Üretimin maliyeti, tüketilen kaynakların çeşidine göre “ilk madde ve malzeme maliyetleri”, “işçilik maliyetleri” ve “genel üretim maliyetleri” olmak
üzere üç sınıfa ayrılmaktadır.
I-III-V

Üretim için tüketilen ilk madde ve malzemenin toplam parasal değeri mamul maliyetine dâhil edilirken üretim dışındaki kullanımlar ilgili bölümün dönem gideri
olarak gelir tablosuna yansıtılmaktadır.
Üretim dışında yönetim ve satış için tüketilen malzemeler, mamul maliyetine eklenemez. Yönetim ve satış bölümlerinin maliyeti olarak değerlendirilir. Mamul maliyetlerine sadece üretimi sırasında katlanılan maliyetler eklenebilir.

Yardımcı maddeler, Mamulün bünyesine girmesine rağmen ilk maddeye oranla daha az miktarda ve tutarda kullanılan maddelerdir. Yardımcı maddeler mamul içinde ne kadar kullanıldığı doğrudan edilemeyen kısımlardır.

Mamul ile doğrudan ilişkisi kurulamayan ya da kurulsa bile parasal açıdan önemsiz görüldüğü için ayrıca izlenmeyen ilk madde ve malzemelere “endirekt malzemeler” adı verilir.
Mamule yüklenebilmesi için dağıtım ölçütlerinin kullanılması gerekir.

Aralıklı envanter yöntemi, sürekli envanter yönteminin aksine, stokların sürekli olarak kontrol altında tutulmadığı ve mevcut miktarı öğrenmek için stok sayımı yapılmasının gerektiren bir yöntemdir.
Dönem içindeki stok hareketlerinin takip edilmesi gerekmez.

400 x 12 = 4800
550 x 16 = 8800
4800 + 8800 = 13600
600 x 16 = 9600 İmalata verilen
13600 - 9600 = 4000 Dönem sonu stokta kalan
LIFO yönteminde malzemeler son giren partiden başlayarak imalata gönderilir. Bu durumda;
550 X 16 = 8.800 TL
50 X 12 = 600 TL
8.800 + 600 = 9.400 TL İMALATA VERİLEN MALZEME MALİYETİ Olur.
Toplam giren malzeme 400+550=950 adettir. Bunun 600 adedi imalata gönderildiğine göre stokta kalan malzeme 350 adet olup ilk giren partiden olacaktır. Bu durumda
DÖNEM SONU STOK MALİYETİ; 350 X 12 = 4200 TL olur.

Bazı işletmeler stok yönetiminde mümkün olduğu kadar az stokla çalışmak için
yöntemler aramış ve Japonya’da ortaya çıkan Tam Zamanında Üretim (Just-in-Time; JIT) felsefesini benimsemişlerdir. En özet haliyle, bu felsefeye göre
ambarda stok bulundurmaya gerek yoktur. Üretim yapılacağı zaman ilk madde ve malzeme siparişi verilir ve kullanılır.
Tam zamanında üretim yöntemi

Kullanılan (fiili) miktarın standart miktardan az olması işletmenin aynı hacimdeki üretimi beklenenden daha az ilk madde ve malzeme kullanarak gerçekleştirdiğini işaret ettiği için (fiili kullanım < standart miktar) olumlu miktar sapması olarak adlandırılırken, aksi durumda (fiili kullanım > standart miktar) olumsuz miktar sapması olarak ifade edilir
Miktar Sapması = (Fiili Tüketim Miktarı - Fiili Üretim İçin Gereken Standart Tüketim Miktarı) x Standart Fiyat

Aynı miktarda ilk madde ve malzemenin alınması için gerçekte katlanılan maliyet piyasa koşullarında olması beklenen standart maliyetten yüksek ise
(fiili fiyat > standart fiyat) olumsuz fiyat sapması, düşük ise (fiili fiyat < standart fiyat) olumlu fiyat sapması olduğu belirlenir. Fiyat sapmasının hesaplanmasında aşağıdaki formülden yararlanılır:
Fiyat Sapması = (Fiili Fiyat - Standart Fiyat) x Satın Alınan Miktar

Fiili direkt işçilik saat ücretinin standart saat ücretinden fazla olması durumunda (fiili ücret > standart ücret) olumsuz ücret sapması ortaya çıkarken tersi durumda sapma olumlu (fiili ücret < standart ücret) olarak nitelendirilmektedir. Ücret sapması aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanmaktadır:
Ücret Sapması = (Fiili Saat Ücreti - Standart Saat Ücreti) x Fiili Direkt İşçilik Saati

Üretimde kullanılan ilk madde ve malzemeler kullanım şekilleri esas alınarak “ilk madde”, “yardımcı madde” ve “işletme malzemesi” olarak sınıflandırılmaktadır.

ilk madde ve malzeme stoklarında meydana gelen hareketlerin izlenmesini ve stok miktarının takip edilmesini ilk madde ve malzeme “Stok Kartları” sağlamaktadır.

Ambar Giriş Fişi
İlk madde ve malzeme satın alındığında ambara gelen miktar, alış bedeli ve alım ile ilgili ortaya çıkan diğer maliyetler bu fişe işlenir.

Ambardan maliyet yerlerine ilk madde ve malzeme gönderilmesi sırasında düzenlenen bu fişe “malzeme sevk fişi” adı verilmektedir

Diğer bir ifadeyle, dönem sonu stok miktarı şu şekilde belirlenir:
Dönem Sonu Stok = Dönem Başı Stok + Satın Alınan Stok - Tüketilen Stok

Bu durumda sipariş verme maliyeti ile stok bulundurma maliyeti arasında bir denge kurmak gerekir. Bu iki maliyetin birbirine eşit olduğu sipariş
miktarı “ekonomik sipariş miktarı” adını almaktadır.

Gerçekleşen sonuçlar ile bütçelenen hedefler arasındaki farka “sapma” adı verilmektedir.

üretim faaliyetini bizzat gerçekleştiren çalışanlar tarafından ortaya
çıkan esas işçilik maliyetleri genellikle direkt işçilik maliyetleri olarak adlandırılır.

Son olarak vergiler, sigorta primleri ve sosyal güvenlik kesintileri gibi yasal kesintilerin de eklenmesi ile işçinin brüt ücretine ulaşılmaktadır.

Sonuç olarak üretim işçilerine ödenen ve endirekt işçilik niteliğine sahip olan yıllık izin ücretleri ve ikramiyeler, dönemde üretilen tüm mamullere dağıtılmak üzere 730. Genel Üretim Giderleri hesabına kaydedilmektedir

Satın alınan, tüketilen ve ambarda kalan ilk madde ve malzemelerin miktarları, birim maliyetleri ve toplam tutarları ile kayıt altında tutulmasını sağlayan kartlar ilk madde ve malzeme stok kartlarıdır.
İlk madde ve malzeme satın alındığında ambara gelen miktar, alış bedeli ve alım ile ilgili ortaya çıkan diğer maliyetlerin işlendiği kartlar ambar giriş fişidir.
Ambar da malzeme gönderimine ilişkin bilgileri kayıt altında tutmak için ambardan maliyet yerlerine ilk madde ve malzeme gönderilmesi sırasında düzenlenen fişe malzeme sevk fişi adı verilmektedir. Hangi maliyet yerine, hangi malzemeden, ne miktarda gönderildiği bilgisi bu fiş ile kontrol edilmektedir.
Ambardan çekilen ilk madde ve malzemelerden dönem içerisinde tüketilmeyen ya da istenilen kalitede olmayan kısmın (fire) ambara iade edilmesinde kullanılan fiş malzeme iade fişidir.
Dolayısıyla birinci ve ikinci sütun arasındaki doğru eşleştirme I - B , II - C, III - D, IV - A olacaktır. Sorunun doğru cevabı C seçeneğinde verilmiştir.

İlk madde ve malzeme satın alındığında ambara gelen miktar, alış bedeli ve alım ile ilgili ortaya çıkan diğer maliyetler ambar giriş fişine işlenir. Ayrıca toplam alış maliyetinin alınan ilk madde ve malzemenin miktarına bölünmesiyle hesaplanan birim maliyet de bu fişe işlenmektedir. Son olarak fişe işlenmiş olan bilgiler ilgili stok kartlarının Giren ve Kalan bölümlerine yansıtılmaktadır.
Ambar giriş fişindeki tutarsal veriler, maliyet değerleri üzerinden işlenir. Bu verilerde maliyet değerleri üzerinden stok kartlarına aktarılır. Bu nedenle bu belgelerde KDV yer almaz.

Satın alma maliyeti, ilk madde ve malzemenin elde edilmesi ve amacına uygun şekilde kullanılır hale getirilmesi için katlanılan toplam parasal tutar olarak ifade edilmektedir. Fatura bedelinin yanı sıra satın alma sırasında ortaya çıkan diğer maliyetler de bu tutara dahildir
Bu durumda satın alınan kerestelerin üretimde kullanılabilir hale gelmesi için öncelikle tedarikçinin deposundan işletmenin ambarına taşınması gerektiği düşünüldüğünde, satın almanın maliyetine nakliye bedelinin de dahil edilmesi gerektiği açıktır. Bu nedenle, nakliye bedeli de fatura bedeline eklenmeli ve satın alma maliyeti 195.000 + 15.000 = 210.000 TL olarak hesaplanarak ambar giriş kartına işlenmelidir.

Sürekli envanter sistemi,
Bütün stokların işletmeye giren, kullanılan ve kalan miktarlarının alış maliyetleri ile birlikte sürekli olarak kayıt altında tutulmasını gerektirmektedir. Stoklar üzerinde meydana gelen değişimler stok kartlarına işlenerek mevcut stok miktarı ve değeri bilgisi sürekli güncel tutulmaktadır. Bu yöntemde stok satın alındığında mevcut stok miktarına eklenirken kullanıldığında stok miktarı azaltılmaktadır. Böylece, son kalan stok miktarı belirlenmiş olmaktadır. Diğer bir ifadeyle, dönem sonu stok miktarı şu şekilde belirlenir:
Dönem Sonu Stok = Dönem Başı Stok + Satın Alınan Stok - Tüketilen Stok
Sürekli envanter yöntemi uygulayan işletmeler için stokların genellikle kontrol amacıyla yıl sonunda sayılması yeterlidir. Bu sayım sonucunun kayıtlardaki sonuç ile karşılaştırılması ile stoklarda herhangi bir eksiklik ya da fazlalık olup olmadığı belirlenebilmektedir.
Diğer taraftan aralıklı envanter yönteminde,
Malzeme kullanımları dönem boyunca kayıtlara alınır, ilk madde ve malzeme maliyeti dönem sonunda gerçekleştirilen stok sayımının sonucuna göre belirlenir. Dönem başındaki ilk madde ve malzeme stokuna dönem içi alımlar eklenerek işletmenin eline geçen toplam ilk madde ve malzeme stoku belirlenir. Ardından, sayım sonucunda belirlenen ve dönem içinde kullanılmadığı için ambarda kalan dönem sonu stok miktarının, bu toplamdan düşülmesi ile dönemde kullanılan ilk madde ve malzeme miktarı hesaplanmaktadır.
Diğer bir ifadeyle, bu yöntemde bir ilk madde ve malzeme ambarda bulunmuyorsa dönem içinde kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu doğrultuda döneme ilişkin ilk madde ve malzeme maliyeti şu şekilde belirlenir:
Tüketilen Stok = Dönem Başı Stok + Satın Alınan Stok - Dönem Sonu Stok
Dönem içerisindeki stok hareketlerinin takip edilmesi gerekmediği için malzeme istek fişleri ve stok kartları düzenlenmemektedir. Ay sonlarında sayım yapılarak ay boyunca tüketilen ilk madde ve malzeme tutarlarının belirlenmesi yeterli olmaktadır. Ancak, bu şekilde bir belirleme yönteminde kaybolan, çalınan, kırılan vb. ilk madde ve malzemeler de kullanılmış gibi kabul edilmektedir. İlk madde ve malzemenin kullanımı dönem sonunda belirlendiğine göre, birden fazla mamul üretilmesi durumunda ilk madde ve malzemelerin hangi mamullerde ne kadar kullanıldığının belirlenebilmesi olanaksız olmaktadır. Bu nedenle aralıklı envanter yönteminde ilk madde ve malzeme kullanımının üretim maliyetlerine doğru biçimde yansıtılabilmesi için işletmenin tek çeşit mamul üretiyor olması gerekmektedir. Birden fazla çeşit mamul üreten işletmelerde bu yöntem maliyet belirleme açısından çok etkin sonuç vermemektedir. Yine de söz konusu malzemelerin değer bakımından önemli olmadığı ve sürekli izlenmesi için gereken çabaya değmeyeceği düşünüldüğünde işletmeler aralıklı envanter yöntemini tercih edebilmektedir.
Bu durumda sorunun doğru cevabı A seçeneğinde verilmiştir.

Bu işletme için hammadde maliyetinin mamul maliyetine yüklenmesi süreci ve bu süreçte gerçekleştirilen kayıtlar şu şekildedir:
150. İlk Madde ve Malzeme: 1800 adet hammadde (50 TLx 1800 adet + 9000 TL=) 99.000 TL maliyet ile işlenmiştir.
151. Yarı Mamuller Üretim: Hammaddenin birim maliyeti (99.000 TL / 1800 adet =) 55 TL olarak işlenmiştir
710. Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri: (55 TL x 150 adet=) 8.250 TL bedelli hammadde ambardan çekilerek Atölye maliyet yerinde kullanılmak üzere üretime sevk edildiği işlenmiştir
711. Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma: Atölye maliyet yerinde henüz işleme alınmamış 25 adet hammadde için toplam (55 TL x 30 adet=) 1.650 TL işlenmiştir.
Sorunun doğru cevabı D seçeneğinde verilmiştir.

Para akorduyla işçi çalıştıran bir işletme %20 akort zammı uyguluyor.
60 TL/sa tutarındaki saat ücretine %20 akort zammının eklenmesi ile toplam saat ücreti 72 TL/ sa oluyor.
Bu durumda dakika başına ücret yani akort faktörü, 72TL/sa ÷ 60 dk= 1,20 TL/dk olur.
Saatte 5 adet mamul üretilebiliyorsa mamul başına üretim süresi 12 dakika olacaktır. Dolayısıyla her birim mamul için akort ücreti 125 dak x 1,20 TL/dk = 14,40 TL/adet olarak hesaplanır.
İşçinin fiilen ürettiği mamul sayısına ilişkin ücretin hesaplanması için akort ücretinin fiili üretim hacmi ile çarpılması yeterli olacaktır.
Diğer bir ifadeyle, söz konusu işçi ürettiği 500 adet mamulün her biri için 14,4 TL/adet alacağından toplam aylık ücreti 500 adet x 14,40 TL/adet = 7.200 TL olarak belirlenir.

İşçi ücretini oluşturan bileşenlerden üretici işçilere ödenen esas ücretler ve fazla mesailerin zam içermeyen kısımları direkt işçilik kapsamında ele alınırken, yardımcı işçilerin esas ücretleri ile hem üretici işçilerin hem de yardımcı işçilerin fazla mesai zamları, yıllık izin ücretleri, ikramiyeleri, kıdem tazminatı karşılık maliyetleri, işveren payları gibi ödemeler endirekt işçilik olarak nitelendirilmektedir.

İLK MADDE VE MALZEME MALİYETLERİ
Üretimde kullanılan fakat mamulün bünyesine girmeyen malzemeler ise işletme malzemesi adını almaktadır.

Tüketim Miktarının Belirlenmesi
İlk madde ve malzemelerin izlenmesi ve tüketilen miktarın belirlenmesinde kullanılan yol işletmenin sürekli envanter yöntemi ya da aralıklı envanter yönteminden hangisini tercih ettiğine göre değişmektedir.

Her bir mamul için ne kadar tüketildiği kolayca izlenebilen maliyetler, direkt ya da doğrudan maliyetler olarak tanımlanır. Örnekleri; direkt ilk madde ve malzeme maliyetleri ile direkt işçilik maliyetleridir.
Her bir mamul için ne kadar tüketildiği kolayca izlenebilen maliyetler, direkt maliyetler olarak tanımlanır.

Bir üretim işletmesinde maliyet dağıtımının üçüncü ve son aşamasında (basamağında) esas maliyet merkezlerinde toplanan genel üretim giderlerinin üretilen mamullere dağıtılması gerçekleştirilir.
Bir üretim işletmesinde esas maliyet merkezlerinde toplanan genel üretim giderlerinin üretilen mamullere dağıtılması, maliyet dağıtımı işlemlerinin üçüncü (3.) basamağını oluşturur

Bir işletmede pazarlama ve yönetim maliyetleri gibi üretim ile ilişkili olmayan maliyetler gelir tablosunda dönem gideri olarak raporlanmaktadır.
Bir işletmede pazarlama maliyetleri ve yönetim maliyetleri gibi üretim ile ilişkili olmayan tüm maliyetler gelir tablosunda dönem gideri olarak raporlanmaktadır.

Dağıtım sonucunda, maliyet merkezlerinde gerçekleştiği belirlenen tüketimlerin standart tüketim miktarlarıyla karşılaştırılması ile her maliyet merkezinin tam zamanlı üretim anlayışı ile çalıştığını anlamak oldukça güçtür.
Dağıtım sonucunda, maliyet merkezlerinde gerçekleştiği belirlenen tüketimlerin standart tüketim miktarlarıyla karşılaştırılması ile her maliyet merkezinin tam zamanlı üretim anlayışı ile çalıştığı anlaşılır.

Üretim yerleri yönetimi maliyet merkezleri; üretim tesislerinin (fabrikanın) yönetimi ve üretimin planlaması gibi faaliyetlerin yerine getirildiği merkezlerdir.
Üretim tesislerinin (fabrikanın) yönetimi ve üretimin planlaması gibi faaliyetlerin yerine getirildiği merkezler, üretim yerleri yönetimi maliyet merkezleri başlığı altında açıklanabilir.

Bir üretim işletmesi kiralık bir tesiste faaliyetlerini yürütüyorsa, tesis kira giderinin maliyet merkezlerine dağıtımında kullanılacak en kapsayıcı, ölçülebilir ve ekonomik dağıtım anahtarı, maliyet merkezlerinin metrekare olarak kapladığı alan olacaktır.
Bir üretim işletmesi kiralık bir tesiste faaliyetlerini yürütüyorsa, tesis kira giderinin maliyet merkezlerine dağıtımında kullanılacak en kapsayıcı, ölçülebilir ve ekonomik dağıtım anahtarı, maliyet merkezlerinin kapladığı alan olacaktır.

Fabrika Binası Kirası Dağıtım Oranı = Genel Üretim Gideri Toplam Tutarı / Dağıtım Anahtarı Toplam Miktarı
Fabrika Binası Kirası Dağıtım Oranı = 20.000.-TL. / 4.000 m2
Fabrika Binası Kirası Dağıtım Oranı =5.-TL./m2.
Eleme Maliyet Merkezi'ne Dağıtılacak Fabrika Binası Kirası Payı= Dağıtım Anahtarı Miktarı (m2) x Fabrika Binası Kirası Dağıtım Oranı
Eleme Maliyet Merkezi'ne Dağıtılacak Fabrika Binası Kirası Payı= 2.100 m2 x 5.-TL./m2
Eleme Maliyet Merkezi'ne Dağıtılacak Fabrika Binası Kirası Payı= 10.500.-TL.
Aydınlatma Gideri Dağıtım Oranı = Genel Üretim Gideri Toplam Tutarı / Dağıtım Anahtarı Toplam Miktarı
Aydınlatma Gideri Dağıtım Oranı = 60.000.-TL. / 30.000 kv.s.
Aydınlatma Gideri Dağıtım Oranı =2.-TL./kv.s.
Eleme Maliyet Merkezi'ne Dağıtılacak Aydınlatma Gideri Payı= Dağıtım Anahtarı Miktarı (m2) x Fabrika Binası Kirası Dağıtım Oranı
Eleme Maliyet Merkezi'ne Dağıtılacak Aydınlatma Gideri Payı = 14.000 kv.s. x 2.-TL./kv.s.<
Fabrika Binası Kira Gider Dağıtım Oranı= 20.000.-TL./4.000 m2=5.-TL/m2.
Aydınlatma Gider Dağıtım Oranı= 60.000.-TL./30.000 kv.s.= 2.-TL/kv.s.
Fabrika Binası Kira Giderlerinden Eleme'ye Dağıtılan Gider=
5.-TL/m2. x 2.100 m2= 10.500.-TL.
Aydınlatma Giderlerinden Eleme'ye Dağıtılan Gider=
2.-TL/kv.s. x 14.000 kv.s.= + 28.000.-TL.
Eleme Esas Üretim Maliyet Merkezinde Toplanan Toplam Gider = 38.500.-TL.

Tamirhane Y.Ü.M.M. Giderlerinin Dağıtım Oranı= Genel Üretim Gideri / Dağıtım Anahtarı Miktarı
Tamirhane Y.Ü.M.M. Giderlerinin Dağıtım Oranı= 90.000.-TL/ 15.000 Mk.S.
Tamirhane Y.Ü.M.M. Giderlerinin Dağıtım Oranı= 6.-TL/ Mk.S.
Tamirhane Y.Ü.M.M. Giderlerinden Eleme E.Ü.M.M.ne Dağıtılacak Gider= Dağıtım Anahtarı Miktarı x Tamirhane Y.Ü.M.M. Giderlerinin Dağıtım Oranı
Tamirhane Y.Ü.M.M. Giderlerinden Eleme E.Ü.M.M.ne Dağıtılacak Gider= 4.750 Mk.S. x 6.-TL/Mk.S.
Tamirhane Y.Ü.M.M. Giderlerinden Eleme E.Ü.M.M.ne Dağıtılacak Gider= 28.500.-TL.
Bilgi-İşlem Y.H.M.M. Giderlerinin Dağıtım Oranı= Genel Üretim Gideri / Dağıtım Anahtarı Miktarı
Bilgi-İşlem Y.H.M.M. Giderlerinin Dağıtım Oranı= 140.000.-TL/ 35 B.S.
Bilgi-İşlem Y.H.M.M. Giderlerinin Dağıtım Oranı= 4.000.-TL/ B.S.
Bilgi-İşlem Y.H.M.M. Giderlerinden Eleme E.Ü.M.M.ne Dağıtılacak Gider= Dağıtım Anahtarı Miktarı x Bilgi-İşlem Y.H.M.M. Giderlerinin Dağıtım Oranı
Bilgi-İşlem Y.H.M
İkinci maliyet dağıtımının temel amacı; 1. maliyet dağıtımı ile yardımcı maliyet merkezlerine toplanan maliyetleri, esas üretim maliyet merkezlerine dağıtım anahtarları yardımıyla yüklemektir. Bu nedenle soruda Bakım YMY'nin 1. dağıtım payı olan 150.000 TL'nin dağıtımı yapılacaktır.
Basit dağıtım yönteminde ise yardımcı maliyet merkezleri birbirine pay vermemektedir.
Bakım maliyet merkezinin 1. maliyet dağıtımından gelen 150.000 TL'lik maliyeti dağıtıma konu edilir.
Basit dağıtım'a göre, Bakım YMY'nin Boyama EÜMY'ne dağıtım oranı = 240 Bs / (240 Bs + 135 Bs) = 0,64 = %64
Bakım YMY'nin Boyama EÜMY'ne maliyet payı = 150.000 TL × %64 = 96.000 TL

Esas üretim maliyet merkezlerinde toplanan maliyetlerin mamullere (ve yarı mamullere) yüklenmesi işlemi, üçüncü dağıtım olarak adlandırılır.

Üretim şekilleri ölçüt olarak ele alındığında, üçüncü maliyet dağıtımı yöntemleri olarak, safha maliyet sistemleri ve sipariş maliyet sistemleri dikkate alınabilir.
Üretim şekillerine göre üçüncü maliyet dağıtımı yöntemleri olarak, safha maliyet sistemleri ve sipariş maliyet sistemleri dikkate alınabilir.

GİRİŞ, MALİYET DAĞITIMI
Cumleyi doğru şekilde tamamlayan ifade
"hammadde, işçilik, maliyet merkezleri maliyetleri" olmalıdır.

MALİYET DAĞITIMI
Ürünün dağıtımı sonucunda maliyet merkezinin etkinlik ve performans bakımından başarılı sayılması tahmini maliyetin altında maliyete bağlıdır.

MALİYET DAĞITIMI
Üretim maliyet dağıtımı yapılırken mamül ile direkt ilişkili dağıtımı yapılan faktörler
I.ilk madde ve malzeme maliyeti ve
II.direkt işçilik maliyetidir.

MALİYET DAĞITIMI
Genel üretim maliyetlerinin mamül maliyetine yansıması için indirekt maliyetler toplanır ve tüm mamüllere bölünür.

ÜRETİM MALİYET DAĞITIMI: BİRİNCİ DAĞITIM
Endirekt üretim maliyetlerinin, ortaya çıktıkları üretim aşamalarına dağıtılmaları işlemi birinci dağıtım olarak adlandırılır.

ÜRETİM MALİYET DAĞITIMI: BİRİNCİ DAĞITIM
Kaynakların tüketildiği ve dolayısıyla maliyetlerin ortaya çıktığı, neden oldukları maliyetlerden sorumlu tutulan yere maliyet merkezi denir.

ÜRETİM MALİYET DAĞITIMI: BİRİNCİ DAĞITIM
II.finansman maliyet
III. pazarlama
faaliyet gider merkezleridir.

ÜRETİM MALİYET DAĞITIMI: BİRİNCİ DAĞITIM
II.yardımcı hizmet
III.esas üretim
üretime ilişkin maliyet merkezidir.

Maliyet Dağıtımında Dağıtım Anahtarının Rolü
Maliyetin oluşmasına ya da değişmesine neden olacak unsur o maliyet için dağıtım anahtarı ile belirlenir.

GENEL ÜRETİM MALİYETLERİNE İLİŞKİN SAPMALAR
Cümleyi doğru şekilde tamamlayan ifade verim sapmasıdır.

Basit Dağıtım Yöntemi

Yardımcı Maliyet Merkezi	Esas Üretim Maliyet Merkezi	Toplam
Tamirhane	Bilgi İşlem	Boyama	Eleme
Birinci Maliyet Dağıtımı	90.000 TL	140.000 TL	400.000 TL	670.000 TL	1.300.000 TL
Bilgi İşlem Maliyetleri	(140.000 TL)	42.000 TL
Bilgisayar Sayısı (b)	2 b	4 b	28 / 40 = %70	12 /40 = %30	40 b

Tam Maliyet Yöntemi: Bir dönemde katlanılan tüm üretim maliyetlerini değişken, sabit ayırımı yapmadan ve atıl kapasiteyi göz ardı ederek mamul maliyeti hesaplayan bir yöntemdir.

Bu yönteminin sakıncası, maliyetlerin sabit ve değişken olarak sınıflandırılmasını gerektirmesi ve bunun da işletmeler açısından ek bir maliyet yaratmasıdır.

Normal maliyet yöntemi ile tüm üretim maliyetleri (sabit genel üretim maliyeti de dâhil) değişken maliyete dönüştürülmektedir. Sadece işletmenin kullanmadığı kapasite dönem gideri olarak kabul edilip, üretim maliyetleri içinden çıkartılmaktadır.

Direkt ilk madde ve malzeme maliyetlerinin ait oldukları mamul partilerine göre saptanıp izlenmesinde malzeme istek fişlerinden yararlanılır. Bu fişler hangi esas üretim yerinde, hangi mamul partisi için, hangi ilk madde ve malzemeden üretildiğini ortaya koyar. Direkt işçilik maliyetlerinin ait oldukları mamul partilerine göre saptanıp izlenmesinde işçilik puantaj kartlarından yararlanılır. Hangi işçinin, hangi esas üretim yerinde, hangi mamul partisi için ne kadar zaman harcadığını gösteren bu kartların aylık dökümleri çıkartılarak, her bir üretim partisinin işlem gördüğü esas üretim yerinden yükleneceği direkt işçilik maliyetleri belirlenmiş olur.Genel üretim maliyetlerinin mamul partilerine yüklenmesinde genel üretim maliyeti yükleme oranından yararlanılır. Tüm işletme için tek bir genel üretim maliyeti yükleme oranı kullanılabileceği gibi her bir esas üretim maliyet merkezi için ayrı oranlar kullanılması üretilen mamul maliyetlerinin daha sağlıklı belirlenmesini mümkün kılacaktır.

Sipariş maliyet sisteminde öne çıkan muhasebe belgesi sipariş maliyet kartıdır. Siparişe maliyet kartı; maliyetlerin partiler itibari ile takip edilebilmesi amacıyla oluşturulmaktadır. Siparişin üretim sürecine kabulü, sipariş için kullanılan malzemelerin, işçilik ve diğer üretim maliyetlerinin kaydedilmesi, maliyet kontrolünün yapılmasında maliyet muhasebecilerine yardımcı olan bir belgedir.

Sipariş maliyet sistemindeki maliyet akışı şöyledir;
Direkt İlk Madde ve Malzeme, Direkt İşçilik, Genel Üretim Maliyeti-Yarı Mamul Stoku-Mamul Stoku-Satılan Mamul Maliyeti

Sipariş partisindeki tüm mamullerin üretimi tamamlandığında 711, 721, 731 maliyet yansıtma hesapları borçlandırılarak ve 710, 720, 730 maliyet hesapları alacaklandırılarak kapatılır. Bu yevmiye maddesinde borç veya alacak
kalanı vermesi durumunda 2. ve 3. Ünitede belirtilen sapmalar ortaya çıkar ve bunlarda fark hesapları yardımıyla yevmiye maddesinin kapatılması sağlanır. Maliyet sapmalarının çıkması durumunda bu durumdan etkilenen 151. Yarı Mamuller Üretim, 152. Mamuller ile 620. Satılan Mamullerin Maliyeti hesaplarında gerekli düzeltme kayıtları yapılır.

Safha maliyeti yöntemini kullanan işletmelerde maliyet akışının Şekil 4.5’teki gibi özetlenebilmesi mümkündür:
Safha Maliyeti Sisteminde Maliyet Akışı
1-Direkt İlk Madde ve Malzeme, Direkt İşçilik, Genel Üretim Gideri
2-Yarı Mamul Stoku 1. Safha
3-Yarı Mamul Stoku 2. Safha
4-Mamul Stoku
5-Satılan Mamul Maliyeti

Ağırlıklı Ortalama Maliyet (AOM);
Bu yöntemde eşdeğer mamul miktarları sadece cari dönemi kapsamaz. Bir önceki dönemde yapılmaya başlanmış, ancak cari dönemde tamamlanacak yarı mamulleri de kapsar.
E şıkkında yer alan ifade İlk Giren İlk Çıkar (FIFO) yönteminde yer almaktadır.

Maliyet dağıtımı: Bu tablo, 2. Tablo ile 3. Tablonun çarpımı (Eşdeğer mamul miktarı × Birim eşdeğer mamul maliyeti) sonuçlarını verir. Üretimi tamamlananların maliyeti bir sonraki safhaya devredilir. Dönem sonu yarı mamullerin maliyeti ise aynı zamanda sonraki dönemin dönem başı
yarı mamulleri olarak ifade edilmiş olur.

Normal maliyet yöntemi bir dönemde katlanılan tüm değişken üretim maliyetlerinin doğrudan mamul maliyeti ile ilişkilendirilip, sabit üretim maliyetlerinin ise işletmenin üretim kapasitesinden yararlanma oranınca mamul maliyeti ile ilişkilendirilmesini gerekli kılan bir yöntemdir.

Safha maliyeti sisteminde üretimin özelliğine bağlı olarak, üretim faaliyeti belirli “safha” veya “evre”lere ayrılır. Safhalar; bölüm, atölye, makine/robot, sorumluluk merkezi veya işlem düzeyinde aşamalardan oluşabilir.

Değişken maliyet yöntemine göre her iki ürün grubu için DİMM, DİM ve GÜM toplamı değişken maliyeti toplamını oluşturmaktadır. Buna göre yanıt 250 + 80 + 20 + 400 + 80 + 25 = 855 TL olacaktır.
Değişken maliyet yöntemine göre her iki ürün grubu için DİMM, DİM ve değişken GÜM toplamı değişken maliyeti toplamını oluşturmaktadır. Buna göre yanıt 250 + 80 + 20 + 400 + 80 + 25 = 855 TL olacaktır.

Genel Üretim Maliyeti Yükleme Oranı = Tahmini Genel Üretim Maliyeti
Tahmini Dağıtım Anahtarı (Faaliyet Düzeyi)
45000 / 8 = 5625

Toplam Üretim Maliyetleri = Dönem başı Yarı Mamullerin Maliyeti + Direkt İlk Madde ve Malzeme Maliyetleri Direkt İşçilik Maliyetleri + Genel Üretim Maliyetleri (değişken)
Genel Üretim Maliyetleri (sabit)
1.688.000 = ? + 1.400.000 TL + 85.000 TL + 38.000 TL + 90.000 TL
= 75.000

Eşdeğer Mamul Miktarı: Yarı mamullerin tam cinsinden gösterilme şeklidir.

Birim eşdeğer mamul maliyeti tablosu: Bu tablo, dönemin üretim maliyetinin (dönem
başı yarı mamullerin maliyeti + toplam üretim maliyeti) eşdeğer mamul miktarına bölünmesi sonucunda ortaya çıkan birim maliyettir.

Uluslararası Finansal Raporlama Standartları, mamul maliyetleri belirlenirken
normal maliyetleme yaklaşımının kullanılmasını gerektirmektedir.

Dönem üretim maliyetinin belirlenmesinde de dönem başı yarı mamullerinin maliyeti birim eşdeğer mamul maliyetinin hesaplanmasına dâhil edilmez.

Standart maliyet > Fiili maliyet
88.000 > 83.000 (olumlu sapma)
88.000 - 83.000 = 5.000 (olumlu sapma)

Gelecek performansı kullanarak değerleme yapması

Yeni üretim süreçlerinin kullanılması

İşgücü piyasasındaki değişiklikler

Proforma nakit bütçesi

Gelir bütçeleri, Gider bütçeleri

Bütçelemeye katılımcı bir yaklaşım anlayışının getirilmesi

Dönem giderleri bütçesi, proforma gelir tablosunda yer alan; ‘faaliyet giderleri’, ‘finansman giderleri’,
‘olağan giderler’, ‘olağandışı giderler’ kalemlerin oluşturulmasına katkı sağlamaktadır. Moble işletmesi ile
sadece faaliyet giderleri örneklendirmektedir.

Teknik yapılarına göre

Kaizen bütçeleme

Kaynaklara ulaşabilme

İŞLETMENİN GELECEĞE HAZIRLANMASI: PLANLAMA VE BÜTÇE
Bütçeleme, gelecek faaliyet döneminde kaynak giriş ve çıkışlarının planlama sürecidir.

Bütçe Türleri:İşletme bütçeleri farklı şekillerde sınıflandırılmaktadır. Farklı fonksiyonlar bazında oluşturulan bütçeler, işletmenin ana bütçesini oluşturmaktadır. Bütçeler, farklı amaçlara göre bir sınıflandırmaya tabi tutulabilir:
• Konularına göre: Gelir bütçeleri, Gider bütçeleri.
• Sorunlara yaklaşımına göre: Proje bütçeler, Dönem bütçeler.
• Amaçlarına göre: Program bütçeleri, Faaliyet bütçeleri.
• Teknik yapılarına göre: Statik bütçeler, Karşılaştırmalı statik bütçeler, Esnek bütçeler.
• Kapsamına göre: Fonksiyonel bütçeler, Genel bütçeler.
• Zaman kapsamına göre: İşletme bütçeleri, Yatırım bütçeleri.

BÜTÇENİN TÜRLERİ VE BÜTÇE HAZIRLAMA SÜRECİ
Bütçe Türleri:İşletme bütçeleri farklı şekillerde sınıflandırılmaktadır. Farklı fonksiyonlar bazında oluşturulan bütçeler, işletmenin ana bütçesini oluşturmaktadır. Bütçeler, farklı amaçlara göre bir sınıflandırmaya tabi tutulabilir:
• Konularına göre: Gelir bütçeleri, Gider bütçeleri.
• Sorunlara yaklaşımına göre: Proje bütçeler, Dönem bütçeler.
• Amaçlarına göre: Program bütçeleri, Faaliyet bütçeleri.
• Teknik yapılarına göre: Statik bütçeler, Karşılaştırmalı statik bütçeler, Esnek bütçeler.
• Kapsamına göre: Fonksiyonel bütçeler, Genel bütçeler.
• Zaman kapsamına göre: İşletme bütçeleri, Yatırım bütçeleri.

BÜTÇENİN TÜRLERİ VE BÜTÇE HAZIRLAMA SÜRECİ
Bütçe Türleri:İşletme bütçeleri farklı şekillerde sınıflandırılmaktadır. Farklı fonksiyonlar bazında oluşturulan bütçeler, işletmenin ana bütçesini oluşturmaktadır. Bütçeler, farklı amaçlara göre bir sınıflandırmaya tabi tutulabilir:
• Konularına göre: Gelir bütçeleri, Gider bütçeleri.
• Sorunlara yaklaşımına göre: Proje bütçeler, Dönem bütçeler.
• Amaçlarına göre: Program bütçeleri, Faaliyet bütçeleri.
• Teknik yapılarına göre: Statik bütçeler, Karşılaştırmalı statik bütçeler, Esnek bütçeler.
• Kapsamına göre: Fonksiyonel bütçeler, Genel bütçeler.
• Zaman kapsamına göre: İşletme bütçeleri, Yatırım bütçeleri.

BÜTÇENİN TÜRLERİ VE BÜTÇE HAZIRLAMA SÜRECİ
Bütçe Türleri:İşletme bütçeleri farklı şekillerde sınıflandırılmaktadır. Farklı fonksiyonlar bazında oluşturulan bütçeler, işletmenin ana bütçesini oluşturmaktadır. Bütçeler, farklı amaçlara göre bir sınıflandırmaya tabi tutulabilir:
• Konularına göre: Gelir bütçeleri, Gider bütçeleri.
• Sorunlara yaklaşımına göre: Proje bütçeler, Dönem bütçeler.
• Amaçlarına göre: Program bütçeleri, Faaliyet bütçeleri.
• Teknik yapılarına göre: Statik bütçeler, Karşılaştırmalı statik bütçeler, Esnek bütçeler.
• Kapsamına göre: Fonksiyonel bütçeler, Genel bütçeler.
• Zaman kapsamına göre: İşletme bütçeleri, Yatırım bütçeleri.

BÜTÇELEME SİSTEMİ
Ana bütçe olarak ifade edilen işletme bütçesinde fonksiyon bazında bütçeler yer almaktadır. Ana bütçede iki temel grup vardır:
(1) Faaliyet bütçe:
• Satış bütçesi
• Satış bütçesi
• Üretim bütçesi
• Direkt ilk madde ve malzeme gideri bütçesi
• Direkt işçilik gideri bütçesi• Genel üretim giderleri bütçesi
• Faaliyet giderleri bütçesi
(2) Finansal bütçe:
• Proforma satışların maliyeti tablosu
• Proforma satışların maliyeti tablosu
• Proforma gelir tablosu
• Proforma nakit bütçesi
• Proforma bilanço

V. Program: Genel Üretim Maliyetleri Bütçesi
Genel üretim maliyetlerinin bütçelenme sürecinde, genel üretim maliyetleri içerisinde yer alan maliyet çeşitleri dikkate alınmalıdır. Süreçte sırası ile aşağıdaki maliyet çeşitleri bütçelenmektedir:
• İlk madde ve malzeme giderleri
• İşçi ücret ve giderleri
• Memur ücret ve giderleri
• Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler
• Çeşitli giderler
• Vergi, resim ve harçlar
• Amortisman ve tükenme payları
• Finansman giderleri

IX. Program: Proforma Gelir Tablosu
Gelir tablosunun düzenlenmesinde aşağıdaki bütçe bileşenlerinden faydalanılmaktadır:
• Satış bütçesi (Brüt satışlar ve varsa satış indirimleri)
• Satışların maliyeti tablosu
• Ar-Ge giderleri bütçesi
• Pazarlama satış ve dağıtım giderleri bütçesi
• Genel yönetim giderleri bütçesi
• Finansman giderleri bütçesi
• İşletmenin yabancı para üzerinden yaptığı işlemler varsa bunlara ilişkin kambiyo kâr/zararı
• İşletmenin menkul kıymet alım ve satım faaliyetlerinden olası menkul kıymet satış kâr/zararı
• Diğer faaliyetler ile ilgili olası kâr/zararlar
V. Program: Genel Üretim Maliyetleri Bütçesi
• Olağandışı faaliyetler ile ilgili olası kâr/zararlarGelir tablosu, bu unsurlarında dikkate alınması ile tahakkuk ilkesine göre oluşturulacaktır.
• İlk madde ve malzeme giderleri
• İşçi ücret ve giderleri
• Memur ücret ve giderleri
• Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler
• Çeşitli giderler
• Vergi, resim ve harçlar
• Amortisman ve tükenme payları
• Finansman giderleri

VIII. Program: Proforma Nakit Akış Bütçesi
Nakit bütçesinin hazırlanmasında aşağıdaki unsurlar dikkate alınmalıdır:
• Dönem başındaki nakit mevcudu
• Önceki dönemden kalan ve bütçe döneminde tahsil edilecek ticari alacaklar
• Önceki dönemden kalan ve bütçe döneminde ödenecek ticari borçlar
• Önceki dönemden kalan diğer alacaklar ve diğer borçlar
• İzlenecek satış ve vade politikasına göre bütçe dönemine ilişkin peşin satışlar ve vadeli satışlardan yapılacak tahsilatlar
• Bütçe döneminde malzeme alımı ve dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler için yapılacak ödemeler
• Çalışanlara yapılacak ödeme, ücretler ile ilgili muhtasar ve sosyal güvenlik kesintilerine ilişkin ödemeler
• Katma değer vergisi, önceki döneme ait vergi borçları, bütçe dönemin peşin ödenmesi planlanan peşin vergiler
X. Program: Proforma Bilanço
Proforma bilançonun düzenlenmesinde aşağıdaki unsurlara dikkat edilmesi gerekmektedir:
• Önceki dönemin bilançosunda yer alan ve bütçe döneminde gerçekleştirilecek olan işlemler
• Hazırlanan plan ve bütçeye bağlı olarak nakit giriş ve çıkışları ile ilgili tarafların belirlenmesi (Nakit bütçesinde nakit hareketleri izlenmektedir. Ancak, nakit hareketleri ile ilgili taraflar, satıcılar, müşteriler, maliyet, sosyal güvenlik kurumu vb. bilançonun aktifinde ve pasifinde yer alacaktır)
• Malzeme, yarı mamul ve mamul ve ticari mal stoklarına ilişkin stok hareketleri
• Amortismana tabi iktisadi kıymetler için amortisman ayrılması ve duran varlıkların net değerleri ile bilançoda yerini alması.
• Özkaynak kalemlerindeki olası değişiklikler. Önceki dönem kârından yasal yedek ayrılıp ayrılmayacağı ve yönetim kurulu kararı doğrultusunda kâr dağıtılıp dağıtılmayacağı dikkate alınmalıdır.

X. Program: Proforma Bilanço
Proforma bilançonun düzenlenmesinde aşağıdaki unsurlara dikkat edilmesi gerekmektedir:
• Önceki dönemin bilançosunda yer alan ve bütçe döneminde gerçekleştirilecek olan işlemler
• Hazırlanan plan ve bütçeye bağlı olarak nakit giriş ve çıkışları ile ilgili tarafların belirlenmesi (Nakit bütçesinde nakit hareketleri izlenmektedir. Ancak, nakit hareketleri ile ilgili taraflar, satıcılar, müşteriler, maliyet, sosyal güvenlik kurumu vb. bilançonun aktifinde ve pasifinde yer alacaktır)
• Malzeme, yarı mamul ve mamul ve ticari mal stoklarına ilişkin stok hareketleri
• Amortismana tabi iktisadi kıymetler için amortisman ayrılması ve duran varlıkların net değerleri ile bilançoda yerini alması.
• Özkaynak kalemlerindeki olası değişiklikler. Önceki dönem kârından yasal yedek ayrılıp ayrılmayacağı ve yönetim kurulu kararı doğrultusunda kâr dağıtılıp dağıtılmayacağı dikkate alınmalıdır.
VIII. Program: Proforma Nakit Akış Bütçesi
Nakit bütçesinin hazırlanmasında aşağıdaki unsurlar dikkate alınmalıdır:
• Dönem başındaki nakit mevcudu
• Önceki dönemden kalan ve bütçe döneminde tahsil edilecek ticari alacaklar
• Önceki dönemden kalan ve bütçe döneminde ödenecek ticari borçlar
• Önceki dönemden kalan diğer alacaklar ve diğer borçlar
• İzlenecek satış ve vade politikasına göre bütçe dönemine ilişkin peşin satışlar ve vadeli satışlardan yapılacak tahsilatlar
• Bütçe döneminde malzeme alımı ve dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler için yapılacak ödemeler
• Çalışanlara yapılacak ödeme, ücretler ile ilgili muhtasar ve sosyal güvenlik kesintilerine ilişkin ödemeler
• Katma değer vergisi, önceki döneme ait vergi borçları, bütçe dönemin peşin ödenmesi planlanan peşin vergiler

Gelir yönetimini kullanacak işletmelerin piyasadaki temel belirsizlikleri devamlı göz önünde bulundurmaları gerekir. Bu belirsizlikler aşağıdaki şekilde sınıflandırılabilir:
a) Kolay bozulan stoklar ve fırsatlar,
b) Dönemsel ve diğer maksimum talepler,
c) Farklı mamul gruplarındaki fiyatlar,
d) Mamullerde fire, bozulması,
e) Bireysel ve toptan alıcılar arasındaki rekabet,
f) Rekabeti karşılamak için yapılan iskonto,
g) Hızla değişen piyasa koşulları.

Gelir kontrolünde öne çıkan ölçme yöntemi olarak sapma analizi kullanılmaktadır. Sapma analizi fiili gelir ile bütçelenen gelir arasındaki olumlu veya olumsuz farkı ifade etmektedir.
Fiili satış geliri > Bütçelenen satış geliri (olumlu sapma)
Fiili satış geliri < Bütçelenen satış geliri (olumsuz sapma)

(35 lira - 40 lira) x 180 birim = 900 lira (olumsuz)

İşletmenin bir faaliyet dönemi içinde yapmış olduğu satışların temel amacı kâr elde etmektir. Satışlar işletme yönetiminin başarılı veya başarısız olduğunu doğrudan kanıtlamaz. Çünkü yapılan satışlar çok büyük rakamlardan oluşsa bile, bu satışları yapabilmek için satışlardan daha fazla maliyete katlanılması aslında başarısız bir yönetim söz konusudur. Bu nedenle yönetimin başarısı kâr veya katkı payı (satışlar - değişken maliyetler) aracılığıyla ölçülür.

(420 - 400) * 20 = 400 lira (olumsuz)

Fiyat Sapması = (18-20) * 420 = 840 lira (olumlu)
Miktar Sapması = (420 - 400) * 20 = 400 lira (olumsuz)
Toplam Hammadde Sapması = 440 lira (olumlu)

Ücret Sapması = (22 - 20) x 7.600 DİS = 15.200 lira (olumsuz)

Ücret Sapması = (22-20) x 7.600 = 15.200 lira (olumsuz)
Süre Sapması = (7.600 _ 8.000) x 20 = 8.000 lira (olumlu)
Toplam Sapma = 15.200 (olumsuz) + 8.000 lira (olumlu) = 7.200 lira (olumsuz)

Gerçekleşen genel üretim maliyetlerinin, fiili iş hacmi için bütçelenmiş genel üretim maliyetlerinden farklı olması nedeniyle ortaya çıkan sapma bütçe sapmasıdır.

Standart iş hacmi için bütçelenmiş genel üretim maliyeti ile üretime yüklenmiş toplam standart genel üretim maliyeti arasındaki fark KAPASİTE SAPMASI olarak ifade edilir.

Hizmet kısıtları kârın sınırlarını belirleyen kısıtlayıcılardan biri değildir

Müşteriler, işletmenin kapasitesinin kullanıcılarıdır. Kapasitenin kullanımından en çok fayda üretmeyi sağlamak, gelir yönetiminin temel konusudur.

Gelir yönetimi, işletmelerin kârını maksimize etmek için pazarın taleplerini işletmenin kapasitesi ile eşleştirecek stratejiler geliştirmektir.

Gelir Yönetim Modeli’ne göre işletmenin kârını belirleyen iki değişken, maliyet ve fiyattır. Fiyat diğer taraftan talep miktarı ile talebi belirlemektedir. Artan fiyatlar, tam rekabetçi bir piyasada talebi düşürecektir.

Arz ve talebi dengelerken maliyetten ziyade fiyata odaklanılmalıdır.

Ürün ve hizmet kalitesinin artışı gelir yönetimini kullanacak işletmelerin piyasadaki temel belirsizlikleri arasında yer almaz

Değişken kapasite gelir yönetiminin etkin bir şekilde yönetildiği işletmelerin ortak özellikleri arasında yer almaz.

Satış karması işletmenin satmakta olduğu mamullerin sayısının toplam mamul sayısına oranıdır.

Toplam sapmanın hesaplanmasında Toplam DİMMM Sapması = Fiili DİMMM - Standart DİMMM formülü kullanılır.

Yönetim, işletme kapasitesinin belirleyicilerinden biri değildir.

MHK analizi yoluyla yöneticilere yardımcı olabilecekleri bazı konular aşağıda örneklendirilmiştir:
• Kâra geçiş noktasına ulaşmak için kaç birim satılmalıdır ve satış fiyatı ne olmalıdır?
• İşletme başabaş noktasına hangi kapasite oranında ulaşır?
• Vergiden önce veya vergiden sonra ulaşılmak istenen kâr hedefinde kârı etkileyen faktörlerdeki değişme ne yönde olur?
• Belirli bir satış miktarında, hedeflenen kâra ulaşabilmek için mamulün/mamullerin satış fiyatı/fiyatları ne olmalıdır?
• Kapasite dâhilinde yeni bir siparişin kârlılık üzerinde nasıl bir etkisi olabilir? Sipariş kabul edilmeli midir? Yeni bir sipariş hangi
fiyata kadar kabul edilebilir?
• Alternatif fiyatlara göre, beklenen satış miktarından hangisi seçilmelidir? Satış fiyatı aşağı çekilerek satılan mamul miktarını artırmak kârı nasıl etkiler?
• Üretim veya satın alma alternatifleri arasında en uygun seçim nasıl yapılabilir?
• Üretimi devam eden mamullerin işletme kârlılığı üzerindeki etkisi ne olabilir? Söz konusu mamul üretimden kaldırılır ise, işletme kârlılığı nasıl değişir? Üretime devam edilmeli midir?
• Yeni bir reklam kampanyası ile ortaya çıkan ek sabit maliyetleri karşılamak için gerekli satış ne kadardır?
• Sınırlı kapasitede oluşturulacak mamul karmasında hangi mamullere öncelik verilmelidir?
• Yeni bir yatırımın amorti süresi ne olur? Yeni yatırım yapılmalı mı yapılmamalı mıdır?

Kâra geçiş noktasının hesaplanmasında birtakım varsayımlar kullanılmaktadır. Varsayımlardan önemli olanlar aşağıda sıralanmaktadır ve bu varsayımlar MHK analizinin işleyişine de yön vermektedir:
• Maliyetler, sabit ve değişken olarak sınıflandırılmalıdır.
• Toplam sabit maliyetlerin faaliyet hacmindeki artıştan etkilenmediği ve değişken maliyetlerin faaliyet hacmindeki artışa göre
değişme göstereceği varsayılmaktadır. Diğer bir ifade ile maliyet fonksiyonun doğrusal olduğu varsayılır.
• Satış fiyatının ve farklı türde mamul satılması durumunda mamul karmasının değişmeyeceği varsayılmaktadır.
• Üretim faktörlerinin verimliliğinin değişmeyeceği varsayılmaktadır.
• Dönem başı ve dönem sonu stoklarında önemli bir değişiklik olmadığı kabul edilmektedir.
• Normal kapasiteye yakın bir faaliyet hacmi söz konusudur.
• Satışlar ile stoklar tam bir zaman uyumu mevcuttur.
• Yarı sabit ve yarı değişken maliyetler göz ardı edilir.
• Üretim girdilerinden sağlanan verimlilik sabit kabul edilir.

Birim Katkı Payı=Satış Fiyatı -Birim Değişken Maliyet

(680.000 - 476.000)/680.000 = % 30

Başabaş Noktası Satış Miktarı = 1.500.000 / (5.000 - 2.000) = 500 birim

Başabaş Noktası Satış Tutarı = 1.500.000 / ((5.000 - 2.000) / 5.000) = 2.500.000 lira

(1.500.000 + 600.000) / (5.000 - 2.000) = 700 birim

(1.500.000 + 600.000) / ((5.000 - 2.000) / 5.000) = 3.500.000 lira

(A) İşletmesi 250.000 lira x % 20 x 1,70 = 85.000 lira KÂRDAKİ DEĞİŞME
(B) İşletmesi 250.000 lira x % 20 x 2,50 = 125.000 lira KÂRDAKİ DEĞİŞME

Katkı Oranı = (900.000 - 450.000) / 900.000 = 0,50
Satış Karması Oranı = 200 / 4.000 = 0,05
Ağırlıklı Katkı Oranı = 0,50 x 0,05 = 0,025 (% 2,50)

İşletmelerin temel amaçlarından biri kâr elde etmek ve bunu daima artırmaktır. Kârı etkileyen temel unsur, genel anlamda satış ve maliyettir. Satış
hacminin (miktar) satış hasılatı ve maliyet üzerinde
elbette etkisi vardır. Satış hacmine bağlı olarak işletmenin satış hasılatı artarken/azalırken bazı maliyetlerde (sabit maliyet) değişme olmayacak bazı maliyetlerde ise (değişken maliyet) artış/azalış olacaktır.
Kar