İslam Sanatları Tarihi - Tüm Sorular
Ünite 1
Soru 1
Sanat sözcüğü, Arapça olan hangi fiilden türemiştir?
Seçenekler
A
art
B
zanaat
C
sana'a
D
kunst
E
sınaat
Açıklama:
Sanat sözcüğü, Arapça "sana'a" fiilinden türemiştir.
Soru 2
Sanat sözcüğü, ilk önceleri hangi alan için kullanılmamıştır?
Seçenekler
A
Edebiyat
B
Resim
C
Heykel
D
Mimarlık
E
Rölyef
Açıklama:
Sanat sözcüğü, önceleri sadece plastik sanatlar için kullanılmış; daha sonra yeni tanımlamalarla fonetik sanatlar ve sahne sanatları da sözcüğün kapsamı içine alınmıştır.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisinde fonetik sanat örnekleri bir arada verilmiştir?
Seçenekler
A
Müzik, resim
B
Heykel, edebiyat
C
Şiir, mimarlık
D
Müzik, şiir
E
Resim, heykel
Açıklama:
Şiir, edebiyat, müzik gibi sanatlar, fonetik (işitsel) sanat örnekleridir.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi sahne sanatlarından biridir?
Seçenekler
A
Resim
B
Mimarlık
C
Hat
D
Heykel
E
Tiyatro
Açıklama:
Tiyatro, sahne sanatlarından biridir. Diğerleri plastik sanat örnekleridir.
Soru 5
Sanat sözcüğünün Almanca'daki karşılığı nedir?
Seçenekler
A
Art
B
Zanaat
C
Fen
D
Sana'a
E
Kunst
Açıklama:
Sanat sözcüğünün, Almanca karşılığı "kunst"tur.
Soru 6
Sanatsal üslupların oluşmasında aşağıdakilerden hangisi etkili olmamıştır?
Seçenekler
A
Dini inançlar
B
Zevk anlayışı
C
Sosyal yaşayış
D
Hayat anlayışı
E
Kullandıkları dil
Açıklama:
Sanatın doğuşunda din kadar milletlerin sanat, zevk ve hayat anlayışları da sanat eserlerinin üslup kazanmasında belirleyici bir etken olmuştur. Aynı medeniyet çerçevesinde yer alan milletlerin müşterek dini ve sosyal ihtiyaçlarına bağlı olarak biçimlendirdikleri, sanat eserlerinde üslup ve teknik farklılıklar göze çarpmaktadır.
Soru 7
Müze ve kütüphaneleriyle ilgi çeken şehirler, ülkelere özellikle hangi alanda fayda sağlamaktadır?
Seçenekler
A
Turizm
B
Siyaset
C
Din
D
Sağlık
E
Sosyal yaşam
Açıklama:
Müze, kütüphane ve tarihi çevreleriyle ilgi çeken şehirler de artan turizm gelirleriyle ülke ekonomisine büyük katkı sağlamaktadır.
Soru 8
Aşağıdakilerden hangisi plastik sanatlarla aynı anlamdadır?
Seçenekler
A
Fonetik sanatlar
B
Görsel sanatlar
C
Sahne sanatları
D
İşitsel sanatlar
E
Müzik
Açıklama:
Plastik sanatlar, görsel sanatlarla aynı anlamı taşımaktadır.
Soru 9
Hangisi plastik sanatlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Heykel
B
Mimarlık
C
Bale
D
Hat
E
Minyatür
Açıklama:
Bale, sahne sanatlarının içinde yer almaktadır.
Soru 10
Hangi peygamberin güzel ve gür sesiyle Zebur’dan okuduğu sureleri dinleyenlerin onunla beraber Allah’ı tesbih ettikleri, böylece ilâhi sözleri sanat yoluyla daha etkileyici bir biçimde insanlara bildirdiği bilinir?
Seçenekler
A
Hz. Davud
B
Hz. İsa
C
Hz. Adem
D
Hz. Muhammed
E
Hz. Süleyman
Açıklama:
Davud peygamberin Allah vergisi güzel ve gür sesiyle Zebur’dan okuduğu sureleri dinleyenlerin, onunla beraber Allah’ı tesbih ettikleri, böylece Hz. Dâvûd’un ilâhî sözleri sanat yoluyla daha etkileyici bir biçimde insanlara bildirdiği ve gönülleri uyardığı bilinir (Sâd 38/18, 19, 20).
Soru 11
"Aynı medeniyet çevçevesinde yer alan milletlerin müşterek dinî ve sosyal ihtiyaçlarına bağlı olarak biçimlendirdikleri sanat eserlerinde üslûp ve teknik farklılıklar göze çarpar." Bu ifadeye göre aşağıdakilerden hangisi doğru olur?
Seçenekler
A
Coğrafi konumlara bağlı olarak milletlerin kullandığı yapı elemanlarında değişiklikler vardır.
B
Her milletin sanatçıları kendi medeniyetlerine has ortak değerler için eser verirler.
C
Milletlerin sanat, zevk ve hayat anlayışlarında farklılıklar vardır.
D
Farklı medeniyetlerde yaşayan sanatçılar başka medeniyetler için eser ortaya koyamazlar.
E
Aynı olsa bile her sanat eseri insanlarda farklı bir yoruma kapı açar.
Açıklama:
Sanatın doğuşunda din kadar milletlerin sanat, zevk ve hayat anlayışları da sanat eserlerinin üslûp kazanmasında etkili olmuştur. Aynı medeniyet çevçevesinde yer alan milletlerin müşterek dinî ve sosyal ihtiyaçlarına bağlı olarak biçimlendirdikleri sanat eserlerinde üslûp ve teknik farklılıklar göze çarpar.
Soru 12
Sanat kavramının türediği "sana'a" hangi dilde fiil olarak kullanılmaktadır?
Seçenekler
A
Farsça
B
Arapça
C
Osmanlıca
D
Kopt Dili
E
İbranice
Açıklama:
Sanat Arapça "sana'a" fiilinden türemiştir. Sözlükte "el alışkanlığı ile yapılan iş, ustalık; hünerle yapmak ve eser yapmak" gibi anlamları bulunmaktadır. Doğru cevap B'dir.
Soru 13
Aşağıdakilerden hangisi sanat kavramının Almancadaki karşılığıdır?
Seçenekler
A
Art
B
Arte
C
Kunst
D
Artem
E
Fen
Açıklama:
Sorunun çözümünde sözlük kullanılmış ve ünitede bulunmayan bazı kelimeler eklenmiştir.
Sanat kelimesinin İngilizcedeki karşılığı "Art", İspanyolcadaki karşılığı "Arte", Almancadaki karşılığı "Kunst", Latincedeki karşılığı "Artem" ve Arapçada "Fen"dir. Doğru cevap C'dir.
Sanat kelimesinin İngilizcedeki karşılığı "Art", İspanyolcadaki karşılığı "Arte", Almancadaki karşılığı "Kunst", Latincedeki karşılığı "Artem" ve Arapçada "Fen"dir. Doğru cevap C'dir.
Soru 14
I. Sanatkar
II. Usta
III. Artist
Yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri bir sanatı yapmak için gerekli bilgi ve hünere sahip olan kimseye verilen isimlerdendir?
II. Usta
III. Artist
Yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri bir sanatı yapmak için gerekli bilgi ve hünere sahip olan kimseye verilen isimlerdendir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız III
C
I ve II
D
I ve III
E
Hepsi
Açıklama:
Bir sanatı yapmak için gerekli bilgi ve hünere sahip olan kimseye Sanatkar, Usta ve Artist denir. Doğru cevap E'dir.
Soru 15
Aşağıdakilerden hangisi sanat eseri ortaya koyan sanatkarların genellikle kendi kültür çevresinin sanat anlayışına bağlı kalmasının sebebi olabilir?
Seçenekler
A
Toplumdaki yönetici gücün sanatçılar üzerindeki etkisi
B
Toplumun sanatkarlar üstünde baskısı bir politika uygulaması
C
Yabancı toplum ve devlet yöneticilerinin başka çevrelerle sanat bağlamında etkileşim ve iletişimi yasaklaması
D
Sanatkarların diğer toplumlarla ilişki kurmak istememesi
E
Sanatkarların yetiştiği toplumun sevinç ve dertlerini, bütün değerlerini nefsinde barındırarak eserler ortaya koyması
Açıklama:
Sanat eserlerinin yaratıcısı sanatkardır. Sanatkar, yetiştiği toplumun sevinçlerini, dertlerini, yaşayışlarını ve bütün değerlerini nefsinde şiddetle duyan ve yaşayan insanlardır. Bu nedenle toplumun fertleri kendilerini sanatkarlarda bulurlar. Genelde sanatkar da kendi kültür çevresinin sanat anlayışı içinde klasikleşmiş form ve kaideler bağlı kalır. Doğru cevap E'dir.
Soru 16
Aşağıda verilenlerden hangisi insanların sadece inanç ve dinlerinin etkisiyle ortaya koyduğu sanat eserlerinden biridir?
Seçenekler
A
Vazolar
B
Evler
C
Villalar
D
Kiliseler
E
Hamamlar
Açıklama:
Sanatın doğuşunda ve tarih boyunca gelişmesinde insanın yaratılışında var olan estetik zevkle birlikte inanç ve dinlerin de rol oynadığı kabul edilmektedir. Din ve inanç, sanatın üstünde onu besleyen bir kaynak olarak daima milletlerin tarihine yaşayış tarzına, maddi ve manevi kültür faaliyetlerine hükmetmiş, şekil ve yön vermiştir. İnsanlar bu etkiyle günlük kullanım eşyalarına şekil vermiş, tapınak, ziggurat, kilise, sinagog, cami ve mescid gibi yapılar inşa etmişlerdir. Kilise dışında, diğer seçeneklerde verilen vazo, ev, villa ve hamamlar gibi sanat eserlerinde ise insanların dinleri ve inançlarının etkileri görülebilir veya görülmeyebilir. Bunlar çoğu zaman insanların kişisel ihtiyaçlarını karşılamak için yapılan yapı veya sanat eserleridir. Doğru cevap D'dir.
Soru 17
I. Din ve inanç sistemi
III. Zevk ve hayat anlayışları
III. Sanat anlayışları
Yukarıda verilenlerden hangisi hangileri sanatın doğuşunda, sanat eseri ortaya koyulmasında ve sanat eserlerinin üsluplarında belirleyici bir etken olmuştur?
III. Zevk ve hayat anlayışları
III. Sanat anlayışları
Yukarıda verilenlerden hangisi hangileri sanatın doğuşunda, sanat eseri ortaya koyulmasında ve sanat eserlerinin üsluplarında belirleyici bir etken olmuştur?
Seçenekler
A
I ve II
B
I ve III
C
II ve III
D
Yalnız III
E
I, II ve III
Açıklama:
Sanatın doğuşunda din ve inançlar kadar milletlerin sanat, zevk ve hayat anlayışları da sanat eserlerin ortaya konmasında ve üslup kazanmasında belirleyici bir etken olmuştur. Doğru cevap E'dir.
Soru 18
Aşağıda verilenlerden hangisi Tek Tanrılı Dinlere inanan insanların dini inançlarını yerine getirmek için inşa ettikleri, sanat, zevk ve hayat anlayışlarını da yansıttıkları yapılardan biri değildir?
Seçenekler
A
Camiler
B
Mescidler
C
Sinagoglar
D
Katedraller
E
Pagan Tapınakları
Açıklama:
Ünitenin içeriğinde sorunun çözümünün tamamı bulunmamaktadır. Bu bilgilerin bazıları Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi tarafından yayınlanan "Sanat Tarihi" kitabından alınmıştır.
Sanatın doğuşu, sanat eserleri ve abidelerin meydana getirilmesinde insanın yaratışında var olan estetik zevkle birlikte din ve inanç sistemlerinin de etkisi vardır. Bu etkiyle Müslümanlar cami ve mescit, Hıristiyanlar şapel, kilise ve katedral, Yahudiler sinagog gibi yapılar inşa etmişlerdir. Pagan tapınakları ise Çok Tanrılı Dini inanan Yunan ve Romalı gibi uygarlıklarda yaşayan insanları inşa ettikleri yapılardır. Doğru cevap E'dir.
Sanatın doğuşu, sanat eserleri ve abidelerin meydana getirilmesinde insanın yaratışında var olan estetik zevkle birlikte din ve inanç sistemlerinin de etkisi vardır. Bu etkiyle Müslümanlar cami ve mescit, Hıristiyanlar şapel, kilise ve katedral, Yahudiler sinagog gibi yapılar inşa etmişlerdir. Pagan tapınakları ise Çok Tanrılı Dini inanan Yunan ve Romalı gibi uygarlıklarda yaşayan insanları inşa ettikleri yapılardır. Doğru cevap E'dir.
Soru 19
I. Şiir eğitimi
II. Müzik eğitimi
III. Hüsn-i hat eğitimi
Yukarıda verilenlerden hangileri ya da hangileri Osmanlı toplumunda gençleri kötü alışkanlıklarından uzak tutmak için verilen sanat eğitimleridir?
II. Müzik eğitimi
III. Hüsn-i hat eğitimi
Yukarıda verilenlerden hangileri ya da hangileri Osmanlı toplumunda gençleri kötü alışkanlıklarından uzak tutmak için verilen sanat eğitimleridir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız II
C
I ve II
D
II ve III
E
Hepsi
Açıklama:
Osmanlı toplumunda eğitim ve öğretim çağına gelmiş olan gençleri kötü alışkanlıklarından uzak tutmak için temel eğitimin yanında, şiir ve zevk bilgisi, müzik ve hüsn-i hat gibi sanat eğitimleri verilmiştir. Doğru cevap E'dir.
Soru 20
I. Din terbiyesi
II. Sanat terbiyesi
III. Maddi güçleri
IV. Kültürleri
Yukarıda verilenlerden hangileri insanların sanattan anlamak ve zevk almak için sahip olması gereken değerlerdir?
II. Sanat terbiyesi
III. Maddi güçleri
IV. Kültürleri
Yukarıda verilenlerden hangileri insanların sanattan anlamak ve zevk almak için sahip olması gereken değerlerdir?
Seçenekler
A
I ve II
B
I ve III
C
II ve IV
D
I, II ve III
E
I, II ve IV
Açıklama:
Medeni seviyesi yüksek toplumlarda sanat asil bir duygu olarak insanları ruhen besler ve yüceltir. Sanattan anlamak ve zevk almak, fertlerin sahip olduğu din terbiyesine, sanat terbiyesine ve kültürlerine bağlıdır. İnsanların maddi güçleri de bazı durumlarda sanata bakışlarını etkilemektedir. Ancak maddi gücü yüksek olan her insan da sanata ilgi duymamış ya da maddi gücü yetersiz olan insanların da sanata ilgi duymadığı gibi bir durumda söz konusu olmamıştır. Doğru cevap E'dir.
Soru 21
Aşağıdakilerden hangisinde bütün dinlerin ibadet ve ayinlerinde etkili bir şekilde yer alabilecek sanat çeşitleri bir arada verilmiştir?
Seçenekler
A
Seramik ve müzik sanatı
B
Heykel ve müzik sanatı
C
Şiir ve müzik sanatı
D
Heykel ve şiir sanatı
E
Tiyatro ve dans sanatı
Açıklama:
Bütün dinlerin ibadet ve ayinlerinde, askeri ve milli duyguların güçlenmesinde, doğumdan ölüme kadar hayatın bütün safhalarında şiir, müzik ve diğer güzel sanatlar etkili bir biçimde yerini almış, bu alanda eserleriyle bütün dünya insanlarını etkileyen büyük sanatçılar yetişmiştir. Ancak seramik, heykel, tiyatro ve dans gibi güzel sanatlar, insanların hayatlarında yer alırken bütün dini ibadet ve ayinlerinde yer almamıştır. Doğru cevap C'dir.
Soru 22
Hangisi fonetik sanatlardan biridir?
Seçenekler
A
Edebiyat
B
Resim
C
Mimarlık
D
Heykel
E
Tiyatro
Açıklama:
Edebiyat, fonetik sanatlardan biridir. Resim, mimarlık ve heykel, plastik sanatlar; tiyatro ise sahne sanatları kapsamına girmektedir. Doğru yanıt A'dır.
Soru 23
Aşağıdakilerden hangisi plastik sanatlardandır?
Seçenekler
A
Mimari
B
Hat
C
Şiir
D
Edebiyat
E
Müzik
Açıklama:
Mimarlık resim heykel plastik sanatlar olarak geçmektedir.
Soru 24
Aşağıdaki sanatla ilgili söylemlerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Bir melekedir
B
Maddi ihtiyaçları karşılamak için yapılır
C
Ruha ait yaratma gücüdür
D
Şuurlu bir harekettir
E
Disiplinli eğitim sonunda geliştirilir
Açıklama:
Zanaat insanların maddi ihtiyaçlarını karşılamak için el emeği ve becerisi ile yapılan ve sanat özelliği olmayan iş anlamında kullanılır. Doğru cevap zanaat anlamında kullanılan B seçeneğidir.
Sanat maddi ihtiyaçları karşılamak için yapılmaz. Doğru cevap B'dir.
Sanat maddi ihtiyaçları karşılamak için yapılmaz. Doğru cevap B'dir.
Soru 25
Aşağıdakilerden hangisi sanat eserlerinin üslup kazanmasında belirleyici bir etkendir?
Seçenekler
A
Şekil
B
Maddi ihtiyaçlar
C
Din
D
Renk
E
Düşünce
Açıklama:
Sanat eserlerinin üslup kazanmasında belirleyici bir etkenlerden biridir.
Din
Din
Soru 26
Aşağıdakilerden hangisi plastik sanatlar alanında eser vermiş sanatkârlardan biridir?
Seçenekler
A
Mustafa Itrî
B
Dede Efendi
C
Âşık Yûnus
D
Mimar Sinan
E
Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî
Açıklama:
Mimari plastik sanatlardan biridir, dolayısıyla Mimar Sinan plastik sanatlar alanında eser vermiş bir sanatkârdır.
Soru 27
İlâhî sözleri sanat yoluyla daha etkileyici bir biçimde insanlara bildirdiği ve gönülleri uyardığı bilinen kişi aşağıdakilerden hangisi olabilir?
Seçenekler
A
Âşık Yûnus
B
Şeyh Galib
C
Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî
D
Şeyh Hamdullah
E
Hz. Dâvûd
Açıklama:
Dâvûd peygamberin Allah vergisi güzel ve gür sesiyle Zebûr’dan okuduğu sûreleri dinleyen bütün mahlûkların onunla beraber Allah’ı tesbih ettikleri, böylece Hz. Dâvûd’un ilâhî sözleri sanat yoluyla daha etkileyici bir biçimde insanlara bildirdiği ve gönülleri uyardığı bilinir.
Soru 28
Sanat eğitimi aynı zamanda ahlâk eğitimidir. Sanat eğitimi alan bir kimse bir taraftan kendi sanat ve anlama yeteneğini geliştirirken, bir taraftan da ruhî incelikler kazanarak güzelliğin özlemini çeker, kemale doğru yol alır. Tarihte bütün uygar toplumlar sanatın bu eğitici ve terbiye edici rolünden yararlanmışlardır. Aşağıdakilerden hangisi buna uymaz?
Seçenekler
A
Haset olma
B
Sabırlı olma
C
Çalışkan olma
D
Temiz olma
E
Düzenli olma
Açıklama:
Osmanlı toplumunda eğitim ve öğretim çağına gelmiş olan gençleri kötü alışkanlıklardan uzaklaştırmak için genelde temel eğitimin yanında şiir zevk ve bilgisi, mûsiki ve hüsn-i hat gibi sanatların eğitimi de verilirdi. Gençler sanat eğitimi sırasında, kendi kabiliyetleri ölçüsünde sabırlı ve çalışkan, düzenli ve temiz olma gibi güzel huylar da kazanırlardı.
Haset olma
Haset olma
Soru 29
Aşağıdakilerden hangisi fonetik sanatlardan biridir?
Seçenekler
A
Heykel
B
Edebiyat
C
Resim
D
Hat
E
Mimari
Açıklama:
Şiir, edebiyat, müzik fonetik sanatlar olarak sınıflandırılmaktadır.
Soru 30
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı kültüründe güzel sanatlar akademisi konumunda olan ve sanat eğitimi yapılan, tarihte büyük sanatkârlar yetiştirmiş kurumlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Resmî mektepler
B
Enderun Mektebi
C
Mâbedler
D
Üstatların evleri
E
Tekkeler
Açıklama:
Osmanlı kültüründe Enderun Mektebi, resmî mektepler ve üstatların evleri, özellikle daha geniş alanda güzel sanatlar akademisi konumunda olan tekkeler sanat eğitimi yapılan, tarihte büyük sanatkârlar yetiştirmiş kurumlardır.
Mâbedler
Mâbedler
Soru 31
Resim sanatı aşağıdakilerden hangisiyle ilişkilidir?
Seçenekler
A
Fonetik Sanatlar
B
Sahne Sanatları
C
Süsleme Sanatları
D
Plastik Sanatlar
E
Hiçbiri
Açıklama:
Günümüzde İngilizce “art”, Almanca “kunst”, Arapça “fen” karşılığında kullanılan sanat kelimesi, önceleri sadece mimarlık, heykel ve resim gibi görsel (plastik) sanatlar için kullanılmış; yeni tanımlamalarla şiir, edebiyat, müzik (fonetik), süsleme ve sahne sanatları da sanat kapsamı içine alınarak sınıflandırılmıştır.
Plastik Sanatlar
Plastik Sanatlar
Soru 32
Şiir, edebiyat, müzik aşağıdaki sınıflardan hangisine dahildir?
Seçenekler
A
El Sanatları
B
Sahne Sanatları
C
Plastik Sanatlar
D
Süsleme Sanatları
E
Fonetik Sanatlar
Açıklama:
Şiir, edebiyat, müzik fonetik sanatlar olarak sınıflandırılmıştır.
Soru 33
Mimarlık, resim, heykel gibi sanatlar aşağıdaki hangi grup içinde yer alır?
Seçenekler
A
Plastik Sanatlar
B
Fonetik Sanatlar
C
Süsleme
D
Sahne Sanatları
E
Ritmik Sanatlar
Açıklama:
Mimarlık, resim, heykel gibi görsel sanatlar (plastik) sanat kapsamı içine alınarak sınıflandırılmıştır.
Soru 34
Aşağıdakilerden hangisi fonetik sanatlar içinde yer alır?
Seçenekler
A
Mimarlık
B
Resim
C
Heykel
D
Tiyatro
E
Müzik
Açıklama:
Yeni tanımlamalarla şiir, edebiyat, müzik (fonetik), süsleme ve sahne sanatları da sanat kapsamı içine alınarak sınıflandırılmıştır.
Soru 35
Aşağıdakilerden hangisi zanaat kelimesini tanımlar?
Seçenekler
A
Bir işi yapa yapa disiplinli bir eğitim sonunda geliştirilen ruha ait yaratma gücüdür.
B
İnsanın yaradılışında var olan gücün zorlamadan fiil haline gelir.
C
İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak için el emeği ve becerisi ile yapılan ürünlerdir.
D
Eserleri bu hüner ve kudretin ürünüdür.
E
Yetiştiği toplumun sevinç ve dertlerini, bütün değerlerini nefsinde şiddetle duyan ve yaşayan insandır.
Açıklama:
Zanaat “sınaat”, “sanâat” kelimesinden bozulmuş; insanların maddi ihtiyaçlarını karşılamak için el emeği ve becerisi ile yapılan ve sanat özelliği olmayan iş anlamında kullanılmıştır.
Soru 36
Aşağıdakilerden hangisi sanatın yaradılışında onu besleyen dini kaynak örneklerindendir?
Seçenekler
A
Kervansaray
B
Han
C
Bedesten
D
Katedral
E
Darülkurra
Açıklama:
Din, sanatın üstünde onu besleyen bir kaynak olarak daima milletlerin tarihine, yaşayış tarzına, maddî mânevî kültür faaliyetlerine hükmetmiş, şekil ve yön vermiştir. Büyük bir titizlikle korunan, ilgi duyulan camiler, mescidler Hıristiyan katedralleri hep inanmış insanların yaptığı dünya sanatının zenginlikleri arasında yer alır.
Soru 37
- Sanat kökleri mâzide olan gelenek, inanç, ortak duygu ve düşüncelerin dilidir.
- İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak için el emeği ve becerisi ile yapılan ürünlerdir.
- Sanat dili evrenseldir.
- Değişik şekillerde her kültür çevresinde görülür.
- Sanat eserinden aynı kültür ve medeniyet değerleri içinde doğmuş, yetişmiş insanlar daha çok zevk alırlar.
Yukarıdakilerden hangisi sanatın özellikleridir?
Seçenekler
A
I-II-IV-V
B
I-III-IV-V
C
II-III-IV-V
D
III-IV-V
E
I-II-III-IV
Açıklama:
İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak için el emeği ve becerisi ile yapılan ürünler zanaâtlık ürünleridir.
Soru 38
- Teknik
- Malzeme
- Üslûp
- Boyut
- Amaç
Seçenekler
A
I-III-IV
B
I-V
C
IV-V
D
III-IV
E
I-III
Açıklama:
Aynı medeniyet çerçevesinde yer alan milletlerin müşterek dinî ve sosyal ihtiyaçlarına bağlı olarak biçimlendirdikleri, sanat eserlerinde üslûp ve teknik farklılıklar göze çarpar.
Soru 39
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı kültüründe sanatkâr yetiştirme alanlarından değildir?
Seçenekler
A
Enderun Mektebi
B
Resmî Mektepler
C
Üstadların Evleri
D
Kervansaraylar
E
Tekkeler
Açıklama:
Osmanlı kültüründe Enderun Mektebi, resmî mektepler ve üstatların evleri, özellikle daha geniş alanda güzel sanatlar akademisi konumunda olan tekkeler sanat eğitimi yapılan, tarihte büyük sanatkârlar yetiştirmiş kurumlardır.
Soru 40
Aşağıdakilerden hangisinde tasavvuf ahlâkı safiyeti içinde gençlere sanat eğitimi verilmiştir?
Seçenekler
A
Enderun Mektebi’nde
B
Tekkelerde
C
Resmî Mekteplerde
D
Üstatların Evlerinde
E
Kervansaraylarda
Açıklama:
Tekkelerde tasavvuf ahlâkı safiyeti içinde gençler sanat eğitimi almışlardır.
Soru 41
- Eğitim
- Moral
- Tarım
- Reklam
- Politik Propaganda
Seçenekler
A
I-III-IV-V
B
II-III-IV-V
C
I-II-IV-V
D
III-IV-V
E
I-II-III-IV
Açıklama:
Günümüzde etki alanını daha da genişleten sanat, eğitim, moral, reklam ve politik propaganda aracı olarak ve ticarî amaçlarla ve daha pek çok alanda hızlı, ileri teknik iletişim vasıtaları ile kısa sürede bütün dünya insanlarını etkileyecek bir güce ulaşmıştır.
Soru 42
Milletlerin medenî seviyeleri ve üstünlüklerinin sahip oldukları sanat eserleriyle ölçülmesinin sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Dönemin maddî ve mânevî kültür değerlerinin sanat eserlerine sinmesi.
B
Değerli madenlerden yapılmış olmaları.
C
Sanat eserlerinde kullanılan malzemenin başka bölgede bulunmaması.
D
İnanç farklılıklarının zenginliğini göstermesi.
E
Milletlerin maddi zenginliklerini sergilemesi.
Açıklama:
Milletlerin medenî seviyeleri ve üstünlükleri ortaya koydukları ve sahip oldukları sanat eserleriyle ölçülür. Çünkü bir dönemin maddî ve mânevî kültür değerleri en saf bir şekilde sanat eserlerine siner
Soru 43
Bir sanatı yapmak için gerekli bilgi ve hünere sahip olan kimseye ne ad verilir?
Seçenekler
A
Bestekar
B
Zanaat
C
Sanat
D
Sanatkar
E
Görsel sanat
Açıklama:
Soru anlama sorusu olup ,metni okumak yeterlidir.
Bir sanatı yapmak için gerekli bilgi ve hünere sahip olan kimseye sanatkar,usta veya artist denir
Bir sanatı yapmak için gerekli bilgi ve hünere sahip olan kimseye sanatkar,usta veya artist denir
Soru 44
Aşağıdakilerden hangisi görsel sanat dallarından biri değildir?
Seçenekler
A
Mimarlık
B
Heykel
C
Fonetik
D
Resim
E
Plastik
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,Metni okumak yeterlidir.
Günümüzde İngilizce ''Art'',Almanca ''kunst'',Arapça''fen''
karşılığında kullanılan sanat
kelimesi, önceleri sadece mimarlık,heykel ve resim gibi görsel(plastik)
sanatlar için kullanılmıştır.
Günümüzde İngilizce ''Art'',Almanca ''kunst'',Arapça''fen''
karşılığında kullanılan sanat
kelimesi, önceleri sadece mimarlık,heykel ve resim gibi görsel(plastik)
sanatlar için kullanılmıştır.
Soru 45
Bir işi yapa yapa disiplinli bir eğitim sonunda geliştirilen ruha ait yaratma gücüne ne denir?
Seçenekler
A
Nakış
B
Zanaat
C
Oya
D
Desen
E
Sanat
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Sanat bir melekedir.Bir işi yapa yapa disiplinli bir eğitim sonunda geliştirilen ruha ait yaratma gücüdür.
Sanat eserleri bu hüner ve kudretin ürünüdür.
Sanat bir melekedir.Bir işi yapa yapa disiplinli bir eğitim sonunda geliştirilen ruha ait yaratma gücüdür.
Sanat eserleri bu hüner ve kudretin ürünüdür.
Soru 46
Aşağıdakilerden hangisi plastik sanatlar kavramının doğru dizilişidir?
Seçenekler
A
Mimarlık-Heykel-Resim
B
Şiir-Edebiyat-Heykel
C
Edebiyat-Resim-Mimarlık
D
Mimarlık-Resim-Şiir
E
Resim-Edebiyat-Heykel
Açıklama:
Soru analiz sorusu olup metin dikkatlice okunmalıdır
Günümüzde İngilizce''Art'',Almanca''kunst''.Arapça''fen'' karşılığında kullanılan sanat kelimesi önceleri sadece miarlık,heykel,resim gibi görsel(plastik)sanatlar için kullanılmıştır.
Günümüzde İngilizce''Art'',Almanca''kunst''.Arapça''fen'' karşılığında kullanılan sanat kelimesi önceleri sadece miarlık,heykel,resim gibi görsel(plastik)sanatlar için kullanılmıştır.
Soru 47
Aşağıdakilerden hangisi fonetik sanat dallarından biridir?
Seçenekler
A
Resim
B
Müzik
C
Minyatür
D
Heykel
E
Mimari
Açıklama:
Soru anlama sorusu olup,Metni okumak yeterlidir.
Yeni tanımlamalarla şiir,edebiyat,müzik(fonetik)süsleme ve sahne sanatları da sanat kapsamı içine alınarak sınıflandırılmıştır.
Yeni tanımlamalarla şiir,edebiyat,müzik(fonetik)süsleme ve sahne sanatları da sanat kapsamı içine alınarak sınıflandırılmıştır.
Soru 48
Hayatını devam ettirmek, bazı temel ihtiyaçlarını gidermek için tabiatı düzenleyen, değiştiren, toprağı, taşı işleyen insanoğlunda hangi kavram gelişmiştir?
Seçenekler
A
Din
B
Duygu
C
Estetik zevk
D
Korku
E
İşleme
Açıklama:
Soru anlama sorusu olup, metni okumak yeterlidir.
Hayatını devam ettirmek, bazı temel ihtiyaçlarını gidermek için tabiatı düzenleyen, değiştiren, toprağı, taşı işleyen insan, biçimlendirdiği eşyadan zevk almış, estetik zevkini tekrarlayarak geliştirmiştir. Doğru seçenek "C"dir.
Hayatını devam ettirmek, bazı temel ihtiyaçlarını gidermek için tabiatı düzenleyen, değiştiren, toprağı, taşı işleyen insan, biçimlendirdiği eşyadan zevk almış, estetik zevkini tekrarlayarak geliştirmiştir. Doğru seçenek "C"dir.
Soru 49
Aşağıdakilerden hangisi, sanatı toplumun medenî yükselişi için yapan sanatçılardan birisi değildir?
Seçenekler
A
Şemseddin Mehmed Cüveyni
B
Şeyh Galib
C
Mustafa Râkım
D
Şeyh Hamdullah
E
Ahmed Karahisârî
Açıklama:
İSLÂM SANATLARI TARİHİ, Ünite 1, Sanat, TANIMI
Sahip Şemseddin Mehmed Cüveyni, İlhanlı hükümdarı Abaka Han zamanında yaşamış zamanının ünlü vezirlerinden birisidir.
Dinî ve millî hislerle, büyük bir hayranlıkla seyrine doymadığımız, İstanbul Süleymaniye, Edirne Selimiye, Sultan Ahmed gibi toprağı vatan yapan mâbedler toplumun süreklilik şuurunu ayakta tutan, dinî hayatı daha içten ve daha feyizli yaşamamıza sebep olan birer sanat şaheserleridir. Sanatı toplumun medenî yükselişi için yapan Mimar Sinan, Mustafa Itrî, Dede Efendi, Şeyh Galib, Şeyh Hamdullah, Ahmed Karahisârî ve Mustafa Râkım gibi dâhi sanatkârlar en yüksek gönül titreşiminde ortaya koydukları eserleriyle asırlardır gönülleri titrettikleri ve yücelttikleri bir gerçektir.
Sahip Şemseddin Mehmed Cüveyni, İlhanlı hükümdarı Abaka Han zamanında yaşamış zamanının ünlü vezirlerinden birisidir.
Dinî ve millî hislerle, büyük bir hayranlıkla seyrine doymadığımız, İstanbul Süleymaniye, Edirne Selimiye, Sultan Ahmed gibi toprağı vatan yapan mâbedler toplumun süreklilik şuurunu ayakta tutan, dinî hayatı daha içten ve daha feyizli yaşamamıza sebep olan birer sanat şaheserleridir. Sanatı toplumun medenî yükselişi için yapan Mimar Sinan, Mustafa Itrî, Dede Efendi, Şeyh Galib, Şeyh Hamdullah, Ahmed Karahisârî ve Mustafa Râkım gibi dâhi sanatkârlar en yüksek gönül titreşiminde ortaya koydukları eserleriyle asırlardır gönülleri titrettikleri ve yücelttikleri bir gerçektir.
Soru 50
Aşağıdakilerden hangisi, sanatın sözlük anlamlarından biri değildir?
Seçenekler
A
Bir şeye nefsin meyletmesi
B
Hünerle yapmak
C
El alışkanlığıyla yapılan iş
D
Eser yaratmak
E
Hayal gücü, yaratıcılık ifadesi
Açıklama:
İSLÂM SANATLARI TARİHİ, Ünite 1, Sanat, TANIMI
İnsanlık düşünce tarihi boyunca sevgi gibi izâfî bazı kavramların tam ve mutlak mânâda tanımları yapılamamıştır. Sevgi, başta psikoloji, felsefe, edebiyat, tıp gibi birçok bilimin ilgi alanına girmektedir. Söz konusu bilimler, “sevgi”yi kendi bakış açılarına göre tanımlamaya çalışmışlardır. Tasavvufî açıdan sevgi; “Bir şeye tabiatın, nefsin meyletmesidir” diye tarif edilmiştir.
Sözlükte “el alışkanlığı ile yapılan iş, ustalık; hünerle yapmak, eser yaratmak” gibi anlamları yanında sanat, insan ruhuna has duygu ve düşünceleri gören ve dinleyende derin bir zevk ve hayranlık uyandıracak biçimde ortaya konma konusundaki hayal gücü, çaba ve yaratıcılığının ifadesi olarak açıklanmıştır.
İnsanlık düşünce tarihi boyunca sevgi gibi izâfî bazı kavramların tam ve mutlak mânâda tanımları yapılamamıştır. Sevgi, başta psikoloji, felsefe, edebiyat, tıp gibi birçok bilimin ilgi alanına girmektedir. Söz konusu bilimler, “sevgi”yi kendi bakış açılarına göre tanımlamaya çalışmışlardır. Tasavvufî açıdan sevgi; “Bir şeye tabiatın, nefsin meyletmesidir” diye tarif edilmiştir.
Sözlükte “el alışkanlığı ile yapılan iş, ustalık; hünerle yapmak, eser yaratmak” gibi anlamları yanında sanat, insan ruhuna has duygu ve düşünceleri gören ve dinleyende derin bir zevk ve hayranlık uyandıracak biçimde ortaya konma konusundaki hayal gücü, çaba ve yaratıcılığının ifadesi olarak açıklanmıştır.
Soru 51
Aşağıdakilerden hangisi, “İnsanların maddî ihtiyacını karşılamak için el emeği ve becerisi ile yapılan ve sanat özelliği olmayan iştir.” kavramını karşılayan kelimedir?
Seçenekler
A
Zanaat
B
İdlâl
C
İmtihan
D
İbtilâ
E
Zulüm
Açıklama:
İSLÂM SANATLARI TARİHİ, Ünite 1, Sanat, TANIMI
Zanaat, “sınaat” “sanâat” kelimesinden bozulmuş; insanların maddî ihtiyacını karşılamak için el emeği ve becerisi ile yapılan ve sanat özelliği olmayan iş anlamında kullanılmıştır.
Tespit edildiği kadarıyla Kur’ân terminolojisi içerisinde fitne kelimesinin zengin anlam örgüsünü karşılayan pek çok kelime bulunmaktadır. Çünkü fitne kelimesi Kur’ân’da kullanıldığı anlamlar itibariyle tek bir kelimeyle ifade edilemeyecek kadar çok anlama sahiptir. Kur'ân-ı Kerîm'de fitne kavramının anlam alanına doğrudan giren ve daha çok öne çıkmış olan bazı kelimeler sıralanmıştır: Belâ, İbtilâ, İmtihan, Musîbet, Zulüm, Eza, Fesâd, İdlâl Ve Dalâlet, İğvâ, Azâb.
Zanaat, “sınaat” “sanâat” kelimesinden bozulmuş; insanların maddî ihtiyacını karşılamak için el emeği ve becerisi ile yapılan ve sanat özelliği olmayan iş anlamında kullanılmıştır.
Tespit edildiği kadarıyla Kur’ân terminolojisi içerisinde fitne kelimesinin zengin anlam örgüsünü karşılayan pek çok kelime bulunmaktadır. Çünkü fitne kelimesi Kur’ân’da kullanıldığı anlamlar itibariyle tek bir kelimeyle ifade edilemeyecek kadar çok anlama sahiptir. Kur'ân-ı Kerîm'de fitne kavramının anlam alanına doğrudan giren ve daha çok öne çıkmış olan bazı kelimeler sıralanmıştır: Belâ, İbtilâ, İmtihan, Musîbet, Zulüm, Eza, Fesâd, İdlâl Ve Dalâlet, İğvâ, Azâb.
Soru 52
Aşağıdakilerden hangisi, sanatçının özelliklerinden biridir?
Seçenekler
A
Eserlerin yaratıcısı insandır.
B
Adil olan insandır.
C
Kendini beğenen insandır.
D
Haddini aşan insandır.
E
Büyüklük taslayan insandır.
Açıklama:
İSLÂM SANATLARI TARİHİ, Ünite 1, Sanat, TANIMI
Sanat eserlerinin yaratıcısı sanatkârdır. Sanatkâr yetiştiği toplumun sevinç ve dertlerini, bütün değerlerini nefsinde şiddetle duyan ve yaşayan insandır. Bu nedenle fertler kendilerini sanatkârda bulurlar. Engin ruh dünyasında sefere çıkan sanatkâr, derin bir sezgi, bir ruh titreşimi, bir vecd hali içinde keşfettiği sırları, sanat eserleri olarak topluma hediye eder. İlim adamlarının araştırmaları gibi sanatkârın bir eser ortaya koyma konusundaki çabası da bir usul dairesinde yapılan şuurlu bir harekettir. Genelde sanatkâr, kendi kültür çevresinin sanat anlayışı içinde klasikleşmiş form ve kaidelere bağlı kalır. Böylece kültür değişmeleri ve onu takip eden ve sosyal hayatı etkileyen buhranların sanata aksettiği dönemlerde dahi topluma yaratıcı, terbiye edici his ve fikirler telkin eden, kalıcı, özgün sanat eserleri ortaya koyar.
Kur’ân’da “hubb” kelimesi, Allâh’ın sevdiği fiillerin beyan edildiği âyetlerde sıkça geçmektedir. Bunlardan birisi de Âdil olanlar/Muksitûn Mâide, 5/42; Hucûrat, 49/9 ve Mümtahine, 60/8 âyetlerinde geçmektedir. Kendini beğenenler, İsraf edenler, Büyüklük taslayanlar, Haddi aşanlar ise Kur’ân’da Allâh’ın sevmediği fiiller ve bu fiilleri yapanlardır.
Sanat eserlerinin yaratıcısı sanatkârdır. Sanatkâr yetiştiği toplumun sevinç ve dertlerini, bütün değerlerini nefsinde şiddetle duyan ve yaşayan insandır. Bu nedenle fertler kendilerini sanatkârda bulurlar. Engin ruh dünyasında sefere çıkan sanatkâr, derin bir sezgi, bir ruh titreşimi, bir vecd hali içinde keşfettiği sırları, sanat eserleri olarak topluma hediye eder. İlim adamlarının araştırmaları gibi sanatkârın bir eser ortaya koyma konusundaki çabası da bir usul dairesinde yapılan şuurlu bir harekettir. Genelde sanatkâr, kendi kültür çevresinin sanat anlayışı içinde klasikleşmiş form ve kaidelere bağlı kalır. Böylece kültür değişmeleri ve onu takip eden ve sosyal hayatı etkileyen buhranların sanata aksettiği dönemlerde dahi topluma yaratıcı, terbiye edici his ve fikirler telkin eden, kalıcı, özgün sanat eserleri ortaya koyar.
Kur’ân’da “hubb” kelimesi, Allâh’ın sevdiği fiillerin beyan edildiği âyetlerde sıkça geçmektedir. Bunlardan birisi de Âdil olanlar/Muksitûn Mâide, 5/42; Hucûrat, 49/9 ve Mümtahine, 60/8 âyetlerinde geçmektedir. Kendini beğenenler, İsraf edenler, Büyüklük taslayanlar, Haddi aşanlar ise Kur’ân’da Allâh’ın sevmediği fiiller ve bu fiilleri yapanlardır.
Soru 53
Aşağıdakilerden hangisinin sanatın doğuşunda sanat eserinin üslup kazanmasında biçim ve estetik yapısının ortaya çıkmasında herhangi bir etkisi yoktur?
Seçenekler
A
Milletlerin yönetim anlayışlarının
B
Milletlerin din anlayışlarının
C
Milletlerin yaşadıkları coğrafya ve iklimin
D
Milletlerin zevk anlayışlarının
E
Milletlerin hayat anlayışlarının
Açıklama:
İSLÂM SANATLARI TARİHİ, Ünite 1, Sanat, TANIMI
Sanatın doğuşunda sanat eserinin üslup kazanmasında biçim ve estetik yapısının ortaya çıkmasında milletlerin yönetim anlayışlarının herhangi bir etkisinden bahsedilmemektedir.(Bkz. sayfa: 4) Doğru seçenek "A"dır.
Sanatın doğuşunda sanat eserinin üslup kazanmasında biçim ve estetik yapısının ortaya çıkmasında milletlerin yönetim anlayışlarının herhangi bir etkisinden bahsedilmemektedir.(Bkz. sayfa: 4) Doğru seçenek "A"dır.
Soru 54
Aşağıdakilerden hangisi, gelişmiş ülkelerin eski uygarlıkların kültür ve sanatlarına karşı gösterdikleri aşırı ilgi ve sevginin nedenlerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Milletlerin politika ve bilimlerini güçlendirmektir.
B
Dünya kültür ve sanatlarını korumaktır.
C
Milletlerin ruh inceliklerini öğrenmektir.
D
Dünya kültür ve sanatlarını tanıtmaktır.
E
Milletlerin duygu ve düşüncelerini öğrenmektir.
Açıklama:
İSLÂM SANATLARI TARİHİ, Ünite 1, Sanat, TANIMI
Gelişmiş ülkelerin hedeflerinin yanında, bu uluslar üzerindeki politikalarını bu alanda yapılan bilimsel araştırmalara göre belirlemek ve böylece hâkimiyetlerini güçlendirmek amacına da yöneliktir.
Gelişmiş ülkelerin uzun zamandan beri eski uygarlıkların kültür ve sanatlarına karşı gösterdikleri aşırı ilgi ve sevgisi, dünya kültür ve sanatlarını koruma, tanıtma ve gelecek kuşaklara aktarmaktır. Bu hedeflerinin yanında, sanat eserleri aracılığı ile milletlerin ruh inceliklerini, duygu ve düşüncelerini öğrenmektir.
Gelişmiş ülkelerin hedeflerinin yanında, bu uluslar üzerindeki politikalarını bu alanda yapılan bilimsel araştırmalara göre belirlemek ve böylece hâkimiyetlerini güçlendirmek amacına da yöneliktir.
Gelişmiş ülkelerin uzun zamandan beri eski uygarlıkların kültür ve sanatlarına karşı gösterdikleri aşırı ilgi ve sevgisi, dünya kültür ve sanatlarını koruma, tanıtma ve gelecek kuşaklara aktarmaktır. Bu hedeflerinin yanında, sanat eserleri aracılığı ile milletlerin ruh inceliklerini, duygu ve düşüncelerini öğrenmektir.
Soru 55
Aşağıdakilerden hangisi, Osmanlı kültüründe sanat eğitimi verilen kurumlardan biridir?
Seçenekler
A
Enderun Mektebi
B
Sıbyan Mektebi
C
Şehzadegan Mektebi
D
Harem Mektebi
E
Acemioğlan Mektebi
Açıklama:
İSLÂM SANATLARI TARİHİ, Ünite 1, Sanat, TANIMI
Osmanlı kültüründe Enderun Mektebi, resmî mektepler ve üstatların evleri, özellikle daha geniş alanda güzel sanatlar akademisi konumunda olan tekkeler sanat eğitimi yapılan, tarihte büyük sanatkârlar yetiştirmiş kurumlardır.
Osmanlılarda eğitimin ilk basamağı Sıbyan Mektebidir. Bunlara “Mahalle Mektebi” de denirdi. Sıbyan Mektepleri ya müstakil bir yapı halinde ya da külliyelerin içerisinde, camilerin bitişiğinde, her köy, mahalle ve semtte açılan okullardı. Osmanlı sarayında çocuk şehzadeleri yetiştirmek için Şehzadegan Mektebi vardı. Harem, sarayda padişahın ailesinin ve hizmetlilerin kaldığı bölümdür. Burada çocukların eğitimiyle kalfalar ve dadılar ilgilenmekteydi. Harem aynı zamanda hizmetli ve cariyelerin eğitim aldığı bir kurum niteliğindeydi. Haremde okuma-yazma ve dini eğitimin yanında nakış, dikiş, örgü gibi dersler görüyorlardı. Kapıkulu Ocaklarının altında da Acemioğlanlar Ocağı vardı. Önceleri tamamıyla gayrimüslim tebaadan daha sonraları da kısmen Müslümanlardan devşirilen çocukların ilk getirildiği mektep burasıydı. Burada gerek vücutça gerekse zihin bakımından bir eğitim verilirdi.
Osmanlı kültüründe Enderun Mektebi, resmî mektepler ve üstatların evleri, özellikle daha geniş alanda güzel sanatlar akademisi konumunda olan tekkeler sanat eğitimi yapılan, tarihte büyük sanatkârlar yetiştirmiş kurumlardır.
Osmanlılarda eğitimin ilk basamağı Sıbyan Mektebidir. Bunlara “Mahalle Mektebi” de denirdi. Sıbyan Mektepleri ya müstakil bir yapı halinde ya da külliyelerin içerisinde, camilerin bitişiğinde, her köy, mahalle ve semtte açılan okullardı. Osmanlı sarayında çocuk şehzadeleri yetiştirmek için Şehzadegan Mektebi vardı. Harem, sarayda padişahın ailesinin ve hizmetlilerin kaldığı bölümdür. Burada çocukların eğitimiyle kalfalar ve dadılar ilgilenmekteydi. Harem aynı zamanda hizmetli ve cariyelerin eğitim aldığı bir kurum niteliğindeydi. Haremde okuma-yazma ve dini eğitimin yanında nakış, dikiş, örgü gibi dersler görüyorlardı. Kapıkulu Ocaklarının altında da Acemioğlanlar Ocağı vardı. Önceleri tamamıyla gayrimüslim tebaadan daha sonraları da kısmen Müslümanlardan devşirilen çocukların ilk getirildiği mektep burasıydı. Burada gerek vücutça gerekse zihin bakımından bir eğitim verilirdi.
Soru 56
Aşağıdakilerden hangisi, plastik sanatlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Müzik
B
Mimarlık
C
Heykel
D
Resim
E
Seramik
Açıklama:
İSLÂM SANATLARI TARİHİ, Ünite 1, Sanat, TANIMI
Günümüzde İngilizce “art”, Almanca “kunst”, Arapça “fen” karşılığında kullanılan sanat kelimesi, önceleri sadece mimarlık, heykel ve resim gibi görsel (plastik) sanatlar için kullanılmıştır. Görsel sanatlar göze hitap eden ürünler çıkaran sanatlardır. Seramik sanatı da bu sanatlara örnek olarak verilebilir. Yeni tanımlamalarla şiir, edebiyat, müzik (fonetik), süsleme ve sahne sanatları da sanat kapsamı içine alınarak sınıflandırılmıştır.
Günümüzde İngilizce “art”, Almanca “kunst”, Arapça “fen” karşılığında kullanılan sanat kelimesi, önceleri sadece mimarlık, heykel ve resim gibi görsel (plastik) sanatlar için kullanılmıştır. Görsel sanatlar göze hitap eden ürünler çıkaran sanatlardır. Seramik sanatı da bu sanatlara örnek olarak verilebilir. Yeni tanımlamalarla şiir, edebiyat, müzik (fonetik), süsleme ve sahne sanatları da sanat kapsamı içine alınarak sınıflandırılmıştır.
Soru 57
Aşağıdakilerden hangisi, bir toplumun ilk çöküş işaretinin başladığı alandır?
Seçenekler
A
Sanat
B
Ekonomi
C
Eğitim
D
Bilim
E
Teknoloji
Açıklama:
İSLÂM SANATLARI TARİHİ, Ünite 1, Sanat, TANIMI
Sanat, uzun tarihî bir estetik tecrübeden sonra medeniyetlerin en son elde edilen meyvesidir. Bir toplumun ilk çöküş işaretleri de sanat alanından başlar. Sanatı yozlaşan toplumlarda maddi ve manevi kültür değerleri de beraberinde yıkılır.
O yüzden Ekonomi, Eğitim, Bilim, Teknoloji ilk çöküş işaretinin görüldüğü alanlar değildir.
Sanat, uzun tarihî bir estetik tecrübeden sonra medeniyetlerin en son elde edilen meyvesidir. Bir toplumun ilk çöküş işaretleri de sanat alanından başlar. Sanatı yozlaşan toplumlarda maddi ve manevi kültür değerleri de beraberinde yıkılır.
O yüzden Ekonomi, Eğitim, Bilim, Teknoloji ilk çöküş işaretinin görüldüğü alanlar değildir.
Soru 58
Aşağıdakilerden hangisi, sanat kelimesinin türemiş olduğu dildir?
Seçenekler
A
Arapça
B
İngilizce
C
Yunanca
D
Almanca
E
Farsça
Açıklama:
İSLÂM SANATLARI TARİHİ, Ünite 1, Sanat, TANIMI
Sanat Arapça “sana‘a” fiilinden türemiş isimdir.
Günümüzde İngilizce “art”, Almanca “kunst”, karşılığında kullanılmaktadır. “Techne” kelimesi ise Yunancadan günümüze “sanat” olarak çevrilmektedir. Hüner kelimesi Farsça huner olup, "beceri isteyen ustalık, beceriklilik" anlamındadır.
Sanat Arapça “sana‘a” fiilinden türemiş isimdir.
Günümüzde İngilizce “art”, Almanca “kunst”, karşılığında kullanılmaktadır. “Techne” kelimesi ise Yunancadan günümüze “sanat” olarak çevrilmektedir. Hüner kelimesi Farsça huner olup, "beceri isteyen ustalık, beceriklilik" anlamındadır.
Soru 59
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı kültüründe Enderun Mektebi resmi mektepler ve üstatların evleri dışında güzel sanatlar akademisi konumunda sanat eğitimi yapılan yerlerdi?
Seçenekler
A
Tekkeler
B
Camiler
C
Meydanlar
D
Tarihi sokaklar
E
Medreseler
Açıklama:
Soru anlama sorusu olup, metni okumak yeterlidir.
Tekkeler, Osmanlı kültüründe Enderun Mektebi resmi mektepler ve üstatların evleri dışında güzel sanatlar akademisi konumunda sanat eğitimi yapılan yerlerdi. Doğru cevap "A" seçeneğidir.
Tekkeler, Osmanlı kültüründe Enderun Mektebi resmi mektepler ve üstatların evleri dışında güzel sanatlar akademisi konumunda sanat eğitimi yapılan yerlerdi. Doğru cevap "A" seçeneğidir.
Soru 60
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı kültüründe tasavvuf ahlakının verildiği yerdir?
Seçenekler
A
Enderun Mektebi
B
Resmi mektepler
C
Üstatların evleri
D
Tekkeler
E
Sıbyan mektebi
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Tekkelerde tasavvuf ahlakı safiyeti içinde gençler sanat eğitimi yanında kendilerine ve topluma zararlı duygu ve düşüncelerden arındırılırlardı.
Tekkelerde tasavvuf ahlakı safiyeti içinde gençler sanat eğitimi yanında kendilerine ve topluma zararlı duygu ve düşüncelerden arındırılırlardı.
Soru 61
Aşağıdakilerden hangisi Arapça ''Sana''fiilinden türemiş sanat isminin anlamlarından biri değildir?
Seçenekler
A
Eser yaratmak
B
Ustalık
C
El alışkanlığı ile yapılan iş
D
Sergilemek
E
Hünerle yapmak
Açıklama:
Soru anlama sorusu olup, metni okumak yeterlidir.
Sanat.Arapça ''Sana''fiilinden türemiş isimdir.Sözlükte el alışkanlığı ile
yapılan iş, ustalık;hünerle yapmak,eser yaratmak gibi anlamları vardır.
Sanat.Arapça ''Sana''fiilinden türemiş isimdir.Sözlükte el alışkanlığı ile
yapılan iş, ustalık;hünerle yapmak,eser yaratmak gibi anlamları vardır.
Soru 62
Dini ve milli hislerle büyük bir hayranlıkla seyrine doyamadığımız ''Selimiye camisi'' hangi ilimizdedir?
Seçenekler
A
İstanbul
B
Edirne
C
Bursa
D
Manisa
E
Konya
Açıklama:
Dini ve milli hislerle büyük bir hayranlıkla seyrine doyamadığımız İstanbul Süleymaniye, Edirne Selimiye ,Sultan Ahmet gibi toprağı vatan yapan mabedler toplumun süreklilik şuurunu ayakta tutan,dini hayatı daha içten ve daha feyizli yaşamamıza sebep olan birer sanat şaheserleridir.
Mimar Sinan‘ın 80 yaşında yarattığı ve “ustalık eserim“ diye nitelediği yapıt olan Selimiye Cami Edirne'dedir.
Mimar Sinan‘ın 80 yaşında yarattığı ve “ustalık eserim“ diye nitelediği yapıt olan Selimiye Cami Edirne'dedir.
Soru 63
"Sanat" kelimesi aşağıdaki dillerden hangisinden türemiş bir isimdir?
Seçenekler
A
İngilizce
B
Fransızca
C
Latince
D
İtalyanca
E
Arapça
Açıklama:
Sanat kelimesi Arapça "sana'a" fiilinden türemiş bir isimdir. Doğru cevap E'dir.
Soru 64
Aşağıdakilerden hangisinde sanat kelimesinin yeni tanımlamalarından sonra içine giren sanat dalları bir arada ve doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Mimarlık, resim ve sahne sanatları
B
Şiir, edebiyat, müzik(fonetik), süsleme ve sahne sanatları
C
Edebiyat, resim ve heykel
D
Edebiyat, heykel ve süsleme sanatları
E
Müzik, resim ve süsleme sanatları
Açıklama:
Şiir, edebiyat, müzik(fonetik), süsleme ve sahne sanatları sanat kelimesinin yeni tanımlamalarından sonra içine giren sanat dallarıdır. Doğru cevap B'dir.
Soru 65
Aşağıdakilerden hangisi fonetik sanatlardan biridir?
Seçenekler
A
Mimarlık
B
Heykel
C
Resim
D
Müzik
E
Süsleme
Açıklama:
Müzik, fonetik sanatlardan biridir. Doğru cevap D'dir.
Soru 66
Sözlükte el alışkanlığıyla yapılan iş, ustalık, hünerle yapmak, eser yaratmak gibi anlamalara sahip olan kelime aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sanat
B
Zanaat
C
Meleke
D
Bilgelik
E
Çıraklık
Açıklama:
Sözlükte el alışkanlığıyla yapılan iş, ustalık, hünerle yapmak, eser yaratmak gibi anlamalara sahip olan kelime "sanattır". Doğru cevap A'dır.
Soru 67
Maddi ihtiyacını karşılamak için sanat özelliği olmayan işleri el emeği ve becerisi ile yapan kişiye verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bilge
B
Sanatkar
C
Zanaatkar
D
Alim
E
Meleke
Açıklama:
Maddi ihtiyacını karşılamak için sanat özelliği olmayan işleri el emeği ve becerisi ile yapan kişiye verilen ad "zanaatkar"dır. Doğru cevap C'dir.
Soru 68
Aşağıdakilerden hangisi gelişmiş ülkelerin uzun zamandan beri eski uygarlıkların kültür ve sanatlarına karşı gösterdikleri aşırı ilgi ve sevginin nedenlerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Dünya kültür ve sanatlarını koruma
B
Tanıtma ve gelecek kuşaklara aktarma
C
Milletlerin ruh inceliklerini, duygu ve düşüncelerini öğrenmek
D
Bu uygarlıkların kültürlerini benimseyip sahiplenmek
E
Hakimiyetlerini güçlendirmek
Açıklama:
Bu uygarlıkların kültürlerini benimseyip sahiplenmek gelişmiş ülkelerin uzun zamandan beri eski uygarlıkların kültür ve sanatlarına karşı gösterdikleri aşırı ilgi ve sevginin nedenlerinden biri değildir. Doğru cevap D'dir.
Soru 69
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Döneminde büyük sanatkarlar yetiştirmiş kurumlardan birisi değildir?
Seçenekler
A
Enderun Mektebi
B
Üstatların evleri
C
Tekkeler
D
Resmi mektepler
E
Humbarahane
Açıklama:
Humbarahane, Osmanlı Döneminde büyük sanatkarlar yetiştirmiş kurumlardan birisi değildir. Doğru cevap E'dir.
Soru 70
Mimarlık, heykel, resim gibi görsel sanatlara ne ad verilir?
Seçenekler
A
Plastik
B
Fonetik
C
Seyirlik
D
Görünebilir
E
Ahilik
Açıklama:
Mimarlık, heykel, resim gibi görsel sanatlara plastik sanatlar adı verilir. Doğru cevap A'dır.
Soru 71
Sanat kelimesinin Almanca karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Fen
B
Art
C
Kunst
D
Sana'a
E
Architektur
Açıklama:
Sanat kelimesinin Almanca karşılığı "kunst"tur. Doğru cevap C'dir.
Soru 72
Aşağıdakilerden hangisi sanatın üstünde onu besleyen bir kaynak olarak daima milletlerin tarihine, yaşayış tarzına, maddi manevi kültür faaliyetlerine hükmetmiş, şekil ve yön vermiştir?
Seçenekler
A
Millet
B
Din
C
Savaşlar
D
Göçler
E
Hükümdarlar
Açıklama:
Din, sanatın üstünde onu besleyen kir kaynak olarak daima milletlerin tarihine, yaşayış tarzına, maddi manevi kültür faaliyetlerine hükmetmiş, şekil ve yön vermiştir. Doğru cevap B'dir.
Soru 73
Günümüz dillerinden Almanca'da "kunst" ve Arapça'da "fen" anlamına gelen kavram Türkçe'de hangi sözcükle ifade edilir?
Seçenekler
A
Bilim
B
Din
C
Sanat
D
Tıp
E
Mühendislik
Açıklama:
Günümüz Türkçe sözlüklerde kullanılan "sanat" kelimesi Arapça "sana'a" fiilinden türemiştir. Sözlükteki anlamı el alışkanlığı ile yapılan iş, ustalık; hünerle yapmak, eser yaratmaktır. Sanat kelimesinin Almanca karşılığı "kunst", Arapça karşılığı ise "fen" olarak ifade edilmektedir. Doğu cevap C'dir.
Soru 74
Aşağıdakilerden hangisi sanat kapsamı içindeki sınıflandırmalardan biri değildir?
Seçenekler
A
Görsel sanatlar
B
Simgesel sanatlar
C
Plastik sanatlar
D
Sahne sanatları
E
Fonetik sanatlar
Açıklama:
İlk dönemlerde sanat mimarlık, resim ve heykel gibi görsel/plastik sanatlar için kullanılmış; yeni tanımlamalarla birlikte şiir, edebiyat, müzik, tiyatro, tezhip ve minyatür gibi sanat dalları da fonetik, süsleme ve sahne sanatları sınıflandırılmasına dahil edilmiştir. Simgesel sanatlar tanımı olarak bir sınıflandırma bulunmamaktadır. Sanat eserlerinin biçim ve içerik açısından incelenmesinde bir tanımlama ve açıklama olarak simgesel sanat vurgusu yapılmaktadır. Doğru cevap B'dir
Soru 75
Aşağıdakilerden hangisi sanatkâr sözcüğüyle eş anlamlıdır?
Seçenekler
A
Zanaatkâr
B
Arkeolog
C
İlim adamı
D
Mimar
E
Artist
Açıklama:
Bir sanat eserini yapmak için gerekli hüner ve bilgiye sahip olan kişilere sanatkâr denir. Aynı zamanda bu kişilere usta veya artist de denmektedir. Sanatkâr ve artist sözcükleri bu bakımdan eş anlamlıdır. Cevap E seçeneğidir.
Soru 76
İlim adamlarının araştırmaları gibi sanatkârın bir eser koyma konusundaki çabası belirli kurallara göre yapılan şuurlu bir eylem olarak düşünüldüğünde; sanatkâr yaşadığı kültür çevresinin sanat anlayışı içinde genel olarak hangi örneklere bağlı kalır?
Seçenekler
A
Maddi ihtiyaçlara göre belirlenmiş el emeği eserlere
B
İlim adamlarının estetik ve bilimsel görüşlerine
C
Çağdaş sanattaki yeni malzeme ve tekniklere
D
Klasikleşmiş sanat eserlerindeki form ve kaidelere
E
Kültürel değişmelere ve toplumsal buhranlara
Açıklama:
Genelde, sanatkârlar toplum özgün ve hayranlık uyandırıcı eserler üretmek için geleneklerden doğan ve klasikleşmiş sanat eserlerinin ortaya koyduğu form ve kaideleri inceleyerek onlara bağlı kalırlar. Cevap D seçeneğidir.
Soru 77
Filozoflar ve arkeologlar, tarihsel açıdan sanatın nasıl ortaya çıktığını tam olarak açıklayamamakla birlikte, ilk insanların içgüdüsel davranışlarının sonucu olarak sanat yapmaya başladıklarını düşünmektedirler. Bu görüşe göre, aşağıdaki davranışlardan hangisi ilk insanların sanat eserlerini üretmeye yöneltmiştir?
Seçenekler
A
Hayatlarını devam ettirmek için mücadele etmeleri
B
Zevk ve hoşlanmak için eşyaları biçimlendirmeleri
C
Beslenmek için tarım ve hayvancılıkla uğraşmaları
D
Barınmak için ağaç ve taşları işlemeleri
E
Maddi kazanç elde etmek için nesneler üretmeleri
Açıklama:
İnsan güzellikleri algılayabilen bir varlık olarak yaratılmıştır. İlk insanların yaşadığı çevreyi düzenleyebildikleri andan itibaren bedensel ve içgüdüsel temel ihtiyaçlarını karşılamaya başlamıştır. İlk insanlar yaşadığı çevrenin güzelliğiyle uyumlu olmak ve ruhsal açıdan estetik zevk duygusunu geliştirmek için eşyaları biçimlendirmeye başlamıştır. İlim insanları tarafından ilk insanların ürettikleri bu estetik eşyalar ilk sanat eserleri olarak düşünülmektedir. Cevap B seçeneğidir.
Soru 78
Bilimsel açıdan sanatın doğuşunda ve tarih boyunca serpilip gelişmesinde iki önemli rolün olduğu kabul edilmektedir. Bunlar aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Öğrenme istenci ve bilim
B
Barınma ihtiyacı ve inşaat
C
Estetik zevk ve inanç
D
Beslenme dürtüsü ve tarım
E
Ölüm korkusu ve güvenlik
Açıklama:
Sanatın doğuşunda ve tarih boyunca serpilip gelişmesinde estetik zevk ve inanç önemli bir rol oynamıştır. Cevap C seçeneğidir.
Soru 79
Aşağıdakilerden hangisi milletlerin kendilerine özgü olgularının sonucu olarak sanat eserlerinin üslup kazanmasında en belirleyici etken değildir?
Seçenekler
A
Dini ihtiyaçları
B
Sanat anlayışları
C
Zevk anlayışları
D
Hayat anlayışları
E
Nüfus yapısı
Açıklama:
Milletlere özgü sanatın doğuşunda ve sanat eserlerinin üslup özellikleri kazanmasında en önemli etkenler sırasıyla; o milletlerin dini ihtiyaçlarıyla birlikte sanat, zevk ve hayat anlayışlarıdır. Bu bakımdan bir milletin nüfus yapısı ekonomik ve toplumsal dolgularla doğrudan ilişkili olup sanatı dolaylı yönden etkiler. Cevap E seçeneğidir.
Soru 80
Aşağıdakilerden hangisi dini ve milli hislerle toplumun şuurunu ayakta tutan, vatan bilincini ve sevgisini pekiştiren sanat eserlerinden biridir?
Seçenekler
A
İstanbul Süleymaniye Külliyesi
B
İstanbul Şerefiye Sarnıcı
C
İstanbul Sultan Ahmed Çeşmesi
D
İstanbul Ihlamur Kasrı
E
İstanbul Çırağan Sarayı
Açıklama:
Bir toplumun dini ve milli hislerle büyük bir hayranlıkla seyrine daldıkları İstanbul Süleymaniye, Edirne Selimiye, Sultan Ahmed Camisi ve külliyesi gibi toprağı vatan yapan ve onun bilincini geliştiren dini sanat ve mimarlık eserleridir. İstanbul Süleymaniye Külliyesi bu mimari ve sanat eserlerinden biridir. Diğer seçenekteki mimarlık eserleri toplumsal ve sivil yaşantının ihtiyaçlarını karşılayarak kent görünümünü güzelleştirmek için yapılmıştır. Cevap A seçeneğidir.
Soru 81
Tarih boyunca uygar toplumlar bireyin ruhen ve kültürel açıdan gelişmesi için sanatın hangi rolünden yararlanmışlardır?
Seçenekler
A
Eğlendirici
B
Faydacı
C
Nesnelci
D
Eğitici
E
Anlatımcı
Açıklama:
Sanat eğitimi aynı zamanda ahlak eğitimidir. Sanat eğitimi alan birey kendi sanat ve anlama yeteneğini geliştirirken ruhsal açıdan güzelliğe ve kemale doğru yol alır. Tarihsel süreçte birçok uygar toplum bireylerin mutlu ve ahlaklı bir yaşam sürmeleri için sanatın eğitici ve terbiye edici rolünü kullanmışlardır. Cevap D seçeneğidir.
Soru 82
Osmanlı toplumunda eğitim ve öğretim çağına gelmiş gençler temel eğitimlerinin yanında aşağıdakilerden hangi sanat dalının eğitimini de almaktaydılar?
Seçenekler
A
Hüsn-i hat
B
Nakış
C
Heykel
D
Oymacılık
E
Keçecilik
Açıklama:
Osmanlı toplumunda eğitim ve öğretim çağına gelmiş gençler temel eğitimlerinin yanında iyi ve mutlu bireyler olmalarını sağlamak için şiir, musıki, hüsn-i hat gibi sanat dallarının eğitimlerini de görürlerdi. Cevap A seçeneğidir.
Soru 83
İnsanın sanat eserine hayranlığı nereden kaynaklanır?
Seçenekler
A
Ruh güzelliğinin yansıtılmasından
B
Şekle sokulan ruh ve fikirden
C
Güzelliğin maddeleşmesinden
D
Ruha huzur vermesinden
E
Fikri zenginleştirmesinden
Açıklama:
İnsanın sanat eserine hayranlığı şekle sokulan ruh ve fikirden kaynaklanır. Doğru cevap B'dir.
Soru 84
Sanat eğitimi aynı zamanda ne eğitimidir?
Seçenekler
A
Ahlak
B
Din
C
Güzel Söz
D
Beden terbiyesi
E
Hafıza
Açıklama:
Ahlak
Soru 85
Sanatın doğuşunda ve tarih boyunca serpilip gelişmesinde önemli rol
oynadığı kabul edilen nedir?
oynadığı kabul edilen nedir?
Seçenekler
A
Yaratılıştan gelen estetik zevkle beraber inançları
B
İnsanın yaratılışında var olan estetik zevki
C
Hayatını devam ettirme isteği
D
Temel ihtiyaçlarını gidermeye çalışması
E
Tabiatı düzeltme ihtiyacı
Açıklama:
Yaratılıştan gelen estetik zevkle beraber inançları
Soru 86
Sanattan anlamak ve zevk almak, neye bağlıdır?
Seçenekler
A
sanat terbiyesine,
B
fertlerin sahip olduğu din
C
Sanat kültürüne
D
Din kültürüne ve Sanat kültürüne
E
Din kültürüne
Açıklama:
Din kültürüne ve Sanat kültürüne
Soru 87
Aşağıdakilerden hangisi ilâhî bir kaynaktan aldıkları hikmetli sözleri, şiir ve söz kalıplarına dökerek kitleleri arkalarından sürükleyen, dirliği ve düzeni bozulmuş toplumlarda sanatlarıyla güçlü bir duygu, düşünce ve iman birliği sağlayarak, nesilleri birbirine bağlayanlar arasında yer almaz?
Seçenekler
A
Selçuklu Sultanı Melikşah
B
Yunus Emre
C
Mustafa Itrî,
D
Dede Efendi,
E
Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî
Açıklama:
Selçuklu Sultanı Melik Şah soru kökünde belirtilen niteliklere haiz bir şair değildir. Doğru cevap A'dir.
Soru 88
Osmanlı toplumunda eğitim ve öğretim çağına gelmiş olan gençleri genelde temel eğitimin yanında şiir zevk ve bilgisi, mûsiki ve hüsn-i hat gibi sanatların eğitimi de verilirdi neden?
Seçenekler
A
Küçük yaşta güzel yazı öğrenmeyeleri için
B
gençleri kötü alışkanlıklardan uzaklaştırmak için
C
İman birliği sağlamak için,
D
Dirliği ve düzeni korumak için
E
Hikmetli sözleri öğretmek için,
Açıklama:
gençleri kötü alışkanlıklardan uzaklaştırmak için
Soru 89
Aşağıdakilerden hangisi fonetik sanatlardan biridir?
Seçenekler
A
Resim
B
Heykel
C
Şiir
D
Mimarlık
E
Tiyatro
Açıklama:
Şiir
Soru 90
Bir sanatı yapmak için gerekli bilgi ve hünere sahip kişiye verilen ad
aşağıdakilerden hangisidir?
aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Zanaatkâr
B
Sanatkâr
C
Âlim
D
Yetenek
E
Meleke
Açıklama:
Sanatkâr
Soru 91
Bir toplumun ilk çöküş şaretleri nerede başlar?
Seçenekler
A
Sanat alanında
B
İlim alanında
C
İlim alanında
D
Din alanında
E
Fikir alanında
Açıklama:
sanat alanında
Soru 92
Sanatın doğuşu ve gelişmesi bakımından İnsan, nasıl bir varlık olarak yaratılmıştır?
Seçenekler
A
Hisseden bir varlık olarak
B
Güzellikleri duyabilen bir varlık olarak
C
Gören bir varlık olarak
D
Duyan bir varlık olarak
E
Şekil ve yön verebilen bir varlık olarak
Açıklama:
Güzellikleri duyabilen bir varlık olarak
Soru 93
Aşağıdakilerden hangisi tarihi çerçevede din ve sanat ilişkisini doğru olarak tanımlar?
Seçenekler
A
Din sanata hükmetmiştir.
B
Din sanata yön vermiştir.
C
Din sanatın tarzını belirlemiştir.
D
Din sanatın üstünde onu besleyen bir kaynak olmuştur.
E
Din sanatın maddileşmesine neden olmuştur.
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Sanatın Doğuşu ve Gelişimi" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Din sanatın üstünde onu besleyen bir kaynak olarak var olmuştur.
Din sanatın üstünde onu besleyen bir kaynak olarak var olmuştur.
Soru 94
Aşağıdakilerden hangisi sanatın ruhun ızdırap, mutluluk ve güzelliklerini anlatma araçlarından biri değildir?
Seçenekler
A
Şekil
B
Renk
C
Ses
D
Çizgi
E
Deney
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Sanatın Doğuşu ve Gelişmesi" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Sanatta şekil, renk, ses ve çizgi ile anlatılmak istenen ruhun ıstırapları, mutluluk ve güzellikleridir.
Sanatta şekil, renk, ses ve çizgi ile anlatılmak istenen ruhun ıstırapları, mutluluk ve güzellikleridir.
Soru 95
Kökleri mazide olan sanat aşağıdakilerden hangisinin dili değildir?
Seçenekler
A
Gelenek
B
Para
C
İnanç
D
Ortak duygu
E
Ortak düşünce
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Sanatın Doğuşu ve Gelişmesi" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Sanat kökleri mazide olan gelenek, inanç, ortak duygu ve düşüncelerin dilidir.
Sanat kökleri mazide olan gelenek, inanç, ortak duygu ve düşüncelerin dilidir.
Soru 96
Aşağıdakilerden hangisi plastik sanatlardan biridir?
Seçenekler
A
Heykel
B
Müzik
C
Tiyatro
D
Sinema
E
Opera
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Sanatın Doğuşu ve Gelişmesi" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Sanat kelimesi önceleri mimarlık, heykel ve resim gibi görsel (plastik) sanatlar için kullanılmıştır.
Sanat kelimesi önceleri mimarlık, heykel ve resim gibi görsel (plastik) sanatlar için kullanılmıştır.
Soru 97
Bir sanatı yapmak için gerekli bilgi ve hünere sahip kişiye ne ad verilir?
Seçenekler
A
Zanaatkar
B
Alim
C
Usta
D
Sanatkar
E
Yapımcı
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Sanatın Doğuşu ve Gelişmesi" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Bir sanatı yapmak için gerekli bilgi ve hünere sahip kişiye sanatkar denir.
Bir sanatı yapmak için gerekli bilgi ve hünere sahip kişiye sanatkar denir.
Soru 98
Aşağıdakilerden hangisinde ilk dönem sanat tanımı içinde yer alan plastik sanatlar doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Mimarlık, heykel, resim
B
Edebiyat, müzik, resim
C
Heykel, tiyatro, retorik
D
Opera, bale, klasik müzik
E
Mimarlık, edebiyat, heykel
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Sanatın Doğuşu ve Gelişmesi" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Sanat kelimesi önceleri sadece mimarlık, heykel ve resim gibi görsel yani plastik sanatlar için kullanılmıştır.
Sanat kelimesi önceleri sadece mimarlık, heykel ve resim gibi görsel yani plastik sanatlar için kullanılmıştır.
Soru 99
İnsanların maddi gereksinimlerini karşılamak için yapılan deneyim, beceri ve ustalık gerektiren el emeğine dayalı işlere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Bilim
B
Fen
C
Zanaat
D
Estetik
E
Retorik
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Sanatın Doğuşu ve Gelişmesi" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Zanaat insanların maddi ihtiyaçlarını karşılamak için el emeği ve becerisiyle yapılan sanat özelliği olmayan iş anlamında kullanılmıştır.
Zanaat insanların maddi ihtiyaçlarını karşılamak için el emeği ve becerisiyle yapılan sanat özelliği olmayan iş anlamında kullanılmıştır.
Soru 100
Aşağıdakilerden hangisi sanat kavramının kökeni olan Arapça "sana'a" fiilinin sözlük anlamlarından biri değildir?
Seçenekler
A
El alışkanlığı ile yapılan iş
B
İlham almak
C
Ustalık
D
Hünerle yapmak
E
Eser yaratmak
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Sanatın Doğuşu ve Gelişmesi" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Sanat, Arapça "sana'a" fiilinden türemiş isimdir. Sözlükte el alışkanlığı ile yapılan iş, ustalık, hünerle yapmak, eser yaratmak gibi anlamları vardır.
Sanat, Arapça "sana'a" fiilinden türemiş isimdir. Sözlükte el alışkanlığı ile yapılan iş, ustalık, hünerle yapmak, eser yaratmak gibi anlamları vardır.
Soru 101
Bir işi yapa yapa disiplinli bir eğitim sonunda geliştirilen ruha ait yaratma gücüne ne ad verilir?
Seçenekler
A
İlham
B
Beceri
C
Ustalık
D
Sanat
E
Kabiliyet
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Sanatın Doğuşu ve Gelişmesi" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Sanat bir işi yapa yapa disiplinli bir eğitim sonunda geliştirilen ruha ait yaratma gücüdür.
Sanat bir işi yapa yapa disiplinli bir eğitim sonunda geliştirilen ruha ait yaratma gücüdür.
Soru 102
Bir toplumda sanatın yozlaşması aşağıdakilerden hangisine neden olur?
Seçenekler
A
Maddi ve manevi kültür değerlerinin yıkılmasına
B
Daha yetenekli insanların ortaya çıkmasına
C
Eğitim düzeyinin artmasına
D
Estetik anlayışın değişmesine
E
Yeni kültürlerin doğmasına
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Sanatın Doğuşu ve Gelişmesi" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Sanatı yozlaşan toplumlarda maddi ve manevi kültür değerleri de beraberinde yıkılır.
Sanatı yozlaşan toplumlarda maddi ve manevi kültür değerleri de beraberinde yıkılır.
Soru 103
İlk Türk-İslâm minyatür üslubu aşağıdaki devletlerden hangisinin İran'dan Ön Asya'ya, Mezopotamya'ya, Suriye ve Anadolu'ya yayılmasıyla oluşmuştur?
Seçenekler
A
Gaznelilerin
B
Karahanlıların
C
Abbasilerin
D
Selçukluların
E
Osmanlıların
Açıklama:
Sanatın tanımlayarak, çeşitlerini sıralayabileceksiniz.
11. ve 12. yüzyıllarda Selçuklu Türkleri'nin İran'dan Ön Asya, Mezopotamya, Suriye ve Anadolu'ya yayılmalarıyla ilk Türk-İslam minyatür üslubu oluşmuştur. Doğru cevap D'dir.
11. ve 12. yüzyıllarda Selçuklu Türkleri'nin İran'dan Ön Asya, Mezopotamya, Suriye ve Anadolu'ya yayılmalarıyla ilk Türk-İslam minyatür üslubu oluşmuştur. Doğru cevap D'dir.
Soru 104
Aşağıdakilerden hangisi görsel sanatlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Tezhip
B
Ebrû
C
Hat
D
Edebiyat
E
Mimari
Açıklama:
Sanatın tanımlayarak, çeşitlerini sıralayabileceksiniz.
Edebiyat görsel sanatlardan değildir. Doğru cevap D'dir.
Edebiyat görsel sanatlardan değildir. Doğru cevap D'dir.
Soru 105
Bir sanatı yapmak için gerekli bilgi ve hünere sahip kişiye verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sanatkâr
B
Yetenekli
C
Bilgeli
D
Âlim
E
Tecrübeli
Açıklama:
Sanatın tanımlayarak, çeşitlerini sıralayabileceksiniz.
Bir sanatı yapmak için gerekli bilgi ve hünere sahip kişiye sanatkar denir. Doğru cevap A'dır.
Bir sanatı yapmak için gerekli bilgi ve hünere sahip kişiye sanatkar denir. Doğru cevap A'dır.
Soru 106
Sanat kelimesinin Almanca karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Art
B
Fen
C
Kunst
D
Arte
E
Umeni
Açıklama:
Sanatın tanımlayarak, çeşitlerini sıralayabileceksiniz.
Sanat kelimesinin Almanca karşılığı "kunst" dur.
Sanat kelimesinin Almanca karşılığı "kunst" dur.
Soru 107
I İngilizce “art”
II Almanca “kunst”
III Arapça “fen”
IV Fransızca”Artiste”
Yukarıdakilerden hangisi sanat kelimesinin farklı dillerde karşılığı doğru olarak verilmiştir?
II Almanca “kunst”
III Arapça “fen”
IV Fransızca”Artiste”
Yukarıdakilerden hangisi sanat kelimesinin farklı dillerde karşılığı doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
I, II ve III
B
Yalnız I
C
Yalnız II
D
Yalnız III
E
Yalnız IV
Açıklama:
Günümüzde İngilizce “art”, Almanca “kunst”, Arapça “fen” karşılığında kullanılan sanat kelimesi, önceleri sadece mimarlık, heykel ve resim gibi görsel sanatlar için kullanılmış. Fransızca”Artiste” sanatçı, artist vb. anlamındadır.
Soru 108
Aşağıdakilerden hangisi fonetik sanatlardan biridir?
Seçenekler
A
Edebiyat
B
Resim
C
Heykel
D
Mimarlık
E
Süsleme
Açıklama:
Günümüzde İngilizce “art”, Almanca “kunst”, Arapça “fen” karşılığında kullanılan sanat kelimesi, önceleri sadece mimarlık, heykel ve resim gibi görsel (plastik) sanatlar için kullanılmış; yeni tanımlamalarla şiir, edebiyat, müzik (fonetik), süsleme ve sahne sanatları da sanat kapsamı içine alınarak sınıflandırılmıştır.
Soru 109
Bir sanatı yapmak için gerekli bilgi ve hünere sahip kişiye ne ad verilir?
Seçenekler
A
Artist
B
Zanaatkâr
C
Hallaç
D
Âlim
E
Bezzaz
Açıklama:
Bir sanatı yapmak için gerekli bilgi ve hünere sahip olan kimseye sanatkâr, usta veya artist denir.
Soru 110
Aşağıdakilerden hangisi sanatın özelliklerinden birisi değildir?
Seçenekler
A
Sanat Arapça "art” fiilinden türemiş isimdir.
B
Medenî seviyesi yüksek toplumlarda sanat asil bir duygu olarak insanları ruhen besler ve yüceltir.
C
Bir işi yapa yapa disiplinli bir eğitim sonunda geliştirilen ruha ait yaratma gücüdür.
D
Sanat eserlerinin yaratıcısı sanatkârdır.
E
Bir toplumun ilk çöküş işaretleri de sanat alanında başlar.
Açıklama:
Sanat Arapça “sana‘a” fiilinden türemiş isimdir. Sözlükte “el alışkanlığı ile yapılan iş, ustalık; hünerle yapmak, eser yaratmak” gibi anlamları yanında sanat, insan ruhuna has duygu ve düşünceleri gören ve dinleyende derin bir zevk ve hayranlık uyandıracak biçimde ortaya konma konusundaki hayal gücü, çaba ve yaratıcılığının ifadesi olarak açıklanmıştır. Günümüzde İngilizce “art”, Almanca “kunst”, Arapça “fen” karşılığında kullanılan sanat kelimesi, önceleri sadece mimarlık, heykel ve resim gibi görsel (plastik) sanatlar için kullanılmış; yeni tanımlamalarla şiir, edebiyat, müzik (fonetik), süsleme ve sahne sanatları da sanat kapsamı içine alınarak sınıflandırılmıştır.
Soru 111
Sanatın doğuşunda ---------- kadar milletlerin sanat, zevk ve hayat anlayışları da sanat eserlerinin üslûp kazanmasında ----------- bir etken olmuştur.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerleri aşağıdakilerden hangisi sırasıyla ve doğru olarak tamamlar?
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerleri aşağıdakilerden hangisi sırasıyla ve doğru olarak tamamlar?
Seçenekler
A
Din/belirleyici
B
Sanat/göreceli
C
Öğrenme/yeterli
D
Dil/belirleyici
E
Sanat/yeterli
Açıklama:
Sanatın doğuşunda din kadar milletlerin sanat, zevk ve hayat anlayışları da sanat eserlerinin üslûp kazanmasında belirleyici bir etken olmuştur.
Soru 112
I Din terbiyesi
II Sanat terbiyesi
III Kültür yapısı
IV Fiziksel yapı
Yukarıdakilerden hangileri fertlerin sanattan anlamak ve zevk almak için bağlı olduğu unsurlardır?
II Sanat terbiyesi
III Kültür yapısı
IV Fiziksel yapı
Yukarıdakilerden hangileri fertlerin sanattan anlamak ve zevk almak için bağlı olduğu unsurlardır?
Seçenekler
A
Yalnız I, II ve III
B
Yalnız IV
C
Yalnız I ve II
D
Yalnız II
E
Yalnız I
Açıklama:
Medenî seviyesi yüksek toplumlarda sanat asil bir duygu olarak insanları ruhen besler ve yüceltir. Sanattan anlamak ve zevk almak, fertlerin sahip olduğu din ve sanat terbiyesine, kültürüne bağlıdır.
Soru 113
Osmanlı toplumunda eğitim ve öğretim çağına gelmiş olan gençleri kötü alışkanlıklardan uzaklaştırmak için genelde temel eğitimin yanında hangi tür sanatların eğitimi de verilirdi?
Seçenekler
A
Şiir zevk ve bilgisi
B
Resim
C
Tezkip
D
Malakari
E
Kalemişi
Açıklama:
Osmanlı toplumunda eğitim ve öğretim çağına gelmiş olan gençleri kötü alışkanlıklardan uzaklaştırmak için genelde temel eğitimin yanında şiir zevk ve bilgisi, mûsiki ve hüsn-i hat gibi sanatların eğitimi de verilirdi.
Soru 114
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı kültüründe sanat eğitimi yapılan, tarihte büyük sanatkârlar yetiştirmiş kurumlardan birisi değildir?
Seçenekler
A
Darülhadis
B
Enderun Mektebi
C
Resmî mektepler
D
Üstatların evleri
E
Bazı tekkeler
Açıklama:
Osmanlı kültüründe Enderun Mektebi, resmî mektepler ve üstatların evleri, özellikle daha geniş alanda güzel sanatlar akademisi konumunda olan tekkeler sanat eğitimi yapılan, tarihte büyük sanatkârlar yetiştirmiş kurumlardır. Tekkelerde tasavvuf ahlâkı safiyeti içinde gençler sanat eğitimi yanında, kendilerine ve topluma zararlı duygu ve düşüncelerden arındırılırlardı. Darülhadis, hadis okutulan yer anlamındadır.
Soru 115
Topkapı Sarayı Müzesi, British, Louvre, Metropolitan, Pergamon gibi müze ve kütüphaneler sahip oldukları çok ------------- koleksiyonlarla dünya tarihine, ulusların kültür ve sanatlarına açılan, bilime ışık tutan ve bilimi yönlendiren------------- kuruluşlardır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerleri aşağıdakilerden hangisi sırasıyla ve doğru olarak tamamlar?
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerleri aşağıdakilerden hangisi sırasıyla ve doğru olarak tamamlar?
Seçenekler
A
Zengin/muhteşem
B
Kısıtlı/kamu
C
Gelişmiş/bilimsel
D
Zengin/küçük
E
Muhteşem/kısıtlı
Açıklama:
Topkapı Sarayı Müzesi, British, Louvre, Metropolitan, Pergamon gibi müze ve kütüphaneler sahip oldukları çok zengin koleksiyonlarla dünya tarihine, ulusların kültür ve sanatlarına açılan, bilime ışık tutan ve bilimi yönlendiren muhteşem kuruluşlardır
Soru 116
Aşağıdakilerden hangisi çağımızda güzel sanatlar eğitim ve öğretiminin devlet eliyle programlanarak kurumsallaştırılmasının bir nedeni değildir?
Seçenekler
A
Sanat ve sanatkarlar toplumun sevgi ve ilgi odağıdır
B
Ekonomik yönden etkilidir
C
Eğitim ve moral aracıdır
D
Politik propaganda aracıdır
E
Hızlı ve teknik iletişim açısından dünya insanlarını etkileme gücü vardır
Açıklama:
Günümüzde etki alanını daha da genişleten sanat, eğitim, moral, reklam ve politik propaganda aracı olarak ve ticarî amaçlarla ve daha pek çok alanda hızlı, ileri teknik iletişim vasıtaları ile kısa sürede bütün dünya insanlarını etkileyecek bir güce ulaşmıştır. Özellikle gelişmiş ülkelerin, sanatın bu gücünden yararlanarak dünya milletleri üzerinde kendi kültür ve sanatlarını üstün kılma çabası ve yarışı içinde oldukları görülür.
Bu nedenle çağımızda güzel sanatlar eğitim ve öğretimi devlet eliyle programlanarak kurumsallaştırılmıştır.
Bu nedenle çağımızda güzel sanatlar eğitim ve öğretimi devlet eliyle programlanarak kurumsallaştırılmıştır.
Soru 117
Aşağıdakilerden hangisi uzun tarihi estetik bir tecrübeden sonra medeniyetlerin en son elde edilen meyvesi kabul edilmektedir?
Seçenekler
A
Yaşam biçimi
B
Sanat
C
Eğitim
D
Ekonomi
E
Kültür
Açıklama:
Sanat, uzun tarihi estetik bir tecrübeden sonra medeniyetlerin en son elde edilen meyvesi kabul edilmektedir. Doğru seçenek "B" dir.
Ünite 2
Soru 1
İlk camilerin basit planlarından tamamen ayrılan, gerek mimari planı gerekse biçimiyle asırlarca İslâm dünyasının pek çok yerinde uygulanan Emevî mimarisinin en önemli yapısı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Emevîyye Camii
B
Mescid-i Aksâ
C
Amr Camii
D
Basra Camii
E
Kûfe Camii
Açıklama:
Emevî mimarisinin en önemli yapısı ise Şam’da, Emevîyye Camii’dir. İlk
camilerin basit planlarından tamamen ayrılan bu cami gerek mimari planı
gerekse biçimiyle asırlarca İslâm dünyasının pek çok yerinde uygulanmıştır. Doğru cevap "a" şıkkıdır.
camilerin basit planlarından tamamen ayrılan bu cami gerek mimari planı
gerekse biçimiyle asırlarca İslâm dünyasının pek çok yerinde uygulanmıştır. Doğru cevap "a" şıkkıdır.
Soru 2
Kesme taş mimarisiyle ve üç bölümlü tonozlu esas mekânıyla diğer Emevî kasırlarından farklı olan, II. Velîd’in hilâfetinden önceki bir dönemde Ürdün'de yapıldığı tahmin edilen ve duvar resimleri İslâm sanatı tarihi bakımından oldukça önemli olan yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kasrü’l-hayri’l-garbî
B
Kusayru Amre
C
Kasrü’l-Müşettâ
D
Kubbetü’s-sahre
E
Mescid-i Aksâ
Açıklama:
Emevî devri, camiler ve anıt yapıları dışında sivil mimariyi temsil eden
yapılar büyük iskân bölgelerinin dışında müstahkem saray veya kasır olarak
hizmet vermiş binalardır. Ürdün’de Kusayru Amre, kesme taş mimarisiyle ve
üç bölümlü tonozlu esas mekânıyla diğer Emevî kasırlarından farklıdır. II.
Velîd’in hilâfetinden önceki bir dönemde yapıldığı tahmin edilmektedir. Bu
kasrın duvar resimleri İslâm sanatı tarihi bakımından önem taşımaktadır. Doğru cevap "b" şıkkıdır.
yapılar büyük iskân bölgelerinin dışında müstahkem saray veya kasır olarak
hizmet vermiş binalardır. Ürdün’de Kusayru Amre, kesme taş mimarisiyle ve
üç bölümlü tonozlu esas mekânıyla diğer Emevî kasırlarından farklıdır. II.
Velîd’in hilâfetinden önceki bir dönemde yapıldığı tahmin edilmektedir. Bu
kasrın duvar resimleri İslâm sanatı tarihi bakımından önem taşımaktadır. Doğru cevap "b" şıkkıdır.
Soru 3
İslâm sanatı içinde bilinen ilk türbe aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Cevsaku’l-Hakānî
B
Kasrü’l-hayri’l-garbî
C
Kubbetü’s-suleybiyye
D
Kasrü’l-Müşettâ
E
Hırbetü’l-mefcer
Açıklama:
İslâm sanatı içinde bilinen ilk türbe Kubbetü’s-suleybiyye’dir. Sonraki
türbe mimarisinin gelişmesi Orta Asya Türkleri’yle başlayacaktır. Burada,
862 tarihli yapı, Dicle’nin batı kıyısında küçük bir tepecik üzerinde yükselir.
İç içe iki sekizgen ve ortadaki sivriltilmiş bir kubbe ile örtülüdür. Müstansır,
Mu‘tez ile Mühtedî burada gömülüdür. Doğru cevap "c" şıkkıdır.
türbe mimarisinin gelişmesi Orta Asya Türkleri’yle başlayacaktır. Burada,
862 tarihli yapı, Dicle’nin batı kıyısında küçük bir tepecik üzerinde yükselir.
İç içe iki sekizgen ve ortadaki sivriltilmiş bir kubbe ile örtülüdür. Müstansır,
Mu‘tez ile Mühtedî burada gömülüdür. Doğru cevap "c" şıkkıdır.
Soru 4
Duvarlarında Orta Asya resim geleneğini hatırlatan ve Türkler tarafından geliştirildiği anlaşılan figürlü freskler ile Abbâsî devri resim sanatı için çok zengin bir kaynak oluşturan mimari yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Elhamra Sarayı
B
Mütevekkiliye Camii
C
Kubbetü’s-suleybiyye
D
Cevsaku’l-Hakānî
E
Tarı Hane Cami
Açıklama:
Abbâsî devrinin en büyük saraylarından biri olan Cevsaku’l-Hakānî Sâmerrâ’da Halife Mu‘tasım tarafından Türk beyi Artuk Ebü’l-Feth b. Hâkān için yaptırılmış fakat çok beğendiği için kendisi kullanmıştır. Yan yana üç tonozla örtülü bir anıtsal girişe sahiptir. Arka arkaya mekân gruplarından
oluşan sarayda dört kollu bir taht salonu, serdâb denilen serin yer altı mekânları bulunmaktadır. Bunların yanında alçı süslemeleri odalarda stukoları, harem duvarlarında figürlü freskleri dikkat çekmektedir. Bu freskler Abbâsî devri resim sanatı için çok zengin bir kaynakoluşturmaktadır. Bu figürlerde Orta Asya resim geleneğini hatırlatan ve Türkler tarafından geliştirildiği anlaşılan tipler görülür. Doğru cevap "d" şıkkıdır.
oluşan sarayda dört kollu bir taht salonu, serdâb denilen serin yer altı mekânları bulunmaktadır. Bunların yanında alçı süslemeleri odalarda stukoları, harem duvarlarında figürlü freskleri dikkat çekmektedir. Bu freskler Abbâsî devri resim sanatı için çok zengin bir kaynakoluşturmaktadır. Bu figürlerde Orta Asya resim geleneğini hatırlatan ve Türkler tarafından geliştirildiği anlaşılan tipler görülür. Doğru cevap "d" şıkkıdır.
Soru 5
İspanya Gırnata (Granada)'da İslâm sanatının son önemli ürünlerinden biri olan, Nasrîler olarak da tanınan Gırnata
emîrlerinden kalan en önemli yapı aşağıdakilerden hangisidir?
emîrlerinden kalan en önemli yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kurtuba Camii
B
Kayrevan Sîdî Ukbe Camii
C
Nâyin Camii
D
Cevsaku’l-Hakānî
E
Elhamra Sarayı
Açıklama:
İspanya’da Benî Ahmer Devleti’nin merkezi Gırnata (Granada) İslâm
sanatının son önemli ürünlerini verecektir. Nasrîler olarak da tanınan Gırnata
emîrlerinden kalan en önemli yapı XIV. yüzyıldan kalma Elhamra Sarayı’dır.
Üç kısımdan meydana gelir: Meşver denilen kısım sultanın davalara baktığı
ve tebaasını kabul ettiği yerdir. Bunun dışında taht salonu vardır. Harem
kısmının merkezinde aslan heykelleriyle fıskıyeli havuzu bulunan avlu yer
alır. Divan kısmı da havuzlu avlu esasına dayanır. Bütün saray, çeşitli
köşklerden meydana gelmiştir. Plan, ihtiyaca göre meydana gelmiş,
sağlamlıktan çok rahat ve gösterişli süslemeler tercih edilmiştir.Doğru cevap "e" şıkkıdır.
sanatının son önemli ürünlerini verecektir. Nasrîler olarak da tanınan Gırnata
emîrlerinden kalan en önemli yapı XIV. yüzyıldan kalma Elhamra Sarayı’dır.
Üç kısımdan meydana gelir: Meşver denilen kısım sultanın davalara baktığı
ve tebaasını kabul ettiği yerdir. Bunun dışında taht salonu vardır. Harem
kısmının merkezinde aslan heykelleriyle fıskıyeli havuzu bulunan avlu yer
alır. Divan kısmı da havuzlu avlu esasına dayanır. Bütün saray, çeşitli
köşklerden meydana gelmiştir. Plan, ihtiyaca göre meydana gelmiş,
sağlamlıktan çok rahat ve gösterişli süslemeler tercih edilmiştir.Doğru cevap "e" şıkkıdır.
Soru 6
Asya’da Türk-İslâm mimarisinin ilk eserleri aşağıdakilerden hangi devirde ortaya çıkmıştır?
Seçenekler
A
Karahanlılar Devri Mimarisi
B
Gazneliler Devri Mimarisi
C
Büyük Selçuklular Devri Mimarisi ve Etkileri
D
Timurlu Devri Mimarisi
E
Safevî Devri Mimarisi
Açıklama:
Asya’da Türk-İslâm mimarisinin ilk eserleri Karahanlılar devrinde ortaya çıkar. Doğru cevap "a" şıkkıdır.
Soru 7
Selçuklu mimarisinin İran’da en önemli camilerinden biri olan, bütün mimari yenilikleri ve araştırmaları tek bir yapı içinde toplayan mimari aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Namazgâh Camii
B
Zevvâre Cuma Camii
C
Leşker-i Bâzâr Ulucami
D
Gevher Şad Cami
E
Tac Mahal
Açıklama:
Selçuklu mimarisinin İran’da en önemli camilerinden biri, bütün mimari
yenilikleri ve araştırmaları tek bir yapı içinde toplayan Zevvâre Cuma
Camii’dir. 1135 tarihli bu küçük ölçüde Selçuklu camii yüzyıllar boyu Asya
camilerinin planlarına öncülük etmiştir. Yandan girişli, tuğla minareli ve dört
eyvanlı avlunun kıble yönünde mihrap önü kubbesi bulunan bu yapıda, 7,45
m. çapındaki kubbe artık plan içindeki yerini almıştır. Böylece Karahanlı ve
Gazneli mimarisinde geniş ölçüde uygulanmış olan dört eyvanlı avlu şeması
ilk defa cami mimarisinde eyvana bitiştirilen mihrap önü kubbesiyle birlikte
bir bütünlük içinde ortaya çıkmış oluyor. İşte bu plan şeması İran ve Orta
Asya camilerinin vazgeçilmez plan şeması olacaktır. Doğru cevap "b" şıkkıdır.
yenilikleri ve araştırmaları tek bir yapı içinde toplayan Zevvâre Cuma
Camii’dir. 1135 tarihli bu küçük ölçüde Selçuklu camii yüzyıllar boyu Asya
camilerinin planlarına öncülük etmiştir. Yandan girişli, tuğla minareli ve dört
eyvanlı avlunun kıble yönünde mihrap önü kubbesi bulunan bu yapıda, 7,45
m. çapındaki kubbe artık plan içindeki yerini almıştır. Böylece Karahanlı ve
Gazneli mimarisinde geniş ölçüde uygulanmış olan dört eyvanlı avlu şeması
ilk defa cami mimarisinde eyvana bitiştirilen mihrap önü kubbesiyle birlikte
bir bütünlük içinde ortaya çıkmış oluyor. İşte bu plan şeması İran ve Orta
Asya camilerinin vazgeçilmez plan şeması olacaktır. Doğru cevap "b" şıkkıdır.
Soru 8
Gazneliler’in Türk mimarisine önemli bir katkısı olan, 1019-1020 tarihlerinde Sultan Mahmud tarafından Şehnâme yazarı Firdevsî’nin hâtırasına yaptırıldığı bilinen kervansaray aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Tac Mahal
B
Leşker-i Bâzâr
C
Ribât-ı Mâhî
D
Kümbet-i Hâkî
E
Ribât-ı Şerif
Açıklama:
Gazneliler’in Türk mimarisine önemli bir katkıları da kervansaray
mimarisinde ortaya çıkar. 1019-1020 tarihlerinde Sultan Mahmud tarafından
Şehnâme yazarı Firdevsî’nin hâtırasına yaptırıldığı son zamanlardaki
araştırmalardan anlaşılan Ribât-ı Mâhî (veya Çahe) Meşhed yakınında,
Serahs yolu üzerindedir. Köşe kuleleri bulunan kare planlı yapı, ortada geniş
bir dört eyvanlı avluya sahiptir. Sivri kemerli revakların arkasında yer alan
tonozlu sağır mekânlardan başka çok önemli bir gelişme, eyvanların
arkasında yer alan kubbeli mekânlarda kendini gösterir. Doğru cevap "c" şıkkıdır.
mimarisinde ortaya çıkar. 1019-1020 tarihlerinde Sultan Mahmud tarafından
Şehnâme yazarı Firdevsî’nin hâtırasına yaptırıldığı son zamanlardaki
araştırmalardan anlaşılan Ribât-ı Mâhî (veya Çahe) Meşhed yakınında,
Serahs yolu üzerindedir. Köşe kuleleri bulunan kare planlı yapı, ortada geniş
bir dört eyvanlı avluya sahiptir. Sivri kemerli revakların arkasında yer alan
tonozlu sağır mekânlardan başka çok önemli bir gelişme, eyvanların
arkasında yer alan kubbeli mekânlarda kendini gösterir. Doğru cevap "c" şıkkıdır.
Soru 9
Büyük Selçuklu kervansaraylarının en tanınmış olanıdır. Dıştan bir kale görünüşünde olmakla beraber içte saray zenginliğindedir. 1114-1115 tarihine rastlayan yapı son şekliyle iki avlulu bir duruma sahiptir. Camisi, özel mekânları, portalleri ve zengin tuğla süslemeleriyle dikkati çeker.
Yukarıda bahsi geçen mimari yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Yukarıda bahsi geçen mimari yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Medinetü’z-Zehra
B
Kubbetü’s-suleybiyye
C
Elhamra
D
Ribât-ı Şerif
E
Kubbetü’s-sahre
Açıklama:
Büyük Selçuklu kervansaraylarının en tanınmış olanı ise Ribât-ı Şerif’tir. Dıştan bir
kale görünüşünde olmakla beraber içte saray zenginliğindedir. 1114-1115
tarihine rastlayan yapı son şekliyle iki avlulu bir duruma sahiptir. Camisi,
özel mekânları, portalleri ve zengin tuğla süslemeleriyle dikkati çeker.
Doğru cevap "d" şıkkıdır.
kale görünüşünde olmakla beraber içte saray zenginliğindedir. 1114-1115
tarihine rastlayan yapı son şekliyle iki avlulu bir duruma sahiptir. Camisi,
özel mekânları, portalleri ve zengin tuğla süslemeleriyle dikkati çeker.
Doğru cevap "d" şıkkıdır.
Soru 10
Timurlu yapıları da mimaride önemli bir yenilik getirmemiş, daha çok süslemeleri ve büyük ölçüleriyle öne çıkmıştır. Bunlar arasında dikkati çeken .......................... Semerkant’ta Kusem b. Abbas’ın türbesi etrafında zamanla oluşan ve Timurlu mimarisinin bütün ihtişamını yansıtan yapılar topluluğudur.
Noktalı kısma gelmesi gereken yapı ismi aşağıdakilerden hangisidir?
Noktalı kısma gelmesi gereken yapı ismi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mescid-i Şâh Medresesi
B
Mâder-i Şâh Medresesi
C
Şeyh Safî Külliyesi
D
Buhara Uluğ Bey Medresesi
E
Şâh-ı Zinde
Açıklama:
İlhanlı devletlerinin dağılmasıyla Timur, 1369’dan sonra büyük bir Asya
imparatorluğu kurmayı başarmıştır. Timurlu yapıları da mimaride önemli bir
yenilik getirmemiş, daha çok süslemeleri ve büyük ölçüleriyle öne çıkmıştır.
Bunlar arasında dikkati çeken Şâh-ı Zinde, Semerkant’ta Kusem b. Abbas’ın
türbesi etrafında zamanla oluşan ve Timurlu mimarisinin bütün ihtişamını
yansıtan yapılar topluluğudur.
Doğru cevap "e" şıkkıdır.
imparatorluğu kurmayı başarmıştır. Timurlu yapıları da mimaride önemli bir
yenilik getirmemiş, daha çok süslemeleri ve büyük ölçüleriyle öne çıkmıştır.
Bunlar arasında dikkati çeken Şâh-ı Zinde, Semerkant’ta Kusem b. Abbas’ın
türbesi etrafında zamanla oluşan ve Timurlu mimarisinin bütün ihtişamını
yansıtan yapılar topluluğudur.
Doğru cevap "e" şıkkıdır.
Soru 11
Kasrü’l-Müşettâ ve Hırbetü’l-mefcer isimli sivil yapılar hangi devlet döneminde yapılmıştır?
Seçenekler
A
Abbasiler
B
Tolunoğulları
C
Emeviler
D
Fatimiler
E
Karahanlılar
Açıklama:
Kasrü’l-Müşettâ ve Hırbetü’l-mefcer Emevî sivil mimarisinin örneklerindendir.
Soru 12
"Sepet örgüsü biçimindeki tuğla dekorlu cephelerin üst kısmını sivri kemerli galeriler çevreler. Bu, erken devir İslâm mimarisi için bir yenilik olarak görülür."
Yukarıda özellikleri verilen yapı, aşağıdakilerden hangisi olabilir?
Yukarıda özellikleri verilen yapı, aşağıdakilerden hangisi olabilir?
Seçenekler
A
Samanoğlu Türbesi
B
Şam Emeviye Camii
C
Kurtuba Camii
D
Elhamra Sarayı
E
Kayrevan Camii
Açıklama:
Buhara şehrinde Samanoğlu Türbesi dört yanda aynı değerde cepheleriyle kare planlı ve kubbeli bir yapıdır. Bu yapı tuğla mimarisi ve dekoruyla Orta Asya mimarisiyle yakın bağlantılıdır. Sepet örgüsü biçimindeki tuğla dekorlu cephelerin üst kısmını sivri kemerli galeriler çevreler. Bu tarz, erken devir İslâm mimarisi için bir yenilik olarak görülür.
Soru 13
"Endülüs’te, 786’da I. Abdurrahman’ın başlattığı 990 yılına kadar üç kez genişletilmiştir. Avlunun kıble tarafında, sütun ve kemerlere dayalı kapalı bir ana mekân şemasına sahip olan ilk yapı kıbleye dik dokuz nefiyle Suriye geleneğini yaşatmıştır. Ancak son eklemelerle simetrisi bozulmuştur. Yüzlerce sütun ve iki katlı kemerler ve içeride kırmızı tuğla ve beyaz taş birlikte kullanılmıştır."
Yukarıda özellikleri verilen yapı, aşağıdakilerden hangisidir?
Yukarıda özellikleri verilen yapı, aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Hâkim Camii
B
Akmer Camii
C
Samerra Ulu Camii
D
Mescid-i Aksa
E
Kurtuba Camii
Açıklama:
Endülüs’te 786’da I. Abdurrahman’ın başlattığı Kurtuba Camii, 990 yılına kadar üç kez genişletilmiştir. Avlunun kıble tarafında, sütun ve kemerlere dayalı kapalı bir ana mekân şemasına sahip olan ilk yapı kıbleyedik dokuz nefiyle Suriye geleneğini yaşatmıştır. Fakat son eklemelerle simetrisi bozulmuştur. Yüzlerce sütunla ve iki katlı kemerlerle bir ormanı andıran cami, içi, kırmızı tuğla ve beyaz taşın birlikte kullanılmasıyla değişik bir manzara gösterir.
Soru 14
Kesme taşın çok kullanıldığı, cephelerin kuvvetle belirtilecek biçimde ele alınması,
iç süslemede bitki motiflerinin önemli yer tutması ve planların genellikle Tolunoğlu Camii ve Kayrevan Camii'nin örnek alınması hangi devlet dönemindedir?
iç süslemede bitki motiflerinin önemli yer tutması ve planların genellikle Tolunoğlu Camii ve Kayrevan Camii'nin örnek alınması hangi devlet dönemindedir?
Seçenekler
A
Fatımiler
B
Abbasiler
C
Gazneliler
D
Emeviler
E
Karahanlılar
Açıklama:
Bu özellikler, Fatımi mimarisinde kullanılmıştır.
Soru 15
Zevvare Cuma Camii, hangi dönemde yapılmıştır?
Seçenekler
A
Selçuklular
B
Gazneliler
C
Karahanlılar
D
Uygurlar
E
Emeviler
Açıklama:
Zevvare Cuma Camii, 1135 yılında İran'da yapılmıştır.
Soru 16
Allahverdi Han Köprüsü ile Puli Hacu Köprüsü hangi devrin önemli su mimarisi
eserlerindendir?
eserlerindendir?
Seçenekler
A
Gazneliler
B
Karahanlılar
C
Abbasiler
D
Safeviler
E
Memlükler
Açıklama:
Allahverdi Han Köprüsü ile Puli Hacu Köprüsü Safevi devrinin önemli su mimarisi
eserlerindendir.
eserlerindendir.
Soru 17
Açık avlulu medrese tipinin erken örnekleri nerede ortaya çıkmıştır?
Seçenekler
A
Gazneliler
B
Artuklular
C
Karahanlılar
D
Memlükler
E
Safeviler
Açıklama:
Açık avlulu medrese tipinin erken örnekleri, Artuklular'da görülmektedir.
Soru 18
Aşağıda verilen hangi devletin mimarisi, Türk-İslam mimarisi içinde değerlendirilmez?
Seçenekler
A
Gazneliler
B
Büyük Selçuklu Devleti
C
Timurlular
D
Safeviler
E
Emeviler
Açıklama:
Emeviler, erken İslam sanatı içinde incelenmektedir.
Soru 19
Candaroğulları’nın hangi camii, 1353 tarihinde, İznik’teki Osmanlı camilerinin gelişmiş bir biçimi olarak tek kubbeli ve üç bölümlü son cemaat yeri bulunan planı benimsemiştir?
Seçenekler
A
İbn Neccar Camii
B
Mahmud Bey Camii
C
İsa Bey Camii
D
İplikçi Camii
E
Kurşunlu Camii
Açıklama:
Candaroğulları’nın Kastamonu’daki İbn Neccar Camii, 1353 tarihinde, İznik’teki Osmanlı camilerinin gelişmiş bir biçimi olarak tek kubbeli ve üç bölümlü son cemaat yeri bulunan planı benimsemiştir.
Soru 20
XIV. yüzyılda Manisa Revak Sultan Türbesi, hangi dönemde yapılmıştır?
Seçenekler
A
Artuklular
B
Zengiler
C
Saruhanlılar
D
Candaroğulları
E
Menteşeoğulları
Açıklama:
Manisa Revak Sultan Türbesi, XIV. yüzyılda Saruhanlılar tarafından yapılmıştır.
Soru 21
Aşağıda verilen yapı-bilgi eşleşmelerinden hangisi doğrudur?
Seçenekler
A
Vacidiye Medresesi-Saruhanoğulları mimarisinin temsilcisidir.
B
Selçuk İsa Bey Cami-Yapı mihraba dik sahınlıdır.
C
Manisa Revak Sultan Türbesi-Aydınoğulları mimari eserleri arasında yer alır.
D
Aksaray Ulu Cami-Karamanoğulları mimarisinin temsilcisidir.
E
Hacı İlyas Bey Cami-Menteşeoğulları yapısıdır. Manisa'da yer alır.
Açıklama:
Aksaray Ulu Cami ile Konya İplikçi Cami Karamanoğulları cami mimarisinin temsilcileridir.
Soru 22
Aşağıdaki yapılardan hangisi özellikleri bakımından XIV. Yüzyılda Selçuklu mimarisinin etkisini kaybetmediğini gösterir?
Seçenekler
A
Diyarbakır Ulu Cami
B
Ermenek Tol Medrese
C
Elbistan Ulu Cami
D
Revak Sultan Türbesi
E
Kütahya Yakup Bey İmareti
Açıklama:
Aksaray Zinciriye ve Ermenek Tol Medreseler Selçuklu avlulu medreselerinin üsl'ubunu devam ettirir.
Soru 23
Beylikler döneminde inşa edilen aynı işlevli yapılarda farklı plan tiplerinin görülmesi aşağıdakilerden hangisine işaret eder?
Seçenekler
A
Farklı beyliklerde çalışan ustaların mimari zevklerinin uyuşmadığına
B
Beylerin farklı mimari tipler sevdiğine
C
Beyliklerin kendi mimari üsluplarını oluşturduğuna
D
İnşa edilen yapıların birden fazla işleve hizmet etmesinin sağlanmasına
E
Klasikleşmiş bir üslûp olmadığına ve sürekli olarak mimari denemelerin yapıldığına
Açıklama:
Beylikler döneminde mimari tiplerde denemeler görülür. Farklı bölge ve beyliklerde inşa edilen aynı işlevli yapılarda farklı plan tipleri görülmektedir. Örneğin; Saruhanoğulları döneminde Manisa'da inşa edilen Ulu Cami sekiz destekli kubbesiyle dikkat çekerken Candaroğulları tarafından inşa edilen Kasabayköy Mahmud Bey Cami ise mihraba dik üç sahınlıdır.
Soru 24
En erken açık avlulu Anadolu medresesi, aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Diyarbakır Zinciriye Medresesi
B
Mardin Hatuniye Medresesi
C
Sultan Kasım Medresesi
D
Niksar Yağbasan Medresesi
E
Sultan Hasan Medresesi
Açıklama:
En erken açık avlulu Anadolu medresesi, Artuklular zamanında yapılan, Mardin Hatuniye Medresesi'dir.
Soru 25
Haçlıların saray haline getirmesinden sonra Selâhaddin-i Eyyûbî tarafından geri alınarak tekrar cami haline getirilen Kudüs’teki Mescid-i Aksâ'nın ilk yapılış tarihi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
702
B
642
C
705
D
780
E
673
Açıklama:
İlk yapılışı 702 yılına ve Halife Abdülmelik’e ait olan Kudüs’teki Mescid-i Aksâ daha sonra 780’de yenilenmiş, değişiklikler geçirmiş, Haçlıların saray haline getirmesinden sonra Selâhaddin-i Eyyûbî tarafından geri alınarak tekrar cami haline getirilmiştir.
Soru 26
Emevî mimarisinin en önemli yapısı Emevîyye Camii nerededir?
Seçenekler
A
Kahire
B
Şam
C
Sâmerrâ
D
Kudüs
E
Bağdat
Açıklama:
Emevî mimarisinin en önemli yapısı Şam’da, Emevîyye Camii’dir.
Soru 27
Erken dönem İslam mimarisi adına en önemli gelişmelerden biri yeni Sâmerrâ şehrinin kurulması olmuştur. Bu şehir 836 ile 883 arasında yeni mimari anlayışın geniş ölçüde uygulandığı bir merkez olmuştur. Nüfusunun 1 milyona ulaştığı kaydedilen Sâmerrâ’da dünyanın en büyük camilerinden biri, 150.000 kişinin namaz kılabildiği Mütevekkiliye Camii yaptırılmıştır. Adı geçen cami hangi dönemde yapılmıştır?
Seçenekler
A
Fâtımî devri
B
Tolunoğulları devri
C
Abbâsî devri
D
Eyyûbî devri
E
Emevî devri
Açıklama:
Abbâsî devrinde en önemli mimari gelişmelerden biri yeni Sâmerrâ şehrinin kurulması olmuştur. Dinî ve sivil mimari alanında yepyeni bir anlayışın somut belgesi olan bu şehir 836 ile 883 arasında yeni mimari anlayışın geniş ölçüde uygulandığı bir merkez olmuştur. Nüfusunun 1 milyona ulaştığı kaydedilen Sâmerrâ’da dünyanın en büyük camilerinden biri, 150.000 kişinin namaz kılabildiği Mütevekkiliye Camii yaptırılmıştır.
Soru 28
İslâm sanatı içinde bilinen ilk türbe aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Hoca Ahmed Yesevî Türbesi
B
Revak Sultan Türbesi
C
Sâmânoğlu Türbesi
D
Kubbetü’s-suleybiyye Türbesi
E
Şah-ı Zinde Gur Emir Türbesi
Açıklama:
İslâm sanatı içinde bilinen ilk türbe Kubbetü’s-suleybiyye’dir. Sonraki türbe mimarisinin gelişmesi Orta Asya Türkleri’yle başlayacaktır. Burada, 862 tarihli yapı, Dicle’nin batı kıyısında küçük bir tepecik üzerinde yükselir. İç içe iki sekizgen ve ortadaki sivriltilmiş bir kubbe ile örtülüdür.
Kubbetü’s-suleybiyye Türbesi
Kubbetü’s-suleybiyye Türbesi
Soru 29
İspanya’da Benî Ahmer Devleti’nin merkezi Gırnata (Granada) İslâm sanatının son önemli ürünlerini vermiştir. Nasrîler olarak da tanınan Gırnata emîrlerinden kalan en önemli yapı XIV. yüzyıldan kalma bir yapıdır. Adı geçen yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Cevsaku’l-Hakānî Sâmerrâ
B
Leşker-i Bâzâr Sarayı
C
Belkuvârâ Sarayı
D
Ühaydır Sarayı
E
Elhamra Sarayı
Açıklama:
İspanya’da Benî Ahmer Devleti’nin merkezi Gırnata (Granada) İslâm sanatının son önemli ürünlerini verecektir. Nasrîler olarak da tanınan Gırnata emîrlerinden kalan en önemli yapı XIV. yüzyıldan kalma Elhamra Sarayı’dır
Soru 30
Asya’da Türk-İslâm mimarisinin ilk eserleri hangi devirde ortaya çıkar?
Seçenekler
A
Karahanlılar
B
Timurlular
C
Büyük Selçuklular
D
Gazneliler
E
Safevîler
Açıklama:
Asya’da Türk-İslâm mimarisinin ilk eserleri Karahanlılar devrinde ortaya çıkar. Karahanlılar Göktürklere bağlı iken 840’tan sonra devlet kuran Karluk Türkleri’dir. 960 yıllarında müslüman olan Karahanlılar 999’da Buhara’yı alarak Sâmânoğulları Devleti’ne son vermişlerdir.
Soru 31
Aşağıdakilerden hangisi İlk Karahanlı eserlerinin özelliklerindendir?
Seçenekler
A
Tuğla yapılardır
B
Kerpiç yapılardır
C
Ağaç yapılardır
D
Taş yapılardır
E
Alçı yapılardır
Açıklama:
İlk Karahanlı eserleri kerpiç yapılardır. Sonraları ise tuğla mimarisinin en güzel örneklerini ortaya koymuşlardır.
Soru 32
İran’da Büyük Selçuklular’ın geliştirdiği plan ve mimari formlar yalnız İran’da değil Doğu İslâm dünyasında da devam etmiştir. Bunların en önemlilerinden biri, anıtsal cami mimarisidir. İran’da Selçuklu mimarisinin bütün yenilikleri ve araştırmalarını tek bir yapı içinde toplayan cami aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Leşker-i Bâzâr Ulucamii
B
Arûs-i Felek Camii
C
Zevvâre Cuma Camii
D
Baybars Camii
E
Sâhip Ata Camii
Açıklama:
Selçuklu mimarisinin İran’da en önemli camilerinden biri, bütün mimari yenilikleri ve araştırmaları tek bir yapı içinde toplayan Zevvâre Cuma Camii’dir. 1135 tarihli bu küçük ölçüde Selçuklu camii yüzyıllar boyu Asya camilerinin planlarına öncülük etmiştir.
Soru 33
Medrese mimarisinde Anadolu’da iki tip gelişme göstermiştir. Bunlardan açık avlulu medrese tipinin erken örnekleri de Artuklu coğrafyasında ortaya çıkmıştır. Bu yapılardan biri olan Mardin’de Emînüddin Külliyesi hangi dönemde yapılmıştır?
Seçenekler
A
XIII. yüzyıl ilk yarısı
B
XIV. yüzyıl sonu
C
XIV. Yüzyılın ortaları
D
XII. yüzyıl başlarında
E
XII. yüzyıl üçüncü çeyreği
Açıklama:
Medrese mimarisinde Anadolu’da iki tip gelişme göstermiştir. Bunlardan açık avlulu medrese tipinin erken örnekleri de Artuklu coğrafyasında ortaya çıkmıştır. XII. yüzyıl başlarından Mardin’de Emînüddin Külliyesi’nin mâristan (hastahane) kısmı bugün haraptır, sadece hamamı, cami ve medresenin bir kısmı ayaktadır.
Soru 34
Divriği Ulucami ve Şifahanesi, hangi dönem mimari örneklerindendir?
Seçenekler
A
Türkiye Selçukluları Mimarisi
B
İran Büyük Selçuklu mimarisine
C
Artuklu Mimarisi
D
Dânişmendli Mimarisi
E
Mengücüklü Mimarisi
Açıklama:
XII. yüzyılın sonlarına doğru Mengücüklüler, Divriği ve çevresinde anıtsal yapılarını ortaya koymuştur. Kale Camii 1180-1181 yılında Şehinşah b. Süleyman tarafından Meragalı usta Hasan b. Firuz’a yaptırılmıştır. Dikine üç nef halinde gelişen yapıda yanlarda dörder kubbe, ortada bir beşik tonoz örtüyü meydana getirmektedir. Bu eserde sanat heyecanı Büyük Selçuklu ve Karahanlılar’a kadar bağlanabilen çeşitli geometrik ve bitkisel süslemenin yer aldığı portallerde görülür. Taş yanında tuğlanın da kullanıldığı bu yapıdan sonra Mengücüklüler’in en önemli yapısı Divriği Ulucami ve Şifahanesi’dir. Birbirinin yanında, bitişik olarak yer alan yapıları Ahmed Şah bir külliye olarak 1228-1229 yılında yaptırmıştır.
Mengücüklü Mimarisi
Mengücüklü Mimarisi
Soru 35
İslam mimarisinde ilk camilere örnek olan yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mescid-i Nebi
B
Kubbetü's-sahre
C
Kubbetü's-suleybiyye
D
Mescid-i Aksa
E
Kasrü'l-Müşetta
Açıklama:
İslam mimarisinde ilk camilere örnek olan yapı Mescid-i Nebi'dir. Doğru cevap A'dır.
Soru 36
Kudüs'teki bulunan Mecid-i Aksa 702 yılında aşağıdakilerden hangisi tarafından yaptırılmıştır?
Seçenekler
A
Selahaddin-i Eyyubi
B
Halife Hişam
C
Halife Abdülmelik
D
Halife Mansur
E
Şah Cihan
Açıklama:
Kudüs'teki bulunan Mecid-i Aksa 702 yılında Halife Abdülmelik tarafından yaptırılmıştır. Doğru cevap C'dir.
Soru 37
İslam sanatının ilk anıtsal yapısı gözüyle bakılan eser aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mescid-i Nebi
B
Emevviye Camii
C
Kubbetü's-sulaybiyye
D
Tac Mahal
E
Kubbetü's-sahre
Açıklama:
İslam sanatının ilk anıtsal yapısı gözüyle bakılan eser Kubbetü's-sahre'dir. Doğru cevap E'dir.
Soru 38
İslam sanatı içinde bilinen ilk türbe aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kasrü'l-Müşetta
B
Kubbetü's-suleybiyye
C
Şerif Tetabe Meşhedi
D
Kubbetü's-sahre
E
Kasrü'l-hayri'l-garbi
Açıklama:
İslam sanatı içinde bilinen ilk türbe Kubbetü's-suleybiyye'dir. Doğru cevap B'dir.
Soru 39
İspanya'da Nasriler olarak tanınan Gırnata emirlerinden kalan en önemli yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Nayin Camii
B
Kurtuba Camii
C
Cevsaku'l-Hakani Samerra
D
Elhamra Sarayı
E
Laşker-i Bazar Sarayı
Açıklama:
İspanya'da Nasriler olarak tanınan Gırnata emirlerinden kalan en önemli yapı Elhamra Sarayı'dır. Doğru cevap D'dir.
Soru 40
Mısırda 943 yılında yaptırılan, stuko süslemeli mihrabı, dört kollu payeler üzerine eşit dokuz kubbe ile örtülü bir yapı olan ve mimari planı bu devir için çok ilgi çekici bir yenilik sayılan yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Şerif Tetabe Meşhedi
B
Kurtuba Camii
C
Barsiyan Mescidi Cuması
D
Tlemsen Ulu Camii
E
Elhamra Camii
Açıklama:
Mısırda 943 yılında yaptırılan, stuko süslemeli mihrabı, dört kollu payeler üzerine eşit dokuz kubbe ile örtülü bir yapı olan ve mimari planı bu devir için çok ilgi çekici bir yenilik sayılan yapı Şerif Tetabe Meşhedi'dir. Doğru cevap A'dır.
Soru 41
Asya 'da Türk -İslam mimarisinin ilk eserleri aşağıdakilerden hangisinin devrinde ortaya çıkar?
Seçenekler
A
Gazneliler
B
Büyük Selçuklular
C
Safeviler
D
Karahanlılar
E
Artuklular
Açıklama:
Asya 'da Türk -İslam mimarisinin ilk eserleri Karahanlılar devrinde ortaya çıkar. Doğru cevap D'dir.
Soru 42
Türk-İslam mimarisinde en erken tarihli medrese örnekleri aşağıdaki devletlerin hangisi döneminde ortaya çıkmıştır?
Seçenekler
A
Karahanlılar
B
Gazneliler
C
Büyük Selçuklukar
D
Safeviler
E
Artuklular
Açıklama:
En erken medreseler Gazneliler devrinde ortaya çıkmıştır. Doğru cevap B'dir.
Soru 43
Büyük Selçuklu türbe mimarisinin en olgun noktasına ulaştığı türbe aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Hoca Ahmed Yesevi Türbesi
B
Kusem b. Abbas Türbesi
C
Sultan Hasan Türbesi
D
Şah-ı Zinde Türbesi
E
Sultan Sencer Türbesi
Açıklama:
Selçuklu türbe mimarisinin en olgun noktasına ulaştığı türbe Sultan Sencer Türbesi'dir. Doğru cevap E'dir.
Soru 44
Aşağıdakilerden hangisi Anadolu Selçuklu mimarisine ait bir yapı değildir?
Seçenekler
A
Malatya Ulucamii
B
Konya Alaeddin Camii
C
Kubbetü's-Suleybiyye
D
Çifte Minareli Medrese
E
Ulu Kümbet
Açıklama:
Kubbetü's-Suleybiyye Anadolu Selçuklu mimarisine ait bir yapı değildir. Doğru cevap C'dir.
Soru 45
Hz. Muhammed’in bütün faaliyetlerinin merkezi olan ve daha sonra, Velid zamanında geliştirilen avlu etrafında sütunlar ve düz çatı ile örtülü hale getirilen yapı hangisidir?
Seçenekler
A
Emeviyye Camii
B
Mescid-i Nebi
C
Kasrü’l Müşetta
D
Kusayru Amre
E
Kubbet’üs-sahra
Açıklama:
Erken İslam Dönem Mimarisi
Soru anlama sorusu olup,metini okumak yeterlidir.
Soru 46
Aşağıdakilerden hangi mimaride şehircilik anlayışı vardır?
Seçenekler
A
Emevi Mimarisi
B
Mısır Mimarisi
C
Magrip Mimarisi
D
Osmanlı Mimarisi
E
Abbasi Mimarisi
Açıklama:
Abbasi Devri Mimarisi
Soru değerlendirme sorusu olup,metnin dikkatli okunması gerekir.
Soru değerlendirme sorusu olup,metnin dikkatli okunması gerekir.
Soru 47
Mısır'da ilk bağımsız Müslüman Türk devletinin inşa ettiği dini yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Hakim Camii
B
Cuyuşi Camii
C
Akmer Camii
D
Tolunoğlu Camii
E
Seyyide Rukiyye Türbesi
Açıklama:
Mısır’da Erken İslam Mimarisi
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 48
Türk-İslam mimarilerinin hangi devrinde, camii, türbe, kervansaray mimarisi, avlu-eyvan ve kubbe kompozisyonlar öncülük etmişlerdir?
Seçenekler
A
Gazneliler
B
Göktürkler
C
Karahanlılar
D
Uygurlar
E
Selçuklular
Açıklama:
“Karahanlılar Devri Mimarisi”
Soru analiz sorusu olup,metnin dikkatli okunması gerekir
Soru analiz sorusu olup,metnin dikkatli okunması gerekir
Soru 49
Horasan'da kurulan Büyük Selçuklu Devleti'nin kuruluş tarihi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
876
B
1071
C
702
D
1040
E
1112
Açıklama:
Büyük Selçuklular Devri ve Mimarisi
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 50
Büyük Selçuklu Mimarisi'nin İran’da bulunan ve en önemli camiilerinden olan, mimari açıdan yenilikleri, araştırmaları tek bir yapıda ortaya koyan camii aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Zevvare Camii
B
İsfahan Mescid-i Cuması
C
Arus-i Felek Camii
D
Namazgah Camii
E
Mescid-i Cuma
Açıklama:
Büyük Selçuklu Devri Mimarisi ve Etkileri
Soru değerlendirme sorusu olup,metin iyi okunmalıdır.
Soru değerlendirme sorusu olup,metin iyi okunmalıdır.
Soru 51
Dünyanın mimari harikalarından biri sayılan ve Türk mimarisinin etkilerini yansıtan Tac Mahal hangi ülkenin sınırları içindedir?
Seçenekler
A
İran
B
Mısır
C
Hindistan
D
Suriye
E
İspanya
Açıklama:
Hindistan’da Türk Mimarisi
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir
Soru 52
İlk Anadolu Selçuklu Külliyesi, Camii, Medrese, hamam ve kümbetiyle Alaeddin Keykubad tarafından nerede ve hangi tarihte inşa ettirilmiştir?
Seçenekler
A
Ankara-1130
B
Kayseri-1238
C
Konya-1099
D
Kahramanmaraş-1026
E
Malatya-1044
Açıklama:
Türkiye Selçukluları Mimarisi
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir
Soru 53
Konya-Beyşehir Kubad-abad Sarayı'nda bulunan Selçuklu çinilerinin en önemli özelliği nedir?
Seçenekler
A
Minai tekniği
B
Turkuaz renkli
C
Bitki motifli
D
Sır üstü tekniği
E
Bitki ve Hayvan Figürleri
Açıklama:
Türkiye Selçukluları Mimarisi
Soru analiz sorusudur.Metnin dikkatle okunmalıdır.
Soru analiz sorusudur.Metnin dikkatle okunmalıdır.
Soru 54
Anadolu'da XIV.yüzyıl sürecinde Selçuklu tahtının varisi olduğu iddiasıyla en çok eser bırakan beylik hangisidir?
Seçenekler
A
Aydınoğulları
B
Menteşoğulları
C
Karamanoğulları
D
Candaroğulları
E
Germiyanoğulları
Açıklama:
II.Anadolu'da XIV. Yüzyıl Beylikleri Mimarisi
Soru değerlendirme sorusu olup, metin dikkatle okunmalıdır.
Soru değerlendirme sorusu olup, metin dikkatle okunmalıdır.
Soru 55
Aşağıdaki camilerden hangisi erken dönem İslâm mimarisinde cami tiplerinin geliştirilmesinde örnek olmuştur?
Seçenekler
A
Mescid-i Harâm
B
Mescid-i Aksâ
C
Emeviyye Camii
D
Mescid-i Nebi
E
Kubbetü’s Sahre
Açıklama:
Erken dönem İslâm mimarisinde camii tiplerinin geliştirilmesine önem verilmiştir. İlk camiler basit duvarlarla çevrilmiş ve üzeri açık avlu şeklinde ibadet yerleriydi. Hz. Muhammed’in bütün faaliyetlerinin merkezi olan ve Halife Velid tarafından genişletilip yeni eklemeler yapılan Mescid-i Nebi ilk camilerin yapı özelliklerine örnek olmuştur. Cevap D seçeneğidir.
Soru 56
Aşağıdakilerden hangisi Emevi Dönemi mimarisinde ordugâh camilerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Basra Camii
B
Kûfe Camii
C
Mütevekkiliye Camii
D
Kahire Amr Camii
E
Sîdî Ukbe Camii
Açıklama:
Emevi Döneminde yapılan ilk camilerin çoğu geniş avlu alanlarına ve iç mekânlara sahip ordugâh camilerdir. Bu camilerin ilk örnekleri Basra ve Kûfe camileri, Kahire Amr Camii ve Sîdî Ukbe Camii’sidir. Mütevekkiliye Camisi Abbasi döneminde yapılmış bir cami olduğundan Emevi dönemi camilerinden biri değildir. Cevap C seçeneğidir.
Soru 57
Emevi Dönemi sivil mimari örneklerinden Kusayru Amre kasrının İslâm sanatı tarihi açısından önemi nedir?
Seçenekler
A
Dış cephesinde muhteşem kabartmaların olması
B
Tonozlarında mozaik süslemelerin bulunması
C
Tavanlarında güzel ahşap oymaların olması
D
Mimarisinde üç adet geniş kubbeye sahip olması
E
İç mekânında duvar resimlerinin olması
Açıklama:
Ürdün’deki Kusayru Amre kasrı düz kesme taşlarla inşası yapılmış üç tonozlu ve küçük bir kubbeden oluşan sivil mimari örneklerden biridir. Bu kasrı diğer Emevi dönemi kasırlarından ayıran özelliği iç mekânında İslâm sanat tarihinin ilk örnekleri olarak görebileceğimiz duvar resimlerine sahip olmasıdır. Bu figüratif resimler İslâm sanatı tarihi için önemlidir. Cevap E seçeneğidir.
Soru 58
750 yılında Abbasilerin İslâm halifeliğini Emevilerden alması ve devlet yönetim merkezini Şam’dan Bağdat şehrine taşımasıyla İslâm sanatında nasıl bir değişim olmuştur?
Seçenekler
A
Emevi ve Kuzey Afrika sanatının etkileri devam etmiştir.
B
Sâsânî ve Mezopotamya sanatının etkileri artmıştır.
C
Antik Mısır ve Yunan sanatı yapıtlarından esinlenilmiştir.
D
Çin ve Uzak Doğu sanatlarından devşirilme imgeler kullanılmıştır.
E
Bizans ve Avrupa sanatının etkileri hissedilmiştir.
Açıklama:
Abbasilerin yönetimi Emevilerden almasıyla birlikte siyasi, idari ve askeri alanlarda değişimler yaşanmış, ayrıca bilim ve sanat alanlarına da yansımıştır. Başkentin Şam’dan Bağdat’a taşınmasının sonucunda, sanat ve mimari alanlarda Ortadoğu coğrafyasındaki Sâsânî ve Mezopotamya uygarlıklarının etkisi görülmeye başlamıştır. Cevap B seçeneğidir.
Soru 59
İslâm Sanatı tarihi içinde bilinen ilk türbe aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ebü’l-Fazl Türbesi
B
Arap Ata Türbesi
C
Kubbetü’s-suleybiyye
D
Sâmânoğlu Türbesi
E
Kubbetü’s-sahre
Açıklama:
İslâm sanatı tarihinde Abbasiler dönemiyle birlikte türbe olarak bilinen anıt mezarlar görülmeye başlamıştır. Bilinen ilk türbe örneği Kubbetü’s-suleybiyyedir. Cevap C seçeneğidir.
Soru 60
Karahanlılar dönemi camilerinden Buhara’daki Mugak Attari Camii’nin Türk-İslâm mimarisi açısından önemi nedir?
Seçenekler
A
Portal cephesindeki çini ve pişmiş topraktan süslemelerle erken dönem örneklerden biri olması
B
Erken dönem Türk-İslâm mimarisinde kesme taşlarla yapılmış mihrap önünde kubbeli ilk yapı olması
C
Günümüze kadar ulaşan kerpiç ve tuğladan yapılmış dörtgen planlı, merkez kubbeli büyük bir yapı olması
D
Kare planlı ve merkezinde çini süslemelerle kaplı büyük tromplu kubbe ile iki küçük kubbelerin bulunması
E
Doğu cephesindeki girişte silindir biçimli ve mozaik süslemelerle kaplı iki adet büyük minarelerin olması
Açıklama:
Buhara’daki Karahanlılar dönemi camisi olan Mugak Attari Camii’nin Türk-İslâm mimarisi açısından önemi, portal cephesinde çini ve pişmiş topraktan süslemelerin erken dönem örneklerinin yer almasıdır. Cevap A seçeneğidir.
Soru 61
Aşağıdakilerden hangisi Gazneli hükümdar Sultan Mahmud döneminde yapılmış Arus-i Felek Camii’nin iç mekân özelliklerindendir?
Seçenekler
A
Çatısındaki tonozların iç yüzeylerinde stuko süslemelerin olması
B
Merkez kubbesinin kufi hat ve geometrik motiflerle bezenmiş olması
C
Eyvan ve revaklarında kırmızı çini ve ahşap oyma süslemelerin olması
D
Ağaç direklerle destekli ve zengin süslemeli düz bir çatıya sahip olması
E
Duvarlarında geometrik duvar resmi ve mozaik süslemelerin olması
Açıklama:
Yapılan araştırmalar sonucunda Arus-i Felek Camii’nin iç mekânında zengin süslemeleriyle düz çatısını ayakta tutan ağaç direklerin bulunmasıydı. Cevap D seçeneğidir.
Soru 62
Büyük Selçuklular döneminde mezar anıtlara önem verilmiştir. Silindirik veya çokgen gövdeli içten bir kubbeye ve dıştan bir külah çatıya sahip olan, bodrum katında ise mumyalık veya cenazelik odası bulunan mezar anıtlara ne denir?
Seçenekler
A
Meşhed
B
Türbe
C
Kubbe
D
Dârih
E
Kümbet
Açıklama:
Büyük Selçuklularda türbe ve kümbet olmak üzere iki tip mezar anıtlar yapılmıştır. Silindirik veya çokgen gövdeli içten bir kubbeye ve dıştan bir külah çatıya sahip olan, bodrum katında ise mumyalık veya cenazelik odası bulunan yapılara kümbet denir. Cevap E seçeneğidir.
Soru 63
Aşağıdakilerden hangisi ilk Anadolu Selçuklu külliyesidir?
Seçenekler
A
Emineddin Külliyesi
B
Mahperi Huand Hatun Külliyesi
C
Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası
D
İshak Çelebi Külliyesi
E
Diyarbakır Ulu Camii Külliyesi
Açıklama:
İlk Anadolu Selçuklu külliyesi Kayseri’deki Mahperi Huand Hatun Külliyesi’dir. Cevap B seçeneğidir.
Soru 64
Anadolu’da kapalı medrese mimarisi hangi devlet yönetimi döneminde başlamıştır?
Seçenekler
A
Dânişmendliler
B
Artuklular
C
Mengücüklüler
D
Safeviler
E
Karahanlılar
Açıklama:
Anadolu’da kapalı medrese mimarisi Dânişmendliler döneminde başlamıştır. Cevap A seçeneğidir.
Soru 65
İslam sanatı ilk eserlerini ne zaman vermiştir?
Seçenekler
A
632 yılından önce
B
632 yılından sonra
C
Hz. Muhammed'in vefatından sonra ilk yüzyıl içinde
D
712 yılından önce
E
712 yılından sonra
Açıklama:
Hz. Muhammed'in vefatından sonra ilk yüzyıl içinde
Soru 66
İlk cami mimarisi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Avlu etrafında sütünlu
B
çevre duvarlı üstü kapalı
C
çevre duvarlı üstü açık
D
Avlulu sütunlu düz çatı ile örtülü
E
Avlu etrafında sütunlar ve düz çatı ile örtülü
Açıklama:
çevre duvarlı üstü açık
Soru 67
İslam dünyasının kalbi ve bütün camilerin mihrap yönü aşağıdakilerden hangi mimari yapıdadır?
Seçenekler
A
Mescid-i Haram
B
Mescid-i Nebi
C
Mescit-i Aksa
D
Kasrü'l-Müşetta
E
Hırbetü'l-mefcer
Açıklama:
Mescid-i Haram
Soru 68
Kubbetü's-sahre kaç yılında kim tarafından yapılmıştır?
Seçenekler
A
691 de Abdülmelik tarafından
B
727 de Abdülmelik döneminde
C
750 de Abbasiler
D
702 de Abdülmelik trarafından
E
780 de Abdülmelik tarafından
Açıklama:
691 de Abdülmelik tarafından
Soru 69
Emevi devri, cami ve anıt yapılar dışında sivil mimariyi temsil eden yapılardan biri aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Hırbet'l-mefcer
B
Cevsaku'l-Hakani
C
Belkuvara Sarayı
D
Elhamra Sarayı
E
Ühaydır Sarayı
Açıklama:
Hırbet'l-mefcer
Soru 70
Emevi çöl saraylarının bilinen ilk örnekleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Seçenekler
A
Kasrü'l-garbi
B
Kasrü'l-Müşetta
C
Hırbetü'l-mefcer
D
Kusayru Amre
E
Kubbtü's-sahre
Açıklama:
Kubbetü's-sahre Emevi dönemi eseridir. Ancak saray yapısı değildir. Bu nedenle cevap "E" seçeneğidir.
Soru 71
Berlin Pergomon Müzesinde sergilenmekte olan II. Abdülhamid'in II. Wilhem'e hediyesi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kasrü’l-Müşettâ’nın muhteşem kabartmaları
B
Hz. Muhammed’in Miraç gecesi bastığı ve Allah’a yükseldiği kabul
edilen kutsal kaya
edilen kutsal kaya
C
Köşkler, servi ağaçları ve cennet manzaraları
ile zenginleştirilmiş mozaik
ile zenginleştirilmiş mozaik
D
Halife Mansûr’un Bağdat şehri (762 - 766) daire şemalı ve
dört ana girişli bir merkez
dört ana girişli bir merkez
E
Ühaydır Sarayı
Açıklama:
Kasrü’l-Müşettâ’nın muhteşem kabartmaları
Soru 72
711’de İspanya’ya geçen müslümanlar burada ne zamana kadar hüküm
sürmüşlerdir?
sürmüşlerdir?
Seçenekler
A
1444
B
1492
C
1494
D
1500
E
1502
Açıklama:
1492
Soru 73
Kuzey Afrika’da aşağıdaki hangi mimari yapı modeli esas alınarak dinî
mimaride çeşitli şekillerde bu şema ve form uygulanmıştır?
mimaride çeşitli şekillerde bu şema ve form uygulanmıştır?
Seçenekler
A
Kurtuba Camii
B
Kayrevan Sîdî Ukbe Camii
C
Sâmerrâ Mütevekkiliye
Camii
Camii
D
Tolunoğlu Camii
E
Kayrevan Camii
Açıklama:
Kayrevan Sîdî Ukbe Camii
Soru 74
905’te Mısır egemenliğini
tekrar Abbâsî halifelerine bırakan İlk müslüman Türk devletinin adı nedir?
tekrar Abbâsî halifelerine bırakan İlk müslüman Türk devletinin adı nedir?
Seçenekler
A
Tolunoğulları
B
Karahanlılar
C
Gazneliler
D
Selçuklular
E
Safeviler
Açıklama:
Tolunoğlları
Soru 75
Hz.Muhammed'in bütün faaliyetlerinin merkezi olan ve Velid zamanında avlu etrafında sütunlar ve düz çatı ile örtülü hale getirilen ve ilk camilere örnek oluşturan aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mescid-i Nebi
B
Mescid-i Haram
C
Emeviye Cami
D
Mescid-i Aksa
E
Sidi Ukbe
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise '' Giriş'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Hz.Muhammed'in bütün faaliyetlerinin merkezi olan ve Velid zamanında avlu etrafında sütunlar ve düz çatı ile örtülü hale getirilen Mescid-i Nebi ve ilk camilere örnek olmuştur.
Hz.Muhammed'in bütün faaliyetlerinin merkezi olan ve Velid zamanında avlu etrafında sütunlar ve düz çatı ile örtülü hale getirilen Mescid-i Nebi ve ilk camilere örnek olmuştur.
Soru 76
Bütün İslam dünyasının kalbi ve bütün camilerin mihrap yönü olan yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mescid-i Nebi
B
Mescid-i Aksa
C
Mescid-i Haram
D
Kubbetü's Sahre
E
Amr Cami
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Giriş'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Mekke'de Mescid-i Haram bütün İslam dünyasının kalbi ve bütün camilerin mihrap yönü olmasıyla apayrı bir önem taşımaktadır.
Mekke'de Mescid-i Haram bütün İslam dünyasının kalbi ve bütün camilerin mihrap yönü olmasıyla apayrı bir önem taşımaktadır.
Soru 77
Aşağıdakilerden hangisi çoğu Emeviler döneminde yapılan ordugah camilerden biri değildir?
Seçenekler
A
Amr Cami
B
Kayrevan Cami
C
Basra Cami
D
Küfe Cami
E
Ebu Dülef Cami
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Emevi Devri Mimarisi'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Emeviler tarafından yaptırılmış olan ilk camiler ordugah camileridir.
Emeviler tarafından yaptırılmış olan ilk camiler ordugah camileridir.
Soru 78
Abbasi devrinde en önemli gelişmelerden biri aşağıdaki şehirlerden hangisinin kurulmasıdır?
Seçenekler
A
Şam
B
Samerra
C
Bağdat
D
Buhara
E
Semerkant
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Abbasi Devri Mimarisi'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Abbasi devrinde en önemli gelişmelerden biri yeni Samerra şehrinin kurulması olmuştur.
Abbasi devrinde en önemli gelişmelerden biri yeni Samerra şehrinin kurulması olmuştur.
Soru 79
İslam sanatı içinde bilinen ilk türbe aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ebu'l-Fazi
B
Aslan Cazip
C
Kubbetü's-Sulbiye
D
Samanoğulları
E
Şeceretü'd-Dür
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Abbasi Devri Mimarisi' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
İslam sanatı içinde bilinen ilk türbe Kubbetü's-sülbiye'dir.
İslam sanatı içinde bilinen ilk türbe Kubbetü's-sülbiye'dir.
Soru 80
Abbasiler döneminde İspanya'daki batı İslam sanatının en önemli ürünlerinden biri olan cami aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Tolunoğlu Ahmet Camii
B
Hazar Camii
C
Talhatan Baba Camii
D
Kurtuba Camii
E
Buhara Camii
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''İspanya ve Mağrip Sanatı'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Abbasiler döneminde İspanya'daki batı İslam sanatının en önemli ürünlerinden biri olan Kurtuba Camii'dir.
Abbasiler döneminde İspanya'daki batı İslam sanatının en önemli ürünlerinden biri olan Kurtuba Camii'dir.
Soru 81
Asya'da Türk-İslam mimarisinin ilk eserleri aşağıdakilerden hangisi döneminde ortaya çıkmıştır?
Seçenekler
A
Karahanlılar
B
Mengücükler
C
Zengiler
D
Gazneliler
E
Tolunoğulları
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Karahanlılar Devri Mimarisi'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Asya'da Türk-İslam mimarisinin ilk eserleri Karahanlılar döneminde ortaya çıkmıştır.
Asya'da Türk-İslam mimarisinin ilk eserleri Karahanlılar döneminde ortaya çıkmıştır.
Soru 82
Gazneliler dönemine ait en önemli cami aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Nayin Cami
B
Mugak Attari Cami
C
Talhatan Baba Cami
D
Elhamra Cami
E
Leşker-i Bazar Cami
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise '' Gazneliler Devri Mimarisi'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Gazneliler dönemine ait en önemli cami şüphesiz Leşker-i Bazar Ulucami'dir.
Gazneliler dönemine ait en önemli cami şüphesiz Leşker-i Bazar Ulucami'dir.
Soru 83
Selçuklu mimarisinin İran'da en önemli camilerden biri olan ve bütün mimari yenilikleri ve araştırmaları tek bir yapı içinde toplayan cami aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Barsiyan Mescid-i Cuması
B
Zevvare Cuma Cami
C
Tlemsen Ulucami
D
Gülpayigan Mescid-i Cuması
E
Divriği Ulucami
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Büyük Selçuklular Dönemi Mimarisi ve Etkileri'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Selçuklu mimarisinin İran'da en önemli camilerden biri olan ve bütün mimari yenilikleri ve araştırmaları tek bir yapı içinde toplayan Zevvare Cuma Cami'dir.
Selçuklu mimarisinin İran'da en önemli camilerden biri olan ve bütün mimari yenilikleri ve araştırmaları tek bir yapı içinde toplayan Zevvare Cuma Cami'dir.
Soru 84
Türkiye Selçuklularının mimaride sonraki dönemler için esaslı bir temel oluşturacak en olgun biçime ulaştığı dönem kaçıncı yüzyıldır?
Seçenekler
A
X. yüzyıl
B
XI. yüzyıl
C
XII. yüzyıl
D
XIII. yüzyıl
E
XIV. yüzyıl
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Türkiye Selçukluları Mimarisi'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
XIII. yüzyıl Türkiye Selçuklularının mimaride sonraki dönemler için esaslı bir temel oluşturacak en olgun biçime ulaştığı dönemdir.
XIII. yüzyıl Türkiye Selçuklularının mimaride sonraki dönemler için esaslı bir temel oluşturacak en olgun biçime ulaştığı dönemdir.
Soru 85
Aşağıdakilerden hangisi Kubbetü’s-sahre’nin özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Yapı 691 yılında Abdulmelik bin Mervan tarafından sekizgen planlı olarak yaptırılmıştır.
B
Yapının ortasında Hacer-i muallak olarak adlandırılan büyük bir kaya vardır.
C
Yapıda Emeviler döneminden kalan mozaik süslemeler bulunmaktadır.
D
Yapıdaki çiniler XVI. yüzyılda Kanuni Sultan Süleyman dönemine aittir.
E
Yapı düz dam ile örtülmüştür.
Açıklama:
Erken İslâm dönemi mimarisinin özelliklerini ve yayılma alanlarını açıklayabileceksiniz.
E seçeneğindeki "Yapıda düz dam ile örtülmüştür" ifadesi doğru değildir. Yapı 20 m. çapında ve 20 m. yüksekliğinde bir kubbe ile örtülmüştür. Bu nedenle doğru cevap E seçeneğidir.
E seçeneğindeki "Yapıda düz dam ile örtülmüştür" ifadesi doğru değildir. Yapı 20 m. çapında ve 20 m. yüksekliğinde bir kubbe ile örtülmüştür. Bu nedenle doğru cevap E seçeneğidir.
Soru 86
Aşağıdakilerden hangisi bilinen ilk İslam mezar anıtı olan yapıdır?
Seçenekler
A
Kubbetü’s-suleybiyye
B
Balaci Hatun Türbesi
C
Arap Ata Türbesi
D
I. Kılıçarslan Türbesi
E
Seyit Battal Gazi Türbesi
Açıklama:
Erken İslâm dönemi mimarisinin özelliklerini ve yayılma alanlarını açıklayabileceksiniz.
Bilinen ilk İslam mezar yapısı/türbe A seçeneğinde verilen Kubbetü's-Süleybiyye'dir. Doğru cevap A'dır.
Bilinen ilk İslam mezar yapısı/türbe A seçeneğinde verilen Kubbetü's-Süleybiyye'dir. Doğru cevap A'dır.
Soru 87
Aşağıdakilerden hangisi Şam'daki Emeviye Cami’nin özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Önceki bir kutsal alana kurulmuş olması
B
Üç minaresinin olması
C
Mozaiklerle süslenmesi
D
Avlu revak kemerlerinin tek katlı olmasıı
E
Ana mekanın üç paralel nefe ayrılması
Açıklama:
Erken İslâm dönemi mimarisinin özelliklerini ve yayılma alanlarını açıklayabileceksiniz.
Şam Emeviye Camii'nin avlu revaklarının kemerleri tek katlı değil iki katlıdır. Doğru cevap D'dir.
Şam Emeviye Camii'nin avlu revaklarının kemerleri tek katlı değil iki katlıdır. Doğru cevap D'dir.
Soru 88
Halife Abdülmelik’e ait olan Mescid-i Aksâ hangi şehirde inşa edilmiştir?
Seçenekler
A
Kudüs
B
Medine
C
Şam
D
Kahire
E
İsfehan
Açıklama:
İlk yapılışı 702 yılına ve Halife Abdülmelik’e ait olan Kudüs’teki Mescid-i Aksâ daha sonra 780’de yenilenmiş, değişiklikler geçirmiş, Haçlıların saray haline getirmesinden sonra Selâhaddin-i Eyyûbî tarafından geri alınarak tekrar cami haline getirilmiştir.
Soru 89
Aşağıdakilerden hangisi Emevî çöl sarayların bilinen ilk örnekleri arasındadır?
Seçenekler
A
Kasrü’l-hayri’l-garbî
B
Elhamra Sarayı
C
Şir-Kebir
D
Başane kervansarayı
E
Bâzâr Sarayı
Açıklama:
Emevî çöl sarayların bilinen ilk örnekleri arasında Halife Hişâm b. Abdülmelik devrinde 727 yılında yapılmış olan Kasrü’l-hayri’l-garbî, II. Velîd zamanında yapımına başlandığı tahmin edilen Kasrü’l-Müşettâ, Hırbetü’l-mefcer Emevî sivil mimarisinin en ilgi çekici örneklerindendir.
Soru 90
Aşağıdakilerden hangisi XIV.yüzyılda, İspanya’da Nasrîler olarak da tanınan Gırnata emîrlerinden kalan en önemli yapıdır?
Seçenekler
A
Elhamra Sarayı
B
Kasrü’l-Müşettâ
C
Hırbetü’l-mefcer
D
Başane kervansarayı
E
Bâzâr Sarayı
Açıklama:
Nasrîler olarak da tanınan Gırnata emîrlerinden kalan en önemli yapı XIV. yüzyıldan kalma Elhamra Sarayı’dır.
Soru 91
Tolunoğlu Ahmed tarafından yaptırılan ve tuğla bir yapı olan Tolunoğlu Camii, nerede inşa edilmiştir?
Seçenekler
A
Mısır
B
İspanya
C
İran
D
Ürdün
E
Suriye
Açıklama:
Tolunoğlu Ahmed 868’de Mısır’a egemen olduktan sonra 870’te el-Katayi şehrini kurmuş, 873’te su kemeri ve hastahane yaptırmıştır. Kısa süren parlak bir devrin temsilcisi olan camisi ise Mısır’ın İslâm devri anıtları içinde çok önemli bir yere sahiptir. Tolunoğlu Camii, 876-879 yılları arasında yapılmış tuğla bir yapıdır. Tuğla geleneği Sâmerrâ yolu ile ve Türkler’le Orta Asya’dan Mısır’a gelmiştir. Sivri kemerlerin kullanıldığı bu yapıda, köşeleri yuvarlatılmış pâyelerle avlunun kıble yönünde beş paralel nef meydana getirilmiş, diğer yanlar iki nefle teşkilâtlandırılmıştır. Sâmerrâ Mütevekkiliye Camii’nin yarı büyüklüğündeki yapının minaresi duvarların dışında, rampalarla çıkılan spiral bir kule şeklindedir. XIII. yüzyılda Memlük Sultanı Lâçin tarafından yaptırılan ekler ve onarımlar sırasında dıştan merdivenli kare bir kaide örülmüştür.
Soru 92
Asya’da Türk-İslâm mimarisinin ilk eserleri hangi Türk devleti devrinde ortaya çıkmıştır?
Seçenekler
A
Karahanlılar
B
Göktürkler
C
Hunlar
D
Selçuklular
E
Gazneliler
Açıklama:
Asya’da Türk-İslâm mimarisinin ilk eserleri Karahanlılar devrinde ortaya çıkar.
Soru 93
Büyük Selçuklular “dört eyvanlı avlu” şemasını önce hangi yapılarda denemişlerdir?
Seçenekler
A
Medreselerde
B
Camilerde
C
Saraylarda
D
Hanlarda
E
Kütüphanelerde
Açıklama:
Büyük Selçuklular “dört eyvanlı avlu” şemasını önce medreselerde denemiş, sonra anıtsal cami mimarisinde kullanmışlardı.
Soru 94
Agra’da Şah Cihan tarafından hanımı için 1630-1648 arasında yaptırılan, dünyanın mimari harikalarından biri sayılan yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Tac Mahal
B
Elhamra Sarayı
C
Şir-Kebir
D
Bâzâr Sarayı
E
Kutub Minâr
Açıklama:
Agra’da Tac Mahal adıyla bilinen yapı, Şah Cihan tarafından hanımı Mümtaz Mahal için 1630-1648 arasında yaptırılmıştır. Tamamen Türk mimarisinin etkilerini yaşatan anıt, dört ince kulesi sivriltilmiş kubbesi ile tanınır. Dünyanın mimari harikalarından biri sayılır.
Soru 95
XII.yüzyılın sonlarına doğru Mengücüklüler, hangi bölgede anıtsal yapılarını ortaya koymuştur?
Seçenekler
A
Divriği
B
Niksar
C
Beyşehir
D
Aksaray
E
Elbistan
Açıklama:
XII.yüzyılın sonlarına doğru Mengücüklüler, Divriği ve çevresinde anıtsal yapılarını ortaya koymuştur. Kale Camii 1180-1181 yılında Şehinşah b. Süleyman tarafından Meragalı usta Hasan b. Firuz’a yaptırılmıştır. Dikine üç nef halinde gelişen yapıda yanlarda dörder kubbe, ortada bir beşik tonoz örtüyü meydana getirmektedir.
Soru 96
Aşağıdakilerden hangisi Anadolu Selçuklu devri eserlerinden birisi değildir?
Seçenekler
A
Allahverdi Han Köprüsü ile Puli Hacu Köprüsü
B
Konya’da Alâeddin Camii
C
Malatya Ulucamii
D
Mahperi Huand Hatun Külliyesi
E
Gök Medrese Camii
Açıklama:
XIII.yüzyıl Anadolu’da Selçuklu muhteşem üslûbunun yaratıldığı bir devirdir. Kesme taş anıtsal mimari ve yaratılan mekân etkisini zenginleştiren çini mozaik mihrap ve kubbe içleri, geometrik ve bitkisel süslemeli ağaç minber ve kapı-pencerekanatları bu devrin mimarisine ayrı bir özellik kazandırır. Allahverdi Han Köprüsü ile Puli Hacu Köprüsü bu devrin önemli su mimarisi bir Türk sülâlesi olan Safevîler’in eserleridir.
Soru 97
Aşadıdakilerden hangisi Kayseri’de , cami, medrese, hamam ve kümbetiyle ilk Anadolu Selçuklu külliyesidir?
Seçenekler
A
Mahperi Huand Hatun Külliyesi
B
Ulucami Külliyesi
C
Orhan Gazi Külliyesi
D
Gazenfer Ağa Külliyesi
E
Şah Sultan Külliyesi
Açıklama:
Kayseri’de Alâeddin Keykubad’ın hanımı Mahperi Huand Hatun Külliyesi (1238), cami, medrese, hamam ve kümbetiyle ilk Anadolu Selçuklu külliyesidir. Cami, mihrap önü kubbesi, eyvan, küçük açıklı orta nef gibi özellikleriyle bir bakıma Malatya Camii’ne bağlanır.
Soru 98
Türk Ahşap Sanatıyla ilgili eserler aşağıdaki müzelerden hangisinde yer almaz?
Seçenekler
A
İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi
B
İstanbul Deniz Müzeleri
C
Ankara Etnografya Müzesi
D
İstanbul Türk ve İslâm Eserleri Müzesi
E
İstanbul Modern Sanat Müzesi
Açıklama:
Bu soruyla ilgili bilgi kitabın 9. Ünitesi olan "Diğer Sanatlar" başlıklı ünitede verilmiştir.
Türk Ahşap Sanatı eserlerini barındıran müzeler birçok yönleriyle eser barındıran önemli müzelerdir.
Türk Ahşap Sanatı eserlerini barındıran müzeler birçok yönleriyle eser barındıran önemli müzelerdir.
Ünite 3
Soru 1
"Bursa ve Edirne’de sırlı tuğla ve sır üstü, sır altı tekniğiyle yapılan levhaların mihraplarda ve mukarnaslarda kullanıldığı görülür. Daha sonraları ise cami ve türbelerde, sadece iç hacimlerde pencere kemer aynalarında, yazı levhaları halinde, panolar şeklinde en güzel örneklerine rastlanmaktadır." Verilen paragrafta aşağıdaki süsleme çeşitlerinin hangisinden söz edilmektedir?
Seçenekler
A
Taş süsleme
B
Tuğla süsleme
C
Çini süsleme
D
Kalem işi süsleme
E
Alçı süsleme
Açıklama:
Sırlanmış pişmiş killi toprak olan çini, Osmanlı mimarisinde önceleri Asya’da sırlı tuğla şeklinde kullanılırken, sonraları levhalar halinde sadece kaplama olarak kullanılmaya başlanmıştır. Bursa ve Edirne’de sırlı tuğla ve sır üstü ve sır altı yapılan levhaların mihraplarda ve mukarnaslarda kullanıldığı görülür. Daha sonraları ise cami ve türbelerde, sadece iç hacimlerde pencere kemer aynalarında, yazı levhaları halinde, panolar şeklinde en güzel örneklerine rastlanmaktadır.
Soru 2
İstanbul'un fethinden sonra ilk yapılan büyük programlı külliye hangisidir?
Seçenekler
A
Süleymaniye Külliyesi
B
Fatih Külliyesi
C
Selimiye Külliyesi
D
Nuruosmaniye Külliyesi
E
Laleli Külliyesi
Açıklama:
İstanbul'un fethinden sonra ilk yapılan büyük programlı külliye Fatih Külliyesi'dir.
Soru 3
Süleymaniye Külliyesi'nin bânisi ve yapıldığı yüzyıl hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Fatih Sultan Mehmed-14. yüzyıl
B
Yıldırım Bayezid-15. yüzyıl
C
IV. Murad-15. yüzyıl
D
Kanunî Sultan Süleyman-16. yüzyıl
E
II. Mahmud- 16. yüzyıl
Açıklama:
Süleymaniye Külliyesi, Kanunî Sultan Süleyman tarafından 16. yüzyılda yaptırılmıştır. Doğru cevap D'dir.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı'daki eğitim yapılarından biridir?
Seçenekler
A
Medrese
B
Türbe
C
Zaviye
D
İmaret
E
Kervansaray
Açıklama:
Medrese, Osmanlı'daki eğitim yapılarından biridir.Diğerleri sivil ve dinî yapılardır.
Soru 5
Hassa Mimarları Ocağı’nda da mimarbaşıdan sonra gelen en büyük rütbe nedir?
Seçenekler
A
Mimar
B
Bâni
C
Su nâzırlığı
D
Halife
E
Üstad
Açıklama:
Hassa Mimarları Ocağı’nda da mimarbaşıdan sonra gelen en büyük rütbe su nâzırlığıdır.
Soru 6
Dolmabahçe Sarayı hangi padişah tarafından yaptırılmıştır?
Seçenekler
A
Abdülaziz
B
Abdülmecid
C
II. Mahmud
D
II. Abdülhamid
E
V. Murad
Açıklama:
Dolmabahçe Sarayı, XIX. yüzyıl ortasında Abdülmecid tarafından yaptırılmıştır.
Soru 7
Osmanlı mimarisinde görülen, ampir ve barok etkiler hangi mimari dönem içinde yer alabilir?
Seçenekler
A
Yabancı etkiler dönemi
B
Klasik dönem
C
Sinan sonrası klasik dönem
D
Bursa ve Edirne dönemi
E
Millî mimari dönemi
Açıklama:
Osmanlı mimarisi üslûp ve karakter bakımından kesin olmamakla beraber
dört döneme ayrılabilir:
1. Bursa ve Edirne Dönemi (1299-1447)
2. Klasik Dönem (1447-1700)
a. Sinan öncesi Klasik Dönem (1447-1538)
b. Mimar Sinan Dönemi (1538-1588)
c. Sinan sonrası Klasik Dönem (1588-1700)
3. Yabancı Etkiler Dönemi (1700-1890)
a. Barok Dönemi (1700-1810)
b. Ampir-Art Nouvea (1810-1890)
4. Millî Mimari Dönemi -Neo-klasik- (1890-1930)
dört döneme ayrılabilir:
1. Bursa ve Edirne Dönemi (1299-1447)
2. Klasik Dönem (1447-1700)
a. Sinan öncesi Klasik Dönem (1447-1538)
b. Mimar Sinan Dönemi (1538-1588)
c. Sinan sonrası Klasik Dönem (1588-1700)
3. Yabancı Etkiler Dönemi (1700-1890)
a. Barok Dönemi (1700-1810)
b. Ampir-Art Nouvea (1810-1890)
4. Millî Mimari Dönemi -Neo-klasik- (1890-1930)
Soru 8
Yeni Fâtih Cami (1771), Lâleli Külliyesi (1763), Ayazma Camisi, Topkapı Sarayı’nda Mustafa Paşa Köşkü, Selimiye Kışlası gibi mimarî eserler, Osmanlı'nın hangi mimarlık döneminde yapılmıştır?
Seçenekler
A
Art-nouveau
B
Erken dönem
C
Klasik dönem
D
Barok dönem
E
Ampir
Açıklama:
Bu eserler, Osmanlı'da görülen Barok mimari etkili dönemde inşa edilmiştir.
Soru 9
"Barok dönemin hareketli cephelerinin terk edilerek daha sade görünüşlü cephelerin ortaya çıktığı görülen bu dönemin yapıları ve süslemeleri aslında içinde barok unsurları da bulundurur. Daha çok Antik Çağ sanatından alınan biçim ve motiflere yer verilir." Verilen özellikler, hangi mimarî üsluba aittir?
Seçenekler
A
Türk ampir üslubu
B
Barok üslup
C
Neo-klasik üslup
D
Klasik üslup
E
Rokoko üslup
Açıklama:
Barok dönemin hareketli cephelerinin terk edilerek daha sade görünüşlü cephelerin ortaya çıktığı görülen bu dönemin yapıları ve süslemeleri aslında içinde barok unsurları da bulundurur. Daha çok Antik Çağ sanatından alınan biçim ve motiflere yer verilmesi, Fransa'dan alınan Art-Nouveau akımının, Osmanlı mimarisine uyarlanmış hâlidir. Bu akıma Türk Ampir Üslubu da denilmektedir.
Soru 10
Mimar Vedat, Mimar Kemaleddin, Mimar Muzaffer ve Mimar Talat, hangi mimarî dönemde karşımıza çıkan isimlerdir?
Seçenekler
A
Barok dönem
B
Erken dönem
C
Klasik dönem
D
Art-Nouveau
E
Millî mimarî dönemi
Açıklama:
Mimar Vedat, Mimar Kemaleddin, Mimar Muzaffer ve Mimar Talat, millî mimarî döneminde eserler vermiş mimarlardır.
Soru 11
Osmanlı mimarisindeki bimarhaneler aşağıdakilerden hangisine örnek oluşturur?
Seçenekler
A
Dini yapılar
B
Sivil yapılar
C
Su yapıları
D
Eğitim yapıları
E
Ticaret yapıları
Açıklama:
Osmanlı mimarisideki bimarhaneler sivil yapılara örnek oluşturur.
Soru 12
Günümüze kadar gelen örneklere dayanarak Osmanlı mimarisinin klasik döneme ait özellikleri arasında yer alan “araziyi kullanma” nın öne çıkan amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Araziyi kıbleye göre kullanmak
B
Kasvetli bir atmosfer yaratmamak
C
Malzemeyi ekonomik kullanmak
D
Simetri yaratmak
E
Oran ve uyum sağlamak
Açıklama:
Günümüze kadar gelen örneklere dayanarak Osmanlı mimarisinin klasik döneme ait: Araziyi kullanmak Araziyi kıbleye göre en uygun şekilde kullanmak olarak öne çıkmaktadır.
Araziyi kıbleye göre kullanmak
Araziyi kıbleye göre kullanmak
Soru 13
Osmanlı yapı sanatında, mimarlık teşkilatının ne zaman kurulduğu tam olarak bilinmemektedir. Aslında Anadolu’da her esnafın loncalar şeklinde teşkilatlanması ve gruplaşmasına paralel olarak ehl-i hiref denilen sanat-zanaat grupları içinde inşaatçı sınıfın da bir teşkilatı vardı. Bu kurum, Osmanlı yapısı içinde mimar esnafı adını almaktadır. Bu esnaf da kendi arasında derecelere ayrılmakta ve çok sıkı kanun ve kayıtlara uymak zorunda idiler. Söz konusu esnaf, şehirlerde aşağıdakilerden hangisine bağlıdır?
Seçenekler
A
Şâkird
B
Mimarbaşı
C
Vasat
D
Kalfa
E
Üstad
Açıklama:
Osmanlı yapı sanatında, mimarlık teşkilatının ne zaman kurulduğu tam olarak bilinmemektedir. Aslında Anadolu’da her esnafın loncalar şeklinde teşkilatlanması ve gruplaşmasına paralel olarak ehl-i hiref denilen sanatzanaat grupları içinde inşaatçı sınıfın da bir teşkilatı vardı. Bu kurum, Osmanlı yapısı içinde mimar esnafı adını almaktadır. Bunların da kendi aralarında gemi mimarı, kale mimarı, köprü mimarı, su yolcu, meremmetçi şeklinde ihtisasların yanında, bunlara yardımcı kadro olan duvarcı, taşçı, marangoz, nakkaş, lağımcı, demirci, kurşuncu, kaldırımcı, bıçkıcı, burgucu, kireççi, sıvacı, horasancı, dülger, çivici vs. gibi esnaftan teşekkül ettiği görülmektedir. Bu esnaf da kendi arasında vasat, üstad, şâkird, kalfa diye derecelere ayrılmakta idi ve çok sıkı kanun ve kayıtlara uymak zorunda idiler. Şehirlerde bir mimarbaşına ve hepsi de İstanbul’daki sermimârân-ı Hâssa’ya, yani hassa mimarbaşına bağlı idiler.
Soru 14
Osmanlı Mimarisi mimarlık teşkilatı görevleri derecelere ayrılmakta ve çok sıkı kanun ve kayıtlara uymak zorundaydılar. Şehirlerde bir mimarbaşına ve hepsi de sermimârân-ı Hâssa’ya bağlıydılar. Sermimârân-ı Hâssa nerededir?
Seçenekler
A
Edirne
B
Amasya
C
İstanbul
D
Bursa
E
Kahire
Açıklama:
Bu kurum, Osmanlı yapısı içinde mimar esnafı adını almaktadır. Bunların da kendi aralarında gemi mimarı, kale mimarı, köprü mimarı, su yolcu, meremmetçi şeklinde ihtisasların yanında, bunlara yardımcı kadro olan duvarcı, taşçı, marangoz, nakkaş, lağımcı, demirci, kurşuncu, kaldırımcı, bıçkıcı, burgucu, kireççi, sıvacı, horasancı, dülger, çivici vs. gibi esnaftan teşekkül ettiği görülmektedir. Bu esnaf da kendi arasında vasat, üstad, şâkird, kalfa diye derecelere ayrılmakta idi ve çok sıkı kanun ve kayıtlara uymak zorunda idiler. Şehirlerde bir mimarbaşına ve hepsi de İstanbul’daki sermimârân-ı Hâssa’ya, yani hassa mimarbaşına bağlı idiler.
Soru 15
Osmanlı mimarisinde doğrudan doğruya sıva üzerine boya ve altın ile yapılan bezeme işine .................. denmektedir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?
Seçenekler
A
Tarsi
B
Hatâyî
C
Kâşî
D
Kalem işi
E
Kündekari
Açıklama:
Osmanlı mimarisinde doğrudan doğruya sıva üzerine boya ve altın ile yapılan bezeme işine kalem işi denmektedir. Rûmî ve hatâyî diye adlandırılan çeşitli üslûptaki desenler, yazılar, kubbe, kemer ve duvarlarda kalemkâr denilen ustalar tarafından özenle işlenmiştir.
Soru 16
Osmanlı İmparatorluğu’nun sosyal yapısında her millette olduğu gibi çeşitli ihtiyaca cevap veren çok çeşitli yapı türleri mevcuttur. Namaz vakitlerini tesbit eden son derece basit ve küçük yapılar aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Tabhane
B
Bedesten
C
Medrese
D
Dârülkurra
E
Muvakkithane
Açıklama:
Muvakkithane, namaz vakitlerinin tesbit eden bir muvvakkitin bulunduğu son derece basit ve küçük yapılardır
Soru 17
İstanbul’un 1453’te fethiyle çok büyük programlı külliyeler yapılmaya başlanmıştır ki, bunlardan ilki 110.000 m2’lik bir sahayı kaplayan bu muazzam külliye cami, on altı medrese, dârüşşifa, tabhane, mektep, kütüphane, muvakkithane, imaret, kervansaray ve Fâtih’in türbesinden oluşan külliyedir. Adı geçen külliye aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Fâtih Külliyesi
B
Yeşil Külliyesi
C
Sultan II. Bayezid Külliyesi
D
Muradiye Külliyesi
E
Yıldırım Külliyesi
Açıklama:
İstanbul’un 1453’te fethiyle çok büyük programlı külliyeler yapılmayabaşlanmıştır ki, bunlardan ilki İstabul’daki Fâtih Külliyesi’dir. 110.000 m2’lik bir sahayı kaplayan bu muazzam külliye cami, on altı medrese, dârüşşifa, tabhane, mektep, kütüphane, muvakkithane, imaret, kervansaray ve Fâtih’in türbesinden oluşmaktadır. Simetrik olarak planlanan bu yapılar topluluğu 1463-1470 yılları arasında tamamlanmıştır. Külliyenin mimarı Atik Sinan’dır.
Soru 18
Osmanlı mimarisinde yapıların, plan kuruluşu bakımından daha çok cami ve mescid tipolojisi üzerine odaklandığı görülür. Cami, plan bakımından önceleri, erken klasik dönem olan 1538’e kadar, Bursa ve Edirne geleneğinde görülen çok kubbeli ulucami tipi, tek ve çift kubbeli, yanlarında ona bitişik misafir odaları, önünde son cemaat revakı olan yapılar halinde karşımıza çıkar. Osmanlı camisinin, asıl klasik çizgi ve kararlara ve kıvama varması Edirne Üç Şerefeli Cami ile ortaya çıkmıştır diyebiliriz. Bu cami kaç yılında yapılmıştır?
Seçenekler
A
1398
B
1447
C
1486
D
1414
E
1340
Açıklama:
Osmanlı mimarisinde yapıların, plan kuruluşu bakımından daha çok cami ve mescid tipolojisi üzerine odaklandığı görülür. Cami, plan bakımından önceleri, erken klasik dönem olan 1538’e kadar, Bursa ve Edirne geleneğinde görülen çok kubbeli ulucami tipi (Bursa ve Edirne Ulu camileri) ve tek ve çift kubbeli, yanlarında ona bitişik misafir odaları (yani tabhaneleri), önünde son cemaat revakı olan yapılar halinde karşımıza çıkar (Bursa Orhan, Yıldırım, Yeşil camileri, Edirne Muradiye, II. Bayezid, İstanbul II. Bayezid ve Sultan Selim camileri örneği). Osmanlı camisinin, asıl klasik çizgi ve kararlara ve kıvama varması Edirne Üç Şerefeli Cami (1447) ile ortaya çıkmıştır diyebiliriz.
Soru 19
Osmanlı eğitim ve öğretiminde medreseler ağırlığı teşkil etmektedir. Medreselerin ortak özelliği ise öğrenci odalarının yanında bir dershanenin olmasıdır. Osmanlı eğitim müesseseleri içine alabileceğimiz kütüphaneler, önceleri cami içinde dolaplar şeklinde iken kaçıncı yüzyıldan sonra ayrı binalar halinde yapılmaya başlanmıştır?
Seçenekler
A
XV. yüzyıl
B
XVI. yüzyıl
C
XVII. yüzyıl
D
XVIII. yüzyıl
E
XIX. yüzyıl
Açıklama:
Osmanlı eğitim müesseseleri içine alabileceğimiz kütüphaneler, önceleri cami içinde dolaplar şeklinde iken XVII. yüzyıldan sonra ayrı binalar halinde yapılmaya başlanmıştır. En eski kütüphanelerden birine örnek olarak XVI. yüzyıl başına tarihlenen Gebze Çoban Mustafa Paşa Menzil Külliyesi’nde bulunan kütüphane gösterilebilir.
Soru 20
Osmanlı toplumundaki sağlık hizmetlerini karşılamak için dârüşşifa veya bîmarhane denilen hastahaneler kurulmuştur. Daha çok bir tıp medresesinde teorik ve pratik (nazarî ve amelî) dersler verilerek tabipler yetiştirilmiş ve hastalara hizmet edilmiştir. Plan kurgusu olarak medrese yapılarına benzeyen, kârgir, kubbeli revaklı veya revaksız bir avlu etrafında muhtelif odalardan ibarettir. İlk Osmanlı hastahanesi diyebileceğimiz yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İstanbul Süleymaniye Dârüşşifası
B
İstanbul Fâtih Külliyesi
C
İstanbul Sultan Ahmed Dârüşşifası
D
Bursa Yıldırım Dârüşşifası
E
Edirne II. Bayezid’in dârüşşifası
Açıklama:
Osmanlı toplumundaki sağlık hizmetlerini karşılamak için dârüşşifa veya bîmarhane denilen hastahaneler kurulmuştur. Daha çok bir tıp medresesinde teorik ve pratik (nazarî ve amelî) dersler verilerek tabipler yetiştirilmiş ve hastalara hizmet edilmiştir. Plan kurgusu olarak medrese yapılarına benzeyen, kârgir, kubbeli revaklı veya revaksız bir avlu etrafında muhtelif odalardan ibarettir. İlk Osmanlı hastahanesi diyebileceğimiz Bursa Yıldırım Dârüşşifası’ndan (1398) sonra İstanbul’daki ilk hastahane Fâtih Külliyesi’nde idi. Daha çok akıl hastalıkları için kullanıldığı anlaşılan II. Bayezid’in Edirne’deki dârüşşifası (1486), külliyesinin bir parçasıdır. Üç bölümden oluşan orijinal bir plan tertibi vardır. XVI. yüzyıl ortasında İstanbul Süleymaniye Dârüşşifası Tıp Medresesi ile birlikte ele alınmıştır. Yine Haseki Dârüşşifası kendi içinde farklı bir özelliğe sahiptir. XVII. yüzyılda da İstanbul Sultan Ahmed Dârüşşifası’nı görürüz. XIX. yüzyıldan itibaren de Batılı anlamda hastahaneler yapılmaya başlanmıştır.</
Soru 21
Osmanlı köprüleri kendinden önceki emsalleri gibi günümüze gelenler kârgir olanlardır. Ahşap köprüler zamanla yok olmuşlardır. Köprüler, geçtikleri nehir ve vadilere, enlerine ve boylarına ve kemer açıklıkları ve kemer sayılarına göre değerlendirilmektedir. Bazılarının tarih köşkleri, kitâbeleri mevcuttur. 100’ün üzerinde miktara ulaşan bu köprülerin içinde en uzun olanlarından biridir. Adı geçen köprü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mostar Köprüsü
B
Büyükçekmece Köprüsü
C
Vişegrad Köprüsü
D
Puli Hacu Köprüsü
E
Ergene Köprüsü
Açıklama:
Osmanlı köprüleri kendinden önceki emsalleri gibi günümüze gelenler kârgir olanlardır. Ahşap köprüler zamanla yok olmuşlardır. Köprüler, geçtikleri nehir ve vadilere, enlerine ve boylarına ve kemer açıklıkları ve kemer sayılarına göre değerlendirilmektedir. Bazılarının tarih köşkleri, kitâbeleri mevcuttur. 100’ün üzerinde miktara ulaşan bu köprülerin içinde en uzun olanlarından biri olan Ergene Köprüsü 174 gözlü 1392 metredir. Mimar Hayreddin tarafından 1566’da yapılan ve 1993’te Hırvatlar tarafından yıkılıp 2004’te tekrar yapılan tek kemerli 28,59 m. açıklığı ile Mostar Köprüsü mühendislik yanında aynı zamanda bir mimarlık âbidesidir. Mimar Sinan’ın bilinen sekiz köprüsünün en meşhurları Sultan Süleyman’ın Büyükçekmece’deki köprüsü 635 m. ve Sokullu Mehmed Paşa’nın Drina Suyu üzerindeki Vişegrad Köprüsü ise 179 m. boyundadır.
Soru 22
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Dönemi inşaat prensiplerinden 'Tenasüp' teriminin karşılığıdır?
Seçenekler
A
Mukarnas
B
Arazi
C
Proporsiyon
D
Işık ve renk
E
Simetri
Açıklama:
Soru analiz sorusu olup,metin dikkatlice okunmalıdır
Soru 23
Osmanlı mimari eserlerinde mekan ve kubbe ile bina kütlesinin ilişkileri ve yapı problemleri hangi dönemde çözülmüştür?
Seçenekler
A
Erken Dönem
B
Klasik Dönem
C
Barok Dönem
D
Milli Mimarlık Dönemi
E
Ampir Dönemi
Açıklama:
Osmanlı mimari eserlerinde mekan ve kubbe ile bina kütlesinin ilişkileri ve yapı problemleri Erken dönemde çözülmüştür. Doğru cevap A'dır.
Soru 24
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Mimarisi yapı sanatının teknik inşaat prensiplerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Sadelik
B
Malzeme kullanımı
C
Mukarnas ve silmeler
D
Simetri kullanımı
E
Yükseklik
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 25
Günümüze kadar gelen örneklere dayanarak Osmanlı mimarisinin klasik
dönemi için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
dönemi için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Seçenekler
A
Araziyi kıbleye göre en uygun şekilde kullanmak
B
Olabildiğince fazla süsleme yapmak
C
Bir düzlemden veya bir objeden diğerine geçişte silme, mukarnas gibi geçiş elemanı kullanmak
D
Malzemeyi yerli yerince ekonomik olarak kullanmayı tercih etmek
E
Camilerde yere kadar inen pencerelerle ışığı yeterince ve iyi bir şekilde kullanmak, kasvetli bir atmosfer yaratmamak
Açıklama:
Günümüze kadar gelen örneklere dayanarak Osmanlı mimarisinin klasik
döneminde yerine göre yeterince süsleme yapmak, aşırıya kaçmamak yani sadelik görülmektedir. Doğru cevap B'dir.
döneminde yerine göre yeterince süsleme yapmak, aşırıya kaçmamak yani sadelik görülmektedir. Doğru cevap B'dir.
Soru 26
Osmanlı mimarisinde özellikle kemer, kubbe ve minare yapımında, zemin
kaplamasında, çatı ve kubbe örtüsü olarak kiremit şeklinde ve su künklerinin
yapımında kullanılmış olan malzeme aşağıdakilerden hangisidir?
kaplamasında, çatı ve kubbe örtüsü olarak kiremit şeklinde ve su künklerinin
yapımında kullanılmış olan malzeme aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ahşap
B
Alçı
C
Metal
D
Tuğla
E
Taş
Açıklama:
Osmanlı mimarisinde özellikle kemer, kubbe ve minare yapımında, zemin
kaplamasında, çatı ve kubbe örtüsü olarak kiremit şeklinde ve su künklerinin
yapımında kullanılmış olan malzeme tuğladır. Doğru cevap D'dir.
kaplamasında, çatı ve kubbe örtüsü olarak kiremit şeklinde ve su künklerinin
yapımında kullanılmış olan malzeme tuğladır. Doğru cevap D'dir.
Soru 27
Osmanlı camisinin, asıl klasik çizgi ve kararlara ve kıvama varması aşağıdakilerden hangisi ile ortaya çıkmıştır?
Seçenekler
A
Bursa Ulu Cami
B
Edirne II. Bayezid Cami
C
Edirne Üç Şerefeli Cami
D
Edirne Ulu Cami
E
Süleymaniye Cami
Açıklama:
Osmanlı camisinin, asıl klasik çizgi ve kararlara ve kıvama varması Edirne Üç Şerefeli Cami ile ortaya çıkmıştır. Doğru cevap C'dir.
Soru 28
İlk Osmanlı hastahanesi diyebileceğimiz yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Fâtih Külliyesi Dârüşşifası
B
Edirne II. Bayezid Dârüşşifası
C
Haseki Dârüşşifası
D
Sultan Ahmed Dârüşşifası
E
Bursa Yıldırım Dârüşşifası
Açıklama:
İlk Osmanlı hastahanesi diyebileceğimiz yapı Bursa Yıldırım Dârüşşifası'dır. Doğru cevap E'dir.
Soru 29
Osmanlı mimarisinde aş pişirilip dağıtılan yerlere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Mekel
B
İmaret
C
Tabhane
D
Külliye
E
Bimarhane
Açıklama:
Osmanlı mimarisinde aş pişirilip dağıtılan yerlere İmaret denilmektedir. Doğru cevap B'dir.
Soru 30
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı mimarisine ait, ayrı binalar halinde yapılan en eski kütüphanelere örnek olarak gösterilebilir?
Seçenekler
A
Amasya Hatuniye Külliyesi Kütüphanesi
B
İstanbul Bayezid Külliyesi Kütüphanesi
C
Manisa Sultan Külliyesi Kütüphanesi
D
Edirne II. Bayezid Külliyesi Kütüphanesi
E
Gebze Çoban Mustafa Paşa Menzil Külliyesi Kütüphanesi
Açıklama:
Gebze Çoban Mustafa Paşa Menzil Külliyesi Kütüphanesi Osmanlı mimarisine ait, ayrı binalar halinde yapılan en eski kütüphanelere örnek olarak gösterilebilir. Doğru cevap E'dir.
Soru 31
Hassa Mimarları Ocağı’nda mimarbaşıdan sonra gelen en büyük rütbe aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Su nâzırlığı
B
Su yolcu
C
Meremmetçi
D
Kale mimarı
E
Gemi mimarı
Açıklama:
Hassa Mimarları Ocağı’nda mimarbaşıdan sonra gelen en büyük rütbe
su nâzırlığı dır. Doğru cevap A'dır.
su nâzırlığı dır. Doğru cevap A'dır.
Soru 32
Külliyelere hangi yüzyıldan itibaren sebiller ilave edildiği görülmektedir?
Seçenekler
A
XV. yüzyıl
B
XVI. yüzyıl
C
XVII. yüzyıl
D
XVIII. yüzyıl
E
XIX. yüzyıl
Açıklama:
Külliyelere XVII. yüzyıldan itibaren sebiller ilave edildiği görülmektedir. Doğru cevap C'dir.
Soru 33
Osmanlı mimarisinde kıymetli malların saklandığı ve satıldığı kârgir muhkem yapılara ne ad verilir?
Seçenekler
A
Dârüzziyafe
B
Menzil Küllyesi
C
Çarşı
D
Bedesten
E
Kervansaray
Açıklama:
Osmanlı mimarisinde kıymetli malların saklandığı ve satıldığı kârgir muhkem yapılara Bedesten adı verilir. Doğru cevap D'dir.
Soru 34
Osmanlı şehirlerinde ve kasabalarında camii merkez olmak üzere birbirine bağlı yapılar topluluğuna ne denir?
Seçenekler
A
Türbe
B
Bedesten
C
Medrese
D
Külliye
E
İmaret
Açıklama:
Yapı Türleri
Soru anlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru anlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 35
Osmanlı camilerinde mekan tasarımında diğer dinlerin ibadethanelerinden farklı olarak mekan tasarımında neye önem verilmiştir?
Seçenekler
A
Perspektif etkisi
B
Karanlık etkisi
C
Yükseklik etkisi
D
Gamlı mekan etkisi
E
Işık etkisi
Açıklama:
Dini yapılar
Soru analiz sorusu olup,metin ayrıntılı bir şekilde okunmalıdır.
Soru analiz sorusu olup,metin ayrıntılı bir şekilde okunmalıdır.
Soru 36
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Mimarisi dini yapılarından biri değildir?
Seçenekler
A
Darrülkurralar
B
Namazgahlar
C
Zaviyeler
D
Kabirler
E
Dergahlar
Açıklama:
Bu sorunun A seçeneği dışındaki dört seçenekte verilen yapı türleri dini mimariye ait yapılardır. A seçeneğindeki "Darulkurralar" ise eğitim yapılarındandır. Bu nedenle doğru cevap A'dır.
Soru 37
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Mimarisinin sivil yapılarından biri değildir?
Seçenekler
A
Darüşşifa
B
Su yapıları
C
Tersaneler
D
Bedestenler
E
Kervansaraylar
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir
Soru 38
Osmanlı Mimarisinde Mimar Sinan Dönemi hangi tarihler arasını kapsar?
Seçenekler
A
1299-1347
B
1700-1800
C
1447-1538
D
1538-1588
E
1630-1684
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 39
Mimar Koca Sinan'ın bir döneme tek başına ismini vererek yarattığı eserler arasında ustalık dönemi aşağıdakilerden hangisi ile zirveye tırmanır ve hangisi ile noktalanır?
Seçenekler
A
Şehzade Camii ile zirveye tırmanır Üsküdar Camii ile biter.
B
Rüstem Paşa Camii ile zirveye tırmanır Selimiye Camii İle biter.
C
Süleymaniye Camii ile zirveye tırmanır Selimiye Camii ile biter.
D
Süleymaniye Camii ile zirveye tırmanır Üsküdar Camii ile biter.
E
Şehzade Camii ile zirveye tırmanır Süleymaniye Camii ile biter.
Açıklama:
Sinan Dönemi
Mimar Sinan'ın ustalık dönemi Süleymaniye Camii ile zirveye tırmanır Selimiye Camii ile noktalanır.
Mimar Sinan'ın ustalık dönemi Süleymaniye Camii ile zirveye tırmanır Selimiye Camii ile noktalanır.
Soru 40
Osmanlı mimarisinde pişmiş topraktan yapılan tuğlalar daha sonraları inceltilerek sırlı bir şekilde kullanılmıştır. Bu tür malzemelere ne denir?
Seçenekler
A
Sigrafito
B
Alçı
C
Kalem işi
D
Lüster
E
Çini
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir
Soru 41
Osmanlı mimarisinde Yabancı Etkiler Döneminden sonra geliştirilen döneme ne ad verilir?
Seçenekler
A
Bursa ve Edirne Dönemi
B
Ampir Dönemi
C
Sinan Sonrası Klasik Dönem
D
Milli Mimarlık Dönemi
E
Klasik Dönem
Açıklama:
Soru analiz sorusu olup,metin dikkatli bir şekilde okunmalıdır.
Soru 42
Erken dönem Osmanlı mimarisinde bilhassa yapıların dış süslemeleri için hangi dönemin mimari ve taş ustalarından faydalanılmıştır?
Seçenekler
A
Gazneli ve Karahanlılar
B
Safevi ve Artuklular
C
Danişmentli ve Mengücüklüler
D
Selçuklu ve Beylikler
E
Bizans ve Cenevizliler
Açıklama:
Erken dönem Osmanlı mimarisinde bilhassa yapıların dış süslemeleri için Selçuklu ve Beylikler dönemi mimarisinin taş ustalarından faydalanılmıştır. Cevap D seçeneğidir.
Soru 43
Günümüze kadar ulaşan Erken ve Klasik dönem Osmanlı mimari eserlerinin mekân düzenlemesi ve inşaat tekniklerinin bir prensipler sistemine göre yapıldığı görülür. Aşağıdaki prensiplerden hangisi Osmanlı mimarisinin özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Mimari yapıların özelliklerine göre araziyi kıbleye uygun bir şekilde kullanmak.
B
Mimari süslemeleri yerli yerinde, aşırıya kaçmadan sade biçimde kullanmak.
C
Camilerde mekânı ferahlatmak ve ışık ve renk dağılımı için pencereleri kullanmak.
D
Mimari düzlemlerde mukarnas ve silmeleri geçiş elemanı olarak kullanmak.
E
Mimari planlama ve proporsiyonlarda asimetrik yapıya önem vermek.
Açıklama:
Günümüze kadar ulaşan erken ve klasik dönem Osmanlı mimari eserlerinin mekân düzenlemesi ve inşaat tekniklerinin bir prensipler sistemine göre yapıldığı görülür. Bu prensipler; araziyi kıbleye göre , süslemeleri sade biçimde, malzemeyi ekonomik, ışık ve renk dağılımını ferahlatıcı biçimde, mukarnas ve silmeleri geçiş elemanı olarak, proporsiyon - tenasüp uyumunu özenli ve simetriyi uygun bir biçimde kullanmak üzere yedi özellik içinde sıralanır. Bu prensip ve özellikler içinde Osmanlı mimarisinde proporsiyon ve planlarda asimetrik yapıya önem verilmez. Cevap E seçeneğidir.
Soru 44
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlıda mimarlık teşkilatını oluşturan mimar esnafının örgütlenmesinden ve denetlenmesinden sorumlu en üst makamdır?
Seçenekler
A
Ehl-i Vukuf
B
Ehl-i Hibre
C
Sermimaran-ı Hassa
D
Istabl-ı Amire
E
Mimarbaşı
Açıklama:
Osmanlıda mimar esnafı, ehl-i hiref adlı sanat ve zanaat işlerini yapan esnaf örgütlenmesi içinde çalışmakta olup, bunların denetlenmesi ve örgütlenmesinden şehirlerdeki mimarbaşları sorumluydu. Bu esnaf örgütlenmesinin en üst sorumlu makamı ise İstanbul’da Hassa Mimarlar Ocağı’nın başındaki Sermimaran-ı Hassa’dır. Cevap C seçeneğidir.
Soru 45
Hassa Mimarlar Ocağı hangi Osmanlı padişahı devrinde şehreminlik ve mimarbaşılık hizmetleriyle birleştirilerek Ebniye-i Hassa Müdürlüğüne dönüştürülmüştür?
Seçenekler
A
III. Ahmed
B
I. Mahmud
C
I. Abdülhamid
D
III. Selim
E
II. Mahmud
Açıklama:
Hassa Mimarlar Ocağı Osmanlı padişahı II. Mahmud devrinde şehreminlik ve mimarbaşılık hizmetleriyle birleştirilerek Ebniye-i Hassa Müdürlüğüne dönüştürülmüştür. Cevap E seçeneğidir.
Soru 46
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı mimarisinde çok büyük programlı ilk külliyedir?
Seçenekler
A
Bursa Muradiye Külliyesi
B
İstanbul Fatih Külliyesi
C
Sultan II. Beyazid Külliyesi
D
İstanbul Süleymaniye Külliyesi
E
Edirne Selimiye Külliyesi
Açıklama:
Osmanlı mimarisinde çok büyük programlı külliyeler 1453’te İstanbul’un fethiyle başlamıştır. Bu külliyelerin ilki Fatih külliyesidir. 110.000 metrekarelik alanı kaplayan bu külliyede çok programlı yapıya uygun olarak; camii, 10 medrese, darüşşifa, tabhane, mektep, kütüphane, muvakkithane, imaret, kervansaray ve Fatih Sultan Mehmed’in türbesi bulunmaktadır. Cevap B seçeneğidir.
Soru 47
Aşağıdaki külliyelerden hangisi Osmanlı mimarisinde menzil sınıfı bir eserdir?
Seçenekler
A
Payas Sokullu Mehmed Paşa Külliyesi
B
Bursa Yeşil Camii ve Külliyesi
C
Edirne Selimiye Camii ve Külliyesi
D
Sultan Ahmed Camii ve Külliyesi
E
Şehzade Mehmed Camii ve Külliyesi
Açıklama:
Osmanlı mimarisinde şehir ve kasabalarda merkezinde cami olup etrafında eğitim, sağlık ve ticari amaçlar için yapılmış ve vakıfların yönetimi altında bulunan yapı grubuna külliye denir. Ticari ana yollar üzerinde bulunan ve kervansarayla birlikte oluşturulan külliyelere de menzil külliyeler denmektedir. Payas Sokullu Mehmed Paşa külliyesi bu menzil külliyelerinden biridir. Cevap A seçeneğidir.
Soru 48
Aşağıdaki camilerden hangisi Osmanlı mimarisinde klasik cami üslubunun oluşmasına öncülük etmiştir?
Seçenekler
A
Bursa Ulu Camii
B
Edirne Muradiye Camii
C
Edirne Üç Şerefeli Camii
D
İstanbul II. Beyazid Camii
E
İstanbul Fatih Camii
Açıklama:
Osmanlı mimarisinde klasik cami üslubu Edirne’deki Üç Şerefeli Camii’nin yapı planıyla oluştuğu söylenebilir. Bu cami planı ile avlu- son cemaat- minare ilişkisi merkezi plan ve kubbe yapısına dâhil edilip bir bütünlük sağlanmıştır. Yüzyıllar boyunca küçük değişikliklerle bu caminin mimari yapısı devam ettirilmiştir. Cevap C seçeneğidir.
Soru 49
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı türbelerini Asya’daki Türk türbelerinden ayıran en önemli özelliklerden biridir?
Seçenekler
A
Duvarların sırlı tuğla ile kaplı olması
B
Plan yapılarının silindirik formda olması
C
Çini süslemelerin ön cephede kullanılması
D
Çokgen plan üzerinde merkezi kubbe olması
E
Süslemelerin renkli taş kakmalarla yapılması
Açıklama:
Osmanlı türbeleri Asya’daki örneklerden bir hayli farklı bir plan yapısına sahiptir. Genel olarak, Asya’daki Türk türbelerinde silindirik formda sırlı tuğlalardan yapılmış bir gövde ve çatı sistemi olarak da konik sivri külah görülmektedir. Osmanlı mimarisinde bu geleneksel türbe formu terkedilmiş olup, çokgen yapılı kesme taşlarla örülmüş duvar ve sütunlu ana mekân üzerine merkezi kubbe yerleştirilmiştir. Osmanlı türbelerindeki be genel plan Asya’daki türbelerden ayıran en önemli bir özelliktir. Cevap D seçeneğidir.
Soru 50
Aşağıdaki mimarlardan hangisi Osmanlı mimarisinde Sinan öncesi klasik dönemde eserler üretmiştir?
Seçenekler
A
Sedefkâr Mehmed Ağa
B
Mimar Ayas
C
Mimar Vedat
D
Mimar Kemaleddin
E
Mehmed Tahir Ağa
Açıklama:
Osmanlı mimarisinde Sinan öncesi klasik dönemde eserler üreten mimarlardan birisi Mimar Ayas’dır. Cevap B seçeneğidir.
Soru 51
Aşağıdaki camilerden hangisi Türk Ampir (Art-Nouveau) döneminde yapılmıştır?
Seçenekler
A
Hırka-i Şerif Camii
B
Yeni Fatih Camii
C
Ayazma Camii
D
Yeni Valide Camii
E
Sultan Ahmed Camii
Açıklama:
Osmanlı mimarisinde Barok dönemden sonra ortaya çıkan Türk Ampir (Art-Nouveau) dönemi yapılarında dış süsleme öğeleri barok tarzda devam etmiş olup, Antik Çağ sanatının biçim ve motifleri de kullanılmıştır. Aynı zamanda bu döneme neo-klasik üslup ta denmektedir. Bu dönemde İstanbul’da yapılan camiler Hırka-i Şerif, Dolmabahçe, Ortaköy ve Nusretiye’dir. Cevap A seçeneğidir.
Soru 52
Osmanlı mimarisinde büyük külliyeler hangi dönemde görülmektedir?
Seçenekler
A
Millî Mimarlık Dönemi
B
Sinan Öncesi Klasik Dönem
C
Bursa ve Edirne Dönemi
D
Yabancı Etkiler Dönemi
E
Sinan Sonrası Klasik Dönem
Açıklama:
Osmanlı mimarisinin çeşitli üslûp dönemlerini ve bu dönemlere göre özelliklerini sıralayabileceksiniz.
Sinan öncesi klasik dönemde Fatih külliyesi ve II. Bayezid'in külliyeleri gibi büyük külliyeler inşa edilmiştir. Doğru cevap B'dir.
Sinan öncesi klasik dönemde Fatih külliyesi ve II. Bayezid'in külliyeleri gibi büyük külliyeler inşa edilmiştir. Doğru cevap B'dir.
Soru 53
Kaçıncı yüzyıldan itibaren Osmanlı Devlet Sarayı'nda bir Hassa Mimarlar Ocağı'nın varlığı bilinmektedir?
Seçenekler
A
XIV. Yüzyıl
B
XV. Yüzyıl
C
XVI. Yüzyıl
D
XVII. Yüzyıl
E
XVIII. Yüzyıl
Açıklama:
Şayet yanıtınız yanlış ise "Mimarlık Teşkilatı" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
XV. Yüzyıl'dan itibaren Osmanlı Devlet Merkezi'nde sarayda bir Hassa Mimarlar Ocağının mevcudiyti bilinmektedir.
XV. Yüzyıl'dan itibaren Osmanlı Devlet Merkezi'nde sarayda bir Hassa Mimarlar Ocağının mevcudiyti bilinmektedir.
Soru 54
Osmanlı şehir ve kasabalarında cami merkez olmak üzere birbirine bağlı yapılar topluluğuna ne ad verilir?
Seçenekler
A
Kervansaray
B
Bedesten
C
Külliye
D
Medrese
E
Zaviye
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Yapı Türleri" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Osmanlı şehirlerinde ve kasabalarında cami merkez olmak üzere birbirine bağlı yapılar topluluğuna külliye denir.
Osmanlı şehirlerinde ve kasabalarında cami merkez olmak üzere birbirine bağlı yapılar topluluğuna külliye denir.
Soru 55
Osmanlı mimarisinde külliyeler daha çok hangi dönemde görülür?
Seçenekler
A
Klasik Dönem
B
Barok Dönem
C
Milli Mimarlık Dönemi
D
Bursa-Edirne Dönemi
E
Yabancı Etkiler Dönemi
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Yapı Türleri" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Külliyeler daha çok Osmanlı Klasik Mimari Dönemi'nde görülmektedir.
Külliyeler daha çok Osmanlı Klasik Mimari Dönemi'nde görülmektedir.
Soru 56
İstanbul'un fethinden sonra şehre yapılan ilk külliye aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Süleymaniye Külliyesi
B
Sultan Ahmet Külliyesi
C
Eyüp Sultan Külliyesi
D
Fatih Külliyesi
E
Ayasofya Külliyesi
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Yapı Türleri" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
İstanbul'un 1453'te fethiyle çok büyük programlı külliyeler yapılmaya başlanmıştır ki bunların ilki İstanbul'daki Fatih Külliyesi'dir.
İstanbul'un 1453'te fethiyle çok büyük programlı külliyeler yapılmaya başlanmıştır ki bunların ilki İstanbul'daki Fatih Külliyesi'dir.
Soru 57
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı camisinin asıl klasik çizgi ve kararlarına varmış olduğunu gösteren örnektir?
Seçenekler
A
Edirne II. Beyazid Cami
B
Bursa Orhangazi Camii
C
Edirne Ulu Camii
D
Bursa Yeşil Camii
E
Edirne Üç Şerefeli Camii
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Yapı Türleri" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Osmanlı camisinin asıl klasik çizgi ve kararlarına varması Edirne Üç Şerefeli Camii ile orta çıkmıştır.
Osmanlı camisinin asıl klasik çizgi ve kararlarına varması Edirne Üç Şerefeli Camii ile orta çıkmıştır.
Soru 58
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı camilerinde diğer dinlerin ibadethanelerinden farklı olarak en güzel şekilde kullanılmıştır?
Seçenekler
A
Yükseklik
B
Işık tasarımı
C
Genişlik
D
Sütun düzenlemesi
E
Pandantif
Açıklama:
Osmanlı camilerinde diğer dinlerin ibadethanelerinden farklı olarak en güzel şekilde kullanılmıştır?
Osmanlı camilerinde mekan tasarımında ışığın diğer dinlerin ibadethanelerinden farklı olarak en güzel şekilde kullanıldığı görülür.
Osmanlı camilerinde mekan tasarımında ışığın diğer dinlerin ibadethanelerinden farklı olarak en güzel şekilde kullanıldığı görülür.
Soru 59
Aşağıdakilerden hangisi cami ve mescitlerden farklı olarak tarikatlarda normal ibadet dışında musiki eşliğinde yapılan törenlerin yapıldığı mekanlara verilen adlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Namazgah
B
Dergah
C
Hanikah
D
Zaviye
E
Tekke
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Dini Yapılar" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Esasta aynı fakat detayda bazı farklı bir yorum ve yaşama biçimi olan tarikatlarda ibadetler normal ibadetlerin dışında, musiki eşliğinde yapılan ayinler cami ve mescitten farklı bir mekanda yapılmaktadır. Bu mekanlara islam coğrafyasında tekke, dergah, hanikah, zaviye gibi isimler verilmiştir.
Esasta aynı fakat detayda bazı farklı bir yorum ve yaşama biçimi olan tarikatlarda ibadetler normal ibadetlerin dışında, musiki eşliğinde yapılan ayinler cami ve mescitten farklı bir mekanda yapılmaktadır. Bu mekanlara islam coğrafyasında tekke, dergah, hanikah, zaviye gibi isimler verilmiştir.
Soru 60
Osmanlı Devleti'nde misafirhaneye ne ad verilirdi?
Seçenekler
A
Tekke
B
İmaret
C
Bimarhane
D
Tabhane
E
Zaviye
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Sivil Yapılar" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Osmanlı Devleti'nde Tabhane'ye misafirhane denilir. Doğru cevap "D" seçeneğidir.
Osmanlı Devleti'nde Tabhane'ye misafirhane denilir. Doğru cevap "D" seçeneğidir.
Soru 61
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı mimarisinde Bursa-Edirne Dönemi mimarlarından biridir?
Seçenekler
A
Hacı İvaz Paşa
B
Acem Ali
C
Sedefkar Mehmed Ağa
D
Kayserili Mehmed Ağa
E
Mehmed Tahir Ağa
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Osmanlı Mimarisinde Mimari Dönemler" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Bursa-Edirne Dönemi isimlerinden bilebildiğimiz en önemli mimarlardan biri Bursa Yeşil Cami mimarı Hacı İvaz Paşa'dır.
Bursa-Edirne Dönemi isimlerinden bilebildiğimiz en önemli mimarlardan biri Bursa Yeşil Cami mimarı Hacı İvaz Paşa'dır.
Soru 62
Mimar Koca Sinan'ın mimarbaşı oluşundan vefatına kadar süren ve Osmanlı mimarisinde bir döneme ismini veren Sinan Dönemi hangi tarihler arasındadır?
Seçenekler
A
1700-1890
B
1588-1700
C
1538-1588
D
1447-1538
E
1299-1447
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Osmanlı Mimarisinde Mimari Dönemler" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
1538-1588, Mimar Sinan'ın mimarbaşı oluşundan vefatına kadar olan bu dönem tarihe, büyük dahi bir sanatkarın tek başına bir döneme ismini vererek geçmesidir.
1538-1588, Mimar Sinan'ın mimarbaşı oluşundan vefatına kadar olan bu dönem tarihe, büyük dahi bir sanatkarın tek başına bir döneme ismini vererek geçmesidir.
Soru 63
Mimar Sinan'ın bir döneme tek başına ismini vererek yarattığı kalfalık dönemi eseri ile zirveye ulaştığı ve son noktayı koyduğu ustalık dönemi eserleri hangi seçenekte kronolojik sıraya uygun olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Edirne Kapı Mihrimah-Üsküdar Atik Valide ve Kılıç Ali Paşa camileri
B
Rüstem Paşa-Şemsi Paşa ve Kadırga Sokullu camileri
C
Şehzade-İstanbul Süleymaniye ve Edirne Selimiye camileri
D
Üsküdar Mihrimah-Şehzade ve Kadırga Sokullu camileri
E
İstanbul Süleymaniye-Rüstem Paşa ve Kılıç Ali Paşa camileri
Açıklama:
Mimar Sinan'ın kalfalık eseri Şehzade Camii ustalık döneminin zirveye tırmandığı eser İstanbul Süleymaniye Camii ustalığının noktalandığı eser ise Edirne Selimiye Camii'dir.
Ünite 4
Soru 1
İslâm’ın temel kitabı Kur’an sayfalarını çoğaltarak kitap haline getirmekle çok önemli dinî ve tarihî bir görevi başarıyla yerine getiren isim aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Hz. Osman
B
Hz. Hamza
C
Hz. Ömer
D
Hz. Ali
E
Hz. Ebu Bekir
Açıklama:
Hz. Osman, İslâm’ın temel kitabı Kur’an sayfalarını çoğaltarak kitap haline getirmekle çok önemli dinî ve tarihî bir görevi başarıyla yerine getirmiştir. Böylece Kur’an metni Hz. Peygamber’e indiği gibi koruma altına alınmış, bu örnek nüshalardan yeni mushaflar kopya edilerek ilâhî metinler
güvence altına alınmış; kuşaktan kuşağa bozulmadan aktarılarak günümüze ulaşmıştır. Doğru cevap "a" şıkkıdır.
güvence altına alınmış; kuşaktan kuşağa bozulmadan aktarılarak günümüze ulaşmıştır. Doğru cevap "a" şıkkıdır.
Soru 2
Emevîler’in son, Abbâsîler’in ilk zamanlarında I ve II. yüzyılda yuvarlak (müstedîr) sayıları yirmi dördü bulan kalem kalınlığına, kâğıt boyutuna göre isimlendirilen yazı karakterleri doğmuştur. Bunlara verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Meşk
B
Mevzun ve aslî
C
Cezm
D
Geometrik
E
Kufi
Açıklama:
Emevîler’in son, Abbâsîler’in ilk zamanlarında I ve II. yüzyılda yuvarlak
(müstedîr) sayıları yirmi dördü bulan kalem kalınlığına, kâğıt boyutuna göre
isimlendirilen yazı karakterleri doğmuştur. Bu nedenle bunlara mevzun ve
aslî hatlar denilmiştir. Doğru cevap "b" şıkkıdır.
(müstedîr) sayıları yirmi dördü bulan kalem kalınlığına, kâğıt boyutuna göre
isimlendirilen yazı karakterleri doğmuştur. Bu nedenle bunlara mevzun ve
aslî hatlar denilmiştir. Doğru cevap "b" şıkkıdır.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi kûfî yazısının üslûplarından biri değildir?
Seçenekler
A
Cezm
B
Mekkî, Medenî
C
Tûmar
D
Celî
E
Örgülü
Açıklama:
Yazılı ve görsel kaynaklar incelendiğinde kûfî yazısının aşağıda belirtilen
üslûpları ortaya çıkmaktadır.
1. Câhiliye dönemi kûfîsi (cezm). Enbâr’da doğup, geometrik karakterini
müsned yazının etkisiyle Hîre’de kazanmıştır.
2. Asr-ı saâdet kûfîsi (Mekkî, Medenî). Hz. Peygamber döneminde Mekke
ve Medine’de yaygın olarak kullanılan, mushafların yazıldığı Arap yazısıdır.
3. Celî kûfî, Kûfînin kalemle yazılan mushaf yazısından başka dinî, askerî
ve sivil binaların kitâbeleriyle mezar ve menzil kitâbelerinde, oyma ve
kabartma suretiyle sert maddeler üzerine hakkedilen celî şekli gelişmiş,
böylece kûfî yazı hem binanın süsü hem de İslâm medeniyetinin en güçlü
belirtisi olmuştur
4. Tezyinî ve çiçekli kûfî. Kûfînin celî şekli daha tezyinî bir mahiyet
kazanmış, harflerin uçları ve yazı boşlukları yaprak kıvrımları stilize çiçek ve
hayvan motifleriyle bezenmiştir.
5. Örgülü kûfî. Celî kûfî yazıda dekoratif gelişmeler gittikçe
zenginleşerek yeni şekiller oluşmuş, elif ve lâm gibi dik harfler hatta
kelimeler dahi örülerek kûfînin bu tarzı ortaya çıkmıştır.
6. Ma‘kılî, bennâî, satrancî. Celî kûfînin bu şekli sade, bütün harfleri
köşeli ve geometriktir. Mimaride bir süsleme unsuru olarak günümüze kadar
kullanılmıştır.
Tûmar, parşömen ve papirüsten belirli ölçüde hazırlanmış büyük boy yapraktır.
Doğru cevap "c" şıkkıdır.
üslûpları ortaya çıkmaktadır.
1. Câhiliye dönemi kûfîsi (cezm). Enbâr’da doğup, geometrik karakterini
müsned yazının etkisiyle Hîre’de kazanmıştır.
2. Asr-ı saâdet kûfîsi (Mekkî, Medenî). Hz. Peygamber döneminde Mekke
ve Medine’de yaygın olarak kullanılan, mushafların yazıldığı Arap yazısıdır.
3. Celî kûfî, Kûfînin kalemle yazılan mushaf yazısından başka dinî, askerî
ve sivil binaların kitâbeleriyle mezar ve menzil kitâbelerinde, oyma ve
kabartma suretiyle sert maddeler üzerine hakkedilen celî şekli gelişmiş,
böylece kûfî yazı hem binanın süsü hem de İslâm medeniyetinin en güçlü
belirtisi olmuştur
4. Tezyinî ve çiçekli kûfî. Kûfînin celî şekli daha tezyinî bir mahiyet
kazanmış, harflerin uçları ve yazı boşlukları yaprak kıvrımları stilize çiçek ve
hayvan motifleriyle bezenmiştir.
5. Örgülü kûfî. Celî kûfî yazıda dekoratif gelişmeler gittikçe
zenginleşerek yeni şekiller oluşmuş, elif ve lâm gibi dik harfler hatta
kelimeler dahi örülerek kûfînin bu tarzı ortaya çıkmıştır.
6. Ma‘kılî, bennâî, satrancî. Celî kûfînin bu şekli sade, bütün harfleri
köşeli ve geometriktir. Mimaride bir süsleme unsuru olarak günümüze kadar
kullanılmıştır.
Tûmar, parşömen ve papirüsten belirli ölçüde hazırlanmış büyük boy yapraktır.
Doğru cevap "c" şıkkıdır.
Soru 4
Hat sanatında sultanlara ait bütün belgelerin yazıldığı, sülüs kalemi kalınlığında (3-4 mm.) yazı çeşidine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Aklâm-ı Sitte.
B
Muhakkak-Reyhânî
C
Sülüs-Nesih
D
Tevkī‘-Rikā‘
E
(Mekkî, Medenî)
Açıklama:
Tevkī‘-Rikā‘. Tevkī‘, hat sanatında sultanlara ait bütün belgelerin
yazıldığı, sülüs kalemi kalınlığında (3-4 mm.) yazı çeşidine verilen addır.
Tevkī‘ yazıda harflerin kaide ve biçimleri sülüs kalemine uymakla beraber,
aralarında bazı farklılıklar vardır. Sülüse nisbetle tevkī‘de harfler daha
yuvarlaktır. Doğru cevap "d" şıkkıdır.
yazıldığı, sülüs kalemi kalınlığında (3-4 mm.) yazı çeşidine verilen addır.
Tevkī‘ yazıda harflerin kaide ve biçimleri sülüs kalemine uymakla beraber,
aralarında bazı farklılıklar vardır. Sülüse nisbetle tevkī‘de harfler daha
yuvarlaktır. Doğru cevap "d" şıkkıdır.
Soru 5
Aşağıdaki hat terimlerinden hangisi bir cins yazının karakteri ve sıfatı olmayıp, bir hat çeşididir?
Seçenekler
A
Celî
B
Müselsel
C
Müsenna
D
Gubârî
E
Ta‘lik
Açıklama:
Ta‘lik, altı çeşit yazının dışında İran hat sanatında yaklaşık XIV. yüzyılın
ikinci yarısında belirmeye başlayan bir yazı türüdür. Sülüs ve nesihten sonra
İslâm dünyasında en çok kullanılan bir yazıdır.
Celî, müselsel, müsenna ve gubârî gibi hat terimleri bir hat çeşidi olmayıp
bir cins yazının karakteri ve sıfatıdır.
Doğru cevap "e" şıkkıdır.
ikinci yarısında belirmeye başlayan bir yazı türüdür. Sülüs ve nesihten sonra
İslâm dünyasında en çok kullanılan bir yazıdır.
Celî, müselsel, müsenna ve gubârî gibi hat terimleri bir hat çeşidi olmayıp
bir cins yazının karakteri ve sıfatıdır.
Doğru cevap "e" şıkkıdır.
Soru 6
Osmanlı hat ekolünün günümüze kadar bütün İslâm dünyasında hükmünü sürdürecek olan esasların belirlendiği, Osmanlı Hat Ekolü ve Kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Şeyh Hamdullah
B
İbnü’l-Bevvâb
C
İbn Mukle
D
Ebû Abdullah el-Hasan
E
Ahvel el-Muharrir
Açıklama:
Osmanlı hat ekolünün günümüze kadar bütün İslâm dünyasında hükmünü sürdürecek olan
esasları bu dönemde Şeyh Hamdullah tarafından belirlenmiştir.
esasları bu dönemde Şeyh Hamdullah tarafından belirlenmiştir.
Soru 7
XVII. yüzyılın ikinci yarısında II. Mustafa ile III. Ahmed’e hat hocalığı yapan ........................ , Şeyh Hamdullah’ın yazıları üzerinde yaptığı estetik değerlendirmeyle yeni bir üslûp ortaya koymuştur. ........................’ın açtığı bu çığır dönemin bütün hattatlarını etkilediği gibi asırlarca İslâm dünyasında etkisini sürdürmüştür. Hilye-i şerif düzenleyen ilk hattat olan ....................... günümüze ulaşan altı çeşit yazıda pek çok murakka‘ (güzel yazı albümü) levha, en‘âm, delâilü’l-hayrât ve yirmi beş mushaf-ı şerif yazdığı bilinmektedir. Bu mushaflardan bazıları okunuşundaki rahatlık ve kolaylık sebebiyle basılarak bütün İslâm dünyasına yayılmıştır.
Yukarıdaki paragrafta noktalı kısımlarda adı geçen hattat aşağıdakilerden hangisidir?
Yukarıdaki paragrafta noktalı kısımlarda adı geçen hattat aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Abdullah Amâsî
B
Hâfız Osman
C
Mustafa Dede
D
Baba Nakkaş
E
Yâkūt el-Müsta‘sımî
Açıklama:
Hâfız Osman Ekolü. XVII. yüzyılın ikinci yarısında II. Mustafa ile III.
Ahmed’e hat hocalığı yapan Hâfız Osman, Şeyh Hamdullah’ın yazıları
üzerinde yaptığı estetik değerlendirmeyle yeni bir üslûp ortaya koymuştur.
Hâfız Osman’ın açtığı bu çığır dönemin bütün hattatlarını etkilediği gibi
asırlarca İslâm dünyasında etkisini sürdürmüştür. Hilye-i şerif düzenleyen ilk
hattat olan Hâfız Osman günümüze ulaşan altı çeşit yazıda pek çok murakka‘
(güzel yazı albümü) levha, en‘âm, delâilü’l-hayrât ve yirmi beş mushaf-ı şerif
yazdığı bilinmektedir. Bu mushaflardan bazıları okunuşundaki rahatlık ve
kolaylık sebebiyle basılarak bütün İslâm dünyasına yayılmıştır.
Doğru cevap "b" şıkkıdır.
Ahmed’e hat hocalığı yapan Hâfız Osman, Şeyh Hamdullah’ın yazıları
üzerinde yaptığı estetik değerlendirmeyle yeni bir üslûp ortaya koymuştur.
Hâfız Osman’ın açtığı bu çığır dönemin bütün hattatlarını etkilediği gibi
asırlarca İslâm dünyasında etkisini sürdürmüştür. Hilye-i şerif düzenleyen ilk
hattat olan Hâfız Osman günümüze ulaşan altı çeşit yazıda pek çok murakka‘
(güzel yazı albümü) levha, en‘âm, delâilü’l-hayrât ve yirmi beş mushaf-ı şerif
yazdığı bilinmektedir. Bu mushaflardan bazıları okunuşundaki rahatlık ve
kolaylık sebebiyle basılarak bütün İslâm dünyasına yayılmıştır.
Doğru cevap "b" şıkkıdır.
Soru 8
Osmanlı hat sanatında aklâm-ı sittenin dışında gelişen Padişah fermanları, menşurları, şikâyet, mühimme ve ahkâm defterleri, devletin resmî kararlarının Dîvân-ı Hümâyun’da yazıldığı ve Osmanlı Devleti’nin resmî yazısı olan yazı çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ta‘lik
B
Tuğra
C
Rik‘a
D
Divanî
E
Terkip
Açıklama:
Osmanlı hat sanatında aklâm-ı sittenin dışında gelişen yazılardan biri de
Osmanlı Devleti’nin resmî yazısı olan divanîdir. Padişah fermanları,
menşurları, şikâyet, mühimme ve ahkâm defterleri, devletin resmî kararları
Dîvân-ı Hümâyun’da bu hat çeşidiyle yazılmıştır. Doğru cevap "d" şıkkıdır.
Osmanlı Devleti’nin resmî yazısı olan divanîdir. Padişah fermanları,
menşurları, şikâyet, mühimme ve ahkâm defterleri, devletin resmî kararları
Dîvân-ı Hümâyun’da bu hat çeşidiyle yazılmıştır. Doğru cevap "d" şıkkıdır.
Soru 9
Kalem kalınlığına göre, harf bünyelerinin en ve boyları ile incelik ve kalınlıkları arasındaki uygunluğa ne ad verilir?
Seçenekler
A
Terkip
B
Malik
C
Tenâsüp
D
Sülüs
E
İstif
Açıklama:
Tenâsüp kalem kalınlığına göre, harf bünyelerinin en ve boyları ile incelik ve
kalınlıkları arasındaki uygunluktur. Harflerin diğer harflerle ve kelime içinde
birbiriyle uyumu ve yakışmasıdır. Doğru cevap "c" şıkkıdır.
kalınlıkları arasındaki uygunluktur. Harflerin diğer harflerle ve kelime içinde
birbiriyle uyumu ve yakışmasıdır. Doğru cevap "c" şıkkıdır.
Soru 10
Hat sanatında en çok yazılan ve işlenen konulardan biri olan ve Hz. Peygamber’in müminlere en güzel örnek olduğu yaşama tarzını ve davranışlarını anlatan yazılara ne ad verilir?
Seçenekler
A
Delâilü’l-hayrât
B
Kıta ve Murakka‘lar
C
Tenâsüp-Terkip
D
Makta
E
Hilye-i şerif
Açıklama:
Hz. Peygamber’in müminlere en güzel örnek olan (el-Ahzâb 33/21) yaşama
tarzını ve davranışlarını konu alan şemâil kitapları özellikle onun en yaygın
ve feyizli bölümü hilye-i şerifler hat sanatında en çok yazılan ve işlenen
konulardır. Doğru cevap "e" şıkkıdır.
tarzını ve davranışlarını konu alan şemâil kitapları özellikle onun en yaygın
ve feyizli bölümü hilye-i şerifler hat sanatında en çok yazılan ve işlenen
konulardır. Doğru cevap "e" şıkkıdır.
Soru 11
"Şehzade sancağı Amasya'da bazı sultanların da desteğiyle Hayreddin Mar'aşî etrafında Anadolu'nun önemli yedi üstadı toplanmış ve bu kişiler yetiştirilmiştir." Bu bilgi göz önüne alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Seçenekler
A
Amasya'da yaşayan insanların hat sanatında diğer bölgelere göre daha yetenekli olduğu
B
Osmanlı hat ekolü temellerinin Amasya'da atılmış olabileceği
C
Amasya'nın şehzade sancağı olmasında hat ekolünün önemli bir rolü olduğu
D
Sultanların Amasya'yı diğer kentlere göre daha çok önemsediği
E
Hat ekolü sanatçılarının Amasya'da daha güzel işler ortaya koyduğu
Açıklama:
Şehazde sancağı Amasya'da Sultan II. Bayezid'in de desteğiyle Hayreddin Mar'aşî etrafında Celâl Amâsî, Cemal ve Celâlzâde Muhyiddin Amâsî, Abdullah Amâsî, Şeyh Hamdullah ve oğlu Mustafa Dede gibi Anadolu'nun yedi büyük üstadı (esâtîze-i Rûm) yetişmiştir. Osmanlı hat ekolünün temelleri büyük ölçüde Amasya'da atılmıştır denebilir.
Soru 12
Aşağıdakilerden hangisi yazıda estetiği etkleyen faktörlerdendir?
Seçenekler
A
Eserin sunulacağı kişinin kim olduğu
B
İstif biçimlerini kağıda geçirebilme gücü
C
Yazının işlendiği zemin
D
Yazının içeriği
E
Yazılan eserin türü
Açıklama:
Hattatın bağlı oludğu yazı üslubuna hakimiyeti, zekası, zihninde tasarladığı istif biçimlerini kağıda geçirebilme gücü yazı estetiğini etkiler.
Soru 13
Emevîler döneminde dört çeşit yazı ortaya çıkaran hattat aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ahvel el-Muharrir
B
Halîl bin Ahmed
C
Abdullah bin Saîd
D
Kutbe el-Muharrir
E
Mâlik bin Dînâr
Açıklama:
Emevîler döneminde yetişen ilk büyük yazı ıslahatçısı Kutbe el-Muharrir'dir. Kutbe'nin dört çeşit yazı ortaya çıkardığı bilinmektedir.
Soru 14
İslâm’ın doğuşunda özellikle mushaf yazımında, yumuşak ve kavisli harflerin hâkim olduğu, daha çok devlet kurumlarında günlük işlerde ve mektuplarda kullanılan hat çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Meşk
B
Geometrik
C
Mekki
D
Medeni
E
Kufi
Açıklama:
İslâm’ın doğuşunda meşk ve cezm adıyla iki ayrı formda yazı bilinmekteydi. İlk vahiyler biçimsel ve daha kurallı olması bakımından geometrik cezm hattıyla yazılmıştır. Geometrik yazı farklı dönemlerde en fazla işlendiği bölgeye nisbetle mekkî, medenî ve son olarak da kûfî adını almıştır. Geometrik yazı, taş üzerine hakkedilen kitâbelerde ve parşömen üzerine yazılan mühim belgelerde, özellikle mushaf yazımında, yumuşak ve kavisli harflerin hâkim olduğu meşk hattı ise daha çok devlet kurumlarında günlük işlerde ve mektuplarda kullanılmıştır.
Soru 15
Özellikle mushaf kitâbeti için seçilmiş olan, düzenli, geometrik, ritmik, yatay ve dikey çizgilerin hâkim olduğu noktasız, harekesiz basit yazı türüne ne ad verilir?
Seçenekler
A
Tevkī‘
B
Medenî
C
Rikā‘
D
Muhakkak
E
Reyhânî
Açıklama:
Özellikle mushaf kitâbeti için seçilmiş olan Medenî yazı düzenli, geometrik, ritmik, yatay ve dikey çizgilerin hâkim olduğu noktasız, harekesiz basit bir yazı türüdür.
Soru 16
Emevîler devrinde hüsn-i hatla yazdığı mushafla adı öne çıkan, İlk celî yazı hattatı olarak da kabul edilen, Mescid-i Nebevî’nin kıble duvarına Şems sûresinden Kur’an’ın sonuna kadar altınla ilk âbidevî yazı yazan hattat aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mâlik b. Dînâr
B
Ebü’l-Esved ed-Düelî
C
Hâlid b. Ebü’l-Heyyâc
D
Âsım el-Leysî
E
Yahyâ b. Ya‘mer
Açıklama:
Emevîler devrinde hüsn-i hatla yazdığı mushafla adı öne çıkan Hâlid b. Ebü’l-Heyyâc’dır. İlk celî yazı hattatı olarak da kabul edilen Hâlid, Mescid-i Nebevî’nin kıble duvarına Şems sûresinden Kur’an’ın sonuna kadar altınla ilk âbidevî yazı yazan hattat olarak bilinmektedir.
Soru 17
İslâm’ın doğuşundan itibaren IV. (X.) yüzyıla kadar bilhassa mushaf yazımında kullanılan İslâm yazılarına ve onun mimari eserlerin kitâbe ve tezyinatında kullanılan celî şekline verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Tevkī‘
B
Rikā
C
Sülüs
D
Kûfî
E
Celî
Açıklama:
Kûfî, İslâm’ın doğuşundan itibaren IV. (X.) yüzyıla kadar bilhassa mushaf yazımında kullanılan İslâm yazılarına ve onun mimari eserlerin kitâbe ve tezyinatında kullanılan celî şekline verilen isimdir.
Soru 18
Hat sanatında genellikle ağzı 3 mm. genişliğindeki kamış kalemle yazılan kıta, beyit, kaside ve mushaf yazımında çok işlenmiş en eski yazı çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Muhakkak
B
Tevkī
C
Aklâm-ı Sitte
D
Celî
E
Sülüs
Açıklama:
Sülüs, hat sanatında genellikle ağzı 3 mm. genişliğindeki kamış kalemle yazılan kıta, beyit, kaside ve mushaf yazımında çok işlenmiş en eski yazı çeşididir. Kûfî gibi sülüs yazı da İslâm yazılarının kaynağı (ümmü’l-hat) olarak kabul edilmiş ve hat öğrenimine sülüs yazı ile başlamak gelenek haline gelmiştir.
Soru 19
Osmanlı hat ekolünün günümüze kadar bütün İslâm dünyasında hükmünü sürdürecek olan esasları aşağıdaki hattatlardan hangisi tarafından belirlenmiştir?
Seçenekler
A
Şeyh Hamdullah
B
Hayreddin Mar‘aşî
C
Celâl Amâsî
D
Celâlzâde Muhyiddin Amâsî
E
İbnü’l-Bevvâb
Açıklama:
Fâtih Sultan Mehmed devrinde Amasyalı hattatların aklâm-ı sitteye ve özellikle sülüs ve nesih yazılarına yeni bir üslûp kazandırma yolundaki çabaları istenen başarılı sonuçları, II. Bayezid’in hat hocası Şeyh Hamdullah’ı İstanbul’a davet etmesi ve saray kâtibi olarak görevlendirmesinden sonra vermiş, Osmanlı hat ekolünün günümüze kadar bütün İslâm dünyasında hükmünü sürdürecek olan esasları bu dönemde Şeyh Hamdullah tarafından belirlenmiştir.
Soru 20
Hilye-i şerif düzenleyen ilk hattat olan ve günümüze ulaşan altı çeşit yazıda pek çok murakka‘ (güzel yazı albümü) levha, en‘âm, delâilü’l-hayrât ve yirmi beş mushaf-ı şerif yazdığı bilinen ve bu mushaflardan bazıları okunuşundaki rahatlık ve kolaylık sebebiyle basılarak bütün İslâm dünyasına yayılan büyük hattat aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mustafa Râkım
B
Hâfız Osman
C
Ahmed Şemseddin
D
Sami Efendi
E
Mahmud Celâleddin Efendi
Açıklama:
XVII. yüzyılın ikinci yarısında II. Mustafa ile III. Ahmed’e hat hocalığı yapan Hâfız Osman, Şeyh Hamdullah’ın yazıları üzerinde yaptığı estetik değerlendirmeyle yeni bir üslûp ortaya koymuştur. Hâfız Osman’ın açtığı bu çığır dönemin bütün hattatlarını etkilediği gibi asırlarca İslâm dünyasında etkisini sürdürmüştür. Hilye-i şerif düzenleyen ilk hattat olan Hâfız Osman günümüze ulaşan altı çeşit yazıda pek çok murakka‘ (güzel yazı albümü) levha, en‘âm, delâilü’l-hayrât ve yirmi beş mushaf-ı şerif yazdığı bilinmektedir. Bu mushaflardan bazıları okunuşundaki rahatlık ve kolaylık sebebiyle basılarak bütün İslâm dünyasına yayılmıştır.
Soru 21
Aşağıdakilerden hangisi Aklâm-ı Sitte dışında gelişen yazılardan biri değildir?
Seçenekler
A
Ta‘lik
B
Divanî
C
Sülüs
D
Tuğra
E
Rik‘a
Açıklama:
Ta‘lik, Divanî, Tuğra, Rik‘a Aklâm-ı Sitte dışında gelişen yazılardandır. Sülüs, Aklâm-ı Sitte içerisinde yer alan bir yazı çeşididir. Doğru cevap C'dir.
Soru 22
Kalem kalınlığına göre, harf bünyelerinin en ve boyları ile incelik ve kalınlıkları arasındaki uygunluğa, harflerin diğer harflerle ve kelime içinde birbiriyle uyumu ve yakışmasına verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Musiki
B
İctima
C
Ahenk
D
Tenâsüp
E
Tertip
Açıklama:
Tenâsüp kalem kalınlığına göre, harf bünyelerinin en ve boyları ile incelik ve kalınlıkları arasındaki uygunluktur. Harflerin diğer harflerle ve kelime içinde birbiriyle uyumu ve yakışmasıdır. Hat sanatının repertuvarı harf şekilleri ve bu harflerin kelimenin başında, ortasında ve sonunda aldığı şekiller ve bunların bağlantılarıdır.
Soru 23
Hat sanatında en çok yazılan ve işlenen konulardan biri olan, Hz. Peygamber’in müminlere en güzel örnek olan (el-Ahzâb 33/21) yaşama tarzını ve davranışlarını konu alan şemâil kitaplarına ne ad verilir?
Seçenekler
A
Delâilü’l-hayrât
B
Kıta
C
Levha
D
Makta‘
E
Hilye-i Şerif
Açıklama:
Hz. Peygamber’in müminlere en güzel örnek olan (el-Ahzâb 33/21) yaşama tarzını ve davranışlarını konu alan şemâil kitapları özellikle onun en yaygın ve feyizli bölümü hilye-i şerifler hat sanatında en çok yazılan ve işlenen konulardır.
Soru 24
Padişah fermanları, menşurları, şikâyet, mühimme ve ahkâm defterleri ve devletin resmî kararları hangi tür hat çeşidiyle yazılmıştır.
Seçenekler
A
Ta‘lik
B
Divanî
C
Nesta‘lik
D
Tuğra
E
Rik‘a
Açıklama:
Osmanlı hat sanatında aklâm-ı sittenin dışında gelişen yazılardan birisi Osmanlı Devleti’nin resmî yazısı olan divanîdir. Padişah fermanları, menşurları, şikâyet, mühimme ve ahkâm defterleri, devletin resmî kararları Dîvân-ı Hümâyun’da bu hat çeşidiyle yazılmıştır. Tuğra, Osmanlı hat sanatı formlarından biri olarak padişahın isminin yazılı olduğu kontrol damgasıdır. Rik‘a ise Bâbıâli kalemlerinde geliştirilmiş divanî karakterinde bir yazı çeşidi olup daha çok günlük hayatta, mektuplarda, resmî yazılarda kullanılmıştır.
Soru 25
Aşağıdakilerden hangisi kûfî çeşitlerinin dışında kalır?
Seçenekler
A
Çiçekli
B
Örgülü
C
Asr-ı Saâdet
D
Reyhani
E
Bennâî
Açıklama:
Reyhani bir kûfî yazı çeşidi değildir. Reyhani sülüs harflerle yazılır. Aklâm-ı sitteden biridir.
Soru 26
Osmanlı hat ekolünün kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mustafa Dede
B
Celal Amâsî
C
Mustafa Râkım
D
Yahya Sûfî
E
Şeyh Hamdullah
Açıklama:
Şeyh Hamdullah, II. Bayezid tarafından İstanbul'a davet edilip saray kâtibi olarak görevlendirildikten sonra Osmanlı hat ekolnün günümüze kadar bütün İslam dünyasında hükmünü sürdürecek olan esasları ortaya koymuştur.
Soru 27
Hâfız Osman'ın sülüs tavrını celî sülüse uygulayarak yeni bir üslûp geliştiren hattat aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mustafa Râkım
B
İsmail Zühdü
C
Sami Efendi
D
Hâşim Efendi
E
Recaî Efendi
Açıklama:
II. Mahmud'un hat hocası Mustafa Râkım, ağabeyi İsmail Zühdü'den öğrendiği Hâfız Osman'ın sülüs tavrını celî sülüse uygulayarak yeni bir üslûp geliştirmiştir.
Soru 28
I. XIV. Yüzyılın ikinci yarısında İran'da belirmeye başlar.
II. Sülüs ve nesihten sonra İslam dünyasında en çok kullanılan yazı türüdür.
III. Timuri Şahruh ve Hüseyin Baykara'nın saltanat yıllarında yüksek bir sanat değeri kazanır.
IV. İstanbul'un fethinden sonra Osmanlı Meşihat Dairesi ve ilmiye sınıfının resmi yazı türü olmuştur.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri ta'lik yazının özellikleri arasında yer alır?
II. Sülüs ve nesihten sonra İslam dünyasında en çok kullanılan yazı türüdür.
III. Timuri Şahruh ve Hüseyin Baykara'nın saltanat yıllarında yüksek bir sanat değeri kazanır.
IV. İstanbul'un fethinden sonra Osmanlı Meşihat Dairesi ve ilmiye sınıfının resmi yazı türü olmuştur.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri ta'lik yazının özellikleri arasında yer alır?
Seçenekler
A
I ve II
B
II, III ve IV
C
I, III ve IV
D
I, II, III ve IV
E
II ve IV
Açıklama:
Ta'lik yazı, XIV. Yüzyılın ikinci yarısında İran'da belirmeye başlar. Sülüs ve nesihten sonra İslam dünyasında en çok kullanılan yazı türüdür. Timuri Şahruh ve Hüseyin Baykara'nın saltanat yıllarında yüksek bir sanat değeri kazanır. İstanbul'un fethinden sonra Osmanlı Meşihat Dairesi ve ilmiye sınıfının resmi yazı türü olmuştur.
Soru 29
I. Daha çok günlük hayat, mektup ve resmi yazılarda kullanılır.
II. XIX. Yüzyılda Bâbıâli kalemlerinde gelişmiştir.
III. Osmanlılar iki üslûbunu geliştirmiştir.
Yukarıdaki öncüllerde verilen özellikler aşağıda yer alan yazı türlerinden hangisine aittir?
II. XIX. Yüzyılda Bâbıâli kalemlerinde gelişmiştir.
III. Osmanlılar iki üslûbunu geliştirmiştir.
Yukarıdaki öncüllerde verilen özellikler aşağıda yer alan yazı türlerinden hangisine aittir?
Seçenekler
A
Divanî
B
Tuğra
C
Rik'a
D
Reyhanî
E
Sülüs
Açıklama:
Rik'a, daha çok günlük hayat, mektup ve resmi yazılarda kullanılır. XIX. Yüzyılda Bâbıâli kalemlerinde gelişmiştir. Osmanlılar Bâbıâli rik'ası ve İzzet Efendi üslubu olmak üzere iki üslûbunu geliştirmiştir.
Soru 30
I. Hadis kitapları
II. Mimari
III. Dua mecmuaları
IV. Hilye-i Şerif
V. Maden, kumaş ve çini sanatlarında
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri hat sanatının kullanıldığı alanlara örnek oluşturur?
II. Mimari
III. Dua mecmuaları
IV. Hilye-i Şerif
V. Maden, kumaş ve çini sanatlarında
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri hat sanatının kullanıldığı alanlara örnek oluşturur?
Seçenekler
A
I, II, III ve V
B
I, II, III, IV ve V
C
II ve V
D
III, IV ve V
E
I, II ve IV
Açıklama:
Hat sanatı öncüllerde verilen tüm alanlarda kullanılır.
Soru 31
İslam sanatında hat sanatının ilk güzel örnekleri hangi alanda görülmüştür?
Seçenekler
A
Resmi yazılar
B
Küçük el sanatları
C
Mimari
D
Kitap sanatı
E
Mektuplar
Açıklama:
İslam'ın ilme ve kitaba verdiği önem sonucunda hat sanatının ilk güzel örnekleri kitap sanatları sahasında görülmüştür.
Soru 32
Aşağıdakilerden hangisi yazının estetik değeriyle ilgili değildir?
Seçenekler
A
Nesih yazıda harf bünyelerinin tam teşekkül etmemiş olması, harf bünyelerinin ve bağlantılarının inceliği, küçüklüğü sebebiyle bizde sevimlilik ve zarafet hislerini uyandırır.
B
Padişah iradelerinin yazıldığı divanî yazının sağdan sola doğru yükselerek fâsılasız devam eden satırlarında kuvvet, hâkimiyet, azamet gibi duygular bir arada hissedilir.
C
Sülüs ve celî sülüs yazılarda metanet, aşırı süs ve ihtişam hâkim sanat unsuru olarak tecelli ederken ta‘lik ve celîsinde harf bünyeleri tezyinatsız, fakat canlı bir şekilde sadelik hissini tasvir eder.
D
Yazıda birer plastik ifade elemanı olan harfler, kelimeler, eğriler ve kıvrımlar kesin matematik ölçülere bağlıdır.
E
İlâhî bilgiler ve hikmetli, güzel ve etkili sözler yazıyla ortaya çıkar; işitilen, görülen ve kalben hissedilen bir safhaya ulaşır.
Açıklama:
İlâhî bilgiler ve hikmetli, güzel ve etkili sözlerin işitilen, görülen ve kalben hissedilen bir safhaya ulaşması yazının manevi ahengiyle ilgilidir.
Soru 33
I. Mürekkebin akıcılığı
II. Kağıdın rengi ve dokusu
III. Mürekkebin rengi
IV. Kalemin açılışı
V. Kalemin kalınlığı
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri yazıdaki fiziki ahenge etki eder?
II. Kağıdın rengi ve dokusu
III. Mürekkebin rengi
IV. Kalemin açılışı
V. Kalemin kalınlığı
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri yazıdaki fiziki ahenge etki eder?
Seçenekler
A
I, II ve IV
B
II, III, IV ve V
C
I, II, III, IV ve V
D
III, IV ve V
E
I, II, III ve V
Açıklama:
Yazı sanatında kullanılan kamış kalem, âharlı kağıt ve mürekkebinin özellikleri, kalemin açılışı, kalınlığı, kağıdın rengi ve dokusu, mürekkebin rengi ve akıcılığı yazının fiziki ahengini etkiler.
Soru 34
"Yazıdaki sevimlilik, yumuşaklık veya sertlik, rahatlık veya sıkışıklılık, keskinlik, nizam, temizlik, titizlik, azamet ve vakar gibi insanda hayranlık uyandıran değerler sanatkârın kendisidir."
Yukarıda yer alan ifadeyle aşağıdakilerden hangisi anlatılmak istenmektedir?
Yukarıda yer alan ifadeyle aşağıdakilerden hangisi anlatılmak istenmektedir?
Seçenekler
A
Yazı doğal bir güzelliğe sahiptir.
B
Yazıda manevi bir ahenk vardır.
C
Yazının kompoziyonu hattata göre değişiklik göstermez.
D
Yazı tarihi estetiğe sahiptir.
E
Yazı, hattatın psikolojisiyle doğrudan ilişkilidir.
Açıklama:
Yazı sanatı, geleneklerin ve üslûpların kesin kaideleri içinde kalmakla beraber, hattatın kişiliğine de bağlıdır. Sanatkârın iç dünyası yazıya akseder. Hattatın ruh hali, ıstırapları, buhranları ve kemali yazıda görülür. Yazıdaki sevimlilik, yumuşaklık veya sertlik, rahatlık veya sıkışıklılık, keskinlik, nizam, temizlik, titizlik, azamet ve vakar gibi insanda hayranlık uyandıran değerler sanatkârın kendisidir. Sanatkârın ruh haline göre yazı estetik bir değer kazanır.
Soru 35
“İnce, uzun, doğru yol; birçok noktanın birbirine bitişerek sıralanmasından meydana gelen çizgi ve yazı” aşağıdakilerden hangisinin tanımıdır?
Seçenekler
A
Hat
B
Mukarnas
C
Nesih
D
Sülüs
E
Çini
Açıklama:
Hat sözlükte “ince, uzun, doğru yol; birçok noktanın birbirine bitişerek sıralanmasından meydana gelen çizgi ve yazı” olarak tanımlanmaktadır.
Soru 36
İslam uygarlığının yazı dili Arap yazısıdır. Aslı aşağıda verilen hangi yazıdan alınarak geliştirilmiştir?
Seçenekler
A
Ta‘lik
B
Nabati
C
Cezm
D
Fenike
E
Müsenna
Açıklama:
Aslı Nabati yazısından alınarak geliştirilmiştir.
Soru 37
Genelde İslâm öncesi ve sahâbîler döneminde Araplar okuma yazma bilmeyen bir toplum idi. Câhiliye çağında şiir ve hitabet sanatı en güzel örneklerini vermiş, sözlü kültür gelişmişti. Araplar çok güçlü bir ezber yeteneğine sahip idiler. Buna göre bu dönemde aşağıdakilerden hangisi yazılı metinlerle ilgilidir?
Seçenekler
A
Ezber aracıdır
B
İlim yapma aracıdır
C
Hatırlatma aracı
D
İletişim aracıdır
E
Estetik beğeni aracıdır
Açıklama:
Genelde İslâm öncesi ve sahâbîler döneminde Araplar okuma yazma bilmeyen bir toplum idi. Ama Arapça’yı çeşitli lehçeleriyle konuşur, çok zengin şiir dilini anlar ve kullanırlardı. Hz. Muhammed de okuma yazma bilmiyordu (el-Ankebût 29/48). Câhiliye çağında şiir ve hitabet sanatı en güzel örneklerini vermiş, sözlü kültür gelişmişti. Araplar çok güçlü bir ezber yeteneğine sahip idiler. Yazılı metinler sadece hatırlatma aracı idi.
Soru 38
Arap hattıyla yazılmış olan ilk kitap Kur’ân-ı Kerîm’dir. Hz. Peygamber’in vefatından önce yazıya geçirilmiş, ezberlenmiş olan âyet ve sûrelerin iki kap arasında toplanarak güvence altına alınması hangi devirde gerçekleştirilmiştir?
Seçenekler
A
Hz. Osman
B
Mâlik b. Dînâr
C
Hz. Ali
D
Hz. Ebû Bekir
E
Zeyd b. Sâbit
Açıklama:
Arap hattıyla yazılmış olan ilk kitap Kur’ân-ı Kerîm’dir. Hz. Peygamber’in vefatından önce yazıya geçirilmiş, ezberlenmiş olan âyet ve sûrelerin iki kap arasında toplanarak güvence altına alınması Hz. Ebû Bekir devrinde gerçekleştirilmiştir.
Soru 39
Emevîler devrinde hüsn-i hatla yazdığı mushafla adı öne çıkan ve ilk celî yazı hattatı olarak da kabul edilen kâtip aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kutbe el-Muharrir
B
Zeyd b. Sâbit
C
İshak b. Hammâd
D
Mâlik b. Dînâr
E
Hâlid b. Ebü’l-Heyyâc
Açıklama:
Emevîler devrinde hüsn-i hatla yazdığı mushafla adı öne çıkan Hâlid b. Ebü’l-Heyyâc’dır. İlk celî yazı hattatı olarak da kabul edilen Hâlid, Mescid-i Nebevî’nin kıble duvarına Şems sûresinden Kur’an’ın sonuna kadar altınla ilk âbidevî yazı yazan hattat olarak bilinmektedir.
Soru 40
Arap alfabesinin başlangıcında yazıda nokta ve seslendirme işaretleri yoktu. Alfabe tam oluşmamıştı. Arap olmayan milletler, harekesiz ve noktasız yazının okunmasında güçlük çekiyor, hataya düşüyorlardı. Yazıdaki bu okuma güçlüğünü gidermek, metinde her türlü bozulmayı önlemek için harflerin kimliğini farklılaştıran nokta ve kısa sesleri gösteren işaretlerin konma zarureti doğdu. Bu konuda ilk ciddi çalışmayı yapan hattat aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ebü’l-Esved ed-Düelî
B
Yahyâ b. Ya‘mer
C
Dahhâk
D
Ahvel el-Muharrir
E
Haccâc’ın Nasr b. Âsım el-Leysî
Açıklama:
Bu konuda ilk ciddi çalışmayı yapan Ebü’l-Esved ed-Düelî’dir (ö. 69/688). Onun seslendirme sisteminde kırmızı, yuvarlak nokta kullanılmış, fetha (üstün) yerine harfin üzerine bir nokta, kesre (esre) yerine harfin altına bir nokta, zamme (ötre) yerine harfin önüne bir nokta, tenvin için de ikişer nokta konulmuştur.
Soru 41
İslâm âleminde benimsenip hattatlar tarafından örnek alınmasıyla “kıbletü’l-küttâb” (hattatların kıblesi) lakabı ile anılmış ve ünü yayılmış üslûp aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Verrâkī
B
Yâkūt
C
Neshî
D
Kûfî
E
Reyhânî
Açıklama:
Yâkūt üslûbunun İslâm âleminde benimsenip hattatlar tarafından örnek alınmasıyla Yâkūt, “kıbletü’l-küttâb” (hattatların kıblesi) lakabı ile anılmış ve ünü yayılmıştır. Yâkūt’un bu başarıyı elde etmesinde ona her türlü imkânı sağlayan, destek olan, onu teşvik eden, başarısını sık sık ihsanlarıyla ödüllendiren Halife Musta‘sım’ın da büyük hissesi vardır. Yâkūt, halifenin en yakın musâhibi gibi sarayda varlık ve bolluk içinde bir hayat sürmüştür.
Soru 42
Kûfî, İslâm’ın doğuşundan itibaren IV. (X.) yüzyıla kadar bilhassa Mushaf yazımında kullanılan İslâm yazılarına ve onun mimari eserlerin kitâbe ve tezyinatında kullanılan celî şekline verilen isimdir. Buna göre kalemle yazılan mushaf yazısından başka dinî, askerî ve sivil binaların kitâbeleriyle mezar ve menzil kitâbelerinde, oyma ve kabartma suretiyle sert maddeler üzerine hakkedilen, böylece hem binanın süsü hem de İslâm medeniyetinin en güçlü belirtisi olan kûfî üslubu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Tezyinî ve çiçekli kûfî
B
Câhiliye dönemi kûfîsi
C
Celî kûfî
D
Örgülü kûfî
E
Asr-ı saâdet kûfîsi
Açıklama:
Celî kûfî, Kûfînin kalemle yazılan mushaf yazısından başka dinî, askerî ve sivil binaların kitâbeleriyle mezar ve menzil kitâbelerinde, oyma ve kabartma suretiyle sert maddeler üzerine hakkedilen celî şekli gelişmiş, böylece kûfî yazı hem binanın süsü hem de İslâm medeniyetinin en güçlü belirtisi olmuştur. Bu üslûbun en güzel örneği Kurtuba (Cordoba) Ulucamii’nin kitâbeleridir. Abdülmelik b. Mervân zamanında basılan paralar üzerinde de bu tarz kûfî yazılar kullanılmıştır.
Soru 43
Aşağıdakilerden hangisi Mustafa Râkım Celî Ekolü ve Üstatlarından biri değildir?
Seçenekler
A
Sami Efendi
B
Mehmed Hâşim
C
Ömer Vasfi
D
Hâfız Osman
E
Recâi efendi
Açıklama:
Hâfız Osman Ekolü. XVII. yüzyılın ikinci yarısında II. Mustafa ile III. Ahmed’e hat hocalığı yapan Hâfız Osman, Şeyh Hamdullah’ın yazıları üzerinde yaptığı estetik değerlendirmeyle yeni bir üslûp ortaya koymuştur.
Soru 44
Osmanlılar’da süratli ve kolay yazma ihtiyacından doğan ve XIX. yüzyılın başlarında Bâbıâli kalemlerinde geliştirilmiş divanî karakterinde; daha çok günlük hayatta, mektuplarda, resmî yazılarda kullanılmış olan yazı çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Aklâm-ı sitte
B
Tuğra
C
Divanî Yazı
D
Ta‘lik
E
Rik‘a
Açıklama:
Aklâm-ı sitte dışında Osmanlılar’da süratli ve kolay yazma ihtiyacından doğan rik‘a, XIX. yüzyılın başlarında Bâbıâli kalemlerinde geliştirilmiş divanî karakterinde bir yazı çeşidi olup daha çok günlük hayatta, mektuplarda, resmî yazılarda kullanılmıştır. Osmanlılar’da iki rik‘a üslûbu geliştirilmiştir. Bâbıâli memurlarından Mümtaz Efendi tarafından geliştirilen eski rik‘a veya yazıldığı yere izafeten Bâbıâli rik‘ası, diğeri İzzet Efendi üslûbudur. Bu üslûpta rik‘a yazısı kesin ölçüler ve nisbetlerle sanat yazısı haline dönüşmüştür
Soru 45
İçinde padişahın ismi yazılı özel bir şekil olan; ferman, berat, hüküm, name, emir gibi padişaha ait belgeler, sikkeler ve abidelerde kontrol damgası olarak kullanılan, altın ve gümüş işler üzerinde yer alan Osmanlı hat sanatı formu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Rik'a
B
Tuğra
C
Divani Yazı
D
Sülüs
E
Aklam-ı Sitte
Açıklama:
İçinde padişahın ismi yazılı özel bir şekil olan; ferman, berat, hüküm, name, emir gibi padişaha ait belgeler, sikkeler ve abidelerde kontrol damgası olarak kullanılan, altın ve gümüş işler üzerinde yer alan Osmanlı hat sanatı formu Tuğra'dır. Doğru cevap B'dir.
Soru 46
İslam kültüründe okuma ve yazma unsuru olan güzel yazı yazma tekniğine ne ad verilmiştir?
Seçenekler
A
Nabati
B
El-cezm
C
Hüsni-hat
D
Verrak
E
Muharrir
Açıklama:
Hat Sanatı
Hüsni-hat
Hüsni-hat
Soru 47
Osmanlı Devletinin resmi yazısı kabul edilen hat çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Rik'a
B
Tuğra
C
Divani
D
Ta'lik
E
Müsenna
Açıklama:
Osmanlı Devletinin resmi yazısı kabul edilen hat çeşidi 'Divani'dir. Doğru cevap C'dir.
Soru 48
Osmanlı Hat ekolünün kurucusu aşağıdaki isimlerden hangisidir?
Seçenekler
A
Şeyh Hamdullah
B
Şeyhülislam Veliyüddin Efendi
C
Hafız Osman
D
Mustafa Rakım
E
Sami Efendi
Açıklama:
Osmanlı Hat ekolünün kurucusu Şeyh Hamdullah'dır. Doğru cevap A'dır.
Soru 49
Kitabe, levha ve cami yazılarında kullanılan, her yazının tabii büyüklüğünden daha iri yazılmasına verilen sıfat aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ta'lik
B
Sülüs
C
Yakut
D
Divani
E
Celi
Açıklama:
Kitabe, levha ve cami yazılarında kullanılan, her yazının tabii büyüklüğünden daha iri yazılmasına verilen sıfat 'Celi'dir. Doğru cevap E'dir.
Soru 50
Hat sanatında sultanlara ait bütün belgelerin yazıldığı, sülüs kalemi kalınlığında (3-4 mm) yazı çeşidine verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Alkam-ı Sitte
B
Medeni
C
Nesih
D
Tevki-Rika
E
Divani
Açıklama:
Hat sanatında sultanlara ait bütün belgelerin yazıldığı, sülüs kalemi kalınlığında (3-4mm) yazı çeşidine verilen isimTevki-Rika'dır. Doğru cevap D'dir.
Soru 51
İslam'ın doğuşundan itibaren IV. (X.) yüzyıla kadar bilhassa mushaf yazımında kullanılan İslam yazılarına ve onun mimari eserlerin kitabe ve tezyinatlarında kullanılan celi şekline verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kufi
B
Yakut
C
Mağribi
D
Medeni
E
Sülüs
Açıklama:
İslam'ın doğuşundan itibaren IV. (X.) yüzyıla kadar bilhassa mushaf yazımında kullanılan İslam yazılarına ve onun mimari eserlerin kitabe ve tezyinatlarında kullanılan celi şekline verilen isim 'Kufi'dir. Doğru cevap A'dır.
Soru 52
Aşağıdakilerden hangisi kufi yazının üsluplerinden birisidir?
Seçenekler
A
Nesih Kufisi
B
Mağribi Kufisi
C
Asr-ı Saadet Kufisi
D
Ta'lik Kufisi
E
Tevki Kufisi
Açıklama:
Asr-ı Saadet Kufisi, kufi yazının üsluplerinden birisidir. Doğru cevap C'dir.
Soru 53
Yazıdaki okuma güçlüğünü gidermek, metinde her türlü bozulmayı önlemek için harflerin kimliğini farklılaştıran nokta ve seslendirme işaretleri konması ile ilgili ilk ciddi çalışmayı yapan isim aşağıdakilerden hadisidir?
Seçenekler
A
İbn Mukle
B
Ebü'l-Esved ed-Düeli
C
Ahvel el-Muharrir
D
Yakut el-Müsta'sımi
E
İbnü'l-Bevvab
Açıklama:
Yazıdaki okuma güçlüğünü gidermek, metinde her türlü bozulmayı önlemek için harflerin kimliğini farklılaştıran nokta ve seslendirme işaretleri konması ile ilgili ilk ciddi çalışmayı yapan isim Ebü'l-Esved ed-Düeli'dir. Doğru cevap B'dir.
Soru 54
Emeviler devrinde hüsn-i hatla yazdığı mushaflarla adı öne çıkan ve ilk celi yazı hattatı olarak kabul edilen isim aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Halid b. Ebü'l-Heyyac
B
İbn Mukle
C
İbnü'l-Bevvab
D
Yakut el-Müsta'sımi
E
Ahvel el-Muharrir
Açıklama:
Emeviler devrinde hüsn-i hatla yazdığı mushaflarla adı öne çıkan ve ilk celi yazı hattatı olarak kabul edilen isim Halid b. Ebü'l-Heyyac'dır. Doğru cevap A'dır.
Soru 55
Estetik kurallara bağlı kalarak ölçülü ve güzel yazı yazma sanatına aşağıdaki isimlerden hangisi verilir?
Seçenekler
A
Katip
B
Meşk
C
Sülüs
D
Ebru
E
Hüsn-i hat
Açıklama:
Estetik kurallara bağlı kalarak ölçülü ve güzel yazı yazma sanatına 'Hüsn-i hat' adı verilir. Doğru cevap E'dir.
Soru 56
Arap dilinin fonetiğine uygulanan Arap alfabesinde kaç harf vardır?
Seçenekler
A
38
B
24
C
29
D
32
E
28
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 57
Arap harfleri ile yazılan ilk kitap olan Kuran-ı Kerim kimin zamanında yazılmıştır?
Seçenekler
A
Hz.Osman
B
Hz Ebu Bekir
C
Hz.Muhammed
D
Zeyd B. Sabit
E
Hz. Ali
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Arap hattıyla yazılmış olan ilk kitap Kur’ân-ı Kerîm’dir. Hz. Peygamber’in vefatından önce yazıya geçirilmiş, ezberlenmiş olan âyet ve sûrelerin iki kap arasında toplanarak güvence altına alınması Hz. Ebû Bekir devrinde gerçekleştirilmiştir. Hz. Osman devrinde bu mushaf esas alınarak belirlenmiş imlâ kurallarına göre (resm-i Osmanî) mushaflar yazılmıştır.
Arap hattıyla yazılmış olan ilk kitap Kur’ân-ı Kerîm’dir. Hz. Peygamber’in vefatından önce yazıya geçirilmiş, ezberlenmiş olan âyet ve sûrelerin iki kap arasında toplanarak güvence altına alınması Hz. Ebû Bekir devrinde gerçekleştirilmiştir. Hz. Osman devrinde bu mushaf esas alınarak belirlenmiş imlâ kurallarına göre (resm-i Osmanî) mushaflar yazılmıştır.
Soru 58
Parşömen ve papirüsten belirli ölçülerde hazırlanmış yapraklara ne ad verilir?
Seçenekler
A
Celil
B
Sülüs
C
nisf
D
Tümar
E
Muharrir
Açıklama:
Tûmar, parşömen ve papirüsten belirli ölçüde hazırlanmış büyük boy yapraktır.
Soru 59
Aşağıdaki küfi yazı çeşitlerinden hangisi Hz.Peygamber döneminde kullanılmıştır?
Seçenekler
A
Cahiliye dönemi küfisi
B
Asr-ı saadet küfisi
C
Celi küfisi
D
Tezyini ve çiçekli küfi
E
Örgülü küfi
Açıklama:
Asr-ı saâdet kûfîsi (Mekkî, Medenî). Hz. Peygamber döneminde Mekke ve Medine’de yaygın olarak kullanılan, mushafların yazıldığı Arap yazısıdır.
Soru 60
Osmanlı hat ekolünün günümüze kadar bütün İslam dünyasında sürecek esaslarını kim belirlemiştir?
Seçenekler
A
Hayrettin Mar-aşi
B
Şeyh Hamdullah
C
Celal Amasi
D
Mustafa Dede
E
Muhyiddin Amasi
Açıklama:
Fâtih Sultan Mehmed devrinde Amasyalı hattatların aklâm-ı sitteye ve özellikle sülüs ve nesih yazılarına yeni bir üslûp kazandırma yolundaki çabaları istenen başarılı sonuçları, II. Bayezid’in hat hocası Şeyh Hamdullah’ı İstanbul’a davet etmesi ve saray kâtibi olarak görevlendirmesinden sonra vermiş, Osmanlı hat ekolünün günümüze kadar bütün İslâm dünyasında hükmünü sürdürecek olan esasları bu dönemde Şeyh Hamdullah tarafından belirlenmiştir.
Soru 61
İstanbul'un fethinden sonra Osmanlı Meşihat Dairesi ve ilmiye sınıfının resmi yazısı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ta'lik
B
Cezm
C
Musenna
D
Meşrik küfisi
E
Rika
Açıklama:
Ta‘lik (nesta‘lik) İstanbul’un fethinden sonra Osmanlı Meşihat Dairesi ve ilmiye sınıfının resmî yazısı olmuş; muhasebat, vesikalar, kayıtlar, edebî eserler ve bilhassa divanlar, şiirler ta‘lik ve incesiyle yazılmıştır.
Soru 62
İçinde Padişahın ismi yazılı özel bir şekli olan ferman,berat,hüküm,emir gibi belgelerde kontrol damgası olarak kullanılan sanata ne denir?
Seçenekler
A
Rika
B
Divan-i yazı
C
Nesih
D
Reyhani
E
Tuğra
Açıklama:
Osmanlı hat sanatı formlarından biri de tuğradır. İçinde padişahın ismi yazılı özel bir şekil
olan tuğra ferman, berat, hüküm, nâme, emir gibi padişaha ait belgelerle sikkelerde, resmî
evrak ve âbidelerde, kontrol damgası olarak altın ve gümüş işler üzerinde yer alır.
olan tuğra ferman, berat, hüküm, nâme, emir gibi padişaha ait belgelerle sikkelerde, resmî
evrak ve âbidelerde, kontrol damgası olarak altın ve gümüş işler üzerinde yer alır.
Soru 63
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı yazı sanatı malzemelerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Kamış
B
Aharli kağıt
C
Matbaa mürekkebi
D
Renkli ve dokulu kağıt
E
Altın cetvel
Açıklama:
Yazı sanatında kullanılan kamış kalem, âharlı kâğıt ve mürekkebinin özellikleri, kalemin açılışı, kalınlığı, kâğıdın rengi ve dokusu; mürekkebin rengi, akıcılığı yazının fizikî âhengini etkiler.... Yazının bezenmesi maksadıyla yazı dış bordüründe yer alan ebru veya tezhip, renkli ve altın cetveller, kâğıdın rengi yazının fizikî güzelliğini tamamlayan unsurlardır.
Soru 64
Kalem koymak için boru şeklinde uzun sapı ve ucunda mürekkep koymak için hokkası bulunan yazı aletine ne denir?
Seçenekler
A
makta
B
Ahar
C
mistan
D
Divit
E
Mühre
Açıklama:
Divit: Kalem koymak için boru şeklinde uzun sapı ve ucunda mürekkep koymak için
hokkası bulunan yazı aletidir.
hokkası bulunan yazı aletidir.
Soru 65
İranlılar, İslam sanatında hüsn-i hat yazan sanatkârlara hangi isimle hitap ederlerdi?
Seçenekler
A
Katip
B
Muharrir
C
Hoş-nüvîs
D
Hattat
E
Verrak
Açıklama:
İranlılar hattat karşılığında “hoş-nüvîs” (güzel yazan) kelimesini kullanmışlardır.
Genelde İslâm yazılarını güzel yazma ve öğretme hünerine sahip olan sanatkâra hattat,
bu sanata da hattatlık denilmiştir.
İslam sanatında hüsn-i hat yazan sanatkârlara eskiden muharrir, katip ve verrak adıyla hitap edilirdi. Hicri 4. Yüzyıldan sonra bu sanatkârlara hattat denilmektedir. İranlılar hattat kelimesinin karşılığı olarak, güzel yazan anlamında hoş-nüvîs kelimesini kullanmışlardır. Cevap C seçeneğidir.
Genelde İslâm yazılarını güzel yazma ve öğretme hünerine sahip olan sanatkâra hattat,
bu sanata da hattatlık denilmiştir.
İslam sanatında hüsn-i hat yazan sanatkârlara eskiden muharrir, katip ve verrak adıyla hitap edilirdi. Hicri 4. Yüzyıldan sonra bu sanatkârlara hattat denilmektedir. İranlılar hattat kelimesinin karşılığı olarak, güzel yazan anlamında hoş-nüvîs kelimesini kullanmışlardır. Cevap C seçeneğidir.
Soru 66
İslam’ın doğuşunda Kur’an’ın ilk vahiyleri hangi yazı formunda kaydedilmiştir?
Seçenekler
A
Meşk
B
Geometrik Cezm
C
Sülüs
D
Ta’lik
E
Yuvarlak Müstedir
Açıklama:
İslam’ın doğuşunda meşk ve cezm adıyla iki ayrı formda yazı bilinmekteydi. Hz. Peygamber’e gelen ilk vahiyler biçimsel ve daha kurallı olması bakımından geometrik cezm hattıyla yazılıp kaydedilmiştir. Cevap B seçeneğidir.
Soru 67
Emeviler döneminde bilinen ilk celi yazı karakterinde hüsn-i hat yazan hattat aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Abdullah b. SaÎd
B
Ubâd b. Sâmit
C
Zeyd b. Sâbit
D
Kutbe el-Muharrir
E
Halid b. Ebü’l-Heyyâc
Açıklama:
Emeviler döneminde hüsn-i hatla yazdığı mushafla adı öne çıkan hattat Halid b. Ebü’l-Heyyâc’dır. İlk celi yazı hattatı olarak bilinen Halid b. Ebü’l-Heyyâc bu yazı karakteriyle Mescid-i Nebevi’nin kıble duvarına Şems Suresi’ni yazmıştır. Cevap E seçeneğidir.
Soru 68
Erken dönem Arap dilindeki yazım kurallarında nokta ve seslendirme işaretleri yoktu. Yazı ve alfabe sistemi tam oluşmamıştı. Arap olmayan milletler harekesiz ve noktasız yazıları okumakta güçlük çekiyorlardı. Arapça metinlerin okunmasını kolaylaştırmak için nokta ve kısa sesleri ifade eden işaretleme sistemi üzerinde ilk ciddi çalışmaları yapan hattat kimdir?
Seçenekler
A
Ahvel el-Muharrir
B
Kutbe el-Muharrir
C
Malik b. Dinâr
D
Ebü’l Esved ed Duelî
E
Halid b. Ebü’l-Heyyâc
Açıklama:
Arapça metinlerin okunmasını kolaylaştırmak için nokta ve kısa sesleri ifade eden işaretleme sistemi üzerinde ilk ciddi çalışmaları hattat Ebü’l Esved ed Duelî yapmıştır. Cevap D seçeneğidir.
Soru 69
Arap alfabesinin imlasında en önemli ıslahatı yaparak bugünkü harekeleme usulünü ortaya koyan hattat aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Halil b. Ahmed
B
Yahya b. Ya’mer
C
Nasr b. Âsım el-Leysi
D
Ebü’l Esved ed Duelî
E
Kutbe el-Muharrir
Açıklama:
Halil b. Ahmed Arap alfabesinin imlasında önemli ıslahatı yaparak bugünkü harekeleme usulünü ortaya koymuştur. Cevap A seçeneğidir.
Soru 70
Aşağıdakilerden hangisi aklam-ı sitte yazı karakterlerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Muhakkak
B
Reyhanî
C
Kûfî
D
Nesih
E
Rîka
Açıklama:
Abbasiler döneminde İbnü’l Bevvâb ile başlayan yazı karakterleri aklam-ı sitte olarak adlandırılmıştır. Bu adlandırma içinde sülüs, nesih, muhakkak, reyhanî, tevki ve rîka yazı karakterleri belirlenmiştir. Kûfî yazı karakteri eski bir yazı karakteri olup aklam-ı sitte içinde yer almaz. Cevap C seçeneğidir.
Soru 71
16. Yüzyıldan sonra İslam hat sanatında kitap ve mushaf yazımında en çok tercih edilen yazı karakteri aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kûfî
B
Tevkî
C
Rîka
D
Celi
E
Nesih
Açıklama:
16. Yüzyıldan sonra İslam hat sanatında kitap ve mushaf yazımında en çok tercih edilen yazı karakteri nesihtir. Nesih kitap yazısı olarak okunması ve yazılmasındaki kolaylık sebebiyle benimsenmiştir. Cevap E seçeneğidir.
Soru 72
Osmanlı hat sanatının bütün İslam dünyasında hükmünü sürdürecek olan esaslarını aşağıdaki hattatlardan hangisi belirlemiştir?
Seçenekler
A
Hayreddin Mar’aşî
B
Şeyh Hamdullah
C
Yâkut el-Müsta’sımî
D
Mustafa Dede
E
Baba Nakkaş
Açıklama:
II. Beyazıd döneminde, Şeyh Hamdullah İstanbul’a davet edilerek saray kâtibi olmuş; bu görevlendirmeyle birlikte kendisinden Osmanlılara has bir yazı tarzının geliştirmesi istenmiştir. Şeyh Hamdullah İslam sanatının önemli hat ustalarından Yâkut el-Müsta’sımî’nin eserlerini incelemiş, sülüs ve nesih yazı karakterlerini en üst estetik değerlere taşıyarak bütün İslam dünyasında günümüze kadar sürecek olan esasları belirlemiştir. Cevap B seçeneğidir.
Soru 73
Ali b. Yahya Sûfî’nin celi ve musennâ karakterlerinde yazılarını örnek alarak harf bünyelerinde ve kompozisyonlarda daha güzel oran ve biçimler elde etmiş olan, Yâkut-i Rûm adıyla da anılan Osmanlı hattatı kimdir?
Seçenekler
A
Eğrikapılı Mehmed Râsim
B
Beşiktaşlı Nûri Efendi
C
Celâlzade Muhyiddin Amâsî
D
Ahmed Şemseddin Karahisârî
E
Yedikuleli Seyyid Abdullah
Açıklama:
Kanunî Sultan Süleyman döneminde, şemsü’l-hat ve Yâkut-i Rûm adıyla bilinen Ahmed Şemseddin Karahisârî Yâkut el-Müsta’sımî’nin aklam-ı sitte tarzını yeniden yorumlamış, celî ve musennâ karakterlerde Ali b. Yahya Sûfî’nin yazılarını örnek alarak harf bünyelerinde ve kompozisyonlarda daha güzel oran ve biçimler ortaya koymuştur. Cevap D seçeneğidir.
Soru 74
Osmanlı hat sanatında Meşihat Dairesi ve ilmiye sınıfının resmî yazısı olarak bilinen; muhasebat, vesikalar, kayıtlar ve edebi eserlerde de kullanılan yazı karakteri aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Tal’ik
B
Rik’a
C
Sülüs
D
Nesih
E
Celî
Açıklama:
Tal’ik Osmanlı hat sanatında Meşihat Dairesi ve ilmiye sınıfının resmî yazısı olarak bilinir. Ayrıca, muhasebat, vesikalar, kayıtlar ve edebi eserlerde de kullanılan bir yazı karakteridir. Cevap A seçeneğidir.
Soru 75
Hz. Muhammed, vahiyleri kimler tarafından yazıya geçirmiştir?
Seçenekler
A
Hafızlar
B
Katipler
C
Düşünürler
D
Hatipler
E
Takipçiler
Açıklama:
Katipler
Soru 76
Aşağıdakilerden hangisi Emeviler döneminde hüsn-i hatla yazdığı mushafla tanınan ve İlk celî yazı hattatı olarak da kabul edilen hattattır?
Seçenekler
A
Kutbe el-Muharrir
B
Hâlid b. Ebü’l-Heyyâc
C
Mâlik b. Dînâr
D
Ahvel el-Muharrir
E
Ebü’l-Esved ed-Düelî
Açıklama:
Emeviler döneminde hüsn-i hatla yazdığı mushafla adı öne çıkan ve İlk celî yazı hattatı olarak da kabul edilen hattat Hâlid b. Ebü'l-Heyyâc'dır.
Soru 77
İslâm’ın doğuşuyla yeni bir döneme girmiş olan Arap toplumu Allah’ın insanlığa ilk buyruğu ile neyin önemini ve gerekliliğini fark etmiştir?
Seçenekler
A
Okuma ve yazmanın gerekliliği ve önemi
B
Birlik ve beraberliğin önemini
C
İbadetin önemini
D
İman ve kuranın önemini
E
Din kardeşliğinin önemini
Açıklama:
Okuma ve yazmanın gerekliliği ve önemini
Soru 78
Estetik değerlere dikkat ederek göze hoş gelecek şekilde yazının sanat seviyesine yükseltilme hedefini kim koymuştur?
Seçenekler
A
Abdullah b. Saîd’e Medine
B
Hz. Peygamber,
C
Hz. Ebû Bekir
D
Zeyd b. Sâbit
E
Hz. Osman
Açıklama:
Hz. Peygamber,
Soru 79
Arapça yazısındaki, kısa sesleri gösteren işaretlerin konma zarureti hangi sebebten doğmuştur?
Seçenekler
A
harflerin kimliğini farklılaştırmak için
B
metinde her türlü bozulmayı önlemek için
C
Arap olmayan milletlerin okuma güçlüğünü gidermek için
D
kısa sesleri göstermek için
E
uzun sesleri göstermek için
Açıklama:
Arap olmayan milletlerin okuma güçlüğünü gidermek için
Soru 80
Arap alfabesi ve imlâsında en önemli ıslahatı yaparak bugünkü
harekeleme (seslendirme) usulünü ortaya koyan kimdir?
harekeleme (seslendirme) usulünü ortaya koyan kimdir?
Seçenekler
A
Abdülmelik b. Mervân
B
Vali Haccâc’ın Nasr b. Âsım el-Leysî
C
Yahyâ b. Ya‘mer
D
Halîl b. Ahmed
E
Ebû Abdullah el-Hasan
Açıklama:
Halîl b. Ahmed
Soru 81
Günümüze ulaşmış eserleri arasında reyhânî hatla yazdığı Kur’ân-ı
Kerîm Dublin Chester Beatty Kütüphanesi’nde (nr. 1431) korunan kimin eseridir?
Kerîm Dublin Chester Beatty Kütüphanesi’nde (nr. 1431) korunan kimin eseridir?
Seçenekler
A
İbn Mukle
B
İbnü’l-Bevvâb
C
Ebû Abdullah el-Hasan
D
Halîl b. Ahmed
E
Yahyâ b. Ya‘mer
Açıklama:
İbnü’l-Bevvâb
Soru 82
En güzel örneği Kurtuba (Cordoba)
Ulucamii’nin kitâbelerinde gördüğümüz uslubun adı nedir?
Ulucamii’nin kitâbelerinde gördüğümüz uslubun adı nedir?
Seçenekler
A
Câhiliye dönemi kûfî
B
Asr-ı saâdet kûfî
C
Tezyinî ve çiçekli kûfî.
D
Celî kûfî
E
Örgülü kûfî.
Açıklama:
Celî kûfî
Soru 83
Mimaride bir süsleme unsuru olarak günümüze kadar
kullanılan ve mimaride sırlı ve sırsız tuğlalarla şekillendirilmiş örnekleri
olan geometrik ve köşeli Celi Küfisi hangi adla bilinir?
kullanılan ve mimaride sırlı ve sırsız tuğlalarla şekillendirilmiş örnekleri
olan geometrik ve köşeli Celi Küfisi hangi adla bilinir?
Seçenekler
A
Ma‘kılî, bennâî, satrancî.
B
Tezyinî ve çiçekli kûfî.
C
Asr-ı saâdet kûfî
D
Örgülü kûfî.
E
Celî kûfî,
Açıklama:
Ma‘kılî, bennâî, satrancî.
Soru 84
Hat sanatında sultanlara ait bütün belgelerin
yazıldığı, sülüs kalemi kalınlığında (3-4 mm.) yazı çeşidine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
yazıldığı, sülüs kalemi kalınlığında (3-4 mm.) yazı çeşidine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Aklâm-ı Sitte.
B
Tevkī‘-Rikā‘.
C
Muhakkak-Reyhânî.
D
Sülüs-Nesih.
E
Ma‘kılî, bennâî, satrancî.
Açıklama:
Tevkī‘-Rikā‘.
Soru 85
İslam yazıları için kullanılan, estetik kurallara bağlı olarak ölçülü ve güzel yazı yazma sanatına ne ad verilir?
Seçenekler
A
Hüsn-i hat
B
Kalem işi
C
Ebru
D
Minyatür
E
El-cezm
Açıklama:
Cevabınız yanlış ise '' Giriş'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Hüsn-i hat, estetik kurallara bağlı olarak ölçülü ve güzel yazı yazma sanatıdır. Yalnız İslam yazıları için kullanılan bir terimdir.
Hüsn-i hat, estetik kurallara bağlı olarak ölçülü ve güzel yazı yazma sanatıdır. Yalnız İslam yazıları için kullanılan bir terimdir.
Soru 86
Emevîler devrinde yetişen ve dört çeşit yazı ortaya çıkardığı bilinen ilk büyük yazı ıslahatçısı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ebü'l-Hayyac
B
Kutbe el-Muharrir
C
Yâkūt el-Müsta‘sımî
D
Ahvel el-Muharrir
E
İbn Mukle
Açıklama:
Cevabınız yanlış ise ''Mevzun Hatların Ortaya Çıkışı'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Emevîler devrinde yetişen ilk büyük yazı ıslahatçısı Kutbe el-Muharrir’dir (muharrir, hattat karşılığı kullanılan bir kelimedir). Kutbe’nin dört çeşit yazı ortaya çıkardığı bilinmektedir.
Emevîler devrinde yetişen ilk büyük yazı ıslahatçısı Kutbe el-Muharrir’dir (muharrir, hattat karşılığı kullanılan bir kelimedir). Kutbe’nin dört çeşit yazı ortaya çıkardığı bilinmektedir.
Soru 87
Hz.Osman döneminde Çoğaltılan mushafların yazıldığı hat aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Cezm
B
Meşk
C
Medenî
D
Müsenna
E
Sülüs
Açıklama:
Cevabınız yanlış ise ''İslam'ın Doğuşunda Yazı'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Hz. Osman devrinde (resm-i Osmanî) mushaflar yazılmıştır. Zeyd b. Sâbit’in başkanlığında kurulan bir heyet tarafından bu mushaflar parşömen (deri) üzerine siyaha yakın koyu kahverengi mürekkeple mekkî, medenî hatla irice yazılmış, Kur’an metninin dışında hiçbir işaret ilâve edilmemiştir.
Hz. Osman devrinde (resm-i Osmanî) mushaflar yazılmıştır. Zeyd b. Sâbit’in başkanlığında kurulan bir heyet tarafından bu mushaflar parşömen (deri) üzerine siyaha yakın koyu kahverengi mürekkeple mekkî, medenî hatla irice yazılmış, Kur’an metninin dışında hiçbir işaret ilâve edilmemiştir.
Soru 88
Aşağıdakilerden hangisi Kûfî yazı çeşitlerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Örgülü kûfî
B
Ma‘kılî, bennâî, satrancî
C
Celî kûfî
D
Tezyinî ve çiçekli kûfî
E
Aklâm-ı Sitte
Açıklama:
Cevabınız yanlış ise ''Kûfî ve Çeşitleri ve Aklâm-ı Sitte'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Aklâm-ı Sitte. İslâm yazıları arasında farklı üslûplara sahip altı çeşit yazıya verilen addır (şeş kalem).
Aklâm-ı Sitte. İslâm yazıları arasında farklı üslûplara sahip altı çeşit yazıya verilen addır (şeş kalem).
Soru 89
Günümüz İslâm âleminde kitap yazısı olarak okunması ve yazılmasındaki kolaylık sebebiyle diğer yazılara tercih edilen tür aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Celî
B
Sülüs
C
Reyhânî
D
Nesih
E
Mağribi
Açıklama:
Cevabınız yanlış ise ''Kûfî ve Çeşitleri ve Aklâm-ı Sitte'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Bugün İslâm âleminde kitap yazısı olarak okunması ve yazılmasındaki kolaylık sebebiyle nesih benimsenmiş ve diğer yazılara tercih edilmiştir.
Bugün İslâm âleminde kitap yazısı olarak okunması ve yazılmasındaki kolaylık sebebiyle nesih benimsenmiş ve diğer yazılara tercih edilmiştir.
Soru 90
Nesih yazının okunamayacak kadar küçük yazılan şekline ne ad verilir?
Seçenekler
A
Gubârî
B
Mekki
C
Ta‘lik
D
Rik‘a
E
Tevkī‘
Açıklama:
Cevabınız yanlış ise ''Kûfî ve Çeşitleri ve Aklâm-ı Sitte'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Bir yazı karakteri olarak “ince toz” mânasına gelen gubârî, nesih yazının
okunamayacak kadar küçük yazılan şeklidir. Doğru cevap "A" dır.
Bir yazı karakteri olarak “ince toz” mânasına gelen gubârî, nesih yazının
okunamayacak kadar küçük yazılan şeklidir. Doğru cevap "A" dır.
Soru 91
Mektup, arşiv ve günlük işlerde kullanılan yazı türü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Müselsel
B
Mekki
C
Tevkī‘
D
Reyhânî
E
Rik'ā
Açıklama:
Cevabınız yanlış ise ''Kûfî ve Çeşitleri ve Aklâm-ı Sitte'' konusunu tekrar gzden geçiriniz.
Mektup, arşiv ve günlük işlerde rik‘a yazısı kullanılırdı.
Mektup, arşiv ve günlük işlerde rik‘a yazısı kullanılırdı.
Soru 92
XVII. yüzyılın ikinci yarısında II. Mustafa ile III. Ahmed’e hat hocalığı yapan ve Hilye-i şerif düzenleyen ilk hatt aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Hafız Osman
B
Ahmed Şemseddin Karahisari
C
Hasan çelebi
D
Şeyh Hamdullah
E
Hâlid Erzurûmî
Açıklama:
Cevabınız yanlış ise ''Osmanlı Hat Ekolü ve Kurucusu Şeyh Hamdullah (ö. 1520)'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
XVII. yüzyılın ikinci yarısında II. Mustafa ile III. Ahmed’e hat hocalığı yapan Hâfız Osman, Şeyh Hamdullah’ın yazıları üzerinde yaptığı estetik değerlendirmeyle yeni bir üslûp ortaya koymuştur. Hâfız Osman’ın açtığı bu çığır dönemin bütün hattatlarını etkilediği gibi asırlarca İslâm dünyasında etkisini sürdürmüştür. Hilye-i şerif düzenleyen ilk hattattır.
XVII. yüzyılın ikinci yarısında II. Mustafa ile III. Ahmed’e hat hocalığı yapan Hâfız Osman, Şeyh Hamdullah’ın yazıları üzerinde yaptığı estetik değerlendirmeyle yeni bir üslûp ortaya koymuştur. Hâfız Osman’ın açtığı bu çığır dönemin bütün hattatlarını etkilediği gibi asırlarca İslâm dünyasında etkisini sürdürmüştür. Hilye-i şerif düzenleyen ilk hattattır.
Soru 93
Kalem kalınlığına göre, harf bünyelerinin en ve boyları ile incelik ve kalınlıkları arasındaki fiziki ahenge ne ad verilir?
Seçenekler
A
İstif
B
Murakka
C
İçtima
D
Tenâsüp
E
Kompozisyon
Açıklama:
Cevabınız yanlış ise ''Yazıda Fizikî Âhenk (Tenâsüp-Terkip)'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Tenâsüp kalem kalınlığına göre, harf bünyelerinin en ve boyları ile incelik ve
kalınlıkları arasındaki uygunluktur.
Tenâsüp kalem kalınlığına göre, harf bünyelerinin en ve boyları ile incelik ve
kalınlıkları arasındaki uygunluktur.
Soru 94
Osmanlı hat sanatının formlarından biri olan, padişaha ait belgelerle sikkelerde, resmî evrak ve âbidelerde, kontrol damgası olarak altın ve gümüş işler üzerinde yer alan aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Delâilü’l-hayrât
B
Hilye-i Şerif
C
Tuğra
D
Divan
E
Ferman
Açıklama:
Cevabınız yanlış ise ''Tuğra'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Osmanlı hat sanatı formlarından biri de tuğradır. İçinde padişahın ismi yazılı özel bir şekil olan tuğra ferman, berat, hüküm, nâme, emir gibi padişaha ait belgelerle sikkelerde, resmî evrak ve âbidelerde, kontrol damgası olarak altın ve gümüş işler üzerinde yer alır.
Osmanlı hat sanatı formlarından biri de tuğradır. İçinde padişahın ismi yazılı özel bir şekil olan tuğra ferman, berat, hüküm, nâme, emir gibi padişaha ait belgelerle sikkelerde, resmî evrak ve âbidelerde, kontrol damgası olarak altın ve gümüş işler üzerinde yer alır.
Ünite 5
Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi 18. yüzyılda tezhip sanatında etkili olan Batı sanatı özelliklerinden biridir?
Seçenekler
A
Hatayi ve Penç motifleri
B
Simetrik desen
C
Gölgeli boyama
D
Bulut motifi
E
Altının kullanımı
Açıklama:
XVII. yüzyıl sonlarında tezhip sanatına girmeye başlayan ve yaygınlaşması hızla devam ederek XVIII. yüzyılda önü alınamayan Batı tarzı süsleme, klasik tezhibin değerlerini yok etmiştir. Bu asır tezhibinde, Batı’dan gelen barok, rokoko üslûplarının tesiriyle tezhip sanatında simetrisiz vazolar, sepetler, saksılar, kurdeleler, perdeler ve fiyonklar bezeme unsuru olarak kullanılmaya başlanmıştır. Bu motiflere geleneğimizde hiç bulunmayan gölgeli boyama, ışık gölge oyunları ile hacim verme gayreti eklenince görüntü tamamen değişmiştir. Doğru cevap C'dir. Diğer şıklar Tezhip sanatının özellikleridir.
Soru 2
Bir müzehhip desen içerisinde mat parlatma yapmak istiyorsa aşağıdakilerden hangisini uygulamalıdır?
Seçenekler
A
Altın ile gümüşü karıştırmalı ve ilgili yere sürmeli.
B
Altın ile bakırı karıştırmalı ve ilgili yere sürmeli.
C
Arap zamkıyla ezilen altın ilgili yere sürülmeli.
D
Mühre ile altın arasına ince bir kâğıt konulmalı.
E
Altın sürüldükten sonra mührelenir.
Açıklama:
Müzehhip'in asıl malzemesi altındır. Arap zamkıyla ezilen varak altın suyla temizlendikten sonra jelâtinli su yardımıyla kullanılır. Desen içinde daha önce belirlenmiş yerlere hazırlanan altın fırçayla sürülür ile kuruduktan sonra mührelenir. Eğer mat parlatma yapılacaksa mühre ile altın arasına ince kâğıt konur. Bezemeye zenginlik kazandırmak maksadıyla farklı renkte altın da kullanılabilir. Gümüş karışımıyla yeşil altın ve bakır karışımıyla sarı/kırmızı renkli altın elde edilir. Altın ve ona yakışan renklerin seçimi ile desen içinde dağılımı önemlidir. Birbirine yakışan renklerin yan yana getirilmesi ve yeteri kadar kullanılması gerekir. Tarihte, tezhip için toprak boyalar kullanılırdı.
Soru 3
Aşağıdaki motiflerden hangisi uygulanışı bakımından resim sanatına daha yakındır?
Seçenekler
A
Hatâyî
B
Şükûfe
C
Goncagül
D
Yaprak
E
Penç
Açıklama:
Bilhassa XVIII ve XIX. yüzyıllarda çok rastlanan ve Avrupa tesiriyle resmedilerek, tabiattaki şekliyle bezeme sanatımıza giren çiçekler de vardır. Şükûfe denilen bu çiçekler, üslûplaştırılmadığı için klasik tarzın dışında kalarak, teknik bakımdan resim sanatına tâbi sayılabilir. Bu sanatkârlar sanat tarihimizde çiçek ressamları olarak bilinir. Penç bir çiçeğin kuş bakışı çizilmesine denirken, hatâyî ve goncagül, bir çiçeğin dikine kesitinin üslûba çekilmesiyle ortaya çıkar.
Soru 4
Osmanlı sanatkârları tarafından güç, kuvvet ve saltanat sembolü olarak kullanılan motif hangisidir?
Seçenekler
A
Bulut
B
Penç
C
Münhanî
D
Rûmî
E
Çintamani
Açıklama:
Çintamani motifi, sembolik düşünce mahsulü motiflerdendir. Üçgen şeklini hatırlatan, ikisi altta, biri üstte üç yuvarlak ve iki dalgalı çizgiden meydana gelir. Osmanlı sanatkârları bu motifi güç, kuvvet ve saltanat sembolü olarak kabul etmişlerdir. Bu nedenle padişah ve şehzade kaftanlarında sıkça kullanılmıştır. Üç yuvarlak, pars postundaki beneklere, iki dalgalı çizgi ise kaplan postuna benzetilmiştir.
Soru 5
Tezhip sanatında desen uygulanırken motifler bir helezon oluşturacak şekilde dizilirler. Aşağıdakilerden hangisi diğerleriyle aynı helezon içinde bulunamaz?
Seçenekler
A
Rûmî
B
Hatâyî
C
Penç
D
Goncagül
E
Yaprak
Açıklama:
Bitki kaynaklı motifler, desen içinde aynı helezon üzerinde yer alabilirler. Meselâ hatâyî, penç, goncagül ve yaprak motifleri uyum içinde çizilebilir. Ama hiçbir zaman hayvan çıkışlı motiflerden olan rûmî, bu helezon üzerinde bulunamaz. Eğer aynı desende hayvan çıkışlı motifler kullanılmak istenirse bunun için ayrı bir helezon çizmek gerekir.
Soru 6
Sulu altınla gölge verilip koyu altınla tahrirlenen tezhip türü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Zemini Boyalı Klasik Tezhip
B
Zerenderzer
C
Halkârî
D
Çifttahrir
E
Zerefşan
Açıklama:
Sulu altınla gölge verilip koyu altınla tahrirlenen bezeme üslûbudur. Zengin çeşitleri vardır. Halkârîye daha zengin ve gösterişli bir hava vermek için farklı renkte altın kullanılır.
Soru 7
İklil, kubbeli, mürekkep gibi çeşitli biçimleri olan ve el yazması kitaplarda metnin başladığı tezhipli sayfalar aşağıdakilerden hangi isimle anılır?
Seçenekler
A
Zahriye Tezhibi
B
Bölümbaşı Tezhibi
C
Duraklar
D
Serlevha
E
Mushaf Gülleri
Açıklama:
Serlevha' el yazması kitaplarda metnin başladığı tezhipli sayfalardır. Zahriyeden sonra en yoğun bezemenin bulunduğu ve yazılı sahanın sınırlı tutulduğu bu sayfalara serlevha veya dîbâce, bu sayfaların tezhibine de serlevha tezhibi adı verilir. Yapılan serlevha tezhibi, eserin tezhip bütünlüğünü korumak amacıyla renk, desen ve motif bakımından zahriye tezhipinin devamı niteliğinde olmalıdır. İklil, kubbeli, mürekkep gibi çeşitli biçimlerde olan serlevha sayfaları mutlaka karşılıklı ve çift olmalıdır.
Soru 8
Hz. Muhammed’in fizikî ve ahlâkî güzelliklerini anlatan metinlerin hüsn-i hatla yazıldığı levhalarda da tezhip sanatının örneklerine rastlanır. Bu eserlerle aynı adı taşıyan tezhip aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Hilye Tezhibi
B
Ferman Tezhibi
C
Berat Tezhibi
D
Menşur Tezhibi
E
Kıta Tezhibi
Açıklama:
Hz. Muhammed’in fizikî ve ahlâkî güzelliklerini anlatan metinlerin hüsn-i hatla yazıldığı levhaya hilye denilmiştir. Osmanlılar’da hilye tezhibine ayrı bir önem verilmiştir. Başmakam, göbek, dört halifenin isimleri, âyet ve etek gibi yazı sahaları arasında kalan, değişik şekillerdeki zeminler tezhip edilmiştir. Doğru cevap A'dır.
Soru 9
Aşağıdakilerden hangisi Kanûnî Sultan Süleyman döneminde çalışan Müzehhiplerden biridir?
Seçenekler
A
Muhlis b. Abdullah el-Hindî
B
Hacı Ali et-Tebrîzî
C
Ali Üsküdârî
D
Hezargrâdîzâde Ahmed Atâullah
E
Kara Memi
Açıklama:
Kanûnî Sultan Süleyman döneminde 1558 yılında saray nakkaşhanesi sernakkaşı olan Kara Memi, Şahkulu’nun öğrencisidir. Yarı üslûplaştırılmış gül, lâle, karanfil, zambak ve bahar dalı gibi bahçe çiçekleriyle meydana getirdiği üslûp uzun zaman sevilerek uygulanmıştır. Kara Memi üslûbu olarak bilinen bu tarz, çini sanatında da çok beğenilerek güzel örnekleri meydana getirilmiştir.
Soru 10
Tezhip sanatkarına aşağıdaki isimlerden hangisi verilir?
Seçenekler
A
Müzehhip
B
Tezhipçi
C
Nakkaş
D
Destesenk
E
Hatayi
Açıklama:
Tezhip edilmiş eserlere müzehhep, bu sanatı uygulayan kişilere de müzehhip
adı verilir. Tezhip sanatkârına tezhipçi denilmesi yanlıştır.
adı verilir. Tezhip sanatkârına tezhipçi denilmesi yanlıştır.
Soru 11
Tezhip sanatında motiflerin dış sınırına çekilen çizgilere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Üstübeç
B
Tahrir
C
Ahar
D
Kılkalem
E
Mühre
Açıklama:
Eski kaynaklarda adı kılkalem olarak geçen fırça, bu sanatın başlıca
aletidir. Motiflerin dış sınırına çekilen ve tahrir denilen çizgilere, bu fırçalar
yardımıyla nüans verilir.
aletidir. Motiflerin dış sınırına çekilen ve tahrir denilen çizgilere, bu fırçalar
yardımıyla nüans verilir.
Soru 12
.................. motifi, sembolik düşünce mahsulü motiflerdendir. Üçgen şeklini hatırlatan, ikisi altta, biri üstte üç yuvarlak ve iki dalgalı çizgiden meydana gelir. Osmanlı sanatkârları bu motifi güç, kuvvet ve saltanat sembolü olarak kabul etmişlerdir. Bu nedenle padişah ve şehzade kaftanlarında sıkça kullanılmıştır. Üç yuvarlak, pars postundaki beneklere, iki dalgalı çizgi ise kaplan postuna benzetilmiştir.
Yukarıdaki paragrafta noktalı kısma gelmesi gereken motif ismi aşağıdakilerden hangisidir?
Yukarıdaki paragrafta noktalı kısma gelmesi gereken motif ismi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Münhani
B
Şükufe
C
Çintamani
D
Sazyolu
E
Rumi
Açıklama:
Çintamani motifi, sembolik düşünce mahsulü motiflerdendir. Üçgen
şeklini hatırlatan, ikisi altta, biri üstte üç yuvarlak ve iki dalgalı çizgiden
meydana gelir. Osmanlı sanatkârları bu motifi güç, kuvvet ve saltanat
sembolü olarak kabul etmişlerdir. Bu nedenle padişah ve şehzade
kaftanlarında sıkça kullanılmıştır. Üç yuvarlak, pars postundaki beneklere, iki
dalgalı çizgi ise kaplan postuna benzetilmiştir.
şeklini hatırlatan, ikisi altta, biri üstte üç yuvarlak ve iki dalgalı çizgiden
meydana gelir. Osmanlı sanatkârları bu motifi güç, kuvvet ve saltanat
sembolü olarak kabul etmişlerdir. Bu nedenle padişah ve şehzade
kaftanlarında sıkça kullanılmıştır. Üç yuvarlak, pars postundaki beneklere, iki
dalgalı çizgi ise kaplan postuna benzetilmiştir.
Soru 13
Tezhip sanatında sınırı belirlenmiş bir alan içinde başlayıp biten ve belirlenen alan haricinde genişleme veya devam etme imkânı olmayan desenlere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Geometrili desenler
B
Bitki motifli desenler
C
Hayvan motifli desenler
D
Pano özelliği taşıyan desenler
E
Ulama (raport) desenler
Açıklama:
Pano özelliği taşıyan desenler, sınırı belirlenmiş bir alan içinde başlayıp
biten desenlerdir. Bunların belirlenen alan haricinde genişleme veya devam
etme imkânı yoktur.
biten desenlerdir. Bunların belirlenen alan haricinde genişleme veya devam
etme imkânı yoktur.
Soru 14
Tezhip sanatında sulu altınla gölge verilip koyu altınla tahrirlenen bezeme üslûbu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Zerenderzer
B
Çifttahrir (Havalı)
C
Zerefşan (Altın Serpme)
D
Münhani
E
Halkârî
Açıklama:
Halkârî Sulu altınla gölge verilip koyu altınla tahrirlenen bezeme üslûbudur.
Soru 15
Yazma kitaplarda, hattat imzasıyla birlikte bezemenin sona eren, eserin son bölümü ve son sözünü imleyen tezhip çeşidine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Hâtime Tezhibi
B
Menşur Tezhibi
C
Hilye Tezhibi
D
Kıta Tezhibi
E
Serlevha Tezhibi
Açıklama:
Hâtime Tezhibi (ketebe sayfası, ferağ kaydı): Yazma kitaplarda eserin
son bölümü, son sözüdür. Hattat imzasının da yer aldığı hâtime sayfasının
tezhibiyle bezeme sona erer. Kur’ân-ı Kerîm’de son sûre olan Nâs sûresinin
devamında, hatim duasıyla birlikte hattat, imzasını içeren cümleyi, kitabın
yazılış tarihini, bazan nerede yazıldığını da belirtir.
son bölümü, son sözüdür. Hattat imzasının da yer aldığı hâtime sayfasının
tezhibiyle bezeme sona erer. Kur’ân-ı Kerîm’de son sûre olan Nâs sûresinin
devamında, hatim duasıyla birlikte hattat, imzasını içeren cümleyi, kitabın
yazılış tarihini, bazan nerede yazıldığını da belirtir.
Soru 16
- Bu üslûpta eser veren müzehhip ve musavvir Hacı Ali et-Tebrîzî’dir.
- Renkler, yine altın ağırlıklı olup bedahşî laciverdi, kırmızı ve siyah ana renklerdir.
- Bu ekolde münhanî motifinin ayrı bir yeri vardır.
- Bu dönem eserlerinde zahriye tezhibinin çoğunlukla daire biçiminde olduğunu, altın zeminlerde fazla olmamakla beraber iğne perdahtı yapıldığı görülür.
Yukarıda özellikleri verilen Tezhip Üslubu Dönemi aşağıdakilerden hangisidir?
- Renkler, yine altın ağırlıklı olup bedahşî laciverdi, kırmızı ve siyah ana renklerdir.
- Bu ekolde münhanî motifinin ayrı bir yeri vardır.
- Bu dönem eserlerinde zahriye tezhibinin çoğunlukla daire biçiminde olduğunu, altın zeminlerde fazla olmamakla beraber iğne perdahtı yapıldığı görülür.
Yukarıda özellikleri verilen Tezhip Üslubu Dönemi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Selçuklu ve Beylikler Devri Üslûbu
B
Timurlular Devri Tezhip Üslûbu
C
Akkoyunlu Devri Tezhip Üslûbu
D
Karakoyunlu Devri Tezhip Üslûbu
E
Osmanlı Devri Saray Üslûpları
Açıklama:
Timur devrinin sanat merkezi olan Herat’taki kütüphanelerde bezenen el
yazmaları, desen ve işçilik olarak tezhip sanatının en seçkin ve en yüksek
seviyede eserleridir. Bu dönemin göz alıcı üslûbunun oluşmasında rol
oynayan güçlü sanatkârların yanında Timurlu ailesinin sanatı desteklemesi ve
himaye etmesinin büyük payı vardır.
Bu üslûpta eser veren müzehhip ve musavvir Hacı Ali et-Tebrîzî’dir.
Renkler, yine altın ağırlıklı olup bedahşî laciverdi, kırmızı ve siyah ana
renklerdir. Bu ekolde münhanî motifinin ayrı bir yeri vardır. Diğer motiflerle
birlikte görülen ve canlı renklerle tonlama yapılarak boyanan bu motif,
zengin örnekleriyle ön plandadır. Bu dönem eserlerinde zahriye tezhibinin
çoğunlukla daire biçiminde olduğunu, altın zeminlerde fazla olmamakla
beraber iğne perdahtı yapıldığı görülür. Tîmur devri tezhibinin ikinci altın
çağı olarak, Hüseyin Baykara’nın saltanat yılları (1470-1506) kabul edilir.
yazmaları, desen ve işçilik olarak tezhip sanatının en seçkin ve en yüksek
seviyede eserleridir. Bu dönemin göz alıcı üslûbunun oluşmasında rol
oynayan güçlü sanatkârların yanında Timurlu ailesinin sanatı desteklemesi ve
himaye etmesinin büyük payı vardır.
Bu üslûpta eser veren müzehhip ve musavvir Hacı Ali et-Tebrîzî’dir.
Renkler, yine altın ağırlıklı olup bedahşî laciverdi, kırmızı ve siyah ana
renklerdir. Bu ekolde münhanî motifinin ayrı bir yeri vardır. Diğer motiflerle
birlikte görülen ve canlı renklerle tonlama yapılarak boyanan bu motif,
zengin örnekleriyle ön plandadır. Bu dönem eserlerinde zahriye tezhibinin
çoğunlukla daire biçiminde olduğunu, altın zeminlerde fazla olmamakla
beraber iğne perdahtı yapıldığı görülür. Tîmur devri tezhibinin ikinci altın
çağı olarak, Hüseyin Baykara’nın saltanat yılları (1470-1506) kabul edilir.
Soru 17
- Aharlı kâğıt üzerine sadece altın ve is mürekkebi kullanılarak işlenen hareketli desenlerden meydana gelir.
- Zengin yaprak ve hatâyî motifleri yanında yarı üslûplaştırılmış efsanevî ve gerçek hayvan motiflerinin bolca yer aldığı bu yoğun desenlerde hareket ve
derinlik sağlayan kalın çekilmiş çizgilerle beraber büyük bir ustalıkla gözle seçilemeyecek kadar ince çekilmiş hatlar da görülür.
- Eserlerde az ve hafif renkler kullanılmıştır.
- Hatâyî grubu ile hayvan motiflerinden başka sanatkârın hayal gücü ve anlatım kabiliyetini âdeta imza koyar gibi ortaya çıkaran peri figürleri vardır.
Yukarıda özellikleri verilen Osmanlı sanatında uzun bir dönem beğeniyle uygulanan bu üslub aşağıdakilerden hangisidir?
- Zengin yaprak ve hatâyî motifleri yanında yarı üslûplaştırılmış efsanevî ve gerçek hayvan motiflerinin bolca yer aldığı bu yoğun desenlerde hareket ve
derinlik sağlayan kalın çekilmiş çizgilerle beraber büyük bir ustalıkla gözle seçilemeyecek kadar ince çekilmiş hatlar da görülür.
- Eserlerde az ve hafif renkler kullanılmıştır.
- Hatâyî grubu ile hayvan motiflerinden başka sanatkârın hayal gücü ve anlatım kabiliyetini âdeta imza koyar gibi ortaya çıkaran peri figürleri vardır.
Yukarıda özellikleri verilen Osmanlı sanatında uzun bir dönem beğeniyle uygulanan bu üslub aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Baba Nakkāş Üslûbu
B
Kara Memi Üslûbu
C
Sazyolu Üslûbu
D
Atâ Yolu (Pesend) Üslûbu
E
Zerefşan Üslubu
Açıklama:
Osmanlı sanatında uzun bir dönem beğeniyle uygulanan Sazyolu üslûbu,
Saray Nakkaşhanesi’nde XVI. asrın ilk yarısında, yeni bir bezeme tarzı
olarak, Ağa Mîr’in öğrencisi Tebrizli Şahkulu tarafından ortaya çıkarılmıştır.
Bu üslûbun en çarpıcı özelliği, âharlı kâğıt üzerine sadece altın ve is
mürekkebi kullanılarak işlenen hareketli desenlerden meydana gelmesidir.
Zengin yaprak ve hatâyî motifleri yanında yarı üslûplaştırılmış efsanevî ve
gerçek hayvan motiflerinin bolca yer aldığı bu yoğun desenlerde hareket ve
derinlik sağlayan kalın çekilmiş çizgilerle beraber büyük bir ustalıkla gözle
seçilemeyecek kadar ince çekilmiş hatlar da görülür. Eserlerde az ve hafif
renkler kullanılmıştır. Hatâyî grubu ile hayvan motiflerinden başka
sanatkârın hayal gücü ve anlatım kabiliyetini âdeta imza koyar gibi ortaya
çıkaran peri figürleri vardır. Şahkulu ile başlayan peri resmetme geleneği
umumiyetle sayfanın tamamını dolduran tek peri figürü şeklinde
uygulanmaktadır.
Saray Nakkaşhanesi’nde XVI. asrın ilk yarısında, yeni bir bezeme tarzı
olarak, Ağa Mîr’in öğrencisi Tebrizli Şahkulu tarafından ortaya çıkarılmıştır.
Bu üslûbun en çarpıcı özelliği, âharlı kâğıt üzerine sadece altın ve is
mürekkebi kullanılarak işlenen hareketli desenlerden meydana gelmesidir.
Zengin yaprak ve hatâyî motifleri yanında yarı üslûplaştırılmış efsanevî ve
gerçek hayvan motiflerinin bolca yer aldığı bu yoğun desenlerde hareket ve
derinlik sağlayan kalın çekilmiş çizgilerle beraber büyük bir ustalıkla gözle
seçilemeyecek kadar ince çekilmiş hatlar da görülür. Eserlerde az ve hafif
renkler kullanılmıştır. Hatâyî grubu ile hayvan motiflerinden başka
sanatkârın hayal gücü ve anlatım kabiliyetini âdeta imza koyar gibi ortaya
çıkaran peri figürleri vardır. Şahkulu ile başlayan peri resmetme geleneği
umumiyetle sayfanın tamamını dolduran tek peri figürü şeklinde
uygulanmaktadır.
Soru 18
Saray sanatkârları topluluğu olarak adlandırılan sanatkâr teşkilâtına Osmanlı Dönemi'nde ne ad verilirdi?
Seçenekler
A
Mücellid Teşkilatı
B
Müzehhip Teşkilatı
C
İn'am Teşkilatı
D
Ehl-i Hiref
E
Arslanhane
Açıklama:
“Ehl-i Hiref” (Saray sanatkârları topluluğu) olarak adlandırılan sanatkâr
teşkilâtının en önemli bölüklerinden biri olan nakkaşlar, yalnız kitap sanatıyla
ilgili faaliyetlerle sınırlı kalmaz; saray köşklerinin, binaların kalemişi, çini ve
metal işleri desenlerini de hazırlar ve tatbik ederlerdi.
teşkilâtının en önemli bölüklerinden biri olan nakkaşlar, yalnız kitap sanatıyla
ilgili faaliyetlerle sınırlı kalmaz; saray köşklerinin, binaların kalemişi, çini ve
metal işleri desenlerini de hazırlar ve tatbik ederlerdi.
Soru 19
Tezhip sanatında varak altının kalbur şeklinde delikli bir kutuya konulup içinde kuru fırçanın hareket ettirilmesiyle altın parçalarının kalburun deliklerinden aşağıya dökülmesi işlemine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Çifttahrir (Havalı)
B
Halkârî
C
Zerenderzer
D
Zahriye
E
Zerefşan (Altın Serpme)
Açıklama:
Tezhipte sıkça görülen zerefşan, varak altının kalbur şeklinde delikli bir
kutuya konulup içinde kuru fırçanın hareket ettirilmesiyle altın parçalarının
kalburun deliklerinden aşağıya dökülmesi işlemidir.
kutuya konulup içinde kuru fırçanın hareket ettirilmesiyle altın parçalarının
kalburun deliklerinden aşağıya dökülmesi işlemidir.
Soru 20
Selçuklular döneminde "Mesnevî" bezemelerinin en eskisi hangi müzehhip tarafından yapılmıştır?
Seçenekler
A
Muhlis b. Abdullah el-Hindî
B
Hacı Ali et-Tebrîzî
C
Tebrizli Velî Can
D
Ağa Mîr
E
Kara Memi
Açıklama:
Selçuklular döneminde "Mesnevî" bezemelerinin en eskisi Muhlis b. Abdullah el-Hindî tarafından yapılmıştır.
Soru 21
Arapçada "altınlamak" anlamına gelen ve çeşitli renklerin kullanılmasıyla yapılan kitap süsleme sanatına ne ad verilir?
Seçenekler
A
Müzehhip
B
Müzehhibe
C
Tezhip
D
Telif
E
Mushaf
Açıklama:
Arapçada "altınlamak" anlamına gelen tezhip, ezilmiş varak altın ve çeşitli renklerin kullanılmasıyla yapılan bir kitap süsleme sanatıdır.
Soru 22
Tezhip sanatı hangi Osmanlı sultanı döneminde büyük bir gelişme gösterir?
Seçenekler
A
II. Murad
B
I. Süleyman
C
I. Mehmed
D
II. Mehmed
E
I. Selim
Açıklama:
Tezhip sanatı, güzel sanatlara karşı merakı bulunan ve kitaba önem verdiği bilinen Fatih Sultan Mehmed (II. Mehmed) zamanında bğyük bir gelişme gösterir. II. Mehmed Topkapı Sarayı'nda bir nakkaşhane kurdurarak Baba Nakkaş'ı sernakkaş yapar.
Soru 23
I. Tabiat
II. Hayal gücü
III. Rüya
IV. Başından geçen olaylar
V. Musiki
Tezhip sanatında, sanatkârlar motifleri oluştururken genel olarak hangisinden/hangilerinden ilham alırlar?
II. Hayal gücü
III. Rüya
IV. Başından geçen olaylar
V. Musiki
Tezhip sanatında, sanatkârlar motifleri oluştururken genel olarak hangisinden/hangilerinden ilham alırlar?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
II ve III
C
I, IV ve V
D
I, II, III, IV ve V
E
III, IV ve V
Açıklama:
Sanatkârlar motifleri gerçekçi bir bakışla tabiattan alır. Esas çizgilerini koruyarak ayrıntılarını atar, buna kendi zevk ve görüşlerini de katarlar.
Soru 24
I. Her tarafında çiçek, yaprak dengesinin eşit olmasına
II. Boşluk-doluluk dengisine
III. Yön gösteren ve göstermeyen motiflerin dağılımına
Desenin oluşturulma aşamasında yukarıdakilerden hangisine/hangilerine dikkat edilir?
II. Boşluk-doluluk dengisine
III. Yön gösteren ve göstermeyen motiflerin dağılımına
Desenin oluşturulma aşamasında yukarıdakilerden hangisine/hangilerine dikkat edilir?
Seçenekler
A
II ve III
B
I, II ve III
C
I ve III
D
Yalnız II
E
Yalnız I
Açıklama:
Desen oluşturulurken desenin her tarafında çiçek, yaprak dengesinin eşit olmasına, boşluk-doluluk dengisine, yön gösteren ve göstermeyen motiflerin dağılımına dikkat edilir.
Soru 25
Aşağıdakilerden hangisi yazma eser tezhip çeşitlerinin dışında kalır?
Seçenekler
A
Zahriye Tezhibi
B
Serlevha ve Unvan Sayfası Tezhibi
C
Mushaf Gülleri
D
Hâtime Tezhibi
E
Kıta Tezhibi
Açıklama:
Kıta tezhibi ferman, berat ve menşurlarda kullanılan tezhip çeşididir.
Soru 26
Aşağıdakilerden hangisinde zahriye tezhibinin kullanım alanı açıklanmıştır?
Seçenekler
A
Bezemenin bulunduğu ve yazılı sahanın sınırlı tutulduğu sayfalara işlenir.
B
Yazma kitaplarda fasıl ya da bahir adı verilen her bir bölümün başına işlenir.
C
Yazma kitaplarda eserin son bölümüne işlenir.
D
Metin dışında kalan sahaya şahısların önemine göre işlenir.
E
Ferman, berat, menşur gibi resmî yazılarda metnin üstüne işlenir.
Açıklama:
"Arkalık, sırtlık" analamına gelen zahriye yazma kitaplarda esas metnin başladığı ilk sayfanın arkasındaki sayfa veya sayfalar kullanılan bir tabirdir. Metin dışında kalan sahaya şahısların önemine göre bir zahriye tezhibi işlenir.
Soru 27
Zahriye tezhibinin çoğunlukla daire biçiminde işlenildiği görülen ve münhanî motifine de ayrı bir önem verilen üslûp hangi devirde görülür ve bu üslûpta eser veren en önemli müzehhip kimdir?
Seçenekler
A
Timurlular Devri-Hacı Ali et-Tebrîzî
B
Selçuklu ve Beyliker Devri-Muhlis bin Abdullah el-Hindî
C
Osmanlı Devri-Baba Nakkaş
D
Akkoyunlu ve Karakoyunlu Devri-Ağa Mîr
E
Dulkadiroğulları Devri-Kara Memi
Açıklama:
Zahriye tezhibinin çoğunlukla daire biçiminde olduğu ve münhanî motifine de ayrı bir önem veren üslûp Timurlular devrinde görülür ve bu üslûpta eser veren en önemli müzehhip Hacı Ali et-Tebrîzî'dir.
Soru 28
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı müzehhiplerinin dışında kalır?
Seçenekler
A
Kara Memi
B
Hasan-ı Bağdadî
C
Baba Nakkaş
D
Ağa Mîr
E
Ali Üsküdârî
Açıklama:
Hasan-ı Bağdadi Safevî himayesinde çalışan bir nakkaştır.
Soru 29
Aşağıdakilerden hangisi fırça tarama üslûbuyla tabii çiçek desenlerine dayanan bir tezhip tarzıdır?
Seçenekler
A
Kara Memi Üslûbu
B
Ali Üküdârî Üslûbu
C
Âta Yolu Üslûbu
D
Sazyolu Üslûbu
E
Baba Nakkaş Üslûbu
Açıklama:
Âta Yolu Üslûbu, fırça tarama üslûbuyla tabii çiçek desenlerine dayanan bir tezhip tarzıdır.
Soru 30
I. Zengin yaprak ve hatâyî motiflerine yer verilir.
II. Efsanevi ve gerçek hayvan motiflerine bolca yer verilir.
III. Peri figürlerine yer verilir.
IV. Söz konusu üslûp çini sanatında da görülür.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri sazyolu üslûbunun özellikleri arasında yer alır?
II. Efsanevi ve gerçek hayvan motiflerine bolca yer verilir.
III. Peri figürlerine yer verilir.
IV. Söz konusu üslûp çini sanatında da görülür.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri sazyolu üslûbunun özellikleri arasında yer alır?
Seçenekler
A
II ve III
B
I ve III
C
I, II ve IV
D
II, III ve IV
E
I, II, III ve IV
Açıklama:
Öncüllerin tamamı sazyolu üslûbunun özellikleri arasında yer alır.
Soru 31
Bilinen en erken tarihli tezhip örneği 1435 tarihli Makāsıdü’l-elhân adlı mûsiki nazariyat kitabı kime ithaf edilmiştir?
Seçenekler
A
Sultan II. Murad
B
Sultan III. Murad
C
Sultan II. Bayezid
D
Kanuni Sultan Süleyman
E
Sultan II. Selim
Açıklama:
Bilinen en erken tarihli tezhip örneği 1435 tarihli Makāsıdü’l-elhân adlı mûsiki nazariyat kitabı Sultan II. Murad’a ithaf edilmiştir.
Soru 32
Arapça’da “altınlamak” mânasına gelen tezhip kelimesi ezilmiş varak altın ve çeşitli renklerin kullanılmasıyla yapılan cazip bir kitap sanatıdır. Altın ve ona yakışan renklerin seçimi ile desen içinde dağılımı önemlidir. Birbirine yakışan renklerin yan yana getirilmesi ve yeteri kadar kullanılması gerekir. Tezhip için toprak boyalar kullanılır. Aşağıdakilerden hangisi parlak kırmızı renk için kullanılan malzemedir?
Seçenekler
A
Kurşun oksit
B
Lâl
C
Üstübeç
D
Çivit-indigo
E
Gülbahar
Açıklama:
Siyah: İs mürekkebi; beyaz: Üstübeç (bazik kurşun karbonat); lâciverd: Lâcivert taşı, lapislazuli; mâi (mavi): Çivit-indigo; mat kırmızı (surh, verminyon): Ham zencefre (civa sülfür); parlak kırmızı: Lâl, kırmız böceğinin kurutulmuşundan yapılan ve yarı şeffaf özelliği olan mürekkep; tuğla kırmızısı: Gülbahar (demir oksit); sarı: Sarı toprak boyası (demir oksit); sarı zırnık (arsenik sülfür); turuncu: Kurşun oksit, sülüğen ( minyum); altınbaş zırnığı; yeşil: Sarı zırnık + lâhur çividi
Soru 33
Türk tezyinî sanatlarının temelinde, desenin yapı taşlarını meydana getiren motifler yer alır. Sanatkâr motifleri gerçekçi bir bakışla tabiattan alır, esas çizgilerini koruyarak ayrıntılarını atar ve buna kendi zevk ve görüşlerini de katarak çizer. Motifler örnek alındığı çıkış yeri esas alınarak sınıflandırıldığında bitki kaynaklı motifler öne çıkar. Bilhassa XVIII ve XIX. yüzyıllarda çok rastlanan ve Avrupa tesiriyle resmedilerek, tabiattaki şekliyle bezeme sanatımıza giren çiçekler de vardır. Bu çiçekler, üslûplaştırılmadığı için klasik tarzın dışında kalarak, teknik bakımdan resim sanatına tâbi sayılabilir. Adı geçen çiçekler aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Penç
B
Goncagül
C
Şükûfe
D
Çintamani
E
Hatâyî
Açıklama:
Bilhassa XVIII ve XIX. yüzyıllarda çok rastlanan ve Avrupa tesiriyle resmedilerek, tabiattaki şekliyle bezeme sanatımıza giren çiçekler de vardır. Şükûfe denilen bu çiçekler, üslûplaştırılmadığı için klasik tarzın dışında kalarak, teknik bakımdan resim sanatına tâbi sayılabilir. Bu sanatkârlar sanat tarihimizde çiçek ressamları olarak bilinir.
Soru 34
Aşağıdakilerden hangisi “Çintamani” motifiyle ilgilidir?
Seçenekler
A
Diğerlerine göre daha küçük ve sade olur.
B
Bilhassa mezar taşlarında kullanılır.
C
Hayal mahsulü olan hayvan motifleridir.
D
Sembolik düşünce mahsulü motiflerdendir.
E
Bitki kaynaklı bu motiflerdir.
Açıklama:
Çintamani motifi, sembolik düşünce mahsulü motiflerdendir. Üçgen şeklini hatırlatan, ikisi altta, biri üstte üç yuvarlak ve iki dalgalı çizgiden meydana gelir. Osmanlı sanatkârları bu motifi güç, kuvvet ve saltanat sembolü olarak kabul etmişlerdir. Bu nedenle padişah ve şehzade kaftanlarında sıkça kullanılmıştır. Üç yuvarlak, pars postundaki beneklere, iki dalgalı çizgi ise kaplan postuna benzetilmiştir.
Soru 35
Taş işçiliğe çok uygun olduğu için bilhassa mezar taşlarında ve binaların taş cephelerinde daha çok kullanılan motif aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Hatâyî
B
Şakayık
C
Bulut
D
Çintamani
E
Rûmî
Açıklama:
Taş işçiliğe çok uygun olan rûmî motifi, bilhassa mezar taşlarında ve binaların taş cephelerinde hatâyî motifinden daha çok kullanılmıştır.
Soru 36
Tezhip edilmek üzere hazırlanan desen, kâğıt üzerine farklı teknikler kullanılarak işlenir. Bir eser tezhibinde desen, işleneceği tekniğe uygun hazırlanmalıdır. Çok kullanılarak klasik olmuş bu tekniklerin değişmeyen yapılış sıraları ve özellikleri vardır. “Altın içinde altın” mânasına gelen tezhip sanatında iki renk veya tek renk altının mat ve parlak şekillerinin kullanılarak işlenmesiyle ortaya çıkan klasik tezhip tekniği aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Zerenderzer
B
Zemini Boyalı Klasik Tezhip
C
Çifttahrir
D
Halkârî
E
Zerefşan
Açıklama:
Zerenderzer “Altın içinde altın” mânasına gelen zerenderzer tezhip sanatında iki renk veya tek renk altının mat ve parlak şekillerinin kullanılarak işlenmesiyle ortaya çıkan klasik tezhip tekniğidir. Desen zemininde mat, sap ve yapraklarda parlatılmış altın tercih edilir. Zerenderzerde aynı renk altın yerine, sarı ve yeşil gibi iki renk altın da kullanılabilir. Tahrir ekseriya nüans verilmeden çekilir. Eski zerenderzer örneklerinde eğer kahverengiye çalan tahrir görülürse, bunun rastıklı mürekkeple işlendiği anlaşılır. Altın hâkimiyeti göze çarpan bu tarz bezemelerde sadece çiçeklere hafif tonlarda renk konur. XVI. yüzyılda çok güzel örnekleri görülen zer-ender-zer tekniği, daha sonraki yüzyıllarda uğradığı kalite zaafını altın parıltıları ile gizleyerek XIX. yüzyıla kadar tezhip sanatında kullanılmıştır.
Soru 37
Aşağıdaki hangisi tezhip çeşitleri “Halkârî”yi tanımlar?
Seçenekler
A
Tahrirleri birbirine paralel iki çizgi halinde çizilen desenlere verilen isimdir.
B
Sulu altınla gölge verilip koyu altınla tahrirlenen bezeme üslûbudur.
C
Altının, fırçanın hareket ettirilmesiyle kalburun deliklerinden aşağıya dökülmesi işlemidir.
D
İki veya tek renk altının mat ve parlak şekillerinin kullanılarak işlenmesiyle oluşur.
E
Tahrirler ince, zemin dalgasız, dairevî helezonların aynı kalınlıkta olması gereklidir.
Açıklama:
Halkârî Sulu altınla gölge verilip koyu altınla tahrirlenen bezeme üslûbudur. Zengin çeşitleri vardır. Halkârîye daha zengin ve gösterişli bir hava vermek için farklı renkte altın kullanılır. Gölgelendirme kırmızı, tahrirler yeşil altınla yapılabildiği gibi yapraklar yeşil, çiçekler sarı veya kırmızı altınla da çalışılabilir. Halkârînin en zor tarafı, motiflere verilen gölgenin derecesini, desenin her tarafında aynen korumaktır.
Soru 38
Yazma kitaplarda esas metnin başladığı ilk sayfanın arkasındaki sayfa veya sayfalar için kullanılan bir tabir aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bölümbaşı Tezhibi
B
Menşur Tezhibi
C
Zahriye Tezhibi
D
Serlevha Tezhibi
E
Hâtime Tezhibi
Açıklama:
Zahriye Tezhibi: “Arkalık, sırtlık” mânasına gelen zahriye, yazma kitaplarda esas metnin başladığı ilk sayfanın arkasındaki sayfa veya sayfalar için kullanılan bir tabirdir. Metin dışında kalan sahaya tezhibi yaptıran şahısların önemine göre bir zahriye tezhibi işlenir. Bu sayfada görülen dairevî veya mekik biçimindeki tezyinatın içine -bazan dışına- eserin kime ait olduğunu yahut kimin için yazıldığını belirten ve temellük kitâbesi denilen bir cümle yerleştirilir.
Soru 39
Timur devrinin sanat merkezi olan Herat’taki kütüphanelerde bezenen el yazmaları, desen ve işçilik olarak tezhip sanatının en seçkin ve en yüksek seviyede eserleridir. Bu dönemin göz alıcı üslûbunun oluşmasında rol oynayan güçlü sanatkârların yanında Timurlu ailesinin sanatı desteklemesi ve himaye etmesinin büyük payı vardır. Timurlular Devri Tezhip Üslûbu aşağıda verilen hangi döneme denk gelir?
Seçenekler
A
1501-1736
B
1300-1922
C
1081-1307
D
1370-1507
E
1883-1976
Açıklama:
Timurlular Devri Tezhip Üslûbu 1370-1507 yıllarına denk gelir.
Soru 40
XVIII ve XIX. asırlarda yaşayan Atâullah Efendi, rokoko üslûbunu Osmanlı-Türk zevkiyle yoğurarak yeni bir üslûp ortaya koymuştur. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Atâ yolu veya pesend üslûbu özelliğidir?
Seçenekler
A
Yarı üslûplaştırılmış gül, lâle, karanfil, zambak ve bahar dalı gibi bitkilerle oluşur.
B
Ruganî tekniğinde müstesna eserler meydana getirerek tezhip sanatında ortaya konulur.
C
İri ve detaylı çizilmiş hatâyî motifi yoğun kullanılır, yapraklar sade ve ufaktır.
D
Âharlı kâğıt üzerine sadece altın ve is mürekkebi kullanılarak işlenen hareketli desenlerdir.
E
Fırça tarama üslûbuyla tabii çiçek desenlerine dayanan bir tezhip tarzıdır.
Açıklama:
E. Atâ Yolu (Pesend) Üslûbu Hezargrâdîzâde Ahmed Atâullah tarafından başlatılan çiçekli bir bezeme tarzıdır. XVIII ve XIX. asırlarda yaşayan Atâullah Efendi, rokoko üslûbunu Osmanlı-Türk zevkiyle yoğurarak yeni bir üslûp ortaya koymuştur. Atâ yolu veya pesend üslûbu, fırça tarama üslûbuyla tabii çiçek desenlerine dayanan bir tezhip tarzıdır. Çok yoğun olarak âdeta üst üste yerleştirilen çeşitli çiçekler, zemin ve saplar görülmeyecek haldedir. Canlı ve zengin renklerle işlenen bu üslûp son derece dikkat ve sabır isteyen bir çalışmayla yürütüldüğü için fazla eser verilememiştir.
Soru 41
Aşağıdakilerden hangisi tezhip kelimesinin anlamıdır?
Seçenekler
A
Hattat
B
Müzehhip
C
Gülbahar
D
Altınlamak
E
Minyum
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir
Soru 42
Sanatkarlar motifleri gerçekçi bir bakışla tabiattan alarak esas çizgileri koruyarak ve ayrıntılarını atarak yeniden kendine göre çizer bu anlayışa ne denir?
Seçenekler
A
Goncagül
B
Şüküfe
C
Üsluplaştırma
D
Hatayi
E
Penç
Açıklama:
Üsluplaştırma,
Cevabınız doğru değilse,''Motifler'' konusunu yeniden okuyunuz.
Cevabınız doğru değilse,''Motifler'' konusunu yeniden okuyunuz.
Soru 43
Osmanlı sanatkarlarının kullandığı güç, kuvvet ve saltanat sembolü olarak kullanılan motif hangisidir?
Seçenekler
A
Rumi
B
Çintamani
C
Munhani
D
Hatayi
E
Sencide
Açıklama:
Çintamani,
Cevabınız yanlış ise,“Motifler” konusunu yeniden okuyunuz.
Cevabınız yanlış ise,“Motifler” konusunu yeniden okuyunuz.
Soru 44
Sınırı belirlenmiş bir alan içerisinde başlayıp biten desenlere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Geometrik desenler
B
Ulama desenler
C
Helezon desenler
D
Sade desenler
E
Pano özelliği taşıyan desenler
Açıklama:
Pano özelliği taşıyan desenler,
Cevabınız yanlış ise,“Desen” konusunu yeniden okuyunuz.
Cevabınız yanlış ise,“Desen” konusunu yeniden okuyunuz.
Soru 45
.Osmanlıda saray sanatkarları topluluğuna ne ad verilir?
Seçenekler
A
Nakkaşhane
B
Ehl-i Hiref
C
Zerenderzer
D
Raport desen
E
Çintemani
Açıklama:
Ehl-i Hiref,
Cevabınız yanlış ise“Nakkaşhaneler” konusunu okuyunuz.
Cevabınız yanlış ise“Nakkaşhaneler” konusunu okuyunuz.
Soru 46
Aşağıdakilerden hangisi tezhip çeşitlerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Halkari
B
Rumi
C
Zerenderzer
D
Çifttahrir
E
Zerefşan
Açıklama:
Rumi,
Cevabınız yanlış ise''Tezhip Çeşitleri'' konusunu okuyunuz.
Cevabınız yanlış ise''Tezhip Çeşitleri'' konusunu okuyunuz.
Soru 47
Yazma kitap bezemesinde yer alan unvan sayfası bölümüne ne nedir?
Seçenekler
A
Zahriye
B
Serleva
C
Fasılbaşı
D
Musaf gülleri
E
Duraklar
Açıklama:
Serleva,
Cevabınız yanlış ise,''Tezhip Çeşitleri'' konusunu okuyunuz.
Cevabınız yanlış ise,''Tezhip Çeşitleri'' konusunu okuyunuz.
Soru 48
Altın içinde altın anlamına gelen iki renk altın veya altının mat ve parlak şekillerinin kullanılarak işlenmesi tekniğine ne nedir?
Seçenekler
A
Zerefsan
B
Çift tahrir
C
Halkari
D
Zerenderzer
E
Penç
Açıklama:
Zerenderzer,
Cevabınız yanlış ise,''Tezhip Çeşitleri''konusunu tekrar okuyunuz.
Cevabınız yanlış ise,''Tezhip Çeşitleri''konusunu tekrar okuyunuz.
Soru 49
Tezhip sanatında yeni tasarım ve arayışlara yer verilmeyen klasik kaideler göre yazılan eser aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Musaflar
B
Yazma kitaplar
C
Hilyeler
D
Berat ve Fermanlar
E
Hüsn-i hat levhaları
Açıklama:
Musaflar,
Cevabınız yanlış ise “Tezhip Çeşitleri” konusunu tekrar okuyunuz.
Cevabınız yanlış ise “Tezhip Çeşitleri” konusunu tekrar okuyunuz.
Soru 50
Şahname-i Firdevsi ve Divan-ı Katibi hangi uslup ve dönemde yazılmıştır?
Seçenekler
A
Selçuklu ve Beylikler Devri
B
Timurlular devri uslubu
C
Baba Nakkaş uslubu
D
Akkoyunlu ve Karakoyunlu uslubu
E
İlhanlı ve memluklu uslubu
Açıklama:
Akkoyunlu ve Karakoyunlu uslubu,
Cevabınız yanlış ise“Tezhip Sanatında Usluplar ve Sanatkarları” konusunu yeniden okuyunuz.
Cevabınız yanlış ise“Tezhip Sanatında Usluplar ve Sanatkarları” konusunu yeniden okuyunuz.
Soru 51
Aşağıdakilerden hangisi tezhip sanatının en çok kullanıldığı alanlardan birisi değildir?
Seçenekler
A
Kur'an-ı Kerim
B
Şehnameler
C
Beratlar
D
Fermanlar
E
Murakka'lar
Açıklama:
Şehnameler tezhip sanatının en çok kullanıldığı alanlardan birisi değildir. Doğru cevap B'dir.
Soru 52
Osmanlı tezhibinin bilinen en erken tarihli örneği aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Muhibbi Divanı
B
Divan-ı Nadiri
C
Şahname-i Türki
D
Şemailname
E
Makasıdü'l-elhan
Açıklama:
Makasıdü'l-elhan Osmanlı tezhibinin bilinen en erken tarihli örneğidir. Doğru cevap E'dir.
Soru 53
Ali Üsküdari hangi teknikte müstesna eserler meydana getirerek tezhip sanatında bir üslup ortaya koymuştur?
Seçenekler
A
Rugani
B
Rokoko
C
Pesend
D
Halkari
E
Rumi
Açıklama:
Ali Üsküdari Rugani tekniğinde müstesna eserler meydana getirerek tezhip sanatında bir üslup ortaya koymuştur. Doğru cevap A'dır.
Soru 54
Tezhip sanatının asıl malzemesi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İs mürekkebi
B
Gümüş
C
Altın
D
Demir oksit
E
Arsenik
Açıklama:
Tezhip sanatının asıl malzemesi Altındır. Doğru cevap C'dir.
Soru 55
Tezhip sanatının ana renklerinden olan beyaz aşağıdaki maddelerden hangisinden elde edilir?
Seçenekler
A
Gümüş
B
Arsenik sülfür
C
Civa sülfür
D
Bazik kurşun karbonat
E
Kurşun oksit
Açıklama:
Tezhip sanatının ana renklerinden olan beyaz bazik kurşun karbonattan elde edilir. Doğru cevap D'dir.
Soru 56
Tezhip sanatı güzel sanatlara aşırı merakı bulunan ve kitaba önem verdiği bilinen hangi Osmanlı Padişahı döneminde büyük bir gelişme göstermiştir?
Seçenekler
A
Fatih Sultan Mehmed
B
Sultan II. Bayezid
C
Yavuz Sultan Selim
D
Kanuni Sultan Süleyman
E
Sultan II. Selim
Açıklama:
Tezhip sanatı, güzel sanatlara aşırı merakı bulunan ve kitaba önem verdiği bilinen Fatih Sultan Mehmed döneminde büyük bir gelişme göstermiştir.
Soru 57
Hangi yüzyılda Batı tarzı süsleme klasik tezhibin değerini yok etmiştir?
Seçenekler
A
XVI.
B
XVII.
C
XVIII.
D
XIX.
E
XX.
Açıklama:
XVIII. Batı tarzı süsleme klasik tezhibin değerini yok etmiştir. Doğru cevap C'dir.
Soru 58
Aşağıdakilerden hangisi tezyini sanatlarında Hatayi grubu adı altında toplanan motiflerden birisi değildir?
Seçenekler
A
Lale
B
Goncagül
C
Yaprak
D
Penç
E
Bulut
Açıklama:
Bulut, tezyini sanatlarında Hatayi grubu adı altında toplanan motiflerden birisi değildir. Doğru cevap E'dir.
Soru 59
Osmanlı sanatkarları aşağıdaki motiflerden hangisini güç, kuvvet ve saltanat sembolü olarak kabul etmişlerdir?
Seçenekler
A
Münhani
B
Çintamani
C
Rumi
D
Hatayi
E
Bulut
Açıklama:
Osmanlı sanatkarları Çintamani motifini güç, kuvvet ve saltanat sembolü olarak kabul etmişlerdir. Doğru cevap B'dir.
Soru 60
Sulu altın ile gölge verilip koyu altınla tahrirlenen bezeme üslubu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Penç
B
Zerefşan
C
Çifttahrir
D
Halkari
E
Zerenderzer
Açıklama:
Sulu altın ile gölge verilip koyu altınla tahrirlenen bezeme üslubu Halkari'dir. Doğru cevap D'dir.
Soru 61
Tezhip sanatıyla uğraşan kişilere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Kâtip
B
Muharrir
C
Müzehhip
D
Hattat
E
Hoş-nüvîs
Açıklama:
Arapça altınlamak anlamına gelen tezhip kelimesi ezilmiş varak altın ve çeişitli renklerin kullanılmasıyla yapılan bir kitap bezeme sanatıdır. Bu sanatla uğraşan kişilere müzehhip ve müzehhibe denir. Cevap C seçeneğidir.
Soru 62
Osmanlı döneminden günümüze ulaşan en erken tarihli ve Sultan II. Murad’a ithaf edilmiş Makâsıdü’l-elhân adlı kitaptaki tezhiplerdir. Bu tezhiplerin süslediği kitap hangi alanla ilgilidir?
Seçenekler
A
Din
B
Felsefe
C
Tasavvuf
D
Mûsikî
E
Edebiyat
Açıklama:
Osmanlı döneminde Sultan II. Murad’a ithaf edilmiş Makâsıdü’l-elhân adlı kitaptaki tezhipler günümez ulaşan en erken tarihli Türk-İslam sanatı süsleme örneklerinden biridir. Bu tezhiplerin bulunduğu kitap mûsikî nazariyat alanıyla ilgilidir. Cevap D seçeneğidir.
Soru 63
Aşağıdakilerden hangisi hayvan desenli bezeme olan rûmî motif çeşitlerinden biri değildir?
Seçenekler
A
İşlemeli rûmî motif
B
Geometrik rûmî motif
C
Sencide rûmî motif
D
Sarılma rûmî motif
E
Dendanlı rûmî motif
Açıklama:
Tezhip sanatında hayvan desenli bezeme olan rûmî motiflerin işlemeli rûmî, sencide rûmî, sarılma rûmî ve dendanlı rûmî gibi çeşitleri bulunmaktadır. Geometrik rûmî motif üslubu bulunmamaktadır. Cevap B seçeneğidir.
Soru 64
Aşağıdakilerden hangisi, Osmanlı devrinde tercih edilmeyip, Selçuklu ve Beylikler dönemi tezhiplerinde sıklıkla kullanılan motiftir?
Seçenekler
A
Hatayî
B
Rûmî
C
Bulut
D
Çintemani
E
Münhanî
Açıklama:
Tezhip sanatında münhanî Selçuklu ve Beylikler dönemi tezhiplerinde sıklıkla kullanılan bir motiftir. Cevap E seçeneğidir.
Soru 65
Tezhip sanatının nakkaşhane olarak bilinen kurumsal yapıya hangi Osmanlı padişahı döneminde kavuşmuştur?
Seçenekler
A
Yıldırım Beyazıd
B
Fatih Sultan Mehmed
C
Sultan II. Beyazıd
D
Yavuz Sultan Selim
E
Kanuni Sultan Süleyman
Açıklama:
Güzel sanatlara aşırı merakı bulunan ve kitaplara verdiği önemle bilinen Fatih Sultan Mehmed zamanında tezhip sanatı büyük bir gelişme göstermiştir. Sultan, tezhip sanatı ve diğer sanatlar için Topkapı Sarayı’nda bir nakkaşhane kurdurmuştur. Cevap B seçeneğidir.
Soru 66
Aşağıdakilerden hangisi tezhip sanatının halkârî üslubunun en temel özelliğidir?
Seçenekler
A
Motiflerin sulu altınla gölgelendirilmesi, koyu altınla tahrirlenmesidir.
B
Tahrirlerin ince, zemin renginin düz ve dalgasız olmasıdır.
C
İki veya tek renk altının mat ve parlak şekilde kullanılmasıdır.
D
Tahrirlerin birbirine paralel çizgi halindeki desenlerle oluşturulmasıdır.
E
Varak altının kalburdan geçirilip jelatinli suyla sabitlenmesidir.
Açıklama:
Tezhip sanatının halkârî üslubunun en temel özelliği motiflerin sulu altınla gölgelendirilmesi ve koyu altınla tahrirlenmesidir. Cevap A seçeneğidir.
Soru 67
Aşağıdakilerden hangisi tezhip sanatının zerefşan üslubunun en temel özelliğidir?
Seçenekler
A
Klasik tezhipte en çok kullanılan üsluptur.
B
Varaklar iki renk veya mat ve parlak şekilde kullanılır.
C
Delikli kalbur kutu aracılığıyla altın serpme tekniğidir.
D
Bu üslubun sıvama ve tarama tekniğinde iki uygulaması vardır.
E
Motiflerde sulu altın ve boya ile gölgelendirme yapılır.
Açıklama:
Tezhip sanatının zerefşan üslubunun en temel özelliği; varak altının kalbur şeklindeki delikli bir kutu aracılığıyla parçalanarak serpme şeklinde kâğıt yüzeye aktarılmasıdır. Cevap C seçeneğidir.
Soru 68
Hilye tezhibi ilk defa hangi hattatın levhalarının bezenmesiyle başlamıştır?
Seçenekler
A
Baba Nakkaş
B
Şeyh Hamdullah
C
Hayreddin Mar’aşî
D
Mustafa Dede
E
Hafız Osman
Açıklama:
Hz. Muhammed’in fiziki ve ahlaki güzelliklerini anlatan hüsn-i hat levhalara hilye denir. Hilye tezhibi ilk defa hattat Hafız Osman’ın hüsn-i hat levhalarının tezhip edilmesiyle başlamıştır. Cevap E seçeneğidir.
Soru 69
Aşağıdakilerden hangisi hâtime tezhibinin özelliklerinden biridir?
Seçenekler
A
Metin dışında kalan sahaya tezhibi yaptıran şahıslarla ilgili bilginin bulunduğu bezemedir.
B
El yazması kitaplarda metnin başladığı tezhipli sayfalardaki bezemelerdir.
C
Yazma kitaplarda her bir bölümün başında bulunan tezhiplerdir.
D
Yazma kitaplarda eserin son bölümünde hattatın imzasının bulunduğu tezhiplerdir.
E
Mushaflarda ayet sonlarında yer alan küçük ve yuvarlak bezemelerdir.
Açıklama:
Hâtime tezhibi, yazma kitaplarda eserin son bölümü ve son sözünde yer alır. Hattatın imzasının da bulunduğu hatime sayfasının tezhibiyle kitabın bezenmesi son bulur. Cevap D seçeneğidir.
Soru 70
Tezhip sanatında sazyolu üslubunun en çarpıcı özelliği nedir?
Seçenekler
A
Aharlı kâğıt üzerine altın ve is mürekkebiyle işlenmiş hareketli desenlerdir.
B
Rugâni tekniğinde bezemelerde rokoko tarzı motiflerin görülmesidir.
C
Yarı üsluplaştırılmış gül, lale ve zambak gibi çiçeklerin kullanılmasıdır.
D
İri ve detaylı hatayî motifleri yoğun bir şekilde kullanılmasıdır.
E
Fırça tarama tekniğiyle üst üste yerleştirilmiş çiçek motiflerinin kullanılmasıdır.
Açıklama:
Tezhip sanatında sazyolu üslubunun en çarpıcı özelliği aharlı kâğıt üzerine altın ve is mürekkebiyle işlenmiş hareketli desenlerin kullanılmasıdır. Cevap A seçeneğidir.
Soru 71
Tezhip Sanatkârına ne adı verilir?
Seçenekler
A
müzehhip,
B
Nakkaş
C
Teshipci
D
Bezemeci
E
Tezyinici
Açıklama:
müzehhip
Soru 72
Destesenk nedir?
Seçenekler
A
Ham zencefre
B
yarı şeffaf özelliği olan mürekkep
C
Sarı toprak boyası
D
el taşı
E
altınbaş zırnığı
Açıklama:
el taşı
Soru 73
Aşağıdaki renklerden hangisi tezhipte kullanılan ana renklerden biri değildir?
Seçenekler
A
Siyah: İs mürekkebi
B
Beyaz: Üstübeç
C
Bordo mavi
D
Parlak kırmızı: Lâl
E
Turuncu: Kurşun oksit
Açıklama:
Bordo mavi tezhipte kullanılan ana renklerden biri değildir. Doğru cevap C'dir.
Soru 74
Yeşil rengi aşağıdakilerden hangisiyle elde edilir?
Seçenekler
A
Sarı zırnık + lâhur çividi.
B
bazik kurşun karbonat +sarı zırnık
C
sarı zırnık +Lâl
D
Lâl +lapislazuli
E
lapislazuli +Ham zencefre
Açıklama:
Sarı zırnık + lâhur çividi.
Soru 75
Tezhip edilmiş eserlere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Müzehhep
B
Yaldız
C
Müzehhip
D
Tezyin
E
Destesenk
Açıklama:
müzehhep
Soru 76
Osmanlı sanatkârlarının güç, kuvvet ve saltanat
sembolü olarak kabul ettikleri motif aşağıdakilerden hangisidir?
sembolü olarak kabul ettikleri motif aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bulut
B
Çintamani
C
Penç
D
Hatayi
E
Goncagül
Açıklama:
Çintamani
Soru 77
Bir çiçeğin kuş bakışı görüntüsünün üslûplaştırılarak
çizilmesine ne ad verilir?
çizilmesine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Penç
B
Hatayi
C
Yaprak
D
Goncagül
E
Çintamani
Açıklama:
Penç
Soru 78
Genişleme özelliği ile sonsuzluğun sembolü olan, sınır tanımayan düşünce ve tasarım gücünün ifadesi olarak kabul edilen desenlere ne ad verilir?.
Seçenekler
A
Pano
B
Ulama
C
Geometrili
D
Nihayetsiz
E
Sonsuz
Açıklama:
Ulama
Soru 79
Nakkaşhanede talebeler hangi yöntemle yetiştirilirdi?
Seçenekler
A
Bire bir gösterme usulü
B
uygulama usulü
C
Usta çırak usulü
D
Deneme yanılma usulü
E
Tarif usulü
Açıklama:
Usta çırak usulü
Soru 80
Saray sanatkârları topluluğuna ne ad verilir?
Seçenekler
A
Ehl-i Hiref
B
Müzehhip
C
Mücellid
D
Baba Nakkaş
E
Divan-ı Katibi
Açıklama:
Ehl-i Hiref
Soru 81
Kültürlü ve ileri görüşlü Abbasi halifeleri sayesinde zengin bir ilim ve sanat merkezi haline gelen şehir aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bağdat
B
Buhara
C
Kahire
D
Şam
E
Mekke
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Giriş'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Özellikle Bağdat kültürlü ve ileri görüşlü Abbasi halifeleri sayesinde kısa sürede zengin bir ilim ve sanat merkezi haline gelmiştir.
Özellikle Bağdat kültürlü ve ileri görüşlü Abbasi halifeleri sayesinde kısa sürede zengin bir ilim ve sanat merkezi haline gelmiştir.
Soru 82
Timur ve Timutlu hanedanının himayesinde tezhip sanatı altın çağını yaşadığı yer aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Buhara
B
Medine
C
Şam
D
Şiraz
E
Herat
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Giriş'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Tezhip sanatı, Herat'ta Timur ve Timutlu hanedanının himayesinde altın çağını yaşamıştır.
Tezhip sanatı, Herat'ta Timur ve Timutlu hanedanının himayesinde altın çağını yaşamıştır.
Soru 83
Bilinen en erken tarihli Osmanlı tezhip örneği hangi padişah dönemine aittir?
Seçenekler
A
Orhan Gazi
B
Osman Gazi
C
II. Murad
D
IV. Mahmud
E
Fatih Sultan Mehmed
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Giriş'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Bilinen en erken tezhip örneği, Sultan II. Murad'a ithaf edilmiş olan Makāsıdü’l-elhân adlı bir mûsiki nazariyat kitabıdır.
Bilinen en erken tezhip örneği, Sultan II. Murad'a ithaf edilmiş olan Makāsıdü’l-elhân adlı bir mûsiki nazariyat kitabıdır.
Soru 84
Klasik tezhibin değerlerini yok edildiği yüzyıl aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
XIII
B
XIV
C
XV
D
XVI
E
XVIII
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Giriş'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
XVIII. yüzyılda önü alınamayan Batı tarzı süsleme, klasik tezhibin değerlerini yok etmiştir.
XVIII. yüzyılda önü alınamayan Batı tarzı süsleme, klasik tezhibin değerlerini yok etmiştir.
Soru 85
Aşağıdakilerden hangisi XX. yüzyılın ortalarında, tezhibin değişmeyen temel kaidelerine ve eski güzelliğine kavuşturulmasında emeği geçenlerden biri değildir?
Seçenekler
A
Hattat Necmeddin Okyay
B
Bahaddin Tokatlıoğlu
C
Rikkat Kunt
D
Feyzullah Dayıgil
E
Muhsin Demironat
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Giriş'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
XX. yüzyılın ortalarına gelindiğinde, sanattaki bu gerileme ve bozulmaya sebep olan tesirler atılarak tezhibin değişmeyen temel kaideleri aranmış ve tekrar eski güzelliğine kavuşturulmuştur. Bu klasik çağın özelliklerine dönüş çalışmalarında Hattat Necmeddin Okyay (1883-1976), Feyzullah Dayıgil (1910-1949), Dr. Süheyl Ünver (1898-1986), Muhsin Demironat (1907-1983) ve Rikkat Kunt (1903-1986) gibi üstatların önemli rolleri olmuştur.
XX. yüzyılın ortalarına gelindiğinde, sanattaki bu gerileme ve bozulmaya sebep olan tesirler atılarak tezhibin değişmeyen temel kaideleri aranmış ve tekrar eski güzelliğine kavuşturulmuştur. Bu klasik çağın özelliklerine dönüş çalışmalarında Hattat Necmeddin Okyay (1883-1976), Feyzullah Dayıgil (1910-1949), Dr. Süheyl Ünver (1898-1986), Muhsin Demironat (1907-1983) ve Rikkat Kunt (1903-1986) gibi üstatların önemli rolleri olmuştur.
Soru 86
Tezhibin asıl malzemesi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Altın
B
Gümüş
C
Kök boya
D
Mürekkep
E
Üstübeç
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Boya ve Malzemeler'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Tezhibin asıl malzemesi altındır.
Tezhibin asıl malzemesi altındır.
Soru 87
Tezhip sanatında, bir çiçeğin kuş bakışı görüntüsünün üslûplaştırılarak çizilmesine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Hatâyî
B
Mukarnas
C
Penç
D
Çintemani
E
Sülüs
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Motifler'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Tezhip sanatında, bir çiçeğin kuş bakışı görüntüsünün üslûplaştırılarak çizilmesine Penç denir.
Tezhip sanatında, bir çiçeğin kuş bakışı görüntüsünün üslûplaştırılarak çizilmesine Penç denir.
Soru 88
Tezhip sanatında iki renk veya tek renk altının mat ve parlak şekillerinin kullanılarak işlenmesiyle ortaya çıkan klasik tezhip tekniğine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Çifttahrir
B
Zerefşan
C
Serlevha
D
Zerenderzer
E
Zahriye
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Tezhip Çeşitleri ve Teknikleri'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Zerenderzer, tezhip sanatında iki renk veya tek renk altının mat ve parlak şekillerinin kullanılarak işlenmesiyle ortaya çıkan klasik tezhip tekniğidir.
Zerenderzer, tezhip sanatında iki renk veya tek renk altının mat ve parlak şekillerinin kullanılarak işlenmesiyle ortaya çıkan klasik tezhip tekniğidir.
Soru 89
El yazması kitaplarda metnin başladığı tezhipli sayfalara ne ad verilir?
Seçenekler
A
Hatime
B
Ketebe
C
Ferağ
D
Serlevha
E
Menşur
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Yazma Eser Tezhibi'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Serlevha (Dîbâce) ve Unvan Sayfası Tezhibi: El yazması kitaplarda metnin başladığı tezhipli sayfalardır.
Serlevha (Dîbâce) ve Unvan Sayfası Tezhibi: El yazması kitaplarda metnin başladığı tezhipli sayfalardır.
Soru 90
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devri Saray Üslûpları'ndan biri değildir?
Seçenekler
A
Baba Nakkāş Üslûbu
B
Kara Memi Üslûbu
C
Ali Üsküdârî Üslûbu
D
Atâ Yolu (Pesend) Üslûbu
E
Hacı Ali el-Tebrizi Üslûbu
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Osmanlı Devri Saray Üslûpları'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Hacı Ali el-Tebrizi tezhip sanatında bir üslup olmayıp, Timurlular devri tezhip üslûbunda eser veren müzehhip ve musavvirdir.
Hacı Ali el-Tebrizi tezhip sanatında bir üslup olmayıp, Timurlular devri tezhip üslûbunda eser veren müzehhip ve musavvirdir.
Ünite 6
Soru 1
El yazması kitapların metinlerini bezemek ve açıklamak amacıyla yapılmış küçük boyutlu renkli resimlere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Hiyeroglif
B
Kaligrafi
C
Minyatür
D
Tezhip
E
Çini
Açıklama:
El yazması kitapların metinlerini bezemek ve açıklamak amacıyla yapılmış küçük boyutlu renkli resimlere minyatür denilmektedir. Doğru cevap C'dir.
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi XII. - XIII. yüzyıllarda Anadolu'da hazırlanmış eserlerde yer alan ilk minyatürleri barındıran şehirlerden birisidir?
Seçenekler
A
Erzurum
B
Sivas
C
Ağrı
D
Aksaray
E
Muş
Açıklama:
Anadolu'da üretilmiş XII.-XIII. yüzyıllara tarihlenen ilk minyatürler, Silvan, Diyarbakır, Mardin, Aksaray, Kayseri ve Konya gibi merkezlerde hazırlanmış eserlerde yer alır. Doğru cevap D'dir.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi Safevi minyatür ekolünü oluşturan üsluplardan birisidir?
Seçenekler
A
Türkmen
B
Bizans
C
Çin
D
Memlükler
E
Arabistan
Açıklama:
Safevi minyatür ekolü Türkmen ve Herat üslubunun etkisiyle oluşmuştur. Doğru cevap A'dır.
Soru 4
I - Dilsuznâme
II - Ahmedî İskendernâmesi
III - Külliyât-ı Kâtibi
IV - Külliyât-ı Târîh
Yukarıdaki eserlerden hangisi Osmanlı minyatür üslubunu temsil eden eserler arasında yer alır?
II - Ahmedî İskendernâmesi
III - Külliyât-ı Kâtibi
IV - Külliyât-ı Târîh
Yukarıdaki eserlerden hangisi Osmanlı minyatür üslubunu temsil eden eserler arasında yer alır?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
Yalnız III
D
I, II ve III
E
Yalnız IV
Açıklama:
Osmanlı Devleti'nin ikinci başkenti Edirne'de XV. yüzyılın ikinci yarısında hazırlanmış Dilsuznâme, Külliyât-ı Kâtibi ve Ahmedî İskendernâmesi erken Osmanlı minyatür üslubunu temsil eden eserler arasında yer alırlar. Doğru cevap D'dir.
Soru 5
İlk eserlerinden biri, Târîh-i Sultan Bayezid olan, kalem aldığı tarihi konulu eserleri, figürsüz manzaralar ve topoğrafik kent görünümleriyle resimlendiren nakkaşın adı nedir?
Seçenekler
A
Sinan Bey
B
Ahmed Şiblizâde
C
Âgâ Mîrek
D
Nigârî
E
Matrakçı Nasuh
Açıklama:
Kanûnî dönemine özgün üslûbuyla katkıda bulunan nakkaş Matrakçı Nasuh’tur. Kaleme aldığı tarihî konulu eserleri, figürsüz manzaralar ve topoğrafik kent görünümleriyle resimlendiren Matrakçı Nasuh’un ilk eserlerinden biri, Târîh-i Sultan Bayezid (TSMK, Revan Köşkü, nr. 1272) adını taşır. Onun tasvirlerinde kentlerin su yolları, meydanları ve harabeleri gibi görülmeye değer bütün yerleri bilimsel bir nesnellikle resmedilmiştir. Kent tasvirleri, daha sonra resimlendirilecek tarihî konulu birçok eserde, kimi zaman tam sayfa halinde kimi zaman kompozisyonun bir bölümünü kaplayacak şekildeve topoğrafik görüntülerini koruyarak tekrarlanmıştır. Doğru cevap E'dir.
Soru 6
Kanûnî Sultan Süleyman'ın, Barbaros Hayreddin Paşa'yı huzuruna kabulü konulu minyatür, tasvîr üslûbunun özellikleri bakımından hangi nakkaşa atfedilir?
Seçenekler
A
Nigârî
B
Nakkaş Osman
C
Matrakçı Nasuh
D
Abdullah Buhârî
E
Sinan bey
Açıklama:
Kanûnî Sultan Süleyman'ın, Barbaros Hayreddin Paşa'yı huzuruna kabulü konulu minyatür tasvîr üslûbunun özellikleri bakımından Nakkaş Osman'a atfedilir. Doğru cevap B'dir.
Soru 7
Padişah portrelerinin yer aldığı Şemâilnâme veya Kıyâfetü’l-insâniye fî Şemâilü’l-Osmâniye adlı eser hangi padişah döneminde hazırlanmıştır?
Seçenekler
A
III. Murad
B
Fatih Sultan Mehmet
C
Yıldırım Bayezid
D
I. Ahmed
E
III. Ahmed
Açıklama:
Padişah portrelerinin yer aldığı Şemâilnâme veya Kıyâfetü’l-insâniye fî Şemâilü’l-Osmâniye adlı eserler III. Murad döneminde hazırlanmıştır. Bu yazmada Osman Gazi’den III. Murad’a kadar hüküm süren on iki Osmanlı padişahının fizyonomik özellikleri anlatılmış ve her padişahın portresine yer verilmiştir. Metni dönemin şehnâmecisi Seyyid Lokman tarafından yazılan bu eserin minyatürlü iki nüshasından biri (TSMK, Hazine, nr. 1563) Nakkaş Osman, diğeri (İÜ Ktp., TY, nr. 6087) Nakkaş Ali tarafından resimlendirilmiştir.
Soru 8
XVI. yüzyılın sonlarına doğru hazırlanan gazavatnâme türündeki eserlerden biri olan Nusretnâme ve aynı türdeki diğer eserlerdeki minyatürlerde hangi üslubun etkileri görülmektedir?
Seçenekler
A
Türk-İslam minyatür üslûbu
B
Türkmen üslûbu
C
Herat üslûbu
D
Hint minyatür üslûbu
E
Kazvin üslûbu
Açıklama:
Nusretnâme (Resim 6.15) ve aynı türdeki diğer eserlerdeki minyatürlere, o yıllarda devam eden Osmanlı-Safevî savaşları esnasında Osmanlı topraklarına gönderilen Safevî nakkaşlarının taşıdıkları Safevî dönemi Kazvin üslûbunun etkileri yansımıştır. Safevî Kazvin üslûbunda resim çerçevesini aşan doğa kesitleri, yuvarlak, ince-uzun yüzlü figürler ve dikey hatlar egemendir. Doğru cevap E'dir.
Soru 9
Tek yaprak resim ve minyatürlerin belirli bir düzene göre içine yerleştirildiği, el yazması formatındaki murakka (albüm) yapımcılığı hangi padişah döneminde önem kazanmıştır?
Seçenekler
A
II. Osman
B
II. Bayezid
C
IV. Mahmud
D
I. Ahmed
E
Fatih Sultan Mehmed
Açıklama:
XVII. yüzyıl başında Sultan I. Ahmed döneminde (1603-1617) tek yaprak resim ve minyatürlerin belirli bir düzene göre içine yerleştirildiği, el yazması formatındaki murakka (albüm) yapımcılığı önem kazanmıştır. Sultan I. Ahmed için Kalender Paşa tarafından düzenlenen I. Ahmed Albümü (TSMK, Bağdat Köşkü, nr. 408) günlük yaşam tasvirleriyle tek figür kadın ve erkek tiplerinin tasvir edildiği çok sayıda minyatür içerir. Tek yaprak halinde
çalışılmış bu minyatürlerde günlük hayattan sahneler, halktan ve saraydan kişilerin tek figür resimleri, önceki dönemlerin el yazması eserlerinden çıkarılmış bir dizi padişah portresi gibi farklı konular yer alır. Doğru cevap D'dir.
çalışılmış bu minyatürlerde günlük hayattan sahneler, halktan ve saraydan kişilerin tek figür resimleri, önceki dönemlerin el yazması eserlerinden çıkarılmış bir dizi padişah portresi gibi farklı konular yer alır. Doğru cevap D'dir.
Soru 10
I - Tasavvuf II - Bilim III - Şehnâmeler IV - Kıyafet Albümleri Yukarıdakilerden hangisi minyatürlü Osmanlı el yazmalarının türleri arasında gösterilebilir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve III
C
II ve IV
D
Yalnız IV
E
I, II, III ve IV
Açıklama:
Minyatürlü Osmanlı el yazmalarının türlerini şehnâmeler, gazavatnâmeler, surnâmeler, silsilenâmeler, peygamberler tarihi, tasavvuf, bilim ve edebî konulu eserler, kıyafet albümleri ve sefaretnâmeler olarak gruplandırmak mümkündür. Doğru cevap E'dir.
Soru 11
"Kitâb fî Ma‘rifeti’l-hiyeli’l-hendesiyye" adlı eserin yazarı ve hazırlayanı kimdir?
Seçenekler
A
Harîrî
B
Cezerî
C
Sûfî
D
Abdülmümin el-Hûyî
E
İbn Buhtîşû
Açıklama:
Anadolu’da üretilmiş XII.-XIII. yüzyıllara tarihlenen ilk minyatürler, Silvan, Diyarbakır, Mardin, Aksaray, Kayseri ve Konya gibi merkezlerde hazırlanmış eserlerde yer alır. Günümüze ulaşan minyatürlerin en eski örnekleri Artuklu Kitâbü’l-Haşâiş ve Kitâbü’t-Tiryâk adlı eserlerde görülür. Antik el yazmalarından kopya edilen bu ilk minyatürlerde Bizans resminin etkilerine rastlanır. Diyarbakır’da Artuklu Emîri Nâsırüddin Mahmud için Cezerî tarafından 1206’da hazırlanan Kitâb fî Ma‘rifeti’l-hiyeli’l-hendesiyye adlı eserin (TSMK, III. Ahmed, nr. 3472) minyatürleri ise Anadolu dışındaki çağdaşı Selçuklu minyatür üslûbuyla benzerlik taşır. Doğru cevap B'dir.
Soru 12
İslam medeniyetinde sistemli el yazması üretimi ilk olarak hangi devlet döneminde başlamıştır?
Seçenekler
A
Emeviler Dönemi
B
Endülüs Emevileri Dönemi
C
Abbasiler Dönemi
D
Fâtımîler Dönemi
E
Selçuklular Dönemi
Açıklama:
İslâm dünyasında sistemli el yazması üretiminin, Abbâsî Halifesi Me’mûn’un zamanında (813-833) bazı Antik Dönem kaynaklarının Arapça’ya çevrilmesiyle başladığı belirlenmiştir. Yunanca’dan Arapça’ya yapılan bu çeviri faaliyeti IX. yüzyılda başlamış olmasına rağmen, günümüze ulaşabilen ilk minyatürlü el yazmaları XI. yüzyıl sonlarına aittir. Doğru cevap C'dir.
Soru 13
I. İran'daki Zerdüşt rahiplerin resimli el yazmaları II. Maniheist Uygur minyatürleri III. Çin'de yazılmış olan resimli el yazmaları Yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri İslam minyatürlerini asıl etkileyen ilk unsurlar arasında yer almaktadır?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız III
C
I ve II
D
I ve III
E
I, II ve III
Açıklama:
Müslüman fetihlerinden sonra, İran'da Zerdüşt rahiplerinin elinde bulunan bazı resimli el yazmalarının, Müslüman sanatkarlara örnek teşkil etmiş olabileceği düşünülse de İslam minyatürlerini asıl etkileyenin Maniheizm olduğu kanaati daha yaygındır. Uygurların başkenti Hoço'da (Doğu Türkistan), Alman bilim adamı Albert von Le Coq tarafından ortaya çıkartılarak 1923 yılında yayınlanan Maniheist Uygur minyatürleri, figür tipleri ve kompozisyon anlayışı bakımından Selçuklu dönemi minyatürlerinin öncüleri olarak kabul edilir. Çin sanatının İslam sanatında minyatür alanına etkisi ise 13. yüzyılda İlhanlılar vasıtasıyla etki etmiş ve sınırlı kalmıştır. Doğru cevap C'dir.
Soru 14
Aşağıdakilerden hangisi 14. ve 15. yüzyıllarda Karakoyunlular ve Akkoyunlular Dönemi'nde geliştirilen minyatür üslubudur?
Seçenekler
A
Selçuklu Minyatür Üslubu
B
Türkmen Minyatür Üslubu
C
Uygur Minyatür Üslubu
D
Safevi Minyatür Üslubu
E
Hint Minyatür Üslubu
Açıklama:
Sorunun çözümüne ait bazı bilgiler 128. sayfadan alınmıştır.
14. ve 15. yüzyıllarda Doğu Anadolu, Azerbaycan, İran ve Irak’ta hüküm süren Karakoyunlular ve Akkoyunlular döneminde geliştirilen ve Türkmen üslubu denilen yeni bir tarz doğmuştur. Karakoyunlu minyatürlerinde figürler iri başlı ve tıknazdır. Tabiat, bitkilerin ve genellikle kayalık bir ufuk hattının yer aldığı sade bir manzara halinde ve açık renkler kullanılarak işlenmiştir. Doğru cevap B'dir.
14. ve 15. yüzyıllarda Doğu Anadolu, Azerbaycan, İran ve Irak’ta hüküm süren Karakoyunlular ve Akkoyunlular döneminde geliştirilen ve Türkmen üslubu denilen yeni bir tarz doğmuştur. Karakoyunlu minyatürlerinde figürler iri başlı ve tıknazdır. Tabiat, bitkilerin ve genellikle kayalık bir ufuk hattının yer aldığı sade bir manzara halinde ve açık renkler kullanılarak işlenmiştir. Doğru cevap B'dir.
Soru 15
I. Dilsuznâme
II. Ahmedî İskendernâmesi
III. Târîh-i Sultan Bayezid
IV. Mecmûa-ı Menâzil
Yukarıda verilenlerden hangileri Erken Osmanlı Sanatı minyatür üslubunu yansıtan eserler arasında yer alabilir?
II. Ahmedî İskendernâmesi
III. Târîh-i Sultan Bayezid
IV. Mecmûa-ı Menâzil
Yukarıda verilenlerden hangileri Erken Osmanlı Sanatı minyatür üslubunu yansıtan eserler arasında yer alabilir?
Seçenekler
A
I ve II
B
I ve III
C
II ve III
D
II, III ve IV
E
Hepsi
Açıklama:
Sorunun içeriği ve çözümüne ait bazı bilgiler 131. sayfadan alınmıştır.
Osmanlı Devleti’nin ikinci başkenti Edirne’de XV. yüzyılın ikinci yarısında hazırlanmış Dilsuznâme (Oxford Bodleian Library, Quseley, nr. 133) Külliyât-ı Kâtibi (Resim 6.3) ve Ahmedî İskendernâmesi (Venedik, Marciana Kütüphanesi, Cod. Or. nr. 57) erken Osmanlı minyatür üslûbunu temsil eden eserler arasında yer alırlar. Târîh-i Sultan Bayezid ve Mecmûa-ı Menâzil adlı eserler ise Matrakçı Nasuh'un eserleri olup Klasik Osmanlı Sanatı minyatür üslubu özellikleri taşımaktadırlar. Doğru cevap A'dır.
Osmanlı Devleti’nin ikinci başkenti Edirne’de XV. yüzyılın ikinci yarısında hazırlanmış Dilsuznâme (Oxford Bodleian Library, Quseley, nr. 133) Külliyât-ı Kâtibi (Resim 6.3) ve Ahmedî İskendernâmesi (Venedik, Marciana Kütüphanesi, Cod. Or. nr. 57) erken Osmanlı minyatür üslûbunu temsil eden eserler arasında yer alırlar. Târîh-i Sultan Bayezid ve Mecmûa-ı Menâzil adlı eserler ise Matrakçı Nasuh'un eserleri olup Klasik Osmanlı Sanatı minyatür üslubu özellikleri taşımaktadırlar. Doğru cevap A'dır.
Soru 16
Fatih Sultan Mehmed'in resmedildiği, Sinan Bey ve Ahmed Şiblizade'ye atfedilen Gül Koklayan Fatih Portresi'nde hangi iki sanat üslubunun etkileri görülmektedir?
Seçenekler
A
Selçuklu Sanatı ve İtalyan Sanatı
B
Safevi Sanatı ve İtalyan Sanatı
C
Selçuklu Sanatı ve Safevi Sanatı
D
Timurlu Sanatı ve İtalyan Sanatı
E
Bizans Sanatı ve İtalyan Sanatı
Açıklama:
İstanbul’un alınışından (1453) sonra İtalya’dan davet edilen Gentile Bellini’nin yaptığı Fâtih Sultan Mehmed’in yağlı boya portresiyle Costanzo da Ferrara’nın hazırladığı bronz madalyalar, aynı dönemde Fâtih’in minyatür geleneğinde portrelerini yapan Osmanlı nakkaşları Sinan Bey ve Ahmed Şiblizâde’nin üsluplarını etkilemiştir. Bu portrelerden biri Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’nde bulunan bir murakkanın (albümün) içine yerleştirilmiştir. Bir diğeri ise yine aynı murakkanın içinde olup, Fâtih Sultan Mehmed’i bağdaş kurmuş ve dörtte üç profilden gül koklarken tasvir eder. Oturuş biçimiyle hükümdar pozunda resmedilmiş bu portrede, Timurlu sanat geleneğiyle İtalyan resim sanatının gerçekçi üslubu kaynaştırılmıştır. Doğru cevap D'dir.
Soru 17
Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'nde minyatür sanatına büyük etki eden ve katkı sağlayan, kent tasvirleri ve manzaraları resmederek topoğrafik resim dilini yansıtan ünlü Osmanlı nakkaşı kimdir?
Seçenekler
A
Ali Şîr Nevâî
B
Sinan Bey
C
Ahmed Şiblizâde
D
Nakkaş Osman
E
Matrakçı Nasuh
Açıklama:
Kanûnî dönemine özgün üslûbuyla katkıda bulunan nakkaş Matrakçı Nasuh’tur. Kaleme aldığı tarihî konulu eserleri, figürsüz manzaralar ve topoğrafik kent görünümleriyle resimlendiren Matrakçı Nasuh’un ilk eserlerinden biri, Târîh-i Sultan Bayezid (TSMK, Revan Köşkü, nr. 1272) adını taşır. Yavuz Sultan Selim devrini konu alan bir diğer eserinde (Dresden Sächsische Landesbibliothek, nr. E. 391), Yavuz’un Tebriz seferinde konakladığı menziller resmedilmiştir. Kanûnî Sultan Süleyman’ın Irak Seferi’ni konu alan Mecmûa-i Menâzil (İÜ Ktp., TY, nr. 5964) ve Süleymannâme (TSMK, Hazine, nr. 1608) Matrakçı Nasuh’un metinlerini yazarak resimlendirdiği diğer eserleridir. Doğru cevap E'dir.
Soru 18
Kanuni Sultan Süleyman zamanında yaşamış, portreleriyle tanınan ve Nigârî mahlasıyla şiirler de yazmış ünlü Osmanlı nakkaşı kimdir?
Seçenekler
A
Matrakçı Nasuh
B
Nakkaş Osman
C
Seyyid Lokman
D
Haydar Reis
E
Nakkaş Ali
Açıklama:
Kanûnî Sultan Süleyman döneminde oluşan sanat ortamının portreleriyle tanınan bir nakkaşı Nigârî mahlasıyla şiirler de yazan Haydar Reis olmuştur. Donanma ve tersane reisliği yapan Haydar Reis, Sultan II. Selim’in şehzadeliğinde Kütahya sarayında onun nedimi olarak bulunmuş ve onun portrelerini yaparak ün kazanmıştır. Doğru cevap D'dir.
Soru 19
Osmanlı Sanatı'nda sünnet düğünü şenliklerinin anlatıldığı ve resmedildiği resimli el yazmalarına hangi isim verilmiştir?
Seçenekler
A
Şehnâme
B
Surnâme
C
Gazavatnâme
D
Süleymannâme
E
Silsilenâme
Açıklama:
Osmanlı Minyatür Sanatı'nda, sünnet düğünü şenliklerinin anlatıldığı resimli yazmalar, surnâme olarak adlandırılmıştır. Surnâme türündeki resimli el yazmaları, ilk kez III. Murad döneminde (1574-1595) hazırlanmıştır. Sarayda divan kâtibi olan İntizâmî mahlaslı ve Bosna Foça menşeili bir yazar tarafından Türkçe kaleme alınan Surnâme-i Hümayun adlı eserde III. Murad’ın şehzadesi Mehmed’in sünnet düğünü şenliği anlatılmıştır. doğru cevap B'dir.
Soru 20
Osmanlı Sanatı'nda Doğu'ya yapılan seferlere kumanda eden serdarların fetihlerinin anlatıldığı resimli el yazması türüne hangi isim verilmiştir?
Seçenekler
A
Surnâme
B
Şehnâme
C
Nusretnâme
D
Silsilenâme
E
Gazavatnâme
Açıklama:
Osmanlı Sanatı'nda, Doğu'ya yapılan seferlere kumanda eden serdarların, fetihlerinin anlatıldığı resimli el yazması türüne "Gazavatnâme" adı verilmiştir. Bu dönemde hazırlanan gazavatnâme türündeki resimli el yazmalarıysa, Nusretnâme (TSMK, Hazine, nr. 1365) Kitâb-ı Gencine-i Fethi Gence (TSMK, Revan Köşkü, nr. 1296), Şecâatnâme (İÜ Ktp., TY, nr. 6043) ve Târîh-i Feth-i Yemen’dir (İÜ Ktp., TY, nr. 6045). Savaşları konu alan, bazıları manzum olarak mesnevi biçiminde yazılan gazavatnâmeler belirli bir savaşı veya seferi konu alan eserlerdir. Bu eserlerde genellikle gazâyı yapan kişi ön plana çıkarılmış ve metin de o kişinin etrafında geliştirilmiştir. Doğru cevap E'dir.
Soru 21
Sinan Bey ve Ahmed Şiblizâde'nin üslûplarını etkileyen İtalyan ressam aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Gentile Bellini
B
Rafael Sanzio
C
Albert Dürer
D
Leonardo Da Vinci
E
Michelangelo
Açıklama:
İstanbul'un fethinden sonra başkente davet edilerek Fatih Sultan Mehmed'in portresini yapan İtalyan sanatçı Gentile Bellini bu eseriyle Sinan Bey ve Ahmed Şiblizâde'nin üslûplarını etkilemiştir.
Soru 22
Aşağıdakilerden hangisi 1388 yılında Erzurumlu Darîr tarafından yazılan Siyer-i Nebî adlı eseri resimlendiren nakkaşlardan biridir?
Seçenekler
A
Matrakçı Nasuh
B
Nakkaş Osman
C
Nakkaş Ali
D
Nigârî
E
Ârifî
Açıklama:
Eser Nakkaş Hasan'ın ekibi ile Nakkaş Osman tarafından resimlendirilmiştir.
Soru 23
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı minyatür sanatının önemli eserlerinden biri olan "Şemâilnâme" adlı eserin özellikleri dışında kalır?
Seçenekler
A
III. Murad döneminin bir yeniliğidir.
B
İçinde 12 sultanın fizyonomik özellikleriyle birlikte portreleri yer alır.
C
Nakkaş Ali ve Nakkaş Osman tarafından resimlendirilmiştir.
D
Eserde padişahlar bağdaş kurarak, tek dizlerini bükerek ya da diz çökmüş durumda tasvir edilmişlerdir.
E
Mustafa Âli tarafından kaleme alınmıştır.
Açıklama:
Şemâilnâme adlı eser Mustafa Âli tarafından değil Seyyid Lokman tarafından kaleme alınmıştır.
Soru 24
- Parşömen
- Fildişi
- Kağıt
XVI - XIX. yüzyıllar arasında karşımıza çıkan minyatürlerin yapıldığı malzemeler yukarıdakilerden hangileridir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I-II
C
Yalnız III
D
I-III
E
I-II-III
Açıklama:
XVI - XIX. yüzyıllar arasında ufak boyutlu kağıt, parşömen, fildişi gibi farklı malzemeler üzerine yapılan resimlere de minyatür denilmiştir.
Soru 25
İslam minyatürlerinin zamanımıza ulaşabilen en erken tarihli örnekleri hangi yüzyıllara aittir?
Seçenekler
A
VI. - VII. yüzyıllar
B
VIII. - IX. yüzyıllar
C
X. - XI. yüzyıllar
D
XII. - XIII. yüzyıllar
E
XIV. - XV. yüzyıllar
Açıklama:
İslam minyatürlerinin en erken tarihli örneklerinin zamanımıza ulaşabilenleri
XII. - XIII. yüzyıllara aittir.
XII. - XIII. yüzyıllara aittir.
Soru 26
- Mezopotamya
- Anadolu
- Suriye
- Ön Asya
İlk Türk-İslam minyatür üslubunun oluşması, Selçuklu Türklerinin yukarıdaki bölgelerden hangilerine yayılmasıyla ortaya çıkmıştır?
Seçenekler
A
I-II-III
B
I-II-IV
C
I-III-IV
D
II-III-IV
E
I-II-III-IV
Açıklama:
XI ve XII. yüzyıllarda Selçuklu Türklerinin İran’dan Ön Asya, Mezopotamya, Suriye ve Anadolu’ya yayılmalarıyla ilk Türk-İslâm minyatür üslûbu oluşmuştur. Bu döneme ait kitap resmi örnekleri Selçuklu minyatür üslûbu adı altında gruplandırılmıştır
Soru 27
Anadolu'da üretilmiş "Günümüze ulaşan minyatürlerin en eski örnekleri Artuklu ........................ ve ............................ adlı eserlerde görülür. Antik el yazmalarından kopya edilen bu ilk minyatürlerde Bizans resminin etkilerine rastlanır."
Yukarıdaki metinde verilen bilgiye göre aşağıdakilerden hangisi metindeki boşlukları doğru olarak tamamlamaktadır?
Yukarıdaki metinde verilen bilgiye göre aşağıdakilerden hangisi metindeki boşlukları doğru olarak tamamlamaktadır?
Seçenekler
A
Kitâb fî Ma‘rifeti’l-hiyeli’l-hendesiyye - Kitâbü’l-Haşâiş
B
El-Makāmât - Suverü’lkevâkibi’s-sâbite
C
Kitâbü’t-Tiryâk - Varka ve Gülşah
D
Kitâbü’l-Haşâiş - Kitâbü’t-Tiryâk
E
Suverü’lkevâkibi’s-sâbite - Kitâb fî Ma‘rifeti’l-hiyeli’l-hendesiyye
Açıklama:
Günümüze ulaşan minyatürlerin en eski örnekleri Artuklu Kitâbü’l-Haşâiş ve Kitâbü’t-Tiryâk adlı eserlerde görülür. Antik el yazmalarından kopya edilen bu ilk minyatürlerde Bizans resminin etkilerine rastlanır.
Soru 28
"1220’li yıllardan sonra İslâm minyatür sanatında İlhanlılar’ın hâkim olduğu İran’da hazırlanan yazmalarda Uzakdoğu ve özellikle Çin sanatının etkileriyle yeni bir tarz ortaya çıkmıştır."
Aşağıdakilerden hangisi yukarıda açıklanan döneme ait melez üslûbun görüldüğü el yazmalarından birisidir?
Aşağıdakilerden hangisi yukarıda açıklanan döneme ait melez üslûbun görüldüğü el yazmalarından birisidir?
Seçenekler
A
Kitâbü’t-Tiryâk
B
El-Âsârü’l-bâkıye
C
Suverü’lkevâkibi’s- sâbite
D
El-Makāmât
E
Kitâb fî Ma‘rifeti’l-hiyeli’l-hendesiyye
Açıklama:
1220’li yıllardan sonra İslâm minyatür sanatında İlhanlılar’ın hâkim olduğu İran’da hazırlanan yazmalarda Uzakdoğu ve özellikle Çin sanatının etkileriyle yeni bir tarz ortaya çıkmıştır. Meraga’da kaleme alınmış İbn Buhtîşû’nun Menâfiu’l-hayevân’ı ile Bîrûnî’nin el-Âsârü’l-bâkıye’si bu döneme ait melez üslûbun sergilendiği başlıca eserlerdir.
Soru 29
- Mi‘râcnâme
- Kelile ve Dimne
- Varka ve Gülşah
- Şâhnâme
Yukarıda verilen el yazmalarından hangileri İlhanlı devletinin yıkılmasından sonra Ahmed Musa’nın resmettiği ve İlhanlı dönemi minyatür üslûbunu sürdüren nüshalar arasında sayılabilir?
Seçenekler
A
I-II-III
B
I-II-IV
C
I-III-IV
D
II-III-IV
E
I-II-III-IV
Açıklama:
İlhanlı dönemi minyatür üslûbu devletin yıkılmasından sonra Ahmed Musa’nın resmettiği Mi‘râcnâme, Kelile ve Dimne ve bir Şâhnâme nüshasında devam etmiştir.
Soru 30
İstanbul’un alınışından sonra Fâtih Sultan Mehmed’in yağlı boya portresini yapan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Nakkaş Sinan Bey
B
Nakkaş Ahmed Şiblizâde
C
Costanzo da Ferrara
D
Nakkaş Osman
E
Gentile Bellini
Açıklama:
İtalya’dan davet edilen Gentile Bellini tarafından yağlıboya portre yapılmıştır. Aynı dönemde nakkaşlar tarafından yapılan portreler ise minyatür tekniğindedir.
Soru 31
XVI. yüzyılın ikinci yarısında oluşan, Kanûnî döneminde var olan yüzey bezemeciliğinin önemini yitirdiği, sade zeminlerin tercih edilerek konu edilen olayların yalın bir anlatımla ve belgesel bir gerçekçilikle yansıtılmaya çalışıldığı klasik Osmanlı tasvir üslûbunun yaratıcısı olan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Matrakçı Nasuh
B
Nakkaş Ali
C
Ârif Fethullah Çelebi
D
Nakkaş Osman
E
Ali Şîr Nevâî
Açıklama:
Klasik Osmanlı Minyatür Üslûbunun Doğuşu
XVI. yüzyılın ikinci yarısında oluşan klasik tasvir üslûbunun yaratıcısı Nakkaş Osman’dır. Bu üslûpta, Kanûnî döneminde var olan yüzey bezemeciliğinin önemini yitirdiği, sade zeminlerin tercih edilerek konu edilen olayların yalın bir anlatımla ve belgesel bir gerçekçilikle yansıtılmaya çalışıldığı görülür
XVI. yüzyılın ikinci yarısında oluşan klasik tasvir üslûbunun yaratıcısı Nakkaş Osman’dır. Bu üslûpta, Kanûnî döneminde var olan yüzey bezemeciliğinin önemini yitirdiği, sade zeminlerin tercih edilerek konu edilen olayların yalın bir anlatımla ve belgesel bir gerçekçilikle yansıtılmaya çalışıldığı görülür
Soru 32
III. Murad döneminin bir yeniliği olarak üretilen ve içinde Osmanlı padişahlarının dizi halinde portrelerinin yer aldığı eser aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Hünernâme
B
Şemâilnâme
C
Surnâme-i Hümayun
D
Zübdetü’t-tevârih
E
Zafernâme
Açıklama:
III. Murad devrinin bir diğer yeniliği, içinde Osmanlı padişahlarının dizi
halinde padişah portrelerinin yer aldığı Şemâilnâme veya Kıyâfetü’l-insâniye
fî Şemâilü’l-Osmâniye adlı eserin hazırlanmasıdır.
halinde padişah portrelerinin yer aldığı Şemâilnâme veya Kıyâfetü’l-insâniye
fî Şemâilü’l-Osmâniye adlı eserin hazırlanmasıdır.
Soru 33
Günlük yaşam tasvirleriyle tek figür kadın ve erkek tiplerinin tasvir edildiği çok sayıda minyatür içeren I. Ahmed Albümü aşağıdakilerden hangisi tarafından düzenlenmiştir?
Seçenekler
A
Kalender Paşa
B
Hoca Sâdeddin Efendi
C
Firdevsî
D
Nakkaş Hasan
E
Nakkaş Osman
Açıklama:
Sultan I. Ahmed için Kalender Paşa tarafından düzenlenen I. Ahmed Albümü (TSMK,
Bağdat Köşkü, nr. 408) günlük yaşam tasvirleriyle tek figür kadın ve erkek tiplerinin tasvir edildiği çok sayıda minyatür içerir.
Bağdat Köşkü, nr. 408) günlük yaşam tasvirleriyle tek figür kadın ve erkek tiplerinin tasvir edildiği çok sayıda minyatür içerir.
Soru 34
İslam Dünyasından günümüze ulaşabilen ilk minyatürlü el yazmaları kaçıncı yüzyıl sonlarına aittir?
Seçenekler
A
IX. yüzyıl
B
X. yüzyıl
C
XI. yüzyıl
D
XII. yüzyıl
E
XIII. yüzyıl
Açıklama:
İslâm dünyasında sistemli el yazması üretiminin, Abbâsî Halifesi Me’mûn’un (813-833) bazı antik kaynakları Arapça’ya çevirtmesiyle başladığı belirlenmiştir. Yunanca’dan Arapça’ya yapılan bu çeviri faaliyeti IX. yüzyılda başlamış olmasına rağmen, günümüze ulaşabilen ilk minyatürlü el yazmaları XI. yüzyıl sonlarına aittir.
Soru 35
Osmanlı dönemi minyatür sanatı erken dönemde hangi şehirlerde hazırlanan eserlerdeki tasvirlerle ilk örneklerini vermiştir?
Seçenekler
A
Edirne ve Amasya
B
İstanbul ve Bursa
C
Diyarbakır ve Mardin
D
Kayseri ve Konya
E
Aksaray ve Manisa
Açıklama:
Osmanlı dönemi minyatür sanatı erken dönemde Edirne ve Amasya’da hazırlanan eserlerdeki tasvirlerle ilk örneklerini vermiştir. Başkent İstanbul’da Saray için çalışan nakkaş ve musavvirlerin ekip çalışmaları halinde hazırlanan resimli yazmalardaki örneklerle XIX. yüzyıla kadar devam etmiştir.
Soru 36
Osmanlı serdarlarının fetihlerini konu alan minyatürlü el yazmalarının türüne ne ad verilmektedir?
Seçenekler
A
Şehnâmeler
B
Gazvatnâmeler
C
Surnâmeler
D
Silsilenâmeler
E
Sefaretnâmeler
Açıklama:
Minyatürlü Osmanlı el yazmalarının türlerini şehnâmeler, gazavatnâmeler, surnâmeler, silsilenâmeler, peygamberler tarihi, tasavvuf, bilim ve edebî konulu eserler, kıyafet albümleri ve sefaretnâmeler olarak gruplandırmak mümkündür. Şehnâmeler Osmanlı padişahlarının kendi dönemlerinin veya kendinden önceki dönemlerin olaylarını konu alan eserlerdir. Gazvatnâmeler, Osmanlı serdarlarının fetihlerini konu alırlar. Surnâmeler, sünnet düğünü şenliklerini anlatırlar. Silsilenâmeler Osmanlı padişahlarının soylarını Hz. Âdem’e kadar indiren bir silsileyi resimli çizelge şeklinde verirler.
Soru 37
El yazması kitapların metinlerini bezemek ve açıklamak amacıyla yapılmış küçük boyutlu resimler aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Minyatür
B
Fresk
C
Mozaik
D
Çini
E
Kalem İşi
Açıklama:
El yazması kitapların metinlerini bezemek ve açıklamak amacıyla yapılmış küçük boyutlu resimlere minyatür denilmektedir.
Soru 38
İslam minyatürlerinin günümüze ulaşabilen en erken tarihli örnekleri hangi yüzyıllara aittir?
Seçenekler
A
9-10.
B
10-11.
C
11-12.
D
12-13.
E
13-14.
Açıklama:
Sasaniler dönemine ait fresk ressamlığı ve minyatürlü el yazmalarının varlığına değinen kaynaklar varsa da günümüze bu dönemden resimli bir el yazması ulaşmamıştır. İslam minyatürlerinin en erken tarihli örneklerinin zamanımıza ulaşabilenleri 12-13. yüzyıllara aittir.
Soru 39
Aşağıdakilerden hangisi Selçuklu Dönemi minyatürlerinin öncüleri olarak kabul edilir?
Seçenekler
A
İran Zerdüşt rahiplerinin resimli el yazmaları
B
Maniheist Uygur minyatürleri
C
Fâtimî Dönemi resimli el yazmaları
D
Geç Antik Doğu Suriye resimli el yazmaları
E
Papirüs üzerine yapılmış bazı desenler
Açıklama:
Maniheist Uygur minyatürleri, figür tipleri ve kompozisyon anlayışı bakımından Selçuklu Dönemi minyatürlerinin öncüleri olarak kabul edilir.
Soru 40
Aşağıdakilerden hangisi Anadolu Selçuklu Dönemi’nde Konya’da hazırlanan minyatür örneklerindendir?
Seçenekler
A
Kitâb fî Ma‘rifeti’l-hiyeli’l-hendesiyye
B
El-Makāmât
C
Kitâbü’l-Haşâiş
D
Kitâbü’t-Tiryâk
E
Varka ve Gülşah
Açıklama:
Anadolu Selçuklu dönemi minyatür örnekleri, XIII. yüzyıl başlarında Konya’da hazırlandığı anlaşılan, Varka ve Gülşah adlı mesnevide yer alırlar.
Soru 41
Aşağıdaki üslupların hangisinde Karakoyunlu minyatürlerinde figürler iri başlı ve tıknazdır?
Seçenekler
A
Herat üslûbu
B
Hint üslûbu
C
Türkmen üslûbu
D
Şîraz üslûbu
E
Kazvin üslûbu
Açıklama:
XIV ve XV. yüzyıllarda Doğu Anadolu, Azerbaycan, İran ve Irak’ta hüküm süren Karakoyunlular ve Akkoyunlular döneminde geliştirilen ve Türkmen üslûbu denilen yeni bir tarz doğmuştur. Karakoyunlu minyatürlerinde figürler iri başlı ve tıknazdır.
Soru 42
Aşağıdakilerden hangisi güçlü bir şair ve hattat olan Baysungur için hazırlanmış minyatürlü yazmalar arasında değildir?
Seçenekler
A
Gülistan
B
Şâhnâme
C
Hümâ ve Hümâyun
D
Varka ve Gülşah
E
Kelîle ve Dimne
Açıklama:
Güçlü bir şair ve hattat olan Baysungur’un Herat’ta kurduğu sanat atölyesinde zamanının en usta hat, tezhip ve minyatür sanatkârları çalışmış, burada İslâm kitap sanatları alanında şaheserler ortaya konmuştur. Günümüzde çeşitli müze ve kütüphanelerde korunan, Baysungur için hazırlanmış minyatürlü yazmalar arasında Sa‘dî-i Şîrâzî’nin Gülistan’ı, Hâcû-yi Kirmânî’nin Hümâ ve Hümâyun’u, Firdevsî’nin Şâhnâme’si, Kelîle ve Dimne nüshaları, Nizâmî’nin Heft Peyker’i önde gelen minyatürlü yazmalardır.
Soru 43
- Dilsuznâme
- Firdevsî’nin Şâhnâme’si
- Külliyât-ı Kâtibi
- Ahmedî İskendernâme’si
- Nizâmî’nin Hamse’si
Seçenekler
A
I-III-IV
B
I-II-IV-V
C
III-IV-V
D
II-IV-V
E
I-II-III-IV
Açıklama:
Osmanlı Devleti’nin ikinci başkenti Edirne’de XV. yüzyılın ikinci yarısında hazırlanmış Dilsuznâme Külliyât-ı Kâtibi ve Ahmedî İskendernâmesi erken Osmanlı minyatür üslûbunu temsil eden eserler arasında yer alırlar.
Soru 44
Gentile Bellini’nin yaptığı Fâtih Sultan Mehmed’in yağlı boya portresiyle Costanzo da Ferrara’nın hazırladığı bronz madalyalar aşağıdakilerden hangisinin üslûbunu etkilemiştir?
Seçenekler
A
Nakkaş Osman
B
Ahmed Şiblizâde
C
Musavvir Hüseyin
D
Matrakçı Nasuh
E
Levnî
Açıklama:
İstanbul’un alınışından (1453) sonra İtalya’dan davet edilen Gentile Bellini’nin yaptığı Fâtih Sultan Mehmed’in yağlı boya portresiyle Costanzo da Ferrara’nın hazırladığı bronz madalyalar, aynı dönemde Fâtih’in minyatür geleneğinde portrelerini yapan Osmanlı nakkaşları Sinan Bey ve Ahmed Şiblizâde’nin üslûplarını etkilemiştir.
Soru 45
Sa‘dî-i Şîrâzî’nin Külliyât’ı, Firdevsî’nin Şâhnâme’si, Nizâmî’nin Hamse’si kimlerin döneminde gelişen islam minyatür sanatının günümüze ulaşan en zarif ve göz alıcı eserleri arasındadır?
Seçenekler
A
Babürlüler
B
Akkoyunlular
C
Karakoyunlular
D
İlhanlılar
E
Safeviler
Açıklama:
İslâm minyatür sanatının en önemli gelişme safhalarından biri Safevîler döneminde gerçekleşmiştir. Resim konusundaki hoşgörülü anlayışlarıyla minyatür sanatının gelişmesine katkıda bulunan Safevî hükümdarları sanatkârların çeşitli sanat alanlarında eserler ortaya koymasına destek ve imkân hazırlamışlardır. Safevî minyatür ekolü Türkmen ve Herat üslûbunun etkisiyle oluşmuştur. Özellikle Şah I. Tahmasb’ın saltanatı yıllarında Tebriz saray atölyesi Bihzad’ın yönetiminde en faal ve en değerli eserlerin verildiği bir sürece girmiştir. Bu devrin ünlü ustaları arasında öne çıkan Sultan Muhammed, Âgâ Mîrek ve Şeyhzâde gibi sanatkârlardır. Sa‘dî-i Şîrâzî’nin Külliyât’ı, Firdevsî’nin Şâhnâme’si, Nizâmî’nin Hamse’si bu ekolün günümüze ulaşan en zarif, göz alıcı eserleri arasındadır.
Soru 46
Hükümdar peygamber Süleyman’ın olağan üstü olaylarla dolu yaşamını konu alan eser aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ârifî’nin eseri Gûy‘u Çevgân
B
Matrakçı Nasuh’un eseri Mecmûa-i Menâzil
C
Uzun Firdevsî’nin eseri Süleymannâme
D
Matrakçı Nasuh’un eseri Süleymannâme
E
Attâr’ın eseri Mantıku’ttayr
Açıklama:
Bursalı Uzun Firdevsî’nin yazdığı hükümdar peygamber Süleyman’ın olağan üstü olaylarla dolu yaşamını konu alan eseri Süleymannâme’dir.
Soru 47
Kaleme aldığı tarihî konulu eserleri, figürsüz manzaralar ve topoğrafik kent görünümleriyle resimlendiren nakkaş aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ârifî
B
Uzun Firdevsî
C
Attâr
D
Levni
E
Matrakçı Nasuh
Açıklama:
Kanûnî dönemine özgün üslûbuyla katkıda bulunan nakkaş Matrakçı Nasuh’tur. Kaleme aldığı tarihî konulu eserleri, figürsüz manzaralar ve topoğrafik kent görünümleriyle resimlendiren Matrakçı Nasuh’un ilk eserlerinden biri, Târîh-i Sultan Bayezid adını taşır. Eserdeki II. Bayezid döneminde fethedilen on kalenin tasvirleri, sanatçının üslûbunu yansıtan ilk resimleridir.
Soru 48
Sünnet düğünü şenliklerinin anlatıldığı surnâme türündeki resimli yazmalar hangi dönemde hazırlanmaya başlanmıştır?
Seçenekler
A
I. Ahmed Dönemi
B
II.Mahmud dönemi
C
Kanuni Sultan Süleyman Dönemi
D
III.Murad Dönemi
E
I.Selim Dönemi
Açıklama:
Sünnet düğünü şenliklerinin anlatıldığı surnâme türündeki resimli yazmalar, ilk kez III. Murad döneminde (1574-1595) hazırlanmıştır.
Soru 49
II. Bayezid döneminin 1484-1485 yılları olaylarını işleyen resimli manzum bir eser olan, tasvirleri Abdullah nakkaş tarafından yapılmış, bu dönemin tarihî konulu ilk eseri aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Şehnâme-i Melik Ümmî
B
Kelile ve Dimne
C
Dilsuznâme
D
Külliyât-ı Kâtibi
E
Ahmedî İskendernâmesi
Açıklama:
II. Bayezid döneminin 1484-1485 yılları olaylarını işleyen resimli manzum bir eser olan
Şehnâme-i Melik Ümmi metni, Melik Ümmî tarafından yazılmış, tasvirleri Abdullah nakkaş tarafından yapılmış, bu dönemin tarihî konulu ilk eseridir.
Şehnâme-i Melik Ümmi metni, Melik Ümmî tarafından yazılmış, tasvirleri Abdullah nakkaş tarafından yapılmış, bu dönemin tarihî konulu ilk eseridir.
Soru 50
Osmanlı padişahının bağdaş kurmuş ve dörtte üç profilden gül koklarken tasvir edildiği portresi Timurlu sanat geleneğiyle İtalyan resim sanatının gerçekçi üslûbunun kaynaştırılmasına örnektir. Bu eser hangi padişah döneminde yapılmıştır?
Seçenekler
A
Sultan II. Bayezid
B
Fatih Sultan Mehmed
C
Yavuz Sultan Selim
D
Kanuni Sultan Süleyman
E
II. Selim
Açıklama:
İstanbul’un alınışından (1453) sonra İtalya’dan davet edilen Gentile Bellini’nin yaptığı Fâtih Sultan Mehmed’in yağlı boya portresiyle Costanzo da Ferrara’nın hazırladığı bronz madalyalar, aynı dönemde Fâtih’in minyatür geleneğinde portrelerini yapan Osmanlı nakkaşları Sinan Bey ve Ahmed Şiblizâde’nin üslûplarını etkilemiştir. Bu portrelerden biri Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’nde bulunan bir murakkanın (albümün) içine yerleştirilmiştir. Bir diğeri ise yine aynı murakkanın içinde olup, Fâtih Sultan Mehmed’i bağdaş kurmuş ve dörtte üç profilden gül koklarken tasvir eder (Resim 6.5). Oturuş biçimiyle hükümdar pozunda resmedilmiş bu portrede, Timurlu sanat geleneğiyle İtalyan resim sanatının gerçekçi üslûbu kaynaştırılmıştır.
Soru 51
Kanûnî dönemine özgün üslûbuyla katkıda bulunan, kaleme aldığı tarihî konulu eserleri, figürsüz manzaralar ve topoğrafik kent görünümleriyle resimlendiren nakkaş aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Nakkaş Osman
B
Sinan Bey
C
Matrakçı Nasuh
D
Şiblizâde Ahmed
E
Abdullah nakkaş
Açıklama:
Kanûnî dönemine özgün üslûbuyla katkıda bulunan nakkaş Matrakçı Nasuh’tur. Kaleme aldığı tarihî konulu eserleri, figürsüz manzaralar ve topoğrafik kent görünümleriyle resimlendiren Matrakçı Nasuh’un ilk eserlerinden biri, Târîh-i Sultan Bayezid adını taşır. Eserdeki II. Bayezid döneminde fethedilen on kalenin tasvirleri, sanatçının üslûbunu yansıtan ilk resimleridir. Yavuz Sultan Selim devrini konu alan bir diğer eserinde, Yavuz’un Tebriz seferinde konakladığı menziller resmedilmiştir. Kanûnî Sultan Süleyman’ın Irak Seferi’ni konu alan Mecmûa-i Menâzil ve Süleymannâme Matrakçı Nasuh’un metinlerini yazarak resimlendirdiği diğer eserleridir. Onun tasvirlerinde kentlerin su yolları, meydanları ve harabeleri gibi görülmeye değer bütün yerleri bilimsel bir nesnellikle resmedilmiştir.
Soru 52
I- XVI. yüzyılın ikinci yarısında oluşan klasik tasvir üslûbunun yaratıcısıdır.
II- Osmanlı minyatür sanatına yön veren en ünlü nakkaş olarak tanınır.
III- Hünernâme adlı eserin ilk cildinde bulunan Topkapı Sarayı’nın birinci avlusunun XVI. yüzyıldaki durumunu belgeleyen minyatür, o ve ekibindeki diğer nakkaşların gerçekçi yaklaşımını sergileyen tasvirlerden biridir.
Yukarıda verilen bilgiler aşağıdaki nakkaşlardan hangisi ile ilgilidir?
II- Osmanlı minyatür sanatına yön veren en ünlü nakkaş olarak tanınır.
III- Hünernâme adlı eserin ilk cildinde bulunan Topkapı Sarayı’nın birinci avlusunun XVI. yüzyıldaki durumunu belgeleyen minyatür, o ve ekibindeki diğer nakkaşların gerçekçi yaklaşımını sergileyen tasvirlerden biridir.
Yukarıda verilen bilgiler aşağıdaki nakkaşlardan hangisi ile ilgilidir?
Seçenekler
A
Matrakçı Nasuh
B
Nakkaş Ali
C
Şiblizâde Ahmed
D
Nakkaş Osman
E
Nakkaş Hasan
Açıklama:
XVI. yüzyılın ikinci yarısında oluşan klasik tasvir üslûbunun yaratıcısı Nakkaş Osman’dır. Bu üslûpta, Kanûnî döneminde var olan yüzey bezemeciliğinin önemini yitirdiği, sade zeminlerin tercih edilerek konu edilen olayların yalın bir anlatımla ve belgesel bir gerçekçilikle yansıtılmaya çalışıldığı görülür. Nakkaş Osman, şehnâme türündeki Zafernâme Şehnâme-i Selim Han, Şehnâme-i Murad, Hünernâme I ve Hünernâme II genel İslâm tarihi türündeki Zübdetü’t-tevârih ve surnâme türündeki Surnâme-i Hümayun adlı eserleri resimlendiren nakkaşları yönlendiren başusta olmuştur. Bu sebeple Osmanlı minyatür sanatına yön veren en ünlü nakkaş olarak tanınır. Hünernâme adlı eserin ilk cildinde bulunan Topkapı Sarayı’nın birinci avlusunun XVI. yüzyıldaki durumunu belgeleyen minyatür, Nakkaş Osman ve ekibindeki diğer nakkaşların gerçekçi yaklaşımını sergileyen tasvirlerden biridir.
Soru 53
İlk kez III. Murad döneminde (1574-1595) hazırlanmış olan sünnet düğünü şenliklerinin anlatıldığı resimli yazmalara ne ad verilir?
Seçenekler
A
Şemâilnâme
B
Gazavatnâme
C
Silsilenâme
D
Sefaretnâme
E
Surnâme
Açıklama:
Sünnet düğünü şenliklerinin anlatıldığı surnâme türündeki resimli yazmalar, ilk kez III. Murad döneminde (1574-1595) hazırlanmıştır. Sarayda divan kâtibi olan İntizâmî mahlaslı ve Bosna Foça menşeili bir yazar tarafından Türkçe kaleme alınan Surnâme-i Hümayun adlı eserde III. Murad’ın şehzadesi Mehmed’in sünnet düğünü şenliği anlatılmıştır. Eserin minyatürlü nüshasında, elli iki gün elli iki gece süren düğün şenliklerini tasvir eden çift sayfa düzenlenmiş tasvirlere yer verilmiştir.
Soru 54
El yazması kitapların metinlerini bezemek ve açıklamak amacıyla yapılmış küçük boyutlu renkli resimlere ne ad verilir?
Seçenekler
A
minyatür
B
tezhip
C
ebru
D
çini
E
hat
Açıklama:
El yazması kitapların metinlerini bezemek ve açıklamak amacıyla yapılmış küçük boyutlu renkli resimlere minyatür denir. Doğru cevap a'dır.
El yazması kitapların metinlerini bezemek ve açıklamak amacıyla yapılmış küçük boyutlu renkli resimlere minyatür denilmektedir.
El yazması kitapların metinlerini bezemek ve açıklamak amacıyla yapılmış küçük boyutlu renkli resimlere minyatür denilmektedir.
Soru 55
Aşağıdakilerden hangisi İslam sanatında minyatür yapan sanatçılara verilen adlardan biridir?
Seçenekler
A
Müzehhib
B
Nakkaş
C
Hattat
D
Ressam
E
Meddah
Açıklama:
İslâm sanatında minyatüre tasvir, minyatür yapan sanatçılara da musavvir veya nakkaş adı verilmiştir. Nakkaşların birlikte çalıştıkları atölyeye de nakkaşhane denilmiştir.
Soru 56
Aşağıdakilerden hangisi günümüze ulaşabilen minyatürlerin en eski örneklerinden birisidir?
Seçenekler
A
Selimnâme
B
Surnâme-i Hümayun
C
Kitâbü’l-Haşâiş
D
Hünernâme
E
Kıyâfetü’l-insâniye fî Şemâilü’l-Osmâniye
Açıklama:
Anadolu’da üretilmiş XII.-XIII. yüzyıllara tarihlenen ilk minyatürler, Silvan, Diyarbakır, Mardin, Aksaray, Kayseri ve Konya gibi merkezlerde hazırlanmış eserlerde yer alır.
Günümüze ulaşan minyatürlerin en eski örnekleri Artuklu Kitâbü’l-Haşâiş ve Kitâbü’tTiryâk adlı eserlerde görülür. Antik el yazmalarından kopya edilen bu ilk minyatürlerde Bizans resminin etkilerine rastlanır
Günümüze ulaşan minyatürlerin en eski örnekleri Artuklu Kitâbü’l-Haşâiş ve Kitâbü’tTiryâk adlı eserlerde görülür. Antik el yazmalarından kopya edilen bu ilk minyatürlerde Bizans resminin etkilerine rastlanır
Soru 57
Aşağıdakilerden hangisi İslâm minyatür sanatının en önemli gelişme safhalarından biri olan Safevîler dönemi sanatçılarından biri değildir?
Seçenekler
A
Âgâ Mîrek
B
Bihzad
C
Sultan Muhammed
D
Şeyhzâde
E
Matrakçı Nasuh
Açıklama:
İslâm minyatür sanatının en önemli gelişme safhalarından biri Safevîler döneminde gerçekleşmiştir. Resim konusundaki hoşgörülü anlayışlarıyla minyatür sanatının gelişmesine katkıda bulunan Safevî hükümdarları sanatkârların çeşitli sanat alanlarında eserler ortaya koymasına destek ve imkân hazırlamışlardır. Safevî minyatür ekolü Türkmen ve Herat üslûbunun etkisiyle oluşmuştur. Özellikle Şah I. Tahmasb’ın saltanatı yıllarında Tebriz saray atölyesi Bihzad’ın yönetiminde en faal ve en değerli eserlerin verildiği bir sürece girmiştir. Bu devrin ünlü ustaları arasında öne çıkan Sultan Muhammed, Âgâ Mîrek ve Şeyhzâde gibi sanatkârlardır. Sa‘dî-i Şîrâzî’nin Külliyât’ı, Firdevsî’nin Şâhnâme’si, Nizâmî’nin Hamse’si bu ekolün günümüze ulaşan en zarif, göz alıcı eserleri arasındadır. Matrakçı Nasuh Osmanlı Dönemi sanatçısıdır. Doğru cevap d'dir.
Soru 58
Tebriz'den gelen ustaların etkisiyle ortaya çıkan, Bâbürnâme ve Ekbernâme adlı örneklerini gördüğümüz minyatür üslubu aşağıdakilerden hangisidir? ?
Seçenekler
A
Osmanlı minyatür üslûbu
B
Selçuklu minyatür üslûbu
C
Türkmen minyatür üslûbu
D
Safevî minyatür üslûbu
E
Hint minyatür üslûbu
Açıklama:
Bâbürlü devrinde Tebriz’den gelen ustalarla yerel ustaların katılımıyla kendine özgü müslüman Hint minyatür üslûbu doğmuştur. Bu ekolün en verimli dönemi Ekber Şah zamanına rastlar. Bu dönemde çeşitli yazmaların yanı sıra Bâbürnâme ve Ekbernâme adlı eserler resimlendirilmiştir. Doğru cevap e'dir.
Soru 59
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti’nin ikinci başkenti Edirne’de XV. yüzyılın ikinci yarısında hazırlanmış, erken Osmanlı minyatür üslûbunu temsil eden eserlerden birisidir?
Seçenekler
A
Dilsuznâme
B
Babürnâme
C
Hünernâme
D
Hümayunnâme
E
Ekbernâme
Açıklama:
Osmanlı Devleti’nin ikinci başkenti Edirne’de XV. yüzyılın ikinci yarısında hazırlanmış Dilsuznâme (Oxford Bodleian Library, Quseley, nr. 133) Külliyât-ı Kâtibi (Resim 6.3) ve Ahmedî İskendernâmesi (Venedik, Marciana Kütüphanesi, Cod. Or. nr. 57) erken Osmanlı minyatür üslûbunu temsil eden eserler arasında yer alırlar. Doğru cevap a'dır.
Soru 60
Aşağıdakilerden hangisi Sultan II. Bayezid döneminde resimlendirilen, XV. yüzyıl Türkmen minyatür üslûbunun yanı sıra Batı- hıristiyan sanatının da etkilerinin görüldüğü eserlerden biridir?
Seçenekler
A
Mecmûa-ı Menâzil
B
Kelile ve Dimne
C
Zafernâme
D
Hünernâme
E
Surnâme-i Hümayun
Açıklama:
Sultan II. Bayezid döneminde (1481-1512) resimlendirilen edebî konulu eserlerde, genellikle XV. yüzyıl Türkmen minyatür üslûbunun yanı sıra Batı- hıristiyan sanatının da etkileri görülür. Her iki etkinin kaynaştığı minyatürler Kelile ve Dimne (Bursa, İnebey Ktp., Hüseyin Çelebi, nr. 763) ile Emîr Hüsrev-i Dihlevî Hamse’sinin 1498 tarihli nüshasında (Resim 6.6) yer alırlar.
Soru 61
Aşağıdakilerden hangisi Kanûnî Sultan Süleyman (1520-1566) zamanında, Osmanlı minyatürünün önemli aşamalardan geçerek, özgün üslûbuna doğru yol aldığı dönem örneklerinden biridir?
Seçenekler
A
Kelile ve Dimne
B
Mantıku’t-tayr
C
Mecmûa-i Menâzil
D
Hümâ ve Hümâyun
E
Mi‘râcnâme
Açıklama:
Yavuz Sultan Selim (1512-1520) ile Kanûnî Sultan Süleyman (1520-1566) devirlerinde Osmanlı minyatürü önemli aşamalardan geçerek, özgün üslûbuna doğru yol almıştır. Yavuz Sultan Selim’in Tebriz’e ve Mısır’a yapmış olduğu seferlerden İstanbul’a getirilen farklı gelenekleri temsil eden nakkaşların birlikte çalışmaları sonucu, hem Timurlu Hüseyin Baykara dönemi Herat nakkaşhanesinin dekoratif üslûbunun hissedildiği hem de Osmanlı karakterini yansıtan bir resim tarzı doğmuştur.
Kanûnî dönemine özgün üslûbuyla katkıda bulunan nakkaş Matrakçı Nasuh’tur. Kaleme aldığı tarihî konulu eserleri, figürsüz manzaralar ve topoğrafik kent görünümleriyle resimlendiren Matrakçı Nasuh’un ilk eserlerinden biri Mecmûa-ı Menâzil'dir. Doğru cevap c'dir.
Kanûnî dönemine özgün üslûbuyla katkıda bulunan nakkaş Matrakçı Nasuh’tur. Kaleme aldığı tarihî konulu eserleri, figürsüz manzaralar ve topoğrafik kent görünümleriyle resimlendiren Matrakçı Nasuh’un ilk eserlerinden biri Mecmûa-ı Menâzil'dir. Doğru cevap c'dir.
Soru 62
Tasvirlerinde kentlerin su yolları, meydanları ve harabeleri gibi görülmeye değer bütün yerleri bilimsel bir nesnellikle resmetmiş, Mecmûa-ı Menâzil adlı eserinin başında yer alan İstanbul tasvirinin oluşturduğu özgün topoğrafik resim dilinin en önemli örneklerinden biri olan nakkaş aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Nigârî
B
Sinan Bey
C
Nakkaş Osman
D
Matrakçı Nasuh
E
Levnî
Açıklama:
Onun tasvirlerinde kentlerin su yolları, meydanları ve harabeleri gibi görülmeye değer bütün yerleri bilimsel bir nesnellikle resmedilmiştir. Kent tasvirleri, daha sonra resimlendirilecek tarihî konulu birçok eserde, kimi zaman tam sayfa halinde kimi zaman kompozisyonun bir bölümünü kaplayacak şekilde ve topoğrafik görüntülerini koruyarak tekrarlanmıştır. Onun resmettiği Mecmûa-ı Menâzil adlı eserinin başında yer alan İstanbul tasviri, oluşturduğu özgün topoğrafik resim dilini temsil eden minyatürlerinden biridir. Bu nakkaş Matrakçı Nasuh'tur. Doğru cevap d'dir.
Soru 63
Batılılaşma dönemi Osmanlı tasvir üslûbunun ilk örnekleri olan, Osman Gazi’den III. Ahmed’e kadar padişah portrelerinin bulunduğu Kebir Musavver Silsilenâme’deki minyatürleri yapan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Matrakçı Nasuh
B
Nigari
C
Nakkaş Osman
D
Nakkaş Hasan
E
Levnî
Açıklama:
Levnî tarafından yapılan Osman Gazi’den III. Ahmed’e kadar dizi padişah portrelerinin bulunduğu Kebir Musavver Silsilenâme’deki (TSMK, III. Ahmed, nr. 3109) minyatürler, Batılılaşma dönemi Osmanlı tasvir üslûbunun ilk örnekleridir. Doğru cevap e'dir.
Soru 64
İslâm minyatürlerinin günümüze gelebilmiş, XII.-XIII. yüzyıllara ait en erken tarihli, Papitüs üzerine yapılmış bazı desenleri sayesinde, dönemlerindeki kitap ressamlığının varlığını ortaya koyan uygarlık aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sasani
B
Fâtımî
C
Timuri
D
Abbasi
E
Selçuklu
Açıklama:
İslam minyatürlerinin en erken tarihli örneklerinin zamanımıza ulaşabilenleri XII-XIII yüzyıllara aittir. Papitüs üzerine yapılmış bazı desenler Mısır'da Fatımı halifeleri (909-1171) döneminde kitap ressamlığının varlığını ortaya koymaktadır. Doğru cevap B'dir.
Soru 65
İslâm dünyasında sistemli el yazması üretimi aşağıdaki olaylardan hangisi ile başlamıştır?
Seçenekler
A
Abbâsî Halifesi Me’mûn’un antik kaynakları Arapça ’ya çevirtmesiyle.
B
Zerdüşt rahiplerinin elinde bulunan bazı resimli el yazmaların örnek alınmasıyla.
C
Baysungur’un Herat’ta kurduğu sanat atölyesiyle
D
Safevî hükümdarların sanatkârların desteklemesiyle.
E
Maniheist minyatürlerin, figür tipleri ve kompozisyon anlayışının taklidiyle.
Açıklama:
İslâm dünyasında sistemli el yazması üretiminin, Abbâsî Halifesi Me’mûn’un (813-833) bazı antik kaynakları Arapça’ya çevirtmesiyle başladığı belirlenmiştir. Doğru cevap A'dır.
Soru 66
Herat’ta kurduğu sanat atölyesinde zamanının en usta hat, tezhip ve minyatür sanatkârlarını çalıştıran, döneminde Sa‘dî-i Şîrâzî’nin Gülistan’ı, Hâcû-yi Kirmânî’nin Hümâ ve Hümâyun’u, Firdevsî’nin Şâhnâme’si gibi el yazmalarının üretildiği sultan aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Halife Me’mûn
B
Gıyâseddin Baysungur
C
İskender Sultan
D
Şahruh
E
Şah I. Tahmasb
Açıklama:
Güçlü bir şair ve hattat olan Baysungur’un Herat’ta kurduğu sanat atölyesinde zamanının en usta hat, tezhip ve minyatür sanatkârları çalışmış, burada İslâm kitap sanatları alanında şaheserler ortaya konmuştur. Günümüzde çeşitli müze ve kütüphanelerde korunan, Baysungur için hazırlanmış minyatürlü yazmalar arasında Sa‘dî-i Şîrâzî’nin Gülistan’ı, Hâcû-yi Kirmânî’nin Hümâ ve Hümâyun’u, Firdevsî’nin Şâhnâme’si, Kelîle ve Dimne nüshaları, Nizâmî’nin Heft Peyker’i önde gelen minyatürlü yazmalardır. Doğru cevap B'dir.
Soru 67
En verimli dönemi Ekber Şah dönemi olan, Tebriz’den gelen ustalarla yerel ustaların katılımıyla kendine özgü bir Müslüman-Hint minyatür üslûbunun ortaya çıktığı uygarlık aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Safevîler
B
Karakoyunlular
C
Bâbürlüler
D
İlhanlılar
E
Selçuklular
Açıklama:
Bâbürlü devrinde Tebriz’den gelen ustalarla yerel ustaların katılımıyla kendine özgü müslüman Hint minyatür üslûbu doğmuştur. Bu ekolün en verimli dönemi Ekber Şah zamanına rastlar. Bu dönemde çeşitli yazmaların yanı sıra Bâbürnâme veEkbernâme adlı eserler resimlendirilmiştir. Doğru cevap C'dir.
Soru 68
- Dilsuznâme
- Ârif Fethullah Çelebi’nin Süleymannâmesi
- Zenannâme
Yukarıda verilen Osmanlı dönemi minyatür örneklerinin yapılış tarihlerine göre geçmişten günümüze doğru sıralanışı aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
I,II,III
B
I,III,II
C
II,I,III
D
II,III,I
E
III,I,II
Açıklama:
Osmanlı Devleti’nin ikinci başkenti Edirne’de XV. yüzyılın ikinci yarısında hazırlanmış Dilsuznâme Külliyât-ı Kâtibi ve Ahmedî İskendernâmesi erken Osmanlı minyatür üslûbunu temsil eden eserler arasında yer alırlar. Şehnâmeci Ârif Fethullah Çelebi’nin yazdığı beş ciltlik Târîh-i Âl-i Osman’ın V. cildi olan Süleymannâme Kanûnî Sultan Süleyman döneminde yapılmıştır.1750 yılından sonra Osmanlı minyatürü, daha çok kıyafet albümleri ve padişah portreleriyle sürmüş ve dönemin sevilen şairlerinden Fâzıl-ıEnderûnî’nin, çeşitli ülkelerin kadın ve erkek güzelliklerini anlatan Hubannâme ve Zenannâme’sinin minyatürlü kopyalarında çeşitli kadın ve erkek tipleri yerel kıyafetleriyle resmedilmiştir. Doğru cevap A'dır.
Soru 69
Kanûnî Sultan Süleyman’ın Irak Seferi’ni konu alan Mecmûa-i Menâzil ve Süleymannâme hangi önemli nakkaşa aittir?
Seçenekler
A
Ali Şîr Nevâî
B
Ârifî
C
Attâr
D
Matrakçı Nasuh
E
Şehnâmeci Ârif Fethullah Çelebi
Açıklama:
Kanûnî Sultan Süleyman’ın Irak Seferi’ni konu alan Mecmûa-i Menâzil (İÜ Ktp., TY, nr. 5964) ve Süleymannâme (TSMK, Hazine, nr. 1608) MatrakçıNasuh’un metinlerini yazarak resimlendirdiği diğer eserleridir. Doğru cevap D'dir.
Soru 70
XVI. yüzyılın ikinci yarısında oluşan klasik tasvir üslûbunun yaratıcısı kimdir?
Seçenekler
A
Matrakçı Nasuh
B
Mustafa Âli
C
Nakkaş Osman
D
Nakkaş Hasan
E
Hoca Sâdeddin Efendi
Açıklama:
XVI. yüzyılın ikinci yarısında oluşan klasik tasvir üslûbunun yaratıcısıNakkaş Osman’dır. Bu üslûpta, Kanûnî döneminde var olan yüzey bezemeciliğinin önemini yitirdiği, sade zeminlerin tercih edilerek konu edilen olayların yalın bir anlatımla ve belgesel bir gerçekçilikle yansıtılmaya çalışıldığı görülür. Doğru cevap C'dir.
Soru 71
Tek yaprak resim ve minyatürlerin belirli bir düzene göre içine yerleştirildiği, el yazması formatındaki murakka (albüm) yapımcılığı kimin döneminde önem kazanmıştır?
Seçenekler
A
Osman Bey
B
Kanuni Sultan Süleyman
C
III. Mehmed
D
II. Osman
E
I. Ahmed
Açıklama:
XVII. yüzyıl başında Sultan I. Ahmed döneminde (1603-1617) tek yaprak resim ve minyatürlerin belirli bir düzene göre içine yerleştirildiği, el yazması formatındaki murakka (albüm) yapımcılığı önem kazanmıştır. Doğru cevap E'dir.
Soru 72
Osmanlı padişahlarının manzum tarihlerinin yazılması ile beraber tarihî konulu bu eserlerin resimlendirilmesi de hız kazanmıştır. Bu tür eserlere ne ad verilmiştir?
Seçenekler
A
Gazavatnâme
B
Surnâmeler
C
Silsilenâme
D
Sefaretnâme
E
Şehnâme
Açıklama:
Kanûnî Sultan Süleyman döneminde Osmanlı padişahlarının manzum tarihlerinin yazılması ile beraber tarihî konulu bu eserlerin resimlendirilmesi de hız kazanmıştır. Bu tür eserlere “şehnâme” adı verilmiştir. Doğru cevap E'dir.
Soru 73
Sünnet düğünü şenliklerinin anlatıldığı resimli yazmalara ne ad verilmiştir?
Seçenekler
A
Sefaretnâme
B
Şehnâme
C
Gazvatnâme
D
Surnâme
E
Silsilenâme
Açıklama:
Sünnet düğünü şenliklerinin anlatıldığı surnâme türündeki resimli yazmalar, ilk kez III. Murad döneminde (1574-1595) hazırlanmıştır. Doğru cevap D'dir.
Soru 74
Minyatür, el yazması kitapların metinlerini bezemek ve açıklamak amacıyla yapılmış küçük boyutlu renkli resimlerdir. İslam minyatürlerinin günümüze ulaşabilmiş en erken tarihli örnekleri kaçıncı yüzyıllara aittir?
Seçenekler
A
XII.-XIII. yüzyıllara
B
XVI.-XIX. yüzyıllara
C
XI ve XII. yüzyıllara
D
IX.-XI. yüzyıllara
E
VII.-VIII. yüzyıllara
Açıklama:
İslam minyatürlerinin günümüze ulaşabilmiş en erken tarihli örnekleri XII.-XIII. Yüzyıla aittir.
İslam minyatürlerinin günümüze ulaşabilen en erken tarihli örnekleri XII.-XIII. yüzyıllara aittir. Doğru cevap A'dır.
İslam minyatürlerinin günümüze ulaşabilen en erken tarihli örnekleri XII.-XIII. yüzyıllara aittir. Doğru cevap A'dır.
Soru 75
Anadolu’da üretilmiş XII.-XIII. yüzyıllara tarihlenen ilk minyatürler, Silvan, Diyarbakır, Mardin, Aksaray, Kayseri ve Konya gibi merkezlerde hazırlanmış eserlerde yer alır. Antik el yazmalarından kopya edilen bu ilk minyatürlerde Bizans resminin etkilerine rastlanır. günümüze ulaşan minyatürlerin en eski örnekleri aşağıdaki eserlerin hangisinde görülür?
Seçenekler
A
Kitâb fî Ma‘rifeti’l-hiyeli’l-hendesiyye
B
Artuklu Kitâbü’l-Haşâiş ve Kitâbü’t-Tiryâk
C
Suverü’lkevâkibi’s-sâbite
D
El-Âsârü’l-bâkıye
E
El-Makāmât
Açıklama:
Anadolu’da üretilmiş XII.-XIII. yüzyıllara tarihlenen ilk minyatürler, Silvan, Diyarbakır, Mardin, Aksaray, Kayseri ve Konya gibi merkezlerde hazırlanmış eserlerde yer alır. Günümüze ulaşan minyatürlerin en eski örnekleri Artuklu Kitâbü’l-Haşâiş ve Kitâbü’t-Tiryâk adlı eserlerde görülür. Antik el yazmalarından kopya edilen bu ilk minyatürlerde Bizans resminin etkilerine rastlanır.
Soru 76
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti’nin ikinci başkenti Edirne’de XV. yüzyılın ikinci yarısında hazırlanmış erken Osmanlı minyatür üslûbunu temsil eden eserler arasında yer alır?
Seçenekler
A
Süleymannâme
B
Dîvân-ı Selîmî
C
Ahmedî İskendernâmesi
D
Kelile ve Dimne
E
Şehnâme-i Melik Ümmî
Açıklama:
Osmanlı Devleti’nin ikinci başkenti Edirne’de XV. yüzyılın ikinci yarısında hazırlanmış Dilsuznâme Külliyât-ı Kâtibi ve Ahmedî İskendernâmesi erken Osmanlı minyatür üslûbunu temsil eden eserler arasında yer alırlar. Bunların resimlendirilmesinde, 1440 sonrası Timurlu Şîraz kentinden Edirne’ye geldiği sanılan bir grup sanatçının Türk asıllı nakkaşlarla birlikte çalışmış oldukları belirlenmiştir. Bu dönem minyatürleri, Timurlu Şîraz minyatür üslûbunun etkilerini yansıtırlarsa da figürlerin başlıklarında, oldukça iri boyutta çizilmiş çiçek kümelerinde ve özellikle ufuk hattı üzerinde sıralanan servilerde, Osmanlı minyatür sanatının sonraki dönemlerinde de tekrarlanacak özelliklerine yer verildiği dikkati çekmektedir.
Soru 77
Yavuz Sultan Selim ile Kanûnî Sultan Süleyman devirlerinde Osmanlı minyatürü önemli aşamalardan geçerek, özgün üslûbuna doğru yol almıştır. Yavuz Sultan Selim’in Tebriz’e ve Mısır’a yapmış olduğu seferlerden İstanbul’a getirilen farklı gelenekleri temsil eden nakkaşların birlikte çalışmaları sonucu, hem Timurlu Hüseyin Baykara dönemi Herat nakkaşhanesinin dekoratif üslûbunun hissedildiği hem de Osmanlı karakterini yansıtan bir resim tarzı doğmuştur. Aşağıdakilerden hangisi bu dönem eserlerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Selimnâme
B
Divan
C
Mantıku’ttayr
D
Dilsuznâme
E
Gûy‘u Çevgân
Açıklama:
Yavuz Sultan Selim (1512-1520) ile Kanûnî Sultan Süleyman (1520-1566) devirlerinde Osmanlı minyatürü önemli aşamalardan geçerek, özgün üslûbuna doğru yol almıştır. Yavuz Sultan Selim’in Tebriz’e ve Mısır’a yapmış olduğu seferlerden İstanbul’a getirilen farklı gelenekleri temsil eden nakkaşların birlikte çalışmaları sonucu, hem Timurlu Hüseyin Baykara dönemi Herat nakkaşhanesinin dekoratif üslûbunun hissedildiği hem de Osmanlı karakterini yansıtan bir resim tarzı doğmuştur. Attâr’ın Mantıku’ttayr’ının, Ali Şîr Nevâî’nin Divan’ının, Ârifî’nin Gûy‘u Çevgân’ının, Dîvân-ı Selîmî’nin tarihsiz nüshası ile Selimnâme adlı tarihî konulu eser bu üslûbu temsil eden minyatürlerle resimlendirilmiş eserlerden bazılarıdır. Bu üslûpta yapılmış minyatürlerde iri sarıklı zayıf yapılı figürler, çiçek kümeleri, yeşil yapraklar ve serviye benzeyen tepesi kıvrık ağaçlar belirgin özellikler olarak dikkati çeker.
Osmanlı Devleti’nin ikinci başkenti Edirne’de XV. yüzyılın ikinci yarısında hazırlanmış Dilsuznâme Külliyât-ı Kâ
Osmanlı Devleti’nin ikinci başkenti Edirne’de XV. yüzyılın ikinci yarısında hazırlanmış Dilsuznâme Külliyât-ı Kâ
Soru 78
Kanûnî’nin Barbaros Hayreddin Paşa’yı huzura kabulü konulu minyatür kim tarafından yapılmıştır?
Seçenekler
A
Nakkaş Ali
B
Nakkaş Abdullah
C
Nakkaş Hasan
D
Nakkaş Abdülmümin
E
Nakkaş Osman
Açıklama:
Kanûnî Sultan Süleyman döneminde Osmanlı padişahlarının manzum tarihlerinin yazılması ile beraber tarihî konulu bu eserlerin resimlendirilmesi de hız kazanmıştır. Bu tür eserlere “şehnâme” adı verilmiştir. Şehnâmeci Ârif Fethullah Çelebi’nin yazdığı beş ciltlik Târîh-i Âl-i Osman’ın V. cildi olan Süleymannâme beş ayrı nakkaşın minyatürlerini yaptığı, kompozisyon özellikleriyle sonraki dönemlerin eserlerine öncülük eden resimli el yazmalarından biridir. Eserdeki minyatürler Kanûnî’nin tahta çıkışı, divan toplantısı, av partileri, elçi kabulleri, savaşları, oğullarının sünnet düğünü şenlikleri ve hıristiyan çocukların devşirilmesi gibi konuları tasvir eder. Kanûnî’nin Barbaros Hayreddin Paşa’yı huzura kabulü konulu minyatür. Tasvîr üslûbunun özellikleri bakımından Osmanlı minyatür sanatının en ünlü sanatçılarından biri olan Nakkaş Osman’a atfedilir
Soru 79
XVI. yüzyılın ikinci yarısında oluşan klasik tasvir üslûbunun yaratıcısı Nakkaş Osman’dır. Bu üslûpta, Kanûnî döneminde var olan yüzey bezemeciliğinin önemini yitirdiği, sade zeminlerin tercih edilerek konu edilen olayların yalın bir anlatımla ve belgesel bir gerçekçilikle yansıtılmaya çalışıldığı görülür. Nakkaş Osman’ın kişisel üslûbuyla resimlendirmiş olduğu ilk eser aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Nüzhetü’lesrâri’l-ahbâr der Sefer-i Sigetvar
B
Şehnâme-i Selim Han
C
Şehnâme-i Murad
D
Zafernâme
E
Hünernâme I
Açıklama:
XVI. yüzyılın ikinci yarısında oluşan klasik tasvir üslûbunun yaratıcısı Nakkaş Osman’dır. Bu üslûpta, Kanûnî döneminde var olan yüzey bezemeciliğinin önemini yitirdiği, sade zeminlerin tercih edilerek konu edilen olayların yalın bir anlatımla ve belgesel bir gerçekçilikle yansıtılmaya çalışıldığı görülür. 1569’da tamamlanmış olan Kanûnî Sultan Süleyman’ın son Macaristan Seferi’ni ve Sigetvar’daki ölümünü anlatan Nüzhetü’lesrâri’l- ahbâr der Sefer-i Sigetvar, Nakkaş Osman’ın kişisel üslûbuyla resimlendirmiş olduğu ilk eserdir.
Nüzhetü’lesrâri’l-ahbâr der Sefer-i Sigetvar
Nüzhetü’lesrâri’l-ahbâr der Sefer-i Sigetvar
Soru 80
XVII. yüzyıl başında Sultan I. Ahmed döneminde (1603-1617) tek yaprak resim ve minyatürlerin belirli bir düzene göre içine yerleştirildiği, el yazması formatındaki murakka (albüm) yapımcılığı önem kazanmıştır. Tek yaprak halinde çalışılmış bu minyatürlerde günlük hayattan sahneler, halktan ve saraydan kişilerin tek figür resimleri, önceki dönemlerin el yazması eserlerinden çıkarılmış bir dizi padişah portresi gibi farklı konular yer alır. Dönemin tarih konulu tek resimli eseri kime aittir?
Seçenekler
A
Nakkaş Hasan
B
Hoca Sâdeddin Efendi
C
Musavvir Hüseyin
D
Kalender Paşa
E
Matrakçı Nasuh
Açıklama:
Dönemin tarih konulu tek resimli eseriyse Hoca Sâdeddin Efendi’nin yazmış olduğu, Osman Gazi’den Yavuz Sultan Selim’e kadar Osmanlı tarihini konu alan Tâcü’t-tevârih’in kopya nüshasıdır
Soru 81
Aşağıdaki eserlerin hangisinde Orhan Gazi’den başlayıp Kanûnî Sultan Süleyman’a kadar hüküm sürmüş Osmanlı padişahlarının ve metinde anlatılan âlimlerin tasvirleri bulunur?
Seçenekler
A
Divan-ı Nâdirî
B
Firdevsî Şehnâme
C
Tercüme-i Şekâik-i Nu‘mâniyye
D
Şehnâme-i Türkî
E
Şehnâme-i Nâdirî
Açıklama:
Sultan II. Osman devrinde (1618-1622), klasik Osmanlı minyatür üslûbundan ayrılan, kendine özgü bir üslûp geliştiren Nakşî adlı nakkaşın resimlediği eserler hazırlanmıştır. Firdevsî Şehnâme’sinin Türkçe çevirisi olan Şehnâme-i Türkî’nin resimlendirilmesinde çalışan Nakşî, biyografi türündeki Tercüme-i Şekâ‘ik-i Nu‘mâniyye ile Divan-ı Nâdirî olarak tanınan mecmuadaki tasvirlerin tamamını yapmış ve şehnâmeci Nâdirî’nin yazdığı Şehnâme-i Nâdirî’yi resimlendiren nakkaşlar arasında da yer almıştır. Tercüme-i Şekâik-i Nu‘mâniyye adlı eserde Orhan Gazi’den başlayıp Kanûnî Sultan Süleyman’a kadar hüküm sürmüş Osmanlı padişahlarının ve metinde anlatılan âlimlerin tasvirleri bulunur. Bu minyatürlerde figürlerin başlarının ve sarıklarının vücutlarına oranla çok iri tutulduğu, yandan ve arkadan tasvir edilenlerde vücutların çarpıklaştığı ve bu deforme edilmiş figürlerle resme mizah unsurunun katıldığı görülür.
Soru 82
Kanûnî dönemine özgün üslûbuyla katkıda bulunan nakkaş Matrakçı Nasuh’tur. Kaleme aldığı tarihî konulu eserleri, figürsüz manzaralar ve topoğrafik kent görünümleriyle resimlendirir. Kanûnî Sultan Süleyman’ın Irak Seferi’ni konu alan eseri aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Târîh-i Sultan Bayezid
B
Süleymannâme
C
Mantıku’t-tayr
D
Mecmûa-i Menâzil
E
Târîh-i Âl-i Osman
Açıklama:
Kanûnî dönemine özgün üslûbuyla katkıda bulunan nakkaş Matrakçı Nasuh’tur. Kaleme aldığı tarihî konulu eserleri, figürsüz manzaralar ve topoğrafik kent görünümleriyle resimlendiren Matrakçı Nasuh’un ilk eserlerinden biri, Târîh-i Sultan Bayezid adını taşır. Eserdeki II. Bayezid döneminde fethedilen on kalenin tasvirleri, sanatçının üslûbunu yansıtan ilk resimleridir. Yavuz Sultan Selim devrini konu alan bir diğer eserinde, Yavuz’un Tebriz seferinde konakladığı menziller resmedilmiştir. Kanûnî Sultan Süleyman’ın Irak Seferi’ni konu alan Mecmûa-i Menâzil ve Süleymannâme Matrakçı Nasuh’un metinlerini yazarak resimlendirdiği diğer eserleridir. Onun tasvirlerinde kentlerin su yolları, meydanları ve harabeleri gibi görülmeye değer bütün yerleri bilimsel bir nesnellikle resmedilmiştir.
Soru 83
Minyatürlü Osmanlı el yazmalarının türlerinden Osmanlı padişahlarının kendi dönemlerinin veya kendinden önceki dönemlerin olaylarını konu alan eserler aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Gazavatnâmeler
B
Surnâmeler
C
Silsilenâmeler
D
Sefaretnâmeler
E
Şehnâmeler
Açıklama:
Minyatürlü Osmanlı el yazmalarının türlerini şehnâmeler, gazavatnâmeler, surnâmeler, silsilenâmeler, peygamberler tarihi, tasavvuf, bilim ve edebî konulu eserler, kıyafet albümleri ve sefaretnâmeler olarak gruplandırmak mümkündür. Şehnâmeler Osmanlı padişahlarının kendi dönemlerinin veya kendinden önceki dönemlerin olaylarını konu alan eserlerdir. Gazvatnâmeler, Osmanlı serdarlarının fetihlerini konu alırlar. Surnâmeler, sünnet düğünü şenliklerini anlatırlar. Silsilenâmeler Osmanlı padişahlarının soylarını Hz. Âdem’e kadar indiren bir silsileyi resimli çizelge şeklinde verirler.
Soru 84
Maniheist Uygur minyatürleri, figür tipleri kompozisyon anlayışı bakımından hangi dönemin öncüleri olarak kabul edilir?
Seçenekler
A
Osmanlı dönemi
B
Selçuklu dönemi
C
Sultan II. Beyazid Dönemi
D
Karaman Oğulları Dönemi
E
Germiyan Oğulları Dönemi
Açıklama:
Soru anlama sorusu olup metni okumak yeterlidir.
Soru 85
İslam sanatında minyatür yapan sanatçıya ne ad verilir?
Seçenekler
A
Minor
B
Minai
C
Zerduşt
D
Nakkaşhane
E
Musavvir
Açıklama:
Soru analiz sorusu olup.metin dikkatle okunmalıdır.
Soru 86
El yazması kitapların metinlerini bezemek ve açıklamak amacıyla yapılmış küçük boyutlu renkli resimlere aşağıdaki isimlerden hangisi verilmektedir?
Seçenekler
A
Sulu boya
B
Ebru
C
Divan-ı Nadir
D
Minyatür
E
Hat
Açıklama:
El yazması kitapların metinlerini bezemek ve açıklamak amacıyla yapılmış küçük boyutlu renkli resimlere minyatür adı verilir. Doğru cevap D'dir.
Soru 87
İslam dünyasında sistemli el yazması üretiminin aşağıdaki isimlerden hangisinin döneminde başladığı bilinmektedir?
Seçenekler
A
Abbasi Halifesi Me'mun
B
Emevi Halifesi Süleyman bin Abdulmelik
C
Emevi Halifesi Haşim bin Abdulmelik
D
Abbasi Halifesi Harun Reşid
E
Osmanlı Halifesi Yavuz Sultan Selim
Açıklama:
İslam dünyasında sistemli el yazması üretiminin Abbasi Halifesi Me'mun döneminde başladığı bilinmektedir. Doğru cevap A'dır.
Soru 88
Osmanlı padişahlarının soyunu Hz. Adem'den başlayarak tüm dini ve tarihi kişilere bağlayan resimli çizelge şeklindeki metinlere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Minyatür
B
Silsilename
C
Şehname
D
Sefaretname
E
Gazavatname
Açıklama:
Osmanlı padişahlarının soyunu Hz. Adem'den başlayarak tüm dini ve tarihi kişilere bağlayan resimli çizelge şeklindeki metinlere silsilename adı verilir. Doğru cevap B'dir.
Soru 89
Tek yaprak resim ve minyatürlerin belirli bir düzene göre içine yerleştirildiği, el yazması formatındaki albümlere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Sefaretname
B
Gazavatname
C
Silsilename
D
Şehname
E
Murakka
Açıklama:
Tek yaprak resim ve minyatürlerin belirli bir düzene göre içine yerleştirildiği, el yazması formatındaki albümlere murakka adı verilir. Doğru cevap E'dir.
Soru 90
Bağdat'ta hazırlanan tasavvuf ve peygamberler tarihi konulu el yazmalarının, Safevi minyatür okullarının etkilerini de taşıyan canlı renkli, abartılı ifadeli resim üslubu nasıl adlandırılmaktadır?
Seçenekler
A
Kazvin üslubu
B
Timur minyatür üslubu
C
Osmanlı eyalet üslubu
D
Selçuklu minyatür üslubu
E
Moğol minyatür üslubu
Açıklama:
Bağdat'ta hazırlanan tasavvuf ve peygamberler tarihi konulu el yazmalarının, Safevi minyatür okullarının etkilerini de taşıyan canlı renkli, abartılı ifadeli resim üslubu Osmanlı eyalet üslubu olarak adlandırılır. Doğru cevap C'dir.
Soru 91
Hz. Muhammed'in hayatını konu alan, 1388 yılında Erzurumlu Darir'in Türkçe olarak yazmış olduğu, Enderun'da yetişen Nakkaş Hasan'ın yönetimindeki nakkaşlar ekibi ile Nakkaş Osman tarafından resimlendirilmiş olan altı ciltlik eser aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kitab-ı Gencine-i Feth-i Gence
B
Şecaatname
C
Siyer-i Nebi
D
Nusretname
E
Şehname-i Al-i Osman
Açıklama:
Hz. Muhammed'in hayatını konu alan, 1388 yılında Erzurumlu Darir'in Türkçe olarak yazmış olduğu, Enderun'da yetişen Nakkaş Hasan'ın yönetimindeki nakkaşlar ekibi ile Nakkaş Osman tarafından resimlendirilmiş olan altı ciltlik eser Siyer-i Nebi'dir. Doğru cevap C'dir.
Soru 92
İçinde Osmanlı padişahlarının dizi halinde padişah portrelerinin yer aldığı Kıyafetü'l-insaniye fi Şemailü'l-Osmaniye hangi Osmanlı padişahı devrinde hazırlanmıştır?
Seçenekler
A
Sultan I. Ahmed
B
Sultan IV. Murad
C
Kanuni Sultan Süleyman
D
Sultan III. Murad
E
Sultan II. Selim
Açıklama:
İçinde Osmanlı padişahlarının dizi halinde padişah portrelerinin yer aldığı Kıyafetü'l-insaniye fi Şemailü'l-Osmaniye III. Murad devrinde hazırlanmıştır. Doğru cevap D'dir.
Soru 93
XVI. yüzyılın ikinci yarısında oluşan klasik tasvir üslubunun yaratıcısı kimdir?
Seçenekler
A
Matrakçı Nasuh
B
Nakkaş Osman
C
Levni
D
Nakkaş Hasan
E
Musavvir Hüseyin
Açıklama:
XVI. yüzyılın ikinci yarısında oluşan klasik tasvir üslubunun yaratıcısı Nakkaş Osman'dır. Doğru cevap B'dir.
Soru 94
Osmanlı Devleti’nin ikinci başkenti Edirne’de XV. Yüzyılın ikinci yarısında Timurlu Şiraz minyatür üslubunda hazırlanan eser hangisidir
Seçenekler
A
Baburname
B
Ekbername
C
Dilsuzname
D
Şahname
E
Hamse
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 95
Kaleme aldığı tarihi konulu eserleri, figürsüz manzaralar ve topoğrafik kent görünümleriyle resimlendiren, Kanuni dönemine özgün üslubuyla katkıda bulunan nakkaş aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Matrakçı Nasuh
B
Arifi
C
Nigari
D
Nakkaş Osman
E
Nakkaş Hasan
Açıklama:
Kaleme aldığı tarihi konulu eserleri, figürsüz manzaralar ve topoğrafik kent görünümleriyle resimlendiren, Kanuni dönemine özgün üslubuyla katkıda bulunan nakkaş Matrakçı Nasuh'tur. Doğru cevap A'dır.
Soru 96
İslam minyatür sanatının en önemli örneklerinden birçoğu aşağıdakilerden hangisinin dönemine aittir?
Seçenekler
A
Safeviler Dönemi
B
Karakoyunlular Dönemi
C
İlhanlı Dönemi
D
Selçuklu Dönemi
E
Timurlu Dönemi
Açıklama:
İslam minyatür sanatının en önemli örneklerinden birçoğu Timurlu dönemine aittir. Doğru cevap E'dir.
Soru 97
Dörtte üç profilden gül koklarken tasvir edilen Timurlu Sanat geleneği gerçekçi resim sanatı ile kaynaştırılan portre hangi padişaha aittir?
Seçenekler
A
Fatih Sultan Mehmet
B
Sultan II. Beyazıd
C
Mehmet
D
III Murad
E
Orhan Gazi
Açıklama:
Soru değerlendirme sorusu olup.metin dikkatli bir şekilde okunmalıdır.
Soru 98
Osmanlı Minyatür Sanatının özgün üslubuna ulaşması hangi tarihlere rastlar?
Seçenekler
A
1453-1486
B
1470-1490
C
1580-1630
D
1512-1566
E
1392-1453
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 99
. Kanuni dönemine özgün üslubuyla katkıda bulunan nakkaş Matrakçı Nasuh’un eseri aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Selimname
B
Süleymanname
C
Mantıku’t-tayr
D
Divan-ı Selimi
E
Hamse
Açıklama:
Soru analiz sorusu olup ,metni okumak yeterlidir.
Soru 100
Osmanlı padişahlarının manzum tarihlerinin yazılması ile ilgili tarihi konulu eserler yapılmıştır. Bu eserlere ne denir?
Seçenekler
A
Minyatür
B
Süleymanname
C
Şehname
D
Mecmua-ı Menazil
E
Nakkaşhane
Açıklama:
Soru anlama sorusu olup,metin dikkatle okunmalıdır.
Soru 101
XVI yüzyıl ikinci yarısında oluşan klasik minyatür tasvir uslubunun yaratıcısı kimdir?
Seçenekler
A
Matrakcı Nasuh
B
Levni
C
Nakkaş Hasan
D
Nakkaş Osman
E
Musavvır Huseyyin
Açıklama:
soruhatırlama sorusudur.Metni okumak yeterlidir.
Soru 102
XVII yüzyıldan itibaren günlük hayattan tek yaprak karelerin resmedildiği minyatürlere ne denir?
Seçenekler
A
Nusretname
B
Murakka
C
Gazavatname
D
Secatname
E
Semailname
Açıklama:
Soru anlama sorusuolup,metin dikkatle okunmalıdır.
Soru 103
Adem ve Havva'nın cennetten kovuluşu minyatürü olan falname hangi nakkaşa aittir?
Seçenekler
A
Levni
B
Mustafa Ali
C
Nakkaş Osman
D
Matrakcı Nasuh
E
Nakkaşh Hasan
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metin dikkatli bir şekilde okunmalıdır.
Soru 104
İslâm sanatında minyatür türü sanat eserlerine ne ad verilmiştir?
Seçenekler
A
Tezhip
B
Hüsn-i hat
C
Tasvir
D
Resim
E
Bezeme
Açıklama:
İslâm sanatında minyatür türü sanat eserlerine tasvir adı verilmiştir. Cevap C seçeneğidir.
Soru 105
İslâm sanatında minyatür türü sanat eserlerini yapan sanatkârlara ne ad verilmiştir?
Seçenekler
A
Verrak
B
Musavvir
C
Hoş-nüvîs
D
Ressam
E
Muharrir
Açıklama:
İslâm sanatında minyatür türü sanat eserlerini yapan sanatkârlara musavvir adı verilmiştir. Cevap B seçeneğidir.
Soru 106
İslâm sanatında günümüze ulaşan en erken tarihli minyatür örnekleri hangi yüzyıllara aittir?
Seçenekler
A
VIII. ve IX. yüzyıllar
B
X. ve XI. yüzyıllar
C
XII. ve XIII. yüzyıllar
D
XIV. ve XV. yüzyıllar
E
XVI. ve XVII. yüzyıllar
Açıklama:
İslâm sanatında günümüze ulaşan en erken tarihli minyatür örnekleri XII. ve XIII. yüzyıllara aittir. Papirüs üzerine yapılmış bazı desenlerin Mısır’da Fâtimî halifeleri döneminde kitapların resimlendiği görülmüştür. Cevap C seçeneğidir.
Soru 107
Türk- İslâm sanatında, XI. ve XII. yüzyıllar arası İran’dan Anadolu coğrafyasına kadar gelişim gösteren kitap resmi örneklerine hangi minyatür üslûbu adı verilmiştir?
Seçenekler
A
Fâtimî minyatür üslûbu
B
Abbasi minyatür üslûbu
C
Uygur minyatür üslûbu
D
Selçuklu minyatür üslûbu
E
Timurî minyatür üslûbu
Açıklama:
XI. ve XII. yüzyıllarda Selçuklu Türklerinin İran’dan Ön Asya, Mezopotamya, Süriye ve Anadolu’ya yayılmalarıyla ilk Türk-İslâm minyatür üslûbu oluşmuştur. Bu dönem ait kitap resmi örnekleri Selçuklu minyatür üslûbu adı altında gruplandırılmıştır. Cevap D seçeneğidir.
Soru 108
Aşağıdakilerden hangisi Anadolu’da üretilmiş ve günümüze ulaşmış en eski minyatür sanat eserlerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Kitâbü’l-Haşâiş
B
Kitâbü’t-Tiryâk
C
El- Makâmat
D
Varka ve Gülşah
E
Mi’râcnâme
Açıklama:
Anadolu’da XII. ve XIII. yüzyıllara tarihlenen ilk minyatürler Silvan, Diyarbakır, Mardin, Aksaray, Kayseri ve Konya gibi merkezlerde yapılmıştır. Günümüze ulaşan minyatürlerin en eski örnekleri Artuklular döneminde yapılmış olup bunlar; Kitâbü’l-Haşâiş, Kitâbü’t-Tiryâk, El- Makâmat ve Varka ve Gülşah adlı yazma eserlerde yer almaktadır. Mi’râcnâme, Timurlu dönemine ait bir eser olup Uygurca yazılmış eserdeki minyatürlerdir. Anadolu coğrafyasında üretilmemiştir, bundan dolayı cevap E seçeneğidir.
Soru 109
Türk-İslâm sanatında, XIV. ve XV. yüzyıllar arasında hüküm süren Karakoyunlular ve Akkoyunlular dönemi minyatürlerinde; iri başlı, tıknaz figürlerin, bitki ve kayalıkların açık renklerle yalın bir biçimde betimlendiği üslûba ne ad verilmiştir?
Seçenekler
A
Türkmen minyatür üslûbu
B
Selçuklu minyatür üslûbu
C
Timurî minyatür üslûbu
D
Safevî minyatür üslûbu
E
Şirâzî minyatür üslûbu
Açıklama:
XIV. ve XV. yüzyıllar arasında Doğu Anadolu, Azerbaycan, İran ve Irakta hüküm süren Karakoyunlular ve Akkoyunlular döneminde geliştirilen minyatür üslûbuna Türkmen üslûbu denir. Bu minyatür üslûbunda figürler iri başlı ve tıknazdır. Tabiat, bitkilerin ve genellikle kayalık gibi ufuk hattının yer aldığı sade manzara halinde açık renkler kullanılarak işlenmiştir. Cevap A seçeneğidir.
Soru 110
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı minyatür sanatının erken dönem örneklerinden biridir?
Seçenekler
A
Külliyât-ı Târih
B
Hümâ ve Hümayûn
C
Mantîku’t-tayr
D
Şehnâme
E
Dilsûznâme
Açıklama:
Osmanlı Devleti’nin ikinci başkenti Edirne’de XV. yüzyılın ikinci yarısında hazırlanmış olan Dilsûznâme, Külliyât-ı Kâtibi ve Ahmedî İskendernâmesi erken Osmanlı minyatür üslûbunu temsil eden eserler arasında yer alır. Cevap E seçeneğidir.
Soru 111
Osmanlı minyatür sanatında topografik kent görünümleri ve tarihi konuları resimleyen nakkaş aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Nakkaş Abdullah
B
Nakkaş Matrakçı Nasuh
C
Nakkaş Nigârî
D
Nakkaş Osman
E
Nakkaş Hasan
Açıklama:
Kanûni Sultan Süleyman döneminde Osmanlı sanatına yapmış olduğu minyatür eserlerle ve özgün üslûbuyla katkıda bulunan sanatkâr Matrakçı Nasuh’tur. Kaleme aldığı tarihi konulu eserleri, figürsüz manzaraları ve topografik kent görünümleriyle Matrakçı Nasuh’un minyatürleri Osmanlı minyatür sanatının yükseliş dönemini temsil eder. Cevap B seçeneğidir.
Soru 112
Klasik Osmanlı minyatür üslûbunun oluşmasına en büyük katkıyı hangi nakkaş sağlamıştır?
Seçenekler
A
Nakkaş Osman
B
Nakkaş Nigârî
C
Nakkaş Matrakçı Nasuh
D
Nakkaş Sinan Bey
E
Nakkaş Şîblizâde Ahmed
Açıklama:
Klasik Osmanlı minyatür üslûbunun oluşmasında yapmış olduğu eserlerle Nakkaş Osman büyük bir katkıda bulunmuştur. Cevap A seçeneğidir.
Soru 113
Osmanlı padişahlarının soyunu dinî ve tarihi kişiliklere bağlayarak betimlenmiş minyatür türüne ne ad verilir?
Seçenekler
A
Gazavatnâme
B
Şehnâme
C
Surnâme
D
Silsilenâme
E
Sefaretnâme
Açıklama:
Osmanlı padişahlarının soyunu Hz. Adem’den başlayarak tüm dinî ve tarihi kişiliklere bağlayan resim çizelgesi şeklindeki minyatür türüne silsilenâme denir. Cevap D seçeneğidir.
Soru 114
İslam minytür sanatına ilk örnek teşkil eden en önemli kaynak aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Zerdüş rahiplerinin resimli el yazmaları
B
Sasaniler dönemi XII -XIII yüz yıllara ait el yazmaları
C
Fatimi dönemi Mısır el yazmaları
D
Maniheist Uygur minyatürleri
E
Geç Antik Doğu Suriye el yazmaları
Açıklama:
Maniheist Uygur minyatürleri
Soru 115
İlk Türk-İslam minyatür uslubu ne zaman oluşmuştur?
Seçenekler
A
XI-XII yy
B
XII-XIII yy
C
XIII-XIV yy
D
XIV-XV yy
E
XV-XVI yy
Açıklama:
XI-XII yy
Soru 116
Aşağıdakilerden hangisi erken Osmanlı minyatür sanatından biridir?
Seçenekler
A
Dilsuznâme
B
Kelîle ve Dimne
C
Varka ve Gülşah,
D
el-Âsârü’l-bâkıye
E
Menâfiu’l-hayevân
Açıklama:
Dilsuznâme
Soru 117
Fatih Sultan Mehmet'in bağdaş oturmuş ve gül koklarken tasvirini kim resmetmiştir?
Seçenekler
A
Kara Memi
B
Şiblizade Ahmet
C
Gentile Bellini
D
Costanzo da Ferrara
E
Matrakçı Nasuh
Açıklama:
Fatih Sultan Mehmet'in bağdaş oturmuş ve gül koklarken tasvirini Sinan Bey veya Şiblizade Ahmet resmetmiştir. Doğru cevap B'dir.
Soru 118
Minyatürde, yüzey bezemeciliğini, sade zemine tercih ederek, konuyu yalın bir anlatımla ve belgesel bir gerçekçilikle yansıtma hangi dönemde kullanılmaya başlanmıştır?
Seçenekler
A
Selçuklu minyatür üslubu
B
Klasik Osmanlı Minyatür Üslûbu
C
Osmanlı minyatür sanatının yükseliş dönemi üslubu
D
Erken Osmanlı minyatür üslubu
E
İlk Türk-İslam minyatür üslubu
Açıklama:
Klasik Osmanlı Minyatür Üslûbu
Soru 119
Tasvirlerinde kentlerin su yolları, meydanları ve harabeleri gibi görülmeye
değer bütün yerleri bilimsel bir nesnellikle resmeden nakkaş kimdir?
değer bütün yerleri bilimsel bir nesnellikle resmeden nakkaş kimdir?
Seçenekler
A
Abdullah nakkaş
B
Matrakçı Nasuh
C
Nakkaş Osman
D
Nigârî
E
Nakkaş Hasan
Açıklama:
Matrakçı Nasuh
Soru 120
Sultan III. Ahmed’in oğullarının sünnet
düğünü şenliklerini konu alan Surnâme-i Vehbî minyatürleri hangi nakkaşa aittir?
düğünü şenliklerini konu alan Surnâme-i Vehbî minyatürleri hangi nakkaşa aittir?
Seçenekler
A
Nakkaş Osman
B
Nakkaş Hasan
C
Nakkaş Sinan
D
Nakkaş Levni
E
Abdullah Buhârî
Açıklama:
Nakkaş Levni
Soru 121
Sultan I. Mahmud döneminde (1730-1754) eserlerinde belirli bir modele bakılarak yapılmış hissi uyandıran resimler kime aittir?
Seçenekler
A
Levni
B
Abdullah Buhârî
C
Matrakçı Nasuh
D
Sinan Bey
E
Nakkaş Osman
Açıklama:
Abdullah Buhârî
Soru 122
Sultan II. Osman devrinde, klasik Osmanlı minyatür üslûbundan
ayrılan, kendine özgü bir üslûp geliştiren ve biyografi türündeki mecmualardaki tasvirlerini yapan nakkaş kimdir?
ayrılan, kendine özgü bir üslûp geliştiren ve biyografi türündeki mecmualardaki tasvirlerini yapan nakkaş kimdir?
Seçenekler
A
Nakşî
B
Nakkaş Osman
C
Levni
D
Nakkaş Hasan
E
Abdullah Buhari
Açıklama:
Nakşi
Soru 123
Klasik Osmanlı Minyatür Üslûbunun Çözülüşünü kim başlatmıştır?
Seçenekler
A
Levni
B
Nakşi
C
Abdullah Buhari
D
Nakkaş Hasan
E
Nakkaş Osman
Açıklama:
Nakşi
Soru 124
El yazması kitapların metinlerini bezemek ve açıklamak amacıyla yapılmış küçük boyutlu renkli resimlere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Minyatür
B
Hat
C
Nakış
D
Tezhip
E
Sülüs
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Giriş'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
El yazması kitapların metinlerini bezemek ve açıklamak amacıyla yapılmış
küçük boyutlu minyatür resimlere minyatür denilmektedir.
El yazması kitapların metinlerini bezemek ve açıklamak amacıyla yapılmış
küçük boyutlu minyatür resimlere minyatür denilmektedir.
Soru 125
Aşağıdakilerden hangisi İslam sanatında minyatür yapan kişilere verilen addır?
Seçenekler
A
Hattat
B
Musavvir
C
Katip
D
Kaşi
E
Mücellit
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Giriş'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
İslam sanatında minyatüre tasvir, minyatür yapan sanatçılara da musavvir veya
nakkaş adı verilmiştir.
İslam sanatında minyatüre tasvir, minyatür yapan sanatçılara da musavvir veya
nakkaş adı verilmiştir.
Soru 126
Zamanımıza ulaşan İslam minyatürlerinin en erken örnekleri kaçıncı yüzyıllara aittir?
Seçenekler
A
X-XI
B
XII-XIII
C
XIV-XV
D
XVI-XVII
E
XVIII-XIV
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise ''Giriş'' konusunu tekrar gözden geçiriniz.
İslam minyatürlerinin en erken örneklerinin zamanımıza ulaşabilenleri XII-XIII. yüzyıllara aittir.
İslam minyatürlerinin en erken örneklerinin zamanımıza ulaşabilenleri XII-XIII. yüzyıllara aittir.
Soru 127
İslam dünyasında sistemli el yazması üretimi hangi dönemde başlamıştır?
Seçenekler
A
Emeviler dönemi
B
Babürlü dönemi
C
Abbasiler dönemi
D
Safeviler dönemi
E
Memlükler dönemi
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Giriş" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
İslam dünyasında sistemli el yazması üretiminin Abbasi döneminde başladığı belirlenmiştir.
İslam dünyasında sistemli el yazması üretiminin Abbasi döneminde başladığı belirlenmiştir.
Soru 128
Aşağıdakilerden hangisi XII.-XIII. yüzyıllara tarihlenen ilk minyatür eserlerinin hazırlındığı merkezlerden biri değildir?
Seçenekler
A
Diyarbakır
B
Mardin
C
Konya
D
Kayseri
E
Bursa
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Giriş" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
XII.-XIII. yüzyıllara tarihlenen ilk minyatürler Silvan, Diyarbakır, Mardin, Aksaray, Kayseri ve Konya gibi merkezlerde hazırlanmıştır.
XII.-XIII. yüzyıllara tarihlenen ilk minyatürler Silvan, Diyarbakır, Mardin, Aksaray, Kayseri ve Konya gibi merkezlerde hazırlanmıştır.
Soru 129
Selçuklu figür üslubunun en olgun örneği olarak kabul edilen eser aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kelile ve Dimne
B
Kitüb'ül Haşaiş
C
Kitabüt-Tiryak
D
Varka ve Gülşah
E
Şahname
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Giriş" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Varka ve Gülşah adlı eser Selçuklu figür üslubunun en olgun örneği olarak kabul edilmektedir.
Varka ve Gülşah adlı eser Selçuklu figür üslubunun en olgun örneği olarak kabul edilmektedir.
Soru 130
XIV. ve XV. yüzyıllarda Doğu Anadolu, Azerbaycan, İran ve Irak'ta hüküm süren Karakoyunlular ve Akkoyunlular döneminde gelişen minyatür üslubuna ne ad verilir?
Seçenekler
A
Türkmen üslubu
B
Uygur üslubu
C
Timur üslubu
D
Safevi üslubu
E
Selçuklu üslubu
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Giriş" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
XIV. ve XV. yüzyıllarda Doğu Anadolu, Azerbaycan, İran ve Irak'ta hüküm süren Karakoyunlular ve Akkoyunlular döneminde gelişen minyatür üslubuna Türkmen üslubu adı verilir.
XIV. ve XV. yüzyıllarda Doğu Anadolu, Azerbaycan, İran ve Irak'ta hüküm süren Karakoyunlular ve Akkoyunlular döneminde gelişen minyatür üslubuna Türkmen üslubu adı verilir.
Soru 131
II. Beyazıt döneminin olaylarını işleyen ve dönemin tarih konulu ilk eseri olan eser aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Babürname
B
Ekbername
C
Şeyhname-i Melik Ümmi
D
Hamse-i Hüsrev-i Dihlevi
E
Mantıku't-tayr
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Osmanlı Minyatür Sanatı ve Gelişim Evreleri" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
II. Beyazıt döneminin olaylarını işleyen ve dönemin tarih konulu ilk eseri olan eser Şeyhname-i Melik Ümmi'dir.
II. Beyazıt döneminin olaylarını işleyen ve dönemin tarih konulu ilk eseri olan eser Şeyhname-i Melik Ümmi'dir.
Soru 132
XVI. yüzyılın ikinci yarısında oluşan minyatürde klasik tasvir üslubunun yaratıcısı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Matrakçı Nasuh
B
Nigari
C
Musavvir Hüseyin
D
Levni
E
Nakkaş Osman
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Osmanlı Minyatür Üslubunun Doğuşu" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
XVI. yüzyılın ikinci yarısında oluşan minyatürde klasik tasvir üslubunun yaratıcısı Nakkaş Osman'dır.
XVI. yüzyılın ikinci yarısında oluşan minyatürde klasik tasvir üslubunun yaratıcısı Nakkaş Osman'dır.
Soru 133
Osmanlı padişahlarının soylarını Hz. Adem'e kadar resim çizelge şeklindeki eserlere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Surname
B
Şeyhname
C
Silsilename
D
Gazavatname
E
Sefaretname
Açıklama:
Yanıtınız yanlış ise "Özet" konusunu tekrar gözden geçiriniz.
Osmanlı padişahlarının soylarını Hz. Adem'e kadar resim çizelge şeklindeki eserlere Silsilename adı verilir.
Osmanlı padişahlarının soylarını Hz. Adem'e kadar resim çizelge şeklindeki eserlere Silsilename adı verilir.
Ünite 7
Soru 1
Bir kitap kabında, şemse ve salbekin dışında, tabii deri olarak bırakılan boşluktan sonraki dört köşeyi bağlayıcı nitelikte yer alan bölümlere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Köşebend
B
Zencerek
C
Mıkleb
D
Sertâb
E
Zermürekkeb
Açıklama:
Bir kapta, şemse ve salbekin dışında tabii deri olarak bırakılan boşluktan sonraki dört köşeyi bağlayıcı nitelikte yer alan bölümlere köşebend denilir. Doğru cevap "a" şıkkıdır.
Soru 2
Ezilip jelatinli suyla karıştırılarak elde edilen zermürekkep (altın mürekkebi) ile deriyle kaplanmış kabın üzerine fırçayla desenler işlenerek parlatılan kitap kap veya ciltlerine ne ad verilir?
Seçenekler
A
zilbahar cilt
B
yazma cilt
C
şükûfe cilt
D
yekşah cilt
E
mülemma‘ cilt
Açıklama:
Ezilip jelatinli suyla karıştırılarak elde edilen zermürekkep (altın mürekkebi) ile deriyle kaplanmış kabın üzerine fırçayla desenler işlenilip parlatılır. Bunlara yazma kap veya yazma cilt adı verilir. Doğru cevap "b" şıkkıdır.
Soru 3
Bilhassa XIX. yüzyılda zermürekkep ve gerektiğinde ilâve renklerle ve fırçayla işlenen Batı tarzı çiçeklerin yer aldığı yazma kaplara ne ad verilir?
Seçenekler
A
yazma cilt
B
yekşah cilt
C
şükûfe cilt
D
zilbahar cilt
E
yekpare cilt
Açıklama:
Bilhassa XIX. yüzyılda zermürekkep ve gerektiğinde ilâve renklerle ve fırçayla işlenen Batı tarzı çiçeklerin yer aldığı yazma kaplara da şükûfe cilt (şükûfe kap) denilmektedir. Doğru cevap "c" şıkkıdır.
Soru 4
Kitap kaplarında boğazı dış tesirlerden koruyan, boğaz kalınlığı ölçüsünde genişliği bulunan kısımda miklebi alt kaba bağlayan bölüme ne ad verilir?
Seçenekler
A
Şemse
B
Salbek
C
Köşebend
D
Sertâb
E
Dudak
Açıklama:
Kitabın boğaz adı verilen kalınlığı ölçüsünde genişliği bulunan kısım da, miklebi alt kaba bağlayan sertâbdır. Doğru cevap "d" şıkkıdır.
Soru 5
Aşağıdakilerden hangisi klasik ebruculukta kullanılan boya çeşitlerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Zırnık
B
Lâhur çividi
C
Beziryağı isi
D
Gülbahar
E
Şükûfe
Açıklama:
Sarı renk için zırnık (arsenik sülfür); mavi renk için çivit ağacından elde
edilen ve en makbûlü Pakistan’ın Lahur (Lahor) şehrinden gelen Lâhur
çividi; siyah renk için is mürekkebinin de ana maddesi olan balmumu isi
veya beziryağı isi; lâciverd renk için Afganistan’daki Bedahşan’dan gelen ve
lâcivert taşı (lapislazuli) adıyla bilinen Bedahşî lâciverdi; beyaz renk için
isfidaç (üstübeç, bazik kurşun karbonat); tuğla kırmızısı renk için gülbahar
(demir oksitleri fazla olan bir toprak boya cinsi); morumsu vişneçürüğü renk
için Hindistan’da bazı dalların üstünde şebnem şeklinde oluşan lök (lak)
maddesi; tütün rengi için Çamlıca toprağı. Boya çeşitleri sınırlı olmakla
beraber, bunların birbirine katılmasıyla yeni renkler (meselâ: yeşil renk,
zırnık ve Lahur çividi karışımıyla bulunur) elde edilmesi sağlanmıştır.
XIX. yüzyılda zermürekkep ve gerektiğinde ilâve renklerle ve
fırçayla işlenen Batı tarzı çiçeklere şükufe denir. Doğru cevap "e" şıkkıdır.
edilen ve en makbûlü Pakistan’ın Lahur (Lahor) şehrinden gelen Lâhur
çividi; siyah renk için is mürekkebinin de ana maddesi olan balmumu isi
veya beziryağı isi; lâciverd renk için Afganistan’daki Bedahşan’dan gelen ve
lâcivert taşı (lapislazuli) adıyla bilinen Bedahşî lâciverdi; beyaz renk için
isfidaç (üstübeç, bazik kurşun karbonat); tuğla kırmızısı renk için gülbahar
(demir oksitleri fazla olan bir toprak boya cinsi); morumsu vişneçürüğü renk
için Hindistan’da bazı dalların üstünde şebnem şeklinde oluşan lök (lak)
maddesi; tütün rengi için Çamlıca toprağı. Boya çeşitleri sınırlı olmakla
beraber, bunların birbirine katılmasıyla yeni renkler (meselâ: yeşil renk,
zırnık ve Lahur çividi karışımıyla bulunur) elde edilmesi sağlanmıştır.
XIX. yüzyılda zermürekkep ve gerektiğinde ilâve renklerle ve
fırçayla işlenen Batı tarzı çiçeklere şükufe denir. Doğru cevap "e" şıkkıdır.
Soru 6
Aşağıdakilerden hangisi ebru yapımında kullanılan malzemeler arasında yer almaz?
Seçenekler
A
Mühre
B
Ebru Teknesi
C
Öd
D
Kitre
E
Tarak
Açıklama:
Ebru Teknesi
Kitre
Öd
Fırça
Tarak
Tel çubuk
Ebru yapımında kullanılan malzemlerdir. Mühre, ebru yapımında kullanılmaz. Doğru cevap "a" şıkkıdır.
Kitre
Öd
Fırça
Tarak
Tel çubuk
Ebru yapımında kullanılan malzemlerdir. Mühre, ebru yapımında kullanılmaz. Doğru cevap "a" şıkkıdır.
Soru 7
Renkler serpildikten sonra, ucu kitreli suya dokundurulmak şartıyla ince tel çubuk önce yukarıdan aşağıya veya sağdan sola, sonra da diğer yönde keskin ve muntazam hareketlerle bütün satıhta yürütülerek ortaya çıkan ebruya ne ad verilir?
Seçenekler
A
tarama (gelgit) ebrusu
B
mutaf ebrusu
C
kumlu ebru
D
kılçıklı ebru
E
hatip ebrusu
Açıklama:
Renkler serpildikten sonra, ucu kitreli suya dokundurulmak şartıyla ince tel çubuk önce yukarıdan aşağıya veya sağdan sola, sonra da diğer yönde keskin ve muntazam hareketlerle bütün satıhta yürütülerek ortaya çıkan ebruya tarama (gelgit) ebrusu denir. Doğru cevap "a" şıkkıdır.
Soru 8
Üsküdar Özbekler Dergâhı’nda doğan, çeşitli sanat ve zenaat dallarındaki başarısından dolayı hezarfen (bin sanat sahibi) lâkabıyla anılan, ibadet haricindeki vakitlerini ilim ve sanata adayarak doğramacılık, marangozluk, oymacılık, hakkâklik, hattatlık, mühürcülük, dökmecilik, tornacılık, demircilik, tesviyecilik, matbaacılık, dokumacılık, mimarlık, makine parçaları gibi konulardaki kabiliyeti ve hususi çalışmalarıyla ihtisas sahibi olan ebrucu sanatkarımız aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Abdülkādir Kadri Şeker
B
Hezarfen İbrahim Edhem Efendi
C
Sâmi Efendi
D
Aziz Efendi
E
Bekir Efendi
Açıklama:
Hezarfen İbrahim Edhem Efendi: (1826-1904) Üsküdar Özbekler
Dergâhı’nda doğan Şeyh Edhem Efendi çeşitli sanat ve zenaat dallarındaki
başarısından dolayı hezarfen (bin sanat sahibi) lâkabıyla anılır. İbadet
haricindeki vakitlerini ilim ve sanata adayarak doğramacılık, marangozluk,
oymacılık, hakkâklik, hattatlık, mühürcülük, dökmecilik, tornacılık,
demircilik, tesviyecilik, matbaacılık, dokumacılık, mimarlık, makine
parçaları gibi konulardaki kabiliyeti ve hususi çalışmalarıyla ihtisas sahibi
olan Edhem Efendi’nin meziyetlerinden biri de ebruculuğudur. Doğru cevap "b" şıkkıdır.
Dergâhı’nda doğan Şeyh Edhem Efendi çeşitli sanat ve zenaat dallarındaki
başarısından dolayı hezarfen (bin sanat sahibi) lâkabıyla anılır. İbadet
haricindeki vakitlerini ilim ve sanata adayarak doğramacılık, marangozluk,
oymacılık, hakkâklik, hattatlık, mühürcülük, dökmecilik, tornacılık,
demircilik, tesviyecilik, matbaacılık, dokumacılık, mimarlık, makine
parçaları gibi konulardaki kabiliyeti ve hususi çalışmalarıyla ihtisas sahibi
olan Edhem Efendi’nin meziyetlerinden biri de ebruculuğudur. Doğru cevap "b" şıkkıdır.
Soru 9
XX. yüzyılın Türk hat sanatında yer alan "yazılı ebrular" aşağıdaki isimlerden hangisinin buluşu olarak bilinir?
Seçenekler
A
Sâmi Efendi
B
Aziz Efendi
C
Necmeddin Okyay
D
Abdülkādir Kadri Şeker
E
Bekir Efendi
Açıklama:
Yine Necmeddin Okyay’ın buluşu olarak XX. yüzyılın Türk hat sanatında
yer alan yazılı ebrular vardır (Resim 7.17). Bir hat eseri Arap zamkı eriyiği
ile kâğıda yazıldıktan ve kurutulduktan sonra ebru teknesine yatırılırsa,
zamklı yerler ebruyu almaz ve yazılı kısım kâğıdın rengiyle kalır. Doğru cevap "c" şıkkıdır.
yer alan yazılı ebrular vardır (Resim 7.17). Bir hat eseri Arap zamkı eriyiği
ile kâğıda yazıldıktan ve kurutulduktan sonra ebru teknesine yatırılırsa,
zamklı yerler ebruyu almaz ve yazılı kısım kâğıdın rengiyle kalır. Doğru cevap "c" şıkkıdır.
Soru 10
Kitap kabında deri renginden başka, fazladan bir veya birkaç renk de
yer alıyorsa böyle kaplara ne ad verilir?
yer alıyorsa böyle kaplara ne ad verilir?
Seçenekler
A
soğuk şemse
B
alttan ayırma şemse
C
üstten ayırma şemse
D
mülevven şemse
E
müşebbek şemse
Açıklama:
Kitap kabında deri renginden başka, fazladan bir veya birkaç renk de
yer alıyorsa böyle kaplara mülevven şemse adı verilir. Doğru cevap "d" şıkkıdır.
yer alıyorsa böyle kaplara mülevven şemse adı verilir. Doğru cevap "d" şıkkıdır.
Soru 11
Kitap kapları üstünde kalıp yardımıyla basılan bölümler vardır. Ortada yer alan yumurtamsı şekilli bölüme ne isim verilir?
Seçenekler
A
Salbek
B
Şemse
C
Köşebend
D
Dendan
E
Mıkleb
Açıklama:
Kitabın boyu kareden diktörtgene dönüştükten sonra, şemsenin üstünde ve altında kalan boşlukları doldurmak için buralara eklenen parçalara salbek adı verilir. Şemse ve salbekin dışında tabi deri olarak bırakılan boşluktan sonraki dört köşeyi bağlayıcı nitelikte yer alan bölümlere köşebend denilir. Şemse, salbek ve köşeben bölümlerinin önceleri düz bırakılırken, dendan denilen yuvarlak çıkntılarla cazip hale getirilmiştir. Şemse ortada yer alan yumurtamsı şekilli bölüme verilen isimdir. Doğru cevap B'dir.
Soru 12
Kitabın üst kapağında takoz adı verilen ek kenar suyu neden kullanılır?
Seçenekler
A
Desen yerine hat kullanmak için
B
Mekik biçimli şekiller oluşturmak için
C
Yuvarlak şekiller oluşturmak için
D
Desenleri kesintisiz işlemek için
E
Kitap yüksekliğinde fazlalık durumunda boşlukları kapatmak için
Açıklama:
Kenar suyundaki desenler kesintisiz işlendiyse yekpâre su , yuvarlak veya mekik biçimli şekillerle bölündüyse parçalı su (paftalı su) adını alır. Desen yerine hat kullanıldığında buna da kitâbeli su denilir. Kenar suyunun iki tarafındaki altın cedvellere çekiçle zencerek demiri vurularak, bunun ucundaki kabartma zencerek şeklinin kap üstüne çerçeve şekliyle çıkması sağlanır. Kitap yüksekliğinde fazlalık durumunda boşlukları kapatmak için ek kenar suyu kullanılır. Doğru cevap E'dir.
Soru 13
Kitabın alt kabına bağlı olarak pek çok kitap kabında görülen beşgen şekilli kısma ne ad verilir?
Seçenekler
A
Mıkleb
B
Kenar suyu
C
Şemse
D
Salbek
E
Köşebend
Açıklama:
Alt kaba bağlı olarak pek çok kitap kabında görülen beşgen şekilli kısım mıkleb adıyla bilinir. Mıkleb eskiden numara konulmadan bırakılan sayfaların arasına katlanıp yerleştirilerek, okuma sırasında nerede kalındığına işaret oluşturur. Doğru cevap A'dır.
Soru 14
Kitabın boğaz adı verilen kalınlığı ölçüsünde genişliği bulunan, miklebi alt kaba bağlayan kısma ne ad verilir?
Seçenekler
A
Dudak
B
Takoz
C
Sertab
D
Salbek
E
Şemse
Açıklama:
Kitabın boğaz adı verilen kalınlığı ölçüsünde genişliği bulunan kısıma da miklebi alt kaba bağlayan sertab adı verilir. Doğru cevap C'dir.
Soru 15
Aşağıdakilerden hangisi batıda görülen kitap kaplarının özelliklerinden birisidir?
Seçenekler
A
Kitap gövdesiyle üst ve alt kapların boyları aynıdır.
B
Örme usülünde şirazelere rastlanır.
C
Deri sırt kitap gövdesine yapışık ve düzdür.
D
Kitap cildi sırta yapışık değildir.
E
Sertab ve mıkleb kısımları bulunur.
Açıklama:
Batı kitap cildi sırta yapışmadan bombeli olarak bırakılır. Doğu’da ise deri sırt (dip) , kitap gövdesine yapışık ve düzdür; herhangi bir yazı veya desen bulunduğuna ender rastlanır. Doğru cevap D'dir.
Soru 16
Hangisi şiraze örme çeşitlerinden birisidir?
Seçenekler
A
Bülbülyuvası
B
Battal
C
Hatip
D
Şal örneği
E
Alafranga
Açıklama:
İlk dört şık ebru çeşitleri içermektedir. Alafranga bir şiraze örme çeşididir. Doğru cevap E'dir.
Soru 17
Kabın üstünde desenin belirli noktalarına çakma yoluyla kıymetli taşlar yer alıyorsa kaba ne isim verilir?
Seçenekler
A
Zerdûz kap
B
Yekpâre kap
C
Murassa kap
D
Sîmdûz kap
E
Ebru kap
Açıklama:
Bu tür kaplara murassa kaplar adı verilir. Bunları yapmak cildi yapan kişinin bir kuyumcuyla beraber çalışmasını gerektirir. Doğru cevap C'dir.
Soru 18
Kātıa şemse olarak da bilinen şemse türü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Soğuk şemse
B
Alttan ayırma şemse
C
Mülemma şemse
D
Müşebbek şemse
E
Mülevven şemse
Açıklama:
Kabın iç tarafında kullanılan deri üzerindeki desenler oygu şekliyle işlenmişse ve sonra, zemini zermürekkep veya boya ile renklendirilmiş olan mukavva üzerine yapıştırıldıysa, buna müşebbek şemse denilir. Kātıa şemse adıyla da bilinir. Doğru cevap D'dir.
Soru 19
Hangisi bir ebru çeşididir?
Seçenekler
A
Battal
B
Tek baklava
C
Geçmeli
D
Alafranga
E
Sıçan dişi
Açıklama:
Battal bir ebru çeşididir. Diğer şıklar şiraze örme çeşitleri içermektedir. Doğru cevap A'dır.
Soru 20
Hangisi ebru sanatında kullanılan alet ve malzemelerden birisi değildir?
Seçenekler
A
Kiltre
B
Öd
C
Fırça
D
Tarak
E
Zermürekkep
Açıklama:
Zermürekkep ciltlemede kullanılır. Doğru cevap E'dir.
Soru 21
Aşağıdakilerden hangisi en eski kitap malzemesidir?
Seçenekler
A
Kağıt
B
Papirüs
C
Deri
D
Mukavva
E
Parşömen
Açıklama:
En eski kitap malzemesi olarak papirusten sonra, terbiye edilmiş deri (parşömen) ve nihayet kağıt kullanılmıştır.
Soru 22
Türkçede teclîd olarak adlandırılan kavramın anlamı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Ciltçilik mesleğine verilen isimdir
B
Cilt sanatının uygulanmasına verilen isimdir
C
Cilt sanatını uygulayan sanatkara verilen isimdir
D
Kitabın dağılmasını önleyen cilde verilen isimdir
E
Ciltlenmiş kitapların satımını yapanlara verilen isimdir
Açıklama:
Arapçada deri manasına gelen cilt kelimesi de el maharetine dayanan bu işlemin anahtar kelimesi olmuştur. Bundan dolayı tanıtılan sanatın uygulanmasına Türkçe'de teclîd, mesleğe ciltçilik, bunu meslek edinenlere de mücellit adı verilir.
Soru 23
- Salbek
- Şemse
- Dendan
- Köşebend
Seçenekler
A
I-II-III
B
I-II-IV
C
I-III-IV
D
II-III-IV
E
I-II-III-IV
Açıklama:
Bir kapta, şemse ve salbekin dışında tabii deri olarak bırakılan boşluktan sonraki dört köşeyi bağlayıcı nitelikte yer alan bölümlere köşebend denilir. Şemse, salbek ve köşebend bölümlerinin kenarları önceleri düz bırakılırken, zamanla dendan denilen yuvarlak çıkıntılarla daha cazip hale getirilmiş, bunların çukur yerlerine zermürekkeple küçük tığlar çekilmiştir.
Soru 24
"Kitap kabının üstü klasik şekilde bırakılabileceği gibi, dışına kenar suyu da getirilebilir. Kenar suyundaki desenler kesintisiz işlendiyse ......................, yuvarlak veya mekik biçimli şekillerle bölündüyse .................. adını alır. Desen yerine hat kullanıldığında buna da ................... denilir."
Yukarıda verilen metinde gerekli bilgileri aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlamaktadır?
Yukarıda verilen metinde gerekli bilgileri aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlamaktadır?
Seçenekler
A
yekpâre su - kitâbeli su - paftalı su
B
yekpâre su - paftalı su - kitâbeli su
C
paftalı su - yekpâre su - kitâbeli su
D
kitâbeli su - paftalı su - yekpâre su
E
yekpâre su - kitâbeli su - parçalı su
Açıklama:
Kitap kabının üstü anlatıldığı şekilde bırakılabileceği gibi, dışına kenar suyu da getirilebilir. Kenar suyundaki desenler kesintisiz işlendiyse yekpâre su, yuvarlak veya mekik biçimli şekillerle bölündüyse parçalı su (paftalı su) adını alır. Desen yerine hat kullanıldığında buna da kitâbeli su denilir.
Soru 25
- Zilbahar kap
- Şükûfe kap
- Zermühre kap
- Yekşah kap
Seçenekler
A
I-II-III
B
I-II-IV
C
I-III-IV
D
II-III-IV
E
I-II-III-IV
Açıklama:
Ezilip jelatinli suyla karıştırılarak elde edilen zermürekkep (altın mürekkebi) ile deriyle kaplanmış kabın üzerine fırçayla desenler işlenilip parlatılır. Bunlara yazma kap veya yazma cilt adı verilir.
Bu usule bağlı olarak üç farklı uygulama daha görülür:
a) Masif altınlanmış desenlerin üzerinde yekşah demiri yürütülerek çukurlaştırılan ince kanallar açılırsa buna yekşah kap denilir. Altınlı saha üzerinde açılan kanallar, buraların daha parlak görünmesini sağlar.
b) Zermürekkeple kabın üstüne kafes tarzında geometrik çizgiler çizilip kesişen yerler nokta demiriyle çukurlaştırılırsa buna zilbahar kap denilir. Bu basit tarz XIX. asırda pek moda olmuştur. Zilbaharın doğru adının zerbahar olduğunu söyleyenler de vardır.
c) Bilhassa XIX. yüzyılda zermürekkep ve gerektiğinde ilâve renklerle ve fırçayla işlenen Batı tarzı çiçeklerin yer aldığı yazma kaplara da şükûfe cilt (şükûfe kap) denilmektedir.
Bu usule bağlı olarak üç farklı uygulama daha görülür:
a) Masif altınlanmış desenlerin üzerinde yekşah demiri yürütülerek çukurlaştırılan ince kanallar açılırsa buna yekşah kap denilir. Altınlı saha üzerinde açılan kanallar, buraların daha parlak görünmesini sağlar.
b) Zermürekkeple kabın üstüne kafes tarzında geometrik çizgiler çizilip kesişen yerler nokta demiriyle çukurlaştırılırsa buna zilbahar kap denilir. Bu basit tarz XIX. asırda pek moda olmuştur. Zilbaharın doğru adının zerbahar olduğunu söyleyenler de vardır.
c) Bilhassa XIX. yüzyılda zermürekkep ve gerektiğinde ilâve renklerle ve fırçayla işlenen Batı tarzı çiçeklerin yer aldığı yazma kaplara da şükûfe cilt (şükûfe kap) denilmektedir.
Soru 26
"......................... yapılmak istenirse, etrafı ince deri, üstü kağıt ile kaplanmış kabın zeminine üstübeçle astar çekilir. Sonra altın ve sair boyalarla, üslûplaştırılmış veya tabii haliyle çiçek (bazen hayvan) motifleri, günlük hayattan manzaralar işlenir. Kuruduktan sonra, sakız (reçine) ve sair maddelerin terebantinde eritilmesiyle elde olunan lak maddesi ince tabakalar halinde akıtma veya fırçayla sürme yoluyla kabın üzerine sürülür. Bunun içine önceden arûsekli sedef kırıntıları da konursa daha cazip görülür."
Yukarıdaki metinde verilen bilgiler doğrultusunda aşağıdakilerden hangisi boşluğu doğru olarak tamamlamaktadır?
Yukarıdaki metinde verilen bilgiler doğrultusunda aşağıdakilerden hangisi boşluğu doğru olarak tamamlamaktadır?
Seçenekler
A
Zerduva kap
B
Sîmdûz kap
C
Ruganî kap
D
Murassa kap
E
Mülemma kap
Açıklama:
Ruganî kap yapılmak istenirse, etrafı ince deri, üstü kâğıt ile kaplanmış kabın zeminine üstübeçle astar çekilir. Sonra altın ve sair boyalarla, üslûplaştırılmış veya tabiî haliyle çiçek (bazen hayvan) motifleri, günlük hayattan manzaralar işlenir. Kuruduktan sonra, sakız (reçine) ve sair maddelerin terebantinde eritilmesiyle elde olunan rugan (lak) maddesi ince tabakalar hâlinde akıtma veya fırçayla sürme yoluyla kabın üzerine sürülür. Bunun içine önceden arûsekli sedef kırıntıları da konursa daha cazip görülür. Hem işlenen nakışlara albeni kazandıran, hem de dış tesirlerden koruyan rugan maddesi dolayısıyla bunlara ruganî (son devirde de lake) kap denilmiştir. XVII-XVIII. yüzyıllarda bu tarz Edirne’de yaygın olduğu için Edirnekârî kap adıyla da bilinir.
Soru 27
- Akkoyunlu
- Timurlu
- Karakoyunlu
Seçenekler
A
I-II
B
Yalnız II
C
II-III
D
I-III
E
I-II-III
Açıklama:
Osmanlı devri kitap kaplarının ilk örneklerinde Selçuklu tesiri belirgindir. Fâtih Sultan Mehmed devrinde (1451-1481) yapılan ciltlerde Timurlu, Akkoyunlu ve Karakoyunlu tesirleri de görülür.
Soru 28
"Teknenin içine konulacak suya kıvam vermek, böylece serpilen boyaların çökmesini önlemek için kullanılan ve geven isimli çalı sınıfından bir Anadolu bitkisinin salgısı olan bu madde, krem renginde düzgün olmayan plakalar veya şeritler halindedir."
Yukarıdaki tanımlama aşağıdaki kavramlardan hangisini açıklamaktadır?
Yukarıdaki tanımlama aşağıdaki kavramlardan hangisini açıklamaktadır?
Seçenekler
A
Lâhur
B
Zırnık
C
Kitre
D
İsfidaç
E
Bedahşî
Açıklama:
Kitre: Teknenin içine konulacak suya kıvam vermek, böylece serpilen boyaların çökmesini önlemek için kullanılan ve geven isimli çalı sınıfından bir Anadolu bitkisinin salgısı olan bu madde, krem renginde düzgün olmayan plakalar veya şeritler halindedir. Suda bekletilerek, miktarına göre 1/100 nisbetinde ve boza koyuluğunda erimesi sağlanır ve bir bez torbadan süzülür.
Soru 29
Eski yazma kitaplarda kağıttaki yazı sahasının ayrı, etrafının ayrı renge boyandığı ebru çeşidine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Hatip ebrusu
B
Mutaf ebru
C
Somaki ebru
D
Battal ebru
E
Akkâseli ebru
Açıklama:
Eski yazma kitaplarda kâğıttaki yazı sahasının ayrı, etrafının ayrı renge boyanmasına akkâse, böyle kâğıtlara da akkâseli kâğıt denilir. İşte bu işlem, ebruya da tatbik edilmiştir. Hatta XVII. asırda, Hindistan’ın Bijapur şehrinde, bu teknikle ebru-resimler yapıldığı bilinmektedir. Ancak, Necmeddin Okyay bunları görmediği ve işitmediği halde, hafif ebrulu kâğıdın ortasına Arap zamkı eriyiği sürüp, koyuca renklerle ikinci defa tekneye yatırdığında iki ayrı ebrulu, yani akkâseli ebru denilen kâğıt ortaya çıkmıştır; bu tarz yine Necmeddin Okyay tarafından yazılı ebruya da tatbik edilmiştir.
Soru 30
Batı âleminin de ilgisini çekerek Roma’da ilk “Türk kağıdı” olarak bahsedilen ebruculuk hakkındaki eser kaç yılında yazılmıştır?
Seçenekler
A
1464
B
1564
C
1646
D
1664
E
1694
Açıklama:
XVII. asırdan itibaren Batı âleminin de ilgisini çeken ebruculuk üzerine Roma’da 1646 yılında “Türk kâğıdı” olarak belirtildiği ilk yayından beri pek çok eser yazılmıştır.
Soru 31
Kitap kabı üstlerine kalıp yardımıyla basılan bölümler göz önüne alındığında ortadaki yumurtamsı şekilli bölüme ne ad verilir?
Seçenekler
A
Şemse
B
Salbek
C
Sadberk
D
Köşebend
E
Dendan
Açıklama:
Kap üstlerine kalıp yardımıyla basılan bölümler şunlardır: Ortadaki yumurtamsı şekilli bölüme şemse denilir. Eski devrin kitapları sonrakiler dikdörtgen değil kare şeklindeydi. Bunlardaki şemse bölümü de sahaya uyum sağlaması için daire biçimindeydi ve bu, şekli dolayısıyla kelimenin güneş manasına gelen şemsten türediği ihtimalini kuvvetlendirmektedir.
Soru 32
Alt kaba bağlı olarak pek çok kitap kabında görülen beşgen şekilli kısıma ne ad verilir?
Seçenekler
A
Şemse
B
Mıkleb
C
Sertab
D
Dendan
E
Salbek
Açıklama:
Alt kaba bağlı olarak pek çok kitap kabında görülen beşgen şekilli kısım mıkleb adıyla bilinir. Mıkleb eskiden numara konulmadan bırakılan sayfaların arasına katlanıp yerleştirilerek, okuma sırasında nerede kalındığına işaret oluşturur.
Soru 33
Mıkleb ile ilgili verilen bilgilerden hangisi doğru değildir?
Seçenekler
A
Alt kaba bağlı olarak pek çok kitap kabında görülen beşgen şekilli kısımdır.
B
Numara konulmadan bırakılan sayfaların arasına katlanıp yerleştirilerek, okuma sırasında nerede kalındığına işaret oluşturur.
C
Ayraç gibi kullanılmadığı zamanlarda kitap gövdesiyle üst kap arasına kıstırılır.
D
Kitabın boğaz adı verilen kalınlığı ölçüsünde genişliği bulunan kısımdır ve kitap boğazını dış tesirlerden korur.
E
Üst kabın üzerine kapatıldığı zaman, çıkıntısı şemsenin tam ortasıyla buluşmalıdır.
Açıklama:
Alt kaba bağlı olarak pek çok kitap kabında görülen beşgen şekilli kısım mıkleb adıyla bilinir. Mıkleb eskiden numara konulmadan bırakılan sayfaların arasına katlanıp yerleştirilerek, okuma sırasında nerede kalındığına işaret oluşturur. Ayraç gibi kullanılmadığı zamanlarda kitap gövdesiyle üst kap arasına kıstırılır. Mıklebin üstünde de kaptaki desen kalıpları aynen kullanılır. Fakat şemse kalıbı mıklebe sığmayacağı için ya kısmen aynı, yahut bir başka yuvarlak küçük kalıp basılır; buna mıkleb şemsesi denilir. Miklebin sağlıklı ölçüsü şudur: Üst kabın üzerine kapatıldığı zaman, çıkıntısı
şemsenin tam ortasıyla buluşmalıdır.
şemsenin tam ortasıyla buluşmalıdır.
Soru 34
I- Vişne çürüğü II- Erguvan III- Ördekbaşı yeşili IV- Yavruağzı
Bir kitabın ciltlenme usulünde tercih edilecek deri cinsi temizlendikten sonra yukarıdaki renklerden hangisi ya da hangilerine ılık banyoda boyanmış olmalıdır?
Bir kitabın ciltlenme usulünde tercih edilecek deri cinsi temizlendikten sonra yukarıdaki renklerden hangisi ya da hangilerine ılık banyoda boyanmış olmalıdır?
Seçenekler
A
I ve II
B
II ve III
C
III ve IV
D
I ve IV
E
I ve III
Açıklama:
Kitap ciltleme usulünde ilk iş olarak, sahtiyan (keçi derisi) veya meşin (koyun derisi), hangi deri cinsi tercih edilecekse, debbâğhânede önceden temizlenip kahverengi, siyah,
vişneçürüğü veya ördekbaşı yeşili bir renge ılık banyoda boyanmış olmalıdır.
vişneçürüğü veya ördekbaşı yeşili bir renge ılık banyoda boyanmış olmalıdır.
Soru 35
Kitap kapları üzerindeki tezyinî uygulamalar göz önünde tutulduğunda Zermürekkeple kabın üstüne kafes tarzında geometrik çizgiler çizilip kesişen yerler nokta demiriyle çukurlaştırılırsa buna ne ad verilir?
Seçenekler
A
Yekşah kap
B
Şükûfe kap
C
Zilbahar kap
D
Mülemma‘ kap
E
Murassa‘ kap
Açıklama:
Zermürekkeple kabın üstüne kafes tarzında geometrik çizgiler çizilip kesişen yerler nokta demiriyle çukurlaştırılırsa buna zilbahar kap denilir. Bu basit tarz XIX. asırda pek moda olmuştur.
Soru 36
Üstünde desenin belirli noktalarına çakma yoluyla kıymetli taşların da yer aldığı, kuyumcu ile mücellidin işbirliğini gerektirdiği kitap kabı ne adını alır?
Seçenekler
A
Sîmdûz kap
B
Murassa‘ kap
C
Ruganî kap
D
Zerduva kap
E
Mülemma‘ kap
Açıklama:
Kitap kabının üstünde desenin belirli noktalarına çakma yoluyla kıymetli taşlar da yer alıyorsa murassa‘ kap adını alır, bunun için zerger (kuyumcu) ile mücellidin işbirliği gerekir.
Soru 37
XVI. asır ortalarında ebruculuk hangi ülke üzerinden İstanbul'a kadar yayılmıştır?
Seçenekler
A
Çin
B
Japonya
C
Hindistan
D
Almanya
E
Fransa
Açıklama:
XVI. asır ortalarında ebruculuk, Hindistan üzerinden İran’a ve sonra da İstanbul’a kadar yayılmıştır. Aynı yüzyılın sonlarında, İstanbul’dan Avrupalı seyyahlar tarafından kendi memleketlerine götürülen ebru kağıtları önce Almanya’da, sonra da Fransa ve İtalya’da mermer kâğıdı veya Türk mermer kâğıdı, hatta sadece Türk kâğıdı adıyla tanınıp benimsenmiş ve oralarda da yapılmaya başlanmıştır.
Soru 38
Klasik ebruculukta kullanılan boyalardan sarı renk aşağıdaki maddelerden hangisinden elde edilmektedir?
Seçenekler
A
Lök
B
Lahur
C
Zırnık
D
İsfidaç
E
Gülbahar
Açıklama:
Klasik ebruculukta kullanılan boyalar şunlardır:
Sarı renk için zırnık (arsenik sülfür); mavi renk için çivit ağacından elde edilen ve en makbûlü Pakistan’ın Lahur (Lahor) şehrinden gelen Lâhur çividi; siyah renk için is mürekkebinin de ana maddesi olan balmumu isi veya beziryağı isi; lâciverd renk için Afganistan’daki Bedahşan’dan gelen ve lâcivert taşı (lapislazuli) adıyla bilinen Bedahşî lâciverdi; beyaz renk için isfidaç (üstübeç, bazik kurşun karbonat); tuğla kırmızısı renk için gülbahar (demir oksitleri fazla olan bir toprak boya cinsi); morumsu vişneçürüğü renk için Hindistan’da bazı dalların üstünde şebnem şeklinde oluşan lök (lak) maddesi; tütün rengi için Çamlıca toprağı. Boya çeşitleri sınırlı olmakla beraber, bunların birbirine katılmasıyla yeni renkler (meselâ: yeşil renk, zırnık ve Lahur çividi karışımıyla bulunur) elde edilmesi sağlanmıştır.
Sarı renk için zırnık (arsenik sülfür); mavi renk için çivit ağacından elde edilen ve en makbûlü Pakistan’ın Lahur (Lahor) şehrinden gelen Lâhur çividi; siyah renk için is mürekkebinin de ana maddesi olan balmumu isi veya beziryağı isi; lâciverd renk için Afganistan’daki Bedahşan’dan gelen ve lâcivert taşı (lapislazuli) adıyla bilinen Bedahşî lâciverdi; beyaz renk için isfidaç (üstübeç, bazik kurşun karbonat); tuğla kırmızısı renk için gülbahar (demir oksitleri fazla olan bir toprak boya cinsi); morumsu vişneçürüğü renk için Hindistan’da bazı dalların üstünde şebnem şeklinde oluşan lök (lak) maddesi; tütün rengi için Çamlıca toprağı. Boya çeşitleri sınırlı olmakla beraber, bunların birbirine katılmasıyla yeni renkler (meselâ: yeşil renk, zırnık ve Lahur çividi karışımıyla bulunur) elde edilmesi sağlanmıştır.
Soru 39
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı ebruculuğunda Kitre yerine kullanılan maddelerden biri değildir?
Seçenekler
A
Hilbe
B
Sahlep
C
Keten tohumu
D
Ayva çekirdeği
E
Denizkadayıfı
Açıklama:
Kitre: Teknenin içine konulacak suya kıvam vermek, böylece serpilen boyaların çökmesini önlemek için kullanılan ve geven isimli çalı sınıfından bir Anadolu bitkisinin salgısı olan bu madde, krem renginde düzgün olmayan plakalar veya şeritler halindedir. Suda bekletilerek, miktarına göre 1/100 nisbetinde ve boza koyuluğunda erimesi sağlanır ve bir bez torbadan süzülür. Bir tekne kitreli sudan yaklaşık 600 ebru kâğıdı çıkartılabilir. Kitre yerine keten tohumu, sahlep, ayva çekirdeği, hilbe (boy tohumu)
gibi maddeler de Osmanlı ebruculuğunda kullanılmış, Batı dünyasında ise kitre yerine denizkadayıfı denilen bir yosun cinsi tercih olunmuştur.
gibi maddeler de Osmanlı ebruculuğunda kullanılmış, Batı dünyasında ise kitre yerine denizkadayıfı denilen bir yosun cinsi tercih olunmuştur.
Soru 40
Teknedeki kitreli su kullanılıp kirlendikçe serpilen renkler bazen kum gibi noktalanmaya başlar ve bu noktalar v harfi şeklinde olursa, buna ne ad verilir?
Seçenekler
A
Mutaf ebrusu
B
Taraklı ebru
C
Hafif ebru
D
Kılçıklı ebru
E
Battal ebrusu
Açıklama:
Teknedeki kitreli su kullanılıp kirlendikçe serpilen renkler bazen kum gibi noktalanmaya başlar, buna kumlu ebru adı verilir. Bu noktalar v harfi şeklinde olursa o zaman kılçıklı ebru denilir.
Soru 41
Türkçe'de kitap kaplamayı meslek edinenlere verilen ismin hangisidir?
Seçenekler
A
Deri
B
Cilt
C
Ciltçilik
D
Mücellit
E
Papirüs
Açıklama:
Kitabın başladığı ve bittiği her iki taraf geçirilen bu kaplar için malzeme olarak en ziyade hayvan derisi kullanılmış, Arapça'da deri manasına gelen cilt kelimesi de el maharetine dayanan bu işlemin anahtar kelimesi olmuştur. Bundan dolayı tanıtılan sanatın uygulamasına Türkçe'de teclid, mesleğe ciltçilik, bunu meslek edinenler mücellit denir. Doğru cevap D'dir.
Soru 42
Kap üstlerine kalıp yardımıyla basılan bölümlerden beyzi(yumurta) şekilli bölüme ne denir?
Seçenekler
A
Sadberk
B
Salbek
C
Köşebend
D
Şemse
E
Yekpâre su
Açıklama:
Kap üstlerine kalıp yardımıyla basılan bölümlerden beyzi(yumurta) şekilli bölüme Şemse denir. Doğru cevap D'dir.
Soru 43
Kitabın boğaz adı verilen kalınlığı ölçüsünde genişliği bulunan,miklebi alt kaba bağlayan kısım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
sertâb
B
mıkleb
C
zencerek
D
şemse
E
salbek
Açıklama:
Kitabın boğaz adı verilen kalınlığı ölçüsünde genişliği bulunan kısım da, miklebi alt kaba bağlayan sertâbdır. Doğru cevap a'dır.
Soru 44
XIX. yüzyılda zermürekkep ve gerektiğinde ilâve renklerle ve fırçayla işlenen Batı tarzı çiçeklerin yer aldığı yazma kaplara ne denir?
Seçenekler
A
yekşah cilt
B
şükûfe cilt
C
zilbahar cilt
D
yazma cilt
E
şemse cilt
Açıklama:
Bilhassa XIX. yüzyılda zermürekkep ve gerektiğinde ilâve renklerle ve fırçayla işlenen Batı tarzı çiçeklerin yer aldığı yazma kaplara da şükûfe cilt (şükûfe kap) denilmektedir. Doğru cevap b'dir.
Soru 45
Zermürekkeple kabın üstüne kafes tarzında geometrik çizgiler çizilip kesişen yerler nokta demiriyle çukurlaştırılırsa buna ne denilir?
Seçenekler
A
yekşah kap
B
şükûfe kap
C
zilbahar kap
D
mülemma kap
E
murassa kap
Açıklama:
Zermürekkeple kabın üstüne kafes tarzında geometrik çizgiler çizilip kesişen yerler nokta demiriyle çukurlaştırılırsa buna zilbahar kap denilir. Doğru cevap c'dir.
Soru 46
Bir kapta, tabii deri olarak bırakılan boşluktan sonraki dört köşeyi bağlayıcı nitelikte yer alan bölümlere ne denir?
Seçenekler
A
şemse
B
salbek
C
dendan
D
köşebend
E
zencerek
Açıklama:
Bir kapta, şemse ve salbekin dışında tabii deri olarak bırakılan boşluktan sonraki dört köşeyi bağlayıcı nitelikte yer alan bölümlere köşebend denilir. Doğru cevap d'dir.
Soru 47
Alt kaba bağlı olarak pek çok kitap kabında görülen beşgen şekilli kısma ne denir?
Seçenekler
A
şemse
B
salbek
C
köşebend
D
zencerek
E
mıkleb
Açıklama:
Alt kaba bağlı olarak pek çok kitap kabında görülen beşgen şekilli kısım mıkleb adıyla bilinir. Doğru cevap e'dir.
Soru 48
Aşağıdakilerden hangisi ebru sanatında kullanılan malzemelerden biri değildir?
Seçenekler
A
Mühre
B
Tekne
C
Kitre
D
Öd
E
Tarak
Açıklama:
Doğru cevap a'dır.
Soru 49
Teknenin içine konulacak suya kıvam vermek, böylece serpilen boyaların çökmesini önlemek için kullanılan ve geven isimli çalı sınıfından bir Anadolu bitkisinin salgısı olan madde aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Öd
B
Kitre
C
Tarak
D
Zırnık
E
Üstübeç
Açıklama:
Kitre: Teknenin içine konulacak suya kıvam vermek, böylece serpilen boyaların çökmesini önlemek için kullanılan ve geven isimli çalı sınıfından bir Anadolu bitkisinin salgısı olan bu madde, krem renginde düzgün olmayan plakalar veya şeritler halindedir. Doğru cevap b'dir.
Soru 50
Osmanlı devrinin tanınmış ebrucularından Ayasofya Camii hatibi Mehmed Efendi’nin buluşu olan ebru çeşidine ne denir?
Seçenekler
A
kumlu ebru
B
bülbül yuvası
C
hatip ebrusu
D
battal ebru
E
mutaf ebrusu
Açıklama:
Osmanlı devrinin tanınmış ebrucularından Ayasofya Camii hatibi Mehmed Efendi’nin (ö.1773) buluşu olduğu için hatip ebrusu adıyla bilinir. Bunda, hafif renkli zemin üstüne tel çubuk yardımıyla kuvvetli renklerden birer damla belirli aralıklarla bırakılır, istenirse iç içe birkaç renk daha konulabilir. İnce tel çubuk, bu kat kat renkli dairelerin içinde sağdan sola, yukarıdan aşağıya birkaç defa hareket ettirilerek çark-ı felek, yürek, yıldız gibi şekiller elde edilir. Doğru cevap c'dir.
Soru 51
Üsküdar Özbekler Dergâhı’nda doğan, çeşitli sanat ve zenaat dallarındaki başarısından dolayı hezarfen (bin sanat sahibi) lâkabıyla anılan, ibadet haricindeki vakitlerini ilim ve sanata adayarak doğramacılık, marangozluk, oymacılık, hakkâklik, hattatlık, mühürcülük, dökmecilik, tornacılık, demircilik, tesviyecilik, matbaacılık, dokumacılık, mimarlık, makine parçaları gibi konulardaki kabiliyeti ve hususi çalışmalarıyla ihtisas sahibi olan sanatçımız aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Hatib Mehmed Efendi
B
Şeyh Sâdık Efendi
C
Aziz Efendi
D
Hezarfen İbrahim Edhem Efendi
E
Sâmi Efendi
Açıklama:
Hezarfen İbrahim Edhem Efendi: (1826-1904) Üsküdar Özbekler Dergâhı’nda doğan Şeyh Edhem Efendi çeşitli sanat ve zenaat dallarındaki başarısından dolayı hezarfen (bin sanat sahibi) lâkabıyla anılır. İbadet haricindeki vakitlerini ilim ve sanata adayarak doğramacılık, marangozluk, oymacılık, hakkâklik, hattatlık, mühürcülük, dökmecilik, tornacılık, demircilik, tesviyecilik, matbaacılık, dokumacılık, mimarlık, makine parçaları gibi konulardaki kabiliyeti ve hususi çalışmalarıyla ihtisas sahibi olan Edhem Efendi’nin meziyetlerinden biri de ebruculuğudur. Doğru cevap d'dir.
Soru 52
Osmanlı Devleti’nin son yıllarında (1917-1918) ilk defa tabiî şekline en yakın çiçekli ebruların (lâle, karanfil, hercaî menekşe, gelincik, gonca gül, kasımpatı, sümbül) yapılmasını başarmış ve çiçekli ebrulara ismini vermiş olan sanatçımız aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mehmed Efendi
B
Hezarfen İbrahim Edhem Efendi
C
Mehmed Sâlih Efendi
D
Aziz Efendi
E
Necmeddin Okyay
Açıklama:
Osmanlı Devleti’nin son yıllarında (1917-1918) ilk defa hattat Necmeddin Okyay (1883-1976) eliyle, tabiî şekline en yakın çiçekli ebruların (lâle, karanfil, hercaî menekşe, gelincik, gonca gül, kasımpatı, sümbül) yapılması başarılmış; Okyay’ın öğrencisi Mustafa Düzgünman da (1920-1990) bu çiçek çeşitlerine papatyayı eklemiştir. Çiçekli ebrular, sanat tarihimizde Necmeddin ebrusu adıyla tanınır. Doğru cevap e'dir.
Soru 53
Bir kapta, şemse ve salbekin dışında tabii deri olarak bırakılan boşluktan sonraki dört köşeyi bağlayıcı nitelikte yer alan bölümlere ne denir?
Seçenekler
A
Dendan
B
Zermürekkep
C
Köşebend
D
Kitâbeli su
E
Mıkleb
Açıklama:
Bir kapta, şemse ve salbekin dışında tabii deri olarak bırakılan boşluktan sonraki dört köşeyi bağlayıcı nitelikte yer alan bölümlere köşebend denilir. Doğru cevap C'dir.
Soru 54
- Kap sırt dışındaki üç tarafından birkaç milimetre taşkınlık gösterir.
- Şîrâze, örme usulüyle yapılır.
- Üst ve altkaplarla sırt birlikte hazırlanır.
- Kitap cildi sırta yapışmadan bombeli olarak bırakılır.
Seçenekler
A
I ve II
B
II ve IV
C
I,II ve III
D
II,III ve IV
E
I,III ve IV
Açıklama:
Kitap gövdesiyle üst ve alt kabın boyları Doğu cildinde aynı olup Batı cildinde kap sırt dışındaki üç tarafından birkaç milimetre taşkınlık gösterir. Çünkü Batı ciltleri rafa dik olarak konulurken kitabın gövdesinin sürtünme ihtimali fazladır. Doğu’da ise kitap rafa yatık durumda, birkaç adedi, biri diğerine ağırlık vermeyecek şekilde üst üste yerleştirilir. Şîrâze,Doğu ciltlerinde örme usulüyle yapılır. Eskiden Batı cildinde de böyleyken, ciltleme sanayiinden sonra şerit halinde hazır alınıp kitap sırtının üst ve altına yapıştırılmıştır. Batı cildinde üst ve altkaplarla sırt birlikte hazırlanır, kitap gövdesi yan kâğıdı yardımıyla kap içine yapıştırılır. Doğu’da üst ve alt kap ayrı ayrı taslanıp, sırt (dip) için geniş bırakılmış deri uzantıları(muhat payı)buraya yapıştırılarak tutturulur. Doğru cevap E'dir.
Soru 55
Evvelden hazırlanmış olan kaplar, dipteki uzantılarından kitabın sırtına önce alt kap, sonra da üst kap sırasıyla bağlanır. Bunun için hangi alet kullanılır?
Seçenekler
A
Şemse
B
Cendere
C
Şiraze
D
Forma
E
Köstek
Açıklama:
Evvelden hazırlanmış olan kaplar, dipteki uzantılarından kitabın sırtına önce alt kap, sonra da üst kap sırasıyla bağlanır. Bunun için cendere denilen âlet kullanılır. Doğru cevap B'dir.
Soru 56
Kabın üstünde desenin belirli noktalarına çakma yoluyla kıymetli taşlar da yer alıyorsa kap ne ismini alır?
Seçenekler
A
Murassa‘ kap
B
Mülevven şemse
C
Mülemma‘ kap
D
Üstten ayırma şemse
E
Soğuk şemse
Açıklama:
Kabın üstünde desenin belirli noktalarına çakma yoluyla kıymetli taşlar da yer alıyorsa murassa‘ kap adını alır, bunun için zerger (kuyumcu) ile mücellidin işbirliği gerekir. Doğru cevap A'dır.
Soru 57
Aşağıdakilerden hangisi günümüzde ciltçiliği meslek olarak edinmiş mücellitler'den biridir?
Seçenekler
A
İslâm Seçen
B
Süleyman Çelebi
C
Ali Yûsuf
D
Mehmed Halîfe
E
Kasımpaşalı Tosun
Açıklama:
Klasik ciltin unutulduğu son yüzyılda bunu Güzel Sanatlar Akademisi’nde öğreten Bahaddin Tokatlıoğlu (1866-1939), Necmeddin Okyay (1883-1976), Sacid Okyay (1914-1999) sıralanabilir. Bugün aynı mesleği İslâm Seçen (d.1936) ve onun yetiştirdikleri yürütmektedir. Doğru cevap A'dır.
Soru 58
Her yeni atılan renk, içindeki öd miktarına göre daha evvel atılanları itip sıkıştırarak
kendisine yer açar, bu tarzdaki ebruya ne ad verilir?
kendisine yer açar, bu tarzdaki ebruya ne ad verilir?
Seçenekler
A
Somaki ebrusu
B
Battal ebrusu
C
Tarama ebrusu
D
Mutaf ebrusu
E
Taraklı ebru
Açıklama:
Tekneye konulan, evvelden hazırlanıp süzülmüş kitreli suyun üstüne, öd ilâve edilmiş olan boyalar, fırça yardımıyla ve her tarafa aynı sıklıkta serpilmeye başlanır; renkler suyun sathına bulut kümeleri gibi yayılır. Her yeni atılan renk, içindeki öd miktarına göre daha evvel atılanları itip sıkıştırarak kendisine yer açar, bu tarzdaki ebruya battal ebrusu adı verilir. Doğru cevap B'dir.
Soru 59
İstenilen tarzda hazırlanan ebru, teknenin üstüne sağ veya soldan yavaşça yatırılan ve kaç saniye bekletilen kâğıda bütün güzelliğiyle geçer?
Seçenekler
A
1
B
5
C
8
D
10
E
15
Açıklama:
İstenilen tarzda hazırlanan ebru, teknenin üstüne sağ veya soldan yavaşça yatırılan ve 15 saniye kadar bekletilen kâğıda bütün güzelliğiyle geçer. Ebruyu yapandan tarafa olan iki köşeden tutulup kaldırılan kâğıt öne doğru çekilir ve uzun çıtalar üstüne serilerek gölgede kurumaya bırakılır. Doğru cevap E'dir.
Soru 60
Batı âleminin de ilgisini çeken ebruculuk'un 1646 yılında “Türk kâğıdı” olarak belirtildiği ilk yayın nerede yapılmıştır?
Seçenekler
A
İstanbul
B
Londra
C
Roma
D
Paris
E
Moskova
Açıklama:
XVII. asırdan itibaren Batı âleminin de ilgisini çeken ebruculuk üzerine Roma’da 1646 yılında “Türk kâğıdı” olarak belirtildiği ilk yayından beri pek çok eser yazılmıştır. Doğru cevap C'dir.
Soru 61
Kitabı parçalara ayrılmadan bir arada tutmak ve koruyup saklamak için her iki yüzüne kap geçirilmesi ve birbirine sırt ile tutturulması cilt olarak adlandırılır. Aşağıdakilerden hangisi kitabın her iki kaplarının adıdır?
Seçenekler
A
Deffeteyn
B
Salbek
C
Cilt
D
Teclîd
E
Şemse
Açıklama:
Her iki kap, beraber olarak, Arapça’dan geçen “ deffeteyn” adıyla bilinir.
Soru 62
Kitap ciltleme usulü Doğu’da yayılan bütün İslâm coğrafyasında esas itibarıyla aynıdır, ancak ayrıntılarda farklılıklar görülür. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi doğu usulü kaplama özelliklerinden biridir?
Seçenekler
A
Üst ve alt kaplarla sırt birlikte hazırlanır.
B
Kitap gövdesiyle üst ve alt kabın boyları aynıdır.
C
Ciltler rafa dik olarak konulur.
D
Kap sırt dışındaki üç tarafından birkaç milimetre taşkınlık gösterir.
E
Üst ve alt kaplar birbiriyle aynıdır.
Açıklama:
Kitap gövdesiyle üst ve alt kabın boyları Doğu cildinde aynı olup Batı cildinde kap sırt dışındaki üç tarafından birkaç milimetre taşkınlık gösterir. Çünkü Batı ciltleri rafa dik olarak konulurken kitabın gövdesinin sürtünme ihtimali fazladır. Doğu’da ise kitap rafa yatık durumda, birkaç adedi, biri diğerine ağırlık vermeyecek şekilde üst üste yerleştirilir. Şîrâze, Doğu ciltlerinde örme usulüyle yapılır. Eskiden Batı cildinde de böyleyken, ciltleme sanayiinden sonra şerit halinde hazır alınıp kitap sırtının üst ve altına yapıştırılmıştır. Batı cildinde üst ve alt kaplarla sırt birlikte hazırlanır, kitap gövdesi yan kâğıdı yardımıyla kap içine yapıştırılır. Doğu’da üst ve alt kap ayrı ayrı taslanıp, sırt (dip) için geniş bırakılmış deri uzantıları (muhat payı) buraya yapıştırılarak tutturulur (“Kuşatma payı” mânasına gelen muhat payı cilt sanatına dair yakın zamanlarda yapılan bütün neşriyatta mukat payı imlâsıyla yazılmıştır). Batı kitap cildi sırta yapışmadan bombeli olarak bırakılır. Doğu’da ise deri sı
Kitap gövdesiyle üst ve alt kabın boyları aynıdır. Doğru cevap "B" seçeneğidir.
Kitap gövdesiyle üst ve alt kabın boyları aynıdır. Doğru cevap "B" seçeneğidir.
Soru 63
Kitap kapları üzerinde birbirinden ayrı iki tarz tezyinî uygulama yapılır. Bunlardan biri kalıbın, belirli kısımlara oturtulacağı derinliğe sahip, deriyle kaplanmış olan kitap kabına yapılan uygulamadır. Buna göre kalıpla basılmış desenlerin hem girintili hem çıkıntılı yerlerine fırça ile zermürekkep sürülüp parlatılması aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mülemma‘ Kap
B
Soğuk Şemse
C
Mülemma‘ Şemse
D
Alttan Ayırma Şemse
E
Üstten Ayırma Şemse
Açıklama:
Kalıpla basılmış desenlerin hem girintili hem çıkıntılı yerlerine fırça ile zermürekkep sürülüp parlatılırsa buna mülemma‘ şemse denilir. Eğer desen kabın bütününü kaplıyorsa buna mülemma‘ kap adı verilir. Bu kaplardaki altın kullanımında sarının yanı sıra yeşile de yer verilmiş, parlak veya mat tonlar yanyana getirilerek cazibe sağlanmıştır.
Soru 64
Aşağıdakilerden hangisi zerdûz tanımıdır?
Seçenekler
A
Kabın etrafının kadife cinsi kumaş kaplanması
B
Kabın ortasının ebru kâğıdıyla kaplanması
C
Kabın iç kısmındaki derinin oygu şeklinde işlenmesi
D
Henüz yapıştırılmamış deri üzerine desenlerin altın iplikle işlenmesi
E
Henüz yapıştırılmamış deri üzerine desenlerin gümüş iplikle işlenmesi
Açıklama:
Desenler mukavvaya henüz yapıştırılmamış olan deri üzerine altın iplikle işlendiyse zerdûz, gümüş iplikle işlendiyse sîmdûz kap denilir. İşleme tamamlandıktan sonra deri, mukavvanın üstüne gerilerek yapıştırılır.
Henüz yapıştırılmamış deri üzerine desenlerin altın iplikle işlenmesi
Henüz yapıştırılmamış deri üzerine desenlerin altın iplikle işlenmesi
Soru 65
Etrafı ince deri, üstü kâğıt ile kaplanmış kabın zeminine üstübeçle astar çekilmesi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Zerduva kap
B
Sîmdûz kap
C
Kumaş kap
D
Ebru kap
E
Ruganî kap
Açıklama:
Ruganî kap yapılmak istenirse, etrafı ince deri, üstü kâğıt ile kaplanmış kabın zeminine üstübeçle astar çekilir. Sonra altın ve sair boyalarla, üslûplaştırılmış veya tabiî haliyle çiçek (bazen hayvan) motifleri, günlük hayattan manzaralar işlenir.
Soru 66
Anadolu Selçukluları devrinden zamanımıza intikal eden cilt örnekleri fazla değildir. Koyu kahve veya vişneçürüğü renklerinin tercih edildiği bu kaplarda geometrik desene pek rastlanmaz. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Osmanlı devri kitap kaplarının ilk örneklerinde görülen etkidir?
Seçenekler
A
Selçuklu tesiri
B
Safevî tesiri
C
Timurlu tesiri
D
Akkoyunlu tesiri
E
Karakoyunlu tesiri
Açıklama:
Osmanlı devri kitap kaplarının ilk örneklerinde Selçuklu tesiri belirgindir. Fâtih Sultan Mehmed devrinde (1451-1481) yapılan ciltlerde Timurlu, Akkoyunlu ve Karakoyunlu tesirleri de görülür. Deri renkleri de eskisine göre çeşitlenir. Kalıp yerine, yürütme demiriyle, hayranlık uyandıran kitap kapları yapılmıştır. Sultan II. Bâyezid döneminde (1481-1512) saray çevresindeki nakkaşhânenin imâlatı olan enfes kitap kapları görülür.
Soru 67
Osmanlı Devleti’nin XVII. yüzyıldaki duraklaması kitap kaplarında da hissedilir. Lâkin yine de letâfetini muhafaza eder. Artık Batı ile yüzyüze gelen Osmanlı sanatında bunun tesirleri görülmeye başlamakla beraber, yine de kimliğini koruyan şaheserler verilir. Asrın sonlarında tezhip sanatına tamamen hâkim olan Batı tarzı desenler, kitap kaplarında da kendini gösterir. Özellikle XIX. asır, klasikle münasebetlerin tamamen koparıldığı bir çağdır. Aşağıdakilerden hangisi bu dönem daha yaygın olan tarzdır?
Seçenekler
A
Şükûfe
B
Yazma kap
C
Gömme şemse
D
Zilbahar
E
Ruganî
Açıklama:
Asrın sonlarında tezhip sanatına tamamen hâkim olan Batı tarzı desenler, kitap kaplarında da kendini gösterir. Hele XIX. asır, klasikle münasebetlerin tamamen koparıldığı bir çağdır. Artık işin kolayına kaçıldığı için yazma kap tarzı daha yaygındır. Zilbahar adıyla bilinen basit uygulamanın yanı sıra, şükûfe kaplara da daha çok rastlanır. Gömme şemse kaplar ara sıra yapılmakla beraber, eski asaletini kaybetmiş sıradan örnekler ağırlıktadır. Nihayet 1936’da Güzel Sanatlar Akademisi’ne bağlı olarak açılan Türk Tezyinî Sanatları şubesinde, klasik tarzdaki kitap kaplarının yeniden tanınması ve yayılması için büyük gayret gösterilmiştir. Bugün Türk cilt sanatında aynı üslûbun hâkimiyeti sürmektedir.
Soru 68
Geçmiş yüzyıllarda saraya bağlı nakkaşhâneye mensup veya dışarda serbest olarak mesleğini icra eden mücellitler mevcuttu. Sair sanatları da içine alan ehl-i hiref (sanat ehli) teşkilâtında Cemâat-i Mücellidân-ı Hâssa (padişaha mahsus mücellitler topluluğu) adıyla anılan mücellitler, şâkirdleri (çırakları) ile sanatlarını icra ederlerdi. Aralarında sermücellit (mücellitbaşı), serbölük, seroda, serkethüda, kethüda unvanlarıyla rütbelendirilenleri vardı. Eskiden aynı sanatkâr hem müzehhip, hem mücellit, hem nakkaş olarak sanatını icra edebiliyordu. Bunların isimleri bazı eserlerine koydukları imzalardan öğrenilmekteyse de hayatlarına dair bilgi bulunmamaktadır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Ruganî kap yapanlardan biridir?
Seçenekler
A
Abdi
B
Süleyman Çelebi
C
Yûsuf Mısrî
D
Pîr Dâvud
E
Yedikuleli Alâeddin
Açıklama:
Ruganî kap yapanlar arasında Yûsuf Mısrî, Ali Üsküdarî, Ahmed Hazine, Çâkerî XVIII. yüzyıldan hatırlanacak mühim isimlerdir.
Soru 69
Ebru, kitreli su üzerine serpilen boyalarla bezenmiş kâğıt ve bunu hazırlama sanatıdır. İslâm bezeme sanatlarının hazırlanış tekniği bakımından en ilgi çeken ve süratli netice alınanı olan ebruculuğun menşei hakkında kesin bir hükme varmak mümkün değildir. Aşağıdakilerden hangisi Japonya’da kullanılan ismidir?
Seçenekler
A
Liu-Şa-Şien
B
Ebrbâd
C
Ebre
D
Suminagaşi
E
Ebrî
Açıklama:
VIII. asırdan itibaren Çin’de liu-şa-şien, XII. asırdan itibaren Japonya’da suminagaşi adıyla sulu vasatta yapılan bir takım çalışmaların mevcudiyeti, daha sonraki asırlarda Çağatay Türkçesiyle ebre adını alarak Türkistan’da ortaya çıkan bu sanatın tarihî gelişimi hakkında, müphem de olsa bir fikir vermektedir. Türkistan’dan en geç XVI. asır başlarında İpekyolu’nu takiben İran’a geçişinde ebrî olarak isimlendirilen bu sanat, görünüşüyle gerçekten bulut kümelerine benzer şekiller taşıdığından, buluta nisbet ifade eden bu Farsça ismi doğrulamaktadır. Osmanlı ülkesinde de revaç bulan aynı isim, telaffuz zorluğundan dolayı son yüzyılda Türkçe’de ebruya dönüşmüştür. İçinde kaş gibi şekiller de görüldüğünden, galat olmakla beraber, bu sanata ebru denilmesi bir çelişki sayılmamalıdır; çünkü ebru kelimesi Farsça’da “kaş” mânasına gelmektedir. Şimdilerde ebruculuğun İran’daki ismi ebrbâddır.
Soru 70
Ebruculukta tabiattaki renkli kaya ve topraklardan elde edilen ve toprak boya denilen boyalar kullanılır; bunlar suda erimez ve yağ barındırmazlar. Aynı hususiyeti taşıyan bazı bitki boyaları da kullanılmaya uygundur. Buna göre zırnık hangi renk için kullanılır?
Seçenekler
A
Beyaz
B
Lâciverd
C
Siyah
D
Mavi
E
Sarı
Açıklama:
Sarı renk için zırnık (arsenik sülfür); mavi renk için çivit ağacından elde edilen ve en makbûlü Pakistan’ın Lahur (Lahor) şehrinden gelen Lâhur çividi; siyah renk için is mürekkebinin de ana maddesi olan balmumu isi veya beziryağı isi; lâciverd renk için Afganistan’daki Bedahşan’dan gelen ve lâcivert taşı (lapislazuli) adıyla bilinen Bedahşî lâciverdi; beyaz renk için isfidaç (üstübeç, bazik kurşun karbonat); tuğla kırmızısı renk için gülbahar (demir oksitleri fazla olan bir toprak boya cinsi); morumsu vişneçürüğü renk için Hindistan’da bazı dalların üstünde şebnem şeklinde oluşan lök (lak) maddesi; tütün rengi için Çamlıca toprağı. Boya çeşitleri sınırlı olmakla beraber, bunların birbirine katılmasıyla yeni renkler (meselâ: yeşil renk, zırnık ve Lahur çividi karışımıyla bulunur) elde edilmesi sağlanmıştır.
Soru 71
Kitabı bir arada tutmak için el maharetine dayanan sanatı meslek edinen kimselere ne denir?
Seçenekler
A
Papirus
B
Mücellit
C
Cilt
D
Mukavva
E
Dericilik
Açıklama:
Soru anlama sorusu olup,metin dikkatlice okunmalıdır
Soru 72
Aşağıdakilerden hangisi klasik Osmanlı cildinin dış görünüşlerinden birisi değildir?
Seçenekler
A
Miklep
B
Sertab
C
Üst kap
D
Sırt dip
E
Sadberk
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 73
Gömme şemse için kullanılacak kalıpların hazırlığını yapan,desen çizen sanatkarlara ne denir?
Seçenekler
A
Murakka
B
Tarrah
C
Salbek
D
Hatayi
E
Rumi
Açıklama:
Soru analiz sorusu olup,metin dikkatli okunmalıdır.
Soru 74
Kitap kabının bütününü kaplayan desen uygulamasına ne denir?
Seçenekler
A
Yekpare
B
Murassa
C
Zerger
D
Zerdüz
E
Simdüz
Açıklama:
soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 75
Aşağıdakilerden hangisi lake kitap kabı (Edirne kap) olarak bilinir?
Seçenekler
A
Kumaş kap
B
Zerduva Kap
C
Murassa kap
D
Rugani kap
E
Ebru kap
Açıklama:
Soru analiz sorusu olup,metin dikkatle okunmalıdır.
Soru 76
Ezilip jelatinli suyla karıştırılarak elde edilen yazma kap ve yazmacilt yapımında kullanılan boyar maddeye ne denir?
Seçenekler
A
Zilbahar
B
Zer mürekkep
C
Murassa kap
D
Müsebbek şemse
E
Şüküfe kap
Açıklama:
Soru değerlendirme sorusu olup,metin çok dikkati okunmalıdır.
Soru 77
Cemaati mÜcellidan-i hassa (Padişaha mahsus mücellitler topluluğu) başına ne denir?
Seçenekler
A
Kethuda
B
Seroda
C
Serbölük
D
Serkethüda
E
Sermücellit
Açıklama:
Soru anlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 78
Ebru tekniği yapımında kullanılan suya kıvam vermek ve boyaların çökmesini önleyen doğal maddeye ne denir?
Seçenekler
A
Zırnık
B
Öd
C
Kitre
D
Lök
E
Bezir yağı
Açıklama:
Soru analiz sorusu olup,metin çok dikkatli okunmalıdır.
Soru 79
Aşağıdakilerden hangisi ebru çeşidi değildir?
Seçenekler
A
Necmeddin ebrusu
B
Hatip ebrusu
C
Kılçıklı ebru
D
Taş ebru
E
Kumlu ebru
Açıklama:
Soru değerlendirme sorusu olup,metin dikkatle okunmalıdır.
Soru 80
Ebru sanatı yapan sanatkarlar içinde Hezarfen (Bin sanat sahibi) lakabıyla tanınan ebru
sanatkarı kimdir?
sanatkarı kimdir?
Seçenekler
A
Şebek Mehmet Efendi
B
Şeyh Sadık Efendi
C
Hatip Mehmet Efendi
D
Necmeddin Okyay
E
Şeyh Edhem Efendi
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup, metni okumak yeterlidir.
Soru 81
Aşağıdakilerden hangisi kap üstüne kalıp yardımıyla basılan bölümlereden birisi değildir?
Seçenekler
A
Şemse
B
Salbek (selbek)
C
Köşebend
D
Sermücellit
E
Dendan
Açıklama:
Sermücellit, kap üstüne kalıp yardımıyla basılan bölümlerden birisi değildir. Doğru cevap D'dir.
Soru 82
Kitabın boğazını dış tesirlerden koruyan, boğazın kalınlığı ölçüsünde genişliği bulunan ve miklebi alt kaba bağlayan bölüme aşağıdaki isimlerden hangisi verilmektedir?
Seçenekler
A
Sertab
B
Zencerek
C
Dendan
D
Salbek
E
Köşebend
Açıklama:
Kitabın boğazını dış tesirlerden koruyan, boğazın kalınlığı ölçüsünde genişliği bulunan ve miklebi alt kaba bağlayan bölüme sertab adı verilmektedir. Doğru cevap A'dır.
Soru 83
Ezilip jelatinli suyla karıştırılarak elde edilen zermürekkep (altın mürekkebi) ile deriye kaplanmış kabın üzerine fırça ile desenler işlenip parlatılması ile yapılan ciltlere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Ebru Cilt
B
Yazma Cilt
C
Yekpare Cilt
D
Murassa Cilt
E
Sımdüz Cilt
Açıklama:
Ezilip jelatinli suyla karıştırılarak elde edilen zermürekkep (altın mürekkebi) ile deriye kaplanmış kabın üzerine fırça ile desenler işlenip parlatılması ile yapılan ciltlere yazma cilt adı verilmektedir. Doğru cevap B'dir.
Soru 84
Eski yazma kitaplarda kağıttaki yazı sahasının ayrı, etrafının ayrı renge boyanması ile elde edilen kağıtlara aşağıdaki isimlerden hangisi verilir?
Seçenekler
A
Bülbülyuvası
B
Kılçıklı kağıt
C
Akkaseli kağıt
D
Serpmeli kağıt
E
Taramalı kağıt
Açıklama:
Eski yazma kitaplarda kağıttaki yazı sahasının ayrı, etrafının ayrı renge boyanması ile elde edilen kağıtlara Akkaseli kağıt adı verilmektedir. Doğru cevap C'dir.
Soru 85
Çiçekli ebrular sanat tarihimizde hangi isimle tanınmaktadırlar?
Seçenekler
A
Hatip Ebrusu
B
Hafif Ebru
C
Muhaf Ebrusu
D
Somaki Ebrusu
E
Necmeddin Ebrusu
Açıklama:
Çiçekli ebrular sanat tarihimizde Necmeddin Ebrusu adıyla tanınırlar. Doğru cevap E'dir.
Soru 86
Aşağıdakilerden hangisi ebru yapımında kullanılan alet ve malzemelerden birisi değildir?
Seçenekler
A
Kitre
B
Öd
C
Tarak
D
Fırça
E
Mıkleb
Açıklama:
Mıkleb, ebru yapımında kullanılan alet ve malzemelerden birisi değildir. Doğru cevap E'dir.
Soru 87
Kitaphane ismiyle anılan sanat atölyeleri hangi hükümdar devrinde kurulmuştur?
Seçenekler
A
Timur
B
Baysungur
C
Hüseyin Baykara
D
Ali Şır Nevai
E
Şahrun
Açıklama:
Kitaphane ismiyle anılan sanat atölyeleri Baysungur devrinde kurulmuştur. Doğru cevap B'dir.
Soru 88
Osmanlı devri kitap kaplarının ilk örneklerinde hangi devletin tesiri belirgindir?
Seçenekler
A
Selçuklu
B
Timurlular
C
Uygurlar
D
Mısır
E
Memlükler
Açıklama:
Osmanlı devri kitap kaplarının ilk örneklerinde Selçuklu tesiri belirgindir. Doğru cevap A'dır.
Soru 89
Aşağıdaki isimlerden hangisi Türk tarihindeki meşhur sermücellitlerin arasında yer alır?
Seçenekler
A
Çakeri
B
Ahmed Hazine
C
Ali Üsküdari
D
Süleyman Çelebi
E
Yusuf Mısri
Açıklama:
Süleyman Çelebi, Türk tarihindeki meşhur sermücellitlerin arasında yer alır. Doğru cevap D'dir.
Soru 90
Klasik cilt yapımının unutulduğu günümüzde aşağıdaki isimlerden hangisi bu mesleği yetiştirdiği öğrencileri ile birlikte yürütmektedir?
Seçenekler
A
Mehmed Yadigar
B
Sacid Okyay
C
İslam Seçen
D
Bahaddin Tokatlıoğlu
E
Necmeddin Okyay
Açıklama:
Klasik cilt yapımının unutulduğu günümüzde bu mesleği İslam Seçen yetiştirdiği öğrencileri ile birlikte yürütmektedir. Doğru cevap C'dir.
Soru 91
Kitapları teclîd eden kişilere ne denir?
Seçenekler
A
Derici
B
Mütercim
C
Muharrir
D
Mücellit
E
Musavvir
Açıklama:
Klasik ciltçilik sanatında, kitabın başladığı ve bittiği her iki tarafa geçirilen kaplar için yaygın biçimde kullanılan malzeme işlenmiş hayvan derileriydi Arapça deri manasına gelen cilt kelimesi de el maharetine dayanan ciltçilik sanatının temel noktasıdır. Bu bağlamda Kitap kabı sanatının uygulamasına teclîd, sanatkârlarına da mücellit denir. Cevap D seçeneğidir.
Soru 92
I-Şemse
II-Mıkleb
III-Bezeme
IV-Köşebend
Yukarıdaki kitap kabının kısımlarını ifade eden terimlerden hangisi doğru bir şekilde belirtilmiştir?
II-Mıkleb
III-Bezeme
IV-Köşebend
Yukarıdaki kitap kabının kısımlarını ifade eden terimlerden hangisi doğru bir şekilde belirtilmiştir?
Seçenekler
A
I ve II
B
II ve III
C
I, II ve IV
D
II, III ve IV
E
I, III ve IV
Açıklama:
Ciltçilik sanatında kitap kabının kısımları şemse, mıkleb, köşebend, salbek kısımlarından oluşur. Bezeme tezyini sanatlarda süsleme tanımı olarak kullanılan bir terimdir. Cevap C seçeneğidir.
Soru 93
Aşağıdakilerden hangisi klasik Osmanlı cildinin dış görünüş öğelerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Üst kap
B
Yan kap
C
Sırt
D
Alt kap
E
Sertâb
Açıklama:
Klasik dönem Osmanlı kitap cildinin dış görünüş yapısı üst kap, sırt veya dip, alt kap, sertâb ve mıkleb adlı öğelerden oluşmaktadır. Yan kap olarak adlandırılan bir kısım yer almamaktadır. Cevap B seçeneğidir.
Soru 94
Klasik Osmanlı ciltçilik sanatında kitap kabının üstüne zermürekkeple kafes şeklinde geometrik desenler çizilip kesişen yerlere nokta demiriyle çukurlaştırılarak yapılan ciltleme tarzına ne denir?
Seçenekler
A
Zilbahar kap
B
Yekşah kap
C
Şükûfe kap
D
Yazma kap
E
Mulemma kap
Açıklama:
Klasik Osmanlı ciltçilik sanatında kitap kabının üstüne zermürekkeple kafes şeklinde geometrik desenler çizilip kesişen yerlere nokta demiriyle çukurlaştırılarak yapılan ciltleme tarzına zilbahar kap denir. Cevap A seçeneğidir.
Soru 95
Osmanlı ciltçilik sanatında kitap kabının derisine altın ipliklerle motifler işlenmiş ciltleme tarzına ne denir?
Seçenekler
A
Mulemma kap
B
Sîmdûz kap
C
Şükûfe kap
D
Yekşah kap
E
Zerdûz kap
Açıklama:
Osmanlı ciltçilik sanatında kitap kabının derisine altın ipliklerle motifler işlenmiş ciltleme tarzına zerdûz kap denir. Cevap E seçeneğidir.
Soru 96
XVII ve XVIII. Yüzyıllarda Osmanlı ciltçilik sanatında Edirnekârî kap olarak yaygın bir biçimde tanımlanan ciltleme tarzının diğer adı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Zerduva kap
B
Ruganî Kap
C
Ebru kap
D
Sîmdûz kap
E
Murassa kap
Açıklama:
XVII ve XVIII. Yüzyıllarda Osmanlı ciltçilik sanatında Edirnekârî kap olarak yaygın bir biçimde tanımlanan ciltleme tarzının diğer adı ruganî kaptır. Cevap B seçeneğidir.
Soru 97
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı ciltçilik sanatında ruganî tarzda kitap kapları yapan sanatkârlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Şîblizâde Ahmed
B
Yûsuf Mısrî
C
Ali Üsküdârî
D
Ahmed Hazine
E
Çâkerî
Açıklama:
Osmanlı ciltçilik sanatında ruganî tarzda kitap kapları yapan sanatkârlar Yûsuf Mısrî, Ali Üsküdârî, Ahmed Hazine ve Çâkerî’dir. Şîblizâde Ahmed minyatür sanatçısı olan nakkaştır. Cevap A seçeneğidir.
Soru 98
Geleneksel ebru sanatında boyaların su yüzeyinde kalması için sıvıya kıvam veren ve geven bitkisinden elde edilen krem rengi toz sanatsal malzemeye ne denir?
Seçenekler
A
Salep
B
Hilbe
C
Öd
D
Zırnık
E
Kitre
Açıklama:
Geleneksel ebru sanatında boyaların su yüzeyinde kalması için sıvıya kıvam veren ve geven bitkisinden elde edilen krem rengi toz sanatsal malzemeye kitre denir. Cevap E seçeneğidir.
Soru 99
Bitki motiflerinden oluşturulmuş çiçekli ebrunun diğer adı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Hatip ebrusu
B
Somaki ebrusu
C
Mutaf ebrusu
D
Necmeddin ebrusu
E
Akkâseli ebrusu
Açıklama:
Bitki motiflerinden oluşturulmuş çiçekli ebrunun diğer adı Necmeddin ebrusudur. Ebru sanatçısı Necmeddin Okyay’ın lale, menekşe, karanfil gibi çiçek motiflerini ebru teknesi yüzeyinde el maharetiyle başarmış olduğundan çiçekli ebrunun onun adıyla anılmasını sağlamıştır. Cevap D seçeneğidir.
Soru 100
XX. Yüzyılda Türk ebru sanatına önemli katkılar sağlamış ebru sanatçısı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mehmed Sâlih Efendi
B
Bahaddin Tokatlı
C
Necmeddin Okyay
D
İslâm Seçen
E
Mustafa Düzgünman
Açıklama:
XX. Yüzyılda Türk ebru sanatına önemli katkılar sağlamış ebru sanatçısı Necmeddin Okyay’dır. Necmeddin Okyay, yüzyılın başında yok olmaya yüz tutmuş geleneksel Türk ve Osmanlı sanatlarını, özellikle ebru sanatını İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nde akademisyenliği ve sanatkâr kişiliği sayesinde günümüz nesillerine aktarmayı başarmıştır. Cevap C seçeneğidir.
Soru 101
Arapçadan dilimize geçen 'Deffeteyn' ne anlama gelir?
Seçenekler
A
Kapak
B
Kap
C
Üst ve alt kap
D
Alt kap
E
üst kap
Açıklama:
Alt ve üst kap
Soru 102
Bir kapta Şemse nerede bulunur?
Seçenekler
A
Üstte
B
Ortada
C
Kenarda
D
köşede
E
İçinde
Açıklama:
Ortada
Soru 103
Okuma sırasında nerede kalındığına işaret oluşturan ayraç gibi kullanılan beşgen şekillikısma ne ad verilir?
Seçenekler
A
Salbek
B
Köşebend
C
Zencerek
D
Mıkleb
E
Dendan
Açıklama:
Mıkleb
Soru 104
Kitabın boğaz kısmını örten bölüme ne ad verilir?
Seçenekler
A
Sertab
B
Mıhleb
C
Dip
D
Murtat Payı
E
Dudak
Açıklama:
Sertab
Soru 105
Sahtiyan hangi hayvanın derisine denir?
Seçenekler
A
Koyun
B
Dana
C
Keçi
D
Ceylan
E
Yılan
Açıklama:
Keçi
Soru 106
Ebru sanatında Dest-seng ne anlama gelir?
Seçenekler
A
Boya
B
El taşı
C
Zamk
D
Kağıt
E
Tekne
Açıklama:
El taşı
Soru 107
Suyun üstüne serpilen renklerin birbirine karışmadan yayılmasını sağlayan nedir?
Seçenekler
A
Kitre
B
Öd
C
Keten tohumu
D
Fırça
E
Tarak
Açıklama:
Öd
Soru 108
Kitre yerine aşağıdakilerden hangisi kullanılabilir?
Seçenekler
A
Ayva çekirdeği
B
Elma çekirdeği
C
portakal çiçeği
D
susam tohumu
E
sığır ödü
Açıklama:
Ayva çekirdeği
Soru 109
Ebru kağıdı avrupada hangi isimle bilinir?
Seçenekler
A
Osmanlı Kağıdı
B
Selçuklu kağıdı
C
İslam kağıdı
D
Türk kağıdı
E
Anadolu kağıdı
Açıklama:
Türk kağıdı
Soru 110
Aşağıdakilerden hangisi en eski yazma olan Tertib-i Risale-i Ebri de adından bahsedilmiştir?
Seçenekler
A
Şebek Mehmet Efendi
B
Hatip Mehmet Efendi
C
Şeyh Sadık Efendi
D
Hazerfen İbrahim Edhem Efendi
E
Aziz Efendi
Açıklama:
Şebek Mehmet Efendi
Soru 111
Doğu'nun ortak malı sayılan hatayî gurubu çiçekler, rûmî çeşitleri ve bulut gibi tezyinî unsurlar kitap kaplarının(ciltlerinin) hangi unsurunda kullanılmamıştır?
Seçenekler
A
Şemsede
B
Salbekte
C
Köşebendde
D
Kenar suyunda
E
Şirâzede
Açıklama:
Kitap ciltlerini oluşturan unsurlardan şirâzede bahsedilen tezyini motifler kullanılmamıştır.
Ünite 8
Soru 1
I - Kaolin
II - Kuvars
III - Granit
IV - Ametist
Yukarıdakilerden hangisi seramiği meydana getiren maddeler arasında gösterilebilir?
II - Kuvars
III - Granit
IV - Ametist
Yukarıdakilerden hangisi seramiği meydana getiren maddeler arasında gösterilebilir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
Yalnız III
D
I, II ve IV
E
III ve IV
Açıklama:
Seramiği meydana getiren kaolin (arı kil), kuvars ve silika gibi maddelerden bileşim miktarı ve pişirme derecelerine göre toprak evânî, çini (kâşî), porselen (fağfûr) veya cam gibi alt gruplar meydana gelir.
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi renkli sır tekniğinde çini üzerine en çok kullanılan renklerden birisi değildir?
Seçenekler
A
Pembe
B
Fîrûze
C
Sarı
D
Yeşil
E
Mor
Açıklama:
Renkli sır tekniğinde çini üzerine nakışlar, içine sır maddesi katılan boyalarla işlenir. En çok kullanılan renkler lâcivert, fîrûze, sarı, yeşil ve bazen mora çalan kiremit kırmızısıdır. Bazen de sarı rengin üstüne veya doğrudan lâcivert zemine altın uygulandığı görülmektedir. Pembe bu renkler arasında değildir. Doğru cevap A'dır.
Soru 3
Osmanlı döneminin en önemli çini üretim merkezi aşağıdaki şehirlerden hangisi olmuştur?
Seçenekler
A
İstanbul
B
Diyarbakır
C
İznik
D
Kütahya
E
Bursa
Açıklama:
Osmanlı döneminin en önemli çini üretim merkezi İznik olmuş, XV-XVII. yüzyıllar arasında evânî üretimiyle çini üretimi, teknik ve desen
özellikleri bakımından birbirine paralel olarak hızlı bir gelişme göstermiştir. Doğru cevap C'dir.
özellikleri bakımından birbirine paralel olarak hızlı bir gelişme göstermiştir. Doğru cevap C'dir.
Soru 4
Selçuklu seramiğinden bazı etkiler taşıyan tek veya iki renkli motiflerle işlenmiş basitçe bir teknik kullanılarak hazırlanmış eserler İznik çinilerinin kaçıncı dönemini işaret eder?
Seçenekler
A
Birinci Dönem
B
İkinci Dönem
C
Üçüncü Dönem
D
Dördüncü Dönem
E
Beşinci Dönem
Açıklama:
Osmanlılar tarafından İznik’te meydana getirilen ilk seramikler, kırmızı hamurlu ve tek renkli sırla yapılmış olup bunlara birinci dönem İznik çinileri denmektedir.
Yakın zamana kadar Milet’te üretildiği düşünülerek “Milet işi” denen bazı kırmızı hamurlu çinilerin de, yapılan kazı ve araştırmalar sonucunda, XIV. yüzyılın ikinci yarısından XV. yüzyılın başlarına kadar tarihlenen ikinci dönem İznik çinileri olduğu anlaşılmıştır.
İznik seramiklerinin üçüncü devresinde, Selçuklu seramiğinden bazı etkiler taşıyan tek veya iki renkli motiflerle işlenmiş basitçe bir teknik kullanılarak ileri düzeydeki İznik çini sanatının parlak devresi hazırlanmıştır.
Dördüncü dönem İznik çini ve seramiklerini, Milet işi adlandırmasında olduğu gibi, yine Şam’da üretildiği düşünülerek “Şam işi” adı verilen mavi beyaz çini grubu oluşturmaktadır.
Doğru cevap C'dir.
Yakın zamana kadar Milet’te üretildiği düşünülerek “Milet işi” denen bazı kırmızı hamurlu çinilerin de, yapılan kazı ve araştırmalar sonucunda, XIV. yüzyılın ikinci yarısından XV. yüzyılın başlarına kadar tarihlenen ikinci dönem İznik çinileri olduğu anlaşılmıştır.
İznik seramiklerinin üçüncü devresinde, Selçuklu seramiğinden bazı etkiler taşıyan tek veya iki renkli motiflerle işlenmiş basitçe bir teknik kullanılarak ileri düzeydeki İznik çini sanatının parlak devresi hazırlanmıştır.
Dördüncü dönem İznik çini ve seramiklerini, Milet işi adlandırmasında olduğu gibi, yine Şam’da üretildiği düşünülerek “Şam işi” adı verilen mavi beyaz çini grubu oluşturmaktadır.
Doğru cevap C'dir.
Soru 5
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı çini sanatında duraksamanın, hatta gerilemenin görüldüğü örnekler arasında sayılabilir?
Seçenekler
A
Süleymaniye Camii
B
Şehzade Camii
C
Kütahya Çinili Camii
D
Yeni Vâlide Camii
E
Edirne Muradiye Camii
Açıklama:
Topkapı Sarayı’nda Bağdat ve Revan Köşkleri, Üsküdar Çinili Camii (1640) ve Eminönü’ndeki Yeni Vâlide Camii’nde (1663) görülen çiniler desen ve kompozisyonlar açısından pek zengin olmakla birlikte, Osmanlı çini sanatında duraksamanın, hatta gerilemenin görüldüğü örneklerdir. Doğru cevap D'dir.
Soru 6
I - Kum
II - Hamur
III - Boya
IV - Sır
Yukarıdakilerden hangisi çini ve seramik yapımında kullanılan malzemeler arasındadır?
II - Hamur
III - Boya
IV - Sır
Yukarıdakilerden hangisi çini ve seramik yapımında kullanılan malzemeler arasındadır?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve III
C
II ve III
D
II, III ve IV
E
Yalnız IV
Açıklama:
Çini veya seramik yapımında kullanılan malzemeler, çininin gövdesini oluşturan ana hamur, süslemenin yapılacağı renkleri meydana getiren boya veya madenî oksitler ve çiniye cilalı görünüm veren sır tabakası olmak üzere üç ana kısımdan oluşmaktadır. Doğru cevap D'dir.
Soru 7
İplik kullanılmayıp desenlerin etrafı balmumu veya nebatî yağ ve manganez karışımıyla tahrirlenerek renklerin birbirinden ayrı tutulduğu tekniğe ne ad verilir?
Seçenekler
A
Düz Çini
B
Perdahlı Çini
C
Mertabanî
D
Mînâî
E
Lakabî
Açıklama:
Lakabî tekniğinde iplik kullanılmayıp desenlerin etrafı balmumu veya nebatî yağ ve manganez karışımıyla tahrirlenerek renkler birbirinden ayrı tutulmaktadır. Bu teknikte çok daha ince ve kıvrımlı nakışlar çizilebilmektedir. Doğru cevap E'dir.
Soru 8
Sır altı ve sır üstü tekniklerinin bir arada kullanılmasıyla çok renkli bir satıh elde etmeye yarayan tekniğe ne ad verilmiştir?
Seçenekler
A
Lakabî
B
Mînâî
C
Kâşîgerî
D
Kâşî
E
Perdahlı Çini
Açıklama:
Sır altı ve sır üstü tekniklerinin bir arada kullanılmasıyla çok renkli bir satıh elde etmeye yarayan tekniğe “mînâî” adı verilmiştir. Bu teknikte ısıya çok dayanıklı olan renkler sır altına, az dayanıklı olan renkler de sır üstüne tatbik edilir. Genellikle mavi, mor, fîrûze ve yeşil renkler sır altına; kiremit kırmızısı, beyaz, kahverengi ve siyah renkler de sır üstüne tatbik edilmektedir. Bu tekniğe sır altı ve sır üstüne yedi rengin bir arada tatbik edilebilmesinden ötürü “heft-reng” adı da verilmiştir. Doğru cevap B'dir.
Soru 9
Eyüp’te bulunan Sultan Reşat Türbesindeki çiniler hangi ustanın elinden çıkmıştır?
Seçenekler
A
Hafız Emin Usta
B
Tebrizli Habib Usta
C
Ali b. İlyâs Ali
D
Musullu Abdullah
E
Yâkub b. Ebûbekir el-Malatî
Açıklama:
Osmanlı’nın son devir çinilerine en güzel örnek, Hafız Emin Usta’nın elinden çıkan Eyüp’teki Sultan Reşat Türbesi (1914) çinileridir. Doğru cevap A'dır.
Soru 10
Aşağıdakilerden hangisi renkli sır tekniğinde üretilmiş çinilerin Anadolu’da ilk olarak görüldüğü yerlerden birisidir?
Seçenekler
A
Hacı Bayram Camii
B
Gülbahar Hatun Camii
C
Çelebi Mehmed Türbesi
D
Reşadiye Camii
E
Selçuk Sultan Türbesi
Açıklama:
Renkli sır tekniğinde üretilmiş çinilere Anadolu’da ilk olarak Bursa Yeşilcami’de (1419) ve Çelebi Mehmed Türbesi’nde (1421) rastlamaktayız. Doğru cevap C'dir.
Soru 11
"Fağfûr" kelimesi geçmişte hangi kelime yerine kullanılmıştır?
Seçenekler
A
Porselen
B
Seramik
C
Çini
D
Çanak
E
Testi
Açıklama:
Tümü killi topraktan yapılan veya yüksek oranda kil ihtiva eden ham maddelerden üretilmiş, yüzeyi parlakça ve en sert seramik grubuna “porselen” adı verilmektedir. Eski kaynaklarda buna fağfûr denilmektedir. Fağfûr kelimesi, Osmanlılar tarafından Çin porseleni ve Çin imparatorlarını anlatmak için kullanılan bir tabirdir. Doğru cevap A'dır.
Soru 12
Türklerin pişmiş topraktan çanak çömlek yapma sanatında ileri derecede bilgi ve tecrübeye sahip oldukları kaçıncı yüzyıldan itibaren bilinmektedir?
Seçenekler
A
V.
B
VI.
C
VII.
D
VIII.
E
IX.
Açıklama:
Pişmiş topraktan çanak çömlek yapma sanatının, Asurlular zamanına kadar uzandığı bilinmektedir. Orta Asya’da Turfan, Aşkar ve Hoça bölgelerinde yapılan araştırmalarda ele geçirilen örneklerden anlaşıldığına göre, Türkler daha VIII. yüzyıldan itibaren bu sanat dalında ileri derecede bilgi ve tecrübe sahibidirler. Bugünkü Çin sınırlarında kalan Doğu Türkistan bölgesindeki Kâşî veya Kaşgar şehrine nisbetle, pişmiş topraktan yapılan duvar kaplamalarına kâşî denildiği bilinmektedir. Uygurlar, Karahanlılar gazneliler, pişmiş toprağı ve çini sanatını kitâbelerde ve binalarda yapı malzemesi olarak kullanmışlardır. Seramik sanatı, İslâm öncesi Türk toplulukları arasında Göktürkler ve Kırgızlarda görülmektedir. Doğru cevap D'dir.
Soru 13
Anadolu’da en eski sayılabilecek çini eserlerden ikisi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Divriği Ulu Cami-Erzurum Çifte Minareli Medrese
B
Sultan Ahmet Cami-Selimiye Cami
C
Siirt Ulucami ve Minaresi-Divriği Kale Cami
D
Ayasofya Müzesi-Topkapı Sarayı
E
Çırağan Sarayı-Bursa Ulu Cami
Açıklama:
Anadolu’da en eski çini eserler nerededir, nasıl yapılmıştır? Bunu kesin olarak belirlemek güçtür, ancak en eski sayılabilecek örnekler arasında Siirt Ulucamii ve Minaresi (XII. yüzyıl), Divriği Kale Camii’nin (1180) taçkapısı ya da Konya II. Kılıçarslan Türbesi (1155-1192) sayılabilir. Ayrıca Nizâmeddin Yağıbasan’ın Tokat’ta 1164’ten önce yaptırdığı Çukur Medrese Selçuklu devrinin çini kullanılan en eski yapılarındandır. Doğru cevap C'dir.
Soru 14
Selçuklu saray ve sivil yapılarında kullanılan çiniler ile dini yapılarda kullanılan çiniler arasındaki farklılıklar aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Saray ve sivil-Geometrik kompozisyonlar
Dinî-İnsan ve hayvan figürleri.
Dinî-İnsan ve hayvan figürleri.
B
Saray ve sivil-İnsan ve hayvan figürleri.
Dinî-Geometrik kompozisyonlar.
Dinî-Geometrik kompozisyonlar.
C
Saray ve sivil-Rûmî
Dinî-Perdahlı çini
Dinî-Perdahlı çini
D
Saray ve sivil-Perdahlı çini
Dinî- Mitolojik Yaratıklar
Dinî- Mitolojik Yaratıklar
E
Saray ve sivil-Mitolojik yaratıklar
Dinî-İnsan ve hayvan figürleri
Dinî-İnsan ve hayvan figürleri
Açıklama:
Selçuklu saray ve sivil yapılarında kullanılan çiniler, dinî yapılarda kullanılan çinilerden teknik, şekil, renk ve desen içeriği bakımından farklılık göstermektedir. Sivil yapılarda görülen çiniler daha çok perdahlı çinilerdir ve kompozisyonlarda çoğu zaman insan ve hayvan figürlerine yer verilmiştir. Dinî yapılarda düz renkli çinilerden kesilerek tertip edilmiş geometrik kompozisyonlar, yazı ve ileri derecede üslûba çekilmiş rûmî bezemeler kullanılmıştır. Doğru cevap B'dir.
Soru 15
Yüzyıllardır devam eden çini teknikleri yerini, 16. yüzyılın ikinci yarısında üretilen İznik çinilerinde aşağıdaki hangi yeni bulunan tekniğe bırakmıştır?
Seçenekler
A
Şeffaf sır altına mavi-beyaz çini tekniği
B
Tek renk sırlı levha tekniği
C
Renkli sır tekniği
D
Çok renkli sır altı tekniği
E
Çini mozaik tekniği
Açıklama:
Çini sanatında asıl heyecan verici gelişmeler XVI. yüzyılın ikinci yarısında çok renkli (elvan) sıraltı tekniğinin geliştirilmesiyle, İznik çinilerinde yaşanmıştır. Bu tarihten itibaren renkli sır tekniğinin yerini “çok renkli sır altı” tekniği almış ve bu teknik dışındaki bütün teknikler terkedilmiştir. Doğru cevap D'dir.
Soru 16
- Milet işi
- Şam işi
- Kırmızı hamurlu ve tek renkli sırlı
Yukarıda verilen İznik çini sanatı ürünlerinin geçmişten günümüze doğru kronolojik sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
I,II,III
B
III,I,II
C
III,II,I
D
I,III,II
E
II,III,I
Açıklama:
Osmanlılar tarafından İznik’te meydana getirilen ilk seramikler, kırmızı hamurlu ve tek renkli sırla yapılmış olup bunlara birinci dönem İznik çinileri denmektedir. Yakın zamana kadar Milet’te üretildiği düşünülerek “Milet işi” denen bazı kırmızı hamurlu çinilerin de, yapılan kazı ve araştırmalar sonucunda, XIV. yüzyılın ikinci yarısından XV. yüzyılın başlarına kadar tarihlenen ikinci dönem İznik çinileri olduğu anlaşılmıştır. İznik seramiklerinin üçüncü devresinde, Selçuklu seramiğinden bazı etkiler taşıyan tek veya iki renkli motiflerle işlenmiş basitçe bir teknik kullanılarak ileri düzeydeki İznik çini sanatının parlak devresi hazırlanmıştır. Dördüncü dönem İznik çini ve seramiklerini, Milet işi adlandırmasında olduğu gibi, yine Şam’da üretildiği düşünülerek “Şam işi” adı verilen mavibeyaz çini grubu oluşturmaktadır. İznik atölyelerinin büyük bir teknik zaferi olan, hafif kabarıkça, parlak mercan kırmızısının kullanıldığı çiniler, beşinci ve en son aşamayı gösterir ki bu renk, klasik devir Osmanlı çini sanatının öne çıkan ayırıcı vasfı olmuştur. Doğru cevap B'dir.
Soru 17
Çok zahmetli ve pahalı olması sebebiyle Anadolu'da fazla yaygınlaşamayan çini üretim tekniği aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mînâî Tekniği
B
Sır Altı Tekniği
C
Perdahlı Çini
D
Çini Mozaik
E
Renkli Sırlı Tuğla
Açıklama:
Sır altı ve sır üstü tekniklerinin bir arada kullanılmasıyla çok renkli bir satıh elde etmeye yarayan tekniğe “mînâî” adı verilmiştir.Bu teknikler çok zahmetli ve masraflı olduğundan Anadolu’da fazla yaygınlık kazanmamıştır. Bu tekniğin en çok görüldüğü yerler ise Basra, Rakka ve Kâşân’dır. Doğru cevap A'dır.
Soru 18
- Bir veya birden fazla metalin, metal olmayan elementlerle birleştirilerek pişirilmesi sonucu oluşan inorganik bileşiğe denir.
- Genelde silisyum asidi, alkali veya toprak alkalili oksitlerin karışımından meydana gelir.
- Tümü killi topraktan yapılan veya yüksek oranda kil ihtiva eden ham maddelerden üretilmiş, yüzeyi parlakça ve en sert seramik grubuna denir.
Yukarıda verilen tanımların adı aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru sırasıyla verilmiştir?
Seçenekler
A
Porselen-Seramik-Cam
B
Cam-Seramik-Porslen
C
Seramik-Porselen-Cam
D
Cam-Porselen-Seramik
E
Seramik-Cam-Porselen
Açıklama:
Başka bir tanıma göre, bir veya birden fazla metalin, metal olmayan elementlerle birleştirilerek pişirilmesi sonucu oluşan inorganik bileşiğe “seramik” denir. Tümü killi topraktan yapılan veya yüksek oranda kil ihtiva eden ham maddelerden üretilmiş, yüzeyi parlakça ve en sert seramik grubuna “porselen” adı verilmektedir. Eski kaynaklarda buna fağfûr denilmektedir. Fağfûr kelimesi, Osmanlılar tarafından Çin porseleni ve Çin imparatorlarını anlatmak için kullanılan bir tabirdir. Cam, genelde silisyum asidi, alkali veya toprak alkalili oksitlerin karışımından meydana gelir. Cam, cam kumu, soda veya potas, kireç ve renk verici veya ağartıcı maddelerden oluşan karışımın uygun şartlarda eritilip, çok yüksek ısıda pişirilmesiyle meydana gelir. Cevap E'dir.
Soru 19
Türk çini sanatında eğimli yüzeylerin süslenmesinde hangi teknik kullanışlılığı yönünden tercih sebebi olmuştur?
Seçenekler
A
Renkli sırlı tuğla tekniği
B
Renkli sır tekniği
C
Çini mozaik tekniği
D
Sır altı tekniği
E
Perdahlı çini tekniği
Açıklama:
Çini mozaik tekniği yapıların dış cephelerinde, bilhassa minare gövdelerinde, yarı açık mekânlarda, eyvanların kemer ve tonozlarında, açkapılarda, mihraplarda, sandukalarda, kubbe geçişlerinde, kubbe içlerinde ve tavanlarda belli program dahilinde kullanılmıştır. İç mekânlarda insan elinin erişebildiği yerlerde daha çok düz renkli çini levhalar kullanılırken el değmeyen yerlerde çini mozaik tercih edilmiştir. Doğru cevap C'dir.
Soru 20
Porselenin eski isimlerinden biri olan ve Osmanlılar tarafından da Çin porselenini anlatmak için kullanılan tabir nedir?
Seçenekler
A
Seramik
B
Keramik
C
Kâşî
D
Fağfûr
E
Sırça
Açıklama:
Sorunun çözümüne ait bazı bilgiler 101. sayfadan alınmıştır.
Günümüzde pişmiş topraktan yapılan kullanım eşyalarına seramik veya keramik denilmektedir. Sırça ve Kâşî ise Çini'nin diğer isimleridir. Tümü killi topraktan yapılan veya yüksek oranda kil ihtiva eden ham maddelerden üretilmiş, yüzeyi parlakça ve en sert seramik grubuna “porselen” adı verilmektedir. Eski kaynaklarda buna fağfûr denilmektedir. Fağfûr kelimesi, Osmanlılar tarafından Çin porseleni ve Çin imparatorlarını anlatmak için kullanılan bir tabirdir. Doğru cevap D'dir.
Günümüzde pişmiş topraktan yapılan kullanım eşyalarına seramik veya keramik denilmektedir. Sırça ve Kâşî ise Çini'nin diğer isimleridir. Tümü killi topraktan yapılan veya yüksek oranda kil ihtiva eden ham maddelerden üretilmiş, yüzeyi parlakça ve en sert seramik grubuna “porselen” adı verilmektedir. Eski kaynaklarda buna fağfûr denilmektedir. Fağfûr kelimesi, Osmanlılar tarafından Çin porseleni ve Çin imparatorlarını anlatmak için kullanılan bir tabirdir. Doğru cevap D'dir.
Soru 21
Aşağıdakilerden hangisi ilk defa çini kullanılan İslam Dönemi yapısıdır?
Seçenekler
A
Kayrevan-Sîdî Ukbe Camii
B
Gazne-Sultan III. Mesud Sarayı
C
Semerkant-Bibi Hatun Camii
D
Tebriz-Gökmescid
E
Şam-Emeviye Camii
Açıklama:
İslam tarihinde Emeviler Dönemi'nde mimaride çini yerine mozaik kullanılmıştır. Daha sonraki devirlerde ise İslam ve Türk-İslam Dönemi yapılarında mozaik kullanımı azalmış ve yerini çini bezeme unsuruna bırakmıştır. Levha halindeki çini üretiminin ilk defa Sâmerrâ’da gerçekleştirildiği bilinmektedir. Mimari yüzeyde günümüze kadar ulaşan çini kullanımı ilk olarak Kayrevan’daki Sîdî Ukbe Camii’nin (670-862) mihrabında görülmektedir. Doğru cevap A'dır.
Soru 22
İlk defa Timurlular Dönemi'nde ortaya çıkan, "cuerda seca" ve "lakabî" isimleriyle de anılan çini tekniğinin adı nedir?
Seçenekler
A
Renkli Sır Tekniği
B
Çini Mozaik Tekniği
C
Düz Çini Tekniği
D
Perdahlı Çini Tekniği
E
Sır Altı Tekniği
Açıklama:
Sorunun çözümüne ait bazı bilgiler 173. sayfadan alınmıştır.
Timurlular döneminde seramik evânî yapımında duraksama görülürken kâşî üretimine hız verildiği gözlenmektedir. Bezeme unsuru olarak yazı, geometrik şekiller ve islîmî (rûmî) nakışlar kullanılmıştır. Yayınlarda “cuerda seca” adıyla anılan eski kaynaklarda lakabî denen renkli sır tekniği de ilk defa bu dönemde ortaya çıkmıştır. Doğru cevap A'dır.
Timurlular döneminde seramik evânî yapımında duraksama görülürken kâşî üretimine hız verildiği gözlenmektedir. Bezeme unsuru olarak yazı, geometrik şekiller ve islîmî (rûmî) nakışlar kullanılmıştır. Yayınlarda “cuerda seca” adıyla anılan eski kaynaklarda lakabî denen renkli sır tekniği de ilk defa bu dönemde ortaya çıkmıştır. Doğru cevap A'dır.
Soru 23
Büyük Selçuklu ve İlhanlı çinilerinde en çok tercih edilen renkler hangi seçenekte bir arada verilmiştir?
Seçenekler
A
Firuze, Sarı, Kırmızı ve Kobalt Mavisi
B
Firuze, Sarı, Siyah ve Mor
C
Firuze, Siyah, Beyaz ve Kobalt Mavisi
D
Sarı, Kırmızı, Kobalt Mavisi ve Beyaz
E
Siyah, Beyaz, Kırmızı ve Sarı
Açıklama:
Karahanlılar Dönemi sonrasında, Büyük Selçuklular döneminde gelişen çini geleneği, İlhanlılar zamanında daha da hız kazanmıştır. İlhanlılar döneminde gerek sırlı tuğla gerekse fîrûze renkli çiniler mimari bezemede ağırlık kazanmış, fîrûzenin yanı sıra siyah, beyaz ve kobalt mavisi de kullanılmıştır. İlhanlıların da Büyük Selçuklu sanatından etkilendiğini düşünürsek, Büyük Selçuklu çinilerinde de bu renklerin daha çok tercih edildiğini düşünebiliriz. Doğru cevap C'dir.
Soru 24
Anadolu Selçuklu saray ve sivil yapılarındaki çinilerde insan ve hayvan figürüne rastlanırken, dini yapılarda figürlü süslemelerin yerine geometrik ve bitkisel motifler kullanılmıştır. Anadolu Selçuklulara ait sivil yapılar ile dini yapıların bezemesindeki bu farkın asıl sebebi nedir?
Seçenekler
A
Anadolu Selçuklu sultanlarının etkisi
B
Büyük Selçuklu sanatı etkisinde çini yapımının sürmesi
C
Anadolu Selçuklu çini ustalarının tercihleri
D
Sivil yapılarda daha çok perdahlı çiniler kullanılması
E
İslam Medeniyetinde figürlü resimlerin yasak olması
Açıklama:
Çözümün tamamı bu kitapta yer almamaktadır. Sanat Tarihçi olduğum için sorunun çözümünü kendim yaptım. Sorunun ayrıntılı çözümü isteniyorsa Gönül Öney'in "İslam Mimarisinde Çini" adlı kitabına bakılabilir.
Bilindiği üzere İslamiyette heykel ve resim yapmak yasaktır. İslamı kabul eden devletlerin sanatında da bu yasağın etkisini görmek mümkündür. Birçok Türk-İslam Devleti, dini yapılarda figürlü süslemelere yer vermemiştir. Ancak Orta Asya kökenli olan Türk-İslam Devletleri, şaman inancının etkisi ve Orta Asya geleneklerinin devamı olarak sivil yapılarda figürlü süslemelere yer vermişlerdir. Anadolu Selçuklu Devleti'de bu devletlerden biridir. Sanatında, özellikle de çinilerinde bu etkileri görmek mümkündür. Doğru cevap E'dir.
Bilindiği üzere İslamiyette heykel ve resim yapmak yasaktır. İslamı kabul eden devletlerin sanatında da bu yasağın etkisini görmek mümkündür. Birçok Türk-İslam Devleti, dini yapılarda figürlü süslemelere yer vermemiştir. Ancak Orta Asya kökenli olan Türk-İslam Devletleri, şaman inancının etkisi ve Orta Asya geleneklerinin devamı olarak sivil yapılarda figürlü süslemelere yer vermişlerdir. Anadolu Selçuklu Devleti'de bu devletlerden biridir. Sanatında, özellikle de çinilerinde bu etkileri görmek mümkündür. Doğru cevap E'dir.
Soru 25
Erken ve Klasik Osmanlı Dönemi'nde en önemli çini üretim merkezi neresidir?
Seçenekler
A
Kütahya
B
Milet
C
Bursa
D
Şam
E
İznik
Açıklama:
Sorunun çözümüne ait bazı bilgiler 182. sayfadan alınmıştır.
Osmanlı döneminin en önemli çini üretim merkezi İznik olmuş, XVXVII. yüzyıllar arasında evânî üretimiyle çini üretimi, teknik ve desen özellikleri bakımından birbirine paralel olarak hızlı bir gelişme göstermiştir. Çini sanatında asıl heyecan verici gelişmeler XVI. yüzyılın ikinci yarısında çok renkli (elvan) sıraltı tekniğinin geliştirilmesiyle, İznik çinilerinde yaşanmıştır. Bu tarihten itibaren renkli sır tekniğinin yerini “çok renkli sır altı” tekniği almış ve bu teknik dışındaki bütün teknikler terkedilmiştir. Türk çini sanatının zirvesine ilk defa İstanbul Süleymaniye Camii’nde (1558) görülen, hafif kabarık mercan kırmızısı renginin kullanıldığı, İznik kâşîleriyle ulaşılmıştır. XVIII. yüzyılın başlarında İznik çiniciliği, eski ihtişamını geride bırakarak tarihteki yerini almıştır. XVIII. yüzyıldan günümüze, ülkemizin çini ihtiyacını Kütahya merkezli çini atölyeleri karşılamaktadır. Doğru cevap E'dir.
Osmanlı döneminin en önemli çini üretim merkezi İznik olmuş, XVXVII. yüzyıllar arasında evânî üretimiyle çini üretimi, teknik ve desen özellikleri bakımından birbirine paralel olarak hızlı bir gelişme göstermiştir. Çini sanatında asıl heyecan verici gelişmeler XVI. yüzyılın ikinci yarısında çok renkli (elvan) sıraltı tekniğinin geliştirilmesiyle, İznik çinilerinde yaşanmıştır. Bu tarihten itibaren renkli sır tekniğinin yerini “çok renkli sır altı” tekniği almış ve bu teknik dışındaki bütün teknikler terkedilmiştir. Türk çini sanatının zirvesine ilk defa İstanbul Süleymaniye Camii’nde (1558) görülen, hafif kabarık mercan kırmızısı renginin kullanıldığı, İznik kâşîleriyle ulaşılmıştır. XVIII. yüzyılın başlarında İznik çiniciliği, eski ihtişamını geride bırakarak tarihteki yerini almıştır. XVIII. yüzyıldan günümüze, ülkemizin çini ihtiyacını Kütahya merkezli çini atölyeleri karşılamaktadır. Doğru cevap E'dir.
Soru 26
Batılı kaynaklarda "Luster Tekniği" olarak da isimlendirilen çini tekniğinin adı nedir?
Seçenekler
A
Çini Mozaik Tekniği
B
Düz Çini Tekniği
C
Perdahlı Çini Tekniği
D
Sır Altı Tekniği
E
Sır Üstü Tekniği
Açıklama:
Batı'da "Luster Tekniği" adıyla anılan çini tekniğinin adı Perdahlı Çini Tekniği'dir. Perdahlı Çini Tekniği ilk olarak Sâmerrâ’da ortaya çıkmıştır. Çini üzerinde madenî bir pırıltı elde etmek için yararlanılan bir tür sır üstü uygulamasıdır. Bu teknikte çini üzerine beyaz astarlı, renksiz şeffaf sır sürüldükten sonra bir kez pişirilip, levha veya evânî üzerine işlenecek nakışlar altın, gümüş ve bakır gibi madenî oksitlerle işlendikten sonra tekrar fırınlanınca pişen toprak madenî bir görünüm kazanır. Bazen yüzeyin tamamen madenî oksitlerle kaplandığı da görülür. Doğru cevap C'dir.
Soru 27
I. Yapıların dış cephelerinde çini kullanılmamıştır. II. Tonoz ve kubbelerde daha çok çini mozaik tekniği kullanılmıştır. III. Yapıların alt seviyelerinde daha çok düz renkli çini levhalar kullanılmıştır. Yukarıda verilenlerden hangisi veya hangileri Anadolu Selçuklu çini süslemeciliğinin özelliklerindendir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız III
C
I ve II
D
I ve III
E
II ve III
Açıklama:
Sorunun içerik ve çözümüne ait bazı bilgiler 187. sayfadan alınmıştır.
Anadolu Selçuklu mimarisinde dinî yapılar ekseriyetle çini mozaik tekniği ile süslenmiştir. Çini mozaik tekniği yapıların dış cephelerinde, bilhassa minare gövdelerinde, yarı açık mekânlarda, eyvanların kemer ve tonozlarında, taçkapılarda, mihraplarda, sandukalarda, kubbe geçişlerinde, kubbe içlerinde ve tavanlarda belli program dahilinde kullanılmıştır. İç mekânlarda insan elinin erişebildiği yerlerde daha çok düz renkli çini levhalar kullanılırken el değmeyen yerlerde çini mozaik tercih edilmiştir. Yapıların dış cephelerinde çini kullanımının görülmediği dönem ise Klasik Osmanlı Mimarisi Dönemi'dir. Doğru cevap E'dir.
Anadolu Selçuklu mimarisinde dinî yapılar ekseriyetle çini mozaik tekniği ile süslenmiştir. Çini mozaik tekniği yapıların dış cephelerinde, bilhassa minare gövdelerinde, yarı açık mekânlarda, eyvanların kemer ve tonozlarında, taçkapılarda, mihraplarda, sandukalarda, kubbe geçişlerinde, kubbe içlerinde ve tavanlarda belli program dahilinde kullanılmıştır. İç mekânlarda insan elinin erişebildiği yerlerde daha çok düz renkli çini levhalar kullanılırken el değmeyen yerlerde çini mozaik tercih edilmiştir. Yapıların dış cephelerinde çini kullanımının görülmediği dönem ise Klasik Osmanlı Mimarisi Dönemi'dir. Doğru cevap E'dir.
Soru 28
Sivas İzzeddin Keykâvus Türbesi'ndeki çini üzerinde hangi ustanın ismi yazılıdır?
Seçenekler
A
Yâkub b. Ebûbekir el-Malatî
B
Marendli Ahmed
C
Mehmed b. Mehmed b. Osman el-Bennâ et-Tûsî
D
Ali b. İlyâs Ali
E
Mehmed el-Mecnûn
Açıklama:
Anadolu’da çini mozaik süslemenin görüldüğü ilk önemli yapılardan biri, Sivas’taki Keykâvus I. Dârüşşifâsı’nda bulunan İzzeddin Keykâvus’a ait türbedir. Geometrik düzenlemenin hâkim olduğu süslemede yer alan, çini üzerine kazınarak yazılmış usta kitâbesinden bu eseri meydana getiren kişinin Marendli Ahmed olduğu anlaşılmaktadır. Bu kitâbeden de anlaşılacağı üzere usta Tebriz yakınlarından gelmiştir. Doğru cevap B'dir.
Soru 29
Mînâî (Heft-reng) çini tekniğinin Anadolu'da sadece Konya Alaaddin Köşkü'nde görülmesindeki asıl sebep ne olabilir?
Seçenekler
A
Bu teknikte sır altı ve sır üstü teknikleri bir arada uygulanır.
B
Bu teknikte desenler, seramik üstüne sır üstü boyama yöntemiyle uygulanır.
C
Bu teknikte üretilen çiniler Anadolu Selçuklu'da ithal edilmiştir.
D
Bu teknikteki çinilerde çeşitli hayvan figürleri görülmektedir.
E
Bu teknik oldukça zahmetli ve bir o kadar da masraflı olmuştur.
Açıklama:
Seçeneklerde verilenlerin hemen hepsi bu tekniğin özelliğidir. Ancak bu tekniğin Anadolu'da yaygınlık kazanamamasının asıl sebebi masraflı ve zahmetli olmasından kaynaklanmıştır. Anadolu’da örneklerine yalnız Konya Alâeddin Köşkü’nde rastladığımız bu teknik daha çok İran’da yaygınlık kazanmıştır. Bu tekniğin en çok görüldüğü yerler ise Basra, Rakka ve Kâşân’dır. Doğru cevap E'dir.
Soru 30
Sır altı ve sır üstü tekniklerinin bir arada kullanılmasıyla çok renkli bir satıh
elde etmeye yarayan tekniğin adı nedir?
elde etmeye yarayan tekniğin adı nedir?
Seçenekler
A
Lakabî
B
Kâşîgerî
C
Mertabanî
D
Mînâî
E
Mavi Beyaz
Açıklama:
Sır altı ve sır üstü tekniklerinin bir arada kullanılmasıyla çok renkli bir satıh
elde etmeye yarayan tekniğe “mînâî” adı verilmiştir.
elde etmeye yarayan tekniğe “mînâî” adı verilmiştir.
Soru 31
Aşağıdakilerden hangisi çininin kullanım alanı dışında kalır?
Seçenekler
A
Minareler
B
Yapıların cepheleri
C
Kemerler
D
Eyvanlar
E
Mermer sütunlar
Açıklama:
Çini mozaik minareler, cepheler, kemerler, eyvanlarda kullanılmıştır. Mermer sütunların çini malzemeyle kaplandığı bir örnek yoktur.
Soru 32
Hafif kabarık mercan kırmızısı rengin kullanıldığı çiniler ilk kez hangi yapıda görülür?
Seçenekler
A
Selimiye Cami
B
Süleymaniye Cami
C
Rüstem Paşa Cami
D
Edirne Eski Cami
E
Topkapı Sarayı
Açıklama:
Hafif kabarık mercan kırmızısı rengin kullanıldığı çiniler ilk kez İstanbul Süleymaniye Cami'nde görülür.
Soru 33
Eski kaynaklarda Kaşi/Sırça olarak bahsedilen sanat aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Resim
B
Müzik
C
Çini
D
Heykel
E
Şiir
Açıklama:
Kelime anlamı Çin'e ait demek olan çini, eski kaynaklarda Sırça ya da Kaşi olarak adlandırılmıştır.
Soru 34
Anadolu topraklarına bakıldığında Bizanslılar mimaride süsleme unsuru olarak çini yerine neyi kullanmışlardır?
Seçenekler
A
Mozaik
B
Heykel
C
Resim
D
Vitray
E
Rölyef
Açıklama:
Anadolu coğrafyasına bakıldığında Bizanslılar’ın, mimaride süsleme unsuru olarak çiniyi tercih etmeyip, mozaik kullandıkları görülmektedir. Emevîler de Bizans’tan etkilenerek mozaik kullanmayı sürdürmüşlerdir. Daha sonraki devirlerde müslümanlar mimaride, çok parçalı mozaik süslemeler yerine, çini kaplamayı tercih etmişlerdir. Doğru cevap A'dır.
Soru 35
En erken örneklerine Sultan III. Mesud Sarayı’nda rastladığımız kabartma, tek renkli sır altı çiniler kaçıncı yüzyıllar arasında revaçtadırlar?
Seçenekler
A
5. yy-7. yy
B
12. yy-14. yy
C
13. yy-15. yy
D
16. yy- 17. yy
E
17. yy-18. yy
Açıklama:
En erken örneklerine Sultan III. Mesud Sarayı’nda rastladığımız kabartma, tek renkli sır altı çiniler XII ve XIV. yüzyıllar arasında, Sultâniye ve Sultanâbâd’da revaç bulmuş Rey, Cürcân ve Kâşân’da da benzer örnekler üretilmiştir. Doğru cevap B'dir.
Soru 36
Sır altı ve sır üstü tekniklerinin bir arada kullanılmasıyla çok renkli bir satıh elde etmeye yarayan teknik hangisidir?
Seçenekler
A
Mertabanî
B
Renkli Sır (Lakabî)
C
Perdahlı Çini (Luster Tekniği)
D
Mînâî (Heft-reng)
E
Çini Mozaik (Kâşîgerî)
Açıklama:
Sır altı ve sır üstü tekniklerinin bir arada kullanılmasıyla çok renkli bir satıh elde etmeye yarayan tekniğe “mînâî” adı verilmiştir. Bu teknikte ısıya çok dayanıklı olan renkler sır altına, az dayanıklı olan renkler de sır üstüne tatbik edilir. Genellikle mavi, mor, fîrûze ve yeşil renkler sır altına; kiremit kırmızısı, beyaz, kahverengi ve siyah renkler de sır üstüne tatbik edilmektedir. Bu tekniğe sır altı ve sır üstüne yedi rengin bir arada tatbik
edilebilmesinden ötürü “heft-reng” adı da verilmiştir. Doğru cevap D'dir.
edilebilmesinden ötürü “heft-reng” adı da verilmiştir. Doğru cevap D'dir.
Soru 37
Tebrizli ustalarla birlikte Ali b. İlyâs Ali’nin de çalıştığı, çini süslemelerinde rûmî yanında hatâyî üslûbun da repertuara katıldığı, Erken Osmanlı Sanatının önemli yapısı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sultan Reşat Türbesi
B
Yavuz Sultan Selim Camii
C
Eski Malatya Ulucamii
D
Sırçalı Medrese
E
Bursa Yeşilcami
Açıklama:
Çelebi Mehmed’in yaptırmış olduğu çinileriyle meşhur Bursa’nın en iddialı yapılarından birisi olan Yeşilcami ve türbede Tebrizli ustalarla birlikte Ali b. İlyâs Ali’nin isimleri dikkat çekmektedir. Bu ustalar Osmanlı sanatına önemli derecede yön vermiş ve ivme
kazandırmışlardır. Burada rûmî üslûbu yanında hatâyî üslûbu da repertuara katılmıştır. Bu yeniliklerin çini sanatına katılmasında Ali b. İlyâs Ali’nin elbette büyük bir payı vardır.
kazandırmışlardır. Burada rûmî üslûbu yanında hatâyî üslûbu da repertuara katılmıştır. Bu yeniliklerin çini sanatına katılmasında Ali b. İlyâs Ali’nin elbette büyük bir payı vardır.
Soru 38
İmzası bulunmamakla birlikte İstanbul Yavuz Sultan Selim Camii (1522) ve Türbesi’nin çinilerinin aşağıdaki ustalardan hangisine ait olduğuna dair bilgilerimiz vardır?
Seçenekler
A
Ali b. İlyâs Ali
B
Tebrizli Habib Usta
C
Hafız Emin Usta
D
Yâkub b. Ebûbekir el-Malatî
E
Marendli Ahmed
Açıklama:
İmzası bulunmamakla birlikte İstanbul Yavuz Sultan Selim Camii (1522) ve Türbesi’nin çinilerinin Tebrizli Habib Usta’nın eseri olduğu konusunda bilgiler bulunmaktadır. Doğru cevap B'dir.
Soru 39
Osmanlı’nın son devir çinilerine en güzel örnek, Hafız Emin Usta’nın elinden çıkan hangi eserdir?
Seçenekler
A
Eski Malatya Ulucamii
B
Bursa Yeşilcami
C
Edirne Muradiye Camii
D
Şehzade Mehmed Türbesi
E
Sultan Reşat Türbesi
Açıklama:
Osmanlı’nın son devir çinilerine en güzel örnek, Hafız Emin Usta’nın elinden çıkan Eyüp’teki Sultan Reşat Türbesi (1914) çinileridir. Doğru cevap E'dir.
Soru 40
Tümü killi topraktan yapılan veya yüksek oranda kil ihtiva eden ham maddelerden üretilmiş, yüzeyi parlakça ve en sert seramik grubu hangisidir?
Seçenekler
A
Porselen
B
Toprak evânî
C
Çini
D
Cam
E
Sır
Açıklama:
Tümü killi topraktan yapılan veya yüksek oranda kil ihtiva eden ham maddelerden üretilmiş, yüzeyi parlakça ve en sert seramik grubuna “porselen” adı verilmektedir. Eski kaynaklarda buna fağfûr denilmektedir. Fağfûr kelimesi, Osmanlılar tarafından Çin porseleni ve Çin imparatorlarını anlatmak için kullanılan bir tabirdir. Doğru cevap A'dır.
Soru 41
Genelde silisyum asidi, alkali veya toprak alkalili oksitlerin karışımından meydana gelen ürün hangisidir?
Seçenekler
A
Poselen
B
Toprak evânî
C
Çini
D
Cam
E
Kil
Açıklama:
Cam, genelde silisyum asidi, alkali veya toprak alkalili oksitlerin karışımından meydana gelir. Cam, cam kumu, soda veya potas, kireç ve renk verici veya ağartıcı maddelerden oluşan karışımın uygun şartlarda eritilip, çok yüksek ısıda pişirilmesiyle meydana gelir. Doğru cevap D'dir.
Soru 42
Türk çini sanatının zirvesine ilk defa İstanbul Süleymaniye Camii’nde görülen İznik çinileriyle ulaşılmıştır. Bu tarihten itibaren renkli sır tekniğinin yerini alan ve bu teknik dışındaki bütün tekniklerin terk edilmesini sağlayan teknik hangisidir?
Seçenekler
A
Renkli Sır
B
Mavi Beyaz
C
Çok renkli sır alt
D
Mînâî
E
Mertabanî
Açıklama:
Çini sanatında asıl heyecan verici gelişmeler XVI. yüzyılın ikinci yarısında çok renkli (elvan) sıraltı tekniğinin geliştirilmesiyle, İznik çinilerinde yaşanmıştır. Bu tarihten itibaren renkli sır tekniğinin yerini “çok renkli sır altı” tekniği almış ve bu teknik dışındaki bütün teknikler terkedilmiştir. Türk çini sanatının zirvesine ilk defa İstanbul Süleymaniye Camii’nde (1558) görülen, hafif kabarık mercan kırmızısı renginin kullanıldığı, İznik kâşîleriyle ulaşılmıştır. Doğru cevap C'dir.
Soru 43
Türklerde çini tezyinat geleneği hangi devletle birlikte başlamıştır?
Seçenekler
A
Karahanlılar
B
Gazneliler
C
Uygurlar
D
Harzemşahlar
E
Büyük Selçuklular
Açıklama:
Türklerde çini tezyinat geleneği ilk Müslüman Türk devletini kuran Karahanlılar'la birlikte başlamıştır.
Soru 44
- Silika
- Kaolin
- Kil
- Kuvars
Yukarıdakilerden hangileri seramiği meydana getiren maddeler arasında sayılabilir?
Seçenekler
A
I-II-III
B
I-II-IV
C
I-II
D
I-III-IV
E
I-II-III-IV
Açıklama:
Seramiği meydana getiren kaolin (arı kil), kuvars ve silika gibi maddelerden bileşim miktarı ve pişirme derecelerine göre toprak evânî, çini (kâşî), porselen (fağfûr) veya cam gibi alt gruplar meydana gelir.
Soru 45
"Perdahlı çinilerin en erken tarihli örneklerine ........................... devrinde Sâmerrâ’da rastlanmıştır. Bu çiniler, sarımtırak beyaz renkli, iri gözenekli hamurdan yapılmıştır."
Yukarıda verilen bilgide boş bırakılan alanı aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlamaktadır?
Yukarıda verilen bilgide boş bırakılan alanı aşağıdakilerden hangisi doğru olarak tamamlamaktadır?
Seçenekler
A
Abbâsîler
B
Karahanlılar
C
Büyük Selçuklu
D
Gazneliler
E
Harzemşahlar
Açıklama:
Perdahlı çinilerin en erken tarihli örneklerine Abbâsîler devrinde (IX. yüzyıl) Sâmerrâ’da rastlanmıştır. Bu çiniler, sarımtırak beyaz renkli, iri gözenekli hamurdan yapılmıştır.
Soru 46
Karahanlılar döneminde kaçıncı yüzyıldan itibaren tek renkli çinilerin kullanıldığı bilinmektedir?
Seçenekler
A
IX. yüzyıl
B
X. yüzyıl
C
XI. yüzyıl
D
XII. yüzyıl
E
XIII. yüzyıl
Açıklama:
Karahanlılar döneminde, XI. yüzyıldan itibaren tek renkli çinilerin kullanıldığı bilinmekle birlikte, günümüze kadar ancak Özkent’te bulunan ve XII. yüzyıldan örnekler sınırlı sayıda ulaşabilmiştir.
Soru 47
- Kasnakta
- Eyvanda
- Sandukalarda
- Kubbe içinde
Anadolu Selçuklu mimarisinde çini mozaik kullanımı yukarıdaki mimari unsurlardan hangilerinde görülebilir?
Seçenekler
A
I-II-III
B
I-II-IV
C
I-III-IV
D
II-III-IV
E
I-II-III-IV
Açıklama:
Anadolu Selçuklularında çini mozaik, genellikle kubbe içinde, kasnakta, geçiş unsurlarında, kemerlerde, eyvanlarda, mihraplarda, sandukalarda ve pencere üstlerinde kullanılmıştır.
Soru 48
“Türk oturuşu” diye adlandırılan bağdaş kurmuş insan figürlerinin yanı sıra çift kartal, çift ejder, balık, tavus kuşu, insan hayvan karışımı mitolojik yaratıklardan oluşan ve sembolik anlamlar ifade eden motifler de bulunan ve Anadolu Selçukluları’nın büyük sultanı tarafından yaptırılan yapı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Konya Hasbey Dârülhuffâzı
B
Konya Alâeddin Camii
C
Konya Sâhib Ata Külliyesi
D
Konya Karatay Medresesi
E
Konya Kubâdâbâd Sarayı
Açıklama:
Anadolu Selçukluları’nın büyük sultanı Alâeddin Keykubad (1221-1237) tarafından yaptırılan Kubâdâbâd Sarayı, zengin figürlü çinilerle bezenmiştir. Buradaki çinilerde “Türk oturuşu” diye adlandırılan bağdaş kurmuş insan figürlerinin yanı sıra çift kartal, çift ejder, balık, tavus kuşu, insan hayvan karışımı mitolojik yaratıklardan oluşan ve sembolik anlamlar ifade eden motifler de bulunmaktadır.
Soru 49
- Dolomit
- Talk
- Boksit
- Şamot
Seçenekler
A
I-II-III
B
I-II-IV
C
I-III-IV
D
II-III-IV
E
I-II-III-IV
Açıklama:
Çini hamuru genel olarak kaolin (arıkil), kuvars ve feldspat grubu ham maddelerin karışımından meydana gelmiştir. Bunlardan başka çini hamurunda dolomit, talk, boksit, şamot ve mermer tozu gibi ham maddeler de kullanılabilir.
Soru 50
"Batılı kaynakların Selâhaddîn-i Eyüzyılûbî’ye nisbetle “seladon” adını verdikleri bu teknik, duvar kaplama çinilerinde değil, evânî yapımında kullanılır. Bu teknikte yapılan değerli çanak çömlek türünün zehirli yiyeceklere karşı duyarlı olduğu söylenir. Bunu için de suikast girişimlerine karşı padişahlar ve saraylılar tarafından tercih edildiği ileri sürülmektedir. Bu tür evânî, daha çok yeşilimtırak rengiyle tanınır."
Yukarıda tanıtılan çini tekniği aşağıdakilerden hangisidir?
Yukarıda tanıtılan çini tekniği aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Luster Tekniği
B
Mertabanî
C
Kâşîgerî
D
Lakabî
E
Kâşî
Açıklama:
Batılı kaynakların Selâhaddîn-i Eyüzyılûbî’ye nisbetle “seladon” adını verdikleri bu teknik, duvar kaplama çinilerinde değil, evânî yapımında kullanılır. İlk olarak Merteban’da yapılmış olduğu için “mertebanî” diye isimlendirilen bu değerli çanak çömlek türünün zehirli yiyeceklere karşı duyarlı olduğu söylenir. Bunu için de suikast girişimlerine karşı padişahlar ve saraylılar tarafından tercih edildiği ileri sürülmektedir. Bu tür evânî, daha çok yeşilimtırak rengiyle tanınır.
Soru 51
"Sır altı ve sır üstü tekniklerinin bir arada kullanılmasıyla çok renkli bir satıh elde etmeye yarayan bu teknikte ısıya çok dayanıklı olan renkler sır altına, az dayanıklı olan renkler de sır üstüne tatbik edilir. Genellikle mavi, mor, fîrûze ve yeşil renkler sır altına; kiremit kırmızısı, beyaz, kahverengi ve siyah renkler de sır üstüne tatbik edilmektedir. Bu tekniğe sır altı ve sır üstüne yedi rengin bir arada tatbik edilebilmesinden ötürü “heft-reng” adı da verilmiştir."
Yukarıda tanımlanan çini tekniği aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
Yukarıda tanımlanan çini tekniği aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
Seçenekler
A
Luster
B
Lakabî
C
Kâşîgerî
D
Mertabanî
E
Mînâî
Açıklama:
Sır altı ve sır üstü tekniklerinin bir arada kullanılmasıyla çok renkli bir satıh elde etmeye yarayan tekniğe “mînâî” adı verilmiştir. Bu teknikte ısıya çok dayanıklı olan renkler sır altına, az dayanıklı olan renkler de sır üstüne tatbik edilir. Genellikle mavi, mor, fîrûze ve yeşil renkler sır altına; kiremit kırmızısı, beyaz, kahverengi ve siyah renkler de sır üstüne tatbik edilmektedir. Bu tekniğe sır altı ve sır üstüne yedi rengin bir arada tatbik edilebilmesinden ötürü “heft-reng” adı da verilmiştir.
Soru 52
Anadolu’da çini mozaik süslemenin görüldüğü ilk önemli yapılardan biri olan Sivas’taki Keykâvus I. Dârüşşifâsı’nda bulunan İzzeddin Keykâvus’a ait türbede görülen çinilerin ustası kimdir?
Seçenekler
A
Yâkub b. Ebûbekir el-Malatî
B
Mehmed b. Mehmed b. Osman el-Bennâ et-Tûsî
C
Musullu Abdullah
D
Ali b. İlyâs Ali
E
Marendli Ahmed
Açıklama:
Anadolu’da çini mozaik süslemenin görüldüğü ilk önemli yapılardan biri, Sivas’taki Keykâvus I. Dârüşşifâsı’nda bulunan İzzeddin Keykâvus’a ait türbedir. Geometrik düzenlemenin hâkim olduğu bezemede yer alan, çini üzerine kazınarak yazılmış usta kitâbesinden bu eseri meydana getiren kişinin Marendli Ahmed olduğu anlaşılmaktadır. Bu kitâbeden de anlaşılacağı üzere usta Tebriz yakınlarından gelmiştir.
Soru 53
Sarımtırak beyaz renkli, iri gözenekli hamurdan yapılan perdahlı çinilerin en erken tarihli örneklerine hangi dönemde rastlanmıştır?
Seçenekler
A
Abbâsîler devrinde
B
Bizanslılar devrinde
C
Emevîler devrinde
D
Karahanlılar devrinde
E
Selçuklular devrinde
Açıklama:
Perdahlı çinilerin en erken tarihli örneklerine Abbâsîler devrinde (IX. yüzyıl) Sâmerrâ’da rastlanmıştır. Bu çiniler, sarımtırak beyaz renkli, iri gözenekli hamurdan yapılmıştır. Doğru cevap a'dır.
Soru 54
Çini mozaik sanatında, Selçuklular’ın ulaştığı yüksek seviyeyi gösteren mimari eser aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Semerkand Bibi Hanım Camii
B
Konya Karatay Medresesi
C
Gûr-ı Emîr Türbesi
D
Tebriz Gökmescid
E
Sultan III. Mesud Sarayı
Açıklama:
Konya Karatay Medresesi (1251), çini mozaik sanatında Selçuklular’ın ulaştığı yüksek seviyeyi gösterir. Özellikle kubbeye uygulanan geometrik tasarım, eşi bulunmaz bir şaheserdir. Doğru cevap b'dir.
Soru 55
Aşağıdakilerden hangisi çini mozaik sanatının Osmanlı’da son defa görüldüğü yapılardan biri değildir?
Seçenekler
A
Mahmud Paşa Türbesi
B
Fatih Sultan Mehmed’in Çinili Köşkü
C
Konya Karatay Medresesi
D
Edirne Şah Melek Camii
E
Bursa Murâdiye Camii ve Medresesi
Açıklama:
Bursa Murâdiye Camii ve Medresesi’nde (1425) mütevazı miktarda da olsa, tek renk sırlı levha, renkli sır ve çini mozaik tekniklerinin bir arada kullanıldığı görülmektedir. Edirne Şah Melek Camii’nden (1429) sonra İstanbul’da Fatih Sultan Mehmed’in Çinili Köşk’ü (1472) ve Mahmud Paşa Türbesi (1473) çini mozaik sanatının Osmanlı’da son defa görüldüğü yapılardır. Doğru cevap c'dir.
Soru 56
Osmanlı çinicilik sanatı tarihteki en yüksek seviyesine aşağıdaki dönemlerden hangisinde erişmiştir?
Seçenekler
A
XII. yüzyılın ikinci yarısında
B
XVI. yüzyılın ilk yarısında
C
XV. yüzyılın ikinci yarısında
D
XVI. yüzyılın ikinci yarısında
E
XVII. yüzyılın ilk yarısında
Açıklama:
Osmanlı çinicilik sanatı tarihteki en yüksek seviyesine, XVI. yüzyılın ikinci yarısında erişmiştir. Türk çini sanatının klasik devri olarak kabul ettiğimiz bu dönem, Silivrikapı’daki İbrâhim Paşa Camii’nin (1551) çinileriyle başlar ve bunu Süleymaniye (1560), Rüstem Paşa (1560), Sokullu Mehmet Paşa (1571), Piyâle Paşa (1573) ve Üsküdar’daki Atik Vâlide (1583) camilerinin çinileri izler. Doğru cevap d'dir.
Soru 57
Aşağıdakilerden hangisi çini sanatında kullanılan malzemelerden biri değildir?
Seçenekler
A
Hamur
B
Boya
C
Sır
D
Fırça
E
Mühre
Açıklama:
Doğru cevap e'dir.
Soru 58
Seramik hamurunun üzerine sürülen, pişince eriyerek hamurun üzerini kaplayan ve ona cam veya camsı görünüm kazandıran, koruyucu ince şeffaf tabakaya adı ne ad verilir?
Seçenekler
A
Sır
B
Hamur
C
Mühre
D
Münhani
E
Boya
Açıklama:
Seramik hamurunun üzerine sürülen, pişince eriyerek hamurun üzerini kaplayan ve ona cam veya camsı görünüm kazandıran, koruyucu ince şeffaf tabakaya sır adı verilmektedir. Doğru cevap a'dır.
Soru 59
Türk çini sanatında yaygın olarak kullanılan en eski çini bezeme tekniği olan kaynağını sırlı tuğla süslemeden alan, XIII. yüzyılda Anadolu Selçuklu çini sanatına kişiliğini kazandırmış ve Osmanlı döneminde de XV. yüzyılın sonuna kadar varlığını sürdüren teknik aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Luster
B
Kâşîgerî
C
Mertabanî
D
Mînâî
E
Lakabî
Açıklama:
Türk çini sanatında yaygın olarak kullanılan en eski çini bezeme tekniği olan çini mozaik tekniği, kaynağını sırlı tuğla süslemeden almıştır. Bu teknik XIII. yüzyılda Anadolu Selçuklu çini sanatına kişiliğini kazandırmış ve Osmanlı döneminde de XV. yüzyılın sonuna kadar varlığını sürdürmüştür. Doğru cevap b'dir.
Soru 60
Sır altı ve sır üstü tekniklerinin bir arada kullanılmasıyla çok renkli bir satıh elde etmeye yarayan çini tekniğine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Mertabanî
B
Luster Tekniği
C
Kâşîgerî
D
Mînâî (Heft-reng)
E
Lakabî
Açıklama:
Sır altı ve sır üstü tekniklerinin bir arada kullanılmasıyla çok renkli bir satıh elde etmeye yarayan tekniğe “mînâî” adı verilmiştir. Bu teknikte ısıya çok dayanıklı olan renkler sır altına, az dayanıklı olan renkler de sır üstüne tatbik edilir. Doğru cevap d'dir.
Soru 61
Osmanlı’nın son devir çinilerine en güzel örnek olan, Eyüp’teki Sultan Reşat Türbesi (1914) çinileri aşağıdaki usta sanatçıların hangisinin elinden çıkmıştır?
Seçenekler
A
Mehmed b. Osman el-Bennâ et- Tûsî
B
Musullu Abdullah
C
Ali b. İlyâs Ali
D
Tebrizli Habib Usta
E
Hafız Emin Usta
Açıklama:
Osmanlı’nın son devir çinilerine en güzel örnek, Hafız Emin Usta’nın elinden çıkan Eyüp’teki Sultan Reşat Türbesi (1914) çinileridir. Doğru cevap e'dir.
Soru 62
Önceleri çok renkli bir nakış elde edebilmek için önce ısıya dayanıklı renkler sürülüp bir kez fırınlandıktan sonra, ısıya daha az dayanıklı olan renkler sürülerek tekrar fırınlanıyordu. Bu teknik hem zahmetli hem de pahalı olup, renkler hem sır atlı hem de sır üstüne tatbik edildiğinden, bütün renkler aynı canlılıkta ve aynı ahenkte meydana gelmiyordu. Bütün renkler aynı sıcaklıkta olgunlaşmadığı için farklı renkleri bir arada toplamak da bu sebeple çok zordu. Bu sorunun aşılması aşağıdaki tekniklerin hangisiyle mümkün olmuştur?
Seçenekler
A
Mînâî (Heft-reng)
B
Renkli Sır (Lakabî)
C
Çok Renkli (Elvan) Sır Altı Tekniği
D
Mertabanî
E
Perdahlı Çini (Luster Tekniği)
Açıklama:
Çağlar boyu gelişen çini sanatı tarihteki zirvesine çok renkli elvan sır altı tekniğiyle ulaşmıştır. Önceleri çok renkli bir nakış elde edebilmek için önce ısıya dayanıklı renkler sürülüp bir kez fırınlandıktan sonra, ısıya daha az dayanıklı olan renkler sürülerek tekrar fırınlanıyordu. Bu teknik hem zahmetli hem de pahalı olup, renkler hem sır atlı hem de sır üstüne tatbik edildiğinden, bütün renkler aynı canlılıkta ve aynı ahenkte meydana gelmiyordu. Bütün renkler aynı sıcaklıkta olgunlaşmadığı için farklı renkleri bir arada toplamak da bu sebeple çok zordu. Bu sorunun aşılması için birden fazla fırınlanma yoluna gidilmiştir ancak çini sanatının teknolojik son aşaması olan çok renkli sır altı tekniğinde hemen hemen bütün renkler bir fırınlamada sır altında toplanabilmiştir. Bütün renkler sır altında olduğu için, yüzeyde pürüzsüz bir parlaklık elde edilmiştir. Bu teknikte yalnızca sarı renk saf dışı bırakılmıştır. Doğru cevap c'dir.
Soru 63
Kelime anlamı Çine ait demek olan çini pişmiş topraktan yapılmış sırlı duvar kaplamasının adıdır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu anlama gelen bir isimdir?
Seçenekler
A
Kâşî
B
Envânî
C
Seramik
D
Fağfûr
E
Keramik
Açıklama:
Aslında topraktan pişirilerek yapılan bütün eşya, genel olarak seramik adı altında değerlendirilebilir. Seramiği meydana getiren kaolin (arı kil), kuvars ve silika gibi maddelerden bileşim miktarı ve pişirme derecelerine göre toprak evânî, çini (kâşî), porselen (fağfûr) veya cam gibi alt gruplar meydana gelir.
Soru 64
Pişmiş topraktan çanak çömlek yapma sanatının, Asurlular zamanına kadar uzandığı bilinmektedir. Orta Asya’da yapılan araştırmalarda ele geçirilen örneklerden anlaşıldığına göre, Türkler daha VIII. yüzyıldan itibaren bu sanat dalında ileri derecede bilgi ve tecrübe sahibidirler. Ancak, mimaride süsleme unsuru olarak çiniyi tercih etmeyip, mozaik kullananlar aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Uygurlar
B
Bizanslılar
C
Abbâsîler
D
Karahanlılar
E
Gazneliler
Açıklama:
Anadolu coğrafyasına bakıldığında Bizanslılar’ın, mimaride süsleme unsuru olarak çiniyi tercih etmeyip, mozaik kullandıkları görülmektedir. Emevîler de Bizans’tan etkilenerek mozaik kullanmayı sürdürmüşlerdir. Daha sonraki devirlerde müslümanlar mimaride, çok parçalı mozaik süslemeler yerine, çini kaplamayı tercih etmişlerdir.
Soru 65
Ortadoğu’da porselen yapımının bilinmemesi veya porselen yapımına uygun yeterli hammaddenin bulunmaması müslümanları perdahtlı (luster) çini veya seramik tekniğinde üretim yapmaya sevketmiştir. Perdahlı çinilerin en erken tarihli örneklerine hangi dönem rastlanır?
Seçenekler
A
Büyük Selçuklular dönemi
B
Timurlular dönemi
C
Abbâsîler devri
D
İlhanlılar dönemi
E
Karahanlılar dönemi
Açıklama:
Perdahlı çinilerin en erken tarihli örneklerine Abbâsîler devrinde (IX. yüzyıl) Sâmerrâ’da rastlanmıştır. Bu çiniler, sarımtırak beyaz renkli, iri gözenekli hamurdan yapılmıştır.
Soru 66
En erken örneklerine Sultan III. Mesud Sarayı’nda rastladığımız kabartma, tek renkli sır altı çiniler, Sultâniye ve Sultanâbâd’da revaç bulmuş Rey, Cürcân ve Kâşân’da da benzer örnekler üretilmiştir. Adı geçen bu dönem aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
VIII. Yüzyıl sonu
B
IX. Yüzyıl ortaları
C
XI. Ve XII yüzyıl arası
D
XII ve XIV. yüzyıllar arası
E
XIII. yüzyılın başı
Açıklama:
En erken örneklerine Sultan III. Mesud Sarayı’nda rastladığımız kabartma, tek renkli sır altı çiniler XII ve XIV. yüzyıllar arasında, Sultâniye ve Sultanâbâd’da revaç bulmuş Rey, Cürcân ve Kâşân’da da benzer örnekler üretilmiştir.
Soru 67
Selçuklu saray ve sivil yapılarında kullanılan çiniler, dinî yapılarda kullanılan çinilerden teknik, şekil, renk ve desen içeriği bakımından farklılık göstermektedir. Aşağıdakilerden hangisi dini yapılarda kullanılan çini özelliklerindendir?
Seçenekler
A
İnsan figürlüdür.
B
Hayvan figürlüdür.
C
Tek renklidir.
D
Perdahlı çinilerdir.
E
Rûmî bezemeler kullanılmıştır.
Açıklama:
Selçuklu saray ve sivil yapılarında kullanılan çiniler, dinî yapılarda kullanılan çinilerden teknik, şekil, renk ve desen içeriği bakımından farklılık göstermektedir. Sivil yapılarda görülen çiniler daha çok perdahlı çinilerdir ve kompozisyonlarda çoğu zaman insan ve hayvan figürlerine yer verilmiştir. Dinî yapılarda düz renkli çinilerden kesilerek tertip edilmiş geometrik kompozisyonlar, yazı ve ileri derecede üslûba çekilmiş rûmî bezemeler kullanılmıştır.
Soru 68
Selçuklular dönemi kadar yaygın olmasa da Beylikler dönemi mimarisinde de çini kullanımı sürmüştür. Renkli sır tekniğinde çini üzerine nakışlar, içine sır maddesi katılan boyalarla işlenir. En çok kullanılan renkler lâcivert, fîrûze, sarı, yeşil ve bazen mora çalan kiremit kırmızısıdır. Renkli sır tekniğinde üretilmiş çinilere Anadolu’da ilk olarak nerede rastlanmıştır?
Seçenekler
A
Bursa Yeşilcami
B
Konya Hasbey Dârülhuffâzı
C
Beyşehir Eşrefoğlu Camii
D
Birgi Ulucamii
E
Selçuk Îsâ Bey Camii
Açıklama:
Beyşehir’deki Eşrefoğlu Camii (1299) ve bitişiğindeki türbe (1301), Beylikler döneminin en gösterişli çini süslemelerine sahiptir. Birgi Ulucamii (1313) mihrabında, Selçuk Îsâ Bey Camii (1374) kubbe geçişinde, Konya Hasbey Dârülhuffâzı (1421) mihrabında ve kubbeye geçişte çini mozaiğin, Selçuklu dönemi özelliklerini devam ettirdiği görülmektedir. Ancak Karaman İbrâhim Bey İmareti’nin (1433) bugün İstanbul Çinili Köşk Müzesi’nde sergilenen renkli sırlı çini mihrabı, Bursa Yeşilcami Külliyesi’ndeki Osmanlı çini sanatıyla arasındaki etkileşimi gözler önüne sermektedir. Renkli sır tekniğinde üretilmiş çinilere Anadolu’da ilk olarak Bursa Yeşilcami’de (1419) ve Çelebi Mehmed Türbesi’nde (1421) rastlamaktayız.
Soru 69
Seramik hamurunun üzerine sürülen, pişince eriyerek hamurun üzerini kaplayan ve ona cam veya camsı görünüm kazandıran, koruyucu ince şeffaf tabaka aşağıdakilerden hangisinin tanımıdır?
Seçenekler
A
Çini
B
Sır
C
Hamur
D
Boya
E
Seramik
Açıklama:
Seramik hamurunun üzerine sürülen, pişince eriyerek hamurun üzerini kaplayan ve ona cam veya camsı görünüm kazandıran, koruyucu ince şeffaf tabakaya sır adı verilmektedir. Sır, en basit şekli ile silis, kuvars ve kurşun oksitten meydana gelir. Kimyevî olarak alkali ve toprak alkalilerin oluşturdukları silikat karışımlarının uygun sıcaklıklarda eritilmesi ve soğutulmasıyla ede edilir.
Soru 70
Çini üzerinde madenî bir pırıltı elde etmek için yararlanılan bir tür sır üstü uygulaması aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mertabanî
B
Lakabî
C
Luster
D
Mînâî
E
Kâşîgerî
Açıklama:
Batı kaynaklarında “luster” tekniği olarak bilinen perdahlı çini ilk olarak Sâmerrâ’da ortaya çıkmıştır. Çini üzerinde madenî bir pırıltı elde etmek için yararlanılan bir tür sır üstü uygulamasıdır. Bu teknikte çini üzerine beyaz astarlı, renksiz şeffaf sır sürüldükten sonra bir kez pişirilip, levha veya evânî üzerine işlenecek nakışlar altın, gümüş ve bakır gibi madenî oksitlerle işlendikten sonra tekrar fırınlanınca pişen toprak madenî bir görünüm kazanır. Bazen yüzeyin tamamen madenî oksitlerle kaplandığı da görülür.
Soru 71
Çağlar boyu gelişen çini sanatı tarihteki zirvesine çok renkli elvan sır altı tekniğiyle ulaşmıştır. Bu dönem çinilerinin önemli bir ayırıcı özelliği ise yaklaşık yarım asır kadar varlığını sürdürecek olan mercan kırmızısının kullanılmasıdır. Geliştirilen tekniğe paralel olarak desenler de incelmiş, saray nakışhânesinde geliştirilen İstanbul üslûbunun zarif desen anlayışı bu çinilerde hayat kazanmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu tekniğin en üst seviyeye ulaşmış örneklerindendir?
Seçenekler
A
Muradiye Camii
B
Postahane-iÂmire
C
Sırçalı Medrese
D
Sultan III. Murad Türbesi
E
Yeşilcami
Açıklama:
Bu teknik, 1600 tarihli Sultan III. Murad Türbesi’yle en üst seviyeye ulaşmışken, 1616 tarihli Sultan Ahmed Camii çinilerinden sonra giderek canlılığını yitirmeye başlamıştır.
Soru 72
Türk-İslâm geleneğinde bazı sanat dallarında sanatkârlar zaman zaman tevazu göstererek, bazen de eser kolektif bir çalışmanın ürünü olduğu için eserlerine imza koymaktan kaçınmışlardır. Bu yüzden eserleri günümüze kadar ulaşmış birçok sanatkârın ismi veya hayatına dair bilgi bulunmamaktadır. Osmanlı’nın son devir çinilerine en güzel örnek, Eyüp’teki Sultan Reşat Türbesi çinileridir. Bu çinileri yapan aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ali b. İlyâs Ali
B
Tebrizli Habib Usta
C
Mehmed el-Mecnûn
D
Musullu Abdullah
E
Hafız Emin Usta
Açıklama:
Osmanlı’nın son devir çinilerine en güzel örnek, Hafız Emin Usta’nın elinden çıkan Eyüp’teki Sultan Reşat Türbesi (1914) çinileridir.
Soru 73
Birden fazla metalin metal olmayan elementlerle birleştirilerek pişirilmesi sonucu oluşan inorganik bileşiğe ne denir?
Seçenekler
A
Çini
B
Kaşi
C
Keramik
D
Toprak evani
E
Seramik
Açıklama:
Soru anlama sorusu olup.metni okumak yeterlidir.
Soru 74
En erken perdahlı çiniler nerede yapılmıştır?
Seçenekler
A
Karahanlılar dönemi
B
Büyük Selçuklular Dönemi
C
İlhanlılar Dönemi
D
Abbasiler Devri
E
Timurlar Dönemi
Açıklama:
Soru anlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir
Soru 75
Levha''plaka'' halinde çini üretimi ilk kez nerede yapılmıştır?
Seçenekler
A
Şam
B
Samerra
C
Bağdat
D
Konya
E
İsfahan
Açıklama:
Soru analiz sorusu olup,metni dikkatlice okumak gerekir.
Soru 76
Aşağıdakilerden hangisi Anadolu'da yapılan en eski çini eserlerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Siirt Ulucamii ve Minaresi
B
Divriği Kale Camii Taçkapısı
C
Bursa Yeşilcamii
D
Tokat Çukur Medrese
E
Konya II.Kılıçarsalan Türbesi
Açıklama:
Soru değerlendirme sorusu olup,metni çok dikkatle okumak gerekir.
Soru 77
Anadolu Selçuklu saray ve sivil yapılarında perdahlı çiniler üzerinde hangi tür motifler kullanılmıştır?
Seçenekler
A
Rumi bezemeler
B
Geometrik kompozisyonlar
C
İnsan ve hayvan figürleri
D
Mozaik bezemeler
E
Mavi-beyaz çiniler
Açıklama:
Soru değerlendirme sorusu olup,metni iyi okumak gerekir.
Soru 78
Renkli sır tekniği ile üretilmiş çiniler Anadolu'da ilk olarak nerededir?
Seçenekler
A
Kayseri
B
Ankara
C
Sivas
D
Bursa
E
Edirne
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 79
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı çini mozaik tekniğinin en son görüldüğü yapılardan biridir?
Seçenekler
A
İstanbul Çinili Köşk
B
Edirne Selimiye Camii
C
Bursa Yeşil Camii
D
İstanbul Yavuz Selim Camii
E
Edirne Muradiye Camii
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 80
Çini sanatında heyecan verici gelişmeler XVI yüzyılın ikinci yarısında İznik Çinilerinde yaşanmıştir.Mercan kırmızısının kullanıldığı çiniler hangi dönemde yapılmıştır.
Seçenekler
A
Kırmızı hamurlu birinci dönem
B
'Milet işi' ikinci dönem
C
İki renkli motif üçüncü dönem
D
'Şam işi' denen dördüncü dönem
E
Çok motıfli beşinci dönem
Açıklama:
Soru değerlendirme sorusu olup,metni iyi okumak gerekir.
Soru 81
Aşağıdakilerden hangisi çini tekniklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Düz çini
B
Perdahlı çini
C
Renkli sırlı tuğla
D
Sıraltı tekniği
E
Kaolin-kuvars grubu
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 82
Aşağıdakilerden hangisi sır altı çini yapım basamaklarından biri değildir?
Seçenekler
A
Şekillendirme-kurutma
B
İlk pişirim
C
Desen-nakış cizimi
D
İkinci pisirim
E
Sırlama ve daldırma
Açıklama:
Soru anlama sorusu olup,metin dikkatlice okunmalıdır.
Soru 83
Türk Sanatında çini tezyinat ilk kez hangi dönemde ortaya çıkmıştır?
Seçenekler
A
Anadolu Selçuklu
B
Karahanlı
C
Uygur
D
Osmanlı
E
Safevi
Açıklama:
Türkler'de çini tezyinat geleneği Karahanlılar'dan itibaren görülmeye başlamıştır. Doğru cevap B'dir.
Soru 84
Kabartma, tek renkli sır altı çinilerin en erken örneklerine nerede rastlanmıştır?
Seçenekler
A
Sultan III. Mesud Sarayı'nda
B
Tebriz Gökmescid'de (Mescid-i Kebud)
C
Konya Sırçalı Medrese'de
D
Kayrevan Sidi Ukbe Camii'nde
E
Sivas Gökmedrese'de
Açıklama:
Kabartma, tek renkli sır altı çinilerin en erken örneklerine Sultan III. Mesud Sarayı'nda rastlanmıştır. Doğru cevap A'dır.
Soru 85
Aşağıdakilerden hangisi Anadolu'daki en eski sayılabilecek çini örnekleri arasında yer almaz?
Seçenekler
A
Siirt Ulucamii ve Medresesi
B
Divriği Kale Camii
C
Konya II. Kılıçarslan Türbesi
D
Beyşehir Eşrefoğlu Camii
E
Tokat Çukur Medrese
Açıklama:
Beyşehir Eşrefoğlu Camii Anadolu'daki en eski sayılabilecek çini örnekleri arasında yer almaz. Doğru cevap D'dir.
Soru 86
Seramik hamurunun üzerine sürülen, pişince eriyerek hamurun üzerini kaplayan ve ona cam veya camsı görünüm kazandıran, koruyucu ince şeffaf tabakaya ne ad verilir?
Seçenekler
A
Sır
B
Boya
C
Kaşi
D
Mertebani
E
Minai
Açıklama:
Seramik hamurunun üzerine sürülen, pişince eriyerek hamurun üzerini kaplayan ve ona cam veya camsı görünüm kazandıran, koruyucu ince şeffaf tabakaya 'Sır' adı verilir. Doğru cevap A'dır.
Soru 87
Osmanlı'nın son devir çinilerine en güzel örneklerden birisi olan Sultan Reşat Türbesi'nin çinileri hangi ustanın elinden çıkmıştır?
Seçenekler
A
Yakub b. Ebubekir el- Malati
B
Mehmed b. Osman el-Benna et-Tusi
C
Ali b. İlyas Ali
D
Tebrizli Habib Usta
E
Hafız Emin Usta
Açıklama:
Osmanlı'nın son devir çinilerine en güzel örneklerden birisi olan Sultan Reşat Türbesi'nin çinileri Hafız Emin Usta'nın elinden çıkmıştır. Doğru cevap E'dir.
Soru 88
Duvar, kemer ve kubbe gibi yüzeylerin kaplamasında kullanılan, killi topraktan pişirilerek yapılmış, genellikle renkli ve yüzeyi sırlı levhalara ne ad verilir?
Seçenekler
A
Seramik
B
Toprak Evani
C
Çini
D
Porselen
E
Fağfur
Açıklama:
Duvar, kemer ve kubbe gibi yüzeylerin kaplamasında kullanılan, killi topraktan pişirilerek yapılmış, genellikle renkli ve yüzeyi sırlı levhalara çini adı verilir. Doğru cevap C'dir.
Soru 89
Anadolu Selçuklu döneminde çini süslemeciliğinin en önemli merkezi olarak kabul edilen kent aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İznik
B
Bilecik
C
Konya
D
Malatya
E
Sivas
Açıklama:
Selçuklu döneminde çini süslemeciliğinin merkezi durumunda olan şehir Konya'dır. Doğru cevap C'dir.
Soru 90
Aşağıdakilerden hangisi çini mozaik tekniğinin çoğunlukla kullanıldığı alanlardan birisi değildir?
Seçenekler
A
Dış cepheler
B
Minare gövdeleri
C
Mihraplar
D
Kubbe geçişleri
E
Nişler
Açıklama:
Nişler çini mozaik tekniğinin çoğunlukla tercih edildiği alanlardan birisi değildir. Doğru cevap E'dir.
Soru 91
Osmanlı Döneminde çok renkli ve sır altı tekniğinde üretimleri ile öne çıkan merkez aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bursa
B
İznik
C
Edirne
D
İstanbul
E
Malatya
Açıklama:
Osmanlı döneminde çok renkli elvan sır altı tekniği çinileri İznik'te üretilmekteydi. Doğru cevap B'dir.
Soru 92
Lakabi olarak adlandırılan renkli sır tekniği ilk defa hangi dönemde ortaya çıkmıştır?
Seçenekler
A
Safevi
B
Osmanlı
C
Büyük Selçuklu
D
Timurlu
E
Karahanlı
Açıklama:
Lakabi denilen renkli sır tekniği ilk defa Timurlular döneminde ortaya çıkmıştır.
Soru 93
Kelime anlamı Çin’e ait demek olan çini sanatına eski Türkçe’de ne ad verilmiştir?
Seçenekler
A
Keramik
B
Evânî
C
Fağfür
D
Kâşî
E
Porselen
Açıklama:
Kelime anlamı Çin’e ait demek olan çini, günümüzde pişmiş topraktan yapılan sırlı duvar kaplamalarına verilen addır. Eski kaynaklarda çini sanatına “sırça” veya “kâşî” de denmektedir. Cevap D seçeneğidir.
Soru 94
Hammaddesinde yüksek oranda kil ihtiva eden, yüzeyi parlak ve yarı saydam olan seramik ürüne eski kaynaklarda ne ad verilmiştir?
Seçenekler
A
Keramik
B
Kâşî
C
Fağfür
D
Evânî
E
Çini
Açıklama:
Hammaddesinde yüksek oranda kil ihtiva eden, yüzeyi parlak ve yarı saydam olan seramik ürün porselene eski kaynaklarda fağfür denmektedir. Cevap C seçeneğidir.
Soru 95
İslâm Mimarisinde çininin kullanıldığı en erken tarihli cami aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kayrevan, Sîdî Ukbe Camii
B
Şam, Emeviyye Camii
C
Kûfe Camii
D
Kahire Amr Camii
E
Medine Mescid-i Nebi
Açıklama:
İslâm mimarisinde levha halindeki çini üretiminin ilk defa Sâmerrâ’da gerçekleştirildiği bilinmektedir. Mimari yüzeyde günümüze kadar ulaşan çini kullanımı ilk olarak Kayrevan’daki Sîdî Ukbe Camii’nin (670-862) mihrabında görülmektedir. Abbâsîler devrinde çini ve toprak evânînin yanı sıra, duvar kaplamalarında kullanılan levha şeklindeki çinilerde de önemli derecede gelişme sağlanmıştır. Cevap A seçeneğidir.
Soru 96
İslâm mimarisinde lakabî olarak adlandırılan renkli sır tekniğiyle ilk defa mimari tezyinatın yapıldığı dönem aşağıdakilerden hangisidir ?
Seçenekler
A
Emeviler Dönemi
B
Abbasiler Dönemi
C
Büyük Selçuklular Dönemi
D
İlhanlılar Dönemi
E
Timurlular Dönemi
Açıklama:
Timurlular döneminde seramik evânî yapımında duraksama görülürken kâşî üretimine hız verildiği gözlenmektedir. Semerkand Bibi Hanım Camii (1404), Gûr-ı Emîr Türbesi (1404) ve Tebriz Gökmescid’de (Mescid-i Kebûd) (1465) görüldüğü gibi cephe, kubbe ve minareler fîrûze, lâcivert ve yeşil renkli mozaik çini veya renkli sırlı tuğlalarla kaplanmıştır. Harç aralığı bırakılmaksızın yan yana yapıştırılan levhacıklar uzaktan bakıldığında fırça ile işlenmişçesine düzgün görünmektedir. Bezeme unsuru olarak yazı, geometrik şekiller ve islîmî (rûmî) nakışlar kullanılmıştır. Yayınlarda “cuerda seca” adıyla anılan eski kaynaklarda lakabî denen renkli sır tekniği de ilk defa bu dönemde ortaya çıkmıştır. Cevap E seçeneğidir.
Soru 97
Aşağıdakilerden hangisi Anadolu’da en eski çini eserlerin kullanıldığı mimari yapı değildir?
Seçenekler
A
Konya Karatay Medresesi
B
Konya II. Kılıçarslan Türbesi
C
Sivas Divriği Kale Camii
D
Tokat Çukur Medrese
E
Siirt Ulucamii ve Minaresi
Açıklama:
Anadolu’da en eski çini eserlerin ne zaman ve hangi mimari yapılarda kullanıldığı tam olarak bilinmemesine karşın, en eski sayılabilecek örnekler arasında Siirt Ulucamii ve Minaresi (XII. yüzyıl), Divriği Kale Camii’nin (1180) taçkapısı ya da Konya II. Kılıçarslan Türbesi (1155-1192) sayılabilir. Ayrıca Nizâmeddin Yağıbasan’ın Tokat’ta 1164’ten önce yaptırdığı Çukur Medrese Selçuklu devrinin çini kullanılan en eski yapılarındandır. Konya Karatay Medresesi XIII. yüzyılda yapıldığı için en eski çini sanatı örneklerinin burada olduğu düşünülmemektedir. Cevap A seçeneğidir.
Soru 98
Aşağıdakilerden hangi Anadolu Selçuklu dönemi mimari yapısında kâşîgerî (çini mozaik) tekniğinde süslemelerin en yetkin örnekleri bulunmaktadır?
Seçenekler
A
Siirt Ulucamii ve Minaresi
B
Konya II. Kılıçarslan Türbesi
C
Konya Karatay Medresesi
D
Malatya Ulucamii
E
Ankara Arslanhane Camii
Açıklama:
Konya Karatay Medresesi (1251), çini mozaik sanatında Selçuklular’ın ulaştığı yüksek seviyeyi gösterir. Özellikle kubbeye uygulanan geometrik tasarım, eşi bulunmaz bir şaheserdir. Cevap C seçeneğidir.
Soru 99
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı dönemi mimari yapısında kâşîgerî (çini mozaik) tekniğinin son kez görüldüğü eserlerden biri değildir?
Seçenekler
A
Bursa Murâdiye Camii
B
Edirne Şah Melek Camii
C
İstanbul Çinili Köşk
D
Mahmud Paşa Türbesi
E
Hürrem Sultan Türbesi
Açıklama:
Bursa Murâdiye Camii ve Medresesi’nde (1425) mütevazı miktarda da olsa, tek renk sırlı levha, renkli sır ve çini mozaik tekniklerinin bir arada kullanıldığı görülmektedir. Edirne Şah Melek Camii’nden (1429) sonra İstanbul’da Fatih Sultan Mehmed’in Çinili Köşk’ü (1472) ve Mahmud Paşa Türbesi (1473) çini mozaik sanatının Osmanlı’da son defa görüldüğü yapılardır. Hürrem Sultan Türbesi’nde bu çini tekniğinde süslemeler yer almamaktadır. Cevap E seçeneğidir.
Soru 100
Osmanlı çini sanatında lakabî renkli sır tekniğinin nakış, kompozisyon ve renk açısından gelişimine önemli katkı sağlayan sanatkârlar kimlerdir?
Seçenekler
A
Musullu Abdullah ve Hayreddin Mar’aşî
B
Ali b. İlyas Ali ve Mehmed el-Mecnun
C
Mehmed Salih Efendi ve İslâm Seçen
D
Yâkut el-Müsta’sımî ve Baba Nakkaş
E
Sedefkâr Mehmed Ağa ve Mehmed Tahir Ağa
Açıklama:
Renkli sır tekniğinde çini üzerine nakışlar, içine sır maddesi katılan boyalarla işlenir. En çok kullanılan renkler lâcivert, fîrûze, sarı, yeşil ve bazen mora çalan kiremit kırmızısıdır. Bazen de sarı rengin üstüne veya doğrudan lâcivert zemine altın uygulandığı görülmektedir. Ayrıca hatâyî üslûbunda işlenmiş Uzakdoğu menşeli bitkisel kompozisyonlar, çini sanatında yeni bir dönemin başladığına işaret etmektedir. Bu yeniliklerde Ali b. İlyâs Ali, Mehmed el-Mecnûn ve Tebrizli ustaların payı büyüktür.. Cevap B seçeneğidir.
Soru 101
Milet işi adlandırmasında olduğu gibi Şam’da üretildiği düşünülerek “Şam işi” adı verilen mavi-beyaz çini ve seramikler İznik çini sanatının hangi dönemini ifade eder?
Seçenekler
A
1. Dönem İznik Çinisi
B
2. Dönem İznik Çinisi
C
3. Dönem İznik Çinisi
D
4. Dönem İznik Çinisi
E
5. Dönem İznik Çinisi
Açıklama:
Dördüncü dönem İznik çini ve seramiklerini, Milet işi adlandırmasında olduğu gibi, yine Şam’da üretildiği düşünülerek “Şam işi” adı verilen mavi-beyaz çini grubu oluşturmaktadır. Cevap D seçeneğidir.
Soru 102
Türk çini sanatının en parlak döneminin sonlarına ait olan birçok güzel çini örneklerinin bir arada bulunduğu son büyük mimari yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İstanbul Süleymaniye Camii
B
İstanbul Sultan Ahmed Camii
C
Edirne Selimiye Camii
D
İstanbul Atik Vâlide Camii
E
İstanbul Rüstem Paşa Camii
Açıklama:
1572 tarihli fermandan da anlaşıldığı üzere, Edirne Selimiye Camii’nin (1574) çinileri özel siparişle İznik atölyelerinde üretilmiştir. İstanbul Atik Vâlide (1583), Ramazan Efendi (1585), Mehmet Ağa (1585), Takkeci İbrâhim Ağa (1592) camileri ve Haseki Hürrem Sultan Türbesi (1558), aynı gruba giren çini sanatı bakımından, dönemin en gözde yapılarıdır. Yüzyılların birikimiyle ulaşılan bu noktada, dünyayı kendine hayran bırakan klasik üslûptaki İznik çinisi, son sözünü 1600 tarihli Sultan III. Murad Türbesi’yle söylemiştir. Sultan Ahmed Camii (1616), Türk çini sanatının en parlak döneminin sonlarına ait en çok örneğin bir arada bulunduğu son büyük yapıdır. Cevap B seçeneğidir.
Soru 103
Seramiği meydana getiren "kaolin"in diğer bir adı nedir?
Seçenekler
A
kuvars
B
arı kil
C
kâşî
D
fağfûr
E
silika
Açıklama:
arı kil
Soru 104
Ortadoğu'da müslümanları perdahtlı (luster) çini veya
seramik tekniğinde üretim yapmaya ne sevketmiştir?
seramik tekniğinde üretim yapmaya ne sevketmiştir?
Seçenekler
A
Ortadoğu'da perdahtlı (luster) çini veya
seramik tekniğinde üretim yapmak bir gelenek olması.
seramik tekniğinde üretim yapmak bir gelenek olması.
B
Ortadoğu’da porselen yapımının bilinmemesi veya porselen yapımına uygun yeterli hammaddenin bulunmaması
C
Topraktan, kalaylı veya altın kaplanmış görünümü veren kapkacak kullanımının yaygın olması
D
Toprak evânînin yanı sıra, duvar kaplamalarında kullanılan levha şeklinde çini sayesinde porselen yapımı dışlanmış.
E
Porselen pahalı olduğu için kullanım dışı kaldı.
Açıklama:
Ortadoğu’da porselen yapımının bilinmemesi veya porselen yapımına uygun yeterli hammaddenin bulunmaması
Soru 105
Sırlı tuğla , fîrûze renkli çiniler yanı sıra siyah, beyaz ve kobalt mavisi hangi dönemde kullanılmıştır?
Seçenekler
A
Karahanlılar
B
Selçuklular
C
İlhanlılar
D
Timurlular
E
Safeviler
Açıklama:
İlhanlılar
Soru 106
“cuerda seca” adıyla anılan eski kaynaklarda lakabî denen renkli sır tekniği ilk defa hangi dönemde ortaya çıkmıştır?
Seçenekler
A
Timurlular
B
İlhanlılar
C
Selçuklular
D
Karahanlılar
E
Safeviler
Açıklama:
Timurlular
Soru 107
Renkli sır tekniğinde üretilmiş Anadolu’da ilk çini uygulaması nerede yapılmıştır?
Seçenekler
A
Beyşehir’deki Eşrefoğlu Camii (1299) ve bitişiğindeki türbe (1301)
B
Bursa Yeşilcami’de (1419) ve Çelebi Mehmed Türbesi’nde (1421).
C
Konya Hasbey Dârülhuffâzı (1421) mihrabında ve kubbeye geçişte çini mozaiği.
D
Konya Karatay Medresesi (1251)
E
Konya’daki Sâhib Ata Külliyesi’nin (1258-1283) çini tezyinatı.
Açıklama:
Bursa Yeşilcami’de (1419) ve Çelebi Mehmed Türbesi’nde (1421).
Soru 108
Edirne’deki Üç Şerefeli Cami’nin (1437-1447) avlusunda yer alan
pencere alınlıklarındaki çini levhalarda, şeffaf sır altına tatbik edilmiş mavi beyaza, hangi renklerin eklenerek kullanıldığı görülmektedir.
pencere alınlıklarındaki çini levhalarda, şeffaf sır altına tatbik edilmiş mavi beyaza, hangi renklerin eklenerek kullanıldığı görülmektedir.
Seçenekler
A
firûze ve mor
B
sarı ve kırmızı
C
kırmızı ve mor
D
mor ve sarı
E
sarı ve firuze
Açıklama:
firûze ve mor
Soru 109
Mavi-beyazlı sır altı tekniğinin güzel örneği aşağıdakilerden hangisinde görmekteyiz?.
Seçenekler
A
İstanbul Fatih Camii’nde (1471)
B
Konya Karatay Medresesi (1251),
C
Selçuk Îsâ Bey Camii (1374)
D
Bursa Yeşilcami’de (1419)
E
Çelebi Mehmed Türbesi’nde (1421)
Açıklama:
İstanbul Fatih Camii’nde (1471)
Soru 110
Türk çini sanatının zirvesine ilk defa görülen, hafif kabarık mercan kırmızısı renginin kullanıldığı, İznik kâşîleriyle hangi camii ile ulaşılmıştır?
Seçenekler
A
İstanbul Fatih Camii’nde (1471)
B
İstanbul Süleymaniye Camii’nde (1558)
C
Yavuz Sultan Selim Camii ve Türbesi’nde (1522)
D
Silivrikapı’daki İbrâhim Paşa Camii’nin (1551)
E
Rüstem Paşa Camii (1561),
Açıklama:
İstanbul Süleymaniye Camii’nde (1558)
Soru 111
Klasik devir Osmanlı mimarisinde, yapıların dış cephelerinde aşağıdakilerden hangisi kullanılmıştır?
Seçenekler
A
Çini
B
seramik
C
cam
D
taş
E
ahşap
Açıklama:
Çini
Soru 112
Bursa Yeşilcami ve türbesi çinileri hangi ustalar yapmıştır?
Seçenekler
A
Ali b. İlyâs Ali
B
Mehmed b. Mehmed b. Osman el-Bennâ et-Tûsî
C
Musullu Abdullah
D
Hafız Emin Usta
E
Yâkub b. Ebûbekir el-Malatî.
Açıklama:
Ali b. İlyâs Ali
Ünite 9
Soru 1
Farklı ağaç cinslerinden seçilen malzemenin oyma, kabartma, geçme gibi tekniklerle işlenmesi sonucunda ortaya çıkan bağımsız sanat dalının adı nedir?
Seçenekler
A
Halı Sanatı
B
Maden Sanatı
C
Ahşap Sanatı
D
Seramik Sanatı
E
Cam Sanatı
Açıklama:
''Ağaç ve kereste'' anlamında Arapça ''haşeb'' kelimesinin çoğulu olan ahşap, sözlük anlamının dışında, farklı ağaç cinslerinden seçilen malzemenin oyma, kabartma, geçme gibi tekniklerle işlenmesi sonucunda ortaya çıkan bağımsız bir sanat dalının da adı olmuştur. Doğru cevap C'dir.
Soru 2
I - Oyma/Kabartma
II - Çatma
III - Yapıştırma
IV - Şebekeli oyma
Yukarıdakilerden hangisi Selçuklular döneminde, ahşap işlerde daha çok kullanılan teknikler arasındadır?
II - Çatma
III - Yapıştırma
IV - Şebekeli oyma
Yukarıdakilerden hangisi Selçuklular döneminde, ahşap işlerde daha çok kullanılan teknikler arasındadır?
Seçenekler
A
I ve II
B
II ve III
C
Yalnız IV
D
I, II ve IV
E
III ve IV
Açıklama:
Selçuklular’da, ahşap işlerde daha çok oyma/kabartma, şebekeli oyma, çatma (kündekârî) ve boyama teknikleri kullanılmış, mimari eserlerdeki kapı
ve pencere kanatları dışında minberden rahleye, kürsüden sandukaya pek çok güzel eser meydana getirilmiştir. Yapıştırma bu teknikler arasında değildir. Doğru cevap D'dir.
ve pencere kanatları dışında minberden rahleye, kürsüden sandukaya pek çok güzel eser meydana getirilmiştir. Yapıştırma bu teknikler arasında değildir. Doğru cevap D'dir.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi kündekârî tekniğiyle yapılmış ve günümüze kadar korunarak gelmiş ahşap minberlere sahip camilerimizden birisidir?
Seçenekler
A
Kocatepe Camii
B
Siirt Ulucamii
C
Sultan Ahmet Camii
D
Selimiye Camii
E
Yeni Camii
Açıklama:
Günümüze kadar korunarak gelmiş ahşap minberler içinde kündekârî tekniğiyle yapılmış kıymetli örnekler vardır. Konya Alâeddin Camii’nin Ahlatlı bir ustaya ait 1155 tarihli, Siirt Ulucamii’nin Abdülfettah isimli bir ustaya ait 1191 tarihli, Divriği Ulucamii’nin Tiflisli Ahmed’e ait 1241 tarihli minberleri bunlar arasında sayılabilir. Doğru cevap B'dir.
Soru 4
İstanbul’un fethinden sonra inşa edilen, içinde ahşap atölyelerinin de kurulduğu ve önemli sayıda ahşap sanatçısı yetiştiren sarayın adı nedir?
Seçenekler
A
Yıldız Sarayı
B
Beylerbeyi Sarayı
C
Dolmabahçe Sarayı
D
Topkapı Sarayı
E
Eski Saray (Saray-ı Atik)
Açıklama:
İstanbul’un fethinden sonra inşa edilen Topkapı Sarayı’nda bu asırda ahşap atölyelerinin de kurulduğu, buradan önemli sayıda ahşap sanatçısının
(nahhat, sedefkâr vb.) yetiştiği görülür. Doğru cevap D'dir.
(nahhat, sedefkâr vb.) yetiştiği görülür. Doğru cevap D'dir.
Soru 5
Osmanlı saray halıları aşağıdaki ülkelerin hangisinde halıların şekillenmesinde rol oynamıştır?
Seçenekler
A
Rusya
B
Brezilya
C
Almanya
D
İskoçya
E
İngiltere
Açıklama:
Bilinen Anadolu halıları dışında, teknik, malzeme ve renk anlayışı bakımından tamamen farklı, bir dönem uygulanan düğüm sistemi ile İran tesirinin, Mısır’ın fethini müteakip de Memlük etkisinin gözlemlendiği Osmanlı saray halıları, bütün bu etkileşimlerle birlikte kendi özgün üslûbunu kaybetmemiş, hatta İngiltere, İspanya ve Portekiz halılarının şekillenmesinde rol bile oynamıştır. Doğru cevap E'dir.
Soru 6
Anadolu Selçuklu mimarisinde kullanılan ana malzeme nedir?
Seçenekler
A
Taş
B
Ahşap
C
Kerpiç
D
Alçı
E
Kil
Açıklama:
Anadolu Selçuklu mimarisinde ana malzeme taştır. Doğru cevap A'dır.
Soru 7
I - Kûfî
II - Sülüs
III - Rumî
IV - Kündekârî
Yukarıdakilerden hangisi taş işçiliğinde kullanılan süslemeler arasında yer alır?
II - Sülüs
III - Rumî
IV - Kündekârî
Yukarıdakilerden hangisi taş işçiliğinde kullanılan süslemeler arasında yer alır?
Seçenekler
A
I ve II
B
Yalnız II
C
II ve III
D
I, II ve III
E
I, II, III ve IV
Açıklama:
“Rumî” denilen motifler çok zariftir ve taş üzerine oymalarda örneklerine çok rastlanır. Taş işçiliğinde kullanılan süslemelerden bir diğeri de kûfî ve sülüs yazı kompozisyonlarıdır. Doğru cevap D'dir.
Soru 8
XV. yüzyılın sonuna doğru daha çok geometrik desenlerin hâkim olduğu halı türlerine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Lotto Halıları
B
Uşak Halıları
C
Holbein Halıları
D
Oryantal Halılar
E
Kilis Halıları
Açıklama:
XIV. yüzyılda bazı hayvan motiflerinin biraz stilize edilerek içinde yer aldığını Avrupalı ressamların tablolarından çıkardığımız bu halılardan sonra, XV. yüzyılın sonuna doğru daha çok geometrik desenlerin hâkim olduğu Holbein halıları karşımıza çıkar. Ressam Holbein’in tablolarına konu olduğu için bu adla anılan söz konusu halılar, Batı Anadolu veya Uşak bölgelerinde dokunmuştur. Doğru cevap C'dir.
Soru 9
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı döneminde uygulama alanı bulmuş(oyma, kakma, kazıma v.b.) tekniklerin uygulanmasında kullanılan aletlerden birisi değildir?
Seçenekler
A
Ayak Çarkı
B
Lehim
C
Mengene
D
Eğe
E
Pense
Açıklama:
Osmanlı döneminde uygulama alanı bulmuş oyma, kakma, çalma, kazıma, vidalama, altın kaplama (tombak), savatlama, zincir işi, daha çok takı ve tören eşyasında kullanılan telkâri ve mine gibi geliştirilmiş birçok teknik söz konusudur. Bu tekniklerin uygulanmasında ayak çarkı, mengene, demirci makası, pense, eğe ve kalem gibi aletler kullanılır. Lehim bu teknikler arasında değildir. Doğru cevap B'dir.
Soru 10
I - Topkapı Sarayı
II - Etnografya Müzesi
III - Zeugma Mozaik Müzesi
IV - Ayasofya
Yukarıdaki müzelerden hangisi Türk ahşap sanatının seçkin örneklerinin korunup sergilendiği mekânlar arasındadır?
II - Etnografya Müzesi
III - Zeugma Mozaik Müzesi
IV - Ayasofya
Yukarıdaki müzelerden hangisi Türk ahşap sanatının seçkin örneklerinin korunup sergilendiği mekânlar arasındadır?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
II ve III
D
I, III ve IV
E
III ve IV
Açıklama:
İstanbul’da Topkapı Sarayı, Türk ve İslâm Eserleri ve Deniz müzeleri ile Ankara’daki Etnografya Müzesi ve diğer bazı müzeler, Türk ahşap sanatının seçkin örneklerinin korunup sergilendiği mekânlar arasındadır. Doğru cevap B'dir.
Soru 11
Dünyada bilinen en eski halı hangi millete aittir?
Seçenekler
A
İran
B
Türk
C
Afgan
D
Mısır
E
Yunan
Açıklama:
Birçoğu yabancı olmak üzere yakın dönem araştırmaları, halı sanatının Asya ve Türk menşeli olduğunu ortaya koymuş bulunmaktadır. Rus arkeolog Rudenko tarafından 1947-1949 kazılarında bulunmuş olan milâttan önce VIII. yüzyıllara ait Pazırık halısı da, Doğu Türkistan’ın eski şehirlerinde ve Turfan’da 1900’lü yılların başında ortaya çıkarılan halı parçaları da bunu teyit etmektedir. Doğru cevap B'dir.
Soru 12
- Kündekârî
- Ajur
- Geçme
gibi teknikler ile anılan sanat dalı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Resim sanatı
B
Müzik sanatı
C
Ahşap sanatı
D
Halı sanatı
E
Maden sanatı
Açıklama:
"Ağaç ve Kereste" anlamında Arapça "haşep" kelimesinin çoğulu olan ahşap, sözlük anlamının dışında, farklı ağaç cinslerinden seçilen malzemenin oyma, kabartma, geçme gibi tekniklerle işlenmesi sonucunda ortaya çıkan bağımsız bir sanat dalının da adı olmuştur. Doğru cevap C'dir.
Soru 13
- Düğüm
- Kakma
- Niş
Bu teknik ve elemanlar hangisinde ait oldukları sanat türüyle doğru eşleştirilmişlerdir?
Seçenekler
A
Düğüm-Taş sanatı
Kakma-Ahşap sanatı
Niş-Halı sanatı
Kakma-Ahşap sanatı
Niş-Halı sanatı
B
Düğüm-Halı sanatı
Kakma-Maden sanatı
Niş-Ahşap sanatı
Kakma-Maden sanatı
Niş-Ahşap sanatı
C
Düğüm-Ahşap sanatı
Kakma-Maden sanatı
Niş-Taş sanatı
Kakma-Maden sanatı
Niş-Taş sanatı
D
Düğüm-Halı sanatı
Kakma-Ahşap sanatı
Niş-Taş sanatı
Kakma-Ahşap sanatı
Niş-Taş sanatı
E
Düğüm-Taş sanatı
Kakma-Halı sanatı
Niş-Ahşap sanatı
Kakma-Halı sanatı
Niş-Ahşap sanatı
Açıklama:
Düğüm; halı dokumasında kullanılan bir teknik, Niş; Taş işlemesinde kullanılan yapı elemanı, Kakma ise ahşap işlemesinde kullanılan bir tekniktir. Doğru cevap D'dir.
Soru 14
- Baston
- Camii kapı kanatları
- Pipolar
- Havan
Yukarıdakilerden hangileri daha çok ahşap sanatının zanaat cephesiyle ilgilidir?
Seçenekler
A
I,II ve III
B
Yalnız I
C
Yalnız II
D
II,III ve IV
E
I,III ve IV
Açıklama:
Geleneksel ahşap işçiliğinin bir de zanaat cephesi söz konusudur. Daha
çok folklorik değer taşıyan bastonlar, ağızlıklar, pipolar, kaşık, havan vb.
bazı mutfak eşyası da geleneksel Türk ahşap işçiliğinin daha çok zanaat
kanadında yerlerini almışlardır. Doğru cevap E'dir
çok folklorik değer taşıyan bastonlar, ağızlıklar, pipolar, kaşık, havan vb.
bazı mutfak eşyası da geleneksel Türk ahşap işçiliğinin daha çok zanaat
kanadında yerlerini almışlardır. Doğru cevap E'dir
Soru 15
İbn Battûta ve Evliya Çelebi gibi ünlü gezginler seyahatnâmelerinde Anadolu’nun ilgili bölümlerini gezerken buralardaki maden kaynaklarından ve üretilen eserlerde uygulanan işçilikten bahsederler. Aşağıdakilerden hangisindeki eşleştirme doğrudur?
Seçenekler
A
Erzincan-Gümüş
B
Tokat-Gümüş
C
Erzincan-Altın
D
Gümüşhane-Gümüş
E
Gümüşhane-Bakır
Açıklama:
İbn Battûta ve Evliya Çelebi gibi ünlü gezginler seyahatnâmelerinde Anadolu’nun ilgili bölümlerini gezerken buralardaki maden kaynaklarından
ve üretilen eserlerde uygulanan işçilikten bahsederler. Meselâ Erzincan ve Tokat bakır, Gümüşhane de gümüş memleketidir. Bu gibi bölgelerde adı geçen madenlerin işlendiği, tecrübeli ustalar elinde sanatlı birer eşyaya dönüştürüldüğü atölyeler vardır. Doğru cevap D'dir.
ve üretilen eserlerde uygulanan işçilikten bahsederler. Meselâ Erzincan ve Tokat bakır, Gümüşhane de gümüş memleketidir. Bu gibi bölgelerde adı geçen madenlerin işlendiği, tecrübeli ustalar elinde sanatlı birer eşyaya dönüştürüldüğü atölyeler vardır. Doğru cevap D'dir.
Soru 16
Halı sanatı kendisi dışında başka sanat dallarını da etkilemiştir. Bu bilgiden yola çıkarak sanatçısının ismi ile anılan halı çeşitlerinin oluşmasını sağlayan sanat dalı hangisidir?
Seçenekler
A
Resim
B
Heykel
C
Mimari
D
Müzik
E
Tiyatro
Açıklama:
XIV. yüzyılda bazı hayvan motiflerinin biraz stilize edilerek içinde yer aldığını Avrupalı ressamların tablolarından çıkardığımız bu halılardan sonra, XV. yüzyılın sonuna doğru daha çok geometrik desenlerin hâkim olduğu Holbein halıları karşımıza çıkar. Ressam Holbein’in tablolarına konu olduğu için bu adla anılan söz konusu halılar, Batı Anadolu veya Uşak bölgelerinde dokunmuştur. XVI. yüzyıldan XIX. yüzyıla kadar bu bölgede renk ve desen bakımından fevkâlade güzellikte halılar üretilmiştir. Madalyonlu ve yıldızlı şeklinde iki tipte ele alınabilecek olan bu halıların motif tasarımında biçim tekrarları yoluyla sonsuzluğa dikkat çekilir. Doğru cevap A'dır.
Soru 17
Ayak çarkı, mengene, demirci makası, pense, eğe, kalem... gibi aletler hangi sanat dalında motiflerin ortaya çıkartılması için kullanılmaktadır?
Seçenekler
A
Halı sanatı
B
Maden sanatı
C
Taş sanatı
D
Ahşap sanatı
E
Resim sanatı
Açıklama:
Osmanlı döneminde uygulama alanı bulmuş oyma, kakma, çalma, kazıma, vidalama, altın kaplama (tombak), savatlama, zincir işi, daha çok takı ve tören eşyasında kullanılan telkâri ve mine gibi geliştirilmiş birçok teknik söz konusudur. Bu tekniklerin uygulanmasında ayak çarkı, mengene, demirci makası, pense, eğe ve kalem gibi aletler kullanılır.Doğru cevap B'dir.
Soru 18
Osmanlı halıları hangi ülke halılarını da etkilemiştir?
Seçenekler
A
Fransa, Almanya ve Hollanda
B
Yunanistan, İtalya ve Sırbistan
C
Karadağ, Bulgaristan ve Gürcistan
D
İngiltere, İspanya ve Portekiz
E
Rusya, Norveç ve Belçika
Açıklama:
Bilinen Anadolu halıları dışında, teknik, malzeme ve renk anlayışı bakımından tamamen farklı, bir dönem uygulanan düğüm sistemi ile İran tesirinin, Mısır’ın fethini müteakip de Memlük etkisinin gözlemlendiği Osmanlı saray halıları, bütün bu etkileşimlerle birlikte kendi özgün üslûbunu kaybetmemiş, hatta İngiltere, İspanya ve Portekiz halılarının şekillenmesinde rol bile oynamıştır. XVI. yüzyıldan sonra Safevîler’le İran halıları kendine özgü bir tasarım anlayışına sahip oluncaya kadar Türk halısına has sağlam tekstil karekterli aslî şekillerini muhafaza etmişlerdir. Doğru cevap D'dir.
Soru 19
Mengücek oğlu Ahmed Bey tarafından yaptırılan ve anıtsal kapılarındaki taş süslemeleri ile ünlü olan yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Erzurum Çifte Minareli Medrese
B
Sivas Gökmedrese
C
Divriği Ulucami
D
Konya İnce Minareli Medrese
E
Kayseri Döner Kümbet
Açıklama:
Büyük Selçuklular’dan Anadolu Selçukluları’na, Beylikler’den Osmanlı asırlarına dek ortaya konan mimari anıtlar yoluyla Türkler daima taş işçiliği alanında önemli eserler ortaya koymuşlardır. Mengücek oğlu Ahmed Bey tarafından yaptırılan Divriği Ulucamii ve Dârüşşifası’nın cephelerinde yükselen anıtsal kapılar eşsiz güzelliktedir ve çok ince taş işçiliği içerirler. Doğru cevap C'dir.
Soru 20
Selçuklu taş yapılarında hangi motif kullanılmamıştır?
Seçenekler
A
Bitki
B
Aslan
C
İnsan
D
Geometrik Şekiller
E
Fil
Açıklama:
Taç kapı süsleme programlarındaki geometrik düzen, birbirine geçmeler yaparak örülen ve etrafını dolandıkları kemerin tepe kısmında birbirlerine bağlanarak tamamlanan düğümler ve şeritler biçiminde planlanır. Bazan da geometrik şekillerle birlikte bitkisel süslemelere de yer verilir.elçuklu taş yapılarında insan ve hayvan figürlerine de rastlanmaktadır. Kullanılan bu tür motifler arasında sırt sırta vermiş kartal, kuş resimleri, kadın ve erkek insan başları bulunmaktadır. Kayseri Döner Kümbet’te ise aslan resimleri vardır. Doğru cevap E'dir.
Soru 21
Aşağıdakilerden hangisi geleneksel ağaç işleme tekniklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Ajur
B
Düz satıhlı derin oyma
C
Kabartmalı kakma
D
Yuvarlak satıhlı derin oyma
E
Gümüş yaprakla kakma
Açıklama:
Genelde oyma, kabartma ve kakma olarak özetleyebileceğimiz geleneksel
ağaç işleme teknikleri arasında şunları sayabiliriz: Düz satıhlı ve yuvarlak
satıhlı derin oyma, eğri kesim, şebekeli oyma (ajur), düz satıhlı ve kabartmalı
kakma.
ağaç işleme teknikleri arasında şunları sayabiliriz: Düz satıhlı ve yuvarlak
satıhlı derin oyma, eğri kesim, şebekeli oyma (ajur), düz satıhlı ve kabartmalı
kakma.
Soru 22
Bir ahşap iskelet üzerinde yan yana getirilen geometrik mahiyetteki ahşap parçalarla bunları birbirine bağlayan oluklu ahşap kirişlerin tutkal ya da çivi kullanılmaksızın iç içe geçirilmesiyle eser üretiminde kullanılan teknik aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Boyama
B
Kündekârî
C
Ajur
D
Oyma
E
Kabartma
Açıklama:
Kündekârî tekniğinde bir ahşap iskelet üzerinde yan yana getirilen
geometrik mahiyetteki ahşap parçalarla bunları birbirine bağlayan oluklu
ahşap kirişler tutkal ya da çivi kullanılmaksızın iç içe geçirilmek suretiyle
eser tamamlanır.
geometrik mahiyetteki ahşap parçalarla bunları birbirine bağlayan oluklu
ahşap kirişler tutkal ya da çivi kullanılmaksızın iç içe geçirilmek suretiyle
eser tamamlanır.
Soru 23
Aşağıdakilerden hangisi Selçuklu taş yapılarında rastlanılan motiflerden biri değildir?
Seçenekler
A
Ayı
B
Aslan
C
Kartal
D
Kuş
E
Kadın ve erkek başları
Açıklama:
Selçuklu taş yapılarında insan ve hayvan figürlerine de rastlanmaktadır.
Kullanılan bu tür motifler arasında sırt sırta vermiş kartal, kuş resimleri,
kadın ve erkek insan başları bulunmaktadır. Kayseri Döner Kümbet’te ise
aslan resimleri vardır.
Kullanılan bu tür motifler arasında sırt sırta vermiş kartal, kuş resimleri,
kadın ve erkek insan başları bulunmaktadır. Kayseri Döner Kümbet’te ise
aslan resimleri vardır.
Soru 24
Aşağıdaki ülkelerden hangisinin halılarının şekillenmesinde Osmanlı saray halıları etkili olmuştur?
Seçenekler
A
Arabistan
B
Çin
C
Portekiz
D
Rusya
E
Makedonya
Açıklama:
Osmanlı saray halıları, İngiltere, İspanya ve Portekiz halılarının şekillenmesinde
rol bile oynamıştır.
rol bile oynamıştır.
Soru 25
Aşağıdakilerin hangisi motiflerini altıgen ve üçgen yıldızlarla bazı stilize çiçek ve kuşların oluşturduğu desenlerin ahşap sütun başlıklarında, kiriş ve konsollarda boyama tekniği ile uygulandığı dönemin ahşap camilerinden biridir?
Seçenekler
A
Afyon Ulucamii
B
Süleymaniye Camii
C
Selimiye Camii
D
Divriği Ulu Camii
E
Sultaniye Camii
Açıklama:
Motiflerini altıgen ve üçgen yıldızlarla bazı stilize çiçek ve kuşların
oluşturduğu desenlerin ahşap sütun başlıklarında, kiriş ve konsollarda
boyama tekniği ile uygulandığı dönemin bazı ahşap camileri arasında Afyon
Ulucamii, Beyşehir Eşrefoğlu Camii, Kastamonu Candaroğlu Mahmud Bey
Camii örnek verilebilir.
oluşturduğu desenlerin ahşap sütun başlıklarında, kiriş ve konsollarda
boyama tekniği ile uygulandığı dönemin bazı ahşap camileri arasında Afyon
Ulucamii, Beyşehir Eşrefoğlu Camii, Kastamonu Candaroğlu Mahmud Bey
Camii örnek verilebilir.
Soru 26
Aşağıdakilerden hangisi Türk ahşap sanatının seçkin örneklerinin korunup sergilendiği mekânlar arasında yer almaz?
Seçenekler
A
Zeugma Müzesi
B
İstanbul’da Topkapı Sarayı,
C
Türk ve İslâm Eserleri
D
Deniz müzeleri
E
Ankara’daki Etnografya Müzesi
Açıklama:
İstanbul’da Topkapı Sarayı, Türk ve İslâm Eserleri ve Deniz müzeleri ile
Ankara’daki Etnografya Müzesi ve diğer bazı müzeler, Türk ahşap sanatının
seçkin örneklerinin korunup sergilendiği mekânlar arasındadır. Doğru cevap "a" şıkkıdır.
Ankara’daki Etnografya Müzesi ve diğer bazı müzeler, Türk ahşap sanatının
seçkin örneklerinin korunup sergilendiği mekânlar arasındadır. Doğru cevap "a" şıkkıdır.
Soru 27
Bir ahşap iskelet üzerinde yan yana getirilen geometrik mahiyetteki ahşap parçalarla bunları birbirine bağlayan oluklu ahşap kirişler tutkal ya da çivi kullanılmaksızın iç içe geçirilmek suretiyle eser tamamlanır. Dolayısıyla iklim şartları ve zamanın getirdiği eskime ile bu parçalar kuruyup ufalsa da yerinden düşüp ayrılmaz.
Yukarıda tanımlanan ahşap sanatı tekniğine ne ad verilir?
Yukarıda tanımlanan ahşap sanatı tekniğine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Edirnekârî boyama tekniği
B
Kündekârî tekniği
C
Dövme tekniği
D
Sazyolu tekniği
E
Münhani tekniği
Açıklama:
Kündekârî tekniğinde bir ahşap iskelet üzerinde yan yana getirilen
geometrik mahiyetteki ahşap parçalarla bunları birbirine bağlayan oluklu
ahşap kirişler tutkal ya da çivi kullanılmaksızın iç içe geçirilmek suretiyle
eser tamamlanır. Dolayısıyla iklim şartları ve zamanın getirdiği eskime ile bu
parçalar kuruyup ufalsa da yerinden düşüp ayrılmaz. Bu tekniğe “kündekârî”
diyoruz. Doğru cevap "b" şıkkıdır.
geometrik mahiyetteki ahşap parçalarla bunları birbirine bağlayan oluklu
ahşap kirişler tutkal ya da çivi kullanılmaksızın iç içe geçirilmek suretiyle
eser tamamlanır. Dolayısıyla iklim şartları ve zamanın getirdiği eskime ile bu
parçalar kuruyup ufalsa da yerinden düşüp ayrılmaz. Bu tekniğe “kündekârî”
diyoruz. Doğru cevap "b" şıkkıdır.
Soru 28
Çevresi oyulan palmet, lotus ve kıvrık dallardan oluşan desenlerin en ince uçlarından birbirine bağlanarak zengin kompozisyonlar meydana getirilen ve daha çok minber, kürsü aksamı ile rahle ve korkuluklarda kullanılan ahşap sanatı tekniğine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Kündekari tekniği
B
Derin oyma tekniği
C
Şebekeli oyma tekniği
D
Fildişi kakma tekniği
E
Yalancı kündekari tekniği
Açıklama:
Şebekeli oyma tekniğinde çevresi oyulan palmet, lotus ve kıvrık dallardan
oluşan desenlerin en ince uçlarından birbirine bağlandığı zengin
kompozisyonlar meydana getirilmiş ve bu teknik minber ve kürsü aksamı ile
rahle ve korkuluklarda kullanılmıştır. Doğru cevap "c" şıkkıdır.
oluşan desenlerin en ince uçlarından birbirine bağlandığı zengin
kompozisyonlar meydana getirilmiş ve bu teknik minber ve kürsü aksamı ile
rahle ve korkuluklarda kullanılmıştır. Doğru cevap "c" şıkkıdır.
Soru 29
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Dönemi Maden Sanatında görülen tekniklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Altın kaplama(tombak)
B
Kündekâri
C
Savatlama
D
Kazıma
E
Telkari
Açıklama:
Sorunun "B" seçeneğinde verilen "Kündekâri" tekniği ahşap sanatında kullanılan bir tekniktir. Doğru cevap "B" dir.
Soru 30
Rus arkeolog Rudenko tarafından 1947-1949 kazılarında bulunmuş olan milâttan önce VIII. yüzyıllara ait olan 1,89 x 2 m. boyutlarında kareye yakın,
desimetreküpü 36.000 düğüm içermekte olup, eser Leningrad Ermitaj Müzesi’nde teşhir edilmektedir. Bu büyüklükte bir halıda bu denli ince ve çok sayıda Gördes/Türk düğümünün mevcudiyeti o devir için şaşırtıcıdır.
Yukarıda bahsi geçen halı aşağıdakilerden hangisidir?
desimetreküpü 36.000 düğüm içermekte olup, eser Leningrad Ermitaj Müzesi’nde teşhir edilmektedir. Bu büyüklükte bir halıda bu denli ince ve çok sayıda Gördes/Türk düğümünün mevcudiyeti o devir için şaşırtıcıdır.
Yukarıda bahsi geçen halı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Hereke halısı
B
Isparta halısı
C
Uşak halısı
D
Mısır halısı
E
Pazırık halısı
Açıklama:
Rus arkeolog Rudenko tarafından 1947-1949 kazılarında bulunmuş olan milâttan önce VIII.
yüzyıllara ait Pazırık halısı da, Doğu Türkistan’ın eski şehirlerinde ve
Turfan’da 1900’lü yılların başında ortaya çıkarılan halı parçaları da bunu
teyit etmektedir. 1,89 x 2 m. boyutlarında kareye yakın Pazırık halısının
desimetreküpü 36.000 düğüm içermekte olup, eser Leningrad Ermitaj
Müzesi’nde teşhir edilmektedir. Bu büyüklükte bir halıda bu denli ince ve
çok sayıda Gördes/Türk düğümünün mevcudiyeti o devir için şaşırtıcıdır.
Doğru cevap "e" şıkkıdır.
yüzyıllara ait Pazırık halısı da, Doğu Türkistan’ın eski şehirlerinde ve
Turfan’da 1900’lü yılların başında ortaya çıkarılan halı parçaları da bunu
teyit etmektedir. 1,89 x 2 m. boyutlarında kareye yakın Pazırık halısının
desimetreküpü 36.000 düğüm içermekte olup, eser Leningrad Ermitaj
Müzesi’nde teşhir edilmektedir. Bu büyüklükte bir halıda bu denli ince ve
çok sayıda Gördes/Türk düğümünün mevcudiyeti o devir için şaşırtıcıdır.
Doğru cevap "e" şıkkıdır.
Soru 31
Mengücek oğlu Ahmed Bey tarafından yaptırılan Divriği Ulucamii ve Dârüşşifası’nın cephelerinde en belirgin olarak aşağıdaki sanatlardan hangilerinin en güzel örnekleri görülmektedir?
Seçenekler
A
Taş İşçiliği
B
Maden işçiliği
C
Halı sanatı
D
Ahşap sanatı
E
Tezhip sanatı
Açıklama:
Büyük Selçuklular’dan Anadolu Selçukluları’na, Beylikler’den Osmanlı
asırlarına dek ortaya konan mimari anıtlar yoluyla Türkler daima taş işçiliği
alanında önemli eserler ortaya koymuşlardır. Mengücek oğlu Ahmed Bey
tarafından yaptırılan Divriği Ulucamii ve Dârüşşifası’nın cephelerinde
yükselen anıtsal kapılar eşsiz güzelliktedir ve çok ince taş işçiliği içerirler.
Doğru cevap "a" şıkkdır.
asırlarına dek ortaya konan mimari anıtlar yoluyla Türkler daima taş işçiliği
alanında önemli eserler ortaya koymuşlardır. Mengücek oğlu Ahmed Bey
tarafından yaptırılan Divriği Ulucamii ve Dârüşşifası’nın cephelerinde
yükselen anıtsal kapılar eşsiz güzelliktedir ve çok ince taş işçiliği içerirler.
Doğru cevap "a" şıkkdır.
Soru 32
Aşağıdakilerden hangisi madeni eşya yapımında kullanılan aletlerden biri değildir?
Seçenekler
A
ayak çarkı
B
mühre
C
mengene
D
demirci makası
E
pense
Açıklama:
Osmanlı döneminde uygulama alanı
bulmuş oyma, kakma, çalma, kazıma, vidalama, altın kaplama (tombak),
savatlama, zincir işi, daha çok takı ve tören eşyasında kullanılan telkâri ve
mine gibi geliştirilmiş birçok teknik söz konusudur. Bu tekniklerin
uygulanmasında ayak çarkı, mengene, demirci makası, pense, eğe ve kalem
gibi aletler kullanılır. Doğru cevap "b" şıkkıdır.
bulmuş oyma, kakma, çalma, kazıma, vidalama, altın kaplama (tombak),
savatlama, zincir işi, daha çok takı ve tören eşyasında kullanılan telkâri ve
mine gibi geliştirilmiş birçok teknik söz konusudur. Bu tekniklerin
uygulanmasında ayak çarkı, mengene, demirci makası, pense, eğe ve kalem
gibi aletler kullanılır. Doğru cevap "b" şıkkıdır.
Soru 33
Anadolu Selçuklu Mimarisi'nin temel inşa malzemesi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kerpiç
B
Tuğla
C
Taş
D
Ahşap
E
Çelik
Açıklama:
Anadolu Selçuklu mimarisinde ana malzeme taştır. Selçuklular taşı
özellikle eserlerin taç kapılarında büyük bir ustalıkla ve ince bir zevkle
işleyerek Anadolu’ya özgü bir üslûp oluşturmuşlardır. Doğru cevap "c" şıkkıdır.
özellikle eserlerin taç kapılarında büyük bir ustalıkla ve ince bir zevkle
işleyerek Anadolu’ya özgü bir üslûp oluşturmuşlardır. Doğru cevap "c" şıkkıdır.
Soru 34
Selçuklu taş yapılarında insan ve hayvan figürlerine de rastlanmaktadır. Aşağıdaki yapılardan hangisi buna örnek olarak gösterilebilir?
Seçenekler
A
Topkapı Sarayı Hazine Dairesi
B
Beylerbeyi Hamid-i Evvel Camii
C
Edirne II. Bayezid Camii
D
Kayseri Döner Kümbet
E
Emirgan Şerifler Yalısı
Açıklama:
Selçuklu taş yapılarında insan ve hayvan figürlerine de rastlanmaktadır.
Kullanılan bu tür motifler arasında sırt sırta vermiş kartal, kuş resimleri,
kadın ve erkek insan başları bulunmaktadır. Kayseri Döner Kümbet’te ise
aslan resimleri vardır. Doğru cevap "d" şıkkıdır.
Kullanılan bu tür motifler arasında sırt sırta vermiş kartal, kuş resimleri,
kadın ve erkek insan başları bulunmaktadır. Kayseri Döner Kümbet’te ise
aslan resimleri vardır. Doğru cevap "d" şıkkıdır.
Soru 35
Anadolu Selçuklu dönemi Türk halılarının desen ve renk anlayışını günümüze taşıyan örneklerini aşağıdakilerden hangisinde görebiliriz?
Seçenekler
A
Pazırık halısı
B
Holbein halısı
C
Isparta'da bulunan halılar
D
Uşak'ta bulunan halılar
E
Konya ve Beyşehir’de bulunan halılar
Açıklama:
Büyük Selçuklular’dan günümüze pek bir şey ulaşmış görünmüyorsa da özellikle Konya ve Beyşehir’de bulunan halılar Anadolu Selçuklu dönemi Türk halılarının desen ve renk anlayışını günümüze taşırlar. Doğru cevap "e" şıkkıdır.
Soru 36
Müzelerimizdeki Osmanlı dönemine ait fildişi kakmalı en eski eser aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sultan I. Ahmed için hazırlanan taht
B
1505 tarihli Kur’an-ı Kerim mahfazası
C
Yenicamii vaaz kürsüsü
D
Topkapı Sarayı Hazine Dairesi kapısı
E
Revan Köşkü kapıları
Açıklama:
Müzelerimizdeki Osmanlı dönemine ait fildişi kakmalı en eski eser, II.
Bayezid dönemine ait 1505 tarihli Kur’an-ı Kerim mahfazasıdır.
Bayezid dönemine ait 1505 tarihli Kur’an-ı Kerim mahfazasıdır.
Soru 37
Osmanlı öncesi döneme ait taş işçiliği bakımından incelenmeye değer mezar taşları nerede bulunmaktadır?
Seçenekler
A
Malazgirt
B
Ahlat
C
Kayseri
D
Malatya
E
Diyarbakır
Açıklama:
Ahlat'ta bu bakımdan incelenmeye değer çok sayıda mezar taşı bulunmaktadır.
Soru 38
Aslan resimleri bulunan Selçuklu dönemi yapısı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Divriği Ulu Camiî
B
Sivas Gökmedrese
C
Erzurum Çifte Minareli Medrese
D
Kayseri Döner Kümbet
E
Konya İnce Minareli Medrese
Açıklama:
Kayseri Döner Kümbette aslan resimleri vardır.
Soru 39
Kuzey kapısında açılmış durumda betimlenen büyük lotus yaprakları bulunan yapı hangisidir?
Seçenekler
A
Konya ince minareli medrese
B
Erzurum çifte minareli medrese
C
Sivas Gökmedrese
D
Divriği Ulu Camii
E
Bursa Yeşil Cami
Açıklama:
Söz konusu yapı Divriği Ulucamidir
Soru 40
Hangisi taç kapılarda fazlaca görülen motiflerden sayılamaz?
Seçenekler
A
Geometrik desenler
B
Kakma
C
Geçmeler
D
Çokgenler
E
Yıldızlar
Açıklama:
Kakma söz konusu motifler arasında sayılmaz
Soru 41
Cephelerinde yükselen eşsiz güzellikteki anıtsal kapıları ve çok ince taş işçiliği ile dikkat çeken yapı hangisidir?
Seçenekler
A
Divriği Ulucami
B
Eşrefoğlu Camii
C
Sivas Gökmedrese
D
Erzurum Çifte Minareli Medrese
E
Konya İnce Minareli Medrese
Açıklama:
Söz konusu yapı Divriği Ulu cami ve Daruşşifası'dır.
Soru 42
Sivas Gökmedrese ve Erzurum Çifte Minareli Medrese'de kullanılan motif hangisidir?
Seçenekler
A
Lotus çiçekleri
B
Hurma ağaçları
C
Aslan resimleri
D
Sırt sırta vermiş kartal
E
İnsan başları
Açıklama:
Bu iki yapıda Hurma ağaçları kullanılmıştır.
Soru 43
Gerek ihtişamı gerekse taş işçiliği ile Anadolu Selçuklu geleneğini sürdüren erken dönem Osmanlı mimari yapısı hangisidir?
Seçenekler
A
Edirne Üç şerefeli Cami
B
Edirne Muradiye Camii
C
Bursa Yeşilcami
D
Bursa Yıldırım Camii
E
Bursa Muradiye Camii
Açıklama:
Söz konusu yapı Bursa Yeşilcamii'dir
Soru 44
Selçuklular hangi metalden yapılma eşya üzerine kakma yapmışlardır?
Seçenekler
A
altın
B
gümüş
C
tunç
D
bakır
E
çelik
Açıklama:
Selçuklular tunç eşya üzerine kırmızı bakır ve gümüş yapraklarla kakma yapmışlardır.
Soru 45
Aşağıdakilerden hangisi XV-XVI yuzyıla ait en güzel ahşap örneklerinin yer aldığı yapılar arasında yer almaz?
Seçenekler
A
Edirne II. Beyazıd Camii
B
Topkapı Sarayı Hazine Dairesi
C
Bağdat Köşkü
D
Revan Köşkü
E
Fatih Camii
Açıklama:
Fatih Camii sözkonusu yapılar arasında yer almaz
Soru 46
Aşağıdakilerden hangisi kündekari tekniği ile yapılmış ahşap minberi günümüze ulaşmış bir eserdir?
Seçenekler
A
Konya Alaaddin camii
B
Konya Sadreddin Konevi Camii
C
Karaman İmaret Camii
D
Bursa Yeşil Camii
E
Afyon Ulucami
Açıklama:
Konya Alaaddin Camii'nin minberi kündekari tekniği ile yapılmıştır.
Soru 47
Ahşap işlemeciliğinin tarih içinde uygulama alanları çok geniş ve çeşitlidir. Ağaç oyma teknikleri arasında yer alan yüzeyi daha da içten oymak ve bazı fazlalıkları dışarı çıkarmak suretiyle “ajur” da denilen teknik aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Şebekeli oyma
B
Düz satıhlı oyma
C
Yuvarlak satıhlı oyma
D
Kabartmalı kakma
E
Eğri kesim
Açıklama:
Genelde oyma, kabartma ve kakma olarak özetleyebileceğimiz geleneksel ağaç işleme teknikleri arasında şunları sayabiliriz: Düz satıhlı ve yuvarlak satıhlı derin oyma, eğri kesim, şebekeli oyma (ajur), düz satıhlı ve kabartmalı kakma. Sanatçı, yüzeyden zemin içlerine doğru bıçağını dik tutarak çalışır, düz satıhlı oyma tekniğini uygular ya da yüzeydeki kabartmanın yuvarlaklığını sağlayacak biçimde serbest hareketlerle çalışarak yuvarlak satıhlı derin oymayı ortaya çıkarır. Bazan da yüzeyi daha da içten oymak ve bazı fazlalıkları dışarı çıkarmak suretiyle “ajur” da denen şebekeli derin oyma tekniğine başvurur.
Soru 48
El-Ezher Camii’nin ahşap kapısı aşağıdaki dönemden hangisine ait bir eserdir?
Seçenekler
A
Beylikler dönemi
B
Fâtımî dönemi
C
Selçuklu dönemi
D
Osmanlı dönemi
E
Hiçbiri
Açıklama:
Günümüze ulaşmış erken dönem İslâm ahşap sanatı örneklerinde, dönemin mimari eserlerindeki kabartma taş tezyinatı etkili olmuştur. Halen Berlin İslâm Eserleri Müzesi’nde teşhir edilen Müşetta Sarayı kabartmalı taş duvarlarındaki akantus ve asma yaprakları, erken ve müteakip dönem ahşap eserlerinde oyma tekniği ile uygulanmıştır. Fâtımî dönemi eseri el-Ezher Camii’nin ahşap kapısı ile dönemin bazı camilerindeki ahşap işler buna örnek verilebilir.
Soru 49
Bir ahşap iskelet üzerinde yan yana getirilen geometrik mahiyetteki ahşap parçalarla bunları birbirine bağlayan oluklu ahşap kirişler tutkal ya da çivi kullanılmaksızın iç içe geçirilmek suretiyle yapılan ahşap işçiliği aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Şebekeli oyma
B
Kabartmalı kakma
C
Kündekârî
D
Satıhlı derin oyma
E
Eğri kesim
Açıklama:
Kündekârî tekniğinde bir ahşap iskelet üzerinde yan yana getirilen geometrik mahiyetteki ahşap parçalarla bunları birbirine bağlayan oluklu ahşap kirişler tutkal ya da çivi kullanılmaksızın iç içe geçirilmek suretiyle eser tamamlanır. Dolayısıyla iklim şartları ve zamanın getirdiği eskime ile bu parçalar kuruyup ufalsa da yerinden düşüp ayrılmaz. Bu tekniğe “kündekârî” diyoruz. Günümüze kadar korunarak gelmiş ahşap minberler içinde kündekârî tekniğiyle yapılmış kıymetli örnekler vardır.
Soru 50
Şebekeli oyma tekniğinde çevresi oyulan palmet, lotus ve kıvrık dallardan oluşan desenlerin en ince uçlarından birbirine bağlandığı zengin kompozisyonlar meydana getirilmiş ve bu teknik minber ve kürsü aksamı ile rahle ve korkuluklarda kullanılmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu tekniğin örneklerinden biridir?
Seçenekler
A
Konya Sadreddin Konevî Camii
B
Karaman İmaret Camii
C
Taşhun Paşa Camii
D
Afyon Ulucamii
E
Ankara Hacı Bayram Camii
Açıklama:
Motiflerini altıgen ve üçgen yıldızlarla bazı stilize çiçek ve kuşların oluşturduğu desenlerin ahşap sütun başlıklarında, kiriş ve konsollarda boyama tekniği ile uygulandığı dönemin bazı ahşap camileri arasında Afyon Ulucamii, Beyşehir Eşrefoğlu Camii, Kastamonu Candaroğlu Mahmud Bey Camii örnek verilebilir.
Soru 51
Osmanlı döneminde ise Selçuklu geleneğinin büyük ölçüde sürdürüldüğü, oyma, şebekeli oyma ve kündekârî yanında bazı yeni tekniklerin ortaya çıktığı görülür. Tasarlanan desenin çeşitli malzemelerden kesilip hazırlanan parçaları, uygun bıçaklarla (kalem) oyularak hazırlanan çukur zemine yapıştırılır. Müzelerimizdeki Osmanlı dönemine ait fildişi kakmalı en eski eser, Kur’an-ı Kerim mahfazasıdır. Bu dönem aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Beylikler dönemi
B
Sultan I. Ahmed dönemi
C
Selçuklu dönemi
D
Osmanlı dönemi
E
II. Bayezid dönemi
Açıklama:
Müzelerimizdeki Osmanlı dönemine ait fildişi kakmalı en eski eser, II. Bayezid dönemine ait 1505 tarihli Kur’an-ı Kerim mahfazasıdır. Topkapı Sarayı’nda (nr. 2/2879) XVI. yüzyıl sonlarına ait fildişi ve sedef kakmalı bir Osmanlı tahtının vakur ve soylu görüntüsü yanında, aynı zamanda sedefkâr olan Mimar Mehmed Ağa tarafından Sultan I. Ahmed için hazırlanan sedef, bağa, zebercet, yakut ve zümrüt kakmalı pek müzeyyen bir taht daha vardır ki gözleri kamaştıracak güzelliktedir.
Soru 52
Türkler tarih boyunca metal eşya üzerine çeşitli teknikler kullanarak, bazan birden fazla tekniğe aynı süre içinde başvurmak suretiyle maden sanatı alanında güzel eserler ortaya koymuşlardır. İbn Battûta ve Evliya Çelebi gibi ünlü gezginler seyahatnâmelerinde Anadolu’nun ilgili bölümlerini gezerken buralardaki maden kaynaklarından ve üretilen eserlerde uygulanan işçilikten bahsederler. Buna göre Tokat hangi madenle ön plandadır?
Seçenekler
A
Bakır
B
Gümüş
C
Altın
D
Tunç
E
Pirinç
Açıklama:
İbn Battûta ve Evliya Çelebi gibi ünlü gezginler seyahatnâmelerinde Anadolu’nun ilgili bölümlerini gezerken buralardaki maden kaynaklarından ve üretilen eserlerde uygulanan işçilikten bahsederler. Meselâ Erzincan ve Tokat bakır, Gümüşhane de gümüş memleketidir. Bu gibi bölgelerde adı geçen madenlerin işlendiği, tecrübeli ustalar elinde sanatlı birer eşyaya dönüştürüldüğü atölyeler vardır.
Soru 53
“Halı” kelimesi Farsça olduğu da söylenen “kali”den gelme bir kelime olup, yaşama mekânlarını taş, toprak veya ahşap zeminden ayıran dokuma tekniğine dayalı bir sanat alanına ad olmuştur. Önemli tarihi eserlerden biri olan ve kareye yakın desimetreküpü 36.000 düğüm içeren M.Ö. V-III. Yüzyıllara ait Pazırık halısı şu an hangi müzede sergilenmektedir?
Seçenekler
A
İslâm Eserleri Müzesi
B
Leningrad Ermitaj Müzesi
C
İstanbul Deniz Müzesi
D
Konya Müzesi
E
Sultanahmet Halı Müzesi
Açıklama:
Birçoğu yabancı olmak üzere yakın dönem araştırmaları, halı sanatının Asya ve Türk menşeli olduğunu ortaya koymuş bulunmaktadır. Rus arkeolog Rudenko tarafından 1947-1949 kazılarında bulunmuş olan milâttan önce VIII. yüzyıllara ait Pazırık halısı da, Doğu Türkistan’ın eski şehirlerinde ve Turfan’da 1900’lü yılların başında ortaya çıkarılan halı parçaları da bunu teyit etmektedir. 1,89 x 2 m. boyutlarında kareye yakın Pazırık halısının desimetreküpü 36.000 düğüm içermekte olup, eser Leningrad Ermitaj Müzesi’nde teşhir edilmektedir. Bu büyüklükte bir halıda bu denli ince ve çok sayıda Gördes/Türk düğümünün mevcudiyeti o devir için şaşırtıcıdır.
Soru 54
Bir ressamın resimlerine kullanmasıyla isimlendirilen halı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Loyved
B
Rudenko
C
Holbein
D
İbn Battûta
E
Mengücek oğlu Ahmed Bey
Açıklama:
XIV. yüzyılda bazı hayvan motiflerinin biraz stilize edilerek içinde yer aldığını Avrupalı ressamların tablolarından çıkardığımız bu halılardan sonra, XV. yüzyılın sonuna doğru daha çok geometrik desenlerin hâkim olduğu Holbein halıları karşımıza çıkar. Ressam Holbein’in tablolarına konu olduğu için bu adla anılan söz konusu halılar, Batı Anadolu veya Uşak bölgelerinde dokunmuştur. XVI. yüzyıldan XIX. yüzyıla kadar bu bölgede renk ve desen bakımından fevkâlade güzellikte halılar üretilmiştir. Madalyonlu ve yıldızlı şeklinde iki tipte ele alınabilecek olan bu halıların motif tasarımında biçim tekrarları yoluyla sonsuzluğa dikkat çekilir.
Soru 55
Büyük Selçuklular’dan Anadolu Selçukluları’na, Beylikler’den Osmanlı asırlarına dek ortaya konan mimari anıtlar yoluyla Türkler daima taş işçiliği alanında önemli eserler ortaya koymuşlardır. Aşağıdakilerden hangisi Mengücek oğlu Ahmed Bey tarafından yaptırılan bir eserdir?
Seçenekler
A
Sivas Gökmedrese
B
Kayseri Döner Kümbet
C
Erzurum Çifte Minareli Medrese
D
Divriği Ulucamii
E
Konya İnce Minareli Medrese
Açıklama:
Büyük Selçuklular’dan Anadolu Selçukluları’na, Beylikler’den Osmanlı asırlarına dek ortaya konan mimari anıtlar yoluyla Türkler daima taş işçiliği alanında önemli eserler ortaya koymuşlardır. Mengücek oğlu Ahmed Bey tarafından yaptırılan Divriği Ulucamii ve Dârüşşifası’nın cephelerinde yükselen anıtsal kapılar eşsiz güzelliktedir ve çok ince taş işçiliği içerirler.
Soru 56
Selçuklu taş yapılarında insan ve hayvan figürlerine de rastlanmaktadır. Kullanılan bu tür motifler arasında sırt sırta vermiş kartal, kuş resimleri, kadın ve erkek insan başları bulunmaktadır. Aşağıdaki eserlerden hangisinde aslan resimleri görülür?
Seçenekler
A
Erzurum Çifte Minareli Medrese
B
Divriği Ulucamii
C
Konya İnce Minareli Medrese
D
Sivas Gökmedrese
E
Kayseri Döner Kümbet
Açıklama:
Selçuklu taş yapılarında insan ve hayvan figürlerine de rastlanmaktadır. Kullanılan bu tür motifler arasında sırt sırta vermiş kartal, kuş resimleri, kadın ve erkek insan başları bulunmaktadır. Kayseri Döner Kümbet’te ise aslan resimleri vardır.
Soru 57
Aşağıdakilerden hangisi ahşap sanatının cami iç mimarisinde tamamlayıcı eleman olarak görev üstlendiği alanlardan birisi değildir?
Seçenekler
A
Minberler
B
Vaaz kürsüleri
C
Cami tebekkürat eşyası
D
Şerefeler
E
Kur'an muhafazaları
Açıklama:
Şerefeler ahşap sanatının cami iç mimarisinde tamamlayıcı eleman olarak görev üstlendiği alanlardan birisi değildir. Doğru cevap D'dir.
Soru 58
Aşağıdakilerden hangisi geleneksel ağaç işleme teknikleri arasında yer almaz?
Seçenekler
A
Kabartmalı kakma
B
Yuvarlak satıhlı derin oyma
C
Yığma
D
Eğri kesim
E
Şebekeli oyma (ajur)
Açıklama:
Yığma geleneksel ağaç işleme teknikleri arasında yer almaz. Doğru cevap C'dir.
Soru 59
Bir ahşap iskelet üzerinde yan yana getirilen geometrik mahiyetteki ahşap parçalarla bunları birbirine bağlayan oluklu ahşap kirişler tutkal ya da çivi kullanılmaksızın iç içe geçirilmek suretiyle eser tamamlanır. Bu tekniğe aşağıdaki isimlerden hangisi verilmektedir?
Seçenekler
A
Şebekeli oyma
B
Kündekârî
C
Eğri kesim
D
Yuvarlak satıhlı derin oyma
E
Düz satıhlı kakma
Açıklama:
Bir ahşap iskelet üzerinde yan yana getirilen geometrik mahiyetteki ahşap parçalarla bunları birbirine bağlayan oluklu ahşap kirişler tutkal ya da çivi kullanılmaksızın iç içe geçirilmek suretiyle eser tamamlanır. Bu tekniğe Kündekârî adı verilir. Doğru cevap B'dir.
Soru 60
Aşağıdakilerden hangisi XII-XIV. yüzyıllara ait Anadolu’daki Türk ahşap işçiliğinin derin oyma tekniğindeki en eski ve nefis örnekleri arasında yer alır?
Seçenekler
A
Konya Mevlânâ Müzesi pencereleri
B
İstanbul Şehzade Camii minberi
C
Sivas Divriği Darüşşifası Cennet kapısı
D
Ankara’daki Hacı Bayram Türbe kapısı
E
Manisa Sultan Camii minberi
Açıklama:
Ankara’daki Hacı Bayram Türbe kapısı XII-XIV. yüzyıllara ait Anadolu’daki Türk ahşap işçiliğinin derin oyma tekniğindeki en eski ve nefis örnekleri arasında yer alır. Doğru cevap D'dir.
Soru 61
Aşağıdakilerden hangisi kündekari tekniğinin Beylikler ve erken Osmanlı dönemine ait tarih ve usta adına da yer verilmiş kitâbeli en güzel örneklerinden birisidir?
Seçenekler
A
Bursa Yeşilcamii pencere kanatları
B
Afyon Ulucamii sütun başlıkları
C
Kastamonu Candaroğlu Mahmud Bey Camii kirişleri
D
Konya Sadreddin Konevî Camii pencere kanatları
E
Bursa Ulucamii minberi
Açıklama:
Bursa Ulucamii minberi kündekari tekniğinin Beylikler ve erken Osmanlı dönemine ait tarih ve usta adına da yer verilmiş kitâbeli en güzel örneklerinden birisidir. Doğru cevap E'dir.
Soru 62
Müzelerimizdeki Osmanlı dönemine ait fildişi kakmalı en eski eser aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
II. Bayezid dönemine ait Kur’an-ı Kerim mahfazası
B
İstanbul Fâtih Camii vaaz kürsüsü
C
Topkapı Sarayı Hazine Dairesi kapısı
D
Çorum Ulucamii minberi
E
Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî sandukası
Açıklama:
Müzelerimizdeki Osmanlı dönemine ait fildişi kakmalı en eski eser II. Bayezid dönemine ait 1505 tarihli Kur’an-ı Kerim mahfazasıdır. Doğru cevap A'dır.
Soru 63
Osmanlı öncesinden kalma üzerinde işçilik olan metal eşyaların yapımında çoğunlukla hangi metal kullanılmıştır?
Seçenekler
A
Altın ve Gümüş
B
Kırmızı Bakır
C
Tunç ve Pirinç
D
Çelik
E
Bakır ve Gümüş
Açıklama:
Osmanlı öncesinden kalma üzerinde işçilik olan metal eşyaların yapımında çoğunlukla tunç ve pirinç kullanılmıştır. Doğru cevap C'dir.
Soru 64
Madeni eşyanın yapımında aşağıdaki tekniklerden hangisi kullanılır?
Seçenekler
A
Derin oyma
B
Kündekari
C
Kakma
D
Eğri kesim
E
Dövme
Açıklama:
Madeni eşyanın yapımında dövme tekniği kullanılır. Doğru cevap E'DİR.
Soru 65
Osmanlı seccadelerinin en önemli üretim bölgesi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İstanbul
B
Hereke
C
Uşak
D
Kayseri
E
Konya
Açıklama:
Osmanlı seccadelerinin en önemli üretim bölgesi Uşak'tır. Doğru C'dir.
Soru 66
Cami, medrese, türbe gibi yapıların girişlerinde yer alan, yapının inşa ya
da tamiri ile ilgili manzum veya mensur bilgiler içeren, sülüs yahut ta‘lik
celîsi ile kabartma tekniğinde işlenmiş yazılardan oluşan yazıtlara ne ad verilir?
da tamiri ile ilgili manzum veya mensur bilgiler içeren, sülüs yahut ta‘lik
celîsi ile kabartma tekniğinde işlenmiş yazılardan oluşan yazıtlara ne ad verilir?
Seçenekler
A
Ahlat
B
Kitâbe
C
Çini
D
Kümbet
E
Kapı
Açıklama:
Cami, medrese, türbe gibi yapıların girişlerinde yer alan, yapının inşa ya
da tamiri ile ilgili manzum veya mensur bilgiler içeren, sülüs yahut ta‘lik
celîsi ile kabartma tekniğinde işlenmiş yazılardan oluşan yazıtlara kitabe adı verilir. Doğru cevap B'dir.
da tamiri ile ilgili manzum veya mensur bilgiler içeren, sülüs yahut ta‘lik
celîsi ile kabartma tekniğinde işlenmiş yazılardan oluşan yazıtlara kitabe adı verilir. Doğru cevap B'dir.
Soru 67
Aşağıdakilerden hangisi Türk ahşap sanatının sergilendiği müzelerden biri değildir?
Seçenekler
A
Topkapı Sarayı
B
Deniz müzeleri
C
Arkeoloji Müzeleri
D
Türk ve İslam Eserleri Müzesi
E
Ankara Etnografya Müzesi
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 68
Aşağıdakilerden hangisi oyma ve kabartma sanatında ajur teknolojinin karşılığıdır?
Seçenekler
A
Eğri kesim
B
Düz ve yuvarlak satıhlı derin oyma
C
Eğri kesim
D
Şebekeli oyma
E
Düz ve Kabartma satıhlı kakma
Açıklama:
Soru anlama sorusu olup,Metni dikkatli okumak gerekir.
Soru 69
Kündekari;ahşap iskelet tekniği ile çivi gibi malzemeler kullanılmadan yapılan kündekarinin en güzel örnekleri hangi tarihler arasındadır?
Seçenekler
A
875-1071
B
1155-1241
C
1400-1505
D
1300-1420
E
1256-1309
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 70
Aşağıdakilerden hangi ağaç türü Türk ahşap oyma ve kakma sanatında kullanılamaz?
Seçenekler
A
Ceviz
B
Meşe
C
Şimşir
D
Abanoz
E
Kavak
Açıklama:
Soru anlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 71
Osmanlı döneminde Selçuklu geleneğinin sündüğü dönemde bazı yeni tekniklerde kullanılmıştır. Bunlar hangileridir?
Seçenekler
A
Şebekeli oyma
B
Kündekari
C
Sedef
D
Boyama Teknikleri
E
Eğri Kesim
Açıklama:
Soru analiz sorusu olup,metin çok dikkatle okunmalıdır.
Soru 72
Aşağıdakilerden hangisi Türk Maden Sanatı savaş malzemelerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Kalkan
B
Tokmak
C
Zırh
D
Kılıç
E
Miğfer
Açıklama:
Soru anlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 73
Osmanlı döneminde Metal eşya yapımında kullanılan tekniklerden altın kaplama tekniği aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kakma
B
Savatlama
C
Tombak
D
Telkari
E
Kazıma
Açıklama:
Soru analiz sorusu olup,metni iyi okumak gerekir.
Soru 74
Asya ve Türk menşeli olduğu ortaya konulan ( 1.89x2)m boyutlarındaki kazılardan çıkarılan Pazırık halısı hangi yüzyıllara tarihlenir?
Seçenekler
A
I-III
B
III-V
C
IV-V
D
VI-VIII
E
XI-XII
Açıklama:
Soru değerlendirme sorusu olup,metin dikkatle okunmalıdır.
Soru 75
Anadolu Selçuklularında taç kapı süslemede kapı kemerinin tepe kısmı hangi desen ile bütünleşir?
Seçenekler
A
Geçmeler
B
Çokgenler
C
Yıldızlar
D
Bitkisel motifler
E
Düğümler
Açıklama:
Soru değerlendirme sorusu olup, metin dikkatli okunmalıdır.
Soru 76
Selçuklu taş yapılarında insan ve hayvan figürlerine rastlanmaktadır.Bunlar içinde en çok kullanılan hayvan figürü hangisidir.
Seçenekler
A
Leylek
B
Horoz
C
Yılan
D
Kartal
E
Kaplumbağa
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup.metni okumak yeterlidir.
Soru 77
Ahşap sanatı işçiliğindeki oyma ve kakma tekniklerinden biri olan ajur tekniğinin diğer adı nedir?
Seçenekler
A
Yuvarlak satıhlı kakma
B
Düz satıhlı oyma
C
Şebekeli oyma
D
Eğri kesim oyma
E
Kabartmalı kakma
Açıklama:
Genelde oyma, kabartma ve kakma olarak özetleyebileceğimiz geleneksel ağaç işleme teknikleri arasında şunları sayabiliriz: Düz satıhlı ve yuvarlak satıhlı derin oyma, eğri kesim, şebekeli oyma (ajur), düz satıhlı ve kabartmalı kakma. Sanatçı, yüzeyden zemin içlerine doğru bıçağını dik tutarak çalışır, düz satıhlı oyma tekniğini uygular ya da yüzeydeki kabartmanın yuvarlaklığını sağlayacak biçimde serbest hareketlerle çalışarak yuvarlak satıhlı derin oymayı ortaya çıkarır. Bazen de yüzeyi daha da içten oymak ve bazı fazlalıkları dışarı çıkarmak suretiyle “ajur” da denen şebekeli derin oyma tekniğine başvurur. Cevap C seçeneğidir.
Soru 78
Ahşap sanatı işçiliğindeki oyma ve kakma tekniklerinden biri olan çatma tekniğinin diğer adı nedir?
Seçenekler
A
Kündekârî
B
Kâşî
C
Münhanî
D
Evânî
E
Ajur
Açıklama:
Ahşap işlerde oyma, kabartma, şebekeli oyma, çatma (kündekârî) ve boyama teknikleri kullanılmış, mimari eserlerdeki kapı ve pencere kanatları dışında minberden rahleye, kürsüden sandukaya pek çok güzel eser meydana getirilmiştir. Cevap A seçeneğidir.
Soru 79
Türk-İslam sanatlarında kündekârî tekniğinde oyulmuş ve günümüze kadar ulaşmış ilk ahşap minber örneği aşağıdaki camilerden hangisinde bulunmaktadır?
Seçenekler
A
Bursa Muradiye Camii
B
Konya Alâeddin Camii
C
Edirne Şah Melek Camii
D
Sivas Divriği Ulucamii
E
Ankara Arslanhane Camii
Açıklama:
Günümüze kadar korunarak gelmiş ahşap minberler içinde kündekârî tekniğiyle yapılmış kıymetli örnekler vardır. Konya Alâeddin Camii’nin Ahlatlı bir ustaya ait 1155 tarihli, Siirt Ulucamii’nin Abdülfettah isimli bir ustaya ait 1191 tarihli, Divriği Ulucamii’nin Tiflisli Ahmed’e ait 1241 tarihli minberleri bunlar arasında sayılabilir. Cevap B seçeneğidir.
Soru 80
Aşağıdaki hangi ahşap caminin sütun başlıkları, kiriş ve konsollarında ahşap boyama tekniği kullanılarak geometrik yıldız motifler, stilize çiçek ve kuş desenleri yapılmıştır?
Seçenekler
A
Sivas Divriği Ulucamii
B
Bursa Muradiye Camii
C
Siirt Ulucamii
D
Beyşehir Eşrefoğlu Camii
E
Malatya Ulucamii
Açıklama:
Motiflerini altıgen ve üçgen yıldızlarla bazı stilize çiçek ve kuşların oluşturduğu desenlerin ahşap sütun başlıklarında, kiriş ve konsollarda boyama tekniği ile uygulandığı” dönemin bazı ahşap camileri arasında Afyon Ulucamii, Beyşehir Eşrefoğlu Camii, Kastamonu Candaroğlu Mahmud Bey Camii örnek verilebilir. Cevap D seçeneğidir.
Soru 81
Aşağıdaki sanatkârlardan hangisi ahşap oyma ve kakma tekniğinde güzel eserler verdiği gibi mimari eserler de ortaya koymuştur?
Seçenekler
A
Nakkaş Şîblizâde Ahmed
B
Mehmed Tâhir Ağa
C
Antepli Hacı Mehmed Fakih
D
Nakkaş Sinan Bey
E
Sedefkâr Mehmed Ağa
Açıklama:
Müzelerimizdeki Osmanlı dönemine ait fildişi kakmalı en eski eser, II. Bayezid dönemine ait 1505 tarihli Kur’an-ı Kerim mahfazasıdır. Topkapı Sarayı’nda (nr. 2/2879) XVI. yüzyıl sonlarına ait fildişi ve sedef kakmalı bir Osmanlı tahtının vakur ve soylu görüntüsü yanında, aynı zamanda sedefkâr olan Mimar Mehmed Ağa tarafından Sultan I. Ahmed için hazırlanan sedef, bağa, zebercet, yakut ve zümrüt kakmalı pek müzeyyen bir taht daha vardır ki gözleri kamaştıracak güzelliktedir. Cevap E seçeneğidir.
Soru 82
Osmanlı dönemi maden işleme sanatında tombak olarak bilinen tekniğin diğer adı nedir?
Seçenekler
A
Altınla savatlama
B
Altınla kakma
C
Altınla kaplama
D
Altınla parlatma
E
Altınla vidalama
Açıklama:
Madenî eşyanın yapımında dökme ve dövme teknikleri kullanılır. Obje üzerindeki kabartma desenler eserin tezyinî değerini belirler. Bu da alet yardımıyla yüzeyden derine inerek ya da metal parçanın tersinden dövülmesi suretiyle sağlanır. Bazen de yüzeyde oluşturulan çukurların çeşitli maddeler yardımıyla doldurulması ve esere kabartmalı bir görüntü verilmesi yoluna gidilir. Bunlar dışında da özellikle Osmanlı döneminde uygulama alanı bulmuş oyma, kakma, çalma, kazıma, vidalama, altın kaplama (tombak), savatlama, zincir işi, daha çok takı ve tören eşyasında kullanılan telkâri ve mine gibi geliştirilmiş birçok teknik söz konusudur. Bu tekniklerin uygulanmasında ayak çarkı, mengene, demirci makası, pense, eğe ve kalem gibi aletler kullanılır. Cevap C seçeneğidir.
Soru 83
Halı dokuma sanatının Asya ve Türk kökenli olduğunu gösteren en önemli kanıt aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ermitej Müzesi’nde sergilenen Pazırık Halısı
B
Halı sözcüğünün Farsça Kali’den türetilmesi
C
Büyük Selçuklularla Batı Asya’ya getirilmesi
D
Anadolu Selçuklularla Anadolu’ya getirilmesi
E
Alâeddin Camii’nde eski halıların bulunması
Açıklama:
Birçoğu yabancı olmak üzere yakın dönem araştırmaları, halı sanatının Asya ve Türk menşeli olduğunu ortaya koymuş bulunmaktadır. Rus arkeolog Rudenko tarafından 1947-1949 kazılarında bulunmuş olan milâttan önce VIII. yüzyıllara ait Pazırık halısı da, Doğu Türkistan’ın eski şehirlerinde ve Turfan’da 1900’lü yılların başında ortaya çıkarılan halı parçaları da bunu teyit etmektedir. 1,89 x 2 m. boyutlarında kareye yakın Pazırık halısının desimetreküpü 36.000 düğüm içermekte olup, eser Leningrad Ermitaj Müzesi’nde teşhir edilmektedir. Bu büyüklükte bir halıda bu denli ince ve çok sayıda Gördes/Türk düğümünün mevcudiyeti o devir için şaşırtıcıdır. Cevap A seçeneğidir.
Soru 84
1905 yılında Alman konsolosu Loyved tarafından Konya’da Alâeddin Camii’nde bulunan eski Türk halıları hangi müzede muhafaza altındadır?
Seçenekler
A
Ankara Anadolu Medeniyetler Müzesi
B
Konya Etnografya Müzesi
C
Ankara Etnografya Müzesi
D
İstanbul Türk ve İslam Eserleri Müzesi
E
Konya Mevlana Müzesi
Açıklama:
1905’te Alman konsolosu Loyved tarafından bulunan Konya’da Alâeddin Camii’nde fersude biçimde farkedilen üçü bütün, beşi parça halindeki halılar, İstanbul’daki Türk ve İslâm Eserleri Müzesi’ne intikal ettirilerek bakım ve korumaya alınmıştır. Cevap D seçeneğidir.
Soru 85
Anadolu Selçuklu döneminde taş yontma işçiliğinin en güzel örnekleri mimari eserlerin hangi kısmında yoğun biçimde görülmektedir?
Seçenekler
A
Kubbelerde
B
Taç kapılarda
C
Kemerlerde
D
Tonozlarda
E
Nişlerde
Açıklama:
Anadolu Selçuklu mimarisinde ana malzeme taştır. Selçuklular taşı özellikle eserlerin taç kapılarında büyük bir ustalıkla ve ince bir zevkle işleyerek Anadolu’ya özgü bir üslûp oluşturmuşlardır. Cevap B seçeneğidir.
Soru 86
Eski dönem Anadolu Türk mimarisinde taş yontma işçiliğinin en narin ve güzel örnekleri hangi eserde yer almaktadır?
Seçenekler
A
Beyşehir Eşrefoğlu Camii
B
Ankara Arslanhane Camii
C
Konya Alâeddin Camii
D
Bursa Muradiye Camii
E
Divriği Ulucamii ve Dârüşşifası
Açıklama:
Büyük Selçuklular’dan Anadolu Selçukluları’na, Beylikler’den Osmanlı asırlarına dek ortaya konan mimari anıtlar yoluyla Türkler daima taş işçiliği alanında önemli eserler ortaya koymuşlardır. Mengücekoğlu Ahmed Bey tarafından yaptırılan Divriği Ulucamii ve Dârüşşifası’nın cephelerinde yükselen anıtsal kapılar eşsiz güzelliktedir ve çok ince taş işçiliği içerirler. Cevap E seçeneğidir.
Soru 87
Aşağıdaki Camiilerden hangisinde derin oyma tekniği kullanılmiştır?
Seçenekler
A
Konya Sadreddin Konevî Camii
B
Ankara Hacı Bayram Camii
C
Manisa Ulucamii
D
Bursa Ulucamii
E
Çorum Ulucamii
Açıklama:
Konya Sadreddin Konevî Camii
Soru 88
Üzerinde işçilik olan metal eşyalarda , aşağıdakilerden en çok hangi maden kullanılmaktadır?
Seçenekler
A
Gümüş
B
Altın
C
Prinç
D
Dermir
E
Bakır
Açıklama:
Prinç
Soru 89
XV. yüzyılın sonuna doğru daha çok geometrik desenlerin hâkim olduğu Holbein halıları hangi bölgemize aittir?
Seçenekler
A
Uşak Bölgesi
B
Antalya Bölgesi
C
Sivas Bölgesi
D
Diyarbakır Bölgesi
E
Trakya Bölgesi
Açıklama:
Uşak Bölgesi
Soru 90
Ahşap sanatında kullanılan ağaç cinsi nelere göre değişir?
Seçenekler
A
Coğrafyanın şartlarına ve kullanım
amacının gereklerine göre değişir.
amacının gereklerine göre değişir.
B
İklim şartlarına ve kullanım
amacının ölçeklerine göre değişir.
amacının ölçeklerine göre değişir.
C
Bölge şartlarına ve kullanım
amacının pratikliğine göre değişir.
amacının pratikliğine göre değişir.
D
Anadolunun şartlarına ve kullanım
amacının önemine göre değişir.
amacının önemine göre değişir.
E
İslamın şartlarına ve kullanım
amacının gereklerine göre değişir.
amacının gereklerine göre değişir.
Açıklama:
Coğrafyanın şartlarına ve kullanım
amacının gereklerine göre değişir.
amacının gereklerine göre değişir.
Soru 91
Günümüze kadar korunarak gelmiş ahşap minberler içinde kündekârî tekniğiyle yapılmış kıymetli örnekler vardır. Aşağıdakilerden hangisi örnrklerden biri değildir?
Seçenekler
A
Siirt Ulucamii’nin minberi
B
Divriği Ulucamii’nin minberi
C
Konya Alâeddin Camii’nin minberi
D
el-Ezher Camii’nin minberi
E
Ankara Aslanhane Camii minberleri
Açıklama:
el-Ezher Camii’nin minberi
Soru 92
Ahşap yıldız parçalarını birbirine bağlayan çıtaların çivilerle zemine monte
edildiği ahşap tekniğinin adı nedir?
edildiği ahşap tekniğinin adı nedir?
Seçenekler
A
Yalancı kündekârî
B
Kabartmalı kündekari
C
Kündekari
D
Oyma tekniği
E
Derin oyma tekniği
Açıklama:
Yalancı kündekari
Soru 93
İbn Battûta ve Evliya Çelebi'nin seyahatnâmelerinde göre aşağıdakilerden hangisi gümüşün çıktığı yerdir?
Seçenekler
A
Tokat
B
Erzincan
C
Güşhane
D
Antalya
E
Trabzon
Açıklama:
Gümüşhane
Soru 94
Yaşama mekânlarını taş, toprak veya ahşap zeminden ayıran dokuma
tekniğine dayalı sanata ne ad verilir?
tekniğine dayalı sanata ne ad verilir?
Seçenekler
A
Seccade
B
Kilim
C
Halı
D
Yer Örtüsü
E
Örtü
Açıklama:
Halı
Soru 95
Anadolu Selçuklu mimarisinde ana malzeme nedir?
Seçenekler
A
Ahşap
B
Toprak
C
Taş
D
Demir
E
Pişmiş toprak
Açıklama:
Taş
Soru 96
Türk halı sanatının Türkiye’deki en
güzel örneklerini hangi müzede görebiliriz?
güzel örneklerini hangi müzede görebiliriz?
Seçenekler
A
Antalya Arkeoloji Müzesi
B
Türk ve İslâm Eserleri ve Sultanahmet Halı müzesi
C
Topkapı Sarayı
D
Dolmabahçe Sarayı
E
Sadberk Hanım Müzesi
Açıklama:
Türk ve İslâm Eserleri ve Sultanahmet Halı müzesi
Ünite 10
Soru 1
"Birbirleriyle uyumlu olup olmadığı yönünden sesleri ve bu sesler arasındaki zaman sürelerini araştıran matematiksel bir ilimdir."
Yukarıda mûsiki ile ilgili yapılan açıklama hangi bilim adamına aittir?
Yukarıda mûsiki ile ilgili yapılan açıklama hangi bilim adamına aittir?
Seçenekler
A
Pisagor
B
İbn-i Sina
C
Jean-Jacques Rousseau
D
Emmanuel Kant
E
Konfiçyus
Açıklama:
Yukarıda filozof ve tıp bilgini İbn-i Sina'ya göre mûsikinin tanımı yapılmıştır. Doğru cevap B'dir.
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi dört halife döneminde arûza dayanan ve ağır ritimle seyreden mûsiki formudur?
Seçenekler
A
Hudâ
B
Nasb
C
El-gınâü’l-mutkan
D
Sinâd
E
Hezec
Açıklama:
Arap mûsikisinde, Hz. Osman dönemine kadar “hudâ” ve “nasb” adı verilen iki basit form icra edilmekteydi. Daha sonra “sinâd (senâd)” ve “hezec” adlı formlar icra edilmeye başlandı. Hz. Osman devri, Hicaz’da profesyonel
anlamda okuyucuların (mugannîler) ortaya çıkmaya başladığı dönemdir. Aynı zamanda şair olan Hz. Ali’nin güzel sanatlara ve edebiyata önem verdiği ve bu kişileri teşvik ettiği söylenir. Dört halife (Hulefâ-yi Râşidîn) devrinin sonlarında, o zamana kadar icra edilen mûsiki formlarından sanat
değeri yüksek, arûza dayanan ve ağır ritimle seyreden “el-gınâü’l-mutkan (veya el-gınâü’r-rakīk) adlı bir form düzenlendi. Doğru cevap C'dir.
anlamda okuyucuların (mugannîler) ortaya çıkmaya başladığı dönemdir. Aynı zamanda şair olan Hz. Ali’nin güzel sanatlara ve edebiyata önem verdiği ve bu kişileri teşvik ettiği söylenir. Dört halife (Hulefâ-yi Râşidîn) devrinin sonlarında, o zamana kadar icra edilen mûsiki formlarından sanat
değeri yüksek, arûza dayanan ve ağır ritimle seyreden “el-gınâü’l-mutkan (veya el-gınâü’r-rakīk) adlı bir form düzenlendi. Doğru cevap C'dir.
Soru 3
- Kam
- Şaman
- Bahşı
- Gınâ
Yukarıda verilen terimlerin hangileri Türk mûsiki tarihinde şairliğin dışında sihirbazlık, hekimlik, rakkaslık ve mûsikişinaslık gibi birçok nitelikleri de bulunan kişilere verilen isimlerdir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
II ve III
C
III ve IV
D
I, II ve III
E
II, III ve IV
Açıklama:
Tonguzlar’ın “şaman”, Altay Türkleri’nin “kam”,Kırgızlar’ın “bahşı”, Oğuzlar’ın “ozan” adını verdikleri ve şairliğin dışında sihirbazlık, hekimlik, rakkaslık ve mûsikişinaslık gibi birçok nitelikleri de bulunan bu kişilerin halk üzerinde büyük etkisi vardı. Doğru cevap D'dir.
Soru 4
Eski Türk hayatında dinî nitelik taşıyan başlıca üç büyük âyin aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Kam, Toy, Şaman
B
Toy, Sığır, Yuğ
C
Şaman, Kam, Yuğ
D
Ozan, Şaman, Kam
E
Kam, Yuğ, Ozan
Açıklama:
1- Avların bereketli olması için düzenlenen ve sığır adı verilen sürgün av âyinleri. 2- Şeylan, şilan, şölen, çeşn yahut toy adı verilen kurban âyinleri. 3- Ölen kişinin ruhunun dinlenmesini sağlamak amacıyla düzenlenen ve yuğ denilen umumi matem âyinleri. Doğru cevap B'dir.
Soru 5
Aşağıdakilerden hangisi cami mûsikisini meydana getiren olgulardan değildir?
Seçenekler
A
İlahiler
B
Müezzinin ezan okuması
C
İhlâs sûrelerinin kıraati
D
Tesbihat
E
Mihrâbiye
Açıklama:
Camideki ibadetin aslını namaz oluşturur. Bu münasebetle müezzinin ezan okuması, İhlâs sûrelerinin kıraati, kāmet getirmesi, namazın cemaatle kılınması sırasında imamın kıraati, selâmdan sonra müezzinler tarafından okunan ibareler, tesbihat, dua ve mihrâbiyenin bütünü cami mûsikisini meydana getirir. Ancak namaz dışında çeşitli sebeplerle okunan ilâhi, na‘t salâ, mersiye, mi‘râciyye, mevlid, tevşîh ve kasideler de camideki icraatlar
içerisinde zaman zaman yer alır. Doğru cevap A'dır.
içerisinde zaman zaman yer alır. Doğru cevap A'dır.
Soru 6
İslamiyet'in doğduğu ve yayıldığı ilk zamanlarda, Araplar'ın sesle yaptıkları nağmelere ne denirdi?
Seçenekler
A
Kam
B
Ir
C
Dule
D
Terennüm
E
Tecvid
Açıklama:
İslamiyet'in doğduğu ve yayıldığı ilk zamanlarda Araplar'ın basit ve sade bir musikileri mevcuttu. Araplar'ın sesle yaptıkları nağmelere "terennüm" denirdi. Doğru cevap "d" şıkkıdır.
Soru 7
Mûsikiye dair on risâle yazmış olan, Arap mûsikisinde ilmî ekolün kurucusu kabul edilen ve musiki teorisi üzerine çalışan ilk İslam filozofu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İbn Süreyc
B
İbn Muhriz
C
Yaküb b. İshak Kindi
D
Azzet-ül Meyla
E
Ebu Said Cemile
Açıklama:
Ya‘kūb b. İshak Kindî (ö. 866 [?]) mûsiki teorisi üzerine çalışan ilk İslâm filozofudur. Mûsikiye dair on risâle yazmış olan Kindî Arap mûsikisinde ilmî
ekolün kurucusu kabul edilir. Doğru cevap "c" şıkkıdır.
ekolün kurucusu kabul edilir. Doğru cevap "c" şıkkıdır.
Soru 8
İbadet esnasında şekillenen, gerek ibadet sırasında gerekse ibadet öncesi ve sonrasında ortaya çıkan çoğunlukla irticâle dayalı (önceden bestelenmemiş, doğaçlama) ses mûsikisine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Gök
B
Cami Musikisi
C
Nağme
D
Terennüm
E
Yuğ
Açıklama:
Camide ibadet esnasında şekillenen mûsiki olup, gerek ibadet sırasında gerekse ibadet öncesi ve sonrasında ortaya çıkan çoğunlukla irticâle dayalı
(önceden bestelenmemiş, doğaçlama) ses mûsikisinden ibaret olan musikiye "cami musikisi" denir. Doğru cevap "b" şıkkıdır.
(önceden bestelenmemiş, doğaçlama) ses mûsikisinden ibaret olan musikiye "cami musikisi" denir. Doğru cevap "b" şıkkıdır.
Soru 9
Minârelerde ezandan ayrı olarak Allah’a yapılan dua ve münâcâtlara ne ad verilir?
Seçenekler
A
Tekbir
B
Tesbih
C
Ezan
D
Nida
E
Temcid
Açıklama:
Temcid, minârelerde ezandan ayrı olarak Allah’a yapılan dua ve münâcâtlardır. Üç aylarda recebin ilk gecesiyle başlayarak ramazanın teravih kılınan ilk gecesine kadar yatsı namazının ardından, ramazanda ise sahurdan sonra müezzinler ve cemaatin katılımıyla minarede okunurdu. Camilerde temcîde çıkmak ve temcîd okuyacak topluluğu idare edebilmek müezzinliğin önemli vazifelerindendi. Doğru cevap "e" şıkkıdır.
Soru 10
Mûsikiyi ''sesleri kulağa hoş gelebilecek şekilde düzenleme sanatı'' olarak tanımlayan yazar ve düşünür hangisidir?
Seçenekler
A
Jean-Jacques Rousseau
B
Emmanuel Kant
C
René Descartes
D
Baruch Spinoza
E
Arthur Schopenhauer
Açıklama:
Mûsikiyi ''sesleri kulağa hoş gelebilecek şekilde düzenleme sanatı'' olarak tanımlayan yazar ve düşünür Jean-Jacques Rousseau olmuştur. Doğru cevap A'dır.
Soru 11
Eskiden İstanbul’da okunan yatsı ezanı aşağıdaki makamlardan hangileri ile okunurdu?
Seçenekler
A
Sabâ, dilkeşhâverân
B
Hicaz, rast
C
Hicaz, uşşak
D
Segâh, rast ve dügâh
E
Uşşak, nevâ, rast ve hicaz
Açıklama:
Ezanlar, müezzinin mûsikideki yeteneğine göre her makamdan okunabilir. Ancak yukarıda da ifade edildiği gibi, Türk mûsikisinin “ağır başlı” olarak nitelendirilen daha çok lirik karakterli makamlarından ezan okumak âdeti yerleşmiştir. Eskiden İstanbul’da sabah ezanının sabâ, dilkeşhâverân; öğle ezanının hicaz, rast; ikindi ezanının hicaz, uşşak; akşam ezanının segâh, rast ve dügâh; yatsı ezanının ise uşşak, nevâ, rast ve hicaz makamlarından okunması bir gelenek haline gelmişti. Doğru cevap E'dir.
Soru 12
Aşağıdakilerden hangisi Tekke (tasavvuf) mûsikisi şekillerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Gına
B
Mevlevî Âyini
C
Durak
D
Şuğul
E
Nefes
Açıklama:
Tekke (tasavvuf) mûsikisi formları genel olarak Mevlevî âyini, durak, şuğul ve nefes şeklinde sıralanabilir. A şıkkında yer alan "gına" Arapların İslamiyet'in doğduğu ve yayıldığı yıllarda şiirle söyledikleri nağmelere denir. Doğru cevap "a" şıkkıdır.
Soru 13
Mûsikişinas Yahyâ el-Mekkî’nin 12.000 beste içeren eserinin adı nedir?
Seçenekler
A
el-Mûsîka’l-kebîr
B
Kitâbü’l-Egānî
C
el-Egānî
D
Mürûcü’z-zeheb
E
Câmiu’l-elhân
Açıklama:
Abbâsîler döneminde bestecilik yönünden zengin bir dönem yaşandığı görülmektedir. Bu dönem içerisinde yazılan Mûsikişinas Yahyâ el-Mekkî’nin 12.000 besteyi içine aldığı eserinin adı Kitâbü’l-Egānî olmuştur. Doğru cevap B'dir.
Soru 14
İslâm dünyasındaki ilk nazarî mûsiki çalışmalarının ürünleri hangi yüzyıldan itibaren alınmaya başlanmıştır?
Seçenekler
A
X. yüzyıl
B
XII. yüzyıl
C
V. yüzyıl
D
VIII. yüzyıl
E
XIII. yüzyıl
Açıklama:
İslâm dünyasındaki ilk nazarî mûsiki çalışmalarının ürünleri VIII. yüzyıldan itibaren alınmaya başlanmış ve mûsiki sistemindeki bu teorik yapı VIII-XIII. yüzyıllarda gelişerek Endülüs’ten Çin’e ve Orta Afrika’dan Kafkaslar’a kadar geniş bir alanda yaygınlaşmıştır. Emevîler ve Abbâsîler devrinde Yûnus el-Kâtib, Zelzel ve Halîl b. Ahmed el-Ferâhidî ile başlayan bu nazariyat çalışmaları daha sonraları İbrâhim el-Mevsılî, İbrâhim b. Mehdî, İshak el-Mevsılî, İbn Hurdâzbih ve İbnü’l-Müneccim ile devam etti.
Soru 15
Mûsiki teorisi üzerine çalışan ilk İslâm filozofunun adı nedir?
Seçenekler
A
Fârâbî
B
Muhammed b. Ahmed el-Hârizmî
C
Safiyyüddin el-Urmevî
D
Hızır b. Abdullah
E
Ya‘kūb b. İshak Kindî
Açıklama:
Ya‘kūb b. İshak Kindî (ö. 866 [?]) mûsiki teorisi üzerine çalışan ilk İslâm filozofudur. Doğru cevap E'dir.
Soru 16
Şairliğin dışında sihirbazlık, hekimlik, rakkaslık ve mûsikişinaslık gibi birçok nitelikleri bulunan kişilere Altay Türkleri ne ad vermiştir?
Seçenekler
A
Şaman
B
Bahşı
C
Ozan
D
Arif
E
Kam
Açıklama:
Eski Türk inançları doğrultusunda belirli zamanlarda yapılan törenlerde, dinî mahiyetteki mûsikinin önemli bir yeri vardı. Bu dönemde mûsiki şiirden ayrılmaz ve şairler törenlerin vazgeçilmez düzenleyicileri idiler. Tonguzlar’ın “şaman”, Altay Türkleri’nin “kam”, Kırgızlar’ın “bahşı”, Oğuzlar’ın “ozan” adını verdikleri ve şairliğin dışında sihirbazlık, hekimlik, rakkaslık ve mûsikişinaslık gibi birçok nitelikleri de bulunan bu kişilerin halk üzerinde büyük etkisi vardı. Bu kişiler, kendinden geçmiş bir halde birtakım hareketler yaparken, Türkler’in en eski çalgısı olan “kopuz” eşliğinde şiirler okurlardı.
Soru 17
Türk bestekârları tarafından Türk mûsikisi makam ve usulleriyle bestelenmiş Arapça güfteli ilâhilere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Nefes
B
Durak
C
Şuğul
D
Mevlevî Âyini
E
Kaside
Açıklama:
Şuğul, Türk bestekârları tarafından Türk mûsikisi makam ve usulleriyle bestelenmiş Arapça güfteli ilâhilere verilen isimdir. Elimizde bulunan
şuğullerin büyük kısmı, kolay anlaşılan ifadelerden meydana gelmiş olup, ritim itibariyle de hareketli eserlerdir. Şuğullerin ağızdan ağza
nakledilmesi esnasında bazı güftelerin bozulması nedeniyle, pek az şuğulün güfte yazarı bilinmektedir. Tekkelerde zikir esnasında
okunduklarından daha çok nîm sofyan, sofyan ve düyek gibi küçük usullerle ölçülmüşlerdir. Doğru cevap C'dir.
şuğullerin büyük kısmı, kolay anlaşılan ifadelerden meydana gelmiş olup, ritim itibariyle de hareketli eserlerdir. Şuğullerin ağızdan ağza
nakledilmesi esnasında bazı güftelerin bozulması nedeniyle, pek az şuğulün güfte yazarı bilinmektedir. Tekkelerde zikir esnasında
okunduklarından daha çok nîm sofyan, sofyan ve düyek gibi küçük usullerle ölçülmüşlerdir. Doğru cevap C'dir.
Soru 18
I - Gazel
II - Mesnevi
III - Murabba
IV - Muhammes
Yukarıdaki nazım şekillerinden hangisi kaside güftelerinde kullanılabilir?
II - Mesnevi
III - Murabba
IV - Muhammes
Yukarıdaki nazım şekillerinden hangisi kaside güftelerinde kullanılabilir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
II ve III
D
I, II, III ve IV
E
Yalnız IV
Açıklama:
Kaside güftelerinde Türk edebiyatındaki kaside, gazel, mesnevî, murabba, muhammes gibi nazım şekillerinin yanı sıra diğer manzum türler de
kullanılabilir. Doğru cevap D'dir.
kullanılabilir. Doğru cevap D'dir.
Soru 19
“Çün doğup tuttu cihan yüzünü hüsnün güneşi” mısraıyla başlayan manzume hangi mutasavvıf şaire aittir?
Seçenekler
A
Mustafa Itrî Efendi
B
Aziz Mahmud Hüdâyî
C
Zekâî Dede
D
Hacı Fâik Bey
E
Dede Ömer Rûşenî
Açıklama:
“Çün doğup tuttu cihan yüzünü hüsnün güneşi” mısraıyla başlayan manzume XV. yüzyılın tanınmış Halvetî şeyhlerinden mutasavvıf şair Dede Ömer Rûşenî'ye aittir. Doğru cevap E'dir.
Soru 20
Diz çöküp oturarak ve başı sağa sola çevirmek veya diz kapakları yerde olduğu halde doğrulup oturmak suretiyle yapılan zikre ne ad verilir?
Seçenekler
A
Kıyâm zikri
B
Kuûd zikri
C
Devran zikri
D
Hah zikri
E
Letaif zikri
Açıklama:
Diz çöküp oturarak ve başı sağa sola çevirmek veya diz kapakları yerde olduğu halde doğrulup oturmak suretiyle yapılan zikre kuûd zikri, bu
şekilde zikredenlere kuûdî denmektedir. Doğru cevap B'dir.
şekilde zikredenlere kuûdî denmektedir. Doğru cevap B'dir.
Soru 21
Ünlü İngiliz müzikolog ve bestecisi Sir Charles Hubert Parry’in “tahayyül edilmesi bile güç olan mükemmel bir ses dizisi” olarak nitelendirdiği Kitâbü’l Edvâr
fî ma‘rifeti’n-nagam ve’l-evtâr adlı eserin sahibi kimdir?
fî ma‘rifeti’n-nagam ve’l-evtâr adlı eserin sahibi kimdir?
Seçenekler
A
Safiyyüddin el-Urmevî
B
Hızır b. Abdullah
C
Hamâmîzâde İsmail Dede Efendi
D
Yûnus el-Kâtib
E
İbn Hurdâzbih
Açıklama:
XIII. yüzyılda fizik âlimi Safiyyüddin el-Urmevî kaleme aldığı Kitâbü’l Edvâr fî ma‘rifeti’n-nagam ve’l-evtâr adlı eseriyle mûsiki alanında yeni bir
dönem başlattı. Ünlü İngiliz müzikolog ve bestecisi Sir Charles Hubert Parry’in “tahayyül edilmesi bile güç olan mükemmel bir ses dizisi” olarak
nitelendirdiği bu sistem, sonraki yüzyıllarda benimsendi, mûsiki çalışmalarında esas alındı ve hemen her yazarca adı anılarak kullanıldı. Doğru cevap A'dır.
dönem başlattı. Ünlü İngiliz müzikolog ve bestecisi Sir Charles Hubert Parry’in “tahayyül edilmesi bile güç olan mükemmel bir ses dizisi” olarak
nitelendirdiği bu sistem, sonraki yüzyıllarda benimsendi, mûsiki çalışmalarında esas alındı ve hemen her yazarca adı anılarak kullanıldı. Doğru cevap A'dır.
Soru 22
- Diz çöküp oturarak ve başı sağa sola çevirmek veya diz kapakları yerde olduğu halde doğrulup oturmak suretiyle yapılan zikir.
- Ayakta beline kadar eğilip kalkmak, olduğu yerde sağa sola dönmek ve sallanmak şeklinde yapılan zikir.
- Ayakta kol kola veya el ele tutuşarak sağ ayağını biraz ileri, sol ayağını da biraz geri atmak ve sağdan sola doğru düzenli bir tempo ile devamlı ilerleyip dönmek suretiyle yapılan zikir.
Yukarıda verilen zikir tanımlarının isimleri aşağıdakilerin hangisinde doğru sırayla verilmiştir?
Seçenekler
A
Devran zikri-Kıyâm zikri-Kuûd zikri
B
Kıyâm zikri-Kuûd zikri-Devran zikri
C
Kuûd zikri-Devran zikri-Kıyâm zikri
D
Kıyâm zikri-Devran zikri-Kuûd zikri
E
Kuûd zikri-Kıyâm zikri-Devran zikri
Açıklama:
1- Diz çöküp oturarak ve başı sağa sola çevirmek veya diz kapakları yerde
olduğu halde doğrulup oturmak suretiyle yapılan zikre kuûd zikri, bu
şekilde zikredenlere kuûdî;
2- Ayakta beline kadar eğilip kalkmak, olduğu yerde sağa sola dönmek ve
sallanmak şeklinde yapılan zikre kıyâm zikri, bu şekilde zikredenlere
kıyâmî;
3- Ayakta kol kola veya el ele tutuşarak sağ ayağını biraz ileri, sol ayağını da biraz geri atmak ve sağdan sola doğru düzenli bir tempo ile devamlı
ilerleyip dönmek suretiyle yapılan zikre de devran zikri, bu şekilde
zikredenlere devranî denilirdi. Doğru cevap E'dir.
olduğu halde doğrulup oturmak suretiyle yapılan zikre kuûd zikri, bu
şekilde zikredenlere kuûdî;
2- Ayakta beline kadar eğilip kalkmak, olduğu yerde sağa sola dönmek ve
sallanmak şeklinde yapılan zikre kıyâm zikri, bu şekilde zikredenlere
kıyâmî;
3- Ayakta kol kola veya el ele tutuşarak sağ ayağını biraz ileri, sol ayağını da biraz geri atmak ve sağdan sola doğru düzenli bir tempo ile devamlı
ilerleyip dönmek suretiyle yapılan zikre de devran zikri, bu şekilde
zikredenlere devranî denilirdi. Doğru cevap E'dir.
Soru 23
Aşağıdakilerden hangisi tekke mûsikisi şekillerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Nefes
B
Suğul
C
Durak
D
Tekbir
E
Mevlevî Âyini
Açıklama:
Son zamanlarda “tasavvuf mûsikisi” şeklinde de ifade edilen tekke mûsikisi, “açık (cehrî) zikir yapan tarikatların zikirleri esnasında daha çok ritme dayalı, bazan bir veya birkaç enstrümanın da katılımıyla ortaya çıkan mûsiki” şeklinde tarif edilebilir. Türk dinî mûsikisi formları içerisinde yer alan ve hem camide hem de tekkede icra edilen ilâhi, na‘t, salâ, mevlid, tevşîh, mi‘râciyye, mersiye ve kaside şekilleri dışarıda tutulduğunda tekke mûsikisi formları genel olarak Mevlevî âyini, durak, şuğul ve nefes şeklinde
sıralanabilir. Doğru cevap D'dir.
sıralanabilir. Doğru cevap D'dir.
Soru 24
- İlahi
- Nefes
- Tesbih
Yukarıda verilen dini mûsiki türleri hangi seçenekte sırasıyla hangi doğru ana başlık altında verilmiştir?
Seçenekler
A
- Cami
- Tekke
- Cami ve Tekke
B
- Cami ve Tekke
- Tekke
- Cami
C
- Tekke
- Cami
- Cami ve Tekke
D
- Tekke
- Cami ve Tekke
- Cami
E
- Cami ve Tekke
- Cami
- Tekke
Açıklama:
İlâhi: Kendilerine mahsus tavırları olan ilâhiler genellikle okundukları yere göre cami ve tekke ilâhileri diye ikiye ayrılmalarına rağmen bunların dışında değişik zaman ve mekânlarda da icra edilirler.
Nefes: Çoğunlukla Bektaşî tarikatına bağlı şairler tarafından kaleme
alınmış tasavvufî güftelerin, bu tarikat çerçevesinde düzenlenen sazlı
sözlü toplantılarda okunan şeklidir. Tekkelerde icra edilir.
Tesbih: Namazda cumhur müezzinliği içerisinde icra edilen tesbih, camilerde namazdan sonra müezzin mahfilinde bir veya birkaç müezzin tarafından bölüm bölüm ve bazan nöbetleşe, cemaatin dua etmesine zemin hazırlamak için irticâlen değişik makamlardan ve usulsüz olarak okunur. Doğru cevap B'dir.
Nefes: Çoğunlukla Bektaşî tarikatına bağlı şairler tarafından kaleme
alınmış tasavvufî güftelerin, bu tarikat çerçevesinde düzenlenen sazlı
sözlü toplantılarda okunan şeklidir. Tekkelerde icra edilir.
Tesbih: Namazda cumhur müezzinliği içerisinde icra edilen tesbih, camilerde namazdan sonra müezzin mahfilinde bir veya birkaç müezzin tarafından bölüm bölüm ve bazan nöbetleşe, cemaatin dua etmesine zemin hazırlamak için irticâlen değişik makamlardan ve usulsüz olarak okunur. Doğru cevap B'dir.
Soru 25
Allah, peygamber ve diğer din büyüklerinden, İslâm dininin ibadet, ahlâk ve çeşitli yönleriyle tasavvufî meselelerinden söz eden, bu arada bazı düşünce, fikir ve nasihatları içeren dinî-tasavvufî şiirlerin bir kişi tarafından, herhangi bir enstrümanın eşliği olmaksızın okunmasıdır.
Tanımı hangi dini mûsiki türüne aittir?
Tanımı hangi dini mûsiki türüne aittir?
Seçenekler
A
Tevşîh
B
Mi‘râciyye
C
Kasîde
D
Mersiye
E
Salât-ı Ümmiyye
Açıklama:
Kasîde: Allah, peygamber ve diğer din büyüklerinden, İslâm dininin ibadet, ahlâk ve çeşitli yönleriyle tasavvufî meselelerinden söz eden, bu arada bazı düşünce, fikir ve nasihatları içeren dinî-tasavvufî şiirlerin bir kişi tarafından, herhangi bir enstrümanın eşliği olmaksızın okunmasıdır. Kasideler, usulsüz olarak ancak belirli bir makam seyri takip edilmek suretiyle irticâlen icra edilir. Doğru cevap C'dir.
Soru 26
Bir Mevlevî âyininin icrasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Seçenekler
A
Okunacak ve çalınacak âyîn-i şerifin makamında neyle uzunca yapılan
“baş taksim”,
“baş taksim”,
B
Önce mürşidin izniyle üç adet nefes, ardından on iki imamın adı zikredilen
“düvâz” veya “düvâzde imam” denilen manzumeler okunması,
“düvâz” veya “düvâzde imam” denilen manzumeler okunması,
C
Dört selâmdan oluşan “âyîn-i şerif”in okunup çalınması,
D
Ney veya başka bir sazla yapılan kısa “son taksim”,
E
Âyinhanlardan biri tarafından okunan “aşr-ı şerif”,
Açıklama:
Bir Mevlevî âyininin icrasını şu ana başlıklarla özetleyebiliriz:
a) Âyin bestesi içerisinde bulunmamakla birlikte her âyinin başında
okunması gelenek haline gelen, güftesi Mevlânâ’ya, bestesi Mustafa Itrî
Efendi’ye ait rast makamındaki “na‘t”ın okunması,
b) Okunacak ve çalınacak âyîn-i şerifin makamında neyle uzunca yapılan
“baş taksim”,
c) Aynı makamda dört haneli bir “peşrev”in çalınması,
d) Neyzenbaşının yaptığı kısa “taksim”,
e) Dört selâmdan oluşan “âyîn-i şerif”in okunup çalınması,
f) “Son peşrev” ve “son yürük semâi”nin yürükçe icrası,
g) Ney veya başka bir sazla yapılan kısa “son taksim”,
h) Âyinhanlardan biri tarafından okunan “aşr-ı şerif”,
ı) Tarikatçı veya duâcı dede ile en sonunda şeyhin okuduğu “Fâtiha” ve
“gülbanklar”.
Önce mürşidin izniyle üç adet nefes, ardından on iki imamın adı zikredilen
“düvâz” veya “düvâzde imam” denilen manzumeler okunması, Bektaşi tarikatının ayinlerinde görülür. Dolayısıyla
doğru cevap "b" şıkkıdır.
a) Âyin bestesi içerisinde bulunmamakla birlikte her âyinin başında
okunması gelenek haline gelen, güftesi Mevlânâ’ya, bestesi Mustafa Itrî
Efendi’ye ait rast makamındaki “na‘t”ın okunması,
b) Okunacak ve çalınacak âyîn-i şerifin makamında neyle uzunca yapılan
“baş taksim”,
c) Aynı makamda dört haneli bir “peşrev”in çalınması,
d) Neyzenbaşının yaptığı kısa “taksim”,
e) Dört selâmdan oluşan “âyîn-i şerif”in okunup çalınması,
f) “Son peşrev” ve “son yürük semâi”nin yürükçe icrası,
g) Ney veya başka bir sazla yapılan kısa “son taksim”,
h) Âyinhanlardan biri tarafından okunan “aşr-ı şerif”,
ı) Tarikatçı veya duâcı dede ile en sonunda şeyhin okuduğu “Fâtiha” ve
“gülbanklar”.
Önce mürşidin izniyle üç adet nefes, ardından on iki imamın adı zikredilen
“düvâz” veya “düvâzde imam” denilen manzumeler okunması, Bektaşi tarikatının ayinlerinde görülür. Dolayısıyla
doğru cevap "b" şıkkıdır.
Soru 27
Ezandan ayrı olarak minarelerden Allah’a yapılan dua ve münâcâtlara ne ad verilir?
Seçenekler
A
Temcîd
B
İlâhi
C
Na‘t
D
Salâ
E
Tevşîh
Açıklama:
Cami ve Tekke Mûsikisinde Ortak Şekiller;
- İlâhi,
- Na‘t,
- Salâ,
- Tevşîh,
- Mevlid,
- Mi‘râciyye,
- Mersiye,
- Kasîde'dir.
Temcid; Minârelerde ezandan ayrı olarak Allah’a yapılan dua ve münâcâtlardır. Doğru cevap "a" şıkkıdır.
- İlâhi,
- Na‘t,
- Salâ,
- Tevşîh,
- Mevlid,
- Mi‘râciyye,
- Mersiye,
- Kasîde'dir.
Temcid; Minârelerde ezandan ayrı olarak Allah’a yapılan dua ve münâcâtlardır. Doğru cevap "a" şıkkıdır.
Soru 28
İslâm Edebiyatında ilk mevlid kitabı olarak kabul edilen et-Tenvîr fî mevlidi’s-sirâci’l-münîr adlı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İbn-i Arabi
B
Mevlana
C
Süleyman Çelebi
D
Sinâneddin Yûsuf
E
İbn Dihye
Açıklama:
İslâm
dünyasında ilk mevlid merasimlerinin, Mısır’da Fâtımîler devrinde MuîzLidînillah
döneminden (972-975) itibaren düzenlenmeye başladığı ifade
edilir. Halkın da katılımıyla görkemli ve parlak merasimlerle ilk mevlid
töreni, Erbil Atabeglerinden “Muazzam” lâkabıyla tanınmış
Muzafferüddin Kökböri devrinde 1207 yılında yapılmış; bu törende
Endülüslü ünlü hadis bilgini İbn Dihye, İslâm edebiyatında ilk mevlid
kitabı kabul edilen et-Tenvîr fî mevlidi’s-sirâci’l-münîr adlı eserini
Atabeg’e takdim etmiştir. Doğru cevap "e" şıkkıdır.
dünyasında ilk mevlid merasimlerinin, Mısır’da Fâtımîler devrinde MuîzLidînillah
döneminden (972-975) itibaren düzenlenmeye başladığı ifade
edilir. Halkın da katılımıyla görkemli ve parlak merasimlerle ilk mevlid
töreni, Erbil Atabeglerinden “Muazzam” lâkabıyla tanınmış
Muzafferüddin Kökböri devrinde 1207 yılında yapılmış; bu törende
Endülüslü ünlü hadis bilgini İbn Dihye, İslâm edebiyatında ilk mevlid
kitabı kabul edilen et-Tenvîr fî mevlidi’s-sirâci’l-münîr adlı eserini
Atabeg’e takdim etmiştir. Doğru cevap "e" şıkkıdır.
Soru 29
Geniş çerçevede bir kimsenin ölümünden sonra onun iyiliklerini, üstün sıfatlarını ve ölümünden duyulan acıyı dile getirmek için yazılan manzume
anlamına gelen, dar çerçevede Hz. Hüseyin ve diğer Ehl-i beyt mensuplarının Kerbelâ’da şehid edilmeleri üzerine yazılan eserlere ne ad verilir?
anlamına gelen, dar çerçevede Hz. Hüseyin ve diğer Ehl-i beyt mensuplarının Kerbelâ’da şehid edilmeleri üzerine yazılan eserlere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Kaside
B
Mevlid
C
Mersiye
D
Sala
E
Tevşih
Açıklama:
Mersiye: Bir kimsenin ölümünden sonra onun iyiliklerini, üstün sıfatlarını
ve ölümünden duyulan acıyı dile getirmek için yazılan manzume
anlamına gelen mersiye, dar çerçevede Hz. Hüseyin ve diğer Ehl-i beyt
mensuplarının Kerbelâ’da şehid edilmeleri üzerine yazılan eserler için
kullanılmıştır. Doğru cevap "c" şıkkıdır.
ve ölümünden duyulan acıyı dile getirmek için yazılan manzume
anlamına gelen mersiye, dar çerçevede Hz. Hüseyin ve diğer Ehl-i beyt
mensuplarının Kerbelâ’da şehid edilmeleri üzerine yazılan eserler için
kullanılmıştır. Doğru cevap "c" şıkkıdır.
Soru 30
Bestekâr-neyzen, Galata Mevlevîhânesi şeyhlerinden Osman Dede’nin (ö. 1729) mesnevî tarzında yazıp bestelediği, segâh, müsteâr, dügah, nevâ, sabâ, hüseynî ve nişâbur makamlarında, her birine “hâne” denilen yedi bölüm olan Türk Din Musikisi eseri aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
En-Necât
B
Mi‘râciyye
C
Kitâbü’l-Egānî
D
Mutrip
E
Bahir
Açıklama:
Türk edebiyatında pek çok mi‘râciyye yazılmış ise de Türk din
mûsikisinde mi‘râciyye denildiğinde akla, bestekâr-neyzen, Galata
Mevlevîhânesi şeyhlerinden Osman Dede’nin (ö. 1729) mesnevî tarzında
yazıp bestelediği “Mi‘râciyye” akla gelir. Osman Dede, kaleme aldığı
mi‘râciyyesini segâh, müsteâr, dügah, nevâ, sabâ, hüseynî ve nişâbur
makamlarında, her birine “hâne” denilen yedi bölüm halinde bestelemiştir.
mûsikisinde mi‘râciyye denildiğinde akla, bestekâr-neyzen, Galata
Mevlevîhânesi şeyhlerinden Osman Dede’nin (ö. 1729) mesnevî tarzında
yazıp bestelediği “Mi‘râciyye” akla gelir. Osman Dede, kaleme aldığı
mi‘râciyyesini segâh, müsteâr, dügah, nevâ, sabâ, hüseynî ve nişâbur
makamlarında, her birine “hâne” denilen yedi bölüm halinde bestelemiştir.
Soru 31
İslâmiyet’in ilk zamanlarda Araplar’ın sesle yaptıkları nağmelere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Gınâ
B
Terennüm
C
Hudâ
D
Nasb
E
Hezec
Açıklama:
İslâmiyet’in doğduğu ve yayıldığı ilk zamanlarda Araplar’ın basit ve sade bir mûsikileri mevcuttu. Araplar’ın sesle yaptıkları nağmelere terennüm denilmekteydi.
Soru 32
Grekler’e (Eski Yunanlılara) ait nazarî mûsiki eserlerinin tercümeleri ilk olarak hangi dönemde yapılmıştır?
Seçenekler
A
Fatimi Dönemi
B
Safavi Dönemi
C
Memluk Dönemi
D
Emevî Dönemi
E
Abbâsî Dönemi
Açıklama:
Abbâsîler döneminde Grekler’e ait nazarî mûsiki eserlerinin tercüme faaliyeti başlamıştır. 830’da Halife Me’mûn tarafından kurdurulan Beytülhikme bir çeşit İslâm üniversitesi olmuş ve bu tercüme çalışmalarını üstlenmiştir. Bizzat halifeler tarafından desteklenen ve halkın da rağbet ettiği mûsiki bu dönemde büyük ilerleme kaydetmiştir. Doğru cevap E'dir.
Soru 33
Aşağıdakilerden hangisi mûsiki teorisi üzerine çalışan ilk İslâm filozofudur?
Seçenekler
A
Ya‘kūb b. İshak Kindî
B
Fârâbî
C
İbn Sînâ
D
Safiyyüddin el-Urmevî
E
Abdülkādir-i Merâgī
Açıklama:
Ya‘kūb b. İshak Kindî (ö. 866 [?]) mûsiki teorisi üzerine çalışan ilk İslâm filozofudur. Mûsikiye dair on risâle yazmış olan Kindî Arap mûsikisinde ilmî ekolün kurucusu kabul edilir. Kindî, ebced harflerine dayalı bir nota sistemi kurmuş; mûsikiyi felsefe, mantık, geometri, aritmetik ilimleriyle birlikte değerlendirmiştir. Doğru cevap A'dır.
Soru 34
II. Ahmed’e ithaf ettiği Kitâbu İlmi’l-mûsikî alâvechi’l-hurûfât adlı çalışmasında yeni bir nota sistemi teklif eden ve yaklaşık 350 mûsiki bestesini repertuvara kazandıran müzikolog aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Dimitrie Cantemir (Kantemiroğlu)
B
Kutbünnâyî Osman Dede
C
Lâdikli Mehmed Çelebi
D
Abdülbâki Nâsır Dede
E
Hamparsum Limonciyan
Açıklama:
II. Ahmed’e ithaf ettiği Kitâbu İlmi’l-mûsikî alâvechi’l- hurûfât adlı çalışmasıyla hem yeni bir nota sistemi teklif eden hem de repertuvara 350 beste kazandıran müzikolog Dimitrie Cantemir (Kantemiroğlu)'dir. Doğru cevap "C" dir.
Soru 35
Minârelerde ezandan ayrı olarak Allah’a yapılan dua ve münâcâtlar aşağıdakilerden hangisi ile isimlendirilir?
Seçenekler
A
Tesbih
B
Tekbir
C
Durak
D
Temcîd
E
Nefes
Açıklama:
Minârelerde ezandan ayrı olarak Allah’a yapılan dua ve münâcâtlara temcîd adı verilir. Üç aylarda recebin ilk gecesiyle başlayarak ramazanın teravih kılınan ilk gecesine kadar yatsı namazının ardından, ramazanda ise sahurdan sonra müezzinler ve cemaatin katılımıyla minarede okunur. Camilerde temcîde çıkmak ve temcîd okuyacak topluluğu idare edebilmek müezzinliğin önemli vazifelerindendir.
Soru 36
Aşağıdaki Türk dinî mûsikisi formlarından hangisi cami ve tekkelerde icra edilen formlardan biridir?
Seçenekler
A
İlâhi
B
Mevlevî âyini
C
Durak
D
Tekbir
E
Temcîd
Açıklama:
Şıklardaki formlardan Mevlevi ayini ve durak tekke (Tasavvuf) mûsikisi formlarından, tekbir ve temcîd ise cami mûsikisi formlarındandır. İlahi ise hem camide hem de tekkede icra edilen bir formdur. Doğru cevap A'dır.
Soru 37
Mevlevi ayinleri pek çok sembolik anlam içermektedir. Mevlevi ayinlerinde kullanılan nesnelerden hangisinin sembolik anlamı yanlış verilmiştir?
Seçenekler
A
Semâzenin başındaki sikke-mezar taşı
B
Semâ yapılan semâhane-kâinat
C
Ney-insan-ı kâmil (olgun insan)
D
Semâzenin tennûresi-kefen
E
Semâzenin sırtındaki hırkası-dünyevi dertler
Açıklama:
Mevlevî semâı, kısaca bir “aşk meclisi” olarak ifade edilir. Mevlevî âyini, kıyamet gününü; semâ, insanın mi‘râcını (yükselişini), mânevî yolculuğunu simgeler. Kollarını açarak semâ eden semâzenin sağ eli dua edercesine göklere dönük, Allah’ın ikramını almaya hazır, devamlı olarak baktığı sol eli ise yere dönüktür. Böylece Hak’tan aldığı mânevî güzellikleri, Hak gözüyle baktığı halka ulaştırmaktadır. Semâzenin başındaki sikke mezar taşı, tennûre kefeni, sırtındaki hırkası da kabridir. Semâ yapılan semâhane kâinatı, semâhânenin sağ tarafı görünen maddî âlemi, sol tarafı ise görünmeyen mânâ âlemini sembolize eder. Ney insan-ı kâmili (olgun insanı), neyin üflenmesi ise ölümden sonra sûr sesiyle dirilmeyi anlatır. Doğru cevap E'dir.
Soru 38
I. Hz. Peygamber’in isim ve sıfatlarının, örnek ahlâkının, üstün özelliklerinin, mucizelerinin konu olarak alınıp ondan şefaat dileklerinin dile getirildiği manzumelerdir.
II. Türk mûsikisi makam ve kaideleri çerçevesinde irticâlen veya bestesi ile okunur.
III. Genellikle Farsça kaleme alınmışlardır.
Yukarıda verilenlerden hangisi/hangileri Na‘t formu için söylenebilir?
II. Türk mûsikisi makam ve kaideleri çerçevesinde irticâlen veya bestesi ile okunur.
III. Genellikle Farsça kaleme alınmışlardır.
Yukarıda verilenlerden hangisi/hangileri Na‘t formu için söylenebilir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I-II
C
I-III
D
II-III
E
I-II-III
Açıklama:
Na‘t; Hz. Peygamber’in isim ve sıfatlarının, örnek ahlâkının, üstün özelliklerinin, mucizelerinin konu olarak alınıp ondan şefaat dileklerinin dile getirildiği manzumelerin, Türk mûsikisi makam ve kaideleri çerçevesinde irticâlen veya bestesi ile okunmasıdır. Na‘tların Arapça ve Farsça bazı örneklerine rastlanırsa da genellikle Türkçe kaleme alınmışlardır. Bu bilgiler doğrultusunda B seçeneği doğrudur.
Soru 39
Segâh makamında ve usulsüz olarak bestelenen tekbirin bestekârının yaygın olarak aşağıdakilerden hangisi olduğu düşünülmektedir?
Seçenekler
A
Hatîb Zâkirî Hasan Efendi
B
Buhûrîzâde Mustafa Itrî
C
Eyyûbî Zekâî Dede
D
Niznâm Yûsuf Çelebi
E
Yahyâ Nazîm Çelebi
Açıklama:
Segâh makamında ve usulsüz olarak bestelenen tekbirin bestekârı konusundaki yaygın görüş, eserin Buhûrîzâde Mustafa Itrî’ye (ö. 1711) ait olduğudur. Suphi Ezgi, tekbirin Hatîb Zâkirî Hasan Efendi’nin (ö. 1623) eseri olduğunu ifade etmiş, ayrıca ırak makamında ve durak evferi usulündeki notasını neşretmiştir. Ancak bu görüş mûsiki çevrelerinde kabul görmemiştir. Doğru cevap B'dir.
Soru 40
Aşağıdakilerden hangisi Mevlevîlik ve Bektaşîlik dışında tarikatlarda ayakta beline kadar eğilip kalkarak, olduğu yerde sağa sola dönerek ve sallanarak yapılan zikre verilen isimdir?
Seçenekler
A
Devran zikri
B
Kuûd zikri
C
Cumhur zikri
D
Celvetî ayini
E
Kıyâm zikri
Açıklama:
Mevlevîlik ve Bektaşîlik dışında tarikatlarda zikirler genel olarak üç şekilde yapılırdı:
1- Diz çöküp oturarak ve başı sağa sola çevirmek veya diz kapakları yerde olduğu halde doğrulup oturmak suretiyle yapılan zikre kuûd zikri, bu şekilde zikredenlere kuûdî;
2- Ayakta beline kadar eğilip kalkmak, olduğu yerde sağa sola dönmek ve sallanmak şeklinde yapılan zikre kıyâm zikri, bu şekilde zikredenlere kıyâmî;
3- Ayakta kol kola veya el ele tutuşarak sağ ayağını biraz ileri, sol ayağını da biraz geri atmak ve sağdan sola doğru düzenli bir tempo ile devamlı ilerleyip dönmek suretiyle yapılan zikre de devran zikri, bu şekilde zikredenlere devranî denilirdi.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap E'dir.
1- Diz çöküp oturarak ve başı sağa sola çevirmek veya diz kapakları yerde olduğu halde doğrulup oturmak suretiyle yapılan zikre kuûd zikri, bu şekilde zikredenlere kuûdî;
2- Ayakta beline kadar eğilip kalkmak, olduğu yerde sağa sola dönmek ve sallanmak şeklinde yapılan zikre kıyâm zikri, bu şekilde zikredenlere kıyâmî;
3- Ayakta kol kola veya el ele tutuşarak sağ ayağını biraz ileri, sol ayağını da biraz geri atmak ve sağdan sola doğru düzenli bir tempo ile devamlı ilerleyip dönmek suretiyle yapılan zikre de devran zikri, bu şekilde zikredenlere devranî denilirdi.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap E'dir.
Soru 41
Aşağıdakilerden hangisi câmi mûsikisiyle ortak icrâ edilenlerin dışındaki tekke mûsikisi şekillerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Şuğul
B
Nefes
C
Durak
D
Na‘t
E
Mevlevî Âyini
Açıklama:
Na‘t: Hz. Peygamber’in isim ve sıfatlarının, örnek ahlâkının, üstün
özelliklerinin, mucizelerinin konu olarak alınıp ondan şefaat dileklerinin
dile getirildiği manzumelerin, Türk mûsikisi makam ve kaideleri
çerçevesinde irticâlen veya bestesi ile okunmasıdır.
özelliklerinin, mucizelerinin konu olarak alınıp ondan şefaat dileklerinin
dile getirildiği manzumelerin, Türk mûsikisi makam ve kaideleri
çerçevesinde irticâlen veya bestesi ile okunmasıdır.
Soru 42
Hz. Peygamber’e Allah’tan rahmet ve selâm temenni eden, onu metheden, onun şefâatını dileyen, aile fertlerine ve yakınlarına dua ifadeleri içeren, belirli bestesiyle veya serbest olarak okunan güftelerin genel adı nedir?
Seçenekler
A
Salâ
B
Tevşîh
C
Mevlid
D
Mersiye
E
İlahi
Açıklama:
Arapça’da “duâ” ve “namaz” anlamlarına gelen salâ (salât) Hz.
Peygamber’e Allah’tan rahmet ve selâm temenni eden, onu metheden,
onun şefâatını dileyen, aile fertlerine ve yakınlarına dua ifadeleri içeren,
belirli bestesiyle veya serbest olarak okunan güftelerin genel adıdır.
Peygamber’e Allah’tan rahmet ve selâm temenni eden, onu metheden,
onun şefâatını dileyen, aile fertlerine ve yakınlarına dua ifadeleri içeren,
belirli bestesiyle veya serbest olarak okunan güftelerin genel adıdır.
Soru 43
Aşağıdakilerden hangisi Türk din mûsikisinin son dönem mevlidhanları arasında yer alan isimlerden biri değildir?
Seçenekler
A
Esat Gerede
B
Hâfız Yusuf Gebzeli
C
Fevzi Mısır
D
Kâzım Büyükaksoy
E
Emin Işık
Açıklama:
Türk din mûsikisinde öteden beri mevlidhanlıkla şöhret bulmuş pek çok
mûsikişinas yetişmiştir. Son dönem mevlidhanları arasında Hâfız Sâmi, Hâfız
Kemal, Hâfız Burhan, Mecit Sesigür, Esat Gerede, Ali Üsküdarlı, Hüseyin
Sebilci, Kâzım Büyükaksoy, Zeki Altun, Kâni Karaca günümüz
mevlidhanları arasında ise Halil İbrahim Çanakkaleli, Fevzi Mısır, Aziz
Bahriyeli, Emin Işık, özellikle belirtilmelidir.
mûsikişinas yetişmiştir. Son dönem mevlidhanları arasında Hâfız Sâmi, Hâfız
Kemal, Hâfız Burhan, Mecit Sesigür, Esat Gerede, Ali Üsküdarlı, Hüseyin
Sebilci, Kâzım Büyükaksoy, Zeki Altun, Kâni Karaca günümüz
mevlidhanları arasında ise Halil İbrahim Çanakkaleli, Fevzi Mısır, Aziz
Bahriyeli, Emin Işık, özellikle belirtilmelidir.
Soru 44
İslam aleminde ilk musiki nazariyesi yazan kişi kimdir?
Seçenekler
A
Garîz
B
Yûnus el-Kâtib
C
İbn Muhriz
D
İbn Süreyc
E
Saîd b. Miscah
Açıklama:
İslâm âleminde ilk mûsiki nazariyesi eseri yazan Yûnus el-Kâtib' dir.
Soru 45
İlk İslam döneminde, özellikle Emeviler zamanında mûsiki, halife saraylarına girmeye başlayınca, devlet adamları tarafından da mûsikiye ilgi arttı. Hatta halifeler bizzat mûsikiyle uğraşmaya, mûsiki âletlerini öğrenmeye başladılar. Bu dönemde şöhret olmuş pek çok okuyucu mevcuttu. Bunlar arasında Tuveys, Azzetü’l-Meylâ, Garîz, Saîd b.
Miscah, İbn Muhriz, Ebû Saîd Cemîle, İbn Süreyc, Ma‘bed ve Delâl en önemlilerindendir.
Bu bilgiye göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?
Miscah, İbn Muhriz, Ebû Saîd Cemîle, İbn Süreyc, Ma‘bed ve Delâl en önemlilerindendir.
Bu bilgiye göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?
Seçenekler
A
İslam dini musikiye karşı değildir.
B
Musiki sadece saraylarda icra edilmiştir.
C
Musiki teknikleri batılılardan alınmıştır.
D
İslam musikisi en parlak dönemini Emeviler zamanında yaşamıştır.
E
Dönemde musiki konusunda yazılı bir eser verilmemiştir.
Açıklama:
Mûsiki, halife saraylarına girmeye başlayınca, devlet adamları tarafından da mûsikiye ilgi arttı. Hatta halifeler bizzat mûsikiyle uğraşmaya, mûsiki âletlerini öğrenmeye başladılar. Bu dönemde şöhret olmuş pek çok okuyucu mevcuttu. Bunlar arasında Tuveys, Azzetü’l-Meylâ, Garîz, Saîd b. Miscah, İbn Muhriz, Ebû Saîd Cemîle, İbn Süreyc, Ma‘bed ve Delâl en önemlilerindendir.
Soru 46
Aşağıdakilerden hangisi İslam öncesi Türk devletlerinde musiki görevini ifa eden kişilere verilen isimlerden birisi değildir?
Seçenekler
A
Ozan
B
Kam
C
Hatip
D
Şaman
E
Bahşı
Açıklama:
Eski Türk inançları doğrultusunda belirli zamanlarda yapılan törenlerde, dinî mahiyetteki mûsikinin önemli bir yeri vardı. Bu dönemde mûsiki şiirden ayrılmaz ve şairler törenlerin vazgeçilmez düzenleyicileri idiler. Tonguzlar’ın “şaman”, Altay Türkleri’nin “kam”,Kırgızlar’ın “bahşı”, Oğuzlar’ın “ozan” adını verdikleri ve şairliğin dışında sihirbazlık, hekimlik, rakkaslık ve mûsikişinaslık gibi birçok nitelikleri de bulunan bu kişilerin halk üzerinde büyük etkisi vardı. Bu kişiler, kendinden geçmiş bir halde birtakım hareketler yaparken, Türkler’in en eski çalgısı olan “kopuz” eşliğinde şiirler okurlardı.
Soru 47
Hz. Peygamber döneminde önceleri ağırbaşlı ve sade okunan Kuran'ın bir müddet nağmeler yarışına dönerek okunduğu olmuştur. Bu durumun en temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kuran'ın en güzel olarak sadece, nağmelerle okunabilmesi
B
Kuran okuyucularının nağmeli seslere sahip olmaları
C
Nağmeli okumanın bir müddet çok popüler olması
D
Dinleyicilerin bu tarz okumaya daha çok ilgi duyması
E
Okuyucuların, Peygamberin tavsiyeleri ve beğenilerine daha çok uymak istemeleri
Açıklama:
Peygamberimiz’in hayatında güzel ses ile ilgili olumlu tavırları, tavsiyeleri ve
tatbikatları, müslümanların Hz. Peygamber’in tavsiyelerini yerine getirme
konusunda âdeta yarışır hale gelmelerine; müslümanların Kur’an’ı daha güzel
nağmelerle okumaya yönelik daha çok çaba göstermelerine yol açtı. Ancak bu iyi niyetli yaklaşımların zamanla sesler arası bir rekabete dönüşmeye başladığı, dolayısiyle Kur’an okumada herkesin büyük dikkatle sürdürmeye gayret gösterdiği ağırbaşlı ve sade üslûbun yerini, âdeta nağmeler yarışına bıraktığı gözlendi. Bir vasıta olarak, Kur’an okuyuşunda yardımcı unsur olan güzel ses, sanki Kur’an’ın metninin önüne geçmeye başladı. Bunun üzerine “tecvid” ve “kıraat” ilimleri ortaya çıktı.
tatbikatları, müslümanların Hz. Peygamber’in tavsiyelerini yerine getirme
konusunda âdeta yarışır hale gelmelerine; müslümanların Kur’an’ı daha güzel
nağmelerle okumaya yönelik daha çok çaba göstermelerine yol açtı. Ancak bu iyi niyetli yaklaşımların zamanla sesler arası bir rekabete dönüşmeye başladığı, dolayısiyle Kur’an okumada herkesin büyük dikkatle sürdürmeye gayret gösterdiği ağırbaşlı ve sade üslûbun yerini, âdeta nağmeler yarışına bıraktığı gözlendi. Bir vasıta olarak, Kur’an okuyuşunda yardımcı unsur olan güzel ses, sanki Kur’an’ın metninin önüne geçmeye başladı. Bunun üzerine “tecvid” ve “kıraat” ilimleri ortaya çıktı.
Soru 48
Aşağıdakilerden hangisi cami musiki formlarından birisi değildir?
Seçenekler
A
Ezan
B
Tesbih
C
Temcid
D
Kıraat
E
Tekbir
Açıklama:
Tekke mûsikisiyle ortak icra edilenlerin dışındaki cami mûsiki şekilleri (formları) şunlardır: Ezan, Tesbih, Temcid, Tekbir.
Soru 49
Aşağıdakilerden hangisi tekke musikisi şekillerinden birisi değildir?
Seçenekler
A
Mevlevi Ayini
B
Tekbir
C
Durak
D
Nefes
E
Şuğul
Açıklama:
Türk dinî mûsikisi formları içerisinde yer alan ve hem camide hem de tekkede icra edilen ilâhi, na‘t, salâ, mevlid, tevşîh, mi‘râciyye, mersiye ve kaside şekilleri dışarıda tutulduğunda tekke mûsikisi formları genel olarak Mevlevî âyini, durak, şuğul ve nefes şeklinde sıralanabilir.
Soru 50
Aşağıdakilerden hangisi cami ve tekke musikisinde ortak şekillerden birisidir?
Seçenekler
A
Na't
B
Tekbir
C
Nefes
D
Ezan
E
Tesbih
Açıklama:
Cami ve tekke musikisinde ortak şekiller; ilahi, na't, sala, tevşih, meblid, mersiye ve kaside vb. şekillerdir.
Soru 51
Tasavvufta ve ibadette hangi eylem, musiki ile paralellik göstermektedir?
Seçenekler
A
Namaz
B
Dua
C
Zikir
D
Nefs
E
Sabır
Açıklama:
Zikir meclislerinde bazen beraberce bazen de tek kişi olarak okunan eserlerde
doğal olarak ortaya “sesler, nağmeler” yani “mûsiki” çıkmaktadır. Ancak burada şu noktayı açıklıkla ifade etmeliyiz, bu zikir meclislerinde asıl olan zikirdir. Mûsiki ise zikrin devamlılığını sağlayan bir araç görevini üstlenmiştir.
doğal olarak ortaya “sesler, nağmeler” yani “mûsiki” çıkmaktadır. Ancak burada şu noktayı açıklıkla ifade etmeliyiz, bu zikir meclislerinde asıl olan zikirdir. Mûsiki ise zikrin devamlılığını sağlayan bir araç görevini üstlenmiştir.
Soru 52
İslamın köklü musiki şekli, daha çok hangi başlık altında şekillenmiş ve gelişmiştir?
Seçenekler
A
Emevi Kültür ve Medeniyeti
B
Selçuklu Kültür ve Medeniyeti
C
Abbasi Kültür ve Medeniyeti
D
Orta Asya Türk Kültür ve Medeniyeti
E
Osmanlı Kültür ve Medeniyeti
Açıklama:
İslâm dünyasında bir mûsiki şekli (formu) olarak ele alınıp gelişmesi daha çok “Osmanlı kültür ve medeniyeti” etrafında şekillenen bu köklü mûsiki icra edilen yerlere göre incelenebilmektedir.
Soru 53
''Minârelerde ezandan ayrı olarak Allah’a yapılan dua ve münâcâtlardır. Üç aylarda recebin ilk gecesiyle başlayarak ramazanın teravih kılınan ilk gecesine kadar yatsı namazının ardından, ramazanda ise sahurdan sonra müezzinler ve cemaatin katılımıyla minarede okunurdu.''
Yukarıda tanımı verilen musiki şekli nedir?
Yukarıda tanımı verilen musiki şekli nedir?
Seçenekler
A
Tehlil
B
Tesbih
C
Nefes
D
Temcid
E
Tekbir
Açıklama:
Temcîd: Minârelerde ezandan ayrı olarak Allah’a yapılan dua ve münâcâtlardır. Üç aylarda recebin ilk gecesiyle başlayarak ramazanın teravih kılınan ilk gecesine kadar yatsı namazının ardından, ramazanda ise sahurdan sonra müezzinler ve cemaatin katılımıyla minarede okunurdu. Camilerde temcîde çıkmak ve temcîd okuyacak topluluğu idare edebilmek müezzinliğin önemli vazifelerindendi.
Soru 54
Grekler’e ait nazarî mûsiki eserlerinin tercüme faaliyeti hangi dönemde başlamıştır?
Seçenekler
A
Dört Halife Dönemi
B
Emeviler Dönemi
C
Abbâsîler Dönemi
D
Memlûklüler Dönemi
E
Osmanlı Dönemi
Açıklama:
Abbâsîler döneminde Grekler’e ait nazarî mûsiki eserlerinin tercüme faaliyeti başlamıştır. 830’da Halife Me’mûn tarafından kurdurulan Beytülhikme bir çeşit İslâm üniversitesi olmuş ve bu tercüme çalışmalarını üstlenmiştir. Doğru cevap C’dir.
Soru 55
Aşağıdakilerden hangisi mûsiki teorisi üzerine çalışan ilk İslâm filozofu olarak bilinmektedir?
Seçenekler
A
Ya‘kūb b. İshak Kindî
B
Fârâbî
C
Muhammed b. Ahmed el-Hârizmî
D
İbn Sînâ
E
Safiyyüddin el-Urmevî
Açıklama:
Ya‘kūb b. İshak Kindî (ö. 866 [?]) mûsiki teorisi üzerine çalışan ilk İslâm filozofudur. Mûsikiye dair on risâle yazmış olan Kindî Arap mûsikisinde ilmî ekolün kurucusu kabul edilir. Kindî, ebced harflerine dayalı bir nota sistemi kurmuş; mûsikiyi felsefe, mantık, geometri, aritmetik ilimleriyle birlikte değerlendirmiştir. Doğru cevap A’dır.
Soru 56
XV. yüzyılda Safiyyüddin’in bu sistemi üzerinde pek çok çalışma yapılmıştır. Bu çalışmaların XIV. yüzyıldaki merkezi Azerbaycan ve çevresi, XV. yüzyıldaki merkezi ise Azerbaycan, Batı Türkistan ve Osmanlı kesimleridir. Bu döneme kadar daha çok Batı Türkistan ve Azerbaycan bölgelerinde yoğunlaşan çalışmalar, bu yüzyıldan itibaren Osmanlı ülkesine kaymaya başlamıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu dönemde Osmanlı ülkesinde yapılmış çalışmalardan biri değildir?
Seçenekler
A
Câmiu’l-elhân
B
Makāsidü’l-elhân
C
Zeynü’l-elhân
D
Rabt-ı Ta‘bîrât-ı Mûsikî
E
Risâle-i Fethiyye
Açıklama:
XV. yüzyılda Safiyyüddin’in bu sistemi üzerinde pek çok çalışma yapıldı. Bu çalışmaların XIV. yüzyıldaki merkezi Azerbaycan ve çevresi, XV. yüzyıldaki merkezi ise Azerbaycan, Batı Türkistan ve Osmanlı kesimleridir. Bu döneme kadar daha çok Batı Türkistan ve Azerbaycan bölgelerinde yoğunlaşan çalışmalar, bu yüzyıldan itibaren Osmanlı ülkesine kaymaya başlamıştır. Mûsiki nazariyatı konusunda pek çok eserin yazıldığı bu dönemde Hızır b. Abdullah’ın II. Murad’a ithaf ettiği Kitâbü’l-Edvâr, Abdülkādir-i Merâgī’nin başta Câmiu’l-elhân ve Makāsidü’l-elhân olmak üzere yazdığı altı eser, Lâdikli Mehmed Çelebi’nin II. Bâyezid’e takdim ettiği Zeynü’l-elhân ve Risâle-i Fethiyye önemli çalışmalardan bazılarıdır. Doğru cevap D’dir.
Soru 57
Aşağıdaki isimlerden hangisi II. Ahmed’e ithaf ettiği Kitâbu İlmi’l-mûsikî alâvechi’l- hurûfât adlı çalışmasıyla hem yeni bir nota sistemi teklif etmiş hem de 350 civarındaki mûsiki bestesini repertuvara kazandırmıştır?
Seçenekler
A
Abdülkādir-i Merâgī
B
Dimitrie Cantemir (Kantemiroğlu)
C
Kutbünnâyî Osman Dede
D
Abdülbâki Nâsır Dede
E
Hamparsum Limonciyan
Açıklama:
İstanbul’un bir kültür ve sanat merkezi haline gelmesinden sonra mûsiki çalışmaları, bu şehir ve çevresinde devam etmeye başladı. Dimitrie Cantemir (Kantemiroğlu) II. Ahmed’e ithaf ettiği Kitâbu İlmi’l-mûsikî alâvechi’l- hurûfât adlı çalışmasıyla hem yeni bir nota sistemi teklif etmiş hem de 350 civarındaki mûsiki bestesini repertuvara kazandırmıştır. Doğru cevap B’dir.
Soru 58
Kendi adıyla anılan bir nota sistemi geliştiren ve geliştirdiği sistem Batı notası yerleşinceye kadar XIX. yüzyıl boyunca kullanılan kişi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Lâdikli Mehmed Çelebi
B
Hızır b. Abdullah
C
Dimitrie Cantemir (Kantemiroğlu)
D
Hamparsum Limonciyan
E
Abdülbâki Nâsır Dede
Açıklama:
Ermeni kilisesi mugannîlerinden Hamparsum Limonciyan, kendi adıyla anılan bir nota sistemi geliştirmiş ve bu sistem geniş ölçüde benimsenmiş, Batı notası yerleşinceye kadar XIX. yüzyıl boyunca kullanılmıştır. Doğru cevap D’dir.
Soru 59
Aşağıdakilerden hangisi Kur’ an’ın birtakım kurallar çerçevesinde okunmasını sağlayan ilimlerden biridir?
Seçenekler
A
Kaside
B
Mizmâr
C
Nağme
D
İrticâl
E
Tecvid
Açıklama:
Peygamberimiz’in hayatında bu konuyla ilgili olumlu tavırları, tavsiyeleri ve tatbikatları, müslümanların Hz. Peygamber’in tavsiyelerini yerine getirme konusunda âdeta yarışır hale gelmelerine; müslümanların Kur’an’ı daha güzel nağmelerle okumaya yönelik daha çok çaba göstermelerine yol açtı. Ancak bu iyi niyetli yaklaşımların zamanla sesler arası bir rekabete dönüşmeye başladığı, dolayısiyle Kur’an okumada herkesin büyük dikkatle sürdürmeye gayret gösterdiği ağırbaşlı ve sade üslûbun yerini, âdeta nağmeler yarışına bıraktığı gözlendi. Bir vasıta olarak, Kur’an okuyuşunda yardımcı unsur olan güzel ses, sanki Kur’an’ın metninin önüne geçmeye başladı. Bunun üzerine “tecvid” ve “kıraat” ilimleri ortaya çıktı. Kur’ an’ ın birtakım kurallar çerçevesinde okunmasını sağlayan bu ilimler, güzel ses ve mûsikinin de katılımıyla gelişti. Doğru cevap E’dir.
Soru 60
Arefe ve kurban bayramı günlerinde kılınan farz namazlardan sonra, bayram namazlarında, kurban kesilirken, hac ve umre ihramı boyunca, mevlid okunurken, cenazede veya herhangi bir dinî merasimin heyecanı içerisinde topluca, belirli bestesiyle okunan, Allah’ın yüceliğini ifade eden cümlelere ne ad verilmektedir?
Seçenekler
A
Temcîd
B
Tekbir
C
Tesbih
D
Ezan
E
Nefes
Açıklama:
Tekbir; arefe ve kurban bayramı günlerinde kılınan farz namazlardan sonra, bayram namazlarında, kurban kesilirken, hac ve umre ihramı boyunca, mevlid okunurken, cenazede veya herhangi bir dinî merasimin heyecanı içerisinde topluca, belirli bestesiyle okunan, Allah’ın yüceliğini ifade eden cümlelerdir. Uzun bir eser olmamasına rağmen dar bir çerçevede, makamın karakteristik yapısı o derece ustalıkla işlenmiştir ki, bütün dünya müslümanlarının âdeta bir sembolü haline gelmiştir. Doğru cevap B’dir.
Soru 61
Aşağıdakilerden hangisi tekke mûsikisi formları arasında sayılamaz?
Seçenekler
A
Mevlevî âyini
B
Durak
C
Temcîd
D
Şuğul
E
Nefes
Açıklama:
Son zamanlarda “tasavvuf mûsikisi” şeklinde de ifade edilen tekke mûsikisi, “açık (cehrî) zikir yapan tarikatların zikirleri esnasında daha çok ritme dayalı, bazan bir veya birkaç enstrümanın da katılımıyla ortaya çıkan mûsiki” şeklinde tarif edilebilir. Türk dinî mûsikisi formları içerisinde yer alan ve hem camide hem de tekkede icra edilen ilâhi, na‘t, salâ, mevlid, tevşîh, mi‘râciyye, mersiye ve kaside şekilleri dışarıda tutulduğunda tekke mûsikisi formları genel olarak Mevlevî âyini, durak, şuğul ve nefes şeklinde sıralanabilir. Doğru cevap C’dir.
Soru 62
Mevlevîlik ve Bektaşîlik dışındaki tarikatların hemen hepsinde, zikrin birinci bölümünü teşkil eden “kelime-i tevhid”den sonra “ism-i celâl” zikrine geçilmeden önce verilen arada bir veya iki zâkir tarafından okunan eserlere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Tesbih
B
Şuğul
C
Nefes
D
Mi‘râciyye
E
Durak
Açıklama:
Durak; Mevlevîlik ve Bektaşîlik dışındaki tarikatların hemen hepsinde, zikrin birinci bölümünü teşkil eden “kelime-i tevhid”den sonra “ism-i celâl” zikrine geçilmeden önce verilen arada bir veya iki zâkir tarafından okunan eserlerdir. İki zikir arasındaki durma esnasında okunduğu için bu adın verildiği söylenir. Doğru cevap E’dir.
Soru 63
Hz. Peygamber’in isim ve sıfatlarının, örnek ahlâkının, üstün özelliklerinin, mucizelerinin konu olarak alınıp ondan şefaat dileklerinin dile getirildiği manzumelerin, Türk mûsikisi makam ve kaideleri çerçevesinde irticâlen veya bestesi ile okunmasına ne ad verilir?
Seçenekler
A
İlahi
B
Salâ
C
Tevşîh
D
Na‘t
E
Mevlid
Açıklama:
Na’t; Hz. Peygamber’in isim ve sıfatlarının, örnek ahlâkının, üstün özelliklerinin, mucizelerinin konu olarak alınıp ondan şefaat dileklerinin dile getirildiği manzumelerin, Türk mûsikisi makam ve kaideleri çerçevesinde irticâlen veya bestesi ile okunmasıdır. Na‘tların Arapça ve Farsça bazı örneklerine rastlanırsa da genellikle Türkçe kaleme alınmışlardır. Doğru cevap D’dir.
Soru 64
Mûsiki, insanın ruh dünyasının şekillenmesinde, diğer etkenler yanında çok farklı bir yeri olan özel bir olgudur. Pek çok alanda etkisi olması sebebiyle mûsikinin tarih boyunca birçok tanımı yapılmıştır. “Sesler aracılığıyla birbirini takip eden güzel hisleri ifade etme sanatı” tanımı kime aittir?
Seçenekler
A
Emmanuel Kant'a
B
Jean-Jaques Rousseau'ya
C
İbn Sînâ'ya
D
Pisagor'a
E
Konfiçyus'a
Açıklama:
“Sesler aracılığıyla birbirini takip eden güzel hisleri ifade etme sanatı” tanımı Emmanuel Kanta aittir.
Mûsikinin,“Sesler aracılığıyla birbirini takip eden güzel hisleri ifade etme sanatıdır” şeklinde tarifi Emmanuel Kant'a aittir doğru cevap A'dır.
Mûsikinin,“Sesler aracılığıyla birbirini takip eden güzel hisleri ifade etme sanatıdır” şeklinde tarifi Emmanuel Kant'a aittir doğru cevap A'dır.
Soru 65
İslâmiyet’in doğduğu ve yayıldığı ilk zamanlarda Araplar’ın basit ve sade bir mûsikileri mevcuttu. Araplar’ın, şiirle söyledikleri nağmelere ne ad verilirdi?
Seçenekler
A
Nasb
B
Gınâ
C
Sinâd
D
Terennüm
E
Hudâ
Açıklama:
İslâmiyet’in doğduğu ve yayıldığı ilk zamanlarda Araplar’ın basit ve sade bir mûsikileri mevcuttu. Araplar’ın sesle yaptıkları nağmelere terennüm, şiirle söyledikleri nağmelere gınâ denirdi. Bu dönemlerde mûsiki tamamen amelî (uygulanmaya yönelik) idi. Kaynaklarda bu dönemde mûsiki nazariyatının mevcut olduğunu gösteren herhangi bir kayda rastlanmamaktadır.
Soru 66
İslâm dünyasındaki ilk nazarî mûsiki çalışmalarının ürünleri VIII. yüzyıldan itibaren alınmaya başlanmış ve mûsiki sistemindeki bu teorik yapı VIII-XIII. yüzyıllarda gelişerek Endülüs’ten Çin’e ve Orta Afrika’dan Kafkaslar’a kadar geniş bir alanda yaygınlaşmıştır. Aşağıdakilerden hangisi mûsiki teorisi üzerine çalışan ilk İslâm filozofudur.
Seçenekler
A
Muhammed b. Ahmed el-Hârizmî
B
İhvân-ı Safâ
C
Ya‘kūb b. İshak Kindî
D
Ebü’l-Vefâ el-Bûzcânî
E
Fârâbî
Açıklama:
Ya‘kūb b. İshak Kindî (ö. 866 [?]) mûsiki teorisi üzerine çalışan ilk İslâm filozofudur. Mûsikiye dair on risâle yazmış olan Kindî Arap mûsikisinde ilmî ekolün kurucusu kabul edilir. Kindî, ebced harflerine dayalı bir nota sistemi kurmuş; mûsikiyi felsefe, mantık, geometri, aritmetik ilimleriyle birlikte değerlendirmiştir.
Soru 67
Tarihin en eski medeniyetlerinden birini kurmuş olan Türkler’de İslâmiyet’ten önce, zamanın sosyal ve dinî hayatının, törenlerinin mûsiki ile yakın ilişkisi bulunmaktaydı. Eski Türk inançları doğrultusunda belirli zamanlarda yapılan törenlerde, dinî mahiyetteki mûsikinin önemli bir yeri vardı. Bu dönemde mûsiki şiirden ayrılmaz ve şairler törenlerin vazgeçilmez düzenleyicileri idiler. Şairliğin dışında sihirbazlık, hekimlik, rakkaslık ve mûsikişinaslık gibi birçok nitelikleri de bulunan bu kişilerin halk üzerinde büyük etkisi vardı. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Altay Türkler’inde bu kişilere verilen addır?
Seçenekler
A
Ozan
B
Bahşı
C
Şaman
D
Kam
E
Hiçbiri
Açıklama:
Eski Türk inançları doğrultusunda belirli zamanlarda yapılan törenlerde, dinî mahiyetteki mûsikinin önemli bir yeri vardı. Bu dönemde mûsiki şiirden ayrılmaz ve şairler törenlerin vazgeçilmez düzenleyicileri idiler. Tonguzlar’ın “şaman”, Altay Türkleri’nin “kam”, ırgızlar’ın “bahşı”, Oğuzlar’ın “ozan” adını verdikleri ve şairliğin dışında sihirbazlık, hekimlik, rakkaslık ve mûsikişinaslık gibi birçok nitelikleri de bulunan bu kişilerin halk üzerinde büyük etkisi vardı.
Soru 68
İslâm dünyasında, gayesini “insanın mutluluğu için halk ile beraber Allah’a yönelme” şeklinde özetleyebileceğimiz “tasavvuf”, bir din veya felsefî düşüncenin ideale yöneliş esasıdır. Tasavvufun yaygınlaşmaya başladığı dönem aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
XX. yüzyıl
B
XIX. yüzyıl
C
XV. yüzyıl
D
XVII. yüzyıl
E
IX. yüzyıl
Açıklama:
İslâm dünyasında, IX. yüzyıldan itibaren yaygınlaşmaya başlayan ve gayesini “insanın mutluluğu için halk ile beraber Allah’a yönelme” şeklinde özetleyebileceğimiz “tasavvuf”, bir din veya felsefî düşüncenin ideale yöneliş esasıdır. Bu anlamda tasavvufta asıl olan, kalbin her türlü kötülüklerden ve hastalıklardan arındırılması, güzelliklerle bezenmesidir.
Soru 69
Camide ibadet esnasında şekillenen mûsiki, gerek ibadet sırasında gerekse ibadet öncesi ve sonrasında ortaya çıkan çoğunlukla önceden bestelenmemiş, doğaçlama ses mûsikisinden ibarettir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi minârelerde ezandan ayrı olarak Allah’a yapılan dua ve münâcâtlardır?
Seçenekler
A
Temcîd
B
Tekbir
C
Tesbih
D
Ezan
E
Kıyâmî
Açıklama:
Temcîd: Minârelerde ezandan ayrı olarak Allah’a yapılan dua ve münâcâtlardır. Üç aylarda recebin ilk gecesiyle başlayarak ramazanın teravih kılınan ilk gecesine kadar yatsı namazının ardından, ramazanda ise sahurdan sonra müezzinler ve cemaatin katılımıyla minarede okunurdu. Camilerde temcîde çıkmak ve temcîd okuyacak topluluğu idare edebilmek müezzinliğin önemli vazifelerindendi.
Soru 70
“Tasavvuf mûsikisi” şeklinde de ifade edilen tekke mûsikisi, “açık (cehrî) zikir yapan tarikatların zikirleri esnasında daha çok ritme dayalı, bazan bir veya birkaç enstrümanın da katılımıyla ortaya çıkan mûsiki” şeklinde tarif edilebilir. Tarikatların benimsedikleri tasavvufî düşünce, o tarikatın âyininde ve dolayısıyla âyin esnasında icra edilen mûsiki eserlerinde de hissedilir. Coşkunluktan çok sükûnete davet eden tavır aşağıdakilerden hangisinde görülür?
Seçenekler
A
Halvetî
B
Celvetî
C
Nakşibendî
D
Kādirî
E
Rifâî
Açıklama:
Tarikatların benimsedikleri tasavvufî düşünce, o tarikatın âyininde ve dolayısıyla âyin esnasında icra edilen mûsiki eserlerinde de hissedilir. Meselâ Celvetî âyinindeki coşkunluktan çok sükûnete davet eden tavır bir Halvetî ve Kādirî âyininde görülmez. Aynı şekilde Rifâî âyinindeki hareketliliğe bir Nakşibendî âyininde rastlanmaz. Ayrıca aynı tarikatın âyini esnasında kuûd, kıyâm ve devrân zikirlerinde ritim farklıdır, ağır ritimle başlayan zikir giderek hareketlenip coşkulu bir şekilde sona erer.
Soru 71
Mevlevî âyinleri üslûp ve melodik yapı bakımından Türk mûsikisinin en seçkin eserleri arasında yer alır. Âyinler, “âyinhanlar” ve “saz topluluğunun” yani ses ve sazın ortaklaşa icrasından ibarettir. Buna göre Âyin icra etmekle görevli topluluğa verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Terennüm
B
Gınâ
C
Mutrip
D
Şahlama
E
Dule
Açıklama:
Mevlevî âyinleri üslûp ve melodik yapı bakımından Türk mûsikisinin en seçkin eserleri arasında yer alır. Her birine “selâm” adı verilen dört bölümde düzenlenen âyinlerin güfteleri genellikle Mevlânâ’nın Mesnevî, Dîvân-ı Kebîr gibi eserlerinden, oğlu Sultan Veled’in şiirlerinden ve bazı Mevlevî şairlerinin manzumelerinden seçilmiştir. Âyinler, “âyinhanlar” ve “saz topluluğunun” yani ses ve sazın ortaklaşa icrasından ibarettir. Âyin icra etmekle görevli topluluğa “mutrip” adı verilir. Bu toplulukta âyin okuyanlara “âyinhan” denilir ve bunları kudümzenbaşı yönetir. Neyzenbaşının idaresindeki saz heyetinde ise öncelikle ney, kudüm, rebap ve halîle gibi sazlar yer alır.
Soru 72
Dinî tasavvufî içerikli, çoğunlukla Allah ve peygamber sevgisiyle, tanınmış din büyüklerinin üstün vasıflarını dile getiren manzumelerin Türk mûsikisi makam ve usulleri çerçevesinde bestelenmiş şekli tanımı aşağıdakilerden hangisine aittir?
Seçenekler
A
Salâ
B
Na‘t
C
Mevlid
D
İlâhi
E
Tevşîh
Açıklama:
İlâhi: Dinî tasavvufî içerikli, çoğunlukla Allah ve peygamber sevgisiyle, tanınmış din büyüklerinin üstün vasıflarını dile getiren manzumelerin Türk mûsikisi makam ve usulleri çerçevesinde bestelenmiş şeklidir. Hemen her makamda ilâhi bestelenirse de fazla tiz seslerde dolaşmayan, Türk mûsikisinde ağır başlı olarak nitelendirilen makamlardan ilâhi bestelenmesi gelenek haline gelmiştir.
Soru 73
Bir kimsenin ölümünden sonra onun iyiliklerini, üstün sıfatlarını ve ölümünden duyulan acıyı dile getirmek için yazılan manzume aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mevlid
B
Kasîde
C
Mi‘râciyye
D
Tevşîh
E
Mersiye
Açıklama:
Mersiye: Bir kimsenin ölümünden sonra onun iyiliklerini, üstün sıfatlarını ve ölümünden duyulan acıyı dile getirmek için yazılan manzume anlamına gelen mersiye, dar çerçevede Hz. Hüseyin ve diğer Ehl-i beyt mensuplarının Kerbelâ’da şehid edilmeleri üzerine yazılan eserler için kullanılmıştır. Arapça, Farsça ve Türkçe yazılan bu manzumelerin, “mersiyehan” ve “nevhâhan” denilen sanatkârlar tarafından besteli veya irticâlî olarak okunmaları, Türk din mûsikisinde “mersiye” adı verilen bir şeklin doğmasına sebep olmuştur.
Soru 74
Aşağıdakilerden hangisi Araplar'ın şiirle söyledikleri nağmelere verilen isimdir?
Seçenekler
A
Terennüm
B
Gınâ
C
Hudâ
D
Nasb
E
Hezec
Açıklama:
Arapların şiirle söyledikleri nağmelere gınâ denirdi. Doğru cevap "B" dir.
Soru 75
Arapların şiirle söyledikleri nağmelere ne ad verilirdi?
Seçenekler
A
Terennüm
B
Gına
C
Huda
D
Nasb
E
Şarkı
Açıklama:
Arapların şiirle söyledikleri nağmelere "gına" denilirdi. doğru cevap B'dir.
Soru 76
İslam dünyasındaki ilk nazari musiki çalışmalarının ürünleri kaçıncı yüzyıldan itibaren alınmaya başlanmıştır?
Seçenekler
A
V.
B
VI.
C
VII.
D
VIII.
E
IX.
Açıklama:
İslam dünyasındaki ilk nazari musiki çalışmalarının ürünleri VIII. yüzyıldan itibaren alınmaya başlanmıştır. Doğru cevap D'dir.
Soru 77
Musiki teorisi üzerine çalışan ilk İslam filozofu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ya'kub b. İshak Kindi
B
Yahya el-Mekki
C
İbrahim b. Mehdi
D
İbn Muhriz
E
Ziryab
Açıklama:
Musiki teorisi üzerine çalışan ilk İslam filozofu Ya'kub b. İshak Kindi'dir. Doğru cevap A'dır.
Soru 78
Oğuzlar'ın şairliğin dışında sihirbazlık, hekimlik, rakkaslık ve musikişinaslık gibi birçok nitelikleri bulunan kişilere verdikleri ad aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bahşı
B
Şaman
C
Kam
D
Gök
E
Ozan
Açıklama:
Oğuzlar şairliğin dışında sihirbazlık, hekimlik, rakkaslık ve musikişinaslık gibi birçok nitelikleri bulunan kişilere ozan adını vermişlerdir. Doğru cevap E'dir.
Soru 79
Aşağıdakilerden hangisi cami musikisinin icraatları arasında yer almaz?
Seçenekler
A
Kasideler
B
Durak
C
Mevlid
D
Tevşih
E
Sala
Açıklama:
Durak cami musikisinin icraatları arasında yer almaz. Doğru cevap B'dir.
Soru 80
Aşağıdakilerden hangisi Tekke musikisiyle ortak icra edilenlerin dışındaki cami musiki formlarından birisidir?
Seçenekler
A
İlahi
B
Sala
C
Temcid
D
Mevlid
E
Mersiye
Açıklama:
Temcid, Tekke musikisiyle ortak icra edilenlerin dışındaki cami musiki formlarından birisidir. Doğru cevap C'dir.
Soru 81
Çoğunlukla Bektaşi tarikatına bağlı şairler tarafından kaleme alınmış tasavvufi güftelerin, bu tarikat çerçevesinde düzenlenen sazlı sözlü toplantılarda okunan şekline ne ad verilir?
Seçenekler
A
Durak
B
Na't
C
Nefes
D
Şuğul
E
İlahi
Açıklama:
Çoğunlukla Bektaşi tarikatına bağlı şairler tarafından kaleme alınmış tasavvufi güftelerin, bu tarikat çerçevesinde düzenlenen sazlı sözlü toplantılarda okunan şekline Nefes adı verilir. doğru cevap C'dir.
Soru 82
Mevlevi ayinlerinin başında okunması gelenek haline gelmiş olan, na't formunun en güzel örnekleri arasında yer alan, güftesi Mevlana'ya ait ve rast makamında bestelenmiş olan "na't-ı Mevlana" adlı eserin bestecisi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Dede Efendi
B
Hatib Zakiri Hasan Efendi
C
Aşık Yunus
D
Zekai Dede
E
Buhurizade Mustafa Itri Efendi
Açıklama:
Mevlevi ayinlerinin başında okunması gelenek haline gelmiş olan, na't formunun en güzel örnekleri arasında yer alan, güftesi Mevlana'ya ait ve rast makamında bestelenmiş olan "na't-ı Mevlana" adlı eserin bestecisi Buhurizade Mustafa Itri Efendi'dir. Doğru cevap E'dir.
Soru 83
Osmanlı Devleti'nde ilk resmi mevlid merasimleri hangi Padişah zamanında başlatılmış ve devlet protokolünde yer almıştır?
Seçenekler
A
Sultan II. Selim
B
Sultan II. Mehmed
C
Sultan III. Mehmed
D
Sultan III. Murad
E
Sultan IV. Murad
Açıklama:
Osmanlı Devleti'nde ilk resmi mevlid merasimleri Sultan III. Murad zamanında başlatılmış ve devlet protokolünde yer almıştır. Doğru cevap D'dir.
Soru 84
Dini tasavvufi içerikli, çoğunlukla Allah ve peygamber sevgisiyle, tanınmış din büyüklerinin üstün vasıflarını dile getiren manzumelerin Türk musikisi makam ve usulleri çerçevesinde bestelenmiş şekline ne ad verilir?
Seçenekler
A
İlahi
B
Kaside
C
Mersiye
D
Na't
E
Sala
Açıklama:
Dini tasavvufi içerikli, çoğunlukla Allah ve peygamber sevgisiyle, tanınmış din büyüklerinin üstün vasıflarını dile getiren manzumelerin Türk musikisi makam ve usulleri çerçevesinde bestelenmiş şekline ilahi adı verilir. Doğru cevap A'dır.
Soru 85
İslam dünyasının ilk musiki teorisi üzerine çalışan ilk İslam filozofu kimdir?
Seçenekler
A
İbrahim.b.Mehdi
B
İshak el-Mevsili
C
Yaküb b.İshak Kindi
D
Yahya el-Mekki
E
Yunus el-Katib
Açıklama:
Soru anlama sorusu olup,metni iyi okumak gerekir.
Soru 86
Aynı zamanda iyi bir icracı olan İslam filozofu Farabi'nin en kapsamlı musiki eserinin adı nedir?
Seçenekler
A
-el Musika'l Kebir
B
Mefatihu'l ulum
C
-en-Necat
D
Kitabü'l Egani
E
Yunus el Katip
Açıklama:
Soru değerlendirme sorusu olup,metni iyi okumak gerekir.
Soru 87
İslamiyetten önce Türklerin kullandığı en eski musiki çalgısına ne ad verilmiştir?
Seçenekler
A
Darbuka
B
Kanun
C
Delbek
D
Kopuz
E
Zurna
Açıklama:
İslamiyetten önce Türklerde, şaman, kam, bahşı ve ozan adı verilen bu kişilerin şairliğin dışında sihirbazlık, hekimlik, rakkaslık ve mûsikişinaslık gibi birçok nitelikleri vardı. Halk üzerinde büyük etkisi bulunan bunlar, kendilerinden geçmiş bir halde birtakım hareketler yaparken, Türklerin en eski çalgısı olan "kopuz" eşliğinde şiirler okurlardı. Bu açıklamaya göre doğru cevap D'dir.
Soru 88
İslam dünyasında bir din veya felsefi düşüncenin ideale yöneliş biçimine ne denir?
Seçenekler
A
İnsan-ı kamil
B
Zikir
C
Nağme
D
Zikir medisi
E
Tasavvuf
Açıklama:
Soru analiz sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 89
Aşağıdakilerden hangisi cami musikisi şekillerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Ezan
B
İkindi
C
Tesbih
D
Temcid
E
Tekbir
Açıklama:
Soru anlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 90
Aşağıdakilerden hangisi tekke musikisi şekillerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Şoğul
B
Nefes
C
Durak
D
Dule
E
Mevlevi ayini
Açıklama:
Soru değerlendirme sorusu olup, metni dikkatlice okumak gerekir.
Soru 91
Bir mevlevi ayininin icrasında sıralamayı bozan işlem basamağı hangi seçenektir?
Seçenekler
A
Baş taksim
B
Peşrev
C
''nat''ın okunması
D
Kısa taksim
E
Ayin-i şerif
Açıklama:
Soru değerlendirme sorusu olup,metni dikkatli okumak gerekir.
Soru 92
Minarelerde okunan belli bir vakti olmayan zamanı haber vermek maksadıyla okunan sala aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sabah salası
B
Salat-ı ümimiye
C
Cenaze salası
D
Cuma salası
E
Bayram salası
Açıklama:
Soru hatırlama sorusu olup,metni okumak yeterlidir.
Soru 93
Aşağıdakilerden hangisi cami ve tekke musikisinde ortak şekillerinden biri değildir?
Seçenekler
A
İlahi
B
Na't
C
Tevşih
D
Mevlid
E
Kam
Açıklama:
Soru analiz sorusu olup,Metni okumak yeterlidir.
Soru 94
Mûsiki ile ilgili olarak; “Birbirleriyle uyumlu olup olmadığı yönünden sesleri ve bu sesler arasındaki zaman sürelerini araştıran matematiksel ilimdir.” tanımını aşağıdaki ilim insanlarından hangisi söylemiştir?
Seçenekler
A
Pisagor
B
Ludwig van Beethoven
C
İbn Sînâ
D
Immanuel Kant
E
Mevlânâ
Açıklama:
Mûsiki ile ilgili olarak; “Birbirleriyle uyumlu olup olmadığı yönünden sesleri ve bu sesler arasındaki zaman sürelerini araştıran matematiksel ilimdir.” tanımını İbn Sînâ söylemiştir. Cevap C seçeneğidir.
Soru 95
Aşağıdakilerden hangisi Hz. Osman dönemine kadar Arap mûsikisinde icra edilen basit formlardan biridir?
Seçenekler
A
Nasb
B
Senâd
C
Hezec
D
Tağbîr
E
Uşşak
Açıklama:
Arap mûsikisinde, Hz. Osman dönemine kadar “hudâ” ve “nasb” adı verilen iki basit form icra edilmekteydi. Daha sonra “sinâd (senâd)” ve “hezec” adlı formlar icra edilmeye başlandı. Cevap A seçeneğidir.
Soru 96
Mevlevîlik ve Bektaşîlik dışındaki tarikatlarda, ayakta beline kadar eğilip kalkmak, olduğu yerde sağa sola dönmek ve sallanmak şeklinde yapılan zikre ne denir?
Seçenekler
A
Kuûd zikri
B
Devran zikri
C
Cumhur zikri
D
Kıyâm zikri
E
Cehrî zikir
Açıklama:
Mevlevîlik ve Bektaşîlik dışında tarikatlarda zikirler genel olarak üç şekilde yapılırdı: 1) Diz çöküp oturarak ve başı sağa sola çevirmek veya diz kapakları yerde olduğu halde doğrulup oturmak suretiyle yapılan zikre kuûd zikri, bu şekilde zikredenlere kuûdî; 2) Ayakta beline kadar eğilip kalkmak, olduğu yerde sağa sola dönmek ve sallanmak şeklinde yapılan zikre kıyâm zikri, bu şekilde zikredenlere kıyâmî; 3) Ayakta kol kola veya el ele tutuşarak sağ ayağını biraz ileri, sol ayağını da biraz geri atmak ve sağdan sola doğru düzenli bir tempo ile devamlı ilerleyip dönmek suretiyle yapılan zikre de devran zikri, bu şekilde zikredenlere devranî denilirdi. Cevap D seçeneğidir.
Soru 97
Türk bestekârları tarafından Türk mûsikisi makam ve usulleriyle bestelenmiş Arapça güfteli ilâhilere ne denir?
Seçenekler
A
Nefes
B
Şuğul
C
Kasîde
D
Na’t
E
Tevşîh
Açıklama:
Türk bestekârları tarafından Türk mûsikisi makam ve usulleriyle bestelenmiş Arapça güfteli ilâhilere şuğul denir. Elimizde bulunan şuğullerin büyük kısmı, kolay anlaşılan ifadelerden meydana gelmiş olup, ritim itibariyle de hareketli eserlerdir. Şuğullerin ağızdan ağza nakledilmesi esnasında bazı güftelerin bozulması nedeniyle, pek az şuğulün güfte yazarı bilinmektedir. Tekkelerde zikir esnasında okunduklarından daha çok nîm sofyan, sofyan ve düyek gibi küçük usullerle ölçülmüşlerdir. Cevap B seçeneğidir.
Soru 98
Aşağıdakilerden hangisi son dönemde yetişmiş önemli kasidehanlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Enderunlu Hâfız Hüsnü
B
Hâfız Sâmi
C
Hâfız Kemal
D
Kâni Karaca
E
Yazıcıoğlu Mehmed
Açıklama:
Mevlidhanlık ve na‘thanlık gibi kasidehanlık da ayrı bir uzmanlık sahasıdır. Bu konuda son dönemde yetişmiş kasidehanlar arasında Enderunlu Hâfız Hüsnü, Said Paşa İmamı Hasan Rıza Efendi, Hâfız Sâmi ve Hâfız Kemal’in yanı sıra yakın zamanda Kâni Karaca en önemli isimlerdir. Cevap E seçeneğidir.