10. ve 15. yüzyıllar arasında Feodal Düzen geçerlidir. Bu dönemde kölelerin yerini senyör, bey, derebeyi gibi adlarla ifade edilen kişilerin mutlak
otoritesi altında, tarımsal faaliyetlerde ailece çalışan serfler almıştır.

İngiltere’de Watt ilk kez buhar gücünü dokuma endüstrisinde kullandı ve bu enerjinin kullanımı hızla yayılarak, önce buhar gücüyle çalışan iplik
eğirme makineleri ve dokuma tezgâhlarının, sonra buharlı lokomotiflerin ve gemilerin devreye girmesini sağladı. İnsanlık tarihinin bu en çok ve en hızlı değişiminin yaşanıldığı dönemini tarihçiler Sanayi Devrimi demişlerdir.

İngiltere 1760 tarihinden sonra iki alanda büyük atılımlar yapmıştır. Bu alanlardan biri dokuma sanayi, öteki de demir-çelik sanyiisidir.

Sosyal sorun, toplumsal sınıfların gerek birbirleriyle,
gerekse tüm toplumla ilişkilerinde ortaya çıkan ya da toplumdaki değişmelerden ileri gelen uyuşmazlık, gerginlik ve çatışmalardır

Sosyal sorunun çözümüne yönelen gelişmeler:düşünsel düzeydeki gelişmeler, işçi sınıfı hareketleri, devlet anlayışındaki gelişmeler ve uluslararası düzeydeki gelişmeler olarak dört ana başlık altında
incelenebilir.

Sanayi Devrimi İngiltere’de Watt ilk kez buhar gücünü dokuma endüstrisinde kullandı ve bu enerjinin kullanımı hızla yayılarak, önce buhar gücüyle çalışan iplik eğirme makineleri ve dokuma tezgâhlarının, sonra buharlı lokomotiflerin ve gemilerin devreye girmesini sağladı. İnsanlık tarihinin bu en çok ve en hızlı değişiminin yaşanıldığı dönemini tarihçiler Sanayi Devrimi olarak adlandırmaktadır (Koray, 2000, 22; Altan, 2000, 38). Çağa adını veren sanayileşme temel olarak bü- yük ölçüde sabit sermaye yatırımlarına (makineler, tezgâhlar, demiryolları, gemiler vs. gibi) dayalı üretim ve dağıtım demektir (Erkul, 1983a, 55). Sanayi Devrimi ile birlikte, küçük zanaat, tezgâh ve atölye üretiminin yerine yeni buluşların getirdiği yeni teknik ve makinelerle donatılmış fabrika üretiminin geçmiş, yeni bir enerji kaynağı olan buhar gücü, insan, rüzgâr, su, hayvan gibi eski enerji kaynaklarının yerini almıştır (Talas, 1990, 36). Sanayi Devriminin belirlediği fabrika üretimi, eski üretim biçimlerini ve üretim ilişkilerini köklü bir biçimde değiştirmiş, insan emeğine ve çalışma koşullarına ilişkin büyük ve derin toplumsal değiş- meleri de beraberinde sürüklemiştir (Güven, 2001, 40). Bu nedenle Sanayi Devrimi’nin teknolojik, toplumsal ve hukuki koşulları ile oluşan ortamı, koşulları ayrıntılı bir biçimde irdelemek sanırız ki doğru olacaktır

İşçilerin tüketim aşamasında desteklenmesi amacı ile İngiltere’de

İşçi sınıfının doğumuna yol açan sanayileşmenin ilk yıllarında sanayileşmenin yaşandığı tüm toplumlarda, uzun çalışma saatleri, çok yetersiz ücretler, sağlık ve iş güvenliğine aykırı çalışma koşulları gibi son derece olumsuz bir çalışma yaşamı ve iş ilişkileri sistemini doğurmuştur.

Sanayi Devrimi’nin yaşanıldığı dönemdeki hukuksal düzen, bireyin üstünlüğü temelinde, eşitlik ve özgürlük esasına dayanır. Burada eşitlik kavramı, ger- çek veya tüzel kişilerin tümünün eşitliğini kapsarken özgürlük kavramı, sözleşme serbestisine işaret etmektedir. Bu dönemde, işçiler ile fabrika sahipleri arasındaki iş ilişkisi, Roma Hukukundaki hizmet kirası gibi özel hukuk kapsamında ele alınmıştır. Bu hukuki iliş- ki, sözleşme serbestisi ve çalışma özgürlüğü ilkelerine dayalı olup, bireysel iş sözleşmeleriyle kuruluyordu. İşçi ile işveren arasında, tam bir hukuki eşitlik vardı. Eş değişle sözleşmenin yapılıp yapılmamasında, ko- şulların saptanılmasında ya da taraflarca sözleşmenin fesh edilmesinde tam bir serbestlik söz konusuydu. Bu nedenle iş sözleşmeleri, zamanla Borçlar Hukuku’ndaki satış sözleşmeleri ile benzer şekilde yalnızca işgücü (emek) ve ücret değişimine ilişkin bir sözleşme haline dönüşmüştür (Altan, 2000, 45). Doğal olarak da emek diğer üretim faktörleri gibi pazarda serbestçe alınıp satılan ve fiyatı arz ve talebe göre oluşan, ticari bir mal-meta-gibi görülmekte ve devlet çalışma yaşamı ve iş ilişkilerine müdahaleden, liberal anlayış çerçevesinde kaçınmaktaydı (Güven, 2001, 45). Sistemin temel mantığının bir gereği olan serbestlik (serbest rekabet, kişisel çıkar, çalışma özgürlüğü ve bireysel iş sözleşmesi) ise rekabet ücretini ortaya çıkarmaktadır. Sanayi Devrimi’nin liberal anlayışı, işverenlerin işçilerle yapacakları iş sözleşmelerinin dışarıdan herhangi bir müdahaleye konu olmamasına (özellikle devlet ve sendikalar tarafından) ve ücret pazarlığının kişisel düzeyde oluşmasına neden olmuştur. Oysa Sanayi Devrimi’nin işçiler arasında yarattığı yoğun rekabet ortamı karşısında ücreti ile yaşamak durumunda olan insanların sözleşme serbestisi ve çalışma özgürlüğünün pek bir anlamı olamayacağı açıktır (Talas, 1990, 40). Zira ekonomik yönden daha zayıf olan işçi için sözleşme serbestisi, ekonomik yönden daha güç- lü olan fabrika sahiplerinin kendi çıkarlarına uygun olarak ileri süreceği koşulları kabul etme serbestisine dönüşebilecektir. Aralarında var olduğu kabul edilen hukukî eşitlik ise, uygulamada taraflar arasında bü- yük bir eşitsizliğe yol açacaktır (Altan, 2000, 45). Nitekim bu dönemde sermaye sahibinin mevcut düzen içinde ekonomik açıdan gittikçe zenginleşerek refaha kavuşmasına karşılık, bu servet ve refahtan adil bir pay alamadığı için işçilerin artan bir biçimde sefalete düşmeleri iki sınıf arasındaki uçurumu derinleştirmiş, yoksulluğun tabii bir sonucu olarak işçilerin mevcut düzene karşı sermaye ve teşebbüs düşmanlığı şeklinde biçimlenen ayaklanmalarına yol açmıştır (Erkul, 1983, 64).

10. yüzyıla

Liberal Düşünce Akımı

Kira sözleşmesi

10. ve 15. yüzyıllar arasında geçerli olan Feodal Dönemde kölelerin yerini senyör, bey, derebeyi gibi adlarla ifade edilen kişilerin mutlak otoritesi altında, tarımsal faaliyetlerde ailece çalışan serfler almıştır

1947 tarihli 5018 sayılı İşçi ve İşveren Sendikaları ve Sendika Birlikleri Hakkında (ki) Kanun

İberal Düşünce Akımı: Bu düşünceye göre, ekonomik ve toplumsal
yaşantıyı yöneten doğal bir düzen ve bu düzenin yasaları bulunmaktadır. Devlet, bu düzene karışmaktan kesin olarak kaçınmalıdır (Güven, 2001,
51). Klâsik iktisatçılara göre ekonominin temel aktörü bireydir. İnsan kendi çıkarlarını kollayan ve sınırsız ihtiyaçları ile sınırlı kaynakları arasında en
doğru seçimleri yapabilen (akılcı) bir varlıktır.

Devlete sosyal olma niteliğini kazandıran, yasalarla ve anayasalarla güvence altına alınan ekonomik ve sosyal hakların (örneğin,çalışma hakkı, sendikal haklar, asgari bir gelir ve yaşama hakkı, sosyal güvenlik hakkı,
öğrenim, sağlık, beslenme ve konutla ilgili haklar, annenin, çocuğun, yaşlıların ve sakatların korunmasıyla ilgili haklar) gerçekleştirilmesi ve geliştirilmesi görevi, sosyal devletin ödevleri arasında yer alır. Giyinme hakkı bunlardan biri değildir.

Osmanlı İmparatorluğu’nda bütün güç ve yetkinin Sultan’da toplandığı teokratik bir devlet anlayışının bulunması, ülkenin ekonomik, sosyal ve
siyasal yaşamında kararların dini esaslar çerçevesinde alınmasını gerektiriyordu. Bu nedenle, çeşitli reformist hareketlere karşın, Osmanlı İmparatorluğu bütün yaşamı boyunca mutlak bir devlet görüntüsünden
uzaklaşamamıştır

Ülkemizde ilk işçi örgütlenmesinin ise, sendikal bir nitelik taşımayan ve 1866 yılında sosyal yardım amacıyla kurulmuş olan Ameleperver Cemiyeti
olduğu düşünülmektedir.

1947 Sendikalar Kanunu’ndan sonra, ilk sendikal
örgütlenme dokuma iş kolunda olmuştur. 1948
yılında 74 işçi ve 4 işveren sendikasına kayıtlı 52
bin dolayında sendikalı işçi bulunmakta ve sendikalı
işçi sayısı, toplam işçilerin yaklaşık %8’ini
oluşturmaktaydı (Altan, 2008, 74).

10. Yüzyıla kadar süren ve sosyal tarihçiler tarafından “Aile Ekonomisi ve Kölelik Düzeni” olarak adlandırılan dönemde ekonomik hayat tarım ve hayvancılığa dayanmakta, üretim sürecinde köleler önemli bir yer tutmaktadır.

Feodal Dönemde kölelerin yerini senyör, bey, derebeyi gibi adlarla ifade edilen kişilerin
mutlak otoritesi altında, tarımsal faaliyetlerde ailece çalışan serfler almıştır

Sanayi Devrimiyle İngiltere, özellikle 1760 tarihinden sonra iki alanda büyük
atılımlar yapmıştır. Bu alanlardan biri dokuma sanayi, öteki de demir-çelik sanayiidir.

Kadın ve çocukların fabrikalarda çalışmaya başlamasının nedenleri:
iş bölümü ve uzmanlaşma, yeni teknolojiler sonrasında ortaya çıkan makinelerin
sağladığı avantajlar ile birleşince üretim tekniğini sadeleştirmiş ve bunun sonunda da zanaat
ekonomisi içinde olduğu gibi uzun yıllar çıraklık ya da kalfalık süresi geçirmeye gerek kalmamıştır.

Bu düzen içinde devletin temel görevleri bulunmaktadır:
• Milli savunma hizmetlerini üzerine almak,
• Bireylerin çalışmalarını adalet içinde yapmalarını sağlamak, bu bakımdan yönetimi üzerine almak,
• Karlı olmayan veya bireyler tarafından yapılamayacak işleri yapmak
(Turanlı,
2000, 67).

Çalışma İlişkilerinin Tarihsel Gelişimi İçerisinde Sosyal Politika Düşünce Akımı, sosyalist
politika akımı gibi, liberalizme bir tepki olarak ortaya çıkmıştır.

Barış Konferansı çerçevesinde Uluslararası Çalışma Mevzuatı Birliği’nin de içinde yer aldığı 15 kişilik bir çalışma
komisyonu oluşturulur. Bu komisyonun çalışmaları sonrasında üçlü temsil esasına dayalı uluslararası
bir örgütün (Uluslararası Çalışma Örgütü- ILO) kurulmasına karar verilir.

Esnaf örgütleri içinde, ustalık, kalfalık gibi mesleki ünvanların kazanılma şartları, çıraklık ve kalfalık süreleri, çalışma şartları, üretilecek malın cinsi ve kalitesi, hammaddelerin temini ve işlenmesi, dükkânların yeri ve sayısı gibi konular Fütüvvetname olarak adlandırılan yazılı bir kaynak içinde ayrıntılı olarak yer almaktaydı.

Loncalar tüm esnaf ileri gelenlerinin toplandığı, meslekleriyle ilgili kararlar aldığı ve tartıştığı yerlerdi.
Kethüda ve yardımcısı durumundaki yiğitbaşı başkanlığında toplanan loncaların başlıca işleri;
esnaf arasındaki anlaşmazlıkları çözmek, gelenek ve göreneklerin bozulmaması için tedbirler almak,
kurallara aykırı hareket edenleri cezalandırmak, gerekirse işyerlerini kapatmak, hesaplarını denetlemekti
(Evren, 1999, 12).

Cumhuriyet Dönemi’nde devletin çalışma yaşamına ilk müdahaleleri, yukarıda özetlenen şartlar altında ilk olarak 1921 yılında yürürlüğe konulan Zonguldak ve Ereğli Havzai Fahmiyesinde Mevcut Kömür Tozlarının Amale Umumiyesine Olarak Fütuhtuna Dair Kanun ile olmuştur (Altan, 2008,

10. ve 15. yüzyıllar arasında geçerli olan Feodal Dönemde kölelerin yerini senyör, bey, derebeyi gibi adlarla ifade edilen kişilerin mutlak otoritesi altında, tarımsal faaliyetlerde ailece çalışan serfler almıştır.
Doğru cevap C seçeneğidir.

Serfler kölelerden farklı olarak yarı hür insanlardır.
Ancak isteseler bile üzerinde yaşadıkları toprakları terk edip ayrılamazlar.
Serf toprağın mülkiyetine değil kullanma hakkına sahiptir ve görevi o toprak üzerinde çalışmaktır.
II numaralı maddede verilen bilgi yanlıştır. Bu nedenle doğru cevap C seçeneğidir.

Hangi malların, hangi yöntemle üretileceğine ve pazarla olan ilişkilere usta karar vermektedir.
Ücretleri, çalışma koşullarını, çırağın kalfalığa, kalfanın da ustalığı geçişine ilişkin kuralları ve lonca içindeki dayanışma biçimlerini belirleme yetkisi de ustaya aittir.
Şimdi sorulması gereken asıl soru, bu dönemin çalışanlarının günümüz işçi sınıfının köklerini oluşturup oluşturmadığıdır. Lonca düzeni içinde yamak, kalfa, çırak statülerinde çalışanlar ise çalışmalarının karşılığında bir gelir elde etseler bile esas itibariyle bu geliri elde etmek için değil, bir iş veya mesleği öğrenmek amacıyla çalıştıkları için işçi sayılamazlar. Benzer bir şekilde dönemin ustaları da işveren olarak nitelendirilemezler.
Görüldüğü üzere I ve IV numaralı maddeler yanlıştır. Doğru cevap B seçeneğidir.

1750 ve 1800 yılları arasında birçok yeni buluş önce İngiltere’de ve daha sonra hemen bütün dünya da sanayinin yapısında büyük değişmeler meydana getirmiştir.
Doğru cevap B seçeneğidir.

Fransız Devrimi ile toplumlarda birey önem ve değer kazanarak öne çıkmış, eşitlik ve özgürlük düşünceleri yaygın olarak benimsenip kök salmaya başlamıştır. Fransız Devrimi’nin beraberinde taşıdığı bu ilkeler, Sanayi Devrimi’nin yaşanıldığı ortamın düşünsel dokusunu oluşturmuştur.
Doğru cevap E seçeneğidir.

Liberal düşünce akımına göre devletin 3 temel görevi bulunmaktadır:

• Milli savunma hizmetlerini üzerine almak,


• Bireylerin çalışmalarını adalet içinde yapmalarını sağlamak, bu bakımdan yönetimi
  üzerine almak,


• Karlı olmayan veya bireyler tarafından yapılamayacak işleri yapmak

Yine bu düşünce akımına göre insan homoeconomicus (ekonomik bir varlık) dır. Onun kendi çıkarını düşünmesi ve kollaması aslında toplumun da çıkarına hizmet eder. Bu nedenle devletin ekonomik ve toplumsal yaşama müdahalesi yersizdir.
Dolayısıyla III numaralı maddede verilen bilgi yanlıştır. Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.

Reformcu ya da Demokratik Sosyalizm akım;devrimci değil, evrimci yöntemlerle ve demokratik süreçlere dayalı olarak sosyalizme geçişi öngören ve 20. Yüzyılda ortaya çıkan akımdır.
Doğru cevap D seçeneğidir.

Tanzimat ve Meşrutiyet Dönemi'nde imparatorluğun sanayini, ordunun ve sarayın ihtiyaçlarını karşılamak için Devlet sermayesi ile kurulan, bu anlamda iktisadi devlet teşekkülü niteliğindeki işletmeler ile yabancı sermayeli işletmeler oluşturmaktadır. İşletmeler oluşturmaktadır. Bu işletmelerde çalışanlara yönelik ilk hukuk kuralları da işçilerin çoğalması ile birlikte ortaya çıkmaya başlamıştır. Bunların ilki, dönemin şartları bakımından oldukça ileri bir sosyal politika düzenlemesi olarak kabul edilen 1865 tarihli Ereğli Kömür Maden-i Hümayun İdaresi Nizamnâmesidir.
Doğru cevap A seçeneğidir.

İzmir İktisat Kongresi'nde ülkenin her yöresine yayılmış olan yabancı sermayeye son verilmesi ve bunun yerine ulusal sanayin kurulması ve geliştirilmesi üzerinde de durulmuş ve sonrasında bu amaçla 1927 yılında Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkarılmıştır. Bu kanunla, müteşebbislere, sanayi kuruluşları için yer sağlanması, vergi ve gümrük bağışıklıklarının tanınması, devletin ulaşım araçlarında taşıma ayrıcalıkları verilmesi, gümrük koruması, devlet alımlarında yerli malların yeğlenmesi gibi, sanayiye canlılık sağlayacağı düşünülen pek çok kolaylık getirilmiştir.
Doğru cevap E seçeneğidir.

1925 yılında ülkemizde sanayinin gelişmesi ve devrimlerin yapılabilmesi için gerekli sosyal düzeni sağlamak gerekçesiyle Takriri Sükûn Kanunu çıkarılmış, sendika ve dernek kurabilmek hemen hemen olanaksız hale getirilmiştir.
Doğru cevap A seçeneğidir.

Türkiye 9 Temmuz 1932 günü TBMM Genel Kurulunca verilen bir kararla Milletler Cemiyetine ve o dönemde geçerli olan Milletler Cemiyeti Anayasası uyarınca otomatik bir şekilde ILO'nunda üyesi olmuştur

Düşünce alanında liberal düşünceye ilk tepki sosyal politikanın kurucularından sayılan Sismonde de Sismondi'den gelmiştir. Sismondi, ekonomi biliminin içeriği yönünden liberal düşünceyi yetersiz bulmaktadır. Ekonominin gerçek amacı insan, başka bir deyimle insanın refahı olmalıdır. Serveti amaç yaparak insanı unutmak doğru olmayan bir başlangıçtır. Bu nedenden ötürüdür ki, Sismondi klâsiklerin tersine, üretime değil, gelir dağılımı olayına önem vermiştir.

İlk diplomatik girişim ise 1881 yılında İsviçre’den gelmiştir. Daha sonraki yıllarda da girişimlerini
sürdüren İsviçre, 1890 yılının Mayıs ayı için ilk uluslararası konferans girişimlerini son aşamaya getirdiği bir sırada Almanya’nın benzer bir konferans çağrısında bulunması ve baskıları sonrasında düzenlemeyi düşündüğü konferanstan vazgeçerek
Almanya’nın çağrısını kabul etmiştir. 1890 yılının Mart ayında Almanya’nın önderliğinde yapılan
bu konferansa 14 ülkenin hükümet temsilcileri katılmış ve madenlerde kadınların, sanayide
12 yaşından küçük çocukların yasaklanması gibi bir dizi karar alınmıştır.

Âhi teşkilatının esnaf ve sanatkârlar üzerindeki etkilerinin 15. yüzyılın ortalarından sonra
azaldığı belirtilmelidir. Esnaf, kendi sorunlarını serbestçe, katı kural ve koşullara bağlı olmaksızın görüşebilmek ve herkesin uyabileceği kararlar alabilmek için, önceleri toplandığı dergâh ve zaviyeleri yavaş yavaş terk etmiş, Müslüman ya da Müslüman
olmayan ayrımı yapılmaksızın bir araya gelerek Lonca adıyla örgütlenmeye başlamıştır

Dilaver Paşa Nizamnamesi daha sonra çıkarılan Maadin Nizamnamesi (1869) ile büyük ölçüde
geliştirilmiştir. Bu Nizamname ile zorunlu çalışma yasaklanmakta, iş kazalarına karşı önlemler alınması
öngörülmekte, iş kazaları durumunda ise işverenin işçiye tazminat ödenmesine ilişkin hükümler
bulunmaktaydı.

1935 yılında ise Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Kanunu yürürlüğe girmiştir. Bu Kanunla, daha
önce cuma günleri uygulanmakta olan tatil, pazar gününe kaydırılarak ve bazı istisnalar dışında cumartesi
13’ten sonra başlamak üzere 36 saate çıkarılmakta, haftada 6 günden fazla çalışılması yasaklanmaktadır.

Ülkemizdeki ilk iş kanunu, Haziran 1936’da kabul edilmiş ve Resmi Gazetede yayınlanmasından 1 yıl sonra, Haziran 1937’de yürürlüğe girmiş olan 3008 sayılı İş Kanunu’dur.

1963 yılında kabul edilen 274 sayılı Sendikalar Kanunu ve 275 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev Lokavt Kanunu özellikle de grev hakkının kabul edilmesiyle işçi hareketinde önemli bir dönüm noktasını olarak kabul edilebilir.

Milli Korunma Kanunu’na göre çıkarılan kararnamelerle çalışma yaşamında başlıca şu sonuçların ortaya çıktığı görülmektedir. Özellikle Zonguldak Maden Kömürü Havzasıyla, Batı Anadolu Linyit Havzası’nda ve yine tarımda çalıştırılabilir her vatandaşa
uygun bir ücret karşılığında çalışma zorunluluğu konulmuştur.

1961 Anayasası’nda Türkiye Cumhuriyeti’nin nitelikleri arasında “sosyal hukuk devleti” ilkesine ilk kez yer verilmiş, “Sosyal ve İktisadi Haklar ve Ödevler” yine ilk kez Anayasa hükümleri ile düzenlenmiştir

Sanayi Devrimi’nin başlangıcında, liberal doktrinin egemen olduğu bir yapıda ve
emek piyasasının serbest rekabete dayalı ortamında, emek arzı fazla emek talebi ise eksik olduğundan ücretler olabildiğine düşmüş, iş aradığı halde bulamayan büyük bir işsizler ordusu oluşmuştur.

Liberal düşünce, Adam Smith (1723-1790) ile başlamış, David Ricardo (1772-
1823) ve Thomas Robert Malthus (1776-1834) tarafından tamamlanarak bir okul niteliği kazanmıştır.

“Uluslararası Çalışma Mevzuatı Birliği” adlı bir kuruluş 1900 yılında kurulmuştur. ILO’nun temeli kabul edilen ve merkezi Brüksel’de bulunan bu birlik; sanayileşen ülkelerde uygulanan çalışma normlarını birbirine yaklaştırabilmek amacıyla çalışmalar yapar ve çocuk işgücünün gece dönemlerinde çalıştırılmaması veya kibrit üretiminde kullanılan ve oldukça zehirli bir madde olan beyaz fosfor kullanımının azaltılması gibi uygulamaya konulan bazı uluslararası çalışma normlarının oluşturulmasına aracılık eder. Ancak, uluslararası çalışma normları oluşturmak açısından ilk somut sonuçların alındığı bu çalışmalar 1. Dünya Savaşı nedeniyle kesintiye uğrayacaktır. 1. Dünya Savaşı sonlarında ise çeşitli ülkelerdeki sendikaların isteği üzerine, Barış Konferansı çerçevesinde Uluslararası Çalışma Mevzuatı Birliği’nin de içinde yer aldığı 15 kişilik bir çalışma komisyonu oluşturulur. Bu komisyonun çalışmaları sonrasında üçlü temsil esasına dayalı uluslararası bir örgütün (Uluslararası Çalışma Örgütü- ILO) kurulmasına karar verilir.

Düşünce alanında liberal düşünceye ilk tepki Sosyal Politikanın kurucularından sayılan Simonde de Sismondi’den (1773-1842) gelmiştir. Ona göre, devletin bir parça etkinliği uygulamadaki sayısız sorunu çözebilecektir.

Sanayi Devrimi ve yeni ekonomik atılımlar liberal bir düşünce ortamı içinde doğmuştur. Klâsik liberalizm kuramı Adam SMITH tarafından oluşturulmuş ve daha sonra aynı düşünceyi paylaşan David RICARDO ve Robert MALTHUS’un katkılarıyla geliştirilmiştir.

Liberal düşünceye göre bireyler, kendi çıkarları peşinde koşarken ve bunu en iyi gerçekleştirmenin yollarını ararken toplumun da yararına hizmet etmiş olurlar. Ayrıca, üretime katılan faktörlerin üretimden alacakları pay -bölüşüm sorunu ekonomik düzenin temel kurumları olan piyasa mekanizması ve fiyatlar sistemi ile kendiliğinden çözülecektir. Emek ve sermaye, üretime yaptıkları katkıların karşılığını tam olarak alacaklardır. İşsizlik, ücret, refah dağılımı ile ekonomik ve sosyal gelişme sorunları da piyasa mekanizması ve fiyatlar sistemi tarafından çözülecek, aynı yönde ve uyuşma içinde olan toplumda sınıf savaşımları da olmayacaktır.

Sosyal sorun toplumsal sınıfların gerek birbirleriyle, gerekse tüm toplumla ilişkilerinde ortaya çıkan ya da toplumdaki değişmelerden ileri gelen uyuşmazlık, gerginlik ve çatışmalardır. Sosyal sorun “nedenleri temel toplumsal ve ekonomik yapıda yatan sorunlar” şeklinde tanımlamaktadır. Örneğin çocuk suçluluğu, alkolizm, işsizlik, yoksulluk vb.

İngiltere’de Watt ilk kez buhar gücünü dokuma endüstrisinde kullandı ve bu enerjinin kullanımı hızla yayılarak, önce buhar gücüyle çalışan iplik eğirme makineleri ve dokuma tezgâhlarının, sonra buharlı lokomotiflerin ve gemilerin devreye girmesini sağladı. İnsanlık tarihinin bu en çok ve en hızlı değişiminin yaşanıldığı dönemini tarihçiler Sanayi Devrimi olarak adlandırmaktadır.

Sanayi Devrimi, sınırlı işyeri ve sınırlı işgücüne dayalı bu lonca sistemini işlevsiz bırakmış, fabrika üretimiyle rekabet edemeyen usta ve kalfalar ise kendi tezgâhlarını bırakarak fabrikalarda nitelikli işçiler olarak çalışmak zorunda kalmışlardır. Onların yanında, hiçbir mesleki bilgi ve becerisi olmayan ve çoğunlukla kırsal kesimden yeni gelenler ise fabrikaların niteliksiz işgücü ihtiyacını karşılamıştır. Böylece gerek nitelikli ve gerekse de niteliksiz çok sayıda
kişinin çalıştığı endüstriyel üretim, üretim araçlarına sahip olmayan, geçimlerini emekleri karşılığı aldıkları ücretle karşılayan yeni bir toplumsal sınıfı, işçi sınıfını
yaratmıştır.

Ülkemizde ilk işçi örgütlenmesinin ise, sendikal bir nitelik taşımayan ve 1866 yılında sosyal yardım amacıyla kurulmuş olan Ameleperver Cemiyeti olduğu düşünülmektedir.

Bu dönemde köleler özgür olmadıkları ve hukuken eşya (mal) olarak kabul edildikleri için, köle ile sahibi (efendisi) arasındaki iş ilişkisini düzenleyen hukukî bağ kira sözleşmesine benzetilerek, sözü edilen hizmet kirası bir tür eşya kirası olarak kabul edilmiştir. Bu nedenle de taraflar arasındaki iş ilişkisinin Eşya Hukuku kapsamında ve Özel Hukuk çerçevesinde düzenlenmesi yoluna gidilmiştir.

Özellikle 17. ve 18. yüzyıllarda, deniz ticaretinin gelişmesi, yeni kıtaların keşfi ve sömürgecilik faaliyetleri özellikle Batı Avrupa ülkelerinde ticaretin gelişmesi ve örgütlenmesine yol açmıştır. Bu dönemde bankalar, borsalar, sigorta şirketleri kurulup güçlenmiş, fuarlar düzenlenmeye başlanmış, para ve kredi büyük önem ve değer kazanmıştır. Ayrıca, nüfusun ve gereksinimlerinin çoğalması ile aile, tüketim ihtiyacının tümünü aile ekonomisinin sınırları içinde üretemez hale gelmiştir. Böylece, birçok yeni iş alanı açılmış ve yeni çalışma biçimleri oluşmuştur.

“Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler” tekerlemesiyle simgelenen, insanların diledikleri gibi hareket etmeleri ve ekonomik faaliyetlerinde tam bir serbestliğe sahip olmalarını esas alan bu düşünceye göre, ekonomik ve toplumsal yaşantıyı yöneten doğal bir düzen ve bu düzenin yasaları bulunmaktadır. Devlet, bu düzene karışmaktan kesin olarak kaçınmalıdır. Çünkü ekonomik ve sosyal yaşam kişisel çıkar ilişkisine göre kendiliğinden ve en ideal şekilde yürümektedir.

Toplumsal sınıfların gerek birbirleriyle, gerekse tüm toplumla ilişkilerinde ortaya çıkan ya da toplumdaki değişmelerden ileri gelen uyuşmazlık, gerginlik ve çatışmalara Sosyal Sorunlar denir. Bu sorun çok sayıda insanı etkiliyorsa ve toplumda ortada bir sorun olduğu, bu sorunun çözülmesi için bir şeyler yapılması gerektiği hakkında bir fikir birliği bulunuyorsa, o sorun sosyal bir sorundur.

Sanayi Devrimi’nin ortaya çıkardığı en önemli sosyal sorunlardan biri olan kadın ve yaş sınırı tanımadan çocuk emeğinin bedensel güçlerinin üzerindeki ağır ve yıpratıcı işlerde çalışmaya zorlanmaları ve bir anlamda sömürülmeleri kuşakların yıkımına, sakatlıkların artmasına, genç yaşta ölümlere ve toplumsal huzursuzlukların çoğalmasına neden olmuştur.

Liberal düşüncelerin hâkim olduğu dönemde, bir yandan emek-sermaye çatışması şiddetlenmiş, öte yandan da bu çatışmanın doğurduğu yeni düşünceler ortaya çıkmıştır.

Düşünce alanında liberal düşünceye ilk tepki Sosyal Politikanın kurucularından sayılan Sismondi’den (1773-1842) gelmiştir (Talas, 1990, 70). Ona göre, devletin bir parça etkinliği uygulamadaki sayısız sorunu çözebilecektir.

Loncalar tüm esnaf ileri gelenlerinin toplandığı, meslekleriyle ilgili kararlar aldığı ve tartıştığı yerlerdi. Kethüda ve yardımcısı durumundaki yiğitbaşı başkanlığında toplanan loncaların başlıca işleri; esnaf arasındaki anlaşmazlıkları çözmek, gelenek ve göreneklerin bozulmaması için tedbirler almak, kurallara aykırı hareket edenleri cezalandırmak, gerekirse işyerlerini kapatmak, hesaplarını denetlemekti.

Her loncanın bir teavün sandığı (orta sandığı) mevcuttu. Teavün sandıklarının gelir kaynakları ise çeşitliydi. Bunlar arasında, vasiyetname ya da vakıf yoluyla aktarılan para ve mülkler, bir defaya mahsus olmak üzere yapılan bağışlar ve sandıkta işletilen sermayenin kazancı da bulunmaktaydı.

Sendikalar üzerinde yargı denetimi yanı sıra yoğun idari denetime olanak sağlaması, katı bir siyaset yasağı getirmesi, uluslararası mesleki kuruluşlara üyeliği Bakanlar Kurulu’nun iznine bağlaması açılarından eleştirilmiş, dönemin uluslararası normlarının gerisinde kalmıştır.

Değişim farklı insan gruplarının, toplumsal sınıfların irade ve eylemlerinin karşılıklı çatışmasının sonucunda ortaya çıkar ve genel kabul gören şekliyle; ekonomik, sosyal ve siyasal yaşantıda her çağda olagelmiş sürekli değişikliklerin bütünü şeklinde tanımlanır. Dönüşüm ise, toplumun ya da sistemin felsefe, ideoloji ve kuralları ile önemli bir değişime uğraması, olduğundan başka bir durum alması halidir. Sorunun doğru cevabı İdeolojide değişikliktir. Bu seçenek dönüşümle alakalıdır.

Osmanlı İmparatorluğunun içinde bulunduğu ekonomik, sosyal ve siyasal koşullar nedeniyle sanayinin Cumhuriyet Dönemi’ne dek önemli bir gelişme gösteremediğini, buna bağlı olarak da ücretlilik ilişkisinin yaygınlaşmadığını söyleyebiliriz. Buğday öğütmek, tütün ve deri işlemekten, geleneksel ipekçilikten oluşan üretim faaliyetlerinin bütünü göz önüne alındığında, Osmanlı ekonomisinin bugünkü anlamda bir sanayiye sahip olmadığı söylenilebilir.

Osmanlı döneminde sanayi alanları çeşitli olmadığı için Türkiye’de çalışma ilişkilerinin Cumhuriyet Dönemi ile birlikte önemli bir dönüşüm geçirdiğini kabul etmek uygun olacaktır.

Sözü edilen dönemde ekonomik hayat sanayiye değil, tarım ve hayvancılığa dayanmakta ve köleler iş gücünün en önemli bölümünü oluşturmaktadır. Bu dönemde iş sözleşmeleri ve hukuki olarak yapılan ücret ödemelerinden söz edilemez. Aile reisi mutlak egemenlik sahibidir ve hane hakkında dilediği kararı almakta özgürdür. Üretimde beden gücünün alternatifi bulunmamaktadır.

İş ilişkilerini düzenleyen ilk hukuk kuralları kölelere ilişkin olarak, iş görecek kişinin (kölenin) hizmetinin (işgücünün, emeğinin) kiralanması amacıyla düzenlenmiştir.

10. Yüzyıla kadar süren ve sosyal tarihçiler tarafından “Aile Ekonomisi ve Kölelik Düzeni” olarak adlandırılan dönemde ekonomik hayat tarım ve hayvancılığa dayanmakta, üretim sürecinde köleler önemli bir yer tutmaktadır.

15-18. yüzyıllar arasında Feodal Düzenin değişmeye başladığı, küçük feodal beyliklerin büyükleri tarafından işgal edilerek ortadan kaybolduğu, bunların yerini kuvvetli beyliklerin almaya başladığı görülür. Bu oluşumlar üretim sistemini de etkilemiş, aile ekonomisi çerçevesi içerisinden çıkarak pazar için üretim esasına dayanan bir üretim biçimine geçilmeye başlanmıştır.

İngiltere’de Watt ilk kez buhar gücünü dokuma endüstrisinde kullandı ve bu enerjinin kullanımı hızla yayılarak, önce buhar gücüyle çalışan iplik eğirme makineleri ve dokuma tezgâhlarının, sonra buharlı lokomotiflerin ve gemilerin devreye girmesini sağladı. İnsanlık tarihinin bu en çok ve en hızla değişiminin yaşanıldığı dönemini tarihçiler Sanayi Devrimi olarak adlandırmaktadır.

Sanayi Devrimi, buhar gücünün kullanılmasıyla İngiltere’de ortaya çıkmıştır.

Sanayi Devrimiyle İngiltere, özellikle 1760 tarihinden sonra iki alanda büyük atılımlar yapmıştır. Bu alanlardan biri dokuma sanayi, öteki de demir-çelik sanayidir.

Sanayi Devrimi öncesi çalışma ilişkilerini aile ekonomisi ve kölelik düzeni ve feodal düzen olmak üzere ikiye ayırabiliriz.

10. yüzyıla kadar süren dönem sosyal tarihçiler tarafından “Aile Ekonomisi ve Kölelik Düzeni” olarak adlandırılmaktadır. Bu dönemde ekonomik hayat tarım ve hayvancılığa dayanmakta, üretim sürecinde köleler önemli bir yer tutmaktadır.

10. ve 15. yüzyıllar arasında Feodal Düzen geçerlidir. Bu dönemde kölelerin yerini senyör, bey, derebeyi gibi adlarla ifade edilen kişilerin mutlak otoritesi altında, tarımsal faaliyetlerde ailece çalışan serfler almıştır. Serfler kölelerden farklı olarak yarı hür insanlardır. Ancak isteseler bile üzerinde yaşadıkları toprakları terk edip ayrılamazlar. Serf toprağın mülkiyetine değil kullanma hakkına sahiptir ve görevi o toprak üzerinde çalışmaktır.

Loncaların kendine özgü bir hiyerarşik yapısı vardır. Hangi malların, hangi yöntemle üretileceğine ve pazarla olan ilişkilere usta karar vermektedir. Ayrıca, ücretleri, çalışma koşullarını, çırağın kalfalığa, kalfanın da ustalığı geçişine ilişkin kuralları ve lonca içindeki dayanışma biçimlerini belirleme yetkisi de ustaya aittir. Lonca düzeni içinde üretimin ve çalışma ilişkilerinin en belirgin özelliği ise, usta ve kalfaların yapılan işin tüm aşamalarında önemli mesleksel bilgi ve becerilere sahip olmaları ve zanaatın tüm inceliklerini bilip uygulamalarıdır. Ayrıca üretim küçük atölye düzeyindedir ve henüz kapitalist fabrika sanayi doğmamıştır.

İnsanlık tarihinin bu en çok ve en hızlı değişiminin yaşanıldığı dönemini tarihçiler Sanayi Devrimi olarak adlandırmaktadır.

Sanayi Devrimiyle İngiltere, özellikle 1760 tarihinden sonra iki alanda büyük atılımlar yapmıştır. Bu alanlardan biri dokuma sanayi, öteki de demirçelik sanayiidir. Dokuma sanayinde ardı ardına gerçekleşen yeni buluşlarla dokuma işi artık tamamıyla makineleşme aşamasına girmişti.

Sanayi Devrimi’nin ortaya çıkardığı tüm sosyal sorunlar, sayıları hızla çoğalan işçiler ve işsizler arasında, çalışma yaşamının ağır koşullarını, bir başka deyişle aynı kaderi paylaşmaktan kaynaklanan sınıf bilincini güçlendirmiş, kısa sürede sıkı bir dayanışmaya dönüştürmüştür.

Klâsik liberalizm kuramı Adam Smith tarafından oluşturulmuş ve daha sonra aynı düşünceyi paylaşan David Ricardo ve Robert Malthus’un katkılarıyla geliştirilmiştir. “Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler” tekerlemesiyle simgelenen, insanların diledikleri gibi hareket etmeleri ve ekonomik faaliyetlerinde tam bir serbestliğe sahip olmalarını esas alan bu düşünceye göre, ekonomik ve toplumsal yaşantıyı yöneten doğal bir düzen ve bu düzenin yasaları bulunmaktadır. Devlet, bu düzene karışmaktan kesin olarak kaçınmalıdır. Çünkü ekonomik ve sosyal yaşam kişisel çıkar ilişkisine göre kendiliğinden ve en ideal şekilde yürümektedir. Liberal düşünceye göre bireyler, kendi çıkarları peşinde koşarken ve bunu en iyi gerçekleştirmenin yollarını ararken toplumun da yararına hizmet etmiş olurlar. Ayrıca, üretime katılan faktörlerin üretim den alacakları pay bölüşüm sorunu ekonomik düzenin temel kurumları olan piyasa mekanizması ve fiyatlar sistemi ile kendiliğinden çözülecektir. Emek ve sermaye, üretime yaptıkları katkıların karşılığını tam olarak alacaklardır. İşsizlik, ücret, refah dağılımı ile ekonomik ve sosyal gelişme sorunları da piyasa mekanizması ve fiyatlar sistemi tarafından çözülecek, aynı yönde ve uyuşma içinde olan toplumda sınıf savaşımları da olmayacaktır.

Yeni gelişen sanayi merkezlerinde, işçi sınıfının hızla büyümesi, sefalet ücretleri, yaygın işsizlik, emeğin aşırı sömürülmesi ve refah artışından adil pay alamaması, kötü sağlık koşulları, yetersiz iş güvenliği ve işçilerin sefaletiyle sonuçlanan ekonomik krizler, liberal düşünceye olan inancın sarsılmasına ve bu düşüncenin geçerliliğinin tartışılmasına neden olmuştur.

13. yüzyıldan itibaren Anadolu’da dini ve mesleki karakterli bir müessese olarak Ahilik adı ile yayılmıştır. Bu örgütler içinde, ustalık, kalfalık gibi mesleki unvanların kazanılma şartları, çıraklık ve kalfalık süreleri, çalışma şartları, üretilecek malın cinsi ve kalitesi, hammaddelerin temini ve işlenmesi, dükkânların yeri ve sayısı gibi konular Fütüvvet name olarak adlandırılan yazılı bir kaynak içinde ayrıntılı olarak yer almaktaydı. Bir esnaf örgütü olarak bu yapının en önemli fonksiyonu ise, ekonomik yaşamın gündelik faaliyetlerinin, mümkün olduğu kadar az ihtilaf oluşturacak şekilde, sosyal dayanışma ve ahenk içerisinde gerçekleşmesini sağlamaktı.

Çalışma ilişkilerinin tarihi, insanlık tarihi kadar eskiye dayanmaktadır. Ancak bugünkü anlamıyla çalışma ilişkilerinin temellerinin Sanayi Devrimi ile birlikte atıldığını söylemek mümkündür.

İş Kanunu'na göre "Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye (...) işçi denir".

Loncalarda usta, kalfa, çırak ilişkisine ve bir mesleği/zanaati öğretmeye/öğrenmeye dayalı bir çalışma ilişkisi bulunmaktadır

Türkiye’de bireysel çalışma ilişkilerini düzenleyen temel yasal düzenleme 2003 yılında kabul edilen 4857 sayılı İş Kanunu’dur.

İş Kanunu'na göre; "İşveren adına hareket eden, işin ve işyerinin yönetiminde görev alan kimselere işveren vekili" denir

Kanun işveren vekili tanımını çok geniş tutmuştur, bu nedenle işveren adına hareket eden fabrika müdürü, personel müdürü, atölye şefi veya ustabaşı kendilerine verilen yetki ile sınırlı kalmak koşuluyla işveren vekili sayılmaktadır.

İş Kanunu’na göre “Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye (…) işçi denir” (md. 1). Dolayısıyla işçi tanımı, doğrudan iş sözleşmesine bağlanmıştır. Bu nedenle iş sözleşmesi dışında başka sözleşme türlerine dayanarak çalışan kişiler İş Kanunu’na göre işçi sayılmayacaktır. Bir kişinin işçi sayılması için herhangi bir işte çalışması yeterlidir. Bu bakımdan işin bedeni, fikri veya bedeni ve fikri olması, uzun veya kısa süreli bir iş olması, kamu sektörüne veya özel sektöre ait bir iş olması kişinin işçi niteliğini kazanması açısından önem taşımamaktadır.