV
D
II-III-IV
E
II-IV
Açıklama:
Eleştirel teoriye göre gerçekliğin birçok düzeyi vardır ve yüzeyde gözlemlenenler, kolaylıkla daha derin düzeylerdeki önemli yapıları veya nedensel mekanizmaları gizleyebilir.
Soru 149
Eleştirel teorisyenler pozitivizmin mutlak ...... ve mutlak ........ kavramlarına itiraz ederler.
Yukarıdaki cümlede boşluk bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
Yukarıdaki cümlede boşluk bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
Seçenekler
A
Güç - Gerçek
B
Güç - Akıl
C
Akıl - Gerçek
D
Akıl - Doğru
E
Gerçek - Doğru
Açıklama:
Eleştirel teorisyenler pozitivizmin mutlak akıl ve mutlak doğru kavramlarına da itiraz ederler.
Soru 150
Bir ülkede teknik uzmanların yönetimde egemen olması ve yönetici kadroların siyasetçilerden daha çok, bu tür uzmanlardan oluşması aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanır?
Seçenekler
A
Teknokrasi
B
Hiyerarşi
C
Bürokrasi
D
Artokrasi
E
Aristokrasi
Açıklama:
Eleştirel teori, örgütler ve onların yönetimi ile ilgili meseleler üzerinde sorgulayarak düşünmemizi sağlayan bazı kavramlara işaret eder. Bir ülkede teknik uzmanların yönetimde egemen olması ve yönetici kadroların siyasetçilerden daha çok, bu tür uzmanlardan oluşması anlamına gelen teknokrasi, yanılsama, dengesiz güç ilişkileri ve özgürleşme bunlardan bazılarıdır.
Soru 151
Örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı
kavramı aşağıdakilerden hangisidir?
kavramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Özgürleşme
B
Teknokrasi
C
Güven
D
Bağlılık
E
Sorumluluk
Açıklama:
Özgürleşme: Örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan
eleştirel yönetim yaklaşımı kavramı.
eleştirel yönetim yaklaşımı kavramı.
Soru 152
Eleştirel yönetim çalışmalarına göre yönetim, siyasi, kültürel ve ideolojik bir olgudur. Bu nedenle yönetimin faaliyetlerinden ve ideolojisinden etkilenen ............................. söz hakkı verilmesi gerekir.
Yukarıda boş bırakıla yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
Yukarıda boş bırakıla yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
Seçenekler
A
Konusunda uzman kişilere
B
Gerçek bilgi sahibi olanlara
C
Yöneticilere
D
Sessiz çoğunluğa
E
Deneyimi fazla olanlara
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmalarına göre yönetim, siyasi, kültürel ve ideolojik bir olgudur. Bu nedenle yönetimin faaliyetlerinden ve ideolojisinden etkilenen sessiz çoğunluğa söz hakkı verilmesi gerekir.
Soru 153
"...insanların kişilikleri,inançları,tercihleri ve zevkleri kitle üretimi ve tüketiminin gerektirdiği standart insan modeline nasıl uydurulmalıdır?"
Yukarıdaki sorunun yanıtını arayan örgüt kuramı aşağıdakilerden hangisidir?
Yukarıdaki sorunun yanıtını arayan örgüt kuramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kaynak bağımlılığı kuramı
B
Koşul bağımlılık kuramı
C
Örgütsel ekoloji kuramı
D
İktisadi örgüt kuramları
E
Eleştirel yönetim çalışmaları
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmaları tamamen yönetilen insan unsuru ön plana çıkarmıştır.
Soru 154
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel sosyal bilimlerin benimsediği yaklaşımlardan değildir?
Seçenekler
A
Eleştirel kuramcı için bilimsel çalışmaların amacı sadece toplumsal dünyayı incelemek değil aynı zamanda değiştirmektir.
B
Toplumsal yaşamda değişim ve çatışma herzaman görünür olmayabilir ve gözlemlenmeyebilir.Toplumsal dünya yanılsama,mit ve çarpıtmayla doludur.
C
Toplum insanlardan önce var olur ancak onların aktif katılımıyla sürekli hale gelir.İnsanlar toplumu yaratır ve onların aktif katılımıyla sürekli hale gelir.
D
Bilgi insanları geçmiş düşünme biçimlerinin zincirlerinden kurtarabilir.Bilgi dönüştürücüdür.
E
Örgütler çevrelerindeki büyük çaplı değişimlere yapılarını değiştirerek uyum sağlarlar.
Açıklama:
Çevreye uyum sağlamak örgütsel ekoloji kuramının temel çalışma alanıdır.
Soru 155
Pozitivist sosyal bilimi anti-demokratik olmakla ve aklın kullanımında humanist olmamakla suçlayan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Örgütsel ekoloji kuramı
B
Yeni kurumsal kuramlar
C
Kaynak bağımlılığı kuramı
D
Eleştirel kuram
E
Kaynak bağımlılığı kuramı
Açıklama:
Pozitivist sosyal bilim yaklaşımı insanı rasyonel gören,duygusal boyutunu göz ardı eden bir yaklaşımdır.
Soru 156
Aşırı örgütlenme ve bürokratikleşmenin örgütsel ve toplumsal hayat üzerindeki olumsuz etkileri ;eleştirel kuramın hangi boyutunu öne çıkarır?
Seçenekler
A
Yönetim
B
Finans
C
Muhasebe
D
Halkla ilişkiler
E
Üretim
Açıklama:
Yönetim toplumsal ve örgütsel yaşamı öncelikle çalışma alanı olarak belirlemiştir.
Soru 157
Aşağıdakilerden hangisi eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkışını hızlandıran gelişmelerden değildir?
Seçenekler
A
Sendika karşıtlığının artması
B
Örgütlerin aşırı büyük ve hantal hale gelmesi
C
Yönetici kesimin aşırı güç kazanması
D
Pozitivizmin alternatif araştırma yaklaşımlarını engellemesi
E
Rekabet koşullarının sertleşmesi
Açıklama:
Rekabet gibi ekonomik nitelikli unsurlar ,eleştirel yaklaşımın ikincil önem verdiği yaklaşımlardır.
Soru 158
Yönetim kavramını "siyasi,kültürel ve ideolojik bir olgu ve bu nedenle yönetimin faaliyetlerinden ve ideolojisinden etkilenen sessiz çoğunluğa söz hakkı verilmesi gerekir" olarak niteleyen yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Koşul- bağımlılık kuramı
B
Kaynak bağımlılığı kuramı
C
Yeni kurumsal kuram
D
Eleştirel yönetim yaklaşımı
E
İktisadi örgüt kuramları
Açıklama:
Yönetimi ideolojik olarak niteleyen ve yönetilenlerin uygulamalara karşı korunması gerektiğini savunan yaklaşım , eleştirel yaklaşımdır.
Soru 159
Aşağıdakilerden hangisi Frankfurt Okulunun temsilcilerinden değildir?
Seçenekler
A
Sigmund Freud
B
Karl Marks
C
Herbert Marcuse
D
Saint Simon
E
Erich Fromm
Açıklama:
Saint Simon pozitivist sosyolojinin kurucularındandır.
Soru 160
"Özgürleşme ; çalışanlara bahşedilen bir hediye değildir.Aksine karşılaştıkları çeşitli sosyal ve psikolojk kısıtlamalara-acı verecek düzeyde- karşı koyma ve onlarla baş etme sürecidir"
Yukarıdaki betimleme hangi örgüt kuramını ifade eder?
Yukarıdaki betimleme hangi örgüt kuramını ifade eder?
Seçenekler
A
Eleştirel yönetim çalışmaları
B
İktisadi örgüt kuramları
C
Örgütsel ekolojik kuram
D
Kaynak bağımlılığı kuramı
E
Koşul bağımlılık kuramı
Açıklama:
Özgürleşme kavramı ,eleştirel yönetim çalışmalarının temel çalışma alanlarındandır.
Soru 161
"Yaratıcılık ve gelişme niteliklerinden yoksun,kısıtlanmış bir çalışma ortamının doğmasına neden olan koşulları sorgulayan örgütsel teori/yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kaynak bağımlılığı kuramı
B
Koşul bağımlılık kuramı
C
Örgütsel ekoloji kuramı
D
Eleştirel yönetim yaklaşımı
E
İktisadi örgüt kuramları
Açıklama:
Çalışanların yaratıcılık ve gelişimleri eleştirel kuramın çalışma alanıdır.
Soru 162
Çalışanların sosyal gerçeklikleri yok sayılarak düşünce yapılarının denetlenmesine ve tektipleştirilmesine neden olan örgütsel yapıları ve yönetim uygulamalarını inceleyen örgütsel yaklaşım hangisidir?
Seçenekler
A
Eleştirel yönetim çalışmaları
B
Kaynak bağımlılığı kuramı
C
Koşul bağımlılık kuramı
D
Örgütsel ekoloji kuramı
E
İktisadi örgüt kuramları
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmaları insanı her boyutuyla ele alan bir yaklaşımdır.
Soru 163
Aşağıdaki kavramlardan hangisi "doğruluğu sınanmadan kabul edilmiş, doğruluğundan asla kuşku duyulmayan görüş ya da öğreti"yi ifade eder?
Seçenekler
A
Bilgi
B
Teori
C
Dogma
D
Kanun
E
Eleştiri
Açıklama:
Öğrencilerin Dogma kavramını öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Dogma: Doğruluğu sınanmadan kabul edilmiş, doğruluğundan asla kuşku duyulmayan görüş ya da öğretidir.
Soru 164
Eleştirel teori gelişimini temelde kime borçludur?
Seçenekler
A
Karl Marx
B
Sigmund Freud
C
Herbert Marcuse
D
Erich Fromm
E
Max Horkheimer
Açıklama:
Öğrencilerin eleştirel teorinin gelişimini öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Eleştirel teori gelişimini temelde Max Horkheimer’a (1895-1973) borçludur.
Soru 165
Aşağıdaki kavramlardan hangisi "örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramı"dır?
Seçenekler
A
Özgürleşme
B
Özgüleşme
C
Özgünleşme
D
Özelleşme
E
Özerkleşme
Açıklama:
Öğrencilerin "özgürleşme" kavramını öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Özgürleşme: Örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramıdır.
Özgürleşme: Örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramıdır.
Soru 166
Aşağıdaki kavramlardan hangisi "bir ülkede teknik uzmanların yönetimde egemen olması ve yönetici kadroların siyasetçilerden daha çok, bu tür uzmanlardan oluşması"nı ifade eder?
Seçenekler
A
Meritokrasi
B
Aristokrasi
C
Demarşi
D
Teknokrasi
E
Maderşahi
Açıklama:
Öğrencilerin "teknokrasi" kavramını öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Teknokrasi: Bir ülkede teknik uzmanların yönetimde egemen olması ve yönetici kadroların siyasetçilerden daha çok, bu tür uzmanlardan oluşmasıdır.
Teknokrasi: Bir ülkede teknik uzmanların yönetimde egemen olması ve yönetici kadroların siyasetçilerden daha çok, bu tür uzmanlardan oluşmasıdır.
Soru 167
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkışını hızlandıran koşulların başında 1980’lerde İngiltere’de kendini gösteren hangi akım gelmektedir?
Seçenekler
A
Siyaset Karşıtlığı
B
Sendika Karşıtlığı
C
Devlet Karşıtlığı
D
Sosyalizm Karşıtlığı
E
Modernizm Karşıtlığı
Açıklama:
Öğrencilerin eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkışını hızlandıran koşulları öğrenmeleri amaçlanmaktadır.
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkışını hızlandıran koşulların başında 1980’lerde İngiltere’de kendini gösteren sendika karşıtlığı gelir.
Eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkışını hızlandıran koşulların başında 1980’lerde İngiltere’de kendini gösteren sendika karşıtlığı gelir.
Soru 168
1. Franfurt okulu Eleştirel kuramın gelişimine katkı sağlamış bir araştırma okulu olarak kapitalist ve sosyalist ekonomiler ile işçi hareketinin tarihi üzerinde araştırmalar yapmıştır bu araştırmalarda pek çok konu incelenmiştir aşağıdakilerden hangisi Franfurt okulunun incelediği konulardan birisi değildir?
Seçenekler
A
a) Marksizm’in felsefi temelleri
B
b) Gelişimin temellerindeki işçi sorunu
C
c) Ekonomi, politik, planlı ekonominin sorunları
D
d) İşçi sınıfının durumu
E
e) İşçi hareketinin tarihi
Açıklama:
ELEŞTİREL KURAM
Eleştirel teorinin gelişiminde
bir kilometre taşı olan Frankfurt Okulu, Sosyal Araştırmalar Enstitüsü adı
altında 1923 yılında Frankfurt Üniversitesi bünyesinde kurulmuş bir araştırma
okuludur. Bu dönemde eleştirel kuramcılar daha çok kapitalist ve sosyalist ekonomiler
ve işçi hareketinin tarihi üzerine odaklanmışlar ve Marksizm’in felsefi
temelleri, ekonomi politik, planlı ekonominin sorunları, işçi sınıfının durumu vb.
konuları tartışmışlardır. Bu ilk döneminde eleştirel teori henüz gerçek kimliğini
bulmamıştır.
Eleştirel teorinin gelişiminde
bir kilometre taşı olan Frankfurt Okulu, Sosyal Araştırmalar Enstitüsü adı
altında 1923 yılında Frankfurt Üniversitesi bünyesinde kurulmuş bir araştırma
okuludur. Bu dönemde eleştirel kuramcılar daha çok kapitalist ve sosyalist ekonomiler
ve işçi hareketinin tarihi üzerine odaklanmışlar ve Marksizm’in felsefi
temelleri, ekonomi politik, planlı ekonominin sorunları, işçi sınıfının durumu vb.
konuları tartışmışlardır. Bu ilk döneminde eleştirel teori henüz gerçek kimliğini
bulmamıştır.
Soru 169
2. İktisatçı ve siyaset bilimcilerin ağırlıkta olduğu teorisyenlerle Eleştirel kuram disiplinler arası bir sosyal kuram haline getirmiştir onun bu çok disiplinli olma özelliği felsefe ile sosyal teori arasındaki sınırların ortadan kalkılmasıyla sonuçlanmıştır böylece Eleştirel kuram uygulama ile pratik arasındaki bağlantı sorunlarını çözmüştür Habermas’ın etkin olduğu bu yeni dönemde Eleştirel kuram hangi konuyu ele almıştır?
Seçenekler
A
a) Kolektif iş bölümü ile insan yapısının karşılaştırılmasını
B
b) Eleştirel kurama önemli katkılar sağlayan araştırmaları
C
c) Sosyal ilişkilere sinmiş olan ideolojik yanılsamaları
D
d) Özellikle kuram ile uygulama arasındaki farkın ne olduğunun bilinmesini
E
e) Felsefenin siyasi boyutu ile iktisadın eleştiri ile olan ilişkisinin belirlenmesini
Açıklama:
ELEŞTİREL KURAM
Yaklaşımın gerçek kimliğine kavuştuğu dönem 1930 ile 1933 yılları
arasıdır. Eleştirel teori gelişimini temelde Max Horkheimer’a (1895-1973) borçludur.
Çünkü Horkheimer ile birlikte Sosyal Araştırmalar Enstitüsü’nde eleştirel
teoriyi geliştirecek, adları Frankfurt Okulu ile anılacak yeni bir kadro (Theodor
Adorno ve Herbert Marcuse gibi) oluşmuştur. Bu teorisyenler, çok farklı sosyal
bilim alanlarından gelmişlerdir. İktisatçı ve siyaset bilimci ağırlıklı teorisyen profili,
Horkheimer döneminde ekonomiden sanata, felsefeden sosyolojiye, siyaset
biliminden psikanalize uzanan geniş bir yelpazeye yayılmıştır. Bu çeşitlilik, eleştirel
teorinin disiplinlerarası bir sosyal teori olarak gelişmesini sağlamıştır. Çok
disiplinli olma özelliği, Frankfurt Okulu’nda yapılan araştırmalardaki felsefe ile
sosyal teori arasındaki sınırların kaldırılması çabasını da desteklemiştir.
Yaklaşımın gerçek kimliğine kavuştuğu dönem 1930 ile 1933 yılları
arasıdır. Eleştirel teori gelişimini temelde Max Horkheimer’a (1895-1973) borçludur.
Çünkü Horkheimer ile birlikte Sosyal Araştırmalar Enstitüsü’nde eleştirel
teoriyi geliştirecek, adları Frankfurt Okulu ile anılacak yeni bir kadro (Theodor
Adorno ve Herbert Marcuse gibi) oluşmuştur. Bu teorisyenler, çok farklı sosyal
bilim alanlarından gelmişlerdir. İktisatçı ve siyaset bilimci ağırlıklı teorisyen profili,
Horkheimer döneminde ekonomiden sanata, felsefeden sosyolojiye, siyaset
biliminden psikanalize uzanan geniş bir yelpazeye yayılmıştır. Bu çeşitlilik, eleştirel
teorinin disiplinlerarası bir sosyal teori olarak gelişmesini sağlamıştır. Çok
disiplinli olma özelliği, Frankfurt Okulu’nda yapılan araştırmalardaki felsefe ile
sosyal teori arasındaki sınırların kaldırılması çabasını da desteklemiştir.
Soru 170
3. Habermas’a göre Eleştirel kuram ideolojilerin eleştirisi ile başlamalıdır çünkü toplumdaki tüm sosyal ilişkilere sinmiş ideolojik yanılsamalar bulunmaktadır aşağıdakilerden hangisi bu konu içindeki başlıklardan birisi değildir?
Seçenekler
A
a) Toplumsal gerçekliklerle ilgili taraflı ve yanlış açıklamalar
B
b) Toplumdaki mevcut iş bölümü sisteminin ele alınması
C
c) Toplumsal sistemin gizlediği ya da maskelediği meselelerin sorgulanması
D
d) Toplumun çarpık ilişkilerine katkı sağlayan ve besleyen kaynakların belirlenmesi
E
e) Mevcut iş bölümü sisteminin pek çok sorunu maskelemesi
Açıklama:
ELEŞTİREL KURAM
Adorno, Horkheimer ve Marcuse’un ölümleriyle Frankfurt Okulu ve dolayısıyla
eleştirel teorinin tarihinde yeni bir dönem açılmıştır. Bu, ikinci kuşak teorisyenlerin,
özellikle de Habermas’ın etkin olduğu dönemdir. Felsefe ve sosyolojideki
çalışmalarıyla eleştirel teoriye çok önemli katkılar sağlayan Habermas, özellikle
kuram ve uygulama (pratik) arasındaki bağlantı sorununu ortadan kaldırmaya
yönelmiştir (Alvesson ve Willmott, 1996, s. 67-89; İçağasıoğlu Çoban ve Buz,
2008, s. 72-76).
Adorno, Horkheimer ve Marcuse’un ölümleriyle Frankfurt Okulu ve dolayısıyla
eleştirel teorinin tarihinde yeni bir dönem açılmıştır. Bu, ikinci kuşak teorisyenlerin,
özellikle de Habermas’ın etkin olduğu dönemdir. Felsefe ve sosyolojideki
çalışmalarıyla eleştirel teoriye çok önemli katkılar sağlayan Habermas, özellikle
kuram ve uygulama (pratik) arasındaki bağlantı sorununu ortadan kaldırmaya
yönelmiştir (Alvesson ve Willmott, 1996, s. 67-89; İçağasıoğlu Çoban ve Buz,
2008, s. 72-76).
Soru 171
4. Eleştirel kurama göre insan gizli bir baskının altındadır varlığını fark edemediği bu baskı mutlaka kurtulmasının gerekli olduğu bir durumdur pek çok sorununun sebebidir ancak özellikle özgürlüklerini kurtarmak zorunda olduğu durumudur Eleştirel kuramın burada insan ile ilgili amacı nedir?
Seçenekler
A
a) Onun maddi dünya değil özgür dünya ile bağını kurmasını sağlamak
B
b) Onun bilimden uzak gerçek olmayan hayatını hatırlatmak
C
c) Onun maskelemelerle varlığını fark edemediği sorunlarını göstermek
D
d) Onun yüzeydeki yanılsamalarla artık hiçbir işe yaramayan bilgilerini yenilemek
E
e) Onun bu baskıdan kurtulmasının sağlayacak özgürleştirici bilgiyi oluşturmak
Açıklama:
ELEŞTİREL KURAM
Frankfurt Okulu’nun eleştirel teorisi, özünde bir ideoloji eleştirisi olarak görülebilir.
Eleştirel teori, sosyal ilişkilere sinmiş olan ideolojik yanılsamaları ortaya
çıkarmaya çalışır; toplumsal olgulara ilişkin taraflı ve yanlış açıklamalar ortaya
koyan teorileri eleştirel bir analize tabi tutar. Bu yaklaşımın önemli bir özelliği,
toplumdaki mevcut iş bölümü sistemini ele alması ve bu sistemin gizlediği ya da
maskelediği meseleleri sorgulamasıdır
Frankfurt Okulu’nun eleştirel teorisi, özünde bir ideoloji eleştirisi olarak görülebilir.
Eleştirel teori, sosyal ilişkilere sinmiş olan ideolojik yanılsamaları ortaya
çıkarmaya çalışır; toplumsal olgulara ilişkin taraflı ve yanlış açıklamalar ortaya
koyan teorileri eleştirel bir analize tabi tutar. Bu yaklaşımın önemli bir özelliği,
toplumdaki mevcut iş bölümü sistemini ele alması ve bu sistemin gizlediği ya da
maskelediği meseleleri sorgulamasıdır
Soru 172
5. Eleştirel kurama göre sosyal bilimlerinin insan için bir amacı olmalıdır bu amaçta insanın koşullarını değiştirmesine yardım eden ve kendisi için daha yeni bir dünya kurmasına yardım eden maddi dünyanın bu işlevlerini geri kazandırmaktır yanlış olan yapıları açığa çıkartarak insana destek olmaktır bunun için insan kurama göre ne yapmalıdır?
Seçenekler
A
a) Yüzeydeki yanılsamaların ötesine bakmalıdır ve eleştirel sorgulamaya geçmelidir.
B
b) Maddi dünyanın gerçek yapılarını göstererek açığa çıkmış olan yalanları görmelidir.
C
c) Toplumsal gerçekliklerde neden yanılsamalar vardır ve bunu kimler yapmıştır bilmelidir.
D
d) Koşullarını değiştirmesi ya da daha iyi bir dünya nasıl olur sormalıdır.
E
e) Yeni dünyanın nasıl olup da bir türlü yapılamadığını anlamalıdır.
Açıklama:
ELEŞTİREL KURAM
Eleştirel teori, insanlara gizli bir baskının varlığını fark ettirerek, onların bu
baskıdan kurtulmalarını sağlayacak özgürleştirici bir bilgi oluşturmayı amaçlar
(Geuss, 1981, s. 55). Başka bir deyişle eleştirel teoriye göre sosyal bilim, insanların
koşulları değiştirmesine ve kendileri için daha yeni bir dünya kurmasına
yardımcı olmak üzere maddi dünyanın gerçek yapılarını açığa çıkarmak ister.
Bunun için de “yüzeydeki yanılsamaların ötesine bakabilmeyi sağlayan eleştirel
bir sorgulama”ya girişir
Eleştirel teori, insanlara gizli bir baskının varlığını fark ettirerek, onların bu
baskıdan kurtulmalarını sağlayacak özgürleştirici bir bilgi oluşturmayı amaçlar
(Geuss, 1981, s. 55). Başka bir deyişle eleştirel teoriye göre sosyal bilim, insanların
koşulları değiştirmesine ve kendileri için daha yeni bir dünya kurmasına
yardımcı olmak üzere maddi dünyanın gerçek yapılarını açığa çıkarmak ister.
Bunun için de “yüzeydeki yanılsamaların ötesine bakabilmeyi sağlayan eleştirel
bir sorgulama”ya girişir
Soru 173
6. Eleştirel kurama göre toplumsal dünya incelendiğinde insanın önüne konulmuş ve yapmak zorunda bırakılmış pek çok durumu bulunmaktadır aşağıdakilerden hangisi “dogmalardan” ve onların hakimiyetinden ortaya çıkmış olan bu sorunlardan birisi değildir?
Seçenekler
A
a) Rahatsız edici sorunların sorulması
B
b) Doğruluğunun sınanması gereken kabul edilmiş pek çok kelimenin olması
C
c) Çelişkilerin ortaya konması
D
d) İkiyüzlülüklerin açığa çıkartılması
E
e) Sıradan insanın doğmaların hakimiyetinden kurtarılması
Açıklama:
ELEŞTİREL KURAM
Eleştirel sosyal bilimin benimsediği yaklaşımın özellikleri şöyle özetlenebilir
(Neuman, 2006, s. 142-151):
• Eleştirel kuramcı için bilimsel araştırma yürütmenin amacı, sadece toplumsal
dünyayı incelemek değil aynı zamanda onu değiştirmektir. Eleştirel
kuramcı rahatsız edici sorular sorar; çelişkileri ortaya koyar; ikiyüzlülüğü
açığa çıkarır; sıradan insanların, dogmaların hâkimiyetinden kurtulmalarına
yardımcı olur. Eleştirel sıfatına sahip bir teori ve bilimsel araştırma
politik etiketinden korkmaz ve insanlar için özgürleştirici ve dönüştürücü
bir çaba hâline gelir.
• Eleştirel teoriye göre gerçekliğin birçok düzeyi vardır ve yüzeyde gözlemlenenler,
kolaylıkla daha derin düzeylerdeki önemli yapıları veya nedensel
mekanizmaları gizleyebilir. Bu tür çelişkili süreçleri keşfetmek ve anlamak
eleştirel yaklaşımın temel görevidir. Çünkü değişim ve çatışma her zaman
görünür olmayabilir ve kolaylıkla gözlemlenemeyebilir. Eleştirel kuramcıya
göre toplumsal dünya yanılsama, mit ve çarpıtmayla doludur.
• Eleştirel kuramcılara göre toplum insanlardan önce var olur ancak yalnızca
onların aktif katılımıyla sürekli hâle gelir. İnsanlar toplumu yaratır ve toplum
da insanları etkiler. Etkilenen o insanlar da tekrar yeni toplumsal yapılar
yaratırlar. İnsanlar sürekli devam eden böylesi bir ilişkisel yapı içinde var
olurlar. Eleştirel yaklaşıma göre insanların açığa çıkmamış bir potansiyelleri
vardır. Bu potansiyel çoğu zaman gerçekleşmeden kalır çünkü insanlar içinde
bulundukları toplumsal koşullardan kurtulamayabilirler. Oysa potansiyelin
açığa çıkması için insan, yüzeydeki görünümlerin ötesine bakmalı ve
içinde bulunduğu durumu nasıl değiştirebileceğini düşünmelidir.
Eleştirel sosyal bilimin benimsediği yaklaşımın özellikleri şöyle özetlenebilir
(Neuman, 2006, s. 142-151):
• Eleştirel kuramcı için bilimsel araştırma yürütmenin amacı, sadece toplumsal
dünyayı incelemek değil aynı zamanda onu değiştirmektir. Eleştirel
kuramcı rahatsız edici sorular sorar; çelişkileri ortaya koyar; ikiyüzlülüğü
açığa çıkarır; sıradan insanların, dogmaların hâkimiyetinden kurtulmalarına
yardımcı olur. Eleştirel sıfatına sahip bir teori ve bilimsel araştırma
politik etiketinden korkmaz ve insanlar için özgürleştirici ve dönüştürücü
bir çaba hâline gelir.
• Eleştirel teoriye göre gerçekliğin birçok düzeyi vardır ve yüzeyde gözlemlenenler,
kolaylıkla daha derin düzeylerdeki önemli yapıları veya nedensel
mekanizmaları gizleyebilir. Bu tür çelişkili süreçleri keşfetmek ve anlamak
eleştirel yaklaşımın temel görevidir. Çünkü değişim ve çatışma her zaman
görünür olmayabilir ve kolaylıkla gözlemlenemeyebilir. Eleştirel kuramcıya
göre toplumsal dünya yanılsama, mit ve çarpıtmayla doludur.
• Eleştirel kuramcılara göre toplum insanlardan önce var olur ancak yalnızca
onların aktif katılımıyla sürekli hâle gelir. İnsanlar toplumu yaratır ve toplum
da insanları etkiler. Etkilenen o insanlar da tekrar yeni toplumsal yapılar
yaratırlar. İnsanlar sürekli devam eden böylesi bir ilişkisel yapı içinde var
olurlar. Eleştirel yaklaşıma göre insanların açığa çıkmamış bir potansiyelleri
vardır. Bu potansiyel çoğu zaman gerçekleşmeden kalır çünkü insanlar içinde
bulundukları toplumsal koşullardan kurtulamayabilirler. Oysa potansiyelin
açığa çıkması için insan, yüzeydeki görünümlerin ötesine bakmalı ve
içinde bulunduğu durumu nasıl değiştirebileceğini düşünmelidir.
Soru 174
8. Eleştirel kurama göre insanın politik bir etiketi vardır insan bundan korkmamalıdır bu etiket onu özgürleştirir ve dönüştürücü bir çabadır toplumsa dünya anlamına gelen bu durumun önündeki tehlike nedir?
Seçenekler
A
a) Gerçekçi pek çok toplumsal düzeyin varlığının işler hale getirilmesi
B
b) Kolaylıkla bulunabilecek derin düzeylerin tespit edilmesi
C
c) Sıradan insanın dogmaların hakimiyeti altında yaşatılması
D
d) Mit ve çarpıtmalar yerine kolaylıkların gözlemlenmesi
E
e) Temel görevlerin bir yere bırakılıp yanılsamaların görülmesi
Açıklama:
ELEŞTİREL KURAM
Eleştirel kuramcı için bilimsel araştırma yürütmenin amacı, sadece toplumsal
dünyayı incelemek değil aynı zamanda onu değiştirmektir. Eleştirel
kuramcı rahatsız edici sorular sorar; çelişkileri ortaya koyar; ikiyüzlülüğü
açığa çıkarır; sıradan insanların, dogmaların hâkimiyetinden kurtulmalarına
yardımcı olur. Eleştirel sıfatına sahip bir teori ve bilimsel araştırma
politik etiketinden korkmaz ve insanlar için özgürleştirici ve dönüştürücü
bir çaba hâline gelir.
Eleştirel kuramcı için bilimsel araştırma yürütmenin amacı, sadece toplumsal
dünyayı incelemek değil aynı zamanda onu değiştirmektir. Eleştirel
kuramcı rahatsız edici sorular sorar; çelişkileri ortaya koyar; ikiyüzlülüğü
açığa çıkarır; sıradan insanların, dogmaların hâkimiyetinden kurtulmalarına
yardımcı olur. Eleştirel sıfatına sahip bir teori ve bilimsel araştırma
politik etiketinden korkmaz ve insanlar için özgürleştirici ve dönüştürücü
bir çaba hâline gelir.
Soru 175
9. Pozitivist kuram deney ve gözlem yoluyla ulaştığı bilimsel bilginin sonuçları tekrar eden ve düzenlilik gösteren “evrensel yasalar” haline getirir Eleştirel kurama göre aşağıdakilerden hangisi evrensel yasalar için yanlıştır?
Seçenekler
A
a) Evrensel yasalar bilgi sorunun arka planı olmadığını ispatlar.
B
b) Evrensel yasalar zaman ya da mekana bağlı değildir.
C
c) Evrensel yasalar bütün zaman ve mekanlarda geçerlidir ve uygulanabilir.
D
d) Evrensel yasalar yaşam alanları ve bu yaşam alanlarıyla ilgili ayrıntılı bilgi elde eder.
E
e) Evrensel yasalar sorunun tüm yönleriyle ve ayrıntılı bir biçimde kavranmasını sağlar.
Açıklama:
ELEŞTİREL KURAM
Pozitivizmde bilgi, gözlem ve deney yoluyla elde edilir; doğa bilimlerinde
olduğu gibi sosyal bilimlerde de sadece gözlem ve deney yoluyla sınanabilen
bilgi bilimseldir. Sayısal veriler tercih edilir. Örneğin, 100 yaş üzerindeki
500 kişiye anket yapılan bir yaşlılık araştırmasının sonuçları, pozitivist
bakış açısını benimseyen bir araştırmacı için yeterli derecede açıklayıcı olabilir.
Hatta yabancı birkaç ülkede denenen bir anket uygulandıysa ve genellenebilir
sonuçlara ulaşıldıysa araştırmacı daha da mutlu olur. Çünkü ona
göre, sonuçların tekrar ettiği ve düzenlilik gösterdiği bilimsel araştırmaların
bulguları evrensel yasalar hâlinde düzenlenebilir. Bu yasalar zamana
ya da mekâna bağlı değildir; evrensel olarak bütün zaman ve mekânlarda
geçerlidirler ve uygulanabilirler. Oysa Türkiye’de yapılan yaşlılık araştırmalarına
eleştirel bir bakış açısıyla yaklaşan araştırmacı için doğrudan sahaya
inmek ve belirli sayıdaki yaşlı ile -hatta onların yakınları ile- derinlemesine
görüşmeler yapmak daha anlamlıdır. Çünkü bu tür bir yöntemde veriler
sayılardan ibaret değildir. Gözlem raporları, görüşme metinleri, biyografik
bilgiler, çekilen video veya fotoraflar, anlatılan hikâyeler, yaşam alanları ile
ilgili ayrıntılı bilgiler vb. pek çok şey bu tür bir araştırma için önemli verilerdir.
Bunlar meseleyi tüm yönleri ve ayrıntıları ile kavramayı sağlayabilir;
araştırmacıya konunun sadece görünen yüzünü değil, arka plandaki pek
çok unsuru görme imkânı verebilir.
Pozitivizmde bilgi, gözlem ve deney yoluyla elde edilir; doğa bilimlerinde
olduğu gibi sosyal bilimlerde de sadece gözlem ve deney yoluyla sınanabilen
bilgi bilimseldir. Sayısal veriler tercih edilir. Örneğin, 100 yaş üzerindeki
500 kişiye anket yapılan bir yaşlılık araştırmasının sonuçları, pozitivist
bakış açısını benimseyen bir araştırmacı için yeterli derecede açıklayıcı olabilir.
Hatta yabancı birkaç ülkede denenen bir anket uygulandıysa ve genellenebilir
sonuçlara ulaşıldıysa araştırmacı daha da mutlu olur. Çünkü ona
göre, sonuçların tekrar ettiği ve düzenlilik gösterdiği bilimsel araştırmaların
bulguları evrensel yasalar hâlinde düzenlenebilir. Bu yasalar zamana
ya da mekâna bağlı değildir; evrensel olarak bütün zaman ve mekânlarda
geçerlidirler ve uygulanabilirler. Oysa Türkiye’de yapılan yaşlılık araştırmalarına
eleştirel bir bakış açısıyla yaklaşan araştırmacı için doğrudan sahaya
inmek ve belirli sayıdaki yaşlı ile -hatta onların yakınları ile- derinlemesine
görüşmeler yapmak daha anlamlıdır. Çünkü bu tür bir yöntemde veriler
sayılardan ibaret değildir. Gözlem raporları, görüşme metinleri, biyografik
bilgiler, çekilen video veya fotoraflar, anlatılan hikâyeler, yaşam alanları ile
ilgili ayrıntılı bilgiler vb. pek çok şey bu tür bir araştırma için önemli verilerdir.
Bunlar meseleyi tüm yönleri ve ayrıntıları ile kavramayı sağlayabilir;
araştırmacıya konunun sadece görünen yüzünü değil, arka plandaki pek
çok unsuru görme imkânı verebilir.
Soru 176
10. Eleştirel kuram “yönetim biliminin” örgütlerle ilgili mevcut ve yaygın düşünce biçimlerinin ve uygulamalarının doğruluğunu ve otoritesini sorgulayan bir hareket olarak doğmuştur aşağıdakilerden hangisi Eleştirel kuramın “yönetim bilimiyle “ilgili sorgulamalarından birisi değildir?
Seçenekler
A
a) Yönetimde etkinlik, verimlilik, performans gibi kavramların ön plana çıkmış olması bunu yapacak yöneticilere özel önem verilmesi
B
b) Yönetimde uzmanlığa bırakılan örgütler olması ve bu durumun bürokratik ve hantal yapılar yapması
C
c) Yönetim biliminde ve örgütlerde kuramların pek bir işe yaramaması ve uygulanmaması
D
d) Yönetimde ve örgütlerde uygulanan tüm Batı yönetim modellerinin sorgulanması
E
e) Mevcut olan öğütlerdeki yönetim krizini ortaya çıkartan temel nedenlerin bilinmesinin gerekliliği
Açıklama:
ELEŞTİREL YÖNETİM ÇALIŞMALARININ ORTAYA ÇIKIŞI
Bu kitabın ilk altı bölümünde aktarılan örgüt kuramları, özellikle 1950’lerden itibaren
artan sayıda zengin kavrama ve yeni bakış açılarına yer verseler de büyük
oranda modernist çerçeve içinde kalmaya özen göstermişlerdir. 1980’lerden itibaren
ise sosyal bilim dünyası kapılarını bambaşka bir bilim yapma çabasına açmıştır.
Toplumsal ve ekonomik alanda modern batı düşüncesine önemli eleştiriler yönelten
eleştirel kuram, bu yıllarla birlikte yönetim ve organizasyon alanında Eleştirel
Yönetim Çalışmaları (EYÇ) adıyla karşılık bulmuştur (Erdemir, 2009, s. 158).
Bu kitabın ilk altı bölümünde aktarılan örgüt kuramları, özellikle 1950’lerden itibaren
artan sayıda zengin kavrama ve yeni bakış açılarına yer verseler de büyük
oranda modernist çerçeve içinde kalmaya özen göstermişlerdir. 1980’lerden itibaren
ise sosyal bilim dünyası kapılarını bambaşka bir bilim yapma çabasına açmıştır.
Toplumsal ve ekonomik alanda modern batı düşüncesine önemli eleştiriler yönelten
eleştirel kuram, bu yıllarla birlikte yönetim ve organizasyon alanında Eleştirel
Yönetim Çalışmaları (EYÇ) adıyla karşılık bulmuştur (Erdemir, 2009, s. 158).
Soru 177
7. Eleştirel kuram geleneksel ve yaygın kabul görmüş yönetim düşüncesini eleştirmiştir işe örgütsel hayatta kullanılan kavramlarla başlamıştır mevcut yönetim uygulamalarının önemli oranda değiştirilmesi gerektiğini söylemiştir Eleştirel kurama göre yönetimin tanımı nedir?
Seçenekler
A
a) Yönetim deneyimlere göre değil bilime göre hareket etmektir.
B
b) Yönetim insana hizmet eden ama aynı zamanda gerçekçi olan yaklaşımdır.
C
c) Yönetim başarısızlıklardan ve kötü yaklaşımdan etkilenen bir grup iştir.
D
d) Yönetim siyasi, kültürel ve ideolojik gerçekliktir.
E
e) Yönetim ekonomik sistemin kötü uygulamalarının bir sonuç yeridir.
Açıklama:
ELEŞTİREL YÖNETİM ÇALIŞMALARININ GENEL ÇERÇEVESİ
Eleştirel yönetim çalışmalarının temel amaçlarından biri, geleneksel ve yaygın kabul
görmüş yönetim düşüncesini eleştirerek, örgütsel hayatta kullanılan kavram-
önemli oranda değiştirilmesine çalışır. Eleştirel yönetim çalışmalarına göre yönetim,
siyasi, kültürel ve ideolojik bir olgudur. Bu nedenle yönetimin faaliyetlerinden
ve ideolojisinden etkilenen sessiz çoğunluğa söz hakkı verilmesi gerekir. Eleştirel
yönetim çalışmaları, hiçbir baskının olmadığı ve herkesin eşit fırsatlara sahip
olduğu toplumlar ve örgütler yaratmak için bilgi üretir (Alvesson ve Willmott,
1992, s. 8; Yıldırım, 2005, s. 396). Eleştirel yönetim yaklaşımı, yaygın yönetim ve
örgütlenme biçimlerinin sosyal ve ekolojik yaşama zarar vermeksizin yürütülemeyeceğini
düşünür. Odaklandığı konu, yöneticilerin başarısızlıkları veya örgütlerdeki
kötü yöneticilik deneyimleri değildir. Örgütler düzeyindeki tespitlerinden
yola çıkarak sosyal ve ekonomik sistemlerdeki sosyal adaletsizlikleri değiştirmek
ister (Adler, vd., 2007, s. 2; Alvesson ve Willmott, 1996).
Eleştirel yönetim çalışmalarının temel amaçlarından biri, geleneksel ve yaygın kabul
görmüş yönetim düşüncesini eleştirerek, örgütsel hayatta kullanılan kavram-
önemli oranda değiştirilmesine çalışır. Eleştirel yönetim çalışmalarına göre yönetim,
siyasi, kültürel ve ideolojik bir olgudur. Bu nedenle yönetimin faaliyetlerinden
ve ideolojisinden etkilenen sessiz çoğunluğa söz hakkı verilmesi gerekir. Eleştirel
yönetim çalışmaları, hiçbir baskının olmadığı ve herkesin eşit fırsatlara sahip
olduğu toplumlar ve örgütler yaratmak için bilgi üretir (Alvesson ve Willmott,
1992, s. 8; Yıldırım, 2005, s. 396). Eleştirel yönetim yaklaşımı, yaygın yönetim ve
örgütlenme biçimlerinin sosyal ve ekolojik yaşama zarar vermeksizin yürütülemeyeceğini
düşünür. Odaklandığı konu, yöneticilerin başarısızlıkları veya örgütlerdeki
kötü yöneticilik deneyimleri değildir. Örgütler düzeyindeki tespitlerinden
yola çıkarak sosyal ve ekonomik sistemlerdeki sosyal adaletsizlikleri değiştirmek
ister (Adler, vd., 2007, s. 2; Alvesson ve Willmott, 1996).
Soru 178
Eleştirel teori niteliği taşıyan tüm yaklaşımların temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Pozitivist sosyal bilim yaklaşımına yönelik itirazları
B
Nicel araştırma yöntemlerini benimsemeleri
C
Veri elde etmede gözlem tekniğini kullanmaları
D
Genellikle mikro çıkarımlara varmaya çabalamaları
E
Sorunları egemenlerin gözünden değerlendirmeleri
Açıklama:
Hangi isimle anılırlarsa anılsınlar, “eleştirel teori” niteliği taşıyan tüm yaklaşımların temel özelliği, pozitivist sosyal bilim yaklaşımına yönelik itirazları ve sorgulamalarıdır.
Soru 179
Doğruluğu sınanmadan kabul edilmiş, doğruluğundan asla kuşku duyulmayan görüş ya da öğreti şeklinde ifade edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sembol
B
Vizyon
C
İlke
D
Dogma
E
Değer
Açıklama:
Doğruluğu sınanmadan kabul edilmiş, doğruluğundan asla kuşku duyulmayan görüş ya da öğreti dogma kavramıyla ifade edilmektedir.
Soru 180
I. 1980’lerde İngiltere’de kendini gösteren sendikalaşma karşıtlığı sonucu yönetici kesim güç kazanması.
II. Bütünüyle yöneticilerin uzmanlığına bırakılan örgütler alabildiğine bürokratik ve hantal yapılar hâline dönüşmesi.
III. Pozitivizmin yönetim araştırmalarında yarattığı yöntem krizi.
Yukarıda yer alan gelişmelerden hangisi veya hangileri eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkışını hızlandırmıştır?
II. Bütünüyle yöneticilerin uzmanlığına bırakılan örgütler alabildiğine bürokratik ve hantal yapılar hâline dönüşmesi.
III. Pozitivizmin yönetim araştırmalarında yarattığı yöntem krizi.
Yukarıda yer alan gelişmelerden hangisi veya hangileri eleştirel yönetim çalışmalarının ortaya çıkışını hızlandırmıştır?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız II
C
I ve II
D
I ve III
E
I, II ve III
Açıklama:
1980’lerde İngiltere’de kendini gösteren sendikalaşma karşıtlığı sonucu yönetici kesim güç kazanması, bütünüyle yöneticilerin uzmanlığına bırakılan örgütler alabildiğine bürokratik ve hantal yapılar hâline dönüşmesi ve baskın paradigma olarak pozitivizmin yönetim araştırmalarında yarattığı yöntem krizi bugün eleştirel yönetim çalışmaları olarak bilinen alanın gelişimini hızlandıran etkenler arasındadır.
I, II ve III
I, II ve III
Soru 181
I. Örgütsel faaliyetlerdeki her uygulama sorgulanabilir ve değiştirilebilir.
II. Örgütlerde belli bir kesimin çıkarları herkesin ortak çıkarı şeklinde algılanmalıdır.
III. Çalışanlar işletmelerin birer üyesidir ve çıkarları korunmalıdır.
Eleştirel yönetim bakış açısıyla yürütülen tüm çalışmaların temel özellikleriyle ilgili olarak yukarıda yer alan ifadelerden hangisi veya hangileri doğrudur?
II. Örgütlerde belli bir kesimin çıkarları herkesin ortak çıkarı şeklinde algılanmalıdır.
III. Çalışanlar işletmelerin birer üyesidir ve çıkarları korunmalıdır.
Eleştirel yönetim bakış açısıyla yürütülen tüm çalışmaların temel özellikleriyle ilgili olarak yukarıda yer alan ifadelerden hangisi veya hangileri doğrudur?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız II
C
I ve II
D
I ve III
E
I, II ve III
Açıklama:
Eleştirel yönetim çalışmaları, örgütlerde belli bir kesimin çıkarlarının herkesin ortak çıkarı gibi gösterilmesine karşı çıkar.
I ve III
I ve III
Soru 182
Örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını anlatan eleştirel yönetim yaklaşımı kavramı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ötekileştirme
B
Eylem
C
Özgürleşme
D
Serbestleşme
E
Yabancılaşma
Açıklama:
Eleştirel yönetim yaklaşımı bağlamında özgürleşme örgütlerdeki bireylerin, sosyal ve psikolojik sınırlamalardan kendilerini kurtarmalarını ifade etmektedir.
Ünite 8
Soru 1
İnsanı özgürleştiren, kurtuluşu bilimde arayan, insan merkezli dünya görüşünün adı var mıdır?
Seçenekler
A
Modernizm,
B
Hedonizm,
C
Nihilizm,
D
Fatalizm,
E
Pragmatizm,
Açıklama:
Modernleşme, 16. yüzyılda başlayan ve 20. yüzyıla kadar devam eden, batının son üç yüzyıllık dönemini kapsayan bir süreç olarak ele alınmakta ve akıl çağı olarak da adlandırılmaktadır. Bu sürecin yapı taşları olarak öncelikle Orta Çağ Avrupa’sında temel ideoloji olan Katolikliğin uygulanışına duyulan tepkiler ve dini yeniden akla uygun yorumlama (reform) çabaları, dinsel kozmoloji yerine bilimin geçmesi ve ekonominin yaşama hakim olması, monarşi ve oligarşilerin yıkılıp siyasal sistemlerin demokratikleşmesi gibi gelişmeler örnek verilebilir. Bu sürecin etik değerlerini de hümanizm, özgürlük ve eşitlik gibi kavramlar oluşturmaktadır. Dolayısıyla modernizm kavramı, Aydınlanma Çağı ile gelen zihinsel dönüşümün ortaya çıkardığı ideoloji ve yaşam biçimini; hümanizm, sekülerizm ve demokrasi üzerine kurulu, egemenliği insana özgüleştiren, kurtuluşu dinde değil bilimde arayan, insan-biçimci ve insan- merkezci dünya görüşünü ifade etmektedir.
Soru 2
Modernizm yaklaşımı, modern yönetim ve örgütlenme yaklaşımlarını nasıl etkilemiştir?
Seçenekler
A
Modernizm, akılcı değildir,
B
Modernizm, ilerlemeci, tüketicidir,
C
Modernizm , belirlemeci değildir,
D
Modernizm, sistematik değildir,
E
Modernizm, gerçekçi değildir,
Açıklama:
Modernizmin modern yönetim ve örgütlenme yaklaşımlarını da etkileyen temel özelliklerini özetleyelim;
- Modernizm akılcıdır. Akıl dışında bilimsel olarak denenemeyecek, ispat edilemeyecek ve eleştirilemeyecek bir bilgi kaynağı veya otorite yoktur.
- Modernizm gerçekçi ve pozitivisttir. Tabiattaki mükemmel işleyişin kurallarını herkesi bağlayıcı temel doğrular olarak alır ve bu kuralları keşfederek insan ilişkilerine uyarlamanın yollarını arar. Bu kurallar değişmezler. Dolayısıyla her konunun en iyi, en doğru tek açıklaması, her problemin tek doğru çözüm yolu vardır. Aklın yolu birdir. İnsana düşen bunu bulmaktır.
- Modernizm ilerlemecidir. İnsan bilgiyi doğaya hakim olmak amacıyla kullanır. En gelişmiş toplumlar, doğaya en fazla hükmeden, doğadan en fazla yararlanan toplumlardır. Bu, teknolojinin her alanda en üst düzeyde kullanımıyla, sanayileşmeyle mümkündür. İnsanlık üretme ve tüketme yarışı içerisindedir. En çok katma değer üreten ve tüketen toplumlar daha öndedirler.
- Modernizm tektipleştirici, homojenleştiricidir. Bu, akılcılığın bir sonucudur. Bütün insanlık için bir tek en iyi yaşam tarzı vardır. Bu yüzden alt kültürlerin yaşatılması gerekmez, çünkü onlar, insanların sorunlarına en iyi çözümleri bulamazlar. Bunun sonucu tek tip beslenme, tek tip eğlenme, tek tip giyinme, sonuç olarak da tek tip yaşama biçimlerinin idealize edilmesidir.
- Modernizm belirlenimcidir. Tesadüflere yer yoktur. Evrendeki her olay ve olgunun nedensellik zinciri çerçevesinde belirli kanunlar ya da kurallara bağlı olarak meydana geldiğini, doğada bulunan her şeyin birbirine kırılmaz bir neden-sonuç zinciriyle bağlı bulunduğunu kabul eder. Yapılması gerekenler, yapılanların nedenleri, yapılacakların ve yapılmayacakların sonuçları, her şey bellidir. İnsanlar, kendi başlarına bırakılırlarsa yanlış davranırlar, bu yüzden bilime uygun davranış kalıpları oluşturulmuştur. Toplumsal ve kurumsal ilişkilerde buna uygun bürokratik bir yapılanmaya gidilmiştir.
- Modernizm sistematiktir. Toplumların belli bir düzen içerisinde varlıklarını sürdürebilmeleri için, toplumsal sistemi meydana getiren kurumların görevlerinin sistemin bekası doğrultusunda belirlenmesi gerekmektedir. Böyle bir yapıda sistemi oluşturan unsurların her birinin, sistemin işleyişine yaptıkları katkı oranında değerli olduğu kabul edilir.
- Modernizmin insanlık için büyük projeleri vardır. İnsanlık, bu büyük projelerle eşitlik, özgürlük, adalet, insan hakları, mutluluk gibi hedeflerine ulaşacaktır. Bu hedeflere ulaşmayı sağlayacak kurum ve kuruluşlar da oluşturulmuş ve/veya oluşturulmaktadır.
Soru 3
Modernizmin, insanlığa daha ileri bir hayat biçimine ulaştıracağı iddiasına karşın, yarattığı sorunlar nelerdir?
Seçenekler
A
Ekonomik ve refah eşitsizliği yoktur,
B
Çevreye ve doğaya karşı saygılıdır,
C
Fedakarlık olanağı yok edilmiştir,
D
Yaşama faydasını maksimize etmez,
E
Tüketim toplumuna katkı sağlamamıştır,
Açıklama:
Modernizm, insanlığa yaptığı devasa katkılara rağmen, 300 yıllık geçmişi itibarıyla değerlendirildiğinde, daha ilk ortaya çıktığı dönemlerden itibaren çeşitli yönleriyle eleştirilmekten de kurtulamamıştır. Bu eleştiriler genellikle modernizmin toplumsal hayattaki görünür sonuçlarıyla ilgili eleştiriler ve bu sonuçların ortaya çıkmasına neden olan modernizmin felsefi temellerine yönelik eleştiriler olmak üzere iki başlıkta özetlenebilir.
Modernizmin insanlığı daha ileri bir hayat biçimine ulaştıracağı iddiası, modern dönemin ürünü olarak görülen ekonomik, sosyal, bireysel ve çevresel pek çok sorun nedeniyle sorgulanmaktadır. Modern dönemde insanlar arasındaki ekonomik eşitsizlikler yayılarak devam etmiş ve hatta daha görünür hâle gelmiştir. Bireycilik olgusu insanlığın daha üst amaçlar için karşılıklı fedakârlıklar yapabilme imkânını yok etmiş, yaşama faydayı maksimize etmeye feda edilerek dünyanın büyüsü bozulmuştur. Bugün dünyanın karşı karşıya bulunduğu pek çok çevresel felaket de modernist ilerlemeciliğin yarattığı tüketim toplumunun bir sonucu olarak kabul edilmektedir.
Modernizmin insanlığı daha ileri bir hayat biçimine ulaştıracağı iddiası, modern dönemin ürünü olarak görülen ekonomik, sosyal, bireysel ve çevresel pek çok sorun nedeniyle sorgulanmaktadır. Modern dönemde insanlar arasındaki ekonomik eşitsizlikler yayılarak devam etmiş ve hatta daha görünür hâle gelmiştir. Bireycilik olgusu insanlığın daha üst amaçlar için karşılıklı fedakârlıklar yapabilme imkânını yok etmiş, yaşama faydayı maksimize etmeye feda edilerek dünyanın büyüsü bozulmuştur. Bugün dünyanın karşı karşıya bulunduğu pek çok çevresel felaket de modernist ilerlemeciliğin yarattığı tüketim toplumunun bir sonucu olarak kabul edilmektedir.
Soru 4
Postmodernist düşüncenin temel özelliği ne olabilir?
Seçenekler
A
Pozitivizm,
B
Rasyonalizm,
C
Bilginin standartlaşması,
D
Derin güvensizlik,
E
Teknolojik merkezli,
Açıklama:
Genellikle pozitivist, teknoloji merkezli ve rasyonalist eğilimli olarak algılanan evrensel modernizm, doğrusal gelişmeye ve mutlak doğrulara inançla, toplumsal düzenin rasyonel biçimde planlanmasıyla ve bilgi üretiminin standartlaştırılmasıyla özdeşleştirilir. Buna karşıt olarak postmodernizm, kültürel söylemin yeniden tanımlanmasında heterojenliği ve farklılığı, özgürleştirici güçler olarak öne çıkarır. Parçalanma, belirsizlik ve bütün evrensel ya da bütüncül söylemlere karşı derin bir güvensizlik, postmodernist düşüncenin temel özelliklerindendir.
Soru 5
Postmodernizmin örgüt kuramına yansıması nasıl olmuştur?
Seçenekler
A
Çelişki ve karışıklıktan hoşlanmaz,
B
Modernliğin değer ve kurallarını benimser,
C
Faydacılığı ve bireyciliği kabul eder,
D
Evrenselciliği ve evrensel bilgiyi savunur,
E
Postmodernizm eklektist ve seçmecidir,
Açıklama:
Postmodernizm'in örgüt kuramına yansıyan özellikleri;
- Postmodernizm; düzenliliği, mantık ve simetriyi yadsır, çelişki ve karışıklıktan hoşlanır.
- Postmodernizm, modernliği oluşturan ve Batı medeniyetinin ürünü olan deneyim birikimi, sanayileşme, kentleşme, ileri teknoloji, modern ulus devlet, kariyer, bireysel sorumluluk, bürokrasi, liberal demokrasi, hoşgörü, hümanizm, eşitlikçilik, nesnellik ve gayrişahsilik gibi değer ve kurallara karşı çıkar.
- Postmodernizm, modern öznede temellenen evrensel bir ahlak anlayışına özellikle de faydacılık ve bireycilik anlayışına karşı çıkar.
- Postmodernizm, evrenselciliğe karşı çıkar, genel geçer, evrensel bir bilgiye karşı şiddetli bir saldırı yöneltir. Tek, değişmez, evrensel bir akıl yerine, çeşitli akılların varoluşundan bahseder. Bilginin göreceli olduğunu, hakikatin herkese göre değişebilir olduğunu kabul eder.
- Postmodernizm, ilerleme düşüncesini reddederek bugünün geçmişten, modernin modern öncesinden, kent yaşamının köy yaşamından vs. daha üstün olduğu düşüncesini kabul etmez.
- Postmodernizm, temsilî bir sahtekârlık olarak görürken demokrasiye de şüpheyle bakar, birçok yeni siyasi hareketi destekler, çoğulculuğu, çok- kültürlülüğü savunur.
- Postmodernizmin bir başka özelliği de eklektik oluşudur. Tek doğru anlayışının yadsınması birden çok doğruyu gündeme getirmiş, bunun sonucu da her türlü bilginin insanlığa katkı sağlayabileceğini kabul eden ve her şey gider sloganıyla ifade edilen eklekti(si)zm yani seçmecilik olmuştur.
- Postmodernizm anti-pozitivisttir. Dünyanın işleyişiyle ilgili değişmez doğrular bulunduğunu ve bu doğruların sadece doğa bilimlerinin yöntemleriye keşfedilebileceğini kabul etmez.
- Postmodernizm yorumsamacıdır. Dünya, nesnelerden değil, onlara yüklediğimiz anlamlardan oluşur. İnsanlar neyin doğru neyin gerçek olduğunu kendi aralarındaki etkileşimlerle sosyal olarak inşa ederler.
Soru 6
Postmodernizm ile eleştirel yönetim çalışmalarının birbirine yaklaştığı sav olabilir mi?
Seçenekler
A
Güç ve çıkar çatışması,
B
Varlık-yokluk çatışması,
C
Mutlak üstünlük-eşitlik çatışması,
D
Alt kültür-üst kültür çatışması,
E
Bağımlılık-bağımsızlık çatışması,
Açıklama:
Postmodernizm ve eleştirel yönetim çalışmalarının birbirlerine en çok yaklaştıkları nokta; Her iki yaklaşım da insan ilişkilerinin doğasında bir güç ve çıkar çatışması bulunduğunu kabul etmektedirler. Her iki yaklaşım da modernizmin temel değerlerinin insanları tek tek hiçbir değerleri olmayan ancak ilerleme, gelişme, zenginleşme, demokrasi gibi büyük ideallere ulaşma konusunda kendilerine düşen rolü oynadıkları ölçüde değere sahip birer araç hâline indirgediğini iddia etmektedirler. İki yaklaşım arasındaki temel farklılık ise eleştirel yönetim çalışmalarının yöntembilimsel açıdan modernizme karşı çıksa da akılcılık, ilerleme, gerçeklik anlayışı gibi modernizmin bazı felsefi kabullerine sahip çıkmasıdır. Eleştirel yönetim çalışmaları modernizmin aydınlanma ideallerini paylaşmakta, ancak bu ideallere ulaşmak için izlenen yolun hatalı olduğunu iddia ederek bazı eleştiriler getirmektedir. Eleştirel yönetim çalışmalarına göre de tek tek insanlara göre değişmeyen doğrular vardır, ancak bu doğrular modernizmin gerçekçiliğinden farklı şekilde ele alınmaktadır. Modernist gerçekçilik aynı zamanda belirlenimcidir. Yüzeysel gözlemlerle evrensel doğruların keşfedilebileceğini varsayar. Oysa eleştirel yönetim çalışmaları birtakım evrensel doğruların varlığını kabul etmekle birlikte bu doğruları keşfetmenin biraz daha çaba isteyen bir süreç olduğunu, yüzeysel analizlerle gerçeğin bulunmasının mümkün olmadığını iddia etmektedir.
Soru 7
Postmodern örgütlerin modern dönemden farklılığı nedir?
Seçenekler
A
Finans ve ham madde kaynaklarının hızla yer değiştiremez hale gelmesi,
B
Modern bürokratik işbölümü yerini post-bürokratik yapıya bırakmıştır,
C
Çalışanların iş tanımları sadedir ve çalışan kendini geliştirmez,
D
Çalışanlar tek bir örgütte kariyer yapmakta ve tamamlamaktadır,
E
Örgütün sınırları belirgin ve kesin olarak çizilmiştir,
Açıklama:
Post-modern dönüşümle birlikte post-modern örgütler ortaya çıkmıştır. Post- modern örgütlerin özellikleri şu şekilde sıralanabilir;
- Finans ve ham madde kaynaklarının sınırlar arasında ve bir yerden diğerine hızla yer değiştirebilir hâle gelmesi,
- Stok devir oranlarını düşüren ve yatırım geri dönüş oranlarını artıran tam zamanında üretim felsefesinin maliyetlerin neredeyse üretim anında ortaya çıkan bir olgu hâline getirmesi,
- Gelişen bilgi teknolojileri yardımıyla geçici çalışma, uzaktan çalışma, dış kaynaklardan yararlanma, taşeronluk gibi esnek çalışma biçimlerinin yaygınlaşması ve çalışanların tek bir örgütte başlayıp biten kariyer anlayışlarının değişmesi,
- Sadece çalışma değil, satış, muhasebe, finansman gibi pek çok işlevin İnternet ortamında gerçekleştirilebilmesini sağlayan sanal örgütlerin ortaya çıkması ve örgütün sınırlarının belirsizleşmesi,
- Tedarikçiler, danışmanlar, taşeronlar gibi iş birliği yapılan örgütlerin iş hayatındaki etkilerinin asıl üretimi gerçekleştiren firma kadar bazen ondan daha önemli hâle gelmesi,
- İş bölümü ve uzmanlaşma yerine çoklu yeteneklere sahip çalışanlara duyulan ihtiyacı artıran proje bazlı örgütlenmelerin geleneksel kariyer anlayışını değiştirmesi,
- Masa, sandalye, dolaplar ve bilgisayardan oluşan ofis kavramının ortadan kalkması ve buna bağlı olarak geleneksel mesai anlayışının değişmesi,
- Belirsizliğin ortadan kaldırılmaya değil de yönetilmeye çalışılması. Açıkça belirlenmiş hedeflerin yerini sürekli güncellenen, ortaya çıkan durumları değerlendirmeye çalışan kompleks yönetim anlayışının alması,
- Pek çok örgütün temel iş tanımlarının değişmesi. Örneğin; üretim odaklı bir telefon şirketinin çeşitli ağ temelli yapılardan oluşan iletişim hizmetleri şirketine dönüşmesi.
- Çalışanların iş tanımlarının karmaşıklaşması. Buna bağlı olarak çalışanların kendini sürekli geliştirme ihtiyacının karşılanma zorunluluğunun ortaya çıkması,
- Örgütlerin birbiriyle rekabet hâlindeki pek çok bakış açısı, deneyim, rol ve kimliklerden oluşan bir karmaşa ortamı hâline gelmesi. Bu karmaşada, tam da postmodernizmin felsefesine uygun biçimde, örgütler için standart çözüm reçetelerinin, yönetim ve örgütlenme biçimlerinin anlamsız hâle gelmesi, her an ve ortam için yeni çözümler üretilmesinin gerekmesi. Post- modern örgütlerin en önemli özelliği modern dönemdeki bürokratik iş bölümü anlayışının yerini post-bürokratik örgütlere bırakmasıdır.
Soru 8
Post-modern örgüt kuramı, modern örgüt kuramını hangi yönden eleştirmektedir?
Seçenekler
A
Örgütleri, sınırları belli nesnel varlıklar olarak nitelendirir,
B
Nesnel örgütlerin belirli kimlikleri vardır,
C
Örgütler kompleks bir dünyada yaşarlar,
D
Örgütler doğal denge içindedir,
E
Bilgi önemli üretim faktörüdür,
Açıklama:
Postmodern örgüt kuramının modern örgüt kuramına yönelik eleştirileri:
- Örgütler sınırları belli nesnel varlıklar olarak nitelendirilemezler. Türleri, biçimleri, yerleri, yapıları, özellikleri itibarıyla sınıflandırılamazlar. Çünkü örgütler çeşitli faktörlerin etkileşimiyle sürekli bir olma, örgütlenme hâlinde bulunan dinamik yapılardır.
- Nesnel olamayan örgütlerin belirli kimlikleri de olamaz. Örgütleri belli amaçlara, yönlere, örgütlenme biçimlerine, kültürel değerlere, işlevlere sahip somut, ölçülebilir, birbirleriyle karşılaştırılabilir yapılar olarak görmek mümkün değildir. Dolayısıyla belli stratejilere, kültürlere, değerlere, vizyon ve misyona sahip örgütlerden de bahsedilemez.
- Örgütlerin ölçülüp-biçilebilir yapılara sahip olamaması lider veya yönetici adı altından birtakım aktörlerin örgütleri başarıya götürebilmelerini de şüpheli hâle getirir. Dolayısıyla belli yönetim teknikleriyle etkin ve verimli, rekabet gücüne sahip örgütler yaratma idealleri de geçerli olamaz.
- Örgütler kompleks bir dünyada yaşarlar. Örgütler için birbirine nedensellik bağlarıyla bağlı bir dünya yoktur. Örgütlerin iç ve dış çevre faktörlerinin belli koşullarda örgüt için daha avantajlı durumlar ortaya çıkaracağı iddiası da geçerli değildir. Çevresel faktörlere müdahale etmek mümkün değildir.
- Örgütler doğal bir denge içerisinde değildirler. Dolayısıyla bu dengenin değiştirilmesine, böylece örgütsel değişimin sağlanarak daha iyi bir örgüt yapısına ulaşmaya yönelik olarak önerilen konumlandırma, farklılaştırma, değişim mühendisliği, kültürel değişim, birleşme, satın alma, stratejik iş birlikleri vb. stratejiler anlamlı değildir.
- Bilginin en önemli üretim faktörü, stratejik kaynak olduğu iddiası da boştur. Bilgi de diğer pek çok şey gibi sosyal olarak inşa edilen bir kurgudur. Bilginin değeri onun içeriğinde değil sahibinde var olduğu kabul edilen güçtedir. Bu nedenle bilginin üretilmesi, depolanması, aktarılması gibi faaliyetler bir anlam taşımaz. Bilginin belirli semboller, isimler, kavramlar, kategoriler, açıklamalar hâline getirilerek biriktirilmesi bunlara dayalı kuramlar geliştirilmesi kendi başına bir anlam ifade etmez.
Soru 9
Postmodernizmin örgütsel analizinde yararlanılan söylem ve güç kavramları hangi yazara aittir?
Seçenekler
A
Derrida,
B
Lyotard,
C
Bell,
D
Foucault,
E
Kilduff,
Açıklama:
Postmodernizmin örgütsel analizde çok yararlanılan kavramlarından olan söylem ve güç kavramları Foucault’un çalışmalarından alınmıştır. Söylem; belli bir konudaki düşüncemizi ve belli bir olguya yönelik davranışımızı şekillendiren birtakım eylem ve düşünce kalıplarıdır. Güç ise, insanların belli bir konuda belli biçimde davranmasını sağlama yeteneğidir. Foucault’un güç analizleri eleştirel yönetim araştırmalarında da sıklıkla referans alınmaktadır. Foucault çalışmalarında genellikle bilgi ve güç ilişkisi üzerinde durmaktadır. Ona göre bilgi ve güç her zaman birbirleriyle ilişkili kavramlardır. Bilgi güç üretir, güç ise doğru bilgiyi tanımlama gücüdür aynı zamanda. Gücü olanın ürettiği bilgi doğrudur. Örgüt kuramlarında güç genellikle farklı tarafların kullanabildiği bir kaynak olarak ele alınmaktadır. Oysa Foucault’a göre güç insan ilişkilerinde ortaya çıkan ve yönetenlerin yönetilenler üzerinde sahip oldukları bir etkidir. Bu etki çoğunlukla doğrudan ortada görünmez, birtakım yönetim süreçleri aracılığıyla yöneten-yönetilen ilişkisi içerisine yedirilir. Bu yedirme işi genellikle gücün personel güçlendirme, yeniden yapılanma gibi söylemlerle kamufle edilmesi anlamına gelmektedir. Performans değerlendirme sistemleri, elektronik izleme sistemleri gibi insan kaynakları yönetimi uygulamaları gücün kontrol amacıyla kullanılmasını sağlayan söylemlerdir.
Soru 10
Postmodern dönemde pazarlamanın özellikleri konusunda üst gerçekliğe değinen yazar kimdir?
Seçenekler
A
Baudrillard,
B
Jameson,
C
Keith,
D
Kotler,
E
Firat-Venkatesh,
Açıklama:
Postmodern dönemde pazarlamanın özellikleri konusundaki en çok atıf alan yaklaşım Firat ve Venkatesh tarafından gerçekleştirilmiştir. Buna göre pazarlamada postmodern dönemin beş farklı özelliği bulunmaktadır: Üst-gerçeklik, parçalanma, üretim ve tüketimin yer değiştirmesi, öznenin merkezîliğini yitirmesi ve zıtların birlikteliği.
Üst-gerçeklik, gelişen bilişim teknolojilerinin de katkısıyla tüketimin nesnesinin ürünler ve hizmetler olmaktan çıkarak imajlar ve deneyimler hâline gelmesini ifade etmektedir. Parçalanma, gittikçe bireyselleşen tüketici tercihlerinin tür, yer, zaman ve süre olarak birbirlerinden bağımsızlaşmasını ifade etmektedir. Sembol asıldan, ürün işlevden, satın alınan şey ise ihtiyaçtan farklılaşmıştır. Çalışma zamanı ve boş zaman, kamusal faaliyetler ve özel faaliyetler gibi ayrımlar ortadan kalkmıştır. Modernizm bir faaliyet olarak üretimi kutsamaktadır. Postmodern dönem ise tüketime odaklı bir dönem hâline gelmiştir. Akla gelebilecek hemen her şeyin tüketim nesnesi haline getirilebildiği görülmektedir. Modern insan evrenin merkezinde bulunmaktadır. Tasarlamakta, planlamakta, hesaplamakta ve düzenlemektedir. Postmodern kültür ise ‘anı’ yaşamayı öne çıkartmaktadır. Kestirilebilir davranış kalıplarına sahip ‘ekonomik insan’ yerini ‘tüketen insan’a bırakmıştır. Beğenme, yerini ‘iyi hissetme’ye bırakmıştır. Bu da postmodern tüketiciyi daha edilgen bir konuma getirmiştir. Her şey gider felsefesi, seçmecilik ve kolaj postmodern kültürün önemli özelliklerinden bazılarıdır. Her şey, her yerde, her şekilde, her şeyle birlikte; Doğu-Batı, küresel- yerel, geçmiş-gelecek bir arada tüketilebilir. Kadın-erkek, genç-yaşlı, zengin-fakir aynı şeyi tüketebilir.
Üst-gerçeklik, gelişen bilişim teknolojilerinin de katkısıyla tüketimin nesnesinin ürünler ve hizmetler olmaktan çıkarak imajlar ve deneyimler hâline gelmesini ifade etmektedir. Parçalanma, gittikçe bireyselleşen tüketici tercihlerinin tür, yer, zaman ve süre olarak birbirlerinden bağımsızlaşmasını ifade etmektedir. Sembol asıldan, ürün işlevden, satın alınan şey ise ihtiyaçtan farklılaşmıştır. Çalışma zamanı ve boş zaman, kamusal faaliyetler ve özel faaliyetler gibi ayrımlar ortadan kalkmıştır. Modernizm bir faaliyet olarak üretimi kutsamaktadır. Postmodern dönem ise tüketime odaklı bir dönem hâline gelmiştir. Akla gelebilecek hemen her şeyin tüketim nesnesi haline getirilebildiği görülmektedir. Modern insan evrenin merkezinde bulunmaktadır. Tasarlamakta, planlamakta, hesaplamakta ve düzenlemektedir. Postmodern kültür ise ‘anı’ yaşamayı öne çıkartmaktadır. Kestirilebilir davranış kalıplarına sahip ‘ekonomik insan’ yerini ‘tüketen insan’a bırakmıştır. Beğenme, yerini ‘iyi hissetme’ye bırakmıştır. Bu da postmodern tüketiciyi daha edilgen bir konuma getirmiştir. Her şey gider felsefesi, seçmecilik ve kolaj postmodern kültürün önemli özelliklerinden bazılarıdır. Her şey, her yerde, her şekilde, her şeyle birlikte; Doğu-Batı, küresel- yerel, geçmiş-gelecek bir arada tüketilebilir. Kadın-erkek, genç-yaşlı, zengin-fakir aynı şeyi tüketebilir.
Soru 11
Dinsel olan veya dinsellik atfedilen bütün değer ve ilkeleri bireysel ve toplumsal yaşamın dışına iten, sadece bu dünyayı yaşanabilir kabul edip, öte dünya ile ilişkiyi koparma temeline dayalı, insan-merkezci bir düşünme ve yaşama biçimine ne denir?
Seçenekler
A
Modernizm
B
Hümanizm
C
Rasyonalizm
D
Sekülarizm
E
Pozitivizm
Açıklama:
Sekülerizm: Dinsel olan veya dinsellik atfedilen bütün değer ve ilkeleri bireysel ve toplumsal yaşamın dışına iten, sadece bu dünyayı yaşanabilir kabul edip, öte dünya ile ilişkiyi koparma temeline dayalı, insan-merkezci bir düşünme ve yaşama biçimini ifade eder. Doğru cevap D'dir.
Soru 12
I. Akılcı olması
II. Sistematik olması
III. Belirlenimci olması
IV. Homojenleştirici olması
Yukarıdakilerden hangisi modernizmin modern yönetim ve örgütlenme yaklaşımlarını da etkileyen temel özellikleri arasında sayılabilir?
II. Sistematik olması
III. Belirlenimci olması
IV. Homojenleştirici olması
Yukarıdakilerden hangisi modernizmin modern yönetim ve örgütlenme yaklaşımlarını da etkileyen temel özellikleri arasında sayılabilir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
II ve III
D
III ve IV
E
I, II, III ve IV
Açıklama:
- Modernizm akılcıdır.
- Modernizm gerçekçi ve pozitivisttir.
- Modernizm ilerlemecidir.
- Modernizm tektipleştirici, homojenleştiricidir.
- Modernizm belirlenimcidir.
- Modernizm sistematiktir.
- Modernizmin insanlık için büyük projeleri vardır.
Soru 13
İnsanoğlunun aklıyla evrende varolan her şeyi öğrenebileceğine, onu istediği gibi yönlendirerek gerçek mutluluğa kavuşacağına inanan düşünceye ne denir?
Seçenekler
A
Aydınlanma
B
Hümanizm
C
Modernizm
D
Sekülerizm
E
Nasyonalizm
Açıklama:
Modernizm: Modernizm, insanoğlunun aklıyla evrende varolan her şeyi öğrenebileceğine, onu istediği gibi yönlendirerek gerçek mutluluğa kavuşacağına inanan bir düşüncenin ürünüdür. Doğru cevap C'dir.
Soru 14
Aşağıdakilerden hangisi postmodernizmin örgüt kuramına yansıyan yönleri ile gözden geçirildiğinde öne çıkan özelliklerinden birisi değildir?
Seçenekler
A
Evrenselciliğe karşı çıkar, genel geçer, evrensel bir bilgiye karşı şiddetli bir saldırı yöneltir.
B
Modern öznede temellenen evrensel bir ahlak anlayışına özellikle de faydacılık ve bireycilik anlayışına karşı çıkar.
C
Düzenliliği, mantık ve simetriyi yadsır, çelişki ve karışıklıktan hoşlanır.
D
Tabiattaki mükemmel işleyişin kurallarını herkesi bağlayıcı temel doğrular olarak alır ve bu kuralları keşfederek insan ilişkilerine uyarlamanın yollarını arar.
E
Dünyanın işleyişiyle ilgili değişmez doğrular bulunduğunu ve bu doğruların sadece doğa bilimlerinin yöntemleriyle keşfedilebileceğini kabul etmez.
Açıklama:
A, B, C ve E seçenekleri postmodernizmin örgüt kuramına yansıyan yönleri ile gözden geçirildiğinde öne çıkan özellikleri arasındadır. D seçeceği ise modernizmin temel özellikleri arasındadır. Doğru cevap D'dir.
Soru 15
Metinlerin insanların zihinsel arka planlarını yansıtacak şekilde görünenin ötesinde anlamları olduğunu kabul eden ve çeşitli analiz yöntemleriyle bu anlamları ortaya çıkarmaya çalışan yaklaşıma ne denir?
Seçenekler
A
Pragmatizm
B
Rasyonalizm
C
Yapıbozum
D
Hazcılık
E
Oportünizm
Açıklama:
Yapıbozum: Metinlerin insanların zihinsel arka planlarını yansıtacak şekilde görünenin ötesinde anlamları olduğunu kabul eden ve çeşitli analiz yöntemleriyle bu anlamları ortaya çıkarmaya çalışan yaklaşımdır. Doğru cevap C'dir.
Soru 16
Esnek uzmanlaşma olarak bilinen, üretilen parçaların olabildiğince küçük hücreler hâlinde üretime sokulmasıyla üretim hattının farklı ürünlerin üretimine kısa sürede hazır hâle getirilebilmesine imkân sağlayan ve böylece üretim hızını artıran bilgisayar destekli sistemin adı nedir?
Seçenekler
A
Endüstri 3.0
B
Fordizm
C
Endüstri 2.0
D
Post-Fordizm
E
Sanayi Devrimi
Açıklama:
Post-fordizm: Esnek uzmanlaşma olarak bilinen, üretilen parçaların olabildiğince küçük hücreler hâlinde üretime sokulmasıyla üretim hattının farklı ürünlerin üretimine kısa sürede hazır hâle getirilebilmesine imkân sağlayan ve böylece üretim hızını artıran bilgisayar destekli bir sistem. Doğru cevap D'dir.
Soru 17
Modern yönetim anlayışına dayalı, iş etütleri aracılığıyla çalışanları en verimli olabilecekleri şekilde örgütlemeye çalışan personel yönetimi yaklaşımına ne denir?
Seçenekler
A
Klasik Yönetim Modeli
B
Katı İnsan Kaynakları Modeli
C
Modern Yönetim Modeli
D
Yumuşak İnsan Kaynakları Modeli
E
Post-modern Yönetim Modeli
Açıklama:
Katı İnsan Kaynakları Modeli:
Modern yönetim anlayışına dayalı, iş etütleri aracılığıyla çalışanları en verimli olabilecekleri şekilde örgütlemeye çalışan personel yönetimi yaklaşımıdır. Doğru cevap B'dir.
Modern yönetim anlayışına dayalı, iş etütleri aracılığıyla çalışanları en verimli olabilecekleri şekilde örgütlemeye çalışan personel yönetimi yaklaşımıdır. Doğru cevap B'dir.
Soru 18
Aşağıdakilerden hangisi insan kaynakları yönetimi anlayışının beş temel özelliğinden birisi değildir?
Seçenekler
A
İnsan kaynakları yönetimi, personel yönetimi ve endüstri ilişkilerinin birleşmesinden doğan ve yönetim tarafından öne sürülen yeni bir oluşumdur.
B
İnsan kaynakları yönetimi, firma politikalarının oluşturulmasında göz önünde tutulması gereken önemli bir stratejik yönetici fonksiyonudur.
C
İnsan kaynakları yönetiminde yöneticinin temel görevi, işçilerin kontrolünden işçilerin gelişimini ve performansını desteklemeye yönelik olarak değişmiştir.
D
İnsan kaynakları yönetimi, geniş bir alanda istihdam ilişkilerini temsil eden ve bireysel iş ilişkilerinin gelişmesine katkıda bulunarak örgütsel entegrasyonu gerçekleştirmeye çalışan yeni bir işçi-yönetici ilişkiler zinciridir.
E
İnsan kaynakları yönetimi personel yönetiminin yeniden isimlendirilmesidir fakat esas itibarıyla geleneksel personel yönetimi fonksiyonlarından çok farklı bir oluşumdur.
Açıklama:
A, B, C ve D seçenekleri insan kaynakları yönetimi anlayışının beş temel özelliği arasındadır. E seçeceği ise aslında "İnsan kaynakları yönetimi personel yönetiminin yeniden isimlendirilmesidir. Esas itibarıyla geleneksel personel yönetimi fonksiyonlarından çok da farklı bir oluşum değildir" şeklindedir. Doğru cevap E'dir.
Soru 19
Post-modern dönemin yönetim anlayışına dayalı, çalışanları birer kaynak olarak gören ve her birinin farklı özelliklerini geliştirerek onlardan yararlanmaya çalışan insan kaynakları yönetimi yaklaşımına ne denir?
Seçenekler
A
Klasik Yönetim Modeli
B
Yumuşak İnsan Kaynakları Modeli
C
Rasyonel Yönetim Modeli
D
Katı İnsan Kaynakları Modeli
E
Modern Yönetim Modeli
Açıklama:
Yumuşak İnsan Kaynakları Modeli: Post-modern dönemin yönetim anlayışına dayalı, çalışanları birer kaynak olarak gören ve her birinin farklı özelliklerini geliştirerek onlardan yararlanmaya çalışan insan kaynakları yönetimi yaklaşımıdır. Doğru cevap B'dir.
Soru 20
Hem tek tek her müşterinin siparişine uygun olarak tam istediği ürünü üretmeyi, hem de bunu seri üretime aktararak maliyet tasarrufu yapmayı sağlayan bilgisayar destekli pazarlama yöntemine ne denir?
Seçenekler
A
Optimize Etme
B
Ölçümleme
C
İçerik Pazarlama
D
Seri Uyarlama
E
Doğrudan Pazarlama
Açıklama:
Seri Uyarlama: Hem tek tek her müşterinin siparişine uygun olarak tam istediği ürünü üretmeyi, hem de bunu seri üretime aktararak maliyet tasarrufu yapmayı sağlayan bilgisayar destekli pazarlama yöntemidir. Doğru cevap D'dir.
Soru 21
Aşağıdakilerden hangisi postmodernizmin ilkelerindendir?
Seçenekler
A
Eklektiklik
B
Akılcılık
C
Sekülerizm
D
İlerlemecilik
E
Tektipleştiricilik
Açıklama:
Modernizmin ve postmodernizm kavramlarının temel özelliklerini sıralayabileceksiniz.
Eklektik
Eklektik
Soru 22
Aşağıdakilerden hangisi modernizm düşüncesine yönelik kapsamlı eleştirilerden oluşan yeni bir felsefi yaklaşımı ifaden yoruma verilen isimdir?
Seçenekler
A
Felsefi Postmodernizm
B
Dönemsel Postmodernizm
C
Pozitivizm
D
Eleştirel Realizm
E
Postpozitivizm
Açıklama:
Postmodernizmin örgüt kuramları ile ilişkisini açıklayabileceksiniz.
Postmodernizm modernizmin düşlünsel temellerine yönelik eleşltirilerle kendini ifade eden yeni bir düşlünce biçimidir ve felsefi postmodernizm olarak tanımlanmaktadır.
Postmodernizm modernizmin düşlünsel temellerine yönelik eleşltirilerle kendini ifade eden yeni bir düşlünce biçimidir ve felsefi postmodernizm olarak tanımlanmaktadır.
Soru 23
Aşağıdakilerden hangisi post-modern dönemin post-bürokratik örgütlerinin özelliklerinden birisi değildir?
Seçenekler
A
Esnek çalışma biçimleri yerine iş yerinde tam zamanlı çalışmaya geçilmesi
B
Sanal örgütlerin ortaya çıkması ve örgüt sınırlarının belirsizleşmesi
C
Proje bazlı örgütlenmelerin geleneksel kariyer anlayışını değiştirmesi
D
Belirsizliğin ortadan kaldırılmasının yerine yönetilmeye çalışılması
E
Çalışanların iş tanımlarının karmaşıklaşması
Açıklama:
Postmodern örgüt kuramının kapsamını tanımlayabileceksiniz.
Hatırlama
Hatırlama
Soru 24
Aşağıdakilerden hangisi postmodernizmin örgütsel analize getirdiği farklı bakış açıları ve sağlayabileceği katkılardan birisi değildir?
Seçenekler
A
Postmodernizmin insanlardan bağımsız bir gerçeğin peşinde koşması
B
Postmodernizmin normal bilim anlayışına karşı çıkması
C
Postmodenizmin örgütlerle değiş örgütlenmeyle ilgilenmesi
D
Postmodernizmin her türlü söyleme şüpheyle bakması
E
Postmodernizmin genelleyeme karşı olması
Açıklama:
Postmodern örgüt kuramının kapsamını tanımlayabileceksiniz.
Hatırlama
Hatırlama
Soru 25
Aşağıdakilerden hangisi Postmodern örgüt kuramının işletme işlevleriyle kurduğu ilişkilerden birisi olan ve kendi içerisinde üst gerçeklik, parçalanma, üretim ve tüketimin yer değiştirmesi, öznenin merkeziliğini yitirmesi ve zıtların birlikteliği gibi özelliklere sahip işletme işlevidir?
Seçenekler
A
Pazarlama işlevi
B
Üretim işlevi
C
Yönetim işlevi
D
İnsan kaynakları işlevi
E
Muhasebe işlevi
Açıklama:
Postmodernizmin işletme işlevlerindeki yansımalarını değerlendirebileceksiniz.
Hatırlama
Hatırlama
Soru 26
Aşağıdakilerden hangisi Postmodern örgüt kuramlarını çalışan bir kişinin bir araştırma yaparken takındığı tavırlardan birisi olabilir?
Seçenekler
A
Ağırlıklı olarak nitel araştırma yöntemlerinden faydalanma
B
Araştırma sonuçlarını sayısallaştırmaya çalışma
C
Araştırma sonuçlarını genellemeye çalışma
D
Kesin ve kati bilgiye ulaşmaya çalışma
E
Sadece görülebilir olgularla yetinme çabası
Açıklama:
Postmodern örgüt kuramının kapsamını tanımlayabileceksiniz.
Hatırlama
Hatırlama
Soru 27
Metinlerin insanların zihinsel arka planlarını yansıtacak şekilde görünenin ötesinde anlamları olduğunu kabul eden ve çeşitli analiz yöntemleriyle bu anlamları ortaya çıkarmaya çalışan yaklaşım aşağıdakilerden hangisinde doğru bir şekilde verilmiştir?
Seçenekler
A
Yapıbozum
B
Büyük-anlatılar
C
Güç
D
Aydınlanma
E
Söylem
Açıklama:
Postmodern örgüt kuramının kapsamını tanımlayabileceksiniz.
Hatırlama
Hatırlama
Soru 28
Aşağıdaki işletme işlevlerinden hangisi Postmodern örgüt kuramı tarafından dönemsel bir çerçevede ele alınan ve kendi içinde Taylorizm, Fordizm gibi evrelere ayrılan işletme işlevidir?
Seçenekler
A
Üretim
B
Muhasebe
C
İnsan Kaynakları
D
Yönetim
E
Pazarlama
Açıklama:
Postmodernizmin işletme işlevlerindeki yansımalarını değerlendirebileceksiniz.
Hatırlama
Hatırlama
Soru 29
Aşağıdakilerden hangisi pazarlamada postmodern dönemin özelliklerinden değildir?
Seçenekler
A
Satış odaklılık
B
Üst-gerçeklik
C
Parçalanma
D
Üretim ve tüketimin yer değiştirmesi
E
Öznenin merkezîliğini yitirmesi
Açıklama:
Postmodernizmin işletme işlevlerindeki yansımalarını değerlendirebileceksiniz.
Hatırlama
Hatırlama
Soru 30
Aşağıdakilerden hangisi postmodern muhasebe yaklaşımının bakış açısını vurgulamaktadır?
Seçenekler
A
Tamamen piyasada olan biteni raporlamayı amaçlar.
B
Araçsal bir muhasebe anlayışına sahiptir.
C
Muhasebe bilgisi gerçeği olduğu gibi temsil eden bir bilgidir.
D
İşlem maliyetleri kuramı çerçevesinde, maliyetleri izlemek amacıyla kurumsallaştırılmıştır.
E
Muhasebe ilke ve standartlarının bizzat kendileri birer politik pazarlığın sonucudur.
Açıklama:
Postmodernizmin işletme işlevlerindeki yansımalarını değerlendirebileceksiniz.
Hatırlama
Hatırlama
Soru 31
Aşağıdakilerden hangisi postmodern örgüt kuramının bilgiye bakış açısını en iyi açıklar?
Seçenekler
A
Bilgi en önemli üretim faktörüdür.
B
Bilgi stratejik bir kaynaktır
C
Bilgi mutlak bir değere sahiptir.
D
Bilgi depolanabilir ve aktarılabilir.
E
Bilginin değeri sahibinde var olduğu kabul edilen güçtedir.
Açıklama:
Postmodern örgüt kuramının kapsamını tanımlayabileceksiniz.
Hatırlama
Hatırlama
Soru 32
Aşağıdakilerden hangisi postmodern düşüncenin temel özelliklerinden değildir
Seçenekler
A
Belirsizlik ve bütün evrensel ya da bütüncül söylemlere karşı derin bir güvensizlik sözkonusudur.
B
Düzenlilik, mantık ve simetri yadsınır.
C
Faydacılık ve bireycilik anlayışına karşı çıkar.
D
Pozitivisttir
E
Yorumsamacıdır.
Açıklama:
Modernizmin ve postmodernizm kavramlarının temel özelliklerini sıralayabileceksiniz.
Hatırlama
Hatırlama
Soru 33
Aşağıdakilerden hangisi postmodernizmin bir felsefe olarak gelişmesine katkı sağlayan düşünürlerden değildir?
Seçenekler
A
Lyotard
B
Foucault
C
Habermas
D
Derrida
E
Baudrillard
Açıklama:
Modernizmin ve postmodernizm kavramlarının temel özelliklerini sıralayabileceksiniz.
Hatırlama
Hatırlama
Soru 34
Postmodernizm ve eleştirel yönetim çalışmalarının ortak noktası aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Her iki yaklaşım da akılcılık ve ilerleme anlayışı gibi modernizmin bazı felsefi kabullerine sahip çıkmaktadır.
B
Her iki yaklaşım da yüzeysel gözlemlerle evrensel doğruların keşfedilebileceğini varsayar.
C
Her iki yaklaşım da hiçbir ortak gerçekliği kabul etmez.
D
Her iki yaklaşım da insan ilişkilerinin doğasında bir güç ve çıkar çatışması bulunduğunu kabul etmektedir.
E
Her iki yaklaşımda da akılcılık, standartlaştırma ve farklılaştırma bakış açıları öne çıkmaktadır.
Açıklama:
Postmodernizmin örgüt kuramları ile ilişkisini açıklayabileceksiniz.
Hatırlama
Hatırlama
Soru 35
Aşağıdakilerden hangisi modernizme yöneltilen eleştirilerden değildir?
Seçenekler
A
Modernizm hiçbir ortak gerçekliği kabul etmeye yanaşmamaktadır.
B
Modern dönemde insanlar arasındaki ekonomik eşitsizlikler yayılarak devam etmiş ve hatta daha görünür hâle gelmiştir.
C
Bireycilik olgusu insanlığın daha üst amaçlar için karşılıklı fedakârlık yapabilme imkânını yok etmiştir.
D
Bugün dünyanın karşı karşıya bulunduğu pek çok çevresel felaket de modernist ilerlemeciliğin yarattığı tüketim toplumunun bir sonucudur.
E
İnsanlık için neyin doğru ve neyin ilerleme olduğunu tayin eden, modernizmin iddia ettiği gibi yalnızca yöntem değildir; içinde bilim yapılan dünyanın, toplumun ve tarihin koşullarıdır.
Açıklama:
Modernizmin ve postmodernizm kavramlarının temel özelliklerini sıralayabileceksiniz.
Hatırlama
Hatırlama
Soru 36
Modernizm nedir?
Seçenekler
A
Akılcı ve gerçekçi olmayandır
B
Dinsel olan ve dinsellikle atfedilen bütün değer ve ilkelerdir.
C
İnsanoğlunun aklıyla evrende varolan her şeyiöğrenebileceğine, inanan bir düşünceninürünüdür.
D
İnsan ve doğayı ortak bir aklın paydasında birleştirendir.
E
İlahi nitelikte ve öbür dünya ile ilgili olanın değil, bu dünya ve insanla ilgili olanın yüceltildiği bir genel eğilimdir.
Açıklama:
Modernizmin ve postmodernizm kavramlarının temel özelliklerini sıralayabileceksiniz.
İnsanoğlunun aklıyla evrende varolan her şeyi öğrenebileceğine, inanan bir düşüncenin ürünüdür.
İnsanoğlunun aklıyla evrende varolan her şeyi öğrenebileceğine, inanan bir düşüncenin ürünüdür.
Soru 37
Modernizmin modern yönetim ve örgütlenme yaklaşımını da etkileyen temel özelliklerinden değildir?
Seçenekler
A
Modernizm sistematik değildir.
B
Modernizm gerçekçi ve pozitivisttir.
C
Modernizm akılcıdır.
D
Modernizm ilerlemecidir.
E
Modernizm tektipleştirici, homojenleştiricidir.
Açıklama:
Modernizmin ve postmodernizm kavramlarının temel özelliklerini sıralayabileceksiniz.
Modernizm sistematiktir. Toplumların belli bir düzen içerisinde varlıklarını sürdürebilmeleri için, toplumsal sistemi meydana getiren kurumların görevlerinin sistemin bekas› doğrultusunda belirlenmesi gerekmektedir.
Modernizm sistematiktir. Toplumların belli bir düzen içerisinde varlıklarını sürdürebilmeleri için, toplumsal sistemi meydana getiren kurumların görevlerinin sistemin bekas› doğrultusunda belirlenmesi gerekmektedir.
Soru 38
Aşağıdakilerden hangisi modernizmin örgütsel araştırmalarda öne çıkan özelliklerinden değildir?
Seçenekler
A
YapIsalcı-işlevselci bakış açısına sahip olduğundan örgütlerdefarklılaştırrma ve iş bölümüne önem verir.
B
Akılcı bakış açısı örgütleri belli hedeflere ulaşmanın araçlarıolarak görerek onları araçsallaştırmakta ve söz konusu hedeflere ulaştıracak makine benzeri standart süreçlere sahip örgütlenme ve çalışma biçimleri geliştirmekle ilgilenmektedir.
C
Aydınlanma ideallerini paylaşmakta, ancak bu ideallere ulaşmak için izlenen yolun hatalı olduğunu iddia ederek bazı eleştiriler getirmektedir
D
Örgütleri sınırları belli varlıklar olarak tanımlamaktadır. Bu sınırlar örgütleri iç çevresini ve dış çevresini,yani örneğin üretim süreçleriyle pazarlama süreçlerini birbirinden ayrı sistemler olarak ele alır.
E
Örgütsel analizde etkinlik ve verimlilik gibi kavramların ön plana çıkmasına neden olmuştur.
Açıklama:
Postmodernizmin örgüt kuramları ile ilişkisini açıklayabileceksiniz.
Eleştirel yönetim çalışmaları Aydınlanma ideallerini paylaşmakta, ancak bu ideallere ulaşmak için izlenen yolun hatalı olduğunu iddia ederek bazı eleştiriler getirmektedir
Eleştirel yönetim çalışmaları Aydınlanma ideallerini paylaşmakta, ancak bu ideallere ulaşmak için izlenen yolun hatalı olduğunu iddia ederek bazı eleştiriler getirmektedir
Soru 39
Aşağıdakilerden hangisi modernizmin özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Akılcıdır.
B
Gerçekçi ve pozitivisttir.
C
Heterojenleştiricidir.
D
Sistematiktir.
E
Tektipleştiricidir.
Açıklama:
Modernizmin ve postmodernizm kavramlarının temel özelliklerini sıralayabileceksiniz.
Modernizmin modern yönetim ve örgütlenme yaklaşımlarını da etkileyen temel özellikleri lütfen tekrar sırasıyla inceleyiniz.
Modernizmin modern yönetim ve örgütlenme yaklaşımlarını da etkileyen temel özellikleri lütfen tekrar sırasıyla inceleyiniz.
Soru 40
“Dinsel olan veya dinsellik atfedilen bütün değer ve ilkeleri bireysel ve toplumsal yaşamın dışına iten, insan-merkezci düşünme ve yaşama biçimi" ifadesi aşağıdaki kavramlardan hangisine karşılık gelmektedir?
Seçenekler
A
Modernizm
B
Hümanizm
C
Aydınlanma
D
Sekülerizm
E
Postmodernizm
Açıklama:
Modernizmin ve postmodernizm kavramlarının temel özelliklerini sıralayabileceksiniz.
Sekülerizm: Dinsel olan veya dinsellik atfedilen bütün değer ve ilkeleri bireysel ve toplumsal yaşamın dışına iten, sadece bu dünyayı yaşanabilir kabul edip, öte dünya ile ilişkiyi koparma temeline dayalı, insan-merkezci bir düşünme ve yaşama biçimini ifade eder.
Sekülerizm: Dinsel olan veya dinsellik atfedilen bütün değer ve ilkeleri bireysel ve toplumsal yaşamın dışına iten, sadece bu dünyayı yaşanabilir kabul edip, öte dünya ile ilişkiyi koparma temeline dayalı, insan-merkezci bir düşünme ve yaşama biçimini ifade eder.
Soru 41
Aşağıdakilerden hangisi post-modern dönemde ortaya çıkan yönetim tekniklerinden biridir?
Seçenekler
A
Bilgi yönetimi
B
Yönetim uygulamalarında standardizasyon
C
Ekonomi temelli bakış açısı
D
Yönetim uygulamalarında homojenlik
E
Kısa vadede kaynakların optimal kullanımı
Açıklama:
Postmodernizmin örgüt kuramları ile ilişkisini açıklayabileceksiniz.
Stratejik yönetim, yeniden yapılanma, örnek edinme, personel güçlendirme, dış kaynaklardan yararlanma, stratejik iş birlikleri, temel yetkinliklere odaklanma, değişim mühendisliği, dengeli skor kartı tekniği, toplam kalite yönetimi, tedarik zinciri yönetimi, bilgi yönetimi, küçülme, takım çalışması, tam zamanında üretim, esnek üretim gibi yaklaşımlar post-modern dönemde ortaya çıkan yönetim tekniklerine örnek verilebilir.
Stratejik yönetim, yeniden yapılanma, örnek edinme, personel güçlendirme, dış kaynaklardan yararlanma, stratejik iş birlikleri, temel yetkinliklere odaklanma, değişim mühendisliği, dengeli skor kartı tekniği, toplam kalite yönetimi, tedarik zinciri yönetimi, bilgi yönetimi, küçülme, takım çalışması, tam zamanında üretim, esnek üretim gibi yaklaşımlar post-modern dönemde ortaya çıkan yönetim tekniklerine örnek verilebilir.
Soru 42
Metinlerin insanların zihinsel arka planlarını yansıtacak şekilde görünenin ötesinde anlamları olduğunu kabul eden ve çeşitli analiz yöntemleriyle bu anlamları ortaya çıkarmaya çalışan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Hümanizm
B
Postmodernizm
C
Söylem
D
Büyük-anlatı
E
Yapıbozum
Açıklama:
Postmodern örgüt kuramının kapsamını tanımlayabileceksiniz.
Yapıbozum: Metinlerin insanların zihinsel arka planlarını yansıtacak şekilde görünenin ötesinde anlamları olduğunu kabul eden ve çeşitli analiz yöntemleriyle bu anlamları ortaya çıkarmaya çalışan yaklaşımdır.
Yapıbozum: Metinlerin insanların zihinsel arka planlarını yansıtacak şekilde görünenin ötesinde anlamları olduğunu kabul eden ve çeşitli analiz yöntemleriyle bu anlamları ortaya çıkarmaya çalışan yaklaşımdır.
Soru 43
“Hem tek tek her müşterinin siparişine uygun olarak tam istediği ürünü üretmeyi, hem de bunu seri üretime aktararak maliyet tasarrufu yapmayı sağlayan bilgisayar destekli pazarlama” yöntemine ne isimi verilmektedir?
Seçenekler
A
Post-fordizm
B
Seri uyarlama
C
Katı insan kaynakları modeli
D
Yumuşak insan kaynakları modeli
E
Güç merkezli yaklaşım
Açıklama:
Postmodernizmin işletme işlevlerindeki yansımalarını değerlendirebileceksiniz.
Seri Uyarlama: Hem tek tek her müşterinin siparişine uygun olarak tam istediği ürünü üretmeyi, hem de bunu seri üretime aktararak maliyet tasarrufu yapmayı sağlayan bilgisayar destekli pazarlama yöntemidir.
Seri Uyarlama: Hem tek tek her müşterinin siparişine uygun olarak tam istediği ürünü üretmeyi, hem de bunu seri üretime aktararak maliyet tasarrufu yapmayı sağlayan bilgisayar destekli pazarlama yöntemidir.
Soru 44
Aşağıdakilerden hangisi yeni kuramsal kuramın yaklaşımlarından değildir?
Seçenekler
A
Gerçekliğin sosyal olarak inşa edildiğini, bu nedenle farklı yer ve zamanlarda farklı doğruların bulunabileceğini kabul eder.
B
İnsanların belli doğrular, dolayısıyla belli bir toplumsal düzen üzerinde anlaşabileceklerini kabul eder.
C
Tek bir doğru yoktur, ancak insanlar karşılıklı etkileşim yoluyla ortak bir doğru tanımlayabilirler.
D
Farklı çıkarların nasıl ortak bir paydada buluştuğunu anlamaya çalışır.
E
Farklı çıkarlar arasındaki çatışmaları vurgulamaya çalışır.
Açıklama:
Postmodernizmin örgüt kuramları ile ilişkisini açıklayabileceksiniz.
Postmodern analiz farklı çıkarlar arasındaki çatışmaları vurgulamaya çalışır.
Postmodern analiz farklı çıkarlar arasındaki çatışmaları vurgulamaya çalışır.
Soru 45
Aşağdakilerden hangisi postmodernizm ve eleştirel yönetim çalışmalarının birbirine yaklaştıkları noktalardan değildir?
Seçenekler
A
İnsan ilişkilerinin doğasında bir güç çatışması olduğunu kabul eder.
B
İnsan ilişkilerinin doğasında bir çıkar çatışması olduğunu kabul eder.
C
İlerleme, gelişme, zenginleşme, demokrasi gibi büyük ideallere ulaşma konusunda kendilerine düşen rolü oynadıkları ölçüde değere sahip birer araç hâline indirgediğini iddia eder.
D
Temel değerlerinin insanları tek tek hiçbir değerleri olmadığını kabul eder.
E
Akılcılık, ilerleme, gerçeklik anlayışı gibi modernizmin bazı felsefi kabullerine sahip çıkması
Açıklama:
Postmodernizmin örgüt kuramları ile ilişkisini açıklayabileceksiniz.
İki yaklaşım arasındaki temel farklılık ise eleştirel yönetim çalışmalarının yöntembilimsel açıdan modernizme karşı çıksa da akılcılık, ilerleme, gerçeklik anlayışı gibi modernizmin bazı felsefi kabullerine sahip çıkmasıdır.
İki yaklaşım arasındaki temel farklılık ise eleştirel yönetim çalışmalarının yöntembilimsel açıdan modernizme karşı çıksa da akılcılık, ilerleme, gerçeklik anlayışı gibi modernizmin bazı felsefi kabullerine sahip çıkmasıdır.
Soru 46
Yorumsamacı bir felsefeyi ifade eden postmodernizmin biçiminde ifade bulmasında aşağıdaki düşünürlerden hangisinin etkisi olmamıştır?
Seçenekler
A
Lyotard
B
Foucault
C
Derrida
D
Jameson
E
Deleuze
Açıklama:
Postmodern örgüt kuramının kapsamını tanımlayabileceksiniz.
İlk anlamıyla post-modernizm 1970’li yıllardan sonraki tarihsel dönemi kapsamaktadır. Bu dönem Bell, Drucker, Jameson, Harvey gibi çeşitli yazarlar tarafından post-endüstriyel, geç-kapitalist, post-kapitalist, post-fordist vb. çok sayıda farklı isimle de anılmaktadır.
İlk anlamıyla post-modernizm 1970’li yıllardan sonraki tarihsel dönemi kapsamaktadır. Bu dönem Bell, Drucker, Jameson, Harvey gibi çeşitli yazarlar tarafından post-endüstriyel, geç-kapitalist, post-kapitalist, post-fordist vb. çok sayıda farklı isimle de anılmaktadır.
Soru 47
Aşağıdakilerden hangisi Henry Fayol 1916 yılında yayımlanan Administration Industrielle et Générale (Genel ve Endüstriyel Yönetim) adlı eserinde işletmelerin temel işlevlerinden değildir?
Seçenekler
A
Teknik faaliyetler (üretim)
B
Ticari faaliyetler (pazarlama ve satınalma)
C
Finansal faaliyetler
D
Emniyet faaliyetleri (personel)
E
Halkla ilişkiler faaliyetleri
Açıklama:
Postmodern örgüt kuramının kapsamını tanımlayabileceksiniz.
Henry Fayol 1916 yılında yayımlanan Administration Industrielle et Générale (Genel ve Endüstriyel Yönetim) adlı eserinde işletmelerin alt temel işlevi bulunduğunu belirtmektedir: Teknik faaliyetler (üretim), ticari faaliyetler (pazarlama ve sat›nalma), finansal faaliyetler, emniyet faaliyetleri (personel), muhasebe faaliyetleri ve yönetim faaliyeti
Henry Fayol 1916 yılında yayımlanan Administration Industrielle et Générale (Genel ve Endüstriyel Yönetim) adlı eserinde işletmelerin alt temel işlevi bulunduğunu belirtmektedir: Teknik faaliyetler (üretim), ticari faaliyetler (pazarlama ve sat›nalma), finansal faaliyetler, emniyet faaliyetleri (personel), muhasebe faaliyetleri ve yönetim faaliyeti
Soru 48
Örgüt kuramı analiz düzeyinde modernizmin temel yaklaşımları yapısalcı ve işlevselci sistem yaklaşımın da etkisiyle ilk olarak aşağıdaki hangi kuramcının bürokrasi yaklaşımı çerçevesinde ele alınmıştır.
Seçenekler
A
Hegel
B
Weber
C
Turner
D
Robertson
E
Featherstone
Açıklama:
Postmodernizmin örgüt kuramları ile ilişkisini açıklayabileceksiniz.
Modernizmin bu temel yaklaşımları yapısalcı ve işlevselci sistem yaklaşımın da etkisiyle ilk olarak Weber’in bürokrasi yaklaşımı çerçevesinde bir örgüt kuramı analiz düzeyinde ele alınmıştır.
Modernizmin bu temel yaklaşımları yapısalcı ve işlevselci sistem yaklaşımın da etkisiyle ilk olarak Weber’in bürokrasi yaklaşımı çerçevesinde bir örgüt kuramı analiz düzeyinde ele alınmıştır.
Soru 49
Köken itibarıyla modern kelimesi aşağıdakilerden hangisinden gelmektedir?
Seçenekler
A
Latince
B
İngilizce
C
Slavca
D
Rusça
E
İspanyolca
Açıklama:
Köken itibarıyla modern kelimesi, Latince ‘modernus’tan gelmektedir.
Soru 50
Aydınlanma Çağı ile gelen zihinsel dönüşümün ortaya çıkardığı ideoloji ve yaşam biçimini; egemenliği insana özgüleştiren, kurtuluşu dinde değil bilimde arayan, insan-biçimci ve insanmerkezci dünya görüşünü ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Aydınlanma
B
Modernizm
C
Hümanizm
D
Sosyalizm
E
Demokrasi
Açıklama:
Modernizm kavramı, Aydınlanma Çağı ile gelen zihinsel dönüşümün ortaya çıkardığı ideoloji ve yaşam biçimini; hümanizm, sekülerizm ve demokrasi üzerine kurulu, egemenliği insana özgüleştiren, kurtuluşu dinde değil bilimde arayan, insan-biçimci ve insanmerkezci dünya görüşünü ifade etmektedir (Demir ve Acar, 1997; Cevizci, 1999).
Soru 51
"Tabiattaki mükemmel işleyişin kurallarını herkesi bağlayıcı temel doğrular olarak alır ve bu kuralları keşfederek insan ilişkilerine uyarlamanın yollarını arar." Bu modernizmin hangi özelliği ile ilgilidir?
Seçenekler
A
Tektipleştirici olması
B
İlerlemeci olması
C
Gerçekçi ve pozitivist olması
D
Belirlenimci olması
E
Sistematik olması
Açıklama:
Modernizm gerçekçi ve pozitivisttir. Tabiattaki mükemmel işleyişin kurallarını herkesi bağlayıcı temel doğrular olarak alır ve bu kuralları keşfederek
insan ilişkilerine uyarlamanın yollarını arar.
insan ilişkilerine uyarlamanın yollarını arar.
Soru 52
Modernizmin hangi özelliğinde tesadüflere yer yoktur?
Seçenekler
A
Sistematik olmasında
B
Tektipleştirici olmasında
C
İlerlemeci olmasında
D
Belirlenimci olmasında
E
Gerçekçi ve pozitivist olmasında
Açıklama:
Modernizm belirlenimcidir. Tesadüflere yer yoktur.
Soru 53
İnsanlığın daha üst amaçlar için karşılıklı fedakârlıklar yapabilme imkânını yok eden olgu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Savunmacılık
B
Korumacılık
C
Denetleyicilik
D
Uzlaştırıcılık
E
Bireycilik
Açıklama:
Bireycilik olgusu insanlığın daha üst amaçlar için karşılıklı fedakârlıklar
yapabilme imkânını yok etmiş, yaşama faydayı maksimize etmeye feda edilerek
dünyanın büyüsü bozulmuştur.
yapabilme imkânını yok etmiş, yaşama faydayı maksimize etmeye feda edilerek
dünyanın büyüsü bozulmuştur.
Soru 54
Modernizme yönelik eleştirilerin ve bilimsel alanda yaşanan gelişmelerin sonucu olarak ortaya çıkmış olan düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Posmodernizm
B
Rasyonalizm
C
Hümanizm
D
Aydınlanma
E
Kübizm
Açıklama:
Postmodernizm, modernizme yönelik eleştirilerin ve bilimsel
alanda yaşanan gelişmelerin sonucu olarak ortaya çıkmış bir düşüncedir.
alanda yaşanan gelişmelerin sonucu olarak ortaya çıkmış bir düşüncedir.
Soru 55
"İlahi nitelikte ve öbür dünya ile ilgili olanın değil, bu dünya ve insanla ilgili olanın yüceltildiği bir genel eğilimin uç noktasını teşkil eden ve insanı, kendi üzerinde sınırlayıcı hiçbir otorite ihtiyacı olmayan bir varlık olarak tanımlayan; onu, hakikatin yegâne ölçüsü ve kaynağı olarak kabul eden bir dünya görüşü" aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Aydınlanma
B
Hümanizm
C
Modernizm
D
Postmodernizm
E
Rasyonelizm
Açıklama:
Hümanizm: İlahi nitelikte ve öbür dünya ile ilgili olanın değil,
bu dünya ve insanla ilgili olanın yüceltildiği bir genel eğilimin uç
noktasını teşkil eden ve insanı, kendi üzerinde sınırlayıcı hiçbir
otorite ihtiyacı olmayan bir varlık olarak tanımlayan; onu, hakikatin
yegâne ölçüsü ve kaynağı olarak kabul eden bir dünya görüşü.
bu dünya ve insanla ilgili olanın yüceltildiği bir genel eğilimin uç
noktasını teşkil eden ve insanı, kendi üzerinde sınırlayıcı hiçbir
otorite ihtiyacı olmayan bir varlık olarak tanımlayan; onu, hakikatin
yegâne ölçüsü ve kaynağı olarak kabul eden bir dünya görüşü.
Soru 56
Postmodernizm aşağıdakilerden hangisi yadsır?
Seçenekler
A
Düzensizliği
B
Kurnazlığı
C
Simetriyi
D
Karışıklığı
E
Çelişkiyi
Açıklama:
Postmodernizm; düzenliliği, mantık ve simetriyi yadsır, çelişki ve karışıklıktan hoşlanır.
Soru 57
Modern yaklaşım yapısalcı-işlevselci bakış açısına sahip olduğundan örgütlerde aşağıdakilerden hangisine önem verir?
Seçenekler
A
Etiketleme ve iş bölümüne
B
Düzenleme ve iş bölümüne
C
Denetleme ve iş bölümüne
D
Farklılaştırma ve iş bölümüne
E
Kurumsallaştırma ve iş bölümüne
Açıklama:
Modern yaklaşım yapısalcı-işlevselci bakış açısına sahip olduğundan örgütlerde farklılaştırma ve iş bölümüne önem verir.
Soru 58
Farklı bakış açılarına göre farklı farklı gerçeklikler olabileceğini, doğrunun herkese göre değişebileceğini kabul eden yorumsamacı yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kübizm
B
Modernizm
C
Hümanizm
D
Aydınlanma
E
Postmodernizm
Açıklama:
Postmodernizm farklı bakış açılarına göre farklı farklı gerçeklikler olabileceğini, doğrunun herkese göre değişebileceğini kabul eden yorumsamacı bir yaklaşıma sahiptir.
Soru 59
"Toplumların belli bir düzen içerisinde varlıklarını sürdürebilmeleri için, toplumsal sistemi meydana getiren kurumların
görevlerinin sistemin bekası doğrultusunda belirlenmesi gerekmektedir." ifadesi modernizmin hangi yönüne vurgu yapmaktadır?
görevlerinin sistemin bekası doğrultusunda belirlenmesi gerekmektedir." ifadesi modernizmin hangi yönüne vurgu yapmaktadır?
Seçenekler
A
Modernizm sistematiktir
B
Modernizm belirlenimcidir
C
Modernizm gerçekçi ve pozitivisttir
D
Modernizm ilerlemecidir
E
Modernizm tektipleştirici, homojenleştiricidir
Açıklama:
Böyle bir yapıda sistemi oluşturan unsurların her birinin, sistemin işleyişine yaptıkları katkı oranında değerli olduğu kabul edilmektedir.
Toplumların belli bir düzen içerisinde varlıklarını sürdürebilmeleri için, toplumsal sistemi meydana getiren kurumların
görevlerinin sistemin bekası doğrultusunda belirlenmesi; modernizmin sistematik özelliğini gösterir. Doğru cevap A seçeneğidir.
Toplumların belli bir düzen içerisinde varlıklarını sürdürebilmeleri için, toplumsal sistemi meydana getiren kurumların
görevlerinin sistemin bekası doğrultusunda belirlenmesi; modernizmin sistematik özelliğini gösterir. Doğru cevap A seçeneğidir.
Soru 60
İnsanoğlunun aklıyla evrende varolan her şeyi öğrenebileceğine, onu istediği gibi yönlendirerek gerçek mutluluğa kavuşacağına inanan bir düşüncenin ürünü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Aydınlanma
B
Modernizm
C
Hümanizm
D
Sekülerizm
E
Demokrasi
Açıklama:
Modern kelimesi aslında köken itibarıyla Latince ‘modernus’tan gelmektedir. İlk defa 5. yüzyılda, resmî dini Hristiyan olan dönemi, Romalı ve pagan olan geçmişten ayırt etmek amacıyla kullanılmıştır.
Modernizm, insanoğlunun aklıyla evrende varolan her şeyi öğrenebileceğine, onu istediği gibi yönlendirerek gerçek mutluluğa kavuşacağına inanan bir düşüncenin ürünüdür. Doğru cevap B seçeneğidir.
Modernizm, insanoğlunun aklıyla evrende varolan her şeyi öğrenebileceğine, onu istediği gibi yönlendirerek gerçek mutluluğa kavuşacağına inanan bir düşüncenin ürünüdür. Doğru cevap B seçeneğidir.
Soru 61
Modernizmin akılcılık, ilerlemecilik, belirlenimcilik, sekülerizm, hümanizm, yapısalcılık, işlevselcilik gibi temel yaklaşımlarının tümünü reddeden ve bunlara alternatif yaklaşım biçimleri öneren düşünce biçimine ne denir?
Seçenekler
A
Nostalji
B
Postmodernizm
C
Aydınlanmacılık
D
Sürrealizm
E
Örgütçülük
Açıklama:
Postmodernizm çeşitli yazarlar tarafından meta-anlatıların sonu, geç kapitalizmin mantığı, çok uluslu kapitalizm, medya kapitalizmi, üst modernizm, neo-modernizm, görecilik, gösteri toplumu, radikal modernlik gibi pek çok farklı şekillerde de ifade edilen bir kavramdır.
Postmodernizm; modernizmin akılcılık, ilerlemecilik, belirlenimcilik, sekülerizm, hümanizm, yapısalcılık, işlevselcilik gibi temel yaklaşımlarının tümünü reddeden ve bunlara alternatif yaklaşım biçimleri öneren düşünce biçimidir. Doğru cevap B seçeneğidir.
Postmodernizm; modernizmin akılcılık, ilerlemecilik, belirlenimcilik, sekülerizm, hümanizm, yapısalcılık, işlevselcilik gibi temel yaklaşımlarının tümünü reddeden ve bunlara alternatif yaklaşım biçimleri öneren düşünce biçimidir. Doğru cevap B seçeneğidir.
Soru 62
Dünyanın işleyişiyle ilgili değişmez doğrular bulunduğunu ve bu doğruların sadece doğa bilimlerinin yöntemleriyle keşfedilebileceğini kabul etmeme postmodernizmin hangi özelliğidir?
Seçenekler
A
Postmodernizm yorumsamacıdır
B
Postmodernizm anti-pozitivisttir
C
Postmodernizm çelişki ve karışıklıktan hoşlanır
D
Postmodernizm, evrenselciliğe karşı çıkar
E
Postmodernizm, ilerleme düşüncesini kabul etmez
Açıklama:
Postmodernizm, kültürel söylemin yeniden tanımlanmasında heterojenliği ve farklılığı, özgürleştirici güçler olarak öne çıkarır. Parçalanma, belirsizlik ve bütün evrensel ya da bütüncül söylemlere karşı derin bir güvensizlik, postmodernist düşüncenin temel özelliklerindendir.
Dünyanın işleyişiyle ilgili değişmez doğrular bulunduğunu ve bu doğruların sadece doğa bilimlerinin yöntemleriyle keşfedilebileceğini kabul etmeme, postmodernizmin anti-pozitivist özelliğini gösterir. Doğru cevap B seçeneğidir.
Dünyanın işleyişiyle ilgili değişmez doğrular bulunduğunu ve bu doğruların sadece doğa bilimlerinin yöntemleriyle keşfedilebileceğini kabul etmeme, postmodernizmin anti-pozitivist özelliğini gösterir. Doğru cevap B seçeneğidir.
Soru 63
"Dünya, nesnelerden değil, onlara yüklediğimiz anlamlardan oluşur." önermesi; postmodernizmin hangi özelliğini gösterir?
Seçenekler
A
Postmodernizm eklektiktir
B
Postmodernizm yorumsamacıdır
C
Postmodernizm protesttir
D
Faydacılık ve bireycilik anlayışına karşı çıkar
E
Bilginin göreceli olduğunu kabul eder
Açıklama:
İnsanlar neyin doğru neyin gerçek olduğunu kendi aralarındaki etkileşimlerle sosyal olarak inşa ederler. Bu bağlamda Duchamp’in
Çeşme (Duchamp’s Fountain, 1917) olarak bilinen sanat eseri postmodern yorumsamacılığın klasik örneklerinden biri olarak kabul edilir.
Postmodernizm yorumsamacıdır. Dünya, nesnelerden değil, onlara yüklediğimiz anlamlardan oluşur. Doğru cevap B seçeneğidir.
Çeşme (Duchamp’s Fountain, 1917) olarak bilinen sanat eseri postmodern yorumsamacılığın klasik örneklerinden biri olarak kabul edilir.
Postmodernizm yorumsamacıdır. Dünya, nesnelerden değil, onlara yüklediğimiz anlamlardan oluşur. Doğru cevap B seçeneğidir.
Soru 64
Modernizmden beslenen örgüt kuramları genellikle işletmelerin belli koşullarda belli biçimlerde faaliyet göstermeleri yada belli yapılara sahip olmaları durumunda başarılı olabileceklerini kabul etmekte ve bu açıdan işletmelere yol gösterecek, evrensel geçerliliğe sahip bir formül aramaktadır. Bu arayışta hangi yöntemden yararlanmaktadır?
Seçenekler
A
Akla dayalı, pozitivist bir yöntemden
B
Deneyselci, empirist yöntemden
C
Materyalist, bölünmezci görüşten
D
Analitik, çözümleyici yöntemden
E
Anti-klerikalist yöntemden
Açıklama:
Modernizm akılcı, gerçekçi, ilerlemeci, belirlenimci, sistematik, seküler ve insanlık için büyük projeleri olan bir düşüncedir.
Modern örgüt kuramları akla dayalı yani pozitivist bir yöntemden yararlanmaktadır. Doğru cevap A seçeneğidir.
Modern örgüt kuramları akla dayalı yani pozitivist bir yöntemden yararlanmaktadır. Doğru cevap A seçeneğidir.
Soru 65
İnsan ilişkileri bağlamında postmodernizm ve eleştirel yönetim çalışmalarının çatıştığı nokta aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İlerleme
B
Zenginleşme
C
Gelişme
D
Demokrasi
E
Akılcılık
Açıklama:
Her iki yaklaşım da insan ilişkilerinin doğasında bir güç ve çıkar çatışması bulunduğunu kabul etmektedirler. Her iki yaklaşım da modernizmin temel değerlerinin insanları tek tek hiçbir değerleri olmayan ancak ilerleme, gelişme, zenginleşme, demokrasi gibi büyük ideallere ulaşma konusunda kendilerine düşen rolü oynadıkları ölçüde değere sahip birer araç hâline indirgediğini iddia etmektedirler.
İki yaklaşım arasındaki temel farklılık ise eleştirel yönetim çalışmalarının yöntembilimsel açıdan modernizme karşı çıksa da akılcılık, ilerleme, gerçeklik anlayışı gibi modernizmin bazı felsefi kabullerine sahip çıkmasıdır. Doğru cevap E seçeneğidir.
İki yaklaşım arasındaki temel farklılık ise eleştirel yönetim çalışmalarının yöntembilimsel açıdan modernizme karşı çıksa da akılcılık, ilerleme, gerçeklik anlayışı gibi modernizmin bazı felsefi kabullerine sahip çıkmasıdır. Doğru cevap E seçeneğidir.
Soru 66
Bilgi teknolojilerinin iletişim teknolojileriyle de buluşmasının ardından insanların ürünler yerine imajları tükettiği bir kültürel değişim dönemine girilmiştir. Bu görüşü destekleyen durum, aşağıda verilen seçeneklerden hangisidir?
Seçenekler
A
Aynı arkadaş ortamında farklı spor kulübünün taraftarı olmak
B
Aynı toplulukta benzer müzik türünden zev almak
C
Aynı ofiste kazara başka biriyle aynı kıyafeti giymiş olmak
D
Aynı ortamda farklı siyasi görüşleri savunmak
E
Gelişen şartlara bağlı olarak evden çalışma usulünü benimsemek
Açıklama:
Özellikle bilgisayarların hayatımıza girmesiyle bilgi toplumuna geçilmiş, bilgi, ekonomideki en önemli üretim faktörü
hâline gelmiştir. Ulaştırma ve lojistik teknolojilerindeki gelişmeler dünyayı global bir köye dönüştürmüştür.
Bilgi teknolojilerinin iletişim teknolojileriyle de buluşmasının ardından insanların ürünler yerine imajları tükettiği bir kültürel değişim dönemine girilmiştir. Örneğin; sanayi toplumunda yeterli giyecek bulamadıklarından dolayı sıkıntı çeken insanlar, sanayi sonrası toplumda aynı ofiste kazara başka biriyle aynı kıyafeti giymiş olmaktan dolayı sıkıntı çekebilmektedirler. Dolayısı ile doğru cevap C seçeneğidir.
hâline gelmiştir. Ulaştırma ve lojistik teknolojilerindeki gelişmeler dünyayı global bir köye dönüştürmüştür.
Bilgi teknolojilerinin iletişim teknolojileriyle de buluşmasının ardından insanların ürünler yerine imajları tükettiği bir kültürel değişim dönemine girilmiştir. Örneğin; sanayi toplumunda yeterli giyecek bulamadıklarından dolayı sıkıntı çeken insanlar, sanayi sonrası toplumda aynı ofiste kazara başka biriyle aynı kıyafeti giymiş olmaktan dolayı sıkıntı çekebilmektedirler. Dolayısı ile doğru cevap C seçeneğidir.
Soru 67
Aşağıdakilerden hangisi postmodern örgüt kuramının modern örgüt kuramına yönelik eleştirileri arasında yer almaz?
Seçenekler
A
Örgütler sınırları belli nesnel varlıklar olarak nitelendirilemezler.
B
Nesnel olamayan örgütlerin belirli kimlikleri de olamaz.
C
Örgütler kompleks bir dünyada yaşarlar.
D
Örgütler doğal bir denge içerisindedir.
E
Bilginin en önemli üretim faktörü, stratejik kaynak olduğu iddiası da boştur.
Açıklama:
Dolayısıyla bu dengenin değiştirilmesine, böylece örgütsel değişimin sağlanarak daha iyi bir örgüt yapısına ulaşmaya yönelik olarak önerilen konumlandırma, farklılaştırma, değişim mühendisliği, kültürel değişim, birleşme, satın alma, stratejik iş birlikleri vb. stratejiler anlamlı değildir.
Örgütler doğal bir denge içerisinde değildirler. Doğru cevap D seçeneğidir.
Örgütler doğal bir denge içerisinde değildirler. Doğru cevap D seçeneğidir.
Soru 68
Metinlerin insanların zihinsel arka planlarını yansıtacak şekilde görünenin ötesinde anlamları olduğunu kabul eden ve çeşitli analiz yöntemleriyle bu anlamları ortaya çıkarmaya çalışan yaklaşıma ne denir?
Seçenekler
A
Dalida’nın yapıbozum yaklaşımı
B
Derrida’nın yapıbozum yaklaşımı
C
Derrida’nın yapısalcı yaklaşımı
D
Derrida’nın bozguncu yaklaşımı
E
Dalida’nın bozguncu yaklaşımı
Açıklama:
Bu kavramlar postmodern örgüt kuramının oluşmasında anahtar rol oynayan kavramlardır. Postmodernizme göre dünya ona yüklediğimiz anlamlardan oluşur. Anlam ise çoğu zaman kullandığımız dil ile sınırlandırılmaktadır.
Postmodern düşüncenin modernizmin örgüt kuramındaki yansımalarına yönelttiği eleştirilerin temelinde üç farklı düşünürün ortaya attığı üç farklı kavram yer almaktadır. Bunlardan ilki soruda açıklanan Derrida’nın yapıbozum yaklaşımıdır. Doğru cevap da B seçeneğidir.
Postmodern düşüncenin modernizmin örgüt kuramındaki yansımalarına yönelttiği eleştirilerin temelinde üç farklı düşünürün ortaya attığı üç farklı kavram yer almaktadır. Bunlardan ilki soruda açıklanan Derrida’nın yapıbozum yaklaşımıdır. Doğru cevap da B seçeneğidir.
Soru 69
İnsanın aklıyla evrende varolan her şeyi öğrenebileceğine ve onu istediği gibi yönlendirerek gerçek mutluluğa kavuşacağına inanan düşünce akımına ne ad verilir?
Seçenekler
A
Post-modernizm
B
Modernizm
C
Sekülerizm
D
Aydınlanma
E
Hümanizm
Açıklama:
Modernizm, insanın aklıyla evrende varolan her şeyi öğrenebileceğine ve onu istediği gibi yönlendirerek gerçek mutluluğa kavuşacağına inanan düşünce akımıdır.
Soru 70
Hangisi postmodernizmin reddettiği temel yaklaşımlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Görecilik
B
İşlevselcilik
C
Yapısalcılık
D
Belirlenimcilik
E
İlerlemecilik
Açıklama:
Postmodernizm, modernizmin akılcılık, ilerlemecilik, belirlenimcilik, sekülerizm, hümanizm, yapısalcılık, işlevselcilik gibi temel yaklaşımlarının tümünü reddeden ve bunlara alternatif yaklaşım biçimleri öneren düşünce biçimidir. Postmodernizm çeşitli yazarlar tarafından meta-anlatıların sonu, geç kapitalizmin mantığı, çok uluslu kapitalizm, medya kapitalizmi, üst modernizm, neo-modernizm, görecilik, gösteri toplumu, radikal modernlik gibi pek çok farklı şekillerde de ifade edilen bir kavramdır.
Soru 71
Hangisi postmodernizmi modernizmin daha da radikalleşmiş bir hali olarak gören yaklaşımın savunucularından birisidir?
Seçenekler
A
Habermas
B
Marx
C
Turner
D
Giddens
E
Weber
Açıklama:
Çok farklı bilim dallarından beslenen postmodernizme yönelik yaklaşımlar belli başlı beş grup altında toparlanabilir:
- Birinci yaklaşım, bilgi ve bilim felsefesi alanında, aydınlanma ideallerinin reddedilmesidir. Bunlar arasında, yukarıda da ele alındığı gibi, hayatı bütünüyle açıklama iddiasındaki özgürlük, eşitlik, adalet, evrim, rasyonalizm, devrim, hümanizm, başkaldırı vb. büyük projeler bulunmaktadır. Bunun yanı sıra, bilginin kaynağı olarak sadece aklı ve bilimsel yöntemi gören anlayışa karşı çıkılmaktadır.
- Bir başka yaklaşım Marksist düşünürlerin yaklaşımıdır. Onlar postmodernizmi kapitalist ötesi, sanayi ötesi veya geç kapitalizm gibi değişik şekillerde adlandırılan, bir anlamda kapitalist sömürü düzeninin incelikli bir şekilde makyajlanarak hükmünü sürdürdüğü dönemin kültürel mantığı olarak görmektedirler.
- Üçüncü bir yaklaşım, Theory, Culture & Society (Kuram, Kültür ve Toplum) dergisi etrafında şekillenen ve sosyal anlamda içinde yaşadığımız hayatın modern kavramlarla açıklanamayacağını, yeni bir disiplinin gerçekleştirilmesi gerektiğini iddia eden Turner, Robertson, Stauth ve Featherstone gibi sosyologların yaklaşımıdır.
- Dördüncü bir yaklaşım, Giddens ve Beck’in postmodernizmi modernizmin daha da radikalleşmiş bir hâli olarak gören yaklaşımdır.
- Son yaklaşım da modernizme yönelik postmodern eleştirilerdeki haklılıkları kabul etmekle birlikte, çözümün yine de modernlik içinde aranması gerektiğinde ısrar eden Habermas’ın yaklaşımıdır.
Soru 72
Metinlerin insanların zihinsel arka planlarını yansıtacak şekilde görünenin ötesinde anlamları olduğunu kabul eden ve çeşitli analiz yöntemleriyle bu anlamları ortaya çıkarmaya çalışan yaklaşım hangi kavram ile ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Büyük-anlatı
B
Güç
C
Söylem
D
Analiz
E
Yapıbozum
Açıklama:
Postmodern düşüncenin modernizmin örgüt kuramındaki yansımalarına yönelttiği eleştirilerin temelinde yer alan kavramlardan biri Derrida’nın yapıbozum yaklaşımıdır. Yapıbozum, metinlerin insanların zihinsel arka planlarını yansıtacak şekilde görünenin ötesinde anlamları olduğunu kabul eden ve çeşitli analiz yöntemleriyle bu anlamları ortaya çıkarmaya çalışan yaklaşımdır. Postmodernizme göre dünya ona yüklediğimiz anlamlardan oluşur. Anlam ise çoğu zaman kullandığımız dil ile sınırlandırılmaktadır. Dil, modern anlamda çevremizde olan biteni nesnel biçimde yansıtan bir araçken post-modernistler dilin kendisinin anlam yaratma sürecinin etkilediğini iddia ederler. Hem yorumlayıcının hem de kullanılan dilin etkisiyle gerçek iyice bulanık hâle gelir. Gerçek insanın dünyayı nasıl anlamlandırdığına göre değişiyorsa bir gerçeği keşfetmenin yolu insanın kafasında neler döndüğünü anlamaktan geçer. İnsan ne düşündüğünü dil yoluyla ifade ettiğine göre gerçeği anlamak için söylemlerin yapıbozuma uğratılması, arkalarında yatan düşüncenin, gerçeklik yorumunun yapıbozum yoluyla ortaya çıkartılması gerekmektedir.
Soru 73
Postmodern örgütsel analizde yararlanılan büyük-anlatılar kavramı hangi düşünüre aittir?
Seçenekler
A
Derrida
B
Foucault
C
Lyotard
D
Baudrillard
E
Nietzsche
Açıklama:
Postmodernizmin örgütsel analizde yararlanılan ikinci temel kavramı Lyotard’ın büyük-anlatılar kavramıdır. Lyotard’ın Postmodern Durum başlıklı eseri sosyal bilimlerde postmodernizmin başlangıcı olarak kabul edilmektedir. Bu çalışmada Lyotard kapitalist toplumlarda bilgi, bilim ve teknoloji ilişkisini incelemektedir. Lyotard’a göre postmodernizmin en önemli özelliği büyük-anlatılara yönelik duyduğu şüphelerdir. Ona göre modern kapitalizm insanlığa yön verme iddiasındaki büyük-anlatılardan oluşmaktadır. Modernizmin en önemli büyük-anlatıları ilerleme ve aydınlanma düşüncesidir. Oysa büyük-anlatılar sosyal olarak inşa edilmiş gerçekliklerdir ve evrensel büyük-anlatılar yerine farklı küçük-anlatılar daha anlamlıdır. Belli dönemlerde belli amaçlarla ortaya atılmış ve dil oyunlarıyla süslenmiş örneğin bilimsellik yada etkinlik gibi büyük-anlatılar aynı dönemde ortaya çıkan farklı düşünce biçimlerini değersizleştirmeye çalışmaktadır.
Soru 74
Hangisi postmodernizmin örgütsel analize getirdiği farklı bakış açıları ve sağladığı katkılardan birisi değildir?
Seçenekler
A
Postmodernizm insanlardan bağımsız bir gerçeğin peşinde değildir ve örgütsel ilişkilerin en doğru biçimini keşfetmeye çalışmaz.
B
Postmodernizm örgütlerle değil örgütlenmeyle ilgilidir.
C
Postmodernizm her tür söyleme şüphe ile yaklaşır. Yazılı olsun, sözlü olsun örgütler hakkında örgüt kuramcıları tarafından üretilen söylemler örgütleri değil, söylem sahiplerinin yaklaşımlarını yansıtır.
D
Postmodern düşünce küçük-anlatılara şüphe ile baktığından kendisini de bir küçük-anlatıya dönüştürmemeye çalışır.
E
Postmodernist düşünce evrensel doğrular ortaya koyma peşinde değildir. Örgüt kuramı küçük-anlatılara odaklanmalıdır.
Açıklama:
Postmodernizmin örgütsel analize getirdiği farklı bakış açıları ve sağlayabileceği katkılar şöyle sıralanabilir:
- Postmodernizm normal bilim anlayışına karşı çıkar. Postmodern düşünce büyük-anlatılara şüphe ile baktığından kendisini de bir büyük-anlatıya dönüştürmemeye çalışır. Dolayısıyla bir örgütlerin sorunlarına çözüm üretme, performanslarını artırma gibi iddialara sahip bir kuramsal yaklaşım değildir. Postmodern bir örgütsel analiz ancak mevcut kuramsal yaklaşım ve uygulamaların aslında ne olduklarının anlaşılabilmesine katkı sağlayabilir.
- Postmodernizm insanlardan bağımsız bir gerçeğin peşinde değildir. Örgütsel ilişkilerin en doğru biçimini keşfetmeye çalışmaz. Mevcut ilişkilerin görünenin ötesindeki karmaşık yapısını ortaya koymaya çalışır. Bu amaçla pozitivist araştırma yöntemleri yerine post-pozitivist nitel araştırma yöntemlerinden yararlanır. Postmodernizm tartışmaları örgütsel analizde pozitivist yöntemlere karşı nitel yöntemlerin meşrulaşmasında önemli katkı sağlamıştır. Nitel yöntemlerle birlikte örnek olaylar, kurgu-anlatılar, edebi metinler gibi farklı yazım türleri de örgütsel analize postmodernizmle birlikte girmiştir.
- Postmodernizm örgütlerle değil örgütlenmeyle ilgilidir. Örgüt nesnel bir gerçeklik olarak laboratuvara alınıp incelenecek, üzerinde deneyler gerçekleştirilecek tasarlanmış bir yapı değildir. Örgütler kendilerini oluşturan tüm paydaşlar tarafından sürekli olarak yeniden üretilen kültürel varlıklardır. En iyi tek bir örgüt yapısı yoktur. Bütün örgütler kendilerine has özelliklere sahiptir.
- Postmodernizm her tür söyleme şüphe ile yaklaşır. Yazılı olsun, sözlü olsun örgütler hakkında örgüt kuramcıları tarafından üretilen söylemler örgütleri değil, söylem sahiplerinin yaklaşımlarını yansıtır. Bu nedenle söylemlerin farklıtarafların yapacağı okumalarla yapıbozuma tabi tutulmaları gerekir. Örgütsel analizde bilgi üretimine bilginin kullanımından etkilenen tüm tarafların katılımı sağlanmalıdır. Böylece örgütlerde yöneten-yönetilen gibi söylemler yerine örgütlerin insanların yaşam alanları olduğu gerçeği öne çıkabilecektir.
- Postmodernizm genellemelere karşıdır. Postmodernist düşünce evrensel doğrular ortaya koyma peşinde değildir. Örgüt kuramı küçük-anlatılara odaklanmalıdır. Örgüt araştırmalarında belli konuların diğerine göre önceliği yoktur. Çalışma konuları çevresel beklentilere göre değil araştırmacının kişisel tercihlerine göre belirlenmelidir. Ancak bu şekilde modern dönemde ihmal edilen eşitsizlik, ayırımcılık gibi araştırma konuları gündeme gelebilir.
Soru 75
Hangisi Firat ve Venkatesh tarafından ortaya konan yaklaşıma göre postmodern dönemin pazarlama alanındaki beş farklı özelliği arasında yer almaz?
Seçenekler
A
Üst-gerçeklik
B
Öznenin merkezîliğini yitirmesi
C
Faydacılık
D
Parçalanma
E
Zıtların birlikteliği
Açıklama:
Postmodern dönemde pazarlamanın özellikleri konusundaki en çok atıf alan yaklaşım Firat ve Venkatesh (1993) tarafından gerçekleştirilmiştir. Buna göre pazarlamada postmodern dönemin beş farklı özelliği bulunmaktadır: Üst-gerçeklik, parçalanma, üretim ve tüketimin yer değiştirmesi, öznenin merkezîliğini yitirmesi ve zıtların birlikteliği.
Soru 76
Emekle birlikte makineli sistemin fabrika sistemi içinde yeniden düzenlenmesini ifade eden üretim yöntemi hangisidir?
Seçenekler
A
Fordizm
B
Taylorizm
C
Basit üretim
D
Post-fordizm
E
Post-taylorizm
Açıklama:
Basit üretim, geleneksel döneme ait bir üretim yöntemidir. Basit birtakım aletler yardımıyla atölye tarzı üretim mekânlarında, imalat sözcüğünün de köken olarak ifade ettiği gibi el ile gerçekleştirilen bir üretim şeklini ifade etmektedir. Taylorizm ise F. W. Taylor’un The Principles of Scientific Management (1911) adlı eseriyle ortaya koyduğu, işletmecilik alanında bilimsel ilkelerin uygulanmasını içeren ve bu alanda modern dönemin özelliklerini taşıyan bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım, emek sürecinin mümkün olduğunca katı standartlara sahip bölümlere ayrılmasının verimliliği artıracağını iddia etmektedir. Fordizm, emek ve teknolojinin örgütlenmesi anlamında Taylorizmden sonraki aşamadır. Modern dönemin en önemli özelliklerinden olan kitlesel üretim Fordizmin eseridir. Taylorizmin yönetim alanında geliştirdiği ilkeler, Fordizm ile üretime uygulanmıştır. Taylorizm emeğin makine başındaki örgütlenmesini dile getirirken Fordizm, emekle birlikte makineli sistemin fabrika sistemi içinde yeniden düzenlenmesini ifade etmektedir.
Soru 77
Fordizme, onun sadece bir üretim sistemi olmadığı ve sadece fabrikaları değil, bireyin en mahrem alanlarından başlamak üzere bir bütün olarak toplumu da düzenlemeye çalıştığı eleşirisi getiren düşünür kimdir?
Seçenekler
A
Laughlin
B
Gramsci
C
Ritzer
D
Jacques
E
Hall
Açıklama:
Üretim işlevinin yapısı modern dönemde olduğu gibi postmodern dönemde de bazı açılardan eleştirilmiştir. İlk olarak Gramsci (1971), fordizmin sadece bir üretim sistemi olmadığını, sadece fabrikaları değil, bireyin en mahrem alanlarından başlamak üzere bir bütün olarak toplumu da düzenlemeye çalıştığını vurgulamıştır. Gerçekten de Henry Ford, 1914 yılında kurduğu otomobil fabrikasında işçilere sekiz saatlik çalışma karşılığında beş dolar ücret vermeye başlayarak sadece üretimde değil, çalışma hayatının düzeninde de önemli değişiklikler getirmiştir. Toplumsal alanda standartlaşmış kitle tüketiminin ve kamu hizmetlerinin hayatı renksizleştirdiği, yerleşim yerlerinin ruhsuz yapılara dönüştüğü gibi birtakım kültürel eleştirilerin yanında, üçüncü dünyada, kalkınma, yoksulluktan kurtuluş vaat eden, ama uluslararası sermayeyle aktif bir iş birliğini seçen çok varlıklı bir yerli seçkiler grubu dışında, halka yaşam standartlarında ve hizmetlerde pek küçük kazanımlar sağlamak dışında yerel kültürlerin imhasını, baskı ve kapitalizmin çeşitli hakimiyet biçimlerini getiren bir modernleşme süreci konusunda duyulan hoşnutsuzlukları da belirtmek gerekmektedir.
Soru 78
İnsan kaynakları yönetiminin, kültürel ve idari araçlar yardımıyla disiplinin sağlanabileceği çalışma ortamları oluşturmaya çalıştığını ileri süren yaklaşım hangisidir?
Seçenekler
A
Üst-gerçeklik yaklaşımı
B
Aktör ağları yaklaşımı
C
Yapıbozum yaklaşımı
D
Büyük-anlatı yaklaşımı
E
Güç merkezli yaklaşım
Açıklama:
Focault’un güç merkezli yaklaşımına göre ise insan kaynakları yönetimi kültürel ve idari araçlar yardımıyla disiplinin sağlanabileceği çalışma ortamları oluşturmaya çalışmaktadır. Personel seçimi, testler, iş tasarımı, iş değerlemesi, performans değerleme ve gözetim süreçleri idare edilebilir bireyler oluşturmayı hedeflemektedir. Yöneticilerin öncelikli görevi çalışanların kavramsal olarak zaman ve mekân içerisinde yerleştirilmeleridir. Bu amaçla insanların çalışan-çalışmayan gibi başkalarına kapalı sınıflamalara alınmaları, herkesin bir yeri ve her yerin bir sahibinin olduğu bölümlere ayırma ve çeşitli pozisyonlar ve unvanlar kullanılarak çalışanların derecelendirilmeleri gibi yöntemler kullanılmaktadır. Toplam kalite yönetimi ve değişim mühendisliği gibi uygulamalar ile birçok popüler kitapta geçen "iş hayatında başarı için gereken temel yetkinlikler" gibi sınıflandırmalar insanların her şeyleri ile işletme amaçları doğrultusunda biçimlenmelerini amaçlayan ve insanın "kendisini" hiçe sayan mekanizmalardır
Soru 79
..................: insanoğlunun aklıyla evrende var olan her şeyi öğrenebileceğine, onu istediği gibi yönlendirerek gerçek mutluluğa kavuşacağına inanan bir düşüncenin ürünüdür.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
Seçenekler
A
Modernizm
B
Postmodernizm
C
Aydınlanmacılık
D
Klasisizm
E
Hümanizm
Açıklama:
Modernizm: Modernizm,
insanoğlunun aklıyla evrende
varolan her şeyi öğrenebileceğine,
onu istediği gibi yönlendirerek
gerçek mutluluğa kavuşacağına
inanan bir düşüncenin ürünüdür
insanoğlunun aklıyla evrende
varolan her şeyi öğrenebileceğine,
onu istediği gibi yönlendirerek
gerçek mutluluğa kavuşacağına
inanan bir düşüncenin ürünüdür
Soru 80
...................: İnsan ve doğayı
ortak bir akıl paydasında
birleştirerek, aklı nesnel bilginin
üretim kaynağı, insanı da üretilen
bu nesnel bilgiyle evreni sınırsız
bir şekilde dönüştürme hak ve
yetkisine sahip gören, kendi
zihinsel ürünleri dışında, insanın
hayatını biçimlendirecek hiçbir
ilke ve değer kabul etmeyen
anlayıştır.
ortak bir akıl paydasında
birleştirerek, aklı nesnel bilginin
üretim kaynağı, insanı da üretilen
bu nesnel bilgiyle evreni sınırsız
bir şekilde dönüştürme hak ve
yetkisine sahip gören, kendi
zihinsel ürünleri dışında, insanın
hayatını biçimlendirecek hiçbir
ilke ve değer kabul etmeyen
anlayıştır.
Seçenekler
A
Aydınlanma:
B
modernizm
C
postmodernizm
D
hümanizm
E
sekülarizm
Açıklama:
Aydınlanma: İnsan ve doğayı
ortak bir akıl paydasında
birleştirerek, aklı nesnel bilginin
üretim kaynağı, insanı da üretilen
bu nesnel bilgiyle evreni sınırsız
bir şekilde dönüştürme hak ve
yetkisine sahip gören, kendi
zihinsel ürünleri dışında, insanın
hayatını biçimlendirecek hiçbir
ilke ve değer kabul etmeyen
anlayıştır.
ortak bir akıl paydasında
birleştirerek, aklı nesnel bilginin
üretim kaynağı, insanı da üretilen
bu nesnel bilgiyle evreni sınırsız
bir şekilde dönüştürme hak ve
yetkisine sahip gören, kendi
zihinsel ürünleri dışında, insanın
hayatını biçimlendirecek hiçbir
ilke ve değer kabul etmeyen
anlayıştır.
Soru 81
................: İlahi nitelikte ve
öbür dünya ile ilgili olanın değil,
bu dünya ve insanla ilgili olanın
yüceltildiği bir genel eğilimin uç
noktasını teşkil eden ve insanı,
kendi üzerinde sınırlayıcı hiçbir
otorite ihtiyacı olmayan bir varlık
olarak tanımlayan; onu, hakikatin
yegâne ölçüsü ve kaynağı olarak
kabul eden bir dünya görüşü.
öbür dünya ile ilgili olanın değil,
bu dünya ve insanla ilgili olanın
yüceltildiği bir genel eğilimin uç
noktasını teşkil eden ve insanı,
kendi üzerinde sınırlayıcı hiçbir
otorite ihtiyacı olmayan bir varlık
olarak tanımlayan; onu, hakikatin
yegâne ölçüsü ve kaynağı olarak
kabul eden bir dünya görüşü.
Seçenekler
A
Hümanizm
B
modernizm
C
post modernizm
D
aydınlanmacılık
E
sekülarizm
Açıklama:
Hümanizm: İlahi nitelikte ve
öbür dünya ile ilgili olanın değil,
bu dünya ve insanla ilgili olanın
yüceltildiği bir genel eğilimin uç
noktasını teşkil eden ve insanı,
kendi üzerinde sınırlayıcı hiçbir
otorite ihtiyacı olmayan bir varlık
olarak tanımlayan; onu, hakikatin
yegâne ölçüsü ve kaynağı olarak
kabul eden bir dünya görüşü.
öbür dünya ile ilgili olanın değil,
bu dünya ve insanla ilgili olanın
yüceltildiği bir genel eğilimin uç
noktasını teşkil eden ve insanı,
kendi üzerinde sınırlayıcı hiçbir
otorite ihtiyacı olmayan bir varlık
olarak tanımlayan; onu, hakikatin
yegâne ölçüsü ve kaynağı olarak
kabul eden bir dünya görüşü.
Soru 82
...............: Dinsel olan veya
dinsellik atfedilen bütün değer
ve ilkeleri bireysel ve toplumsal
yaşamın dışına iten, sadece bu
dünyayı yaşanabilir kabul edip,
öte dünya ile ilişkiyi koparma
temeline dayalı, insan-merkezci
bir düşünme ve yaşama biçimini
ifade eder.
dinsellik atfedilen bütün değer
ve ilkeleri bireysel ve toplumsal
yaşamın dışına iten, sadece bu
dünyayı yaşanabilir kabul edip,
öte dünya ile ilişkiyi koparma
temeline dayalı, insan-merkezci
bir düşünme ve yaşama biçimini
ifade eder.
Seçenekler
A
Sekülerizm
B
modernizm
C
post modernizm
D
aydınlanmacılık
E
hiçbirisi
Açıklama:
Sekülerizm: Dinsel olan veya
dinsellik atfedilen bütün değer
ve ilkeleri bireysel ve toplumsal
yaşamın dışına iten, sadece bu
dünyayı yaşanabilir kabul edip,
öte dünya ile ilişkiyi koparma
temeline dayalı, insan-merkezci
bir düşünme ve yaşama biçimini
ifade eder.
dinsellik atfedilen bütün değer
ve ilkeleri bireysel ve toplumsal
yaşamın dışına iten, sadece bu
dünyayı yaşanabilir kabul edip,
öte dünya ile ilişkiyi koparma
temeline dayalı, insan-merkezci
bir düşünme ve yaşama biçimini
ifade eder.
Soru 83
Hangileri modernizmin modern yönetim ve örgütlenme yaklaşımlarını da etkileyen temel özelliklerindendir?
I. Modernizm akılcıdır. Akıl dışında bilimsel olarak denenemeyecek, ispat edilemeyecek ve eleştirilemeyecek bir bilgi kaynağı veya otorite yoktur.
II. Modernizm gerçekçi ve pozitivisttir. Tabiattaki mükemmel işleyişin kurallarını herkesi bağlayıcı temel doğrular olarak alır ve bu kuralları keşfederek insan ilişkilerine uyarlamanın yollarını arar. Bu kurallar değişmezler. Dolayısıyla her konunun en iyi, en doğru tek açıklaması, her problemin tek doğru çözüm yolu vardır. Aklın yolu birdir. İnsana düşen bunu bulmaktır.
III. Modernizm ilerlemecidir. İnsan bilgiyi doğaya hakim olmak amacıyla kullanır. En gelişmiş toplumlar, doğaya en fazla hükmeden, doğadan en fazla yararlanan toplumlardır. Bu, teknolojinin her alanda en üst düzeyde kullanımıyla, sanayileşmeyle mümkündür. İnsanlık üretme ve tüketme yarışı içerisindedir. En çok katma değer üreten ve tüketen toplumlar daha öndedirler.
IV. Modernizm tektipleştirici, homojenleştiricidir. Bu, akılcılığın bir sonucudur. Bütün insanlık için bir tek en iyi yaşam tarzı vardır. Bu yüzden alt kültürlerin yaşatılması gerekmez, çünkü onlar, insanların sorunlarına en iyi çözümleri bulamazlar. Bunun sonucu tek tip beslenme, tek tip eğlenme, tek tip giyinme, sonuç olarak da tek tip yaşama biçimlerinin idealize edilmesidir.
V. Modernizm belirlenimcidir. Tesadüflere yer yoktur. Evrendeki her olay ve olgunun nedensellik zinciri çerçevesinde belirli kanunlar ya da kurallara bağlı olarak meydana geldiğini, doğada bulunan her şeyin birbirine kırılmaz bir neden-sonuç zinciriyle bağlı bulunduğunu kabul eder. Yapılması gerekenler,
yapılanların nedenleri, yapılacakların ve yapılmayacakların sonuçları, her şey bellidir. İnsanlar, kendi başlarına bırakılırlarsa yanlış davranırlar, bu yüzden bilime uygun davranış kalıpları oluşturulmuştur. Toplumsal ve kurumsal ilişkilerde buna uygun bürokratik bir yapılanmaya gidilmiştir.
I. Modernizm akılcıdır. Akıl dışında bilimsel olarak denenemeyecek, ispat edilemeyecek ve eleştirilemeyecek bir bilgi kaynağı veya otorite yoktur.
II. Modernizm gerçekçi ve pozitivisttir. Tabiattaki mükemmel işleyişin kurallarını herkesi bağlayıcı temel doğrular olarak alır ve bu kuralları keşfederek insan ilişkilerine uyarlamanın yollarını arar. Bu kurallar değişmezler. Dolayısıyla her konunun en iyi, en doğru tek açıklaması, her problemin tek doğru çözüm yolu vardır. Aklın yolu birdir. İnsana düşen bunu bulmaktır.
III. Modernizm ilerlemecidir. İnsan bilgiyi doğaya hakim olmak amacıyla kullanır. En gelişmiş toplumlar, doğaya en fazla hükmeden, doğadan en fazla yararlanan toplumlardır. Bu, teknolojinin her alanda en üst düzeyde kullanımıyla, sanayileşmeyle mümkündür. İnsanlık üretme ve tüketme yarışı içerisindedir. En çok katma değer üreten ve tüketen toplumlar daha öndedirler.
IV. Modernizm tektipleştirici, homojenleştiricidir. Bu, akılcılığın bir sonucudur. Bütün insanlık için bir tek en iyi yaşam tarzı vardır. Bu yüzden alt kültürlerin yaşatılması gerekmez, çünkü onlar, insanların sorunlarına en iyi çözümleri bulamazlar. Bunun sonucu tek tip beslenme, tek tip eğlenme, tek tip giyinme, sonuç olarak da tek tip yaşama biçimlerinin idealize edilmesidir.
V. Modernizm belirlenimcidir. Tesadüflere yer yoktur. Evrendeki her olay ve olgunun nedensellik zinciri çerçevesinde belirli kanunlar ya da kurallara bağlı olarak meydana geldiğini, doğada bulunan her şeyin birbirine kırılmaz bir neden-sonuç zinciriyle bağlı bulunduğunu kabul eder. Yapılması gerekenler,
yapılanların nedenleri, yapılacakların ve yapılmayacakların sonuçları, her şey bellidir. İnsanlar, kendi başlarına bırakılırlarsa yanlış davranırlar, bu yüzden bilime uygun davranış kalıpları oluşturulmuştur. Toplumsal ve kurumsal ilişkilerde buna uygun bürokratik bir yapılanmaya gidilmiştir.
Seçenekler
A
I ve II
B
II ve III
C
III ve IV
D
IV ve V
E
Hiçbirisi
Açıklama:
Bu çerçevede modernizmin modern yönetim ve örgütlenme yaklaşımlarını da
etkileyen temel özellikleri şu şekilde özetlenebilir (Erdemir, 2006):
I. Modernizm akılcıdır. Akıl dışında bilimsel olarak denenemeyecek, ispat edilemeyecek ve eleştirilemeyecek bir bilgi kaynağı veya otorite yoktur.
II. Modernizm gerçekçi ve pozitivisttir. Tabiattaki mükemmel işleyişin kurallarını herkesi bağlayıcı temel doğrular olarak alır ve bu kuralları keşfederek insan ilişkilerine uyarlamanın yollarını arar. Bu kurallar değişmezler. Dolayısıyla her konunun en iyi, en doğru tek açıklaması, her problemin tek doğru çözüm yolu vardır. Aklın yolu birdir. İnsana düşen bunu bulmaktır.
III. Modernizm ilerlemecidir. İnsan bilgiyi doğaya hakim olmak amacıyla kullanır. En gelişmiş toplumlar, doğaya en fazla hükmeden, doğadan en fazla yararlanan toplumlardır. Bu, teknolojinin her alanda en üst düzeyde kullanımıyla, sanayileşmeyle mümkündür. İnsanlık üretme ve tüketme yarışı içerisindedir. En çok katma değer üreten ve tüketen toplumlar daha öndedirler.
IV. Modernizm tektipleştirici, homojenleştiricidir. Bu, akılcılığın bir sonucudur. Bütün insanlık için bir tek en iyi yaşam tarzı vardır. Bu yüzden alt kültürlerin yaşatılması gerekmez, çünkü onlar, insanların sorunlarına en iyi çözümleri bulamazlar. Bunun sonucu tek tip beslenme, tek tip eğlenme, tek tip giyinme, sonuç olarak da tek tip yaşama biçimlerinin idealize edilmesidir.
V. Modernizm belirlenimcidir. Tesadüflere yer yoktur. Evrendeki her olay ve olgunun nedensellik zinciri çerçevesinde belirli kanunlar ya da kurallara bağlı olarak meydana geldiğini, doğada bulunan her şeyin birbirine kırılmaz bir neden-sonuç zinciriyle bağlı bulunduğunu kabul eder. Yapılması gerekenler, yapılanların nedenleri, yapılacakların ve yapılmayacakların sonuçları, her şey bellidir. İnsanlar, kendi başlarına bırakılırlarsa yanlış davranırlar, bu yüzden bilime uygun davranış kalıpları oluşturulmuştur. Toplumsal ve kurumsal ilişkilerde buna uygun bürokratik bir yapılanmaya gidilmiştir.
etkileyen temel özellikleri şu şekilde özetlenebilir (Erdemir, 2006):
I. Modernizm akılcıdır. Akıl dışında bilimsel olarak denenemeyecek, ispat edilemeyecek ve eleştirilemeyecek bir bilgi kaynağı veya otorite yoktur.
II. Modernizm gerçekçi ve pozitivisttir. Tabiattaki mükemmel işleyişin kurallarını herkesi bağlayıcı temel doğrular olarak alır ve bu kuralları keşfederek insan ilişkilerine uyarlamanın yollarını arar. Bu kurallar değişmezler. Dolayısıyla her konunun en iyi, en doğru tek açıklaması, her problemin tek doğru çözüm yolu vardır. Aklın yolu birdir. İnsana düşen bunu bulmaktır.
III. Modernizm ilerlemecidir. İnsan bilgiyi doğaya hakim olmak amacıyla kullanır. En gelişmiş toplumlar, doğaya en fazla hükmeden, doğadan en fazla yararlanan toplumlardır. Bu, teknolojinin her alanda en üst düzeyde kullanımıyla, sanayileşmeyle mümkündür. İnsanlık üretme ve tüketme yarışı içerisindedir. En çok katma değer üreten ve tüketen toplumlar daha öndedirler.
IV. Modernizm tektipleştirici, homojenleştiricidir. Bu, akılcılığın bir sonucudur. Bütün insanlık için bir tek en iyi yaşam tarzı vardır. Bu yüzden alt kültürlerin yaşatılması gerekmez, çünkü onlar, insanların sorunlarına en iyi çözümleri bulamazlar. Bunun sonucu tek tip beslenme, tek tip eğlenme, tek tip giyinme, sonuç olarak da tek tip yaşama biçimlerinin idealize edilmesidir.
V. Modernizm belirlenimcidir. Tesadüflere yer yoktur. Evrendeki her olay ve olgunun nedensellik zinciri çerçevesinde belirli kanunlar ya da kurallara bağlı olarak meydana geldiğini, doğada bulunan her şeyin birbirine kırılmaz bir neden-sonuç zinciriyle bağlı bulunduğunu kabul eder. Yapılması gerekenler, yapılanların nedenleri, yapılacakların ve yapılmayacakların sonuçları, her şey bellidir. İnsanlar, kendi başlarına bırakılırlarsa yanlış davranırlar, bu yüzden bilime uygun davranış kalıpları oluşturulmuştur. Toplumsal ve kurumsal ilişkilerde buna uygun bürokratik bir yapılanmaya gidilmiştir.
Soru 84
........................ insanlık tarihindeki pek çok gelişmenin temelindeki düşünce biçimidir.
Bugünkü modern hayatın temelinde bu düşünce bulunmaktadır. Ancak modernizm
insanlığın bugünkü hâle gelmesindeki önemli katkıları yanında bazı açılardan sadece postmodernistler değil modernistlerce de eleştirilmektedir.
Bugünkü modern hayatın temelinde bu düşünce bulunmaktadır. Ancak modernizm
insanlığın bugünkü hâle gelmesindeki önemli katkıları yanında bazı açılardan sadece postmodernistler değil modernistlerce de eleştirilmektedir.
Seçenekler
A
Modernizm
B
Post modernizm
C
Hümanizm
D
Aydınlanmacılık
E
hiçbirisi
Açıklama:
Modernizm insanlık tarihindeki pek çok gelişmenin temelindeki düşünce biçimidir.
Bugünkü modern hayatın temelinde bu düşünce bulunmaktadır. Ancak modernizm
insanlığın bugünkü hâle gelmesindeki önemli katkıları yanında bazı açılardan sadece postmodernistler değil modernistlerce de eleştirilmektedir.
Bugünkü modern hayatın temelinde bu düşünce bulunmaktadır. Ancak modernizm
insanlığın bugünkü hâle gelmesindeki önemli katkıları yanında bazı açılardan sadece postmodernistler değil modernistlerce de eleştirilmektedir.
Soru 85
....................: Modernizmin
akılcılık, ilerlemecilik,
belirlenimcilik, sekülerizm,
hümanizm, yapısalcılık,
işlevselcilik gibi temel
yaklaşımlarının tümünü reddeden
ve bunlara alternatif yaklaşım
biçimleri öneren düşünce
biçimidir.
akılcılık, ilerlemecilik,
belirlenimcilik, sekülerizm,
hümanizm, yapısalcılık,
işlevselcilik gibi temel
yaklaşımlarının tümünü reddeden
ve bunlara alternatif yaklaşım
biçimleri öneren düşünce
biçimidir.
Seçenekler
A
Postmodernizm
B
Modernizm
C
Aydınlanmacılık
D
hümanizm
E
hiçbirisi
Açıklama:
Postmodernizm: Modernizmin
akılcılık, ilerlemecilik,
belirlenimcilik, sekülerizm,
hümanizm, yapısalcılık,
işlevselcilik gibi temel
yaklaşımlarının tümünü reddeden
ve bunlara alternatif yaklaşım
biçimleri öneren düşünce
biçimidir.
akılcılık, ilerlemecilik,
belirlenimcilik, sekülerizm,
hümanizm, yapısalcılık,
işlevselcilik gibi temel
yaklaşımlarının tümünü reddeden
ve bunlara alternatif yaklaşım
biçimleri öneren düşünce
biçimidir.
Soru 86
Postmodernizmin tarihsel temelleri modern dönemin başlangıcına kadar
götürülebilir. Daha 18. yüzyılda Rousseau ile başlayan modernizm eleştirileri
Nietzsche, Heidegger, Spengler, Danilevski vb. ile belki de en üst noktasına varmıştır. Yine ardından gelen Frankfurt Okulu ve takipçileri de postmodernizmi
ve ilkelerini belirleyen önemli akımlardan biridir. Çok farklı bilim dallarından
beslenen postmodernizme yönelik yaklaşımlar belli başlı beş grup altında toparlanabilir (Erdemir, 2000):
I Birinci yaklaşım, bilgi ve bilim felsefesi alanında, aydınlanma ideallerinin
reddedilmesidir. Bunlar arasında, yukarıda da ele alındığı gibi, hayatı bütünüyle açıklama iddiasındaki özgürlük, eşitlik, adalet, evrim, rasyonalizm,
devrim, hümanizm, başkaldırı vb. büyük projeler bulunmaktadır. Bunun
yanı sıra, bilginin kaynağı olarak sadece aklı ve bilimsel yöntemi gören anlayışa karşı çıkılmaktadır.
II Bir başka yaklaşım Marksist düşünürlerin yaklaşımıdır. Onlar postmodernizmi kapitalist ötesi, sanayi ötesi veya geç kapitalizm gibi değişik şekillerde adlandırılan, bir anlamda kapitalist sömürü düzeninin incelikli bir şekilde makyajlanarak hükmünü sürdürdüğü dönemin kültürel mantığı olarak görmektedirler.
III Üçüncü bir yaklaşım,Theory,Culture & Society (Kuram,Kültür ve Toplum)
dergisi etrafında şekillenen ve sosyal anlamda içinde yaşadığımız hayatın
modern kavramlarla açıklanamayacağını, yeni bir disiplinin gerçekleştirilmesi gerektiğini iddia eden Turner, Robertson, Stauth ve Featherstone gibi
sosyologların yaklaşımıdır.
IV Dördüncü bir yaklaşım, Giddens ve Beck’in postmodernizmi modernizmin daha da radikalleşmiş bir hâli olarak gören yaklaşımdır.
V Son yaklaşım da modernizme yönelik postmodern eleştirilerdeki haklılıkları kabul etmekle birlikte, çözümün yine de modernlik içinde aranması
gerektiğinde ısrar eden Habermas’ın yaklaşımıdır.
götürülebilir. Daha 18. yüzyılda Rousseau ile başlayan modernizm eleştirileri
Nietzsche, Heidegger, Spengler, Danilevski vb. ile belki de en üst noktasına varmıştır. Yine ardından gelen Frankfurt Okulu ve takipçileri de postmodernizmi
ve ilkelerini belirleyen önemli akımlardan biridir. Çok farklı bilim dallarından
beslenen postmodernizme yönelik yaklaşımlar belli başlı beş grup altında toparlanabilir (Erdemir, 2000):
I Birinci yaklaşım, bilgi ve bilim felsefesi alanında, aydınlanma ideallerinin
reddedilmesidir. Bunlar arasında, yukarıda da ele alındığı gibi, hayatı bütünüyle açıklama iddiasındaki özgürlük, eşitlik, adalet, evrim, rasyonalizm,
devrim, hümanizm, başkaldırı vb. büyük projeler bulunmaktadır. Bunun
yanı sıra, bilginin kaynağı olarak sadece aklı ve bilimsel yöntemi gören anlayışa karşı çıkılmaktadır.
II Bir başka yaklaşım Marksist düşünürlerin yaklaşımıdır. Onlar postmodernizmi kapitalist ötesi, sanayi ötesi veya geç kapitalizm gibi değişik şekillerde adlandırılan, bir anlamda kapitalist sömürü düzeninin incelikli bir şekilde makyajlanarak hükmünü sürdürdüğü dönemin kültürel mantığı olarak görmektedirler.
III Üçüncü bir yaklaşım,Theory,Culture & Society (Kuram,Kültür ve Toplum)
dergisi etrafında şekillenen ve sosyal anlamda içinde yaşadığımız hayatın
modern kavramlarla açıklanamayacağını, yeni bir disiplinin gerçekleştirilmesi gerektiğini iddia eden Turner, Robertson, Stauth ve Featherstone gibi
sosyologların yaklaşımıdır.
IV Dördüncü bir yaklaşım, Giddens ve Beck’in postmodernizmi modernizmin daha da radikalleşmiş bir hâli olarak gören yaklaşımdır.
V Son yaklaşım da modernizme yönelik postmodern eleştirilerdeki haklılıkları kabul etmekle birlikte, çözümün yine de modernlik içinde aranması
gerektiğinde ısrar eden Habermas’ın yaklaşımıdır.
Seçenekler
A
I ve II
B
II ve III
C
IV ve V
D
V
E
hepsi
Açıklama:
Postmodernizmin tarihsel temelleri modern dönemin başlangıcına kadar
götürülebilir. Daha 18. yüzyılda Rousseau ile başlayan modernizm eleştirileri
Nietzsche, Heidegger, Spengler, Danilevski vb. ile belki de en üst noktasına varmıştır. Yine ardından gelen Frankfurt Okulu ve takipçileri de postmodernizmi
ve ilkelerini belirleyen önemli akımlardan biridir. Çok farklı bilim dallarından
beslenen postmodernizme yönelik yaklaşımlar belli başlı beş grup altında toparlanabilir (Erdemir, 2000):
• Birinci yaklaşım, bilgi ve bilim felsefesi alanında, aydınlanma ideallerinin
reddedilmesidir. Bunlar arasında, yukarıda da ele alındığı gibi, hayatı bütünüyle açıklama iddiasındaki özgürlük, eşitlik, adalet, evrim, rasyonalizm,
devrim, hümanizm, başkaldırı vb. büyük projeler bulunmaktadır. Bunun
yanı sıra, bilginin kaynağı olarak sadece aklı ve bilimsel yöntemi gören anlayışa karşı çıkılmaktadır.
• Bir başka yaklaşım Marksist düşünürlerin yaklaşımıdır. Onlar postmodernizmi kapitalist ötesi, sanayi ötesi veya geç kapitalizm gibi değişik şekillerde adlandırılan, bir anlamda kapitalist sömürü düzeninin incelikli bir şekilde makyajlanarak hükmünü sürdürdüğü dönemin kültürel mantığı olarak görmektedirler.
• Üçüncü bir yaklaşım,Theory,Culture & Society (Kuram,Kültür ve Toplum)
dergisi etrafında şekillenen ve sosyal anlamda içinde yaşadığımız hayatın
modern kavramlarla açıklanamayacağını, yeni bir disiplinin gerçekleştirilmesi gerektiğini iddia eden Turner, Robertson, Stauth ve Featherstone gibi
sosyologların yaklaşımıdır.
• Dördüncü bir yaklaşım, Giddens ve Beck’in postmodernizmi modernizmin daha da radikalleşmiş bir hâli olarak gören yaklaşımdır.
• Son yaklaşım da modernizme yönelik postmodern eleştirilerdeki haklılıkları kabul etmekle birlikte, çözümün yine de modernlik içinde aranması
gerektiğinde ısrar eden Habermas’ın yaklaşımıdır.
götürülebilir. Daha 18. yüzyılda Rousseau ile başlayan modernizm eleştirileri
Nietzsche, Heidegger, Spengler, Danilevski vb. ile belki de en üst noktasına varmıştır. Yine ardından gelen Frankfurt Okulu ve takipçileri de postmodernizmi
ve ilkelerini belirleyen önemli akımlardan biridir. Çok farklı bilim dallarından
beslenen postmodernizme yönelik yaklaşımlar belli başlı beş grup altında toparlanabilir (Erdemir, 2000):
• Birinci yaklaşım, bilgi ve bilim felsefesi alanında, aydınlanma ideallerinin
reddedilmesidir. Bunlar arasında, yukarıda da ele alındığı gibi, hayatı bütünüyle açıklama iddiasındaki özgürlük, eşitlik, adalet, evrim, rasyonalizm,
devrim, hümanizm, başkaldırı vb. büyük projeler bulunmaktadır. Bunun
yanı sıra, bilginin kaynağı olarak sadece aklı ve bilimsel yöntemi gören anlayışa karşı çıkılmaktadır.
• Bir başka yaklaşım Marksist düşünürlerin yaklaşımıdır. Onlar postmodernizmi kapitalist ötesi, sanayi ötesi veya geç kapitalizm gibi değişik şekillerde adlandırılan, bir anlamda kapitalist sömürü düzeninin incelikli bir şekilde makyajlanarak hükmünü sürdürdüğü dönemin kültürel mantığı olarak görmektedirler.
• Üçüncü bir yaklaşım,Theory,Culture & Society (Kuram,Kültür ve Toplum)
dergisi etrafında şekillenen ve sosyal anlamda içinde yaşadığımız hayatın
modern kavramlarla açıklanamayacağını, yeni bir disiplinin gerçekleştirilmesi gerektiğini iddia eden Turner, Robertson, Stauth ve Featherstone gibi
sosyologların yaklaşımıdır.
• Dördüncü bir yaklaşım, Giddens ve Beck’in postmodernizmi modernizmin daha da radikalleşmiş bir hâli olarak gören yaklaşımdır.
• Son yaklaşım da modernizme yönelik postmodern eleştirilerdeki haklılıkları kabul etmekle birlikte, çözümün yine de modernlik içinde aranması
gerektiğinde ısrar eden Habermas’ın yaklaşımıdır.
Soru 87
Modern Örgüt Kuramları
İlgili başlık altında da tanımlandığı gibi modernizm akılcı, gerçekçi, ilerlemeci,
belirlenimci, sistematik, seküler ve insanlık için büyük projeleri olan bir düşüncedir. Dolayısıyla modernizmden beslenen örgüt kuramları genellikle işletmelerin
belli koşullarda belli biçimlerde faaliyet göstermeleri yada belli yapılara sahip olmaları durumunda başarılı olabileceklerini kabul etmekte ve bu açıdan işletmelere yol gösterecek, evrensel geçerliliğe sahip bir formül aramaktadır. Bu arayışta da
akla dayalı yani pozitivist bir yöntemden yararlanmaktadır. Dolayısıyla modernizmin örgütsel araştırmalarda öne çıkan temel özellikleri şu şekilde sıralanabilir
(Clegg, 1990; Gergen, 1992; Jaffee, 2001):
I Modernist bakış açısı örgütleri sınırları belli varlıklar olarak tanımlamaktadır. Bu sınırlar örgütleri iç çevresini ve dış çevresini, yani örneğin üretim
süreçleriyle pazarlama süreçlerini birbirinden ayrı sistemler olarak ele alır.
II Modern yaklaşım yapısalcı-işlevselci bakış açısına sahip olduğundan örgütlerde farklılaştırma ve iş bölümüne önem verir. Örgütler önceden tanımlanmış pozisyonlar, görevler ve departmanlara ayrılarak belli bir iş bölümü çerçevesinde faaliyet göstermelidirler.
III Modernizmin akılcı bakış açısı örgütleri belli hedeflere ulaşmanın araçları
olarak görerek onları araçsallaştırmakta ve söz konusu hedeflere ulaştıracak makine benzeri standart süreçlere sahip örgütlenme ve çalışma biçimleri geliştirmekle ilgilenmektedir. Bu anlamda örgütlerin mensupları da
belli amaçları gerçekleştirmek üzere yönetici, çalışan veya işletme sahibi
gibi sınırları belli rutin rolleri yerine getiren kişilerdir.
IV İlerleme yaklaşımı modern örgütlerin hep daha çok, daha hızlı ve daha
az maliyetle üretim yapmaya odaklanmaları sonucunu getirmektedir. Bu
durum örgütsel analizde etkinlik ve verimlilik gibi kavramların ön plana
çıkmasına neden olmuştur.
İlgili başlık altında da tanımlandığı gibi modernizm akılcı, gerçekçi, ilerlemeci,
belirlenimci, sistematik, seküler ve insanlık için büyük projeleri olan bir düşüncedir. Dolayısıyla modernizmden beslenen örgüt kuramları genellikle işletmelerin
belli koşullarda belli biçimlerde faaliyet göstermeleri yada belli yapılara sahip olmaları durumunda başarılı olabileceklerini kabul etmekte ve bu açıdan işletmelere yol gösterecek, evrensel geçerliliğe sahip bir formül aramaktadır. Bu arayışta da
akla dayalı yani pozitivist bir yöntemden yararlanmaktadır. Dolayısıyla modernizmin örgütsel araştırmalarda öne çıkan temel özellikleri şu şekilde sıralanabilir
(Clegg, 1990; Gergen, 1992; Jaffee, 2001):
I Modernist bakış açısı örgütleri sınırları belli varlıklar olarak tanımlamaktadır. Bu sınırlar örgütleri iç çevresini ve dış çevresini, yani örneğin üretim
süreçleriyle pazarlama süreçlerini birbirinden ayrı sistemler olarak ele alır.
II Modern yaklaşım yapısalcı-işlevselci bakış açısına sahip olduğundan örgütlerde farklılaştırma ve iş bölümüne önem verir. Örgütler önceden tanımlanmış pozisyonlar, görevler ve departmanlara ayrılarak belli bir iş bölümü çerçevesinde faaliyet göstermelidirler.
III Modernizmin akılcı bakış açısı örgütleri belli hedeflere ulaşmanın araçları
olarak görerek onları araçsallaştırmakta ve söz konusu hedeflere ulaştıracak makine benzeri standart süreçlere sahip örgütlenme ve çalışma biçimleri geliştirmekle ilgilenmektedir. Bu anlamda örgütlerin mensupları da
belli amaçları gerçekleştirmek üzere yönetici, çalışan veya işletme sahibi
gibi sınırları belli rutin rolleri yerine getiren kişilerdir.
IV İlerleme yaklaşımı modern örgütlerin hep daha çok, daha hızlı ve daha
az maliyetle üretim yapmaya odaklanmaları sonucunu getirmektedir. Bu
durum örgütsel analizde etkinlik ve verimlilik gibi kavramların ön plana
çıkmasına neden olmuştur.
Seçenekler
A
I ve II
B
II ve III
C
III ve IV
D
IV ve V
E
Hepsi
Açıklama:
Modern Örgüt Kuramları
İlgili başlık altında da tanımlandığı gibi modernizm akılcı, gerçekçi, ilerlemeci,
belirlenimci, sistematik, seküler ve insanlık için büyük projeleri olan bir düşüncedir. Dolayısıyla modernizmden beslenen örgüt kuramları genellikle işletmelerin
belli koşullarda belli biçimlerde faaliyet göstermeleri yada belli yapılara sahip olmaları durumunda başarılı olabileceklerini kabul etmekte ve bu açıdan işletmelere yol gösterecek, evrensel geçerliliğe sahip bir formül aramaktadır. Bu arayışta da
akla dayalı yani pozitivist bir yöntemden yararlanmaktadır. Dolayısıyla modernizmin örgütsel araştırmalarda öne çıkan temel özellikleri şu şekilde sıralanabilir
(Clegg, 1990; Gergen, 1992; Jaffee, 2001):
• Modernist bakış açısı örgütleri sınırları belli varlıklar olarak tanımlamaktadır. Bu sınırlar örgütleri iç çevresini ve dış çevresini, yani örneğin üretim
süreçleriyle pazarlama süreçlerini birbirinden ayrı sistemler olarak ele alır.
• Modern yaklaşım yapısalcı-işlevselci bakış açısına sahip olduğundan örgütlerde farklılaştırma ve iş bölümüne önem verir. Örgütler önceden tanımlanmış pozisyonlar, görevler ve departmanlara ayrılarak belli bir iş bölümü çerçevesinde faaliyet göstermelidirler.
• Modernizmin akılcı bakış açısı örgütleri belli hedeflere ulaşmanın araçları
olarak görerek onları araçsallaştırmakta ve söz konusu hedeflere ulaştıracak makine benzeri standart süreçlere sahip örgütlenme ve çalışma biçimleri geliştirmekle ilgilenmektedir. Bu anlamda örgütlerin mensupları da
belli amaçları gerçekleştirmek üzere yönetici, çalışan veya işletme sahibi
gibi sınırları belli rutin rolleri yerine getiren kişilerdir.
• İlerleme yaklaşımı modern örgütlerin hep daha çok, daha hızlı ve daha
az maliyetle üretim yapmaya odaklanmaları sonucunu getirmektedir. Bu
durum örgütsel analizde etkinlik ve verimlilik gibi kavramların ön plana
çıkmasına neden olmuştur.
İlgili başlık altında da tanımlandığı gibi modernizm akılcı, gerçekçi, ilerlemeci,
belirlenimci, sistematik, seküler ve insanlık için büyük projeleri olan bir düşüncedir. Dolayısıyla modernizmden beslenen örgüt kuramları genellikle işletmelerin
belli koşullarda belli biçimlerde faaliyet göstermeleri yada belli yapılara sahip olmaları durumunda başarılı olabileceklerini kabul etmekte ve bu açıdan işletmelere yol gösterecek, evrensel geçerliliğe sahip bir formül aramaktadır. Bu arayışta da
akla dayalı yani pozitivist bir yöntemden yararlanmaktadır. Dolayısıyla modernizmin örgütsel araştırmalarda öne çıkan temel özellikleri şu şekilde sıralanabilir
(Clegg, 1990; Gergen, 1992; Jaffee, 2001):
• Modernist bakış açısı örgütleri sınırları belli varlıklar olarak tanımlamaktadır. Bu sınırlar örgütleri iç çevresini ve dış çevresini, yani örneğin üretim
süreçleriyle pazarlama süreçlerini birbirinden ayrı sistemler olarak ele alır.
• Modern yaklaşım yapısalcı-işlevselci bakış açısına sahip olduğundan örgütlerde farklılaştırma ve iş bölümüne önem verir. Örgütler önceden tanımlanmış pozisyonlar, görevler ve departmanlara ayrılarak belli bir iş bölümü çerçevesinde faaliyet göstermelidirler.
• Modernizmin akılcı bakış açısı örgütleri belli hedeflere ulaşmanın araçları
olarak görerek onları araçsallaştırmakta ve söz konusu hedeflere ulaştıracak makine benzeri standart süreçlere sahip örgütlenme ve çalışma biçimleri geliştirmekle ilgilenmektedir. Bu anlamda örgütlerin mensupları da
belli amaçları gerçekleştirmek üzere yönetici, çalışan veya işletme sahibi
gibi sınırları belli rutin rolleri yerine getiren kişilerdir.
• İlerleme yaklaşımı modern örgütlerin hep daha çok, daha hızlı ve daha
az maliyetle üretim yapmaya odaklanmaları sonucunu getirmektedir. Bu
durum örgütsel analizde etkinlik ve verimlilik gibi kavramların ön plana
çıkmasına neden olmuştur.
Soru 88
"İnsan bilgiyi doğaya hakim olmak amacıyla kullanır.En gelişmiş toplumlar,doğaya en fazla hükmeden, doğadan en fazla yararlanan toplumlardır.Bu teknolojinin her alanda en üst düzeyde kullanımıyla, sanayileşmeyle mümkündür.İnsanlık üretme ve tüketme yarışı içerisindedir.En çok katma değer üreten ve tüketen toplumlar daha öndedirler"
Yukarıdaki açıklama modernizmin hangi özelliğini ortaya koymaktadır?
Yukarıdaki açıklama modernizmin hangi özelliğini ortaya koymaktadır?
Seçenekler
A
Modernizm gerçekçi ve pozitivisttir.
B
Modernizm ilerlemecidir.
C
Modernizm belirlenimcidir.
D
Modernizm sistematiktir.
E
Modernizm tektipleştiricidir.
Açıklama:
İnsanlık en çok katma değeri üreterek en önde olmayı ve sürekli daha üst düzey yaşamayı amaçlar.
Soru 89
"Dinsel olan veya dinsellik atfedilen bütün değer ve ilkeleri bireysel ve toplumsal yaşamın dışına iten,sadece bu dünyayı yaşanabilir kabul edip,öte dünya ile ilişkiyi koparma temeline dayalı,insan-merkezci bir düşünme ve yaşama biçimini ifade eder.
Yukarıdaki açıklama aşağıdaki kavramlardan hangisine aittir?
Yukarıdaki açıklama aşağıdaki kavramlardan hangisine aittir?
Seçenekler
A
Modernizm
B
Post-modernizm
C
Humanizm
D
Sekülarizm
E
Aydınlanma
Açıklama:
Sekülarizm, dinsel nitelikli tüm değerlerin toplumsal ve bireysel yaşam dışında bırakılmasıdır.
Soru 90
"...Tesadüflere yer yoktur.Evrendeki her olay ve olgunun nedensellik zinciri çerçevesinde belirli kanunlar ya da kurallara bağlı olarak meydana geldiğini, doğada bulunan her şeyin birbirine kırılmaz bir neden-sonuç zinciriyle bağlı bulunduğunu kabul eder. Yapılması gerekenler, yapılanların nedenleri, yapılacakların ve yapılmayacakların sonuçları, her şey bellidir. İnsanlar, kendi başlarına bırakılırsa yanlış davranırlar, bu yüzden bilime uygun davranış kalıpları oluşturulmuştur.."
Yukarıdaki açıklama modernizmin hangi özelliğini ifade eder?
Yukarıdaki açıklama modernizmin hangi özelliğini ifade eder?
Seçenekler
A
Modernizm gerçekçi ve pozitivisttir.
B
Modernizm ilerlemecidir.
C
Modernizm belirlenimcidir.
D
Modernizm sistematiktir.
E
Modernizm akılcıdır.
Açıklama:
Modernizm ortaya çıkabilecek tüm sorunları ortadan kaldırmak amacıyla toplumsal ve kurumsal ilişkilerde buna uygun bürokratik bir yapılanma oluşturulmuştur.Modernizm tek yolcudur.Akıl her şeyi belirler.
Soru 91
Aşağıdakilerden hangisi postmodernizmin örgüt kuramına yansıyan özelliklerinden değildir?
Seçenekler
A
Postmodernizm; düzenliliği, mantık ve simetriyi yadsır, çelişki ve karışıklıktan hoşlanır.
B
Postmodernizm,modern öznede temellenen evrensel bir ahlak anlayışının gereğine inanır.Faydacılık ve bireycilik anlayışları önemlidir.
C
Postmodernizm, Evrenselciliğe karşı çıkar, genel geçer, evrensel bir bilgiye karşı şiddetli bie saldırı yöneltir. Bilginin göreceli olduğunu, hakikatin herkese göre değişebilir olduğunu kabul eder.
D
Postmodernizm, ilerleme düşüncesini reddederek bugünün geçmişten, modernin modern öncesinden, kent yaşamının köy yaşamından daha üstün olduğu düşüncesini kabul etmez.
E
Postmodernizm demokrasiye de süpheyle bakar. Çoğulculuğu, çok-kültürlülüğü savunur.
Açıklama:
Postmodernizm genel geçer bir ahlak anlayışını kabul etmez. Faydacılık ve bireycilik şüpheyle karşılanır.
Soru 92
Aşağıdakilerden hangisi postmodern örgüt kuramının modern örgüt kuramına yönelttiği eleştirilerden değildir?
Seçenekler
A
Örgütler sınırları belli nesnel varlıklar olarak nitelendirilemezler. Türleri, biçimleri, yerleri, yapıları,özellikleri itibari ile sınıflandırılamazlar.
B
Nesnel olamayan örgütlerin belirli kimlikleri de olamaz.Örgütleri belli amaçlara, yönlere, örgütlenme biçimlerine, kültürel değerlere, işlevlere sahip somut, ölçülebilir, birbirleriyle karşılaştırılabilir yapılar olarak görmek mümkün değildir.
C
Örgütlerin ölçülüp- biçilebilir yapılara sahip olamaması lider veya yönetici adı altından bir takım aktörlerin örgütleri başarıya götürebilmelerini şüpheli hale getirir. Dolayısıyla belli yönetim teknikleriyle etkin ve verimli, rekabet gücüne sahip örgütler yaratma idealleri de geçerli olamaz.
D
Örgütler kompleks bir dünya da yaşarlar. Örgütler için birbirine nedensellik bağları ile bağlı bir dünya yoktur. Çevresel faktörlere müdahale etmek mümkün değildir.
E
Bilginin en önemli üretim faktörü, stratejik bir kaynak olduğu iddiası da doğrudur ve cok önemlidir.
Açıklama:
Bilgi de diğer pek çok şey gibi sosyal olarak inşa edilen bir kurgudur. Bilginin değeri onun içeriğinde değil sahibinde var olduğu kabul edilen güçtedir.Postmodern düşünceye göre bilginin üretilmesi, depolanması, aktarılması gibi faaliyetler bir anlam taşımaz.