İslam Ahlak Esasları - İlahiyat | Açık Öğretim Portal

Ünite 1

Soru 1

Akıl sahiplerini hüsn-i ihtiyarları ile bizzat hayırlara sevk eden ilahi vaz' şeklinde tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Ahlak

Erdem

Sünnet

Din

Fazilet

Açıklama:

Elmalılı Hamdi Yazır dini" zevi'l ukulü hüsn-ü ihtiya- riyle bizzat hayırlara sevk eden bir vaz-ı ilahidir" ( Fatiha Tefsiri, I, 83) şeklinde de tarif eder.

Doğru Cevap: D

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi iyi ve kötü fiillerin neler olduğunu öğrendiğimiz kaynaklardan biri değildir?

Hadis kitapları

Fütüvvetname türü eserler

Adab kitapları

Ruznameler

Menakib kitapları

Açıklama:

Ruznameler, iyi ve kötü fiillerin neler olduğunu öğrendiğimizi kaynaklardan biri değildir. ruznameler günlük anlamındadır.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Modern dönemde ferdi davranış düzeninden daha çok toplumsal hayatın düzenlenmesinde kamunun dikkate aldığı en genel ilkelerle kastedilen aşağıdakilerden hangisidir?

Edeb

Etik

Moral

Moda

Adab

Açıklama:

Modern dönemde ferdi davranış düzeninde "ahlak" sözcüğünü karşılayan "moral" sözcüğüdür. Ahlâk, özellikle “etik” denildiğinde, modern dönemde ferdi davranış düzeninden daha çok (bunun için “şahsi ahlâk” tabiri kullanılmaktadır),
toplumsal hayatı düzenleyen kamunun/siyasetin, bu düzenlemede dikkate aldığı en genel ilkeler kastedilmektedir. Bu çerçevede moral ile etik arasında bir ayrım yapılmakta, mesela “çevre etiği” denildiğinde, fertlerin tavırlarından daha çok, sermaye ve ekonominin çevre ile irtibatında dikkate alması gereken genel ilkeler söz konusu edilmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 4

Hz. Muhammed'in "ben güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim" sözü hangi iki kavram üzerine söylenmiştir?

din - ahlak

din - insan

ahlak - insan

din - dünya

dünya - ahlak

Açıklama:

Hz. Muhammed'in bu sözü din ve ahlak kavramları söylenmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 5

“Allah'a ve âhiret gününe îmân edip inanan kişi, komşusuna ezâ etmesin ve Allah'a, ahîret gününe îmân eden her kişi misâfirlerine ikram etsin ve Allah'a, âhiret gününe îmân eden her kişi hayır söylesin, yâhut sussun.” sözünden hangisi çıkartılamaz?

Komşuna eza etme

Misafirine ikram et

Susmak her durumda iyidir.

Komşuya eza etmek mümine yakışmaz

Konuştuğunda hayır söyle

Açıklama:

Bu hadisten susmak her durumda iyidir, sonucu çıkartılamaz. Hadis öncelikle doğruyu/iyiyi konuş, bunu yapamıyorsan da sus demektedir. Dolayısıyla öncelikli olan daima doğruyu konuşmaktır. Yoksa hadisten kastedilen ve bizden istenen, her zaman ve koşulda susmak değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 6

iyi fiiller gerçekleştiren ve bunu da bir defalık bir durum olmaktan çıkarıp, iyi fiiller gerçekleştirmeyi sürekli bir hal haline getiren insanlara ne denir?

iyi insan

iyi müslüman

ahlaklı insan

şefkatli insan

şefkatli müslüman

Açıklama:

ahlaki davranışlar süreklilik ile ilgilidir. iyiliği meleke haline getirerek hayatına yerleştirenler ahlaklı insan olarak değerlendirilirler.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Davranış düzeninin toplum tarafından benimsenmiş olması yönüyle fert üzerindeki tesirini ele almaya ne denir?

Ahlak sosyolojisi

Ahlak psikolojisi

Ahlak felsefesi

Ahlak ilmi

Etik kuralları

Açıklama:

davranış düzeninin toplum tarafından benimsenmiş olması yönüyle fert üzerindeki tesirini ele almaya ahlak sosyolojisi denir.

Doğru Cevap: A

Soru 8

"Hakiki din insanların uydurduğu birbirine muhalif hayali kurgular değil, hakiki Yaratıcıyı tanımak O'nun kanun ve emirlerine uygun davranmayı görev edinmektir" diyen kimdir?

Ahmed Naim

Farabi

Elmalılı Hamdi Yazır

Nurettin Topçu

Abdullah Draz

Açıklama:

Söz konusu sözü meşhur tefsir müellifi Elmalılı Hamdi Yazır söylemiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Dinin ahlak ile irtibatıyla ilgili genel olarak kaç tür anlayış gelişmiştir?

Açıklama:

iki anlayış gelişmiştir. 1. faziletlerin kazanılması ve faziletli olma olarak ahlak, 2. kurallı yaşama ve bu kurallara uygun davranma olarak ahlak.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Medinetül Fazıla eseri hangi filozofa aittir?

Farabi

İbn Sina

Kınalızade Ali

Nasiruddin et-Tusi

Gazali

Açıklama:

Söz konusu eser Farabi'ye aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Alışkanlıkların belirli ilkelere bağlı olarak ve sistematik bir şekilde kazanılması sonucunda düşünme ihtiyacı hissetmeksizin kararlar alma ve fiiller gerçekleştirme kabiliyetine ne ad verilir?

Adet

Sıfat

Karakter

Ünsiyet

Makam

Açıklama:

İslâm-Ahlâk İlişkisinin tarihi ve sistematik yönden mevcut olduğunu kavrayacaksınız.
Sistematik ve iradi bir biçimde geliştirilen alışkanlık sonucu düşünmeden karar alma ve fiil gerçekleştirme kabiliyetine hulk, karakter veya ikinci tabiat denir.

Doğru Cevap: C

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi “Hayrı, iyiyi ve varlığa yakın olanı tercihe yatkınlık” anlamına gelmektedir?

Akıl

İhtiyar

Sevgi

İrade

Hürriyet

Açıklama:

Ahlâk ve din kavramlarının anlamlarını açıklayabileceksiniz.
İhtiyâr hayrı, iyiyi, varlığa yakın olanı tercihe yatkınlık anlamına gelmektedir. Bu yatkınlık, insanda söylenen sözü, bir hitabı anlama konusunda önceden bulunan bir hazırlığa, hazır bulunan, ona verilmiş bir kabiliyete delalet etmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 13

Ahlâki terim ve kavramlar ile ahlâki önermelerin anlamı ve birbiri ile irtibatını, bunların nasıl temellendirildiğini inceleyen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Hukuk felsefesi

Din felsefesi

Tasavvuf

Ahlâk felsefesi

Edeb

Açıklama:

Ahlâk ve din kavramlarının anlamlarını açıklayabileceksiniz.
Ahlâk bütün bunların ötesinde, bir taraftan birinci seviyedeki haliyle ahlâkiliğin “varlığını”, diğer taraftan da ahlâki terim ve kavramlar ile ahlâki önermelerin anlamı ve birbiri ile irtibatını, bunların nasıl temellendirildiğini söz konusu eder ki, buna da “ahlâk felsefesi” denilir.

Doğru Cevap: D

Soru 14

İslâm, kim tarafından tebliğ edilmiştir?

Hz. Muhammed

Hz.İsa

Cebrail

Mikail

Hz.Nuh

Açıklama:

İslâm, Cenab-ı Hakk tarafından gönderilen son Peygamber Hz. Muhammed
(s.av.) tarafından tebliğ ve beyan edilmiş, kıyamete kadar bütün insanlara
hitap ederek, inanma ve yaşamada doğru yolu gösteren dinin adıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

İslamiyet’te Amel ne demektir?

Uygulama

Doktrin

Ayet

Sünnet

Farz

Açıklama:

Müslümanlıkta amel uygulama demektir yani sadece lafta değil yaşantıdada emirleri yerine getirmek gerekir.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Hz. Peygamber hakkında söylenen “Onun ahlâkı Kur’an idi” sözü kime aittir?

Hz. Fatma

Hz. Hamza

Hz. Ali

Hz. Rukiye

Hz. Aişe

Açıklama:

Hz. Peygamber kendi hayatında Kur’an-ı Kerîm’i tahakkuk ettirmiş, Kur'an-ı
Kerim’de bulunan emir ve yasaklara göre hayatını düzenlemiştir. Bu hususu
en güzel ifade eden Hz. Aişe’nin Hz. Peygamber hakkında söylediği “onun
ahlâkı Kur’an idi” sözüdür.

Doğru Cevap: E

Soru 17

İnsanların göremediği ama onları gören ve aynı zamanda her cihetten gözeten varlıklara ne ad verilir?

Peygamber

Huri

Ashap

Melek

Elçi

Açıklama:

Melekler de, insanların göremediği ama onları gören ve aynı zamanda her cihetten gözeten varlıklar olarak, insanın ahlâki hayatının ve ahlâki şuurunun mühim bir boyutunu teşkil etmektedirler. Meleklerin varlığının farkında olan insan, hiçbir zaman yalnızlık, yapayalnızlık gibi bir sıkıntı ile karşı karşıya kalmayacaktır.

Doğru Cevap: D

Soru 18

Her insanın başına gelecek olan ölüm ile insanın bir tür yeni bir boyutu veya boyutta yaşamaya başlayacağı, öteki hayata ne ad verilir?

Hayatü’l-ahire

Beşer

Ütopya

Hayatü’l-dünya

Hayatü’l-fani

Açıklama:

İnsanların bu dünyadaki hayatının çok önemli ve ciddi olmakla birlikte
her şey olmadığını; her insanın başına gelecek olan ölüm ile insanın bir tür
yeni bir boyutu veya boyutta yaşamaya başlayacağı -buna devam edeceği de
denilebilir- ve bu boyuta da “öteki hayat” anlamında “hayatü’l-ahire”
denildiğini biliyoruz. Ölümün bir son olmayıp, bir taraftan bu dünyada
yaşanılan hayatın bir “muhasebesinin” yapılacağı ve mükafat ve cezanın
verileceği yeni bir hayatın başlangıcı olduğunun farkında olmak ta, insanın
bu dünyadaki kararları ve fiillerine anlam katan farklı bir boyuttur. Ölüm ile
birlikte yeni bir hayatın başlayacağının şuurunda olmak, insanın ahlâki
hayatının önemli unsurlarından birisidir.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Akıl sahiplerini hüsn-i ihtiyarları ile bizzat hayırlara sevk eden ilahi vaaza ne denir?

Doktrin

Din

Ayet

Sünnet

Farz

Açıklama:

Dinin klasik tanımı, “akıl sahiplerini hüsn-i ihtiyarları ile bizzat hayırlara sevk eden ilahi vaz” şeklindedir. Ahlâk ve ahlâkilik ile ilgili bütün tanımlarda ve tanımlamalarda irade ve hayr vazgeçilmez unsurlardır. Ahlâki olanın, iradi olması zorunlu olduğu gibi hayra yönelik olması da zorunludur.

Doğru Cevap: B

Soru 20

Müslümanın davranış düzenine esas teşkil eden veya davranırken tabi olduğu kurallar neyi kasteder?

İslâm felsefesini

İslâm fıtratını

İslâm ahlâkını

İslâm egosunu

İslâm şartlarını

Açıklama:

Bu çerçevede İslâm ahlâkı denildiğinde, müslümanın davranış düzenine
esas teşkil eden veya davranırken tabi olduğu kurallar kastedilmekte; bu
kurallar ise öncelikle Kur’an-ı Kerim olmak üzere, Hadis kitaplarında
derlenmiş olan Hz. Peygamber’den ve Hz. Peygamber hakkındaki
rivayetlerde bulunmaktadır. Bunlara ek olarak daha sonra yaşamış olan
sahabe, tabiin, tebeü’t-tabi’in yanında İslâm tarihinde toplum nezdinde kabul
görmüş önemli âlim ve zahidlerin hayatları, önemli devlet adamlarının iyi
olarak kabul edilen fiilleri de, özellikle çocukların ahlâki eğitimi söz konusu
olduğunda, müracaat edilen kaynaklar arasındadır. Bu yönden muhtelif
menakıb kitaplarının da ahlâk literatüründen sayılması gerekmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 21

“Din samimiyettir”, “ ben güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildim” ve
“sen yüksek bir ahlâk üzeresin” sözü neyi ifade eder?

Dini ifade eder

Din ile ahlâk arasındaki derin irtibatı ifade eder

Din ile beşer arasındaki derin irtibatı ifade eder

Ahlâkı ifade eder

Din ile ahlâk arasındaki derin uçurumu ifade eder

Açıklama:

“Din samimiyettir”, “ ben güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildim” ve
“sen yüksek bir ahlâk üzeresin” ifadeleri, din ile ahlâk arasındaki derin
irtibatı ifade etmek için yeterlidir.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Salih amele ne ad verilir?

Şer

Sünnet

Farz

Namaz

Hayr

Açıklama:

Sahih imana “hakk” denilirken, salih amele de “hayr” denilmektedir. Kısaca İslâm hakkı kabul etmek ve “hayrı” tahakkuk ettirmeye yönelmek ve gerçekleştirmektir.

Doğru Cevap: E

Soru 23

Peygamberlerin insanlara öğrettiği yaşama düzenine ne ad verilir?

Ahlak

Din

Amel

Fıtrat

İtikat

Açıklama:

Peygamberlerin insanoğluna Allah'tan getirip öğrettikleri yaşama düzenine Din adı verilir.

Doğru Cevap: B

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi davranış düzeni olarak nitelendirilen kavramdır?

Din

Amel

Ahlak

İtikat

İman

Açıklama:

Davranış düzeni olarak adlandırılan kavram ahlaktır.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Zevi’l Ukul aşağıdakilerden hangi anlama gelir?

Müslümanlar

Erdem sahipleri

Hayrı tahakkuk ettirenler

Hakka inananlar

Akıl sahipleri

Açıklama:

Zevi'l ukul akıl sahipleri anlamına gelir ve dinin hitap ettiği kitle manasına gelir

Doğru Cevap: E

Soru 26

İnsanın kendisine ulaşan ilahi hidayet ile kendisindeki hayır cihetini keşfetmesine ne ad verilir?

Hüsn-i İhtiyar

Zevi’l Ukul

Nutuk

İlahi vaz

Salih amel

Açıklama:

İnsanın kendisine ulaşan ilahi hidayet ile kendisindeki hayır cihetini keşfetmesine hüsn-i ihtiyar denir.

Doğru Cevap: A

Soru 27

Davranış düzenini fertlerin iç dünyasını dikkate alarak -ve özellikle de insanların biyolojik gelişimini takip ederek ele alan ahlak alanı aşağıdakilerden hangisidir?

Ahlak Felsefesi

Ahlak Sosyolojisi

Etik

Ahlak Psikolojisi

İslam Ahlakı

Açıklama:

Davranış düzenini fertlerin iç dünyasını dikkate alarak -ve özellikle de insanların biyolojik gelişimini takip ederek ele alan ahlak alanı ahlak psikolojisidir.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Davranış düzeninin toplum tarafından benimsenmiş olması cihetiyle fert üzerindeki tesirini ele alan ahlâk alanı aşağıdakilerden hangisidir?

Ahlâk Psikolojisi

Etik

Ahlâk Bilimi

Ahlâk Felsefesi

Ahlâk Sosyolojisi

Açıklama:

Davranış düzeninin toplum tarafından benimsenmiş olması cihetiyle fert üzerindeki tesirini ele alan ahlâk alanı, ahlâk sosyolojisidir.

Doğru Cevap: E

Soru 29

Davranış düzeninin ilkelerinin neler olduğu ve bunlar arasında da bir düzenin olup olmadığını; varsa bunun keyfiyetini ele alan aşağıdakilerden hangisidir?

Ahlâk Felsefesi

Ahlâk Sosyolojisi

Ahlâk Psikolojisi

Etik

İslam Ahlâkı

Açıklama:

Davranış düzeninin ilkelerinin neler olduğu ve bunlar arasında da bir düzenin olup olmadığını; varsa bunun keyfiyetini ele alan ahlâk felsefesidir

Doğru Cevap: A

Soru 30

Bir ibadeti veya fiili yaparken estetik zevk tarafını da dikkate almaya ne denir?

Ahlâk

Etik

Âdâbıyla yapmak

Ahlâk İlmi

İhtiyar

Açıklama:

Bir ibadeti veya fiili yaparken estetik zevk tarafını da dikkate almaya, o fiili “âdâbıyla yapmak” denir.

Doğru Cevap: C

Soru 31

Genel ahlâk ilkeleri ve kurallarını sistematik ve anlaşılır bir şekilde ortaya koyarak, bunların yeni yetişen nesillere öğretilmesini kolaylaştırmak neyin vazifesidir?

Hukuk felsefesinin

Edebin

Ahlâk ilminin

Ahlâk psikolojisinin

Etiğin

Açıklama:

Ahlâk ilminin vazifesi, genel ahlâk ilkeleri ve kurallarını sistematik ve anlaşılır bir şekilde ortaya koyarak, bunların yeni yetişen nesillere öğretilmesini kolaylaştırmaktır.

Doğru Cevap: C

Soru 32

“Müslüman diliyle ve eliyle Müslümanları incitmeyen kimsedir” hadisi aşağıdakilerden hangi ikisinin ilişkisine örnektir?

Din-Ahlâk

Din-Psikoloji

Din-Etik

Ahlâk-Sosyoloji

Psikoloji-Sosyoloji

Açıklama:

“Müslüman diliyle ve eliyle Müslümanları incitmeyen kimsedir” hadisi din ve ahlâk arasındaki ilişkiyi örneklemektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 33

“Akıl sahiplerini hüsn-i ihtiyarları ile bizzat hayırlara sevk eden ilahi vaz" neyin tanımıdır?

Ahlâk

Din

Etik

Mit

Anane

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 34

Din kelimesinin kök anlamı aşağıdakilerden hangisi ile yakından alakalıdır?

Ahlâk

Yaşam

Borç/İhtiyaç

Gerçek

Doğruluk

Açıklama:

Din kelimesinin kök anlamı da, bir taraftan yakınlaşma ile alakalı iken, diğer taraftan da borç/ihtiyaç ile alakalıdır. Arapça’da “din” kelimesi ile borç anlamındaki “deyn” kelimesinin yazılışı aynıdır. Bu cihetten baktığımızda Arapça’daki din kelimesinin kök anlamı ile ıstılahi anlamı arasında bir irtibat olduğu görülmektedir. Nitekim insan Cenab-ı Hakk’a nelerini “borçlu” olduğunun farkında vardığı zaman, aslında kendisinin Cenab-ı Hakk’a ne kadar yakın veya Cenab-ı Hakk’ın kendisine ne kadar yakın, hatta “en yakın” olduğunun şuuruna varır.
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 35

I. Davranış düzenidir.
II. Tamamlayıcı parçadır.
III. Hayatının zorunlu bir boyutudur.
Yukarıda verilen öncüllerden hangi/hangileri ahlâk kavramı ile ilgilidir?

III

I, II, III

I, II

Açıklama:

Ahlâk, davranış düzenidir. Her insan az veya çok bir düzen içerisinde hayatını sürdürdüğü, daha doğrusu sürdürmek zorunda olduğu için, ahlâk insan hayatının zorunlu bir boyutu, eskiden denildiği gibi “mütemmim cüzü” veya “tamamlayıcı parçası”dır. Ahlâk, davranış düzeni olduğu için, genel olarak bu düzenin “iyi” ve “kötü”sünden bahsetmek anlamlı olduğu gibi, bir insanın hayatında verdiği kararlar ve gerçekleştirdiği fiiller için de iyi ve kötü sıfatı kullanılmaktadır. “İyi ahlâk” ve “kötü ahlâk” tabirlerini bu çerçevede anlamak gerekmektedir.
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 36

Herhangi bir davranışı "iyi" veya "kötü" kılan temel unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Ahlaki sınırlar kapsamında insani varoluş üzerindeki etkisidir

Kişiye sağladığı faydalar bütünüdür

Topluma sağladığı faydalar bütünüdür

Kültürel değerlerle çelişmemesidir

Modern Toplumların gerisinde kalmamasıdır

Açıklama:

Bir davranış düzenini veya herhangi bir davranışı “iyi” veya “kötü” kılan, o düzenin veya fiilin öncelikle insani varoluş üzerindeki tesiridir. İnsani varoluş, diğer insanlarla birlikte var olmayı zorunlu kıldığı için, bu aynı zamanda diğer insanları kendi varoluşları cihetinden dikkate almak demektir. İyi bir davranış düzeni, fiilleri gerçekleştireni ve fiilleri ilgilendiren diğer insanları, önce ne ise o olarak muhafaza eder; sonra da mevcudu içinde taşıdığı kabiliyetleri cihetinde geliştirir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Müslümanın davranış düzenine esas teşkil eden davranışların tabi olduğu kurallar aşağıdaki kaynakların hangisinde yer almaz?

Kuran

Hadis Kitapları

Sahabe Hayatları

Peygamber hakkındaki rivayetler

Arap şiirleri

Açıklama:

İslâm ahlâkı denildiğinde, müslümanın davranış düzenine esas teşkil eden veya davranırken tabi olduğu kurallar kastedilmekte; bu kurallar ise öncelikle Kur’an-ı Kerim olmak üzere, Hadis kitaplarında derlenmiş olan Hz. Peygamber’den ve Hz. Peygamber hakkındaki rivayetlerde bulunmaktadır. Bunlara ek olarak daha sonra yaşamış olan sahabe, tabiin, tebeü’t-tabi’in yanında İslâm tarihinde toplum nezdinde kabul görmüş önemli âlim ve zahidlerin hayatları, önemli devlet adamlarının iyi olarak kabul edilen fiilleri de, özellikle çocukların ahlâki eğitimi söz konusu olduğunda, müracaat edilen kaynaklar arasındadır. Bu yönden muhtelif
menakıb kitaplarının da ahlâk literatüründen sayılması gerekmektedir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi "Klasik ahlâk eserlerinde" yer alan temel konulardan değildir?

Ahlaki davranışın kuralları dile getirilmiştir

Ahlak kurallarının nasıl uygulanacağı ifade edilmiştir

Ahlak kuralları kişiye göre düzenlemek

Ahlaklı davranmayı bir meleke haline getirmek

Ahlâki kurallara uyma ve iyi fiiller getirmek

Açıklama:

İslâm ahlâkı söz konusu olduğunda ahlâkın içeriği hep aynı olmakla birlikte, bunun muhtelif bağlamlarda nasıl etkin kılınacağı en temel mesele olagelmiştir. Bu çerçevede klasik ahlâk eserlerinde üç sorun ele alınmıştır.
(1) Her şeyden önce ahlaki davranışın kuralları zikredilmiştir.
(2) Bu kuralların nasıl uygulanacağı, yaşanmış örnekler üzerinden gösterilmiştir.
(3) Ahlaki eğitimin amacı, ahlaklı davranmayı bir meleke haline getirmek olarak kabul edilerek, ahlak eserlerini bu amacın nasıl gerçekleştirileceği meselesini de dikkate alan kitaplar olarak hazırlamışlardır. Böylece ahlâki kurallara uyma ve iyi fiiller gerçekleştirme ile bunu bir defalık bir durum olmaktan çıkarıp, iyi fiiller gerçekleştirmeyi sürekli bir hal haline getirme
arasındaki irtibatın nasıl kurulacağını göstermekte da ahlak ilminin asli vazifeleri arasında kabul edilmiştir. Böylece ahlaklı olma, insanın iyi fiilleri geçekleştirme ve kötülüklerden de uzak durmayı karakter haline getirmiş olması hali şeklinde anlaşılmıştır. Eğer insan düşünmeden bile davrandığında hep iyi fiilleri gerçekleştiriyor ve kötü fiillerden de uzak duruyorsa, o zaman “onda ahlaki faziletlerin bulunduğu” söylenir. Daha farklı bir ifade ile, iyi ahlak onda meleke haline gelmiştir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 39

"İnsanın iyi fiilleri gerçekleştirme ve kötülüklerden de uzak durmayı karakter haline getirmiş olması hali" tanımı aşağıdakilerden hangisi ile doğrudan ilişkilidir?

Ahlaklı olmak

Çıkar elde etme

Akıllı olmak

Fedekar olmak

Sabırlı olmak

Açıklama:

Ahlaklı olma, insanın iyi fiilleri gerçekleştirme ve kötülüklerden de uzak durmayı karakter haline getirmiş olması hali şeklinde anlaşılmıştır. Eğer insan düşünmeden bile davrandığında hep iyi fiilleri gerçekleştiriyor ve kötü fiillerden de uzak duruyorsa, o zaman “onda ahlaki faziletlerin bulunduğu” söylenir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 40

"Bir düzenin toplum tarafından benimsenmiş olması cihetiyle fert üzerindeki tesirini ele almak" tanımı aşağıdakilerden hangisine aittir?

İslâm ahlâkı

Ahlâk felsefesi

İslam felsefesi

Ahlâk sosyolojisi

Ahlâk psikolojisi

Açıklama:

Davranış düzenini fertlerin iç dünyasını dikkate alarak ve özellikle de insanların biyolojik gelişimini takip ederek ele almaya, ahlâk psikolojisi; bu düzenin toplum tarafından benimsenmiş olması cihetiyle fert üzerindeki tesirini ele almaya ahlâk sosyolojisi, bu düzenin ilkelerinin neler olduğu ve bunlar arasında da bir düzenin olup olmadığını; varsa bunun keyfiyetini ele almaya da ahlâk felsefesi denilmektedir. İslâm insanlardan aynı zamanda bir davranış düzeni talep etmektedir; İslâm’in talep ettiği bu davranış düzenine İslâm ahlâkı denilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi Ahlak ilminin görevleri arasında yer almaz?

Ahlâk ilkeleri ve kurallarını sistematik hale getirmek

Ahlâk ilkeleri ve kurallarını kişi ihtiyaçlarına göre düzenlemek

Ahlâk ilkeleri ve kurallarını anlaşılır hale getirmek

Ahlâk ilkeleri ve kurallarını yeni yetişen nesillere öğretmek

Ahlâk ilkeleri ve kurallarını bir sonraki nesillere aktarımını sağlamak

Açıklama:

Ahlâk ilminin vazifesi, genel ahlâk ilkeleri ve kurallarını sistematik ve anlaşılır bir şekilde ortaya koyarak, bunların yeni yetişen
nesillere öğretilmesini kolaylaştırmaktır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi, İslam-Ahlâk ilişkisinin varlığını kanıtlayan tarihî ilk kaynaktır?

Hz. Peygamber'in hayatı

Sosyoloji kitapları

Namaz ilmihali

Felsefe akımları

Sahabenin hayatı

Açıklama:

İslâm Ahlâkı teorik yazılara konu teşkil etmeden çok önce Hz. Peygamber’in hayatında tahakkuk etmiş ve onun etrafındaki ilk Müslümanlar tarafından da yaşanmıştır. Hz. Peygamber sadece kendisi için veya inziva halinde veya gizli olarak yaşamamış, yaşadığı hayat etrafındaki sayısı yüz binleri bulan insanlar/sahabe tarafından olması gereken ve ideal hayat tarzı olarak kavranmış ve bu kavrayış sebebi ile de insanların hayatlarına örnek teşkil etmiştir (usve hasene = güzel örnek). Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi, insanda ahlâk şuurunun gelişmesine katkıda bulunmaktadır?

Cinler

Şeytan

Melekler

İblis

Ruhlar

Açıklama:

Melekler, insanların göremediği ama onları gören ve aynı zamanda her cihetten gözeten varlıklar olarak, insanın ahlâki hayatının ve ahlâki şuurunun mühim bir boyutunu teşkil etmektedirler. Meleklerin varlığının farkında olan insan, hiçbir zaman yalnızlık, yapayalnızlık gibi bir sıkıntı ile karşı karşıya kalmayacaktır. İnsanın kendisini yapayalnız hissetmesinin, sadece psikolojik olarak değil, ahlâki cihetten de önemli sorunlar ortaya çıkardığı dikkate alındığı taktirde, mesela her insanın en az iki meleğinin hep yanında bulunduğunu bilmesinin anlamı daha kolay anlaşılabilir. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi, ahlâk kavramını doğru tanımlar?

Ortam

Teyit etmek

Yöneliş

Davranış düzeni

Muhtelif bağlam

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi, İslam-Ahlâk ilişkisi açısından bir Müslümanın çelişkili bulacağı bir durumdur?

Dindar - ahlâklı

Dinsiz - kitapsız

Dindar - ahlâksız

Dinsiz - ahlâksız

Ahlâksız - kitapsız

Açıklama:

Ahlâkın İslâm dini ile, dinin de ahlâkilik ile zorunlu bir irtibatı vardır. Biz bunu, en azından Müslümanlar için, “dindar, ama ahlâksız” denilemeyeceğini; daha doğrusu, dindar bir müslümanın “ahlâksız” olmasının, aslında çelişik bir ifade olduğunu söyleyerek, dile getirebiliriz. “Dindar ama ahlâksız” ifadesi bir Müslüman için çelişik bir ifadedir; ahlâksız bir insanın Müslümanlığı tartışmalıdır. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 46

Klasik İslam kültüründe, hem ahlâki iyiyi hem de estetik anlamda güzeli ifade etmek için kullanılan terim, aşağıdakilerden hangisidir?

İhtiyâr

Vaz-ı İlahi

Zevi’l-ukûl

Hasen

Vasat

Açıklama:

Bir işi yapmak önemli olmakla birlikte, edebine/adabına uygun bir şekilde yapmak ta önem arz etmektedir. Bu cihet, klasik İslâm kültüründe, kullanılan “hüsün” veya “hasen” teriminde de açığa çıkmaktadır. Nitekim “hasen” kelimesi hem ahlâki “iyi”yi, hem de estetik anlamda “güzel”i ifade etmektedir. Bir fiilin “hasen” olması, ahlâk kurallarına uygun olduğu gibi, edebe de uygun olması, yani âdâbınca yerine getirilmesi, kısaca o fiili gerçekleştirenin estetik kaygıları da dikkate alması anlamına gelmektedir. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 47

"Hz. Peygamber'in hayatı müslümanlara güzel örnek olmuştur" Yukarıdaki cümlede "güzel örnek" yerine aşağıdakilerden hangisi kullanılabilir?

Bid'at

Ashab

Aşere-i Mübeşşere

Usve hasene

Sırat-ı Müstekim

Açıklama:

"Usve hasene" güzel örnek anlamındadır. Doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi imanın şartlarından değildir?

Allah'a inanmak

Meleklere inanmak

Namaz kılmak

Kutsal kitaplara inanmak

Peygamberlere inanmak

Açıklama:

İmanın altı şartı olarak bilinen, Cenab-ıHakk’ın varlığına ve birliğine, meleklere, Peygamberlere ve onlara diğer insanlara tebliğ edilmek üzere verilmiş olan Kitaplara, ahiret gününe ve nihayet her şeyin Cenab- Hakk’ın kudreti içinde cereyan ettiğine inanmak, Müslümanlığın akidevi cihetini özetlemektedir. Namaz kılmak islamın şartlarından olduğu için doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi "öteki hayat" anlamındadır?

Rabıta-i Telebbüsiyye

Usve hasene

Ka'de-i ahire

Hayatü'l ahire

Alem-i zahir

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 50

"Hakiki din, insanların uydurduğu birbirine muhalif hayali kurgular değil, hakiki mebdei/Yaratıcıyı tanımak, O’nun kanun ve emirlerine uygun davranmayı vazife (görev) edinmektir." diyen islam alimi aşağıdakilerden hangisidir?

Elmalılı Hamdi Yazır

Hilmi Ziya Ülken

Fahreddin er-Razşi

Muhammed Ali essabuni

Seyyid Kutup

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 51

"Ahlak insan hayatının mütemmim cüzüdür." cümlesinde "mütemmim cüzü" ile kast edilen aşağıdakilerden hangisidir?

Temel itkisi

Yasaklayıcı boyutu

Doğal sonucu

En derin ruhsal boyutu

Tamamlayıcı parçası

Açıklama:

Burada "mütemmim cüzü" "tamamlayıcı parçası" anlamındadır. Doğru cevap E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 52

İnsanda iyilik cihetini anlamayı ve kabul etmeyi sağlayacak bir yatkınığın olması durumu aşağıdakilerden hangisi ile tanımlanır?

Hakk

İhtiyar

Sahih iman

Sevk eden

Bizzat hayır

Açıklama:

İnsanda iyilik cihetini anlamayı ve kabul etmeyi sağlayacak bir yatkınığın olması gerekir. Bu yatkınlığın adı "İhtiyar" dır. İhtiyâr hayrı, iyiyi, varlığa yakın olanı tercihe yatkınlık anlamına gelmektedir. Bu yatkınlık, insanda söylenen sözü, bir hitabı anlama konusunda önceden bulunan bir hazırlığa, hazır bulunan, ona verilmiş bir kabiliyete delalet etmektedir. Hüsn-i ihtiyar, insandaki bu yatkınlığın etkin olması, insanın kendisine ulaşan ilahi hidayet ile kendindeki hayır cihetini keşfetmesi anlamına gelmektedir. Doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 53

Aşağıdaki tanımlardan hangisi "Vaz-ı İlahi" tabirini açıklamak için kullanınılır?

Allah'ın tayin ettiği hayat düzeni

Zorlamadan yönlendiren

İnsanın irtibat halinde varlığını sürdürdüğü asıl

Düşünebilen konuşabilen canlı

Hakkı kabul etmek

Açıklama:

“Vaz-ı İlahi” tabiri dinin tabii olmayıp, Cenab-ı Hakk’ın tayin ettiği, insanlığa öğrettiği bir hayat düzeni olduğunu ifade eder. Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi ahlâki terim ve kavramlar ile ahlâki önermelerin anlamı ve birbiri ile irtibatını, bunların nasıl temellendirildiğini kendisine konu eder?

Din Felsefesi

İslam Felsefesi

Hukuk Felsefesi

Ahlak Felsefesi

Sosyoloji

Açıklama:

Ahlak felsefesi ahlâki terim ve kavramlar ile ahlâki önermelerin anlamı ve birbiri ile irtibatını, bunların nasıl temellendirildiğini söz konusu eder. Doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 55

İslam'ın insanlardan talep ettiği davranış düzenine ne ad verilmektedir?

Ahlak Psikolojisi

Ahlak Sosyolojisi

İslam Ahlakı

Dindarlık

Etik

Açıklama:

İslâm insanlardan aynı zamanda bir davranış düzeni talep etmektedir; İslâm’in talep ettiği bu davranış düzenine İslâm ahlâkı denilmektedir. Doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 56

Bir hakimin yargı sürecinde nasıl davranacağını kendisine konu edinen disiplinin adı aşağıdakilerden hangisidir?

Hüsün

Edebü’l-kadı

Edebü’l Müfred

İslah-ı nefs

Edille-i şer'iye

Açıklama:

Bir hakimin (eski adıyla kadı) yargı sürecinde nasıl davranacağını kendisine konu edinen disiplinin adı “edebü’l-kadı” dır. Doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Ünite 2

Soru 1

Aşağıdaki eserlerden hangisinin yazarı yanlış verilmiştir?

Kelebazî - Et-Taarruf

Serrac - El-Luma

Kuşeyri - er-Riaye li-hukukillah

Hucviri - Keşfu'l-Mahcub

Gazali - İhya

Açıklama:

er-Riaye li-hukukillah Kuşeyri'ye ait değil Haris el-Muhasibi'ye aittir.

Doğru Cevap: C

Soru 2

Kitâbü’z-Zühd kimin eseridir?

Abdullah b. Mübarek

Hucviri

Mevlana

Tüsteri

Kuşeyri

Açıklama:

Söz konusu eser Abdullah b. Mübarek'e aittir.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Edebu'd-Dünya ve'd-Din adlı eser kime aittir?

Buhari

Gazali

Kuşeyri

Haris El Muhasibi

Maverdi

Açıklama:

Bu eser Maverdi'ye aittir.

Doğru Cevap: E

Soru 4

"Rivayet (hadis) re'ysiz, re'y de rivayet olmadan olamaz" diyen kimdir?

Gazali

İbn Haldun

Muhammed eş-Şeybani

Farabi

İbn Sina

Açıklama:

Bu söz Muhammed Eş-Şeybani'ye aittir.

Doğru Cevap: C

Soru 5

Aşağıdaki şıklardan hangisinde İslam Ahlakının ana kaynakları tam olarak verilmiştir?

Sadece akıl

Sadece nakil

Tek başına Kur'an

Kur'an ve Sünnet

Nakil ve akıl

Açıklama:

İslam ahlakının ana kaynakları Kur'an, Sünnet ve dirayettir yani nakil ve akıldır.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Aşağıda verilen eserlerden hangisi yanlış eşleştirilmiştir?

Yaşar Kandemir - Örneklerle İslam Ahlakı

M. Abdullah Draz - Kur'an Ahlakı

Recep Kılıç - Ahlakın Dini Kaynağı

Nurettin Topçu - İslam Ahlakının Esasları

Ragıb el-Isfehânî - İslâm’ın Ahlâki İlkeleri

Açıklama:

Nurettin Topçu'nun İslam Ahlakının Esasları diye bir eseri yoktur.

Doğru Cevap: D

Soru 7

Aşağıdaki yazarlardan hangisi İslâm ahlâkı üzerine eser vermemiştir?

Farabi

Gazali

İbn Sina

Elmalılı Hamdi Yazır

Nasiruddin Et-Tusi

Açıklama:

Elmalılı Hamdi Yazır İslam Ahlakı üzerine eser vermemiştir.
İslâm ahlâkı üzerine Elmalılı Hamdi Yazır eser vermemiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Nakil denildiğinde hangisi anlaşılmaz?

Kur'an

Ayetler

Sünnet

Hadisler

Rüya

Açıklama:

Rüya İslâm ahlâkı için bir kaynak teşkil etmediği gibi nakilden de sayılmaz.

Doğru Cevap: E

Soru 9

I. Davranış düzenleri arasında makul bir tercih yapılamaz.
II. İnsanların bütün kararlarının nihai olarak eşdeğerdir.
III. Ahlâk ile din arasında önemli bir irtibat vardır.
IV. Ahlâkın bir ilim olarak düşünülmesi mümkün olamaz.
Ahlâki görecilik/rölativizm ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Yalnız I

I ve II

I, II ve III

I, II ve IV

II, III ve IV

Açıklama:

Davranış düzenleri arasında tercihin tamamen tesadüfî ve makul hiçbir
gerekçesi olmadığını savunmak, bütün farklılıkları meşrulaştırmak anlamına
gelmektedir. Davranış düzenleri arasında makul bir tercih yapılamayacağını
iddia eden, insanların bütün kararlarının nihai olarak eşdeğer (netice olarak
hepsinin değersiz) olduğunu savunan bu tavra ahlâki görecilik/ahlâki
rölativizm denilmektedir. Ahlâki görecelik, aynı zamanda bir ilim olarak
ahlâkın mümkün olmadığını savunur.

Doğru Cevap: D

Soru 10

I. Siyasetname
II. Kuran-ı Kerim
III. Sünnet-i Seniyye
IV. İslâm büyüklerinin eserleri
V. İslâm büyüklerinin örnek hayatları
Yukarıdakilerden hangileri İslâm ahlâkının ana kaynakları arasında yer alır??

Yalnız I

I ve II

II ve III

I, II, III ve V

II, III, IV ve V

Açıklama:

İslâm ahlâkının kaynakları Kur’an, sünnet ve daha önce yaşamış
ve halen hayatta olan İslâm büyüklerinin eserleri ve örnek hayatlarıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 11

İslam dininde rivayetlerin ve verilerin anlaşılması aşamasına verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Tasnif

Tahsil

Tedkik

Tahkik

Tahkir

Açıklama:

Rivayetlerin ve verilerin anlaşılması aşamasına
tahsil edilmesi denilmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Ahlak ilminde rivayet ve verilerin mevcut durum dikkate alınarak, ortaya çıkan sorunları kavramak ve çözmek için kullanılmasını ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Tasnif

Tafsil

Tetkik

Tahkik

Tahkir

Açıklama:

Ve nihayet anlaşılmış olan rivayet ve veriler
mevcut durum dikkate alınarak, ortaya çıkan sorunları kavramak ve çözmek
için kullanılır. Bunun yapılabilmesi için bunların bu cihetten ele alınması ve
tedkik edilmesi gerekmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 13

Ahlaki rölativizm neyi savunmaktadır?

İnsanların bütün kararlarının nihai olarak yanlış olacağını

Davranış düzenleri arasında makul bir tercih yapılamayacağını

Ahlakın bir ilim dalı olduğunu

İnsanların karar alırken özgür olmadığını

Karar alırken ahlaki sınırlamaların olması gerektiğini

Açıklama:

Davranış düzenleri arasında tercihin tamamen tesadüfi ve makul hiçbir gerekçesi olmadığını savunmak, bütün farklılıkları meşrulaştırmak anlamına gelmektedir. Davranış düzenleri arasında makul bir tercih yapılamayacağını iddia eden, insanların bütün kararlarının nihai olarak eşdeğer (netice olarak hepsinin değersiz) olduğunu savunan bu tavra ahlâki görecilik/ahlâki rölativizm denilmektedir. Ahlâki görecelik, aynı zamanda bir ilim olarak ahlâkın mümkün olmadığını savunur. Ahlâki rölativizmi savunmak, ilk bakışta insanların özgürlüklerini savunmak gibi gözükür. Ancak hiçbir sınırın bulunmadığı bir yerde, hiç kimsenin özgürlüğünden bahsedilemeyeceği için, ahlâki görecilik görünüşün tam aksi bir neticeyi ortaya çıkarır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 14

I. Rivayetlerin tasnifi
II. Buradan kuralların çıkarılması
III. Rivayetler ile kurallar arasındaki irtibatı kurmanın müzakere edilerek ortaya konulması
IV. Ahlâk alanının temel kavramlarının isimlendirilerek ıstılahların geliştirilmesi
Yukarıdakilerden hangileri ahlâkın ilim haline getirilme sürecinin cüzleri arasındadır?

Yalnız I

I ve II

II ve III

I, II ve III

I, II, III ve IV

Açıklama:

İslâm ahlâkının ikinci kaynağı akıldır. Ancak aklın kaynak olması,
kendiliğinden ve esastan müstakil ahlâki ilke ve kurallar vazetmek olmayıp,
nakille gelenin anlaşılması ile alakalıdır. Bunun yanında aklın esas kaynak
değeri, ahlâk alanının ilim haline getirilerek, bunun ortaya çıkardığı
meseleleri ortaya koymaktır. Bu meseleler de, ana hatları ile şu şekilde
sıralanabilir: (1) rivayetlerin tasnifi; (2) buradan kuralların çıkarılması; (3)
rivayetler ile kurallar arasındaki irtibatı kurmanın makul yolu/yönteminin
müzakere edilerek ortaya konulması. Bu çerçevede muhtelif alanları ifade
etmek üzere ahlâk alanının temel kavramlarının isimlendirilerek ıstılahların
geliştirilmesi de ahlâkın ilim haline getirilme sürecinin mütemmim cüz’üdür
(tamamlayıcı parçasıdır).

Doğru Cevap: E

Soru 15

I. Kur'an-ı Kerim
II. Sünnet
III. Vicdan
IV. İslam büyüklerinin eserleri
V. Tabiat
VI. İslam büyüklerinin hayatları
Yukarıdakilerden hangileri İslam ahlakının kaynaklarıdır?

I-II-III

I-III-V-VI

I-II-IV-VI

I-IV-VI

II-IV-V-VI

Açıklama:

İslâm ahlâkının kaynakları Kur’an, sünnet ve daha önce yaşamış ve halen hayatta olan İslâm büyüklerinin eserleri ve örnek hayatlarıdır. Burada, varlığı bilinen bir davranış düzeninin muhtevası hakkında, sistematik ve doğru bilgi edinme imkanı söz konusudur. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Yol ve yordam, bunu uygulayanların uygulamasına iştirak ederek veya bu uygulamayı müşahede ederek öğrenilir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi yol ve yordam bilgisi dahilinde öğrenilir?

Ahlak

Matematik

Coğrafya

Geometri

Tarih

Açıklama:

İnsan, yetişme sürecinde, sadece nesneleri ve şeyleri değil, aynı zamanda neyin nasıl yapılacağını da öğrenir. Birinciler hakkındaki bilgi ile ikincisi hakkındaki bilgi birbirinden farklıdır. Birincisine şeylerin ve nesnelerin bilgisi, ikincisine yol ve yordam bilgisi denir. Yol ve yordam bilgisi, esas itibariyle insanın kitaplardan elde edebileceği bir bilgi değildir. Yol ve yordam, bunu uygulayanların uygulamasına iştirak ederek veya bu uygulamayı müşahede ederek öğrenilir. Ahlâki bilginin önemli bir kısmı, tayin edici kısmı, yol ve yordam bilgisine dâhildir; insanın bir bütün olarak hayatı ile alakalıdır. Bu öğrenme süreci bir varoluş düzeni ve bu düzenin bilgisi olarak ahlâkın, çok esaslı bir toplumsal boyutu olduğunu göstermektedir. Bu sebeple ahlâki bilginin önemli bir kaynağı, ahlâklı insanlardır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 17

I. İnsanı kamil
II. Edebü’l-kaza
III. Hüsnü’l-hulk
IV. Üsve-i hasene
Yukarıdaki ifadelerden hangileri Hz Peygamberi (SAV) ya da onun güzel ahlakını ifade etmek amacı ile kullanılmış ifadeler arasında yer alır?

Yalnız I

I ve II

I, III ve IV

II, III ve IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

Hz. Peygamber, hem olanı hem
de olması gerekeni şahsında birleştirmiştir. Klasik dil, insan-ı kâmil terimini
bu cihetiyle Hz. Peygamber’i ifade etmek için kullanır. Olan ile olması
gerekenin birleştiği insanlar her dönemde mevcuttur. Hz. Peygamber her
cihetten insan-ı kamil iken, onun dışındaki insanlar bir veya birkaç cihetten
kemalin ta’ayyün ettiği varlıklar olabilir. Bununla birlikte Peygamber Efendimizi işaret eden
ve onda insanlar için “üsve-i hasene” (en güzel örnek) olduğunu söyleyen ayet (Ahzab/33:21) böyledir.
Ek olarak, ahlâk konuları ilk asırlarda geniş hadis külliyatı içinde, muhtelif başlıklar
altında ele alınmıştır. Bu çerçevede Hz. Peygamber’in ahlâkı “edeb”, “birr”
ve “hüsnü’l-hulk” gibi başlıklar altında tasvir edilmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 18

Tasavvuf alanında ahlâkı doğrudan veya dolaylı olarak mevzu edinen eserlerden biri olan Avarifü’l-Mearif adlı eserin yasarı aşağıdakilerden hangisidir?

Abdullah b. Mübarek

İbn Arabi

Hucvirî

Sühreverdi

El-Muhasibi

Açıklama:

Tasavvuf alanında ahlâkı doğrudan veya dolaylı olarak mevzu edinen eserlerden biri olan Avarifü’l-Mearif adlı tasavuuf eserinin yazarı Sühreverdi’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 19

Tasavvuf alanında ahlâkı doğrudan veya dolaylı olarak mevzu edinen eserlerden biri olan Kût el-Kulûb adlı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Ebû Talib el-Mekki

Gazali

Kelelebazi

Serrac

Haris el-Muhasibi

Açıklama:

Tasavvuf alanında ahlâkı doğrudan veya dolaylı olarak mevzu edinen eserlerden biri olan Kût el-Kulûb adlı eserin yazarı Ebû Talib el-Mekki’dir.

Doğru Cevap: A

Soru 20

I. Kuran
II. Sünnet
III. Ayetler
IV. Rüya
V. Hadisler
Yukarıdakilerden hangileri "nakil" ile doğrudan alakalıdır?

Yalnız I

I ve II

I, III ve IV

II, IV ve V

I, II, III ve V

Açıklama:

Nakil denildiğinde genel olarak yazılı veya sözlü rivayetler kast edilir.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Tevatür sadece bir sözün değil onun anlamının da yaşanarak nakledilmesini ifade etmektedir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi tevatürle gerçekleşmeye örnek değildir?

Dürüst olmak

Hikaye anlatmak

Sadaka vermek

Yemek yemek

Temiz olmak

Açıklama:

Hadis ilminde rivayetler için kullanılan mütevatir haber terimi ile burada kullanıldığı anlamı ile tevatür birbiri ile irtibatlı olsa da aynı değildir. Burada kullanıldığı anlamda tevatür sadece bir sözün değil, onun anlamının da yaşanarak nakledilmesini ifade etmektedir. Mesela "namazın bilgisi tevatürle gerçekleşmektedir” demek, Müslümanların namaz kıldıklarını ve yeni yetişen nesillerin namaz kılmayı bu şekilde öğrendiklerini söylemektir. Bu bilgi okulda veya medresede değil ailede ve formel bir eğitim programına katılmadan; ancak uygulayarak, yemek yemek, yolda yürümek, kendi adını ve akrabalarının adını öğrenmek gibi hayatın tabii bir parçası olarak öğrenilmektedir. Şu halde doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi, geniş anlamıyla, insanın çevresinden hazır bularak öğrendiği şeyleri ifade etmek için kullanılan bir kelimedir?

İleti

Emsal

Beyan

Nakil

Kaynak

Açıklama:

Nakil denildiğinde genel olarak yazılı veya sözlü rivayetler kast edilir. Ancak nakil daha geniş bir anlamda, insanın çevresinden hazır bularak öğrendiği her şeyi ifade etmektedir. Burada nakil yerine “kültür” de kullanılabilir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Yunan filozofların erdem ahlakı yaklaşımını benimsemişlerdir.

Ahlakın nihai amacını mutluluk olarak belirlemişlerdir.

Psikoloji (ilmü’n-nefs) ile ahlâk arasında doğrudan irtibat kurmuşlardır.

Karakterci bir ahlak anlayışını kabul etmişlerdir.

Yukarıdakilerden hangileri felsefecilerin ahlak yaklaşımlarını ifade eder?

Yalnız I

I ve II

I, II ve III

II, III ve IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

Benzer bir şekilde ahlâkı daha farklı bir cihetten ele alan bir grup ta filozoflar (felâsife) olmuştur. Felâsifenin ayırıcı hususiyeti, ahlâki ilke ve kuralları tasvir ve tahlil ederken Yunan filozofların eserlerinde bulunan çerçeveyi de dikkate almış olmalarıdır. Bu cihetten felasifenin tabiiyyat (fizik) ve psikoloji (ilmü’n-nefs) ile ahlâk arasında doğrudan irtibat kurmaları, ilk bakışta yöntemlerine bir makuliyet görüntüsü vermiş; bu durum onların eserlerinde belli ölçüde belirleyici olmuştur. Felâsife, fizik ile psikoloji ve psikoloji ile ahlâk arasında kurdukları
irtibattan dolayı ahlâkı, kamil haliyle bazı faziletlerin bir sıfat olarak insanda yerleşmesi olarak kavramışlar; bunun neticesinde de ahlâk öğretilerini, daha çok bir tür ahlâki eğitim, faziletlerin öğretilmesi, şeklinde dile getirmişlerdir. Ahlâkın nazari değil de ameli olması da, bu anlamda görülmüş; yalan söylemenin kötü olduğunu bilmek değil, yalan söylemeyen bir insanın yetişmesi, ahlâkın amacı olarak ifade edilmiştir. Onlara göre iyi bizatihi mutluluktur.

Doğru Cevap: E

Soru 24

Aşağıdaki sıfatlardan hangisi Cenab-ı Hakk'ın bütün mevcudatın yaratıcısı ve O'nun yaratmasının bütün varlığın kaynağı olduğunu dile getirmektedir?

Kıdem

Vahdaniyet

İlim

Rahmet

Kudret

Açıklama:

Cenab-ı Hakk Hz. Peygamber’e, “biz seni alemlere rahmet olarak gönderdik” (Enbiya/21: 107) buyuruyor.
Bu ayetteki “rahmet” kelimesini anlayabilmek için, Cenab-ı Hakk’ın “rahman ve rahim” olduğunu ve bunun Türkçe’de kullanıldığı haliyle “merhametli olmak” veya “acımak” ile yakından alakasının olmadığını ifade etmek gerekmektedir. Acımak veya merhamet etmek, ihtiyaç sahibi olana veya zor durumda kalana, bu sıkıntısını aşması için yardımda bulunmak veya elinden bir şeyini almak mümkün iken, bunu ona bırakmak gibi bir anlama kullanılmaktadır. Bunu biz mesela bu ayete tatbik edecek olursak, doğrudan ve herhangi bir tevil yapmadan bu ayeti anlamak mümkün olmaz.
Rahmet, varlık kaynağı veya varoluş imkanı demektir. Cenab-ı Hakk’ın rahman ve rahim olduğunu söylemek, O’nun bütün mevcudatın yaratıcısı ve O’nun yaratmasının bütün varlığın kaynağı olduğunu dile getirmek demektir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Aklın esas kaynak değeri ahlak alanının ilim haline getirilerek, bunun ortaya çıkardığı meseleleri ortaya koymaktır. Aşağıdakilerden hangileri bu meseleleri ana hatları ile ifade etmektedir?
I. Nakille gelenin anlaşılması
II. Rivayetlerin tasnifi
III. Kuralların çıkarılması
IV. Rivayetler ile kurallar arasındaki irtibat yolunun ortaya konulması
V. Kuralların uygulanması

I-II-III

I-III-IV

II-III-IV

II-IV-V

III-IV-V

Açıklama:

İslâm ahlâkının ikinci kaynağı akıldır. Ancak aklın kaynak olması, kendiliğinden ve esastan müstakil ahlâki ilke ve kurallar vazetmek olmayıp, nakille gelenin anlaşılması ile alakalıdır. Bunun yanında aklın esas kaynak değeri, ahlâk alanının ilim haline getirilerek, bunun ortaya çıkardığı meseleleri ortaya koymaktır. Bu meseleler de, ana hatları ile şu şekilde sıralanabilir: (1) rivayetlerin tasnifi; (2) buradan kuralların çıkarılması; (3) rivayetler ile kurallar arasındaki irtibatı kurmanın makul yolu/yönteminin müzakere edilerek ortaya konulması. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 26

Ahlak ilminde verilerin ve rivayetlerin anlaşılması aşamasına ne denir?

Tasnif

Tafsil

Tahsil

Tedkik

Tahkik

Açıklama:

Ahlak ilminin vazifesi uygulamaya refakat ederken ortaya çıkan imkanları kullanarak, yeni durumları değerlendirme, yeni bir durumda hangi kuralların etkin olacağı ve bu kuralların nasıl uygulanacağını belirleme noktasında ortaya çıkmaktadır. Bunu klasik dil şu şekilde ifade etmektedir: Bütün bu rivayetler ve veriler belirli kriterler çerçevesinde önce tasnif edilir, sonra bunlar belirli bir düzen içerisinde, fasıllara ayrılarak tafsil edilir; ancak bu ilim olmak için yetmez; bunun için bütün bu verilerin ve rivayetlerin anlaşılması da gerekmektedir. Rivayetlerin ve verilerin anlaşılması aşamasına tahsil edilmesi denilmektedir. Ve nihayet anlaşılmış olan rivayet ve veriler mevcut durum dikkate alınarak, ortaya çıkan sorunları kavramak ve çözmek için kullanılır. Bunun yapılabilmesi için bunların bu cihetten ele alınması ve tedkik edilmesi gerekmektedir. Bütün bu aşamalar belirli bir yöntemi ihtiva etmektedir ve bu yönteme de kısaca tahkik denilmektedir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 27

İslam ahlakının önemli eserlerinden olan İhya isimli eserin yazarı kimdir?

Abdullah b. Mübarek

Ahmed b. Hanbel

Buhari

Maverdi

Gazali

Açıklama:

Gazali’nin "İhya" isimli eseri İslâm ahlâkının önemli kaynaklarından biridir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi tasavvuf alanındaki sistematik ahlak eserleri yazarlarından biri değildir?

Abdullah b. Mübarek

Haris el-Muhasibi

Ebu Talib el-Mekki

Mevlana

Nasiruddin et-Tusi

Açıklama:

Tasavvuf alanında ahlâkı doğrudan veya dolaylı olarak mevzu edinen çok sayıda eser telif edilmiştir. Birçok önde gelen sufi tasavvufu “güzel ahlâk” olarak tanımladığı için, tasavvuf ile ahlâk arasında asli bir irtibat vardır. Bu sebeple temel sufi eserlerinin her birisi aynı zamanda bir ahlâk eseri hüviyetindedir. Bunlar arasında Abdullah b. Mübarek’in Kitâbü’z- Zühd’ü, Haris el-Muhasibi’nin er-Riaye li-hukukillah’ı, Kelelebazi’nin (Gülabadi), et-Ta’arruf’u, Ebû Talib el-Mekki’nin Kût el-Kulûb’ü, Serrac’ın el-Luma’ı, Kuşeyri’nin er-Risâle’si, Hucvirî’nin Keşfü’l-Mahcub’u, Gazali’nin İhyâ’sı, Sühreverdi’nin Avarifü’l-Mearif’i, İbn Arabi’nin muhtelif ahlâk eserleri yanında el-Fütühat el-Mekkiyye’si, Mevlana’nın Mesnevi’si ve daha sonra yaşayan yüzlerce sufinin eserleri, aynı zamanda az veya çok sistematik ahlâk eserleridir. Nasirüddin et-Tusi felsefeciler arasındadır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 29

Ahlâki konularda Kur’an-ı Kerim’in muhatabı aşağıdakilerden hangisidir?

İnsan

Melek

Nebat

Şeytan

Hayvanlar

Açıklama:

Kaynak kavramının anlamlarını ve İslâm ahlâkı ile ilgili olarak kullanıldığında ne gibi anlamlara geldiğini ifade edebileceksiniz.
İnsan bir bütün olarak K. Kerim’in muhatabıdır. Bu, ahlâk söz konusu olduğunda, insanın bütün yönlerini talep eden K. Kerim’in talebinin sadece bir cihetini teşkil etmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 30

İnsan istese de istemese de belirli bir düzen içerisinde hayatını sürdürmek
zorundadır. Bu düzenin tam ve insicamlı haline ne denilmektedir?

Din

Felsefe

Ahlak

Ütopya

Sistem

Açıklama:

İnsan istese de istemese de belirli bir düzen içerisinde hayatını sürdürmek
zorundadır. Bu düzenin tam ve insicamlı haline ahlâk denilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 31

İslâm dininin tebliğ edilmesi ile ortaya çıkmış olan ve bu dinin mütemmim cüzü/tamamlayıcı parçası olan davranış düzenine ne ad verilir?

İslâm ahlâkı

İslam tefekkürü

İslam felsefesi

İslam doktrini

İslam ülküsü

Açıklama:

İslâm ahlâkı, İslâm dininin tebliğ edilmesi ile ortaya çıkmış olan ve bu dinin mütemmim cüzü/tamamlayıcı parçası olan davranış düzenidir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Gözüyle görüp, kulağıyla işitip, anlayıp uygulamaya ne denir?

İstişare

Müşahede

İman

Gıybet

İnanç

Açıklama:

Özellikle yaşayan iyi ahlâklı insanlar, yeni yetişen çocuklar ve gençler için, ahlâklı yaşama bilgisinin müşâhede yani gözüyle görüp, kulağıyla işitip, anlayıp uygulama yoluyla ulaşabildikleri tecrübi kaynağıdır

Doğru Cevap: B

Soru 33

Zenaatte “himmet”, ticarette “sıdk”, yönetimde ve yargıda “adalet”in ön plana çıkması düsturu ne ile alakalıdır?

İtikatla

İmanla

Maddi kazançla

Meslekle

Sağlıkla

Açıklama:

Meslek hayatının gerektirdiği hassasiyetleri daha fazla ön plana çıkartma ihtiyacını ortaya çıkarabilir. Zenaatte “himmet”, ticarette “sıdk”, yönetimde ve yargıda “adalet”in ön plana çıkması, bu alanların öncelikleri ile doğrudan alakalıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 34

Birinci manası ile İslâm ahlâkının kaynağı nedir?

Sünnet

Vahiy

Hurafeler

İslâm büyüklerinin eserleri

İslâm büyüklerinin örnek hayatları

Açıklama:

Birinci manası ile İslâm ahlâkının kaynağı vahiydir.

Doğru Cevap: B

Soru 35

Hz. Peygamber’in gerçekleştirdiği fiillerin (=olan, olgu), diğer insanlar için olması gerekeni (=değer) teşkil ettiğini anlaşılır bir şekilde ortaya koymamız neyi ifade eder?

Soy-değer ilişkisini

Olgu-soy ilişkisini

Amaç-sonuç ilişkisini

Olgu-değer ilişkisini

Neden-sonuç ilişkisini

Açıklama:

Bu çerçevede bizim olgu-değer ilişkisini ele almamız ve nasıl olup ta Hz.
Peygamber’in gerçekleştirdiği fiillerin (=olan, olgu), diğer insanlar için
olması gerekeni (=değer) teşkil ettiğini anlaşılır bir şekilde ortaya koymamız
gerekmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 36

Hz. Peygamber'in alemlere rahmet olarak gönderilmiş olmasının anlamı aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Acıma

Bağışlama

Yeni bir varoluş imkanı

Şefaat

Kurtarıcı ve selamete erdirici

Açıklama:

Rahmet, varlık kaynağı veya varoluş imkânı demektir. Cenab-ı Hakk’ın rahman ve rahim olduğunu söylemek, O’nun bütün mevcudatın yaratıcısı ve O’nun yaratmasının bütün varlığın kaynağı olduğunu dile getirmek demektir. Buradan hareketle, Hz. Peygamber’in “âlemlere rahmet” olarak gönderilmiş olmasını, onun âlemlere, yani insanlara, kendi şahsında yeni ve bir anlamda da yeniden bir varoluş imkânı olarak gönderildiğini kolayca anlayabiliriz. Cenab-ı Hakk’ın rahman ve rahim olması da, mü’min kâfir her insana sahip olduğu her şeyi verdiği; müslümana kâfirden ayrıca, gönderdiği Peygamber’e ittiba etmesi sebebi ile hem bu dünyada hem de ahrette daha farklı varoluş imkanları açtığını anlayabiliriz.

Doğru Cevap: C

Soru 37

“Nakil akla hareket alanı açmış, akıl da nakle etkin olma yollarını geliştirmiştir. Nakil ve aklı buluşturup telif eden ise, tevatür olmuştur” sözü hangi düşünüre aittir?

Gazali

Elmalı

Yunus

Mevlana

Arvasi

Açıklama:

Gazali’nin dediğine denk düşerek, nakil akla hareket alanı açmış, akıl da nakle etkin olma yollarını geliştirmiş. Nakil ve aklı buluşturup telif eden ise, tevatür olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Kur’an-ı Kerim ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

K. Kerim sadece Hz. Peygamber’e gönderilmiştir.

Bütün Müslümanların ahlâkının varlık ve bilgi cihetinden kaynağıdır.

Müslüman’ın ahlâkı hakkında başvurulacak ilk “kaynak” K. Kerimdir.

K. Kerim’de ahlâkın bütün ilkeleri ve temel kuralları mevcuttur.

K. Kerim ahlâki cihetten hayatın bütününü ihata etmektedir.

Açıklama:

İnsanların Hz. Peygamber’den din ve onun pratik yönü olarak ahlâk adına aldıkları şeylerin hepsi, nihai olarak K. Kerim ile irtibatlıdır. K. Kerim sadece Hz. Peygamber’e değil, bütün insanlığa gönderilmiş olduğu için, hem Hz. Peygamber’in hayatında hem de sahabe’nin hayatında görünür hale gelen ahlâkın aynı zamanda bilgi kaynağıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 39

Aşağıdaki kavramlardan hangisi varlık kaynağı veya varoluş imkânı demektir?

Rahman

Rahmet

Rahim

Olgu

Değer

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 40

Hz. Peygamber’in İslâm ahlâkındaki kaynak konumunu keşfedebilmek için hangi konuyu dikkate almak gerekir?

Varlık kaynağı veya varoluş imkânı

Olgu-değer ilişkisi meselesini

Fiiller ve dile getirdiği ahlâki ilke ve kurallar

Yeni bir varoluş imkanı

Gerçek ve yaşanmış olan

Açıklama:

Hz. Peygamber’in İslâm ahlâkındaki kaynak konumunu keşfedebilmek için son zamanlarda ahlâk felsefesinde özellikle tartışılan bir konuyu, olgudeğer ilişkisi meselesini, dikkate almak ve bu çerçevede Hz. Peygamber’in bir fiili gerçekleştirmiş olmasının, nasıl olup ta, hangi gerekçelerle ahlâki bir ideali, yani olması gerekeni ifade edebildiğini açıklamak gerekmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

Hz. Peygamber’in o fiili gerçekleştirmesi
Hz. Peygamber’in o tavsiyeyi yapması
Hz. Peygamber’in o fiilin yapılmasını uygun görmemesi ve yasaklaması

Yukarıdakilerden hangisi/hangileri Hz. Peygamberin fiili hakkında hüküm vermek için o fiile bir değer katan, ona ahlâki bir statü, bir konum veren durumlardandır?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

I, II ve III

Açıklama:

O fiile bir değer katan, ona ahlâki bir statü, bir konum veren, Hz. Peygamber’in o fiili gerçekleştirmesi, o tavsiyeyi yapması veya o fiilin yapılmasını uygun görmemesi ve yasaklamasıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 42

Hz. Peygamber kendi hayatında gerçekleştirdiği fiiller ve dile getirdiği ahlâki ilke ve kurallarla, etrafındaki insanlara, dolayısı ile bütün insanlığa, ne sağlamıştır?

Yeni bir varoluş imkanı

Acıma hissi

İhtiyaç sahibi olana veya zor durumda kalana yardımda bulunma

Elinden bir şeyini almak mümkün iken, bunu ona bırakma

Merhamet etme

Açıklama:

Hz. Peygamber kendi hayatında gerçekleştirdiği fiiller ve dile getirdiği ahlâki ilke ve kurallarla, etrafındaki insanlara, dolayısı ile bütün insanlığa, “yeni bir varoluş imkanı” sağlamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 43

I. Ahlaki ilke ve kuralları anlama
II. Ahlaki ilke ve kuralların uygulanması
III. Yeni bir durumda hangi kuralların etkin olacağını belirleme
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri Ahlak İlmi ile ilgilidir?

Yalnız I

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Ahlak ilmi, ahlaki ilke ve kuralların uygulanmasını da dikkate alır. Buna bağlı olarak ahlaki ilke ve kuralları anlama ve uygulama sürecine refakat eder. Ahlak ilminin vazifesi uygulamaya refakat ederken ortaya çıkan imkanları kullanarak, yeni durumları değerlendirme, yeni bir durumda hangi kuralların etkin olacağı ve bu kuralların nasıl uygulanacağını belirleme noktasında ortaya çıkmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Ahlak ilmine ilişkin olarak rivayetlerin ve verilerin anlaşılması aşamasına ne denir?

Tasnif

Tafsil

Tahsil

Tedkik

Tahkik

Açıklama:

Rivayetlerin ve verilerin anlaşılması aşamasına tahsil edilmesi denilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 45

I. Edeb
II. Birr
III. Hüsnü’l-hulk
IV. Siyer
Hz. Peygamber’in ahlâkı yukarıdaki hangi başlıklar altında tasvir edilmiştir?

I ve II

I ve III

II ve IV

I, III ve IV

I, II ve III

Açıklama:

Ahlâk konuları ilk asırlarda geniş hadis külliyatı içinde, muhtelif başlıklar altında ele alınmıştır. Bu çerçevede Hz. Peygamber’in ahlâkı “edeb”, “birr” ve “hüsnü’l-hulk” gibi başlıklar altında tasvir edilmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Tasavvuf alanında ahlâkı mevzu edinen İhyâ eseri kime aittir?

Kuşeyri

Ebû Talib el-Mekki

Gazali

Haris el-Muhasibi

Kelelebazi

Açıklama:

Temel sufi eserlerinin her birisi aynı zamanda bir ahlâk eseri hüviyetindedir. Bunlar arasında Abdullah b. Mübarek’in Kitâbü’zZühd’ü, Haris el-Muhasibi’nin er-Riaye li-hukukillah’ı, Kelelebazi’nin (Gülabadi), et-Ta’arruf’u, Ebû Talib el-Mekki’nin Kût el-Kulûb’ü, Serrac’ın el-Luma’ı, Kuşeyri’nin er-Risâle’si, Hucvirî’nin Keşfü’l-Mahcub’u, Gazali’nin İhyâ’sı, Sühreverdi’nin Avarifü’l-Mearif’i, İbn Arabi’nin muhtelif ahlâk eserleri yanında el-Fütühat el-Mekkiyye’si, Mevlana’nın Mesnevi’si ve daha sonra yaşayan yüzlerce sufinin eserleri, aynı zamanda az veya çok sistematik ahlâk eserleridir.

Doğru Cevap: C

Soru 47

"Davranış düzenleri arasında makul bir tercih yapılamayacağını iddia eden, insanların bütün kararlarının nihai olarak eşdeğer olduğunu savunan tavırdır." ifadesi aşağıdakilerden hangisini tanımlamaktadır?

Pozitivizm

Ahlâki görecilik

Nihilizm

Tasavvuf

Fıkıh

Açıklama:

Davranış düzenleri arasında tercihin tamamen tesadüfî ve makul hiçbir gerekçesi olmadığını savunmak, bütün farklılıkları meşrulaştırmak anlamına gelmektedir. Davranış düzenleri arasında makul bir tercih yapılamayacağını iddia eden, insanların bütün kararlarının nihai olarak eşdeğer (netice olarak hepsinin değersiz) olduğunu savunan bu tavra ahlâki görecilik/ahlâki rölativizm denilmektedir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 48

Bütün ahlâk felsefelerinin temel sorusu aşağıdakilerden hangisidir?

İnsana faydacı bir yaşam koşulu sunma

Geçmiş felsefi akımlar ile bağlarını koparma

Gelecek ile ilgili tahminde bulunma

İnsanlar arasında davranış düzenini mümkün kılan ilke

Dinler arasındaki benzerlikleri bulma

Açıklama:

Her bir insanda insan olması bakımından belirli bir davranış düzeni içinde hayatını sürdürmesini sağlayan müşterek bir ilkenin olması gerektiği kabul edildiğinde, bu ilkenin tahakkuk edip etmediği ve nihayet, bu ilkenin hangi ilke olduğu sorusu ortaya çıkar. Hemen hemen bütün ahlâk felsefelerinin temel sorusu budur: İnsanlar arasında davranış düzenini mümkün kılan ilke nedir? Veya hangi ilke insanların hayatlarını belirli bir düzen içinde sürdürmesini mümkün, gerekli, hatta zorunlu kılmaktadır. Doğru cevap D'dır.

Doğru Cevap: D

Soru 49

"Cenab-ı Hakk’ın Hz. Peygamber’e bildirdiği ve onun hayatında görünür hale gelen, ondan sahabenin üstlenerek yaşadığı, yaşarken de kendisinden sonraki nesile aktardığı bir davranış düzenidir" tanımı aşağıdakilerden hangisine aittir?

Kelam

Vacip

Fıkıh

Sünnet

İslâm ahlâkı

Açıklama:

İslâm ahlâkı, daha önceki bölümde görüldüğü gibi, Cenab-ı Hakk’ın Hz. Peygamber’e bildirdiği ve onun hayatında görünür hale gelen, ondan sahabenin üstlenerek yaşadığı, yaşarken de kendisinden sonraki nesile aktardığı bir davranış düzenini ifade etmektedir. Daha sonra gelen nesiller de benzer bir şekilde kendilerinden sonraki nesile bu hayat tarzını ve davranış düzenini yaşayarak aktarmıştır. Bu günümüze kadar böylece gelmiştir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 50

İslam ahlakının (davranışların) temel kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Kuran

Sünnet

Sahabe hayatı

Tasavvuf

Hanefilik

Açıklama:

Bu davranış düzeninde sırasıyla Kur’an-ı Kerim, Hz. Peygamber’in uygulamaları ve sahabenin buna fiilî ve kavlî (sözlü) şahadetinin muhtelif cihetlerden kaynak değeri vardır. Bunun yanında bütün Müslümanların tarih boyunca bu kaynakların verili şartlarda nasıl uygulanacağı ve ne gibi neticeler ortaya çıkardığı hususunda gösterdiği gayret ve bu verileri hem nakil, hem tasnif hem de üst bir dil oluşturarak makul bir şekilde uygulama pratiğinin de, sonraki nesiller için kaynak değeri vardır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 51

"Bir şeyin varlığını aldığı ve varlığını sürdürürken kendisinden beslendiği, kendisine dayandığı nihai ve ilk nesneyi ifade eder" tanımı aşağıdakilerden hangisine aittir?

Felsefe

Fikir

Kaynak

Tutum

Öngörü

Açıklama:

Türkçe’de kaynak kelimesi, bir şeyin varlığını aldığı ve varlığını sürdürürken kendisinden beslendiği, kendisine dayandığı nihai ve ilk nesneyi (menşeini ve menbaını) ifade eder. Bir suyun veya nehrin kaynağı olduğu gibi, fikirlerin ve sosyal hareketlerin de kaynakları vardır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisi Ahlaki Şuur'un temelini oluşturur niteliktedir?

İnsanın öncelikle kendisi için pragmatist bir şuur oluşturması

Herhangi semavi bir dine mensup olması

İnsanın kendisinin, diğer insanların, buna bağlı olarak kâinatın önemini fark etmesi

Sahabe hayatlarından bazı önemli olayları kendi hayatına tatbik etmesi

Tasavvufi bir yaşamı benimsemiş olması

Açıklama:

Ahlâki şuur, insanın kendi kendisinin ve kendisi üzerinden de diğer insanların, buna bağlı olarak da bütün kâinatın ehemmiyetini fark etmesi ile başlar. Her insan önemlidir. İnsanın önemli olması, onun yaptığı ve düşündüğü, inandığı ve bildiği her şeyi önemli kılar. Kendisinin önemli olduğunu fark eden insan, kendisi gibi olan diğer insanların da, en az kendisi kadar veya en azından kendisi gibi ve kendisi kadar önemli olduğunu teslim eder. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 53

"Bir insanın ahlâkı, onun hayat düzenidir; kendi hayatında etkin olan ilke ve kurallardır" ifadesinden hareketle aşağıdakilerden hangisine varılabilir?

Ahlak teorik bilgiler bütünüdür

Ahlakın temelinde teslimiyet vardır

Ahlak toplumlara göre farklılaşabilir

Ahlak zaruri durumlarda esnetilebilir

Ahlak pratik bilgiler bütünüdür

Açıklama:

Ahlâk kendinde teorik (nazari) değil pratiktir (amelidir). Bir insanın ahlâkı, onun hayat düzenidir; kendi hayatında etkin olan ilke ve kurallardır. Ahlâk, hakiki manası ile insanların hayatlarındadır; kitaplarda değil. Ahlâki ilke ve kuralları anlatan bir kitap, “ahlâk” değil, “ahlâk hakkında” kitaptır. O kitapta anlatılan ilke ve kurallar, bir insan tarafından üstlenildiğinde, o insanın ahlâkı olur. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 54

İnsanların iyi ya da kötü davranışları ilk olarak öğrendikleri birim aşağıdakilerden hangisidir?

Aile

Toplum

Okul

Üniversite

Kişini kendi vicdanı

Açıklama:

İnsanın doğumundan itibaren nasıl yetiştiğini ve elde ettiği bilgileri, -buna iyi ve kötü davranışların bilgisi de dahildir-, nasıl elde ettiğine bakacak olursak, insanın iyi ve kötü hakkındaki bilgilerini esas itibariyle naklen elde ettiğini fark ederiz. İnsan iyi ve kötü hakkındaki bilgilerini önce ailesinden sonra da ait olduğu toplumdan ve toplumsal eğitim kurumlarından elde eder. Ancak sadece burada kalmaz; öğrenirken ve öğrendikten sonra kendisi de elde ettiği bu malumat üzerinde düşünür ve bununla ilgili olarak kendi kanaatini ve tavrını geliştirir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 55

Kuran'ı Kerim kişiyi kendisine muhatap seçerken, insan olmanın verdiği meziyetten hareketle kişide bulunması gereken bazı koşullar vardır. Aşağıdakilerden hangisi bu koşulların dışındadır?

Akıl sahibi olmak

Fiziki sağlığının yerinde olması

Anlama gücüne sahip olmak

Düşünme gücüne sahip olmak

İradesini kullanabilmek

Açıklama:

Kuran'ı Kerim diğer alanlarda olduğu gibi ahlâki alanda da akıl ve ihtiyar sahibi varlıklar olarak insanların iradi katılımlarını talep eden, aklını ve iradesini, yani bilme ve mevcudun ötesini talep etme gücünü kullanacak olan insanı muhatap almaktadır. İnsan, dil ve bilme, düşünme ve konuşma, konuşulanı anlama gücüne sahip varlık olarak, Kuran'ı Kerim’e muhatap olurken de, ona ittiba ederken de bu özelliklerini kullanmak zorunda kalmaktadır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 56

"havas-ı selime" aşağıdakilerden hangisine karşılık gelmektedir?

Selim akıl

Güzel ahlak

İdrak melekesi

Beş duyu

Düşünme yetisi

Açıklama:

İnsanın sahip olduğu havas-ı selime (beş duyu) ile, bütün insanlarda müşterek olan bir cisim algısına sahip olması ve bu algı üzerinden diğerleri ile irtibatını ve iletişimini sağlayıp muhafaza etmesi gibi, doğruluk, insanların dokunulmazlığı, mülkiyete saygı gibi temel ahlâki kuralların da, insan topluluklarının devamı için ve devamı sebebiyle, ahlâki makuliyetin esasını teşkil ettiğini söyleyebiliriz. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Ünite 3

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi İslam düşünürlerinin ahlak teorilerinin gruplarına verdiği isimlerdir?

Kuralcı ahlak teorileri - Karakterci ahlak teorileri

Kuralcı ahlak teorileri - İnsani ahlak teorileri

Karakterci ahlak teorileri - Fazilet ahlak teorileri

Muhaddis ahlak teorileri - Kuralcı ahlak teorileri

İktibas ahlak teorileri - Karakterci ahlak teorileri

Açıklama:

İslâm düşünürlerinin ahlâk teorilerini farklı şekillerde tasnif etmek mümkünse de biz burada bunları önce iki grup altında toplayacağız: A. Kuralcı ahlâk teorileri; B. Karakterci ahlâk teorileri.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi Müslüman düşünürlere göre Allah'ın insanı saf ve temiz olarak cismani ve ruhani olarak yaratmasını ifade etmektedir?

Garib-i mahlukat

Eşref-i mahlukat

Eşref-i hayır

Eşref-i meyyal

Ruhan-i mahlukat

Açıklama:

Müslüman düşünürlerin çoğuna göre Allah insanı saf ve temiz olarak cismani ve ruhani tarafı olan bir eşref-i mahlûkat olarak yaratmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi insanın yaratılış sebebi de olan insanı bütün varlıklardan ayıran asıl özelliğidir?

İyi ve kötüyü idrak gücüdür.

Cismani ve ruhani gücüdür.

Akıl ve hakikatları idrak gücüdür.

Saf ve temiz olma gücüdür.

Ruhani melekelerin gücüdür.

Açıklama:

İnsan akıllı bir varlıktır. İnsanı bütün varlıklardan ayıran asıl özelliği onun yaratılış sebebi de olan aklı ve hakikatleri idrak gücüdür.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Ragıb el-İsfahani'ye göre insanın yaratılış amacıdır?

Yeryüzünü imar etme - Allah'a ibadet etme - Allah'ın halifesi olma

Yeryüzünü ağaçlandırma - Allah'a ibadet etme - Allah'ın halifesi olma

Yeryüzünü imar etme - Allah'ın adını zikretme - Allah'ın halifesi olma

Yeryüzünü imar etme - Allah'a ibadet etme - Hayvanları koruma

Yeryüzünü ağaçlandırma - Allah'a ibadet etme - Hayvanları koruma

Açıklama:

İnsan da üç türlü görevi yerine getirmesi amacıyla yaratılmıştır: 1. Yeryüzünü imar etme. Bu görev sayesinde insan hem kendisinin, hem de başkalarının geçimini sağlar. 2. Allah’a ibadet etme. 3.
Allah’ın halifesi olma.
İnsanın yaratılmasıyla ilgili bir başka soru da onun niçin yaratıldığıdır. Bu soruya meşhur ahlâk âlimi Ragıb el-İsfahani şu şekilde cevap verir: Allah yeryüzündeki her şeyi bir amaca yönelik yaratmıştır. Eğer o amaç olmasaydı, o varlık yaratılmazdı. İnsan da üç türlü görevi yerine getirmesi amacıyla yaratılmıştır: 1. Yeryüzünü imar etme. Bu görev sayesinde insan hem kendisinin, hem de başkalarının geçimini sağlar. 2. Allah’a ibadet etme. 3. Allah’ın halifesi olma.

Doğru Cevap: A

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi Nassi ahlak teorilerinin ortak özelliği olarak ön planda tutulan kavramlardan biri değildir?

Haram

Helal

Emir

Yasak

Kabahat

Açıklama:

Nassi ahlâk teorilerin ortak özelliği ahlâki davranışları izah ederken
haram, helal, emir, yasak, yükümlülük, sorumluluk gibi kavramları ön planda tutmalarıdır.
Nassi ahlâk teorilerin ortak özelliği ahlâki davranışları izah ederken haram, helal, emir, yasak, yükümlülük, sorumluluk gibi kavramları ön planda tutmalarıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi Nassi ahlak teorisine göre, sırasıyla doğru fiiller ve yanlış fiillere verilen isimdir?

Salihat - seyyiat

Maruf - takva

Mükafat - ceza

Sevgi - rıza

Sevgi - ceza

Açıklama:

Doğru fiiller genelde “salihat”; yanlış ve günah fiiller de seyyiat olarak isimlendirilir. Seyyiat ise günah ve kötülük terimiyle ifade edilir.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi Mutezilenin ahlak teorisine göre büyük günah işleyenlerin karşılaşacağı sonuçtur?

Cehenneme gitmek

Cennete gitmek

Kafir sayılmak

Müslümanlıktan çıkmak

Araf'ta kalmak

Açıklama:

Büyük günah işleyenler ne
Müslüman ne de kâfir sayılırlar, bu ikisi arasında bir konumdadırlar. Bunun için ahirette ne cennet ne de cehenneme giderler; bu ikisinin arasında A’raf denilen yerde tutulurlar.
Büyük günah işleyenler ne Müslüman ne de kâfir sayılırlar, bu ikisi arasında bir konumdadırlar. Bunun için ahirette ne cennet ne de cehenneme giderler; bu ikisinin arasında A’raf denilen yerde tutulurlar.

Doğru Cevap: E

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi Farabi'ye göre ahlak ve siyaset birlikteliğinin amacıdır?

Erdemli toplum ve ruhun ebedi saadetidir.

Açık toplum ve ruhun ebedi saadetidir.

Erdemli toplum ve bedenin ebedi saadetidir.

Aydın toplum ve ruhun ebedi saadetidir.

Bilgili toplum ve ebedi saadetidir.

Açıklama:

Ahlâk ve siyaset birlikteliğinin
amacı ise erdemli toplum ve ruhun ebedi saadetidir.
Ahlâk ve siyaset birlikteliğinin amacı ise erdemli toplum ve ruhun ebedi saadetidir.

Doğru Cevap: A

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi tasavvufta şeytana benzetilen haldir?

Hürriyet

Nefis

Hakikat

Tevazu

İhlas

Açıklama:

Tasavvufta şeytana benzetilen nefis, nefsin henüz terbiye edilmemiş halidir.

Doğru Cevap: B

Soru 10

İslam felsefesinde "nefiste yerleşik olan melekeler" olarak tarif edilen aşağıdakilerden hangisidir?

ahlak

terbiye

istitaat

birr

akıl

Açıklama:

İslam felsefesinde "nefiste yerleşik olan melekeler" olarak tarif edilen ahlaktır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Ahlâk teorileri geliştiren düşünürler bazı temel soruları dikkate alarak görüşlerini ortaya koymuşlardır. Aşağıdakilerden hangisi sözü edilen temel sorulardan değildir?

İyi ve kötü fiiller nelerdir?

Bir fiili iyi veya kötü yapan özellikler nelerdir?

Hangi sebeplerden dolayı iyi davranışlar tercih edilir, kötü davranışlardan da kaçınılır?

İyiyi gerçekleştirmek için insan ne yapmalıdır?

İnsan ne ile yaşar?

Açıklama:

Ahlâk teorileri geliştiren düşünürler şu temel soruları dikkate alarak görüşlerini ortaya koymuşlardır. 1. İnsan nedir? 2. İyi ve kötü fiiller nelerdir? 3. Bir fiili iyi veya kötü yapan özellikler nelerdir? 4. Hangi sebeplerden dolayı iyi davranışlar tercih edilir, kötü davranışlardan da kaçınılır? 5. İyiyi gerçekleştirmek için insan ne yapmalıdır? insan ne ile yaşar sorusu temel sorulardan değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi mutezile öğretisindeki beş esas prensipten birisi değildir?

Tevhid

Adalet

Vaad

el menzilu beyne'l menzileteyn

İstitaat

Açıklama:

İstitaat mutezile öğretisindeki beş esas prensipten birisi değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi dört ana erdem (fazilet) den birisi değildir?

hikmet

şecaat

iffet

adalet

güzellik

Açıklama:

Güzellik dört ana erdemden biri değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 14

Filozoflara göre akıl nedir?

ahlaklı olmanın şartı

nefiste yerleşik olan melekeler

biyolojik yetenek

canlıların ortak noktası

hakikatın nihai belirleyicisi

Açıklama:

filozoflara göre akıl hakikatin nihai belirleyicisidir.

Doğru Cevap: E

Soru 15

"Ahlak insan nefsinden, düşünüp taşınmaya gerek kalmaksızın bir takım fiillerin ortaya çıkmasını sağlayan melekedir." düşüncesini taşıyan felsefeciler hangi şıkta birlikte verilmiştir?

Farabi - gazali

gazali - ibn sina - maturidi

Farabi - ibn sina

Farabi - ibn sina - gazali

maturidi - gazali

Açıklama:

bu düşünce Farabi, ibn sina ve Gazali'nin ortak düşüncesidir.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Ahlaki fitleri kendinden iyi ve kötü olanlar ve bir ihtiyaca, duruma, başlangıç veya sonuca göre iyi veya kötü olanlar diye ikiye ayıran kimdir?

Gazali

Farabi

Maturidi

İbn sina

Eş'ari

Açıklama:

Söz konusu görüşün sahibi Maturidi'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 17

İnsanın niçin yaratıldığı sorusuna: "Allah yeryüzündeki herseyi bir amaca yönelik yaratmıştır. eğer o amaç olmasaydı, o varlık yaratılmazdı." cevabını veren kimdir?

Buhari

Ragıb el isfehani

ibn Haldun

ibn Miskeveyh

A. draz

Açıklama:

söz konusu cevabı veren Ragıb el isfehani'dir

Doğru Cevap: B

Soru 18

İdeal başkan olarak Peygamber'i gören ahlakçı filozof kimdir?

Kadı Abdulcabbar

Eş'ari

Gazali

Farabi

İbn Haldun

Açıklama:

Peygamber'i ideal başkan olarak gören Farabi'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 19

Ahlakın pratik ve manevi yönüne en fazla önem veren düşünce ekolü hangisidir?

Kelam

Tasavvuf

Felsefe

Fıkıh

Batınilik

Açıklama:

Ahlakın pratik ve manevi yönüne en fazla önem veren düşünce ekolü Tasavvuftur.

Doğru Cevap: B

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi tasavvufta dünya nimetlerine karşı ilgisizliği göstermez?

Zühd

Hürriyet

Uzlet

Diğergamlık

İnziva

Açıklama:

Tasavvuf ahlâkının temel özellikleri olarak şunlar sayılabilir: Nefs mertebelerine dayalı (nefs-i emmare, levvame, mülheme, mutmaine, raziye, marzıyye, kâmile) nefs tezkiyesi ve terbiyesine özel önem atfetmek. Özel riyazet, uzlet vb. teknikler uygulayarak, ahlâki-manevi gelişimi dinamik ve hiyerarşik bir haller ve makamlar süreci olarak yaşamak. Toplumsal hayata
ve dünyevi nimetlere -bunlara bağımlı olmadan da yaşanabileceğini, dolayısı ile bunları mutlaklaştırmanın yanlış olduğunu fark edinceye kadar- nispeten ilgisiz (uzlet, inziva, zühd, hürriyet vb.) kalabilmek, en azından bunların gönlünde yer etmesine izin vermemeye çalışmak

Doğru Cevap: D

Soru 21

Filozoflara göre hakikatin nihai belirleyicisi kim veya nedir?

İyilik

Akıl

İnsan fiilleri

Tanrı

Kader

Açıklama:

Filozoflara göre hakikatin nihai belirleyicisi akıldır.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Maturidi’nin ahlâk teorisinde ahlâki fiiller kaç kısma ayrılır?

Açıklama:

Maturidi’nin ahlâk teorisinde ahlâki fiiller ikiye ayrılır: 1. kendinde iyi veya kötü olanlar; 2. bir ihtiyaca, duruma, başlangıç ya da sonuca göre iyi veya kötü olanlar.

Doğru Cevap: B

Soru 23

Eş’ariliğe göre hayır ve şerrin yaratıcısı kimdir?

Allah

Hem insan hem Allah

İnsan

Melek ve şeytan

Şeytan

Açıklama:

Eş’ari’ye göre insan, fiillerinin yaratıcısı değildir. Hayır ve şerrin yaratıcısı Allah’tır.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Mu’tezile’nin ahlâk anlayışı bu ekoldeki hangi prensibe dayandırılmaktadır?

Mutluluk

Adalet

Şecaat

İyilik

Cömertlik

Açıklama:

Mu’tezile’nin üzerinde ittifak ettiği beş esas prensip vardır. Ahlâk ilmi açısından bunların en önemlisi adalet ilkesidir.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Filozoflara göre “iyi” kaç gruba ayrılır?

Açıklama:

İyi ve mutluluk. Filozoflara göre “iyi” üç gruba ayrılır: Kendiliğinden iyi; başka bir şey için, yani vasıta olarak iyi; hem vasıta hem de gaye olarak iyi.

Doğru Cevap: C

Soru 26

el-Medinetü’l-fazıla isimli eserin sahibi kimdir?

İbn Rüşt

Farabi

Gazali

El arabi

Platon

Açıklama:

Bunların başında da el-Medinetü’l-fazıla isimli eserin sahibi Farabi gelir.

Doğru Cevap: B

Soru 27

Hangisi nefs' in çeşitli seviyelerde güçlerinden değildir?

Bitkisel seviyede beslenme

Büyüme ve üreme güçleri

Hayvani seviyede hareket etme

İdrak güçleri

Hikmet

Açıklama:

İslâm felsefesinde de insan, nefis ve bedenden oluşan bir varlıktır. Asıl olan nefs olup bunun da çeşitli seviyelerde güçleri vardır. Bunlar bitkisel seviyede beslenme, büyüme ve üreme güçleri; hayvani seviyede hareket etme ve idrak güçleri; insani seviyede de düşünme ve bilme güçleridir. Bu güçler
arasında hiyerarşik bir düzen mevcut olup bir alttaki üsttekine hizmet eder. Düşünme ve bilme gücü başlangıçta bir kabiliyet olup, bir takım basamaklardan geçtikten sonra kendisi için mümkün olan en yüksek dereceye ulaşır.

Doğru Cevap: E

Soru 28

“Ahlâk nedir” sorusundan önce aranan soru nedir?

Doğa nedir?

Evren nedir?

Allah nedir?

İnsan nedir?

Akıl nedir?

Açıklama:

Çoğu Müslüman düşünürün yaptığı gibi felsefede de “ahlâk nedir” sorusundan önce “insan nedir”
sorusuna cevap aranır.

Doğru Cevap: D

Soru 29

İslâm felsefesinde , “nefiste yerleşik olan melekeler” şeklinde tarif edilen kavram nedir?

Ahlak

İnsan

Akıl

Sevgi

Hoşgörü

Açıklama:

İslâm felsefesinde ahlâk, “nefiste yerleşik olan melekeler” şeklinde tarif edilir.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi ahlak teorisyenlerinin sorularından değildir?

İnsan nedir?

İyi ve kötü fiiller nelerdir?

Bir fiili iyi veya kötü yapan özellikler nelerdir?

Ahiret var mıdır?

İyiyi gerçekleştirmek için insan ne yapmalıdır

Açıklama:

Ahlâk teorileri geliştiren düşünürler şu temel soruları dikkate alarak
görüşlerini ortaya koymuşlardır. 1. İnsan nedir? 2. İyi ve kötü fiiller nelerdir?
3. Bir fiili iyi veya kötü yapan özellikler nelerdir? 4. Hangi sebeplerden
dolayı iyi davranışlar tercih edilir, kötü davranışlardan da kaçınılır? 5. İyiyi
gerçekleştirmek için insan ne yapmalıdır? Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Hristiyanlıkta var olan meselerden hangisi İslam ahlakçıları tarafından yok sayılmaktadır?

İyilik

Kötülük

Yardımlaşma

Dürüstlük

İlk günah

Açıklama:

Müslüman düşünürlerin çoğuna göre Allah insanı saf ve temiz olarak cismani
ve ruhani tarafı olan bir eşref-i mahlûkat olarak yaratmıştır. İnsan mutlak iyi
olmasa da, kötü değildir. İyiye de kötüye de meyyal olmakla birlikte, hayra
daha yatkındır. İslâm ahlâkçılarının, Hıristiyanlığın itikad konularından birisi
olan “ilk günah veya asli günah” meselesi gibi bir meselesi yoktur.Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi Ragıb el-İsfahani'ye göre insanın yaratılış amaçlarındandır?

İyilik yapma

Allah'ın halifesi olma

Saygınlık

Cennete gitme

Düşünme ve sorgulama

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 33

“Cömertlik iyidir.” diyerek söze başlayan biri aşağıdaki ahlak teorilerinden hangisine vurgu yapmaktadır?

Kuralcı

Karakterci

Analizci

Betimleyici

Önermeci

Açıklama:

Kuralcı ahlâk teorilerinin ortak özelliği bunların ahlâki davranışları önermeler, emir ve yasaklar veya iyi ve kötü fiillerin tasviri şeklinde ifade etmeleridir.
“Yalan söylemek kötüdür.”
“Cömertlik iyidir.”
“Yalan söyleme”
“Dosdoğru ol”
“Hz. Peygamber muhatabı konuşurken onu dikkatlice dinler, sözünü
kesmezdi.” gibi. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Nasslarda günah veya kötülük olarak ifade edilen terim aşağıdakilerden hangisidir?

Salihat

Hayır

Seyyiat

Kıst

Birr

Açıklama:

Nasslarda “doğru” ve “yanlış” için pek çok terim kullanılır: hayır, birr,
kıst, iksat, adl, hakk, ma’rûf ve takva. Doğru fiiller genelde “salihat”; yanlış
ve günah fiiller de seyyiat olarak isimlendirilir. Seyyiat ise günah ve kötülük
terimiyle ifade edilir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi Kelami mezheplerden değildir?

Kaderiye

Cebriyye

Mu’tezile

Cevriye

Maturidilik

Açıklama:

Diğer yandan kaza ve kaderle ilgili pek çok ayet ve hadis zaman
içerisinde insan iradesi ve hürriyeti hakkındaki çeşitli kelami mezheplere
zemin hazırlamıştır. Kaderiye, Cebriyye, Mu’tezile, Eş’arilik ve Maturidilik
bunlar arasında sayılabilir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 36

Mutezile'ye göre beş temel prensip arasında yer alan "Menzile beyne’l-menzileteyn" ifadesindeki menzil kavramı ile aşağıdakilerden hangisi kastedilmektedir?

Araf

Cennet

Cehennem

Dünya

Kabir

Açıklama:

Mu’tezile öğretisindeki beş esas prensip (usul-i hamse) şunlardır: 1. Tevhid 2.
Adalet 3. Emir bi’l-ma’ruf nehiy ani’l-münker: Kötülüğe karşı koymak ve iyiliği
emretmek, bunun için çalışmak bütün Müslümanların üzerine farzdır. 4. Vaad
ve va’îd: Allah’ın iyilik yapanlar mükâfatlandırması, kötülük yapanları
cezalandırması zorunludur. O’nun tövbe etmedikçe hiç kimseyi affetmesi
mümkün değildir. 5. Menzile beyne’l-menzileteyn: Büyük günah işleyenler ne
Müslüman ne de kâfir sayılırlar, bu ikisi arasında bir konumdadırlar. Bunun
için ahirette ne cennet ne de cehenneme giderler; bu ikisinin arasında A’raf
denilen yerde tutulurlar. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 37

"İrade" kavramının Mutezile mezhebindeki karşılığı aşağıdaki seçenekleden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

İstidad

İktibas

İstitaat

İstihdam

İhtikaf

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 38

Maturudi mezhebi ahlaki değerler konusunda aşağıdaki mezheplerden hangisine daha yakındır?

Kalenderi

Cebriye

Caferi

Eş'ari

Mu'tezile

Açıklama:

Ehl-i Sünnet’in itikadi mezheplerinden ikincisini teşkil eden Maturidiyye’nin
kurucusu Ebu Mansur el-Maturidi gerek Mu’tezili gerekse Eş’arî ahlâk
teorilerinin yüz yüze kaldığı problemlere karşılık getirdiği izah tarzı ile
kendine has orijinal bir ahlâk teorisi geliştirmiştir. Maturidi, ahlâki
sorumluluk ve yükümlülüğün temellendirilmesinde Eş’ari’ye, ahlâki değerler
konusunda da Mu’tezile’ye yakın görünür. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 39

Mutasavvıflara göre aşağıdakilerden hangisi “kalbin amelleri”nden değildir?

Takva

İttihad

Vera

Niyet

İhlas

Açıklama:

Mutasavvıflar eserlerinde “kalbin amelleri” denilen takva, vera, niyet, ihlâs gibi dini-ahlâki erdemlerin önemi üzerinde ısrarla durmuşlar, hatta bu erdemleri ihmal ettikleri gerekçesiyle fukaha ve kelamcıları şiddetle eleştirmişlerdir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 40

Ahlâkta söz konusu olan "meleke" kavramının yerine aşağıdakilerden hangisi kullanılabilir?

Terbiye

Yeti

Akıl

İyi ve kötü davranışları yazan kiramen katibin melekleri

Faziletli fiil

Açıklama:

İslâm düşüncesinde insanların ahlâki davranışları hakkında farklı ekoller olduğunu ifade edebileceksiniz.
Felsefe ve tasavvufun ahlâk anlayışını nassi ve kelami ahlâktan ayıran nokta ilk gruptakilerin ahlâkı önermelerden oluşan bir norm olarak ele almaktan ziyade onların ahlâkı bir yeti veya meleke olarak görmeleridir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

"Ahlâkın temel kavramlarını, ilkelerini ve kurallarını temellendiren düzenli ve tutarlı açıklamalar" tanımı aşağıdakilerden hangisine aittir?

Ahlak felsefesi

İslam ahlakı

Din ahlakı

Ahlak kültürü

Ahlâk teorisi

Açıklama:

Ahlâkın temel kavramlarını, ilkelerini ve kurallarını temellendiren düzenli ve tutarlı açıklamalara ahlâk teorisi denilir. Müslüman âlimlerin bu çerçevedeki fikri teemmüllerine de İslâm ahlâk teorisi denmektedir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 42

Ahlâk teorileri geliştiren düşünürlerin temel soruları dikkate alarak ortaya koyduğu görüşleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi bunların dışında kalır?

İyiyi ve kötüyü kişi kendine nasıl uydurmalıdır?

İyiyi gerçekleştirmek için insan ne yapmalıdır?

Bir fiili iyi veya kötü yapan özellikler nelerdir?

İnsan nedir?

İyi ve kötü fiiller nelerdir?

Açıklama:

Ahlâk teorileri geliştiren düşünürler şu temel soruları dikkate alarak görüşlerini ortaya koymuşlardır.
1. İnsan nedir?
2. İyi ve kötü fiiller nelerdir?
3. Bir fiili iyi veya kötü yapan özellikler nelerdir?
4. Hangi sebeplerden dolayı iyi davranışlar tercih edilir, kötü davranışlardan da kaçınılır?
5. İyiyi gerçekleştirmek için insan ne yapmalıdır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 43

İslam düşüncesinde "Eşref-i Mahlûkat" ifadesi çoğunlukla hangi varlık için kullanılmaktadır?

Melek

Düşünürler

İnsan

Devlet adamları

Filozoflar

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 44

İnsanı diğer canlılardan ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Mutlak ölümlü olması

Soy ağacını olması

Ana/Babalık içgüdüsü

Akıl ve idrak yeteneği

Yaşama çabası

Açıklama:

İnsan akıllı bir varlıktır. İnsanı bütün varlıklardan ayıran asıl özelliği onun yaratılış sebebi de olan aklı ve hakikatleri idrak gücüdür. Canlı varlık olmaları açısından bütün insanlar aynıdır ve herkes fıtraten eşyanın gerçeklerini tanıma kabiliyetindedir (istidad). İnsan cismani tarafıyla hayvanlara, ruhani tarafıyla da meleklere benzetilir. İnsan aklını ve iradesini “doğru bilgi” ve “salih amel” için kullanırsa ruhi ve ahlâki yüceliğe ulaşır ve insan olarak değer kazanır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 45

I. Yeryüzünü imar etme
II. Allah’a ibadet etme
III. Allah’ın halifesi olma
Yukarıda verilenlerden hangisi ahlâk âlimi Ragıb el-İsfahani'nin insanın yaratılışı ile ilgili görüşleri arasında yer alır?

III, II

III, II, I

III

Açıklama:

İnsanın yaratılmasıyla ilgili bir başka soru da onun niçin yaratıldığıdır. Bu soruya meşhur ahlâk âlimi Ragıb el-İsfahani şu şekilde cevap verir: Allah yeryüzündeki her şeyi bir amaca yönelik yaratmıştır. Eğer o amaç olmasaydı, o varlık yaratılmazdı. İnsan da üç türlü görevi yerine getirmesi amacıyla yaratılmıştır: 1. Yeryüzünü imar etme. Bu görev sayesinde insan hem kendisinin, hem de başkalarının geçimini sağlar. 2. Allah’a ibadet etme. 3. Allah’ın halifesi olma. Yeryüzünde Allah’ın halifeliği görevini ifa, dinin
ahlâki ilkelerini kullanarak insanın gücü ölçüsünde Yaratıcının emirlerine uyma şeklinde icra edilir. Bir varlık hangi amaç için yaratılmışsa, onun değeri ancak uğruna yaratıldığı vazifeyi hakkıyla yerine getirmesiyle tamamlanır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 46

"Kur’an ve hadislerin ahlâki prensiplerini izah edip temellendirmeye çalıştıkları oranda ahlâki alana girmelerinden dolayı bu tür ahlâki yaklaşımlardır" tanımı aşağıdakilerden hangisine aittir?

Güzel ahlak

Ehli sünnet

Nassi ahlâk

Kelam

Ahlak Felsefesi

Açıklama:

İslâm düşünürleri arasında genellikle hadisçi, müfessir, fukaha ve kelamcıların ahlâk alanında telif ettikleri eserler bu kategoride incelenebilir. İlk üç grup ahlâki konularda geleneksel, gramatik, edebi ve linguistik kullanımlara dayanarak Kur’an ve hadislere dayalı yorumlar ortaya koyar. Bunların eserleri İslâm ahlâkının ameli hükümlerini ve bu hükümlerin dayandığı dini prensipleri içerir. Bu üç grubun Kur’an ve hadislerin ahlâki prensiplerini izah edip temellendirmeye çalıştıkları oranda ahlâki alana girmelerinden dolayı bu tür ahlâki yaklaşımlara “nassi ahlâk” da denmektedir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 47

Nassi ahlâk teorilerin ortak özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi hukuki bir sonuç doğuracak bir davranış olabilir?

Namaz

Oruç

Kurban

Kul Hakkı

Zekat

Açıklama:

Nassi ahlâk teorilerin ortak özelliği ahlâki davranışları izah ederken haram, helal, emir, yasak, yükümlülük, sorumluluk gibi kavramları ön planda tutmalarıdır. Burada belirleyici olan, insanların Allah’ın emir ve yasakları doğrultusunda şekillenen davranış normlarıdır. Ahlâki ana kavramları iyi kötünün yerine burada helal-haram çerçevesinde sevap-günah alır. Bunun iki cephesi vardır: Birincisi insanın diğer insanlarla ilişkisi; diğeri de insanın Allah’la ilişkisi. Birinci cephe her zaman olmasa da bazen hukukun alanıyla da ilgili olabilir. Mesela hırsızlık haramdır, dolayısıyla da günahtır. Fakat doğrudan başka bir insana yönelik bir davranış olduğu için de hukuki boyutları olan bir konudur. İkinci cepheye örnek verecek olursak: Farz bir ibadet olan namaz kılmak aynı zamanda helaldir. Neticesinde sevap kazanılır. Fakat diğer insanları ilgilendiren bir konu olmadığı için mesela bir vakit kılınmadığında hukuki sonuçlar doğurmamakla birlikte insan günaha girer. Günah ve sevabın muhakemesi ise sadece Allah iledir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 48

“Bir fiili yapma ya da terk etme gücü” anlamında gelen sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

İstitaat

Ahlak

Kelam

Takva

Vacip

Açıklama:

Mu’tezile’ye göre iyi ve kötüyü aklıyla bilen insan aynı zamanda istitaat sahibi olmalıdır. İstitaat “bir fiili yapma ya da terk etme gücü” anlamında olup, insanda fiile teşebbüs etmeden önce bulunur. Bu güce sahip olmayan insanın yükümlü tutulması bir zulümdür, dolayısıyla kötülüktür. İyi-kötü gibi ahlâki değeri olan fiiller ancak güç ve kudret sahibi insanın isteyerek, iradi olarak yaptığı davranışlardır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 49

I. Aklın kendi başına herhangi bir şeyi ahlâki veya dini olarak vazife haline getiremeyeceği
II. Akıl sadece olanı bilir; olması gerekeni, insanın ahlâki olarak neleri yapıp, nelerden uzak durması gerektiğini bilemez
III. Allah’tan herhangi bir emir veya yasak varit olmasaydı, insan hiçbir şekilde herhangi bir yükümlülüğe tabi olmayacaktı
Eş’arî mezhebinin özellikle üzerinde durduğu hususlar dikkate alındığında yukarıdakilerden hangisi söylenebilir?

III

II, III

I, II, III

Açıklama:

Eş’arî mezhebinin özellikle üzerinde durduğu husus, aklın kendi başına herhangi bir şeyi ahlâki veya dini olarak vazife haline getiremeyeceğidir. Akıl sadece olanı bilir; olması gerekeni, insanın ahlâki olarak neleri yapıp, nelerden uzak durması gerektiğini bilemez. İnsan hiçbir eğitim almadan matematikle ilgili bazı bilgileri edinebildiği halde bir davranışın iyi mi kötü mü olduğunun bilgisine kendiliğinden ulaşamaz. Çünkü ahlâki bilgiler doğruluğunu yaygınlığından alan bilgilerdir. Eş’ari kelamcıların çoğu sorumluluk sahibi failin fiillerini şöyle sınıflandırırlar: Vacib, haram, sünnet, mekruh ve mubah. Şayet Allah’tan herhangi bir emir veya yasak varit olmasaydı, insan hiçbir şekilde herhangi bir yükümlülüğe tabi olmayacaktı. Bunun anlamı, insanlar kendi aralarında zaman zaman bazı kurallar üzerinde uzlaşacaklar; sonra bunları değiştirip, bir dönem iyi dediklerine, daha sonra kötü diyebileceklerdir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Tasavvufta hürriyet, felsefe ve kelamda ele alındığı şeklinden farklı olarak aşağıdakilerden hangisidir?

Araçtır

Gayedir

Hareket noktasıdır

Bahsi söz konusu değildir

Yok hükmündedir

Açıklama:

Tasavvufta hürriyet, felsefe ve kelamda ele alındığı şekliyle ahlâkın hareket noktası değil, gayesidir. Tasavvufi ahlâkta nefsin arzu ve isteklerine karşı verilmesi istenen mücadele insanın hürriyetiyle ilişkilendirilir. İnsanın ahlâki mükemmelliğe ulaşması ve Allah’a yakınlaşmasını önleyen bedeni ve dünyevi arzuların kurtulma mücadelesi aynı zamanda iradeyi hür kılma çabasıdır. İnsanın şuurunu meşgul eden, Allah’tan başka her şeyin hürriyeti kısıtladığını düşünen bazı büyük sufiler cennet nimetlerini arzulamayı bile gerçek hürriyete aykırı görmüşlerdir. Asıl hürriyet kulun üzerinde Allah’tan başka hiçbir şeyin etkili olmamasıdır. Gerçek hürriyet Allah’a tam kul olmaktır. Tasavvuftaki “fakr” makamı hürriyeti de ihtiva eder. Zira fakr, insanın hiçbir şeye sahip olmaması değil, hiçbir şeyin insana sahip olmamasıdır. Bu bakımdan hürriyet ahlâkın hareket noktası değil, gayesidir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 51

Nassi ahlâk teorisi bağlamında, nasslarda yanlış ve günah fiiller aşağıdaki terimlerden hangisi ile isimlendirilir?

Seyyiat

Salihat

Birr

Hayır

Ma'rûf

Açıklama:

Nasslarda “doğru” ve “yanlış” için pek çok terim kullanılır: hayır, birr, kıst, iksat, adl, hakk, ma’rûf ve takva. Doğru fiiller genelde “salihat”; yanlış ve günah fiiller de "seyyiat" olarak isimlendirilir. Seyyiat, günah ve kötülük terimiyle ifade edilir. Salihat, birr, hayır ve ma'rûf; doğruluk, güzellik ve iyilik ifade eden terimler arasındadır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Ünite 4

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi İslam ahlakının temel kavramı , insani varoluşun ön şartıdır?

Hayat

Tesmiye

Müsemma

İbadet

Cihet

Açıklama:

İslâm Ahlâkının temel kavramı, insani varoluşun ön şartı olan, hayattır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi Müslümanın kararlarını alırken ve fiillerini gerçekleştirirken dikkate aldığı çerçeveyi ve ufku teşkil eder?

Özel ve iş hayatı

Dünya ve ahiret hayatı

Ev ve ahiret hayatı

Meslek ve dünya hayatı

Aile ve meslek hayatı

Açıklama:

Dünya ve ahret hayatı, Müslüman’ın kararlarını alırken ve
fiillerini gerçekleştirirken dikkate aldığı çerçeveyi ve ufku teşkil eder.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi sayesinde insan bilgi ve becerisini arttırabilmektedir?

Kelam

Fıkıh

Zahiri duyu organları

Teknoloji

Teknik

Açıklama:

İnsanın bilgi ve becerisini arttırması, onun zahiri duyu organları dediğimiz beş duyu ve özellikle de “el”inin imkânlarını genişletmesi anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi insanın kendi iradesiyle Allah yolunu tercih edip, o yolda hem yaşayıp hem yaşatması, kendi varlığını ancak diğer insan ve varlıkları muhafaza üzerinden koruması, kendi güvenliğini başkalarının güvenliğini sağlayarak güvenceye almasını ifade etmektedir?

Kelam

Eşref-i mahlukat

Hilafet

İslam ahlakı

İhtiyar

Açıklama:

Onun kendi iradesiyle Allah yolunu tercih edip, o yolda hem yaşayıp hem yaşatması; daha doğrusu yaşamaktan çok yaşatmaya yönelmesi ve kendi varlığını ancak
diğer insan ve varlıkları muhafaza üzerinden koruması, kendi güvenliğini başkalarının güvenliğini sağlayarak güvenceye alması anlamına gelmektedir.
İslâm ahlâkı da denen hayat veya “davranış düzeni: İnsanın kendi iradesiyle Allah yolunu tercih edip, o yolda hem yaşayıp hem yaşatması; daha doğrusu yaşamaktan çok yaşatmaya yönelmesi ve kendi varlığını ancak diğer insan ve varlıkları muhafaza üzerinden koruması, kendi güvenliğini başkalarının güvenliğini sağlayarak güvenceye alması anlamına gelmektedir. Bu kısaca insanın ilahi hidayete tabi olarak hayatını düzenlemesi anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi Cenab-ı Hakk'ın isim ve sıfatlarının insanda görünür hale gelmesi, insanın yer yüzündeki ve diğer varlıkları içindeki konumunun belirlenmesine verilen isimdir?

İslam Ahlakı

Meleke

Eşref-i mahlukat

Zahiri duyu organları

Hilafet

Açıklama:

Bu taayyüne, yani Allah’ın isim ve sıfatlarının insanda görünür hale
gelmesi, insanın yer yüzündeki ve diğer varlıklar içindeki konumunu belirler. Bu konuma kısaca “hilafet” denilir ki, insan türü bu cihetten Allah’ın yeryüzündeki halifesidir.
Allah’ın isim ve sıfatlarının insanda görünür hale gelmesi, insanın yer yüzündeki ve diğer varlıklar içindeki konumunu belirler. Bu konuma kısaca “hilafet” denilir ki, insan türü bu cihetten Allah’ın yeryüzündeki halifesidir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi insanların kendisine put edinerek ona tapınması, insanları haksız yere öldürmesi ile irtibatlı olarak büyük ve küçük günah işlemesine verilen isimdir?

Zulüm

İbret

Nefis

Azap emri

Seyr ü süluk

Açıklama:

Kur’an-ı Kerim’deki pek çok ayet-i kerimede nefse zulüm, insanların
büyük ve küçük günah işlemesi ile irtibatlı olarak kullanılmıştır.
Kur’an-ı Kerim’deki pek çok ayet-i kerimede nefse zulüm, insanların büyük ve küçük günah işlemesi ile irtibatlı olarak kullanılmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi insanın istemesinin mühim bir unsuru olan bir fiili tercih etmede etkin olan kavramdır?

Kader

Saik

Sebep

Gaye

Mütemmim cüz

Açıklama:

O halde bir fiili tercih etmede etkin olan “saik” de, insanın istemesinin mühim bir unsurudur.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi insanın özgürleşmesinin yoludur?

Güvenliğini arttırması

Bağımlılıklarını arttırması

Hilafet etmesi

İbadet etmesi

İhtiyaçları azaltması

Açıklama:

İnsanın özgürleşebilmesi için, bağımlılıklarından kurtulması gerekir. O halde özgürleşmenin yolu, ihtiyaçları azaltmaktır.

Doğru Cevap: E

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi Hz. Peygamber'in birçok Hadis-i Şerifinde kararlarda son merci olarak isimlendirilmektedir?

Nefis

Keyf

Gaflet

Vicdan

İhtiyaç

Açıklama:

Hz. Peygamber’in birçok Hadis-i
Şerifinde kararlarda son merci olarak isimlendirilen vicdan, insanın kendisi ile baş başa kaldığında, neyin daha başka olabileceği ve kendisi tarafından
nelerin ne gibi beklentiler veya nelerin ihmali neticesinde arzu edilmeyen bir durum ortaya çıktığını bilmesi ile huzursuz olur.
Hz. Peygamber’in birçok Hadis-i Şerifinde kararlarda son merci olarak isimlendirilen vicdan, insanın kendisi ile baş başa kaldığında, neyin daha başka olabileceği ve kendisi tarafından nelerin ne gibi beklentiler veya nelerin ihmali neticesinde arzu edilmeyen bir durum ortaya çıktığını bilmesi ile huzursuz olur.

Doğru Cevap: D

Soru 10

Ahlak alanında fıkıh usulü eserlerinde iyi ve kötü terimleri aşağıdakilerden hangi tabirler ile ele alınmıştır?

Mütemmim cüz

Hüsün ve kubuh

Hüsn-i ihtiyar

Doğru ve yalan

Hasene ve maruf

Açıklama:

Ahlâk alanında telif edilmiş olan eserlerde iyi ve kötü için çeşitli terimler kullanılmıştır. Fıkıh usulü eserlerinde meseleyi “hüsün ve kubuh” tabirleri ile ele almışlardır.

Doğru Cevap: B

Soru 11

Istılah nedir?

Kavram

Salih amel

Terim

Vahiy

Teori

Açıklama:

Kavram bir şeyin dilden bağımsız varlığıdır. Bu varlık duruma göre dış dünyada ve ona bağlı olarak zihinde bulunmaktadır. Mesela kütüphane, dış dünyada mevcut olan bir binada etkin olan bir kurumdur. Bu kurumun zihindeki varlığı ve bir anlamda, kütüphane nedir? Sorusuna verilen cevap, onun kavramıdır. Buna karşılık terim, bu kavramın dilde ifade edilmiş şeklidir. Terime, ıstılah da denilmektedir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 12

Kavramların ıstılahlarla ifade edilmesi için gerekli olan nedir?

Kavram terim irtibatını sağlamak

Ahlak alanının ilimleşmesini sağlamak

Uygulamaları hayata geçirmek

İsim-müsemma-tesmiye ilişkisini kurmak

İslamın özgünlüğünü ortaya çıkarmak

Açıklama:

İslâm ahlâkını kendisine konu edinen ilmin temel kavramları, onlar özellikle isimlendirilmeden önce de mevcuttu. Mesela irade hürriyeti, insanın sorumluluğu, mükellefiyetleri vs. başından itibaren bütün Müslümanlar tarafından bilinmekte ve dikkate alınmakta idi. Onların “kavramı” veya “kavram olarak hürriyet, sorumluluk ve mükellefiyet” zihinde ve hayatta mevcuttu. Muaz b. Cebel Yemen’e kadı (hakim) olarak görevlendirilirken, onun hürriyeti, mükellefiyetleri ve sorumluluğu hem kendisi hem onu gönderen Hz. Peygamber hem de gittiği yörede yaşayan insanlar tarafından bilinmekteydi. Ancak bu konuda sistematik bir düşünce söz konusu olmadığı için, bunların hiç birisi bir isim alarak veya bunlara isim verilerek ıstılahlar (terimler) ortaya çıkarılmamıştı. Bu kavramların ıstılahlarla ifade edilmesi için, bu alanın sistematik bir şekilde tedvin edilmesi, yani ahlâk alanının ilmileşmesi gerekiyordu. Ahlâk alanının ilmileşmesi kavramların zaman içerisinde isimlendirilerek, bunlarla ahlaki hayatın tasvir, tahlil ve tahkik edilmesi yoluyla gerçekleşmiştir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 13

İnsanın halife olmasının en önemli ön şartı nedir?

Ahlaki bir varlık olması

Aklını kullanabilmesi

Eşref-i mahlukat olması

Ahlaki otonomiye sahip olması

Sahip olduğu irade ve ihtiyar

Açıklama:

İnsanın halife olmasının en önemli ön şartı, insandaki irade ve ihtiyardır. Cenab-ı Hakk mutlak anlamı ile irade sahibidir; O’nun iradesine küllî veya mutlak irade denir. Buna karşılık insanın iradesi mutlak değildir; insan sürekli verili şartlarda ve alternatifler arasından tercih imkanına sahiptir ki, bu onun iradesinin mutlak olmadığını, sahip olduğu imkanlarla sınırlı olduğunu göstermektedir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 14

İnsanın kendisine ve başkalarına zulmetmemesi için ilk önce neye ihtiyacı vardır?

Dua etmeye

Günah işlememeye

Ku'an-ı Kerim okumaya

Allah'ın hidayetine

Merhamet duygusuna

Açıklama:

İnsanın başkalarından önce kendi kendisine zulmetmemesi için Cenab-ı Hakk’ın hidayetine ihtiyacı vardır. Cenab-ı Hakk’ın hidayeti, en temel tercihlerden başlayarak insanın karşı karşıya kaldığı karar verme aşamalarında, doğru karar vermesi hususunda önünü, dolayısıyla aklını aydınlatır. İlahi hidayet ile aklı aydınlanmış insanların kararlarında daha fazla müşterek noktalar ortaya çıkar ki, bu müşterek hususlar sadece fertleri değil bir bütün olarak toplumu ve toplumsal hayatı, esas itibariyle harici bir gücü gerektirmeden bir arada tutar ve uyumlu bir toplum ortaya çıkarır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 15

İnsanın hangi fiili yapacağına ve neyi tercih edeceğine kendisinin karar vermesine ne denir?

İrade özgürlüğü

Vazife

Sorumluluk

Yaptırım

Nefse zulüm

Açıklama:

İnsanın hür olması, irade özgürlüğü olarak ifade edilir. İrade özgürlüğü, genel olarak, insanın hangi fiili yapacağına ve neyi tercih edeceğine kendisinin karar verebilmesi imkanı olarak tanımlanabilir. İnsan, diğer canlılardan farklı olarak, neyi yapıp neyi yapmayacağına kendisi karar verebilir; bu imkan insanın insan olmasının ön şartıdır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 16

İslam ahlakında vazifeye dair verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

Dışarıdan insana yüklenen bir mecburiyettir.

İnsanda bulunan hayr hissinin etkinleşmesidir.

İnsanın kendisini gerçekleştirmesi yönünde bir görev üstlenmesidir.

Hürriyet vazifeyi nefy etmez.

Vazife hürriyeti nefy etmez.

Açıklama:

İslâm ahlâkında vazife çok önemlidir. Ancak vazife dışarıdan insana yüklenen bir “mecburiyet” değil, insanın kendisinde bulunan hayr hissinin etkinleşmesi ve insanın kendisini gerçekleştirmesi yönünde bir görev üstlenmesidir. Çünkü hürriyet, Müslüman olmanın, daha doğrusu insanın gerçekleştirdiği fiillerin ahlâki değer taşıması ve sorumluluğu için zorunludur. İslâm ahlâkında vazife, hürriyeti nefy etmeden (olumsuzlamadan), hürriyet de vazifeyi nefy etmeden muhafaza edilmiştir. Amaç vazifeyi kendi iradesiyle, özgür iradesiyle üstlenen insanların yetişmesidir. Klasik ahlâk eserlerinin amacı, sadece iyi ve kötü hakkında malumat vermek değil, iyi ve kötünün bilgisini insanlara ulaştırarak, insanların kendi iradeleri ile iyi davranışları gerçekleştirmeleri ve kötü davranışlardan da uzak durmalarına yardımcı olmak, insanları ahlâki cihetten yetiştirmek, onların ahlâkını güzelleştirmektir. Buna göre doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Ahlaki varlık olarak insanın mütemmim cüzü nedir?

Vazife

Hilafet

Hürriyet

Sorumluluk

Yaptırım

Açıklama:

Hürriyet İslâm ahlâkının, daha doğrusu ahlâki varlık olarak insanın mütemmim cüzüdür (mütemmim cüz=bütünü oluşturan tamamlayıcı parça). Özgürlük, ilk bakışta, insanın istediğini tercih edebilmesi ve yapabilmesi imkânıdır. Bu imkân insanın istemesini tanımlayan şartlar içinde ortaya çıktığı için, hep verili şartlar içinde tahakkuk eder. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 18

İnsanlar arasında hangi duygunun kaybedilmesi önemli manevi kayıplardandır?

Sorumluluk

Çekinme

Utanma

Güven

Gaflet

Açıklama:

Kınama ve ayıplama nihai olarak insanda mevcut olan haya duygusu ile doğrudan alakalıdır. İnsanlar arasında utanma ve haya duygusunu kaybetme, önemli manevi kayıplar arasında kabul edilir. Utanmak, bir fazilettir.
“Utanma” ile “çekinme”, zaman zaman birbirine karıştırılır. Utanma bir fazilet iken, çekingenlik genel olarak makbul görülmeyen psikolojik bir haldir. Birisinin “utanmaz” olması, ahlaki kurallar ve faziletler konusunda yeterince hassas olmadığını ifade ederken, “çekingenlik” yapılması ahlaken uygun, hatta arzu edilen şeyleri yapma konusunda ortaya çıkan bir zaafı işaret eder. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 19

I. İsm
II. Birr
III. Seyyie
IV. Hasene
V. Maruf
VI. Münker
Yukarıdaki tabirlerden hangileri Kur'an-ı Kerim'de iyiyi ifade etmek için kullanılır?

I,II,IV

II,IV,V

II,III,VI

III,IV,V

IV,V,VI

Açıklama:

Kur’an-ı Kerim’de “birr”, “hasene”, “maruf” gibi tabirler iyiyi ifade etmek için “ism”, “seyyie”, “münker” gibi tabirler de kötüyü ifade etmek için kullanılmıştır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 20

"İyi ve kötü terimleri insan fiilleri hakkında kullanıldığında, onlarda bulunan değişmez nitelikleri ifade etmez. Bu terimlerden iyi, Cenab-ı Hakk tarafından yapılması emredilen ve yapıldığında da O’nun rızasının kazanılmasına vesile olacak fiilleri ifade etmek için kullanılır."
Buna göre aşağıdakilerden hangisi iyi değildir?

Allah yolunda savaşmak

Sadaka vermek

İnfak etmek

Günah ifşa etmek

Selam vermek

Açıklama:

İslamda insanların hatalarını, günahlarını araştırıp ifşa etmek kötü bir davranıştır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 21

"İslam ahlakının temel kavramı insani varoluşunu ön şartı olan .................. dır."
cümlesi hangi sözcük ile tamamlanmalıdır?

zaman

hayat

iman

doğum

ruh

Açıklama:

insani varoluşun ön şartı hayattır ve bu kavram islam ahlakının temelini oluşturur.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Cisimlerin, bitkilerin ve biyolojik canlılığın bir düzen içinde mana kazanmış haline ne ad verilir?

Ahiret

Yaşam

Süreç

Dünya

Yerküre

Açıklama:

Cisimlerin, bitkilerin ve biyolojik canlılığın bir düzen içinde mana kazanmış haline dünya adı verilir.

Doğru Cevap: D

Soru 23

Halifetutullah fi'l-arz kimdir?

Melek

Cin

Şeytan

İnsan

Hz. Muhammed

Açıklama:

Allah'ın yeryüzündeki halifesi anlamına gelen Halifetullah fi'l-arz kelimesi insana izafe edilir.

Doğru Cevap: D

Soru 24

İnsanın kendi kendine zulmetmeyeceğini varsayarak ahlak ve hukuk felsefesini temellendiren filozof kimdir?

İbn Haldun

Gazzali

Farabi

İbn Miskeveyh

Kant

Açıklama:

İnsanın herhangi bir fiilinin ahlâki olabilmesi için gerekli ve yeterli şart olarak, insanın kendi istediğini sırf kendisi istediği için yapması ve bunun da genelleştirilebilir olmasınızikretmiştir. Kant, bu ilkesi gereği, insanın kendi kendisi hakkında vereceği kararların “zulüm” olarak nitelenemeyeceğini; insanın kendi kendine zulmetmeyeceğini varsayarak ahlâk ve hukuk felsefesini temellendirmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 25

İnsan kendi kendine zulmedebilir
Allah da kullarına zulmedebilir
İnsan yanılabilir bir varlıktır
İnsan başkalarına da zulmeder

bu ifadelerden hangisi veya hangileri yanlıştır?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

I ve III

II ve III

Açıklama:

Allah'ın kullarına zulmetmesi mevzu bahis olamaz. nitekim bir hadis-i kutside allah zulmü kendi zatına haram kılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Orta Asya'lı büyük alim Azizüddin en-Nesefi'ye göre insan-ı kamilin en önemli vazifesi nedir?

nefsi terbiye

yalan söylememek

iman etmek

ibadet etmek

insanlara yardım (isti'ane)

Açıklama:

Azizuddin en-Nesefi'ye göre insan-ı kamilin en önemli vazifesi insanlara yardımdır

Doğru Cevap: E

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi mekasidu'ş-şeria olarak bilinen beş maksaddan biri değildir?

aklı muhafaza

dini muhafaza

nesli muhafaza

sağlığı muhafaza

malı muhafaza

Açıklama:

sağlığı muhafaza mekasidu'ş-şeria olarak bilinen beş maksaddan biri değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 28

İyi ve kötü anlamına gelen sözcükleri ikişerli grup haline getirirsek hangisi açıkta kalır?

birr

münker

nefs

ism

maruf

Açıklama:

bu durumda nefs sözcüğü açıkta kalır.

Doğru Cevap: C

Soru 29

Herhangi bir şeyi almak sahibinin rızasıyla veya ücretini ödeyerek gerçekleşiyorsa bu durum için hangisi söylenemez?

mübah

meşru

mekruh

doğru

helal

Açıklama:

Herhangi bir şeyi almak sahibinin rızasıyla veya ücretini ödeyerek gerçekleşiyorsa bu durum için mekruh söylenemez.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi meşru bir davranış değildir?

başkalarının malını izinsiz almak

nimetlerden istifade etmek

herkes için yararlı olanı tercih etmek

nimetlerin tadını çıkarmak

ahlaki kuralları kayıtsız şartsız uygulamak

Açıklama:

başkalarının malını izinsiz almak meşru bir davranış değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Ahlâk ilmi ve felsefesinin konusu aşağıdakilerden hangisidir?

Peygamberlerin söylemleri

İnsan fiilleri

Peygamber hayatları

Sahabe hayatları

Vacip davranışlar

Açıklama:

Ahlâk, insanın davranış düzenidir; Ahlâk ilmi ve felsefesi ise iyi ve kötü olması cihetinden insan fiillerini kendisine konu edinir. Buna göre insan, fiil (davranış) ve iyi-kötü, tanımı gereği ahlâk ilminin ve ahlâk felsefesinin temel konularını/meselelerini teşkil eder. İnsanın ne olduğu ile ilgili soru, yani insan kavramı, fiilin mahiyeti ve insan ile irtibatı da, ahlâki fiil kavramını tahlil ederek belirlenmektedir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 32

İslâm Ahlâkının temel kavramı aşağıdakilerden hangisidir?

İyi

Kötü

Hayat

Ölüm

Ahiret

Açıklama:

İslâm Ahlâkının temel kavramı, insani varoluşun ön şartı olan, hayattır. Hayat, bütün ahlâki kavramların merkezindedir ve diğer kavramların hepsi hayat dolayısı ile ve hayatla irtibatı içinde anlamını kazanır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Cisimlerin, bitkilerin ve biyolojik canlılığın bir düzen içinde mana kazanmış hali aşağıdakilerden hangisidir?

Varlık

Hayat

Sistem

Dünya

Feza

Açıklama:

Cisimlerin, bitkilerin ve biyolojik canlılığın bir düzen içinde mana kazanmış haline, dünya denilmektedir. İnsan, bir dünyanın parçası olarak ve bu dünya içinde hayatını sürdürür. Aile hayatı, meslek hayatı, özel hayat gibi ifadeler hayatın bu boyutu ile ilgilidir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 34

Yeryüzünde Allah'ı temsil eden varlık aşağıdakilerden hangisidir?

Sahabeler

Erenler

Evliya

Nebat

İnsan

Açıklama:

İnsan, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir. İnsanın ahlâki varlık olmasının esasında, onun sahip olduğu özellikler bulunmaktadır. İnsan alternatifler arasından tercihte bulunabilecek, sahip olduğu imkânları geliştirebilecek, ne yaptığını bilebilen, bunlara bağlı olarak da vazifeleri olan ve vazifelerinden sorumlu bir varlıktır. Bu ve bunların yanında sayılamayacak çok özelliği, insanı özel bir varlık haline getirmiştir. İnsanın bu özelliğini ifade etmek için, eşref-ı mahlûkat (=yaratılmışların en şereflisi) ve halifetullah fi’l-arz (=yeryüzünde Allah’ın halifesi) tabirleri kullanılır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 35

I. Allah'ın sıfatlarının insanda görünmesi
II. Allah'ın isimlerinin insanda görünmesi
III. İnsanın iradeli bir varlık olması
Yukarıdakilerden hangisi insanın Allah'ın halifesi olduğu savını destekleyen ifadeler arasında yer alır?

III

I, II

I, II, III

Açıklama:

Cenab-ı Hakk’ın güzel isimleri vardır. Bu güzel isimler bütün mevcudatta, her türde bir cihetten ta’ayyün ederken, insan türünde bir bütün olarak ancak sonsuz ve sınırsızın, “Mutlak olanın mukayyedde (sınırlı olanda) taayyünü (tikel bir varlık şeklinde ortaya çıkması)” olarak taayyün eder. Bu taayyüne, yani Allah’ın isim ve sıfatlarının insanda görünür hale gelmesi, insanın yer yüzündeki ve diğer varlıklar içindeki konumunu belirler. Bu konuma kısaca “hilafet” denilir ki, insan türü bu cihetten Allah’ın yeryüzündeki halifesidir. İnsanın halife olmasının en önemli ön şartı, insandaki irade ve ihtiyardır. Cenab-ı Hakk mutlak anlamı ile irade sahibidir; O’nun iradesine küllî veya mutlak irade denir. Doğru cevap E'dır.

Doğru Cevap: E

Soru 36

"İnsan, varlıkların en şereflisidir; eşref-i mahlûkattır" ifadesinin dayandığı temel aşağıdakilerden hangisidir?

Dini bir yaşantısının olması

Allah'ın isim ve sıfatlarının onda tecelli etmesi

Dünya düzeninde yön veren ana etken olması

Öldükten sonra diriltilecek olması

Dini ve kültürü nesilden nesile aktarması

Açıklama:

İnsan Allah’ın isim ve sıfatlarının tecelligahıdır. İnsanın hayatında Cenab-ı Hakk’ın isimleri ve sıfatları tecelli eder. Bu sebeple de insan, varlıkların en şereflisidir; eşref-i mahlûkattır. İnsan yine bu sebeple, kendi başına, kendinde değerlidir; varlık, her şey, onda ve onunla anlamını bulur. İnsanda en değerli olan, Hakk’ın nazargâhı olan kalbidir. Doğru B'dir

Doğru Cevap: B

Soru 37

"İnsanın hangi fiili yapacağına ve neyi tercih edeceğine kendisinin karar verebilmesi imkânı" tanımı aşağıdakilerden hangisi ile daha yakından ilgilidir?

İnsanın yeryüzündeki halife olması

Eşref-i mahlûkat

İrade özgürlüğü

Ahiret İnancı

Kader İnancı

Açıklama:

İnsanın hür olması, irade özgürlüğü olarak ifade edilir. İrade özgürlüğü, genel olarak, insanın hangi fiili yapacağına ve neyi tercih edeceğine kendisinin karar verebilmesi imkânı olarak tanımlanabilir. İnsan, diğer canlılardan farklı olarak, neyi yapıp neyi yapmayacağına kendisi karar verebilir; bu imkân insanın insan olmasının ön şartıdır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 38

Muhtaç bir varlık olan insanın ihtiyaçları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi farklı bir kategoride ele alınabilir?

Sağlıklı bir beden

İnsani bir çevre

Zihin sağlığı

Allah'ın hidayeti

Yaşamı öğreneceği bir çevre

Açıklama:

İnsanın muhtaç bir varlık olmasını, doğumundan itibaren hayatını takip ederek daha yakından görebiliriz. İnsan doğduğu andan itibaren nefes almaya, gıdaya ve korunmaya, elbise ve konuta muhtaçtır. Bunların yanında kendisini himaye edecek insanlara, kendisine dili öğretecek, daha doğrusu bütün boyutları ve içeriği ile yaşamayı öğretecek insanlara muhtaçtır. Anne baba, akrabalar, komşular, toplumdaki bütün kurumlar ve bu kurumların işlerken tabi olduğu kurallar, her bir insanın ihtiyaçları arasında bulunmaktadır. Aslında insanın ihtiyaçları oldukça fazladır. Bunların hepsini saymak neredeyse mümkün değildir. Kısaca insanın bir bedene, bedenin canlılığını muhafaza edebileceği fiziki bir çevreye, kendisini sıradan bir canlı olmaktan çıkarıp insan olarak yetiştirecek insani bir çevreye ihtiyacı vardır. İnsan bunlar olmadan varlığını sürdüremez. Ancak insanın bütün bunların ötesinde, kendisini ve bütün bu karşılıkları ile birlikte ihtiyaçlarını da yaratan Cenab-ı Hakk’ın bütün bunları mümkün kıldığının farkında olmaya da ihtiyacı vardır. Bunun da ötesinde her şeyin yaratıcısı ve yöneticisi olan Cenab-ı Hakk’ın hidayetine de ihtiyacı vardır. Bu ihtiyaç özellikle insanın verili şartların ötesine geçip, kendisinde bulunan ihtiyarı, yani hayırlı olana yatkınlığı, daha da güçlendirip geliştirmek ve kendi varoluşunu mükemmelleştirmesi cihetinde ortaya çıkmaktadır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 39

Kur’an-ı Kerim’de “birr”, “hasene”, “maruf” gibi tabirler hangi kavramı ifade etmek için kullanılmıştır?

Tek varlık

Somut

Soyut

Kötü

İyi

Açıklama:

Türkçe’de iyi ve kötü olarak ifade ettiğimiz kavramlar Arapça’da birden çok kelime ile ifade edilmiştir. Kur’an-ı Kerim’de “birr”, “hasene”, “maruf” gibi tabirler iyiyi ifade etmek için “ism”, “seyyie”, “münker” gibi tabirler de kötüyü ifade etmek için kullanılmıştır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi zulüm ile ilgili yanlıştır?

Zulüm, Allah’ın kullarına uyguladığı bir yaptırımdır.

İnsan, kendi kendine zulmedebilir.

Kur’an-ı Kerim’de nefse zulümden bahis vardır.

Putperestlik, insanın kendine yaptığı zulme örnektir.

Ayetleri yalanlamak bir zulüm çeşididir.

Açıklama:

Kur'an-ı Kerim’de Cenab-ı Hakk’ın insanlara zulmetmediği, insanların kendi verdikleri kararlar ve yaptıkları neticesinde kendilerine ve birbirlerine zulüm ettikleri sıklıkla vurgulanmıştır. Pek çok ayet-i kerimede nefse zulüm, insanların büyük ve küçük günah işlemesi ile irtibatlı olarak kullanılmıştır. Bunlar arasında kendisine put edinerek, ona tapınmak, insanları haksız yere öldürmek, gibi kötü fiiller insanın kendisine zulmetmesinin örnekleri olarak zikredilmiştir. İnsanların kendi kendilerine zulmetmesinin sebebi de Kur'an'da dile getirilmiştir: “Ayetlerimizi yalan sayarak sırf kendi kendilerine zulmeden o kimselerin hali, ne çirkin bir ibret levhasıdır!” (Araf/7: 177). Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Ünite 5

Soru 1

İslam ahlakının kaynağı nedir?

Namaz

İman

İnsanın fıtratı

Kur'an ve sünnet

İbadet

Açıklama:

İslâm ahlâkının asıl kaynağı Kur’an ve onu yaşantısında tecessüm ettirmiş peygamberin hayatı, sünnettir. Hz. Peygamber’in ahlâkının “Kur’an ahlâkı” olduğunu söyleyen hadisler bu gerçeğe işaret etmektedir. Hatta dinin “samimiyet” olduğunu söyleyen İslâm peygamberi bu gerçeği farklı bir şekilde ifade etmiştir. Çünkü insan, temiz bir doğa, “fıtrat” üzerine dünyaya gelmiştir. Hayat denen sahne insanın bu temiz özünü gölgeleyebileceği gibi açığa da çıkarabilir. İşte dinin işlevi de tam olarak bu esnada devreye girer. Zira samimi olmak, fıtratın açığa çıkmasıdır. Nitekim Kur’an’ın ruhların sadece Allah’ı tesbih ederek huzura ereceğini söylemesi de bu gerçeği bütün boyutlarıyla bir araya getirmektedir. Ahlâkın anlamı ve görevi de bundan başkası değildir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 2

"Kur’ân’ın anlam bütünlüğünde iman (inanç-varlık) kavramı, ‘__________, ve _____________ kavramları birbirine bağlıdır." Boşluklara gelmesi gereken ifadeler hangileridir?

ibadet / salih amel

fazilet / vicdan

adalet / fazilet

iffet / bilgelik

ilm / salih amel

Açıklama:

İslâm düşüncesi dindarlık ile ahlak arasındaki irtibatı keşfederken, varlık- bilgi-değer düzlemlerinde son derece tutarlı ve dayanıklı algılama biçimi ortaya koymuştur. Bir başka ifadeyle Kur’ân’ın anlam bütünlüğünde iman (inanç-varlık) kavramı, ‘ilm (bilgi), ve salih amel (ahlâk-eylem) kavramları öylesine birbirine bağlıdır ki, bunlar birbirini hem besleyen hem de gerektiren boyutlardır. Öyle ki bu düşünce modunda bilgi (‘ilm), hikmet, adalet ve hakikati içinde barındıran, çok katmanlı bir kavramdır. Bu çerçevede adaletin bilgi ile ilişkisi şu şekilde ifade edilebilir: İnsanın yaratıklar aleminde doğru ve bu yüzden uygun yerini ve yaratıcısı ile olan doğru irtibatını bilmesi adalettir. Adalet, insanın kâinattaki konumu ile ilgili bilgisinden kopuk değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 3

İnsan ile Tanrı arasındaki en güçlü bağın adı nedir?

İman

İbadet

Sevgi

Güven

Teslimiyet

Açıklama:

İnsanın sevebilme, inanabilme ve güvenebilme yönü, onun ruhunun asıl gücüyle buluşmasını, hatta güncellenmesini temin eder. Şu halde insan ve Tanrı arasındaki en güçlü bağın adı sevgidir. Sevebilme özelliği, ruhun kendini fark etmesinde önemli bir yer işgal eder. Bu özellikten uzak olan kişi, kendine yabancıdır. Sevgi, insanı kendiyle buluşturmada vazgeçilmez öneme sahiptir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 4

I. Alçakgönüllülük
II. İffet
III. Hikmet
IV. Merhamet
V. Adalet
VI. Cesaret
Yukarıdakilerden hangileri İslam ahlakındaki temel faziletlerdir?

I,III,IV,V

II,IV,V

II,III,V,VI

I,II,V,VI

III,IV,V,VI

Açıklama:

Beğenilen güzel fiillere klasik İslâm ahlâkı kitapları fazilet demektedir. Dört temel fazilet vardır. Hikmet, adalet, cesaret ve iffet. Bunlar sayesinde insan nefsi, mutluluğu yakalayabilir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi hikmet erdeminin altında yer alan erdemlerden biri değildir?

İyi yorumlama

Ezberleme

Hatırlama

İyi düşünme

Çabuk anlama

Açıklama:

Hikmet erdeminin altında yer alan erdemler:
a) Zekâ
b) Çabuk anlama
c) Zihin açıklığı
d) Kolay öğrenme
e) İyi düşünme
f) Ezberleme
g) Hatırlama
Buna göre doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 6

I. Ölçülü olmak
II. Kanaat
III. Sebat
IV. Tevazu
V. Fedakarlık
VI. Tevekkül
Yukarıdakilerden hangileri cesaret erdeminin kapsamına giren erdemlerdendir?

I,V,VI

I,III,IV

II,III,VI

III,IV,V

I,II,V,VI

Açıklama:

Cesaret erdeminin kapsamına giren erdemler:

Olgun nefs

Olayları cesur karşılama

Yüksek gayret

Sebat

Yumuşak huyluluk

Ölçülü olmak

Yüreklilik

Dayanıklılık,katlanmak

Tevazu

Onur duygusu

Yufka yüreklilik (Rikkat)

Buna göre doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 7

Bedenin korunması ve geliştirilmesi için gerekli olan şeyleri sağlama, gereksiz olanlara da ilgisiz kalma erdemi hangisidir?

Hikmet

Adalet

Cesaret

İffet

Tevazu

Açıklama:

Bedenin korunması ve geliştirilmesi için gerekli olan şeyleri sağlama, gereksiz olanlara da ilgisiz kalma erdemi iffettir. Bu erdem, şehvet güdüsüne bağlıdır. Fazlalığında günahkârlık, azlığında ise şehvet eksikliği olmaktadır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi adalet erdemine dahil olan erdemlerden biri değildir?

İbadet

Sadakat

Vefa

Ülfet

Vakar

Açıklama:

Adalet erdemine dahil olan erdemler:
a) Sadakat
b) Ülfet(uzlaşma,kaynaşma)
c) Vefa
d) Şefkat
e) Yakınlarıyla ilgilenmek,
f) Mükâfat
g) Müşterek işlerde insaf ve itidal üzerine davranmak
h) Herkese karşı dürüst davranmak
i) Yakın ve dostlarının sevgisini kazanmak
j) Teslim (her şeyi ile ilâhî iradeye dayanmak)
k) Tevekkül
l) İbadet
Buna göre doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 9

"_______ duygusu insanda iyi ve kötüyü temyiz etme aşamasında, kendisinin iyiye yatkın olmasına bağlı olarak, kötüden uzak durma eğilimi olarak ortaya çıkar." Boşluğa gelmesi gereken doğru ifade hangisidir?

Vefa

Haya

Kanaat

Kerem

Sebat

Açıklama:

İnsanda insani nefs zamanla etkin olurken, bazı nitelikleri de kazanmaya başlar. Bu niteliklerin hiçbirisi tabii değildir; hepsi öğrenme yoluyla kazanılır. Bu süreçte insan yeme ve içme gibi ihtiyaçları ile kendisini savunma ihtiyacını tabii olarak hissetse de, bunun ötesindeki ihtiyaçlarını, özellikle insan olarak yaşarken onun hayatına bir mana katan boyutu tabii olarak kavrayamaz. Bunların başında haya gelir. Haya duygusu insanda iyi ve kötüyü temyiz etme aşamasında, kendisinin iyiye yatkın olmasına bağlı olarak, kötüden uzak durma eğilimi olarak ortaya çıkar. Eğer bu eğilim terbiye edilmezse, aşırılıklar ortaya çıkar. Benzer bir şekilde yeme içme gibi ihtiyaçlarını karşılama söz konusu olduğunda ve kendisini savunma gerektiğinde bunları rastgele ve keyfi bir şekilde değil belirli bir düzen içinde karşılaması, tabii değildir; insan bunların hepsini sonradan öğrenir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 10

"Yusuf Has Hacip'in Kutadgu Bilig adlı eserinde _______ - ________ ve _______ ilişkisi öne çıkmaktadır." Boşluklara gelmesi gereken ifadeler hangileridir?

mutluluk-erdem-bilgi

mutluluk-adalet-bilgi

erdem-adalet-kanaat

akıl-sabır-saadet

mutluluk-tevazu-kanaat

Açıklama:

Erdemlerin amacı saadeti yakalamaktır. Bir başka ifadeyle erdemler mutluluğa ulaştırmada araçlardır. Ahlâk ve hukukun hedefi de budur. Hatta siyaset bilimi de bu gayeye hizmet eder. Erdemli bir toplum, dahası erdemli bir hükümdarı İslâm ahlâkı ekseninde yorumlayan Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig (Mutluluk Bilgisi) isimli eseri konumuzun bir tür tatbiki yönünü temsil edeceği için, bu bağlamda onun düşüncesini somut örnek olması bakımından alabiliriz.
Mutluluk Bilgisi’nde mutluluk-erdem ve bilgi ilişkisi öne çıkmaktadır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Aşağıdaki durumlardan hangisinde uyuyan bir vicdandan söz edilebilir?

İyi ve kötü arasındaki çizginin ayrımı kesinleşmesi

İyi ve kötü arasındaki çizginin kaybolmaya başlaması

Fazilet, rezilet ve vicdan üçgenini iyi belirliyorsa

Bir insanın, iyilik yaptığında sevinç, kötülük yaptığında üzüntü duyabilmesi

Bir insanın nefsini temiz tutabilmesi

Açıklama:

İyilik ve kötülüğü kişinin vicdanında meydana getirdiği etkiye göre tayin etmiştir. Hz. Muhammed, “bir insan, iyilik yaptığında sevinç, kötülük yaptığında üzüntü duyabiliyorsa, artık o gerçekten mü’mindir” diyerek, hakîkî insan alametlerini de söylemiştir. İyi ve kötü arasındaki çizginin ayrımı kesinleştikçe, uyanık bir vicdandan; buradaki ayrım kaybolmaya başladıkça, hatta neyin iyi olduğu konusunda kesin bir fikir oluşturulamıyorsa, uyuyan bir vicdandan söz edilebilir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Ahlâk, vicdanın normatif bir biçim kazanmasıdır.

Vicdan adalete en yakın kavramdır.

Adaletin sesi, hakkın sesine en yakındır.

Reziletler veya erdemler İslam ahlak bütünlüğünü tesis edebilmektir.

Yukarıda dindarlık- ahlak ilişkisi ile ilgili verilenlerden hangileri doğrudur?

II - III

III - IV

II - III - IV

I - II - III

I - II - III - IV

Açıklama:

Ahlâk, vicdanın normatif bir biçim kazanmasıdır. Daha doğrusu onun normatifliği varlıkla uyumunu ifşa eder. Çünkü kelime anlamı itibariyle vicdan, varlığı yerli yerince görebilme ve hakkı teslim edebilme anlamına gelen adalete en yakın kavramdır. İlahi iradenin sesini, vecde gelerek duyabilme, varlığı görebilme ve bulabilmedir. Bunun içindir ki, ‘vicdanın sesi’, hakkın sesine en yakındır. İster adalet kavramından; isterse de vicdandan hareketle olsun ahlâk tartışması değer-anlam-varlık-bilgi bütünlüğünü kendinde barındırır. Diyebiliriz ki İslâm ahlâkının bireysel boyutu olarak ifade edebileceğimiz faziletler veya erdemler bu bütünlüğü tesis edebilmektir. Aksine reziletler ise, söz konusu bütünlüğü yakalayamamak; bir bakıma parçalanmışlıktır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 13

İnsan ile Allah arasındaki en güçlü bağın adı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

Sevgi

Din

Ruh

Huşu

Ahlâk

Açıklama:

İnsanın sevebilme, inanabilme ve güvenebilme yönü, onun ruhunun asıl gücüyle buluşmasını, hatta güncellenmesini temin eder. Şu halde insan ve Tanrı arasındaki en güçlü bağın adı sevgidir. Sevebilme özelliği, ruhun kendini fark etmesinde önemli bir yer işgal eder. Bu özellikten uzak olan kişi, kendine yabancıdır. Sevgi, insanı kendiyle buluşturmada vazgeçilmez öneme sahiptir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Aşırılığa gitmediği sürece, orta hal/düzeyde olduğu müddetçe iffet meydana gelen hareket ettirici güç aşağıdakilerden hangisidir?

Hareket ettirici arzu gücü

Hareket ettirici saldırgan güç

İdrak gücü

Nazari güç

Amelî güç

Açıklama:

Hareket ettirici arzu gücü yani şehvet; aşırılığa gitmediği sürece orta hal/düzeyde olduğu müddetçe iffet meydana gelir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Yukarıdaki erdemler tasnifi tablosuna göre numaralı yerlere sırasıyla gelmesi gerekenler aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Gazap gücü - şehvet gücü- nazari güç - ameli güç

şehvet gücü- gazap gücü - nazari güç - ameli güç

Nazari güç - ameli güç - şehvet gücü- gazap gücü

Ameli güç - şehvet gücü- gazap gücü - nazari güç

Gazap gücü - nazari güç - ameli güç - şehvet gücü

Açıklama:

İnsanî nefsin iki gücü vardır.
1. İdrak gücü: Bu güç sayesinde nefis, aklın idrak gücünü gerçekleştirir. Bunun iki görünümü vardır.
a) Nazari Güç: Bunun aşırılığa veya eksikliğe gitmemesi, yani orta düzeyde/itidal üzerine olması sayesinde hikmet meydana gelir.
b) Amelî Güç: itidal üzerine fiiller, yani “orta yol” çıkarırsa adalet meydana gelir.
2. Hareket Ettirici Güç: Bu güç sayesinde beden itki veya motivasyon gücü kazanır.
a) Hareket Ettirici Arzu Gücü (Şehvet): Aşırılığa gitmediği sürece “orta hal/düzeyde” olduğu müddetçe iffet meydana gelir.
b) Hareket Ettirici Saldırgan Güç (Gazap): Aşırılığa gitmediği sürece “orta hal/düzeyde” fiiller, cesaret meydana gelir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi hikmet erdeminin altında yer alan erdemlerden birisidir?

Rikkat

Olgun nefs

Sebat

Kolay öğrenme

Ölçülü olmak

Açıklama:

Hikmet erdeminin altında yer alan erdemler;
a) Zekâ
b) Çabuk anlama
c) Zihin açıklığı
d) Kolay öğrenme
e) İyi düşünme
f) Ezberleme
g) Hatırlama'dır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 17

İslâm filozoflarından İbn Rüşd’e göre, adalet erdemi aşağıdaki erdemlerden hangisinin toplumda gerçekleşmesinin teminatı sayılmaz?

Yiğitlik

Cömertlik

Ölçülülük

Bilgelik

Cesaret

Açıklama:

İslâm filozoflarından İbn Rüşd’e göre, adalet erdemi, bilgelik, yiğitlik ve ölçülülükten (iffet) ve cömertlikten oluşan diğer dört erdemin toplumda gerçekleşmesinin teminatıdır. Ona göre, ahlâk ile hukuk arasında zorunlu bir bağlantı vardır. Doğru cevap E dir.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Mutluluk bilgisinde hangi ilişki öne çıkmaktadır?

Mutluluk - cesaret

Cömertlik - erdem

Cesaret - cömertlik

Cesaret - erdem

Mutluluk - erdem

Açıklama:

Mutluluk Bilgisi’nde mutluluk-erdem ve bilgi ilişkisi öne çıkmaktadır. Kaşgarlı Mahmûd’un Divanü Lugâti’t-Türk, isimli eseri de Yusuf Has Hâcib’le mutabıktır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 19

Kaşgarlı Mahmûd’un hangi eseri mutluluk bilgisi konusunda Yusuf Has Hâcib’in Kutadgu Bilig eseriyle mutabıktır?

Hayriyye

Atabetül hakayık

Divanü Lugâti’t-Türk

Divan-ı hikmet

Muhakemetü'l-Lugateyn

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 20

Yusuf Has Hâcib hikâyesinde saadeti temsil eden veziri neye benzetiyor?

Güneş

Yıldız

Uzay

Rüzgar

Açıklama:

Doğruluğu” temsil eden hükümdar Gün Doğdu devamlı parlaklığı ve herkesi aydınlatmasından dolayı güneşe benzetilir. “Saadeti” temsil eden vezir ise aya benzetilir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 21

"El ahlak ve's-siyer fi mudavati'n-nufus" adlı eser kime aittir?

Kinalızade Ali

Nasiruddin et-Tusi

İbn Hazm

Farabi

İbn Sina

Açıklama:

Söz konusu Ahlak kitabı İbn Hazm'a aittir.

Doğru Cevap: C

Soru 22

Dindarlık ve ahlak ilişkisinde aklın zıddı nedir?

Şereh

Humud

Tehevvür

Cübn

Hamakat

Açıklama:

Dindarlık ve ahlak ilişkisinde aklın zıddı hamakat yani ahmaklıktır.

Doğru Cevap: E

Soru 23

Gazali'nin ilim ve amelin ahirete hazırlık ve mutlu olmasının yegane yolunun iman ve salih amel olduğunu söylediği eseri hangisidir?

Mizan el-amel

Kutadgu bilig

Divan-ı hikmet

Mişkatul-envar

Ahlak-ı alai

Açıklama:

Söz konusu eser Mizan el Amel adlı eserdir.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Aşağıda verilen kavramların hangisi ifrat ve tefritliği bakımından yanlış eşleştirilmiştir?

Hikmet - ahmaklık

İffet - zulüm

Hikmet-kurnazlık

Cesaret - saldırganlık

İffet - günahkarlık

Açıklama:

Zulüm iffetin değil adaletin zıddıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi cesaret erdeminin ifrat halidir?

Kurnazlık

Ahmaklık

Saldırganlık

Korkaklık

Zulüm

Açıklama:

Cesaret erdeminin ifratı yani aşırılığı bakımından adaletten taşmış hali saldırganlıktır

Doğru Cevap: C

Soru 26

Müslüman filozoflarca felsefeye genelde verilen ad hangisidir?

Nazariyat

Cedel

Hikmet

Cebir

Akliyat

Açıklama:

Müslüman filozoflar felsefeye hikmet ismi vermişlerdir

Doğru Cevap: C

Soru 27

Zulüm hangi temel erdemin zıddıdır?

Hikmet

İffet

Cesaret

Adalet

Vefa

Açıklama:

Adaletin zıddı zulümdür.

Doğru Cevap: D

Soru 28

"Ezberleme, hatırlama, zihin açıklığı" hangi erdemin alt başlığıdır?

Cesaret

Hikmet

İffet

Sebat

Adalet

Açıklama:

Söz konusu başlıklar hikmet erdeminin alt başlıklarıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 29

Adalet ve vahdet kavramları arasındaki derin bağlantıyı vurgulayan İslam ahlakçısı kimdir?

Gazali

İbn Miskeveyh

İbn Rüşd

Yusuf Has Hacib

İbn Hazm

Açıklama:

Söz konusu kavramlar arasında derin bağlantıyı vurgulayan İslam Ahlakçısı İbn Miskeveyh'tir. DOĞRU CEVAP B

Doğru Cevap: B

Soru 30

Yusuf Has Hacib'in dört kavramı temsil eden sembolik dört karakteri konuşturarak oluşturduğu eser aşağıdakilerden hangisidir?

Divan-ı Lügati't-Türk

Divan-ı Hikmet

Mizan el-amel

Kutadgu bilig

Ahlak-ı Alai

Açıklama:

Söz konusu eser Kutadgu Bilig adlı eserdir.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi Kur’an’da güzel ahlâk veya fazilet için kullanılan kavramlardan değildir?

Fıtrat

Hasene

Hidâyet

Sıdk

İhsan

Açıklama:

Kur’an’da güzel ahlâk veya fazilet için hasene, hidâyet, sıdk, amel-i salih
ve ihsan gibi pek çok kavramın kullanıldığı dikkati çekmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Vicdan, kelime anlamı itibariyle aşağıdakilerden hangisine en yakın kavramdır?

Ubudiyet

Adalet

İfrat

Tefrit

Vacid

Açıklama:

Tasvir etmeye çalıştığımız konuya, bir başka açıdan bakarak özetlememiz
mümkündür. Ahlâk, vicdanın normatif bir biçim kazanmasıdır. Daha doğrusu
onun normatifliği varlıkla uyumunu ifşa eder. Çünkü kelime anlamı itibariyle
vicdan, varlığı yerli yerince görebilme ve hakkı teslim edebilme anlamına
gelen adalete (adl) en yakın kavramdır. İlahi iradenin sesini, vecde gelerek
duyabilme, varlığı görebilme ve bulabilmedir.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Kur’anda, sevginin imanla aynı anlamda kullanıldığı sure aşağıdakilerden hangisidir?

Yasin

Rahman

Meryem

Bakara

Fussilet

Açıklama:

Sözünü ettiğimiz iman ve güvenin diğer adı sevgidir. Bir başka ifadeyle
inanmak, sevmektir. Zaten sağlıklı bir kişi olabilmenin en iyi göstergelerinden biri üretmek (ekip-biçmek) ve toprağın yeşerteceğine güven
yani sevgidir. Bunun için Kur’an, sevgiyi imanla aynı anlamda kullanmıştır
(Meryem/19: 96):
“İman edip iyi davranışlarda bulunanlara gelince, onlar için çok
merhametli olan Allah, (gönüllerde) bir sevgi yaratacaktır.”

Doğru Cevap: C

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi hayvani nefisin özelliklerindendir?

Beslenme

Üreme

Düşünme

Hareket etme

Büyüme

Açıklama:

Bu anlayış çerçevesinde onlar üç ayrı nefsi birbirinden ayırırlar:
nebati/bitkisel nefis, hayvani nefis ve insani nefis. Bu nefislerin her birinsin
özellikleri vardır ve sırasıyla biri diğerinden daha fazla özellik taşır. Nebati
nefsin özellikleri, cisimlerden farklı olarak, beslenme, büyüme ve üreme
özellikleri bulunmaktadır. Hayvani nefiste ise kendi idrak ve isteğiyle yer
değiştirme/hareket özellikleri bulunmaktadır. İnsani nefiste ise, hem
nebati/bitkisel nefsin hem de hayvani nefsin özelikleri bulunduğu gibi,
bunlara ek olarak “düşünme ve konuşma kabiliyeti” (kuvve-i natıka)
bulunmaktadır

Doğru Cevap: D

Soru 35

İnsanın varlığını ve sahip olduğu şeyleri savunmayı ve korumayı ifade etmek için kullanılan kuvve aşağıdakilerden hangisidir?

Şehevi kuvve

Nutuk kuvve

Mevcudat-ı kuvve

Zübde-i kuvve

Gazap kuvvesi

Açıklama:

İnsanda, o halde, üç nefis birlikte bulunmaktadır: nebati, hayvani ve
meleki nefis. Bunların her birisi insanda bir kuvve tarafından temsil edilir:
nebati nefis şehevi kuvvede, hayvâni nefis gadabi kuvvede, meleki nefis ise
nutuk kuvvesinde. Birinci kabiliyet, insanın gıda, cinsel arzu ve diğer arzu
ve isteklerine esas teşkil eder, ki adına “şehevi kuvve” denilir. Bu kuvve
insanın biyolojik varlığını sürdürmesini sağlayan kabiliyetini ifade etmek için
kullanılmaktadır. İkinci kabiliyet ise insanın varlığını ve sahip olduğu şeyleri
savunmaya ve korumaya (muhafaza) yöneliktir; adına gazap kuvvesi
denilmektedir. Üçüncü kabiliyet ise insanın hem diğer varlıklarla hem
hemcinsleri ile, yani diğer insanlarla, hem de insanların üstündeki alemle
düzenli bir irtibat kurma imkanını ifade eder

Doğru Cevap: E

Soru 36

Temel erdemlerden biri olan adalet aşağıdakilerden hangi güce aittir?

Amelî Güç

İdrak gücü

Nazari Güç

Gazap

Şehvet

Açıklama:

İnsanî nefsin iki gücü vardır.
1. İdrak gücü: Bu güç sayesinde nefis, aklın idrak gücünü gerçekleştirir.
Bunun iki görünümü vardır.
a) Nazari Güç: Bunun aşırılığa veya eksikliğe gitmemesi, yani orta
düzeyde/itidal üzerine olması sayesinde hikmet meydana gelir.
b) Amelî Güç: itidal üzerine fiiller, yani “orta yol” çıkarırsa adalet
meydana gelir.
2. Hareket Ettirici Güç: Bu güç sayesinde beden itki veya motivasyon gücü
kazanır.
a) Hareket Ettirici Arzu Gücü (Şehvet): Aşırılığa gitmediği sürece “orta
hal/düzeyde” olduğu müddetçe iffet meydana gelir.
b) Hareket Ettirici Saldırgan Güç (Gazap): Aşırılığa gitmediği sürece
“orta hal/düzeyde” fiiller, cesaret meydana gelir.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi hikmet erdemi altında yer almaz?

Zekâ

Merhamet

Zihin açıklığı

Ezberleme

Hatırlama

Açıklama:

Hikmet Erdeminin Altında Yer Alan Erdemler
a) Zekâ
b) Çabuk anlama
c) Zihin açıklığı
d) Kolay öğrenme
e) İyi düşünme
f) Ezberleme
g) Hatırlama

Doğru Cevap: B

Soru 38

Insanların birbirleri ile olan irtibatlarını, bağımlılıklarını fark ederek, bunu şuurlu bir bağ haline getirmelerini ifade eden terim aşağıdakilerden hangisidir?

Ülfet

Şakî

Ünsiyet

Nefsâniyye

Tevekkül

Açıklama:

Ünsiyet alışkanlıktan öte, insanların birbirleri ile olan irtibatlarını, bağımlılıklarını
fark ederek, bunu şuurlu bir bağ haline getirmelerini ifade eder. İnsanlar
arasındaki ünsiyetin ortaya çıkması, nefretin tam zıddıdır; insan tabiatında
olanın, ona uygun bir şekilde ve onu güçlendirerek etkin olmasıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 39

Yusuf Has Hâcibin hikâyesinde Vezirin kardeşi aşağıdaki kavramlardan hangisini temsil etmektedir?

Adalet

Saadet

Baht

Kanaat

Akıl

Açıklama:

Yusuf Has Hâcib hikâyesini, dört kavramı temsil eden dört şahsın
karşılıklı konuşmaları üzerine kurmuştur:
Hükümdar: “adalet”
Vezir: “baht/saadet”
Vezirin oğlu: “akıl”
Vezirin kardeşi: “kanaat”

Doğru Cevap: D

Soru 40

Kutadgu Bilig eserindeki "bilig" kelimesi aşağıdaki anlamlardan ya da çağrışımlardan hangisini içermez?

İlim

Işık

Kandil fitili

Tanışma

Ahenk

Açıklama:

Mutluluk Bilgisi’nde mutluluk-erdem ve bilgi ilişkisi öne çıkmaktadır.
Kaşgarlı Mahmûd’un Divanü Lugâti’t-Türk, isimli eseri de Yusuf Has
Hâcib’le mutabıktır. Onun Divan’ında da ‘bilik’ kelimesi kandil fitili olarak
karşılanmakta ve bilgi ile aydınlık ve ışık arasındaki bağlantı, kelimenin
etimolojisinde birleştirilmektedir.
Bilig, ilim anlamına gelirken; karanlığın kalkıp ışığın hâkim olması
demektir. Bilig, hem ‘ilm hem de akıl anlamlarını ihtiva ettiğinden ilim ve
aklın verilmişliğini ve aynı zamanda kazanılmışlığını aynı kelime üzerinde
görmek mümkündür. Bu kelime aynı zamanda ‘tanışmayı’ (bilişdi), ima
ettiğinden, insanın kendi farkındalığına ve kendini bilme düzeyine de işaret
etmektedir. Çünkü insan, karşılıklı ilişkiler ağı içinde kendini fark eder.
Muhatabımız bir bakıma bize ayna tutar. Ahlâklı olma veya olmama durumu
da tam olarak böyle bir sürecin hem başlangıcı hem de sonucudur. Zira
aydınlıkta kalan ahlâk bakımından da yükselecektir. Bu da iyinin aydınlık ve
huzur olarak idrak edilmesiyle doğrudan bağlantılıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi Kur'an'da güzel ahlak için kullanılan ifadelerden biri değildir?

Hasene

Sıdk

Amel-i salih

İhsan

Ülfet

Açıklama:

Kur’an’da güzel ahlâk veya fazilet için hasene, hidâyet, sıdk, amel-i salih ve ihsan gibi pek çok kavramın kullanıldığı dikkati çekmektedir. Ülfet, uzlaşma,kaynaşma demektir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 42

İmam Gazali hangi eserinde ahirete hazırlık ve mutlu olmanın yegane yolunun iman ve salih amel olduğunu söylemiştir?

Mizan el-Amel

Ahlak-ı Alai

İhya-u Ulumi'd-din

Kimya-i Saadet

Bidayetü'l Hidaye

Açıklama:

İmam Gazali Mîzân el-‘Amel isimli ahlak eserinde, ilm ve amelin âhirete hazırlık ve mutlu olmanın yegâne yolunun iman ve salih amel olduğunu söylemektedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Kendisinin “______________ tamamlamak için gönderildiğini” söyleyen Hz. Muhammed, yönünü dine çeviren ve" tevhid"i eksene alan kişinin ruhen yükselip, arınacağına; huzur ve ahengi yakalayacağına işaret etmektedir. Cümlede boşluğa gelmesi gereken ifade hangisidir?

tam adaleti

imanı

sevgiyi

güzel ahlakı

doğru dini

Açıklama:

Kendisinin “güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildiğini” söyleyen Hz. Muhammed de yönünü dine çeviren ve “tevhid”i eksene alan kişinin ruhen yükselip, arınacağına; huzur ve ahengi yakalayacağına işaret etmektedir. Böylece güzel ahlâkın, dinin en önemli boyutu olduğu açığa çıkmaktadır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi İslam ahlakının bireysel boyutu ile çelişen bir ifadedir?

Ahlâk “bütün bir kişilik” geliştirebilmek için önemlidir.

Güzel ahlak dinin önemli bir boyutudur.

Allah'ın sevgi vermesi ve sevilen bir kişi olmanın yolu O'na teslim olmaktan geçer.

İslam ahlakında bireysel ahlaktan ziyade toplumsal ahlak ön plandadır.

Dinin dinamizmi sevgi, güç ve adaletin birliği olarak, ölçü, cesaret, cömertlik ve saadeti teminat altına alır.

Açıklama:

Allah ile insan arasındaki deruni ilişki, duygu, bilgi, tecrübe, ibadet olarak bireysel boyutta ahlâkî bir ilişkidir. Bunun insanlar arası diyalogdaki görünümü uyumlu toplumdur. Ancak İslâm ahlâkında bireysel ahlâk ön plandadır. İnsan toplum içinde olduğuna göre birey ve toplum birbirini besler; ahlâk da her iki boyutu gerektirir. Ancak İslâm ahlâkının en belirgin özelliklerinden biri, Allah ve insan arasındaki ilişkinin özel ve şahsi olmasıdır. Bu, Hıristiyanlıkta olduğu gibi kilise benzeri herhangi bir kurumun kontrulü ve tasarrufu altında değildir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Nefis - kuvve eşleştirmesiyle ilgili doğru sıralama hangisidir?

Nebati nefis - Nutuk kuvvesi
Hayvani nefis - Şehevi kuvve
Meleki nefis - Gadabi kuvve

Nebati nefis - Şehevi kuvve
Hayvani nefis - Nutuk kuvvesi
Meleki nefis - Gadabi kuvve

Nebati nefis - Nutuk kuvvesi
Hayvani nefis - Gadabi kuvve
Meleki nefis - Şehevi kuvve

Nebati nefis - Şehevi kuvve
Hayvani nefis - Gadabi kuvve
Meleki nefis - Nutuk kuvvesi

Nebati nefis - Gadabi kuvve
Hayvani nefis - Şehevi kuvve
Meleki nefis - Nutuk kuvvesi

Açıklama:

İnsanda, üç nefis birlikte bulunmaktadır: nebati, hayvani ve meleki nefis. Bunların her birisi insanda bir kuvve tarafından temsil edilir: nebati nefis şehevi kuvvede, hayvani nefis gadabi kuvvede, meleki nefis ise nutuk kuvvesinde. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 46

Ahlak-ı Alai eseri ile İslam ahlakı hakkındaki görüşleriyle dikkati çeken ahlakçı kimdir?

Gazali

Buhari

Maverdi

Abdullah b. Mübarek

Kınalızade Ali Efendi

Açıklama:

İslâm ahlâkı konusundaki görüşleriyle dikkati çeken Osmanlı dönemi ahlâkçılarından Kınalızâde Ali Efendi’nin Ahlâk’ı Alâî isimli eseri bu konuda önemli bir kaynaktır. Çünkü o hemen hemen kendinden önceki ahlâk düşünürlerinin görüşlerini çoğu bakımdan sürdürmüştür; ayrıldığı, farklı düştüğü noktalar olduysa onları da işlemek suretiyle hem bir sentez hem de bir özet yapabilmiştir denilebilir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Hikmet erdeminin bağlı olduğu güç hangisidir?

Ameli güç

Nazari güç

Şehvet gücü

Gazap gücü

Hareket ettirici güç

Açıklama:

İnsanî nefsin iki gücü vardır.

İdrak gücü: Bu güç sayesinde nefis, aklın idrak gücünü gerçekleştirir. Bunun iki görünümü vardır.
a) Nazari Güç: Bunun aşırılığa veya eksikliğe gitmemesi, yani orta düzeyde/itidal üzerine olması sayesinde hikmet meydana gelir.
b) Amelî Güç: itidal üzerine fiiller, yani “orta yol” çıkarırsa adalet meydana gelir.
Hareket Ettirici Güç: Bu güç sayesinde beden itki veya motivasyon gücü kazanır.
a) Hareket Ettirici Arzu Gücü (Şehvet): Aşırılığa gitmediği sürece “orta hal/düzeyde” olduğu müddetçe iffet meydana gelir.
b) Hareket Ettirici Saldırgan Güç (Gazap): Aşırılığa gitmediği sürece “orta hal/düzeyde” fiiller, cesaret meydana gelir.

Buna göre doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi iffet faziletinin kapsamına giren erdemlerden biri değildir?

Uyumlu ve geçimli olmak

Zeka

Haya

Vakar

Sabır

Açıklama:

İffet faziletinin kapsamına giren erdemler:
a) Hayâ
b) Merhamet
c) Yumuşaklık
d) Nefsin güzel ahlâkla donanmaya rağbet etmesi
e) Uyumlu ve geçimli olmak
f) Arzuları dizginlemek
g) Sabır
h) Kötülük sebeplerine karşı dirençli olmak
i) Musibet ve belaya karşı sabır
j) Kanaat
k) Vakar
l) Fedakârlık etmek
m) Cömertlik
n) Kerem
Buna göre doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 49

Aşağıdakilerden hangisi hikmet erdeminin kendini aşırı göstermesi ile ortaya çıkar?

Kurnazlık

Ahmaklık

Zulüm

Günahkarlık

Saldırganlık

Açıklama:

Bu erdemin eksikliği beraberinde ahmaklığı; fazlalığı ve aşırılığı ise kurnazlığı getirmektedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 50

İslam ahlakında amel ile aşağıdakilerden hangisi arasında derin bir ilişki vardır?

İrade

Hissiyat

Niyet

Akıl

Gönül

Açıklama:

İslâm ahlâkında faziletleri izah edebileceksiniz.
İslâm Ahlâkında niyet ve amel yani eylem arasında derin bir ilişki vardır.

Doğru Cevap: C

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi İslâm ahlâkında temel erdemlerden biri değildir?

Adalet

Cesaret

Tevazu

İffet

Hikmet

Açıklama:

İslâm ahlâkında erdem ve mutluluk ilişkisini kavrayabileceksiniz.
Beğenilen güzel fiillere klasik İslâm ahlâkı kitapları fazilet demektedir. Dört temel fazilet vardır. Hikmet, adalet, cesaret ve iffet. Bunlar sayesinde insan nefsi, mutluluğu yakalayabilir.

Doğru Cevap: C

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisi İslâm ahlâkında adalet erdeminin zıddıdır?

Korkaklık

Zulüm

Gurur

Ahmaklık

Kurnazlık

Açıklama:

İslâm ahlâkında faziletleri izah edebileceksiniz.
İslâm düşünürlerinin bazıları adaleti temel erdem olarak görmesine rağmen, bazıları ise diğerlerinin bir bileşkesi olarak değerlendirir. Bunun için de ona “orta erdem” gözüyle bakılır. Mesela Gazali, adaleti de diğer üç erdem gibi görür. Böyle düşünen ahlâkçılar doğal olarak, diğer üç erdemin ifrat ve tefritini söylemekle birlikte, adaletin sadece zıddının söylenebileceğine işaret etmiştir. Bu da zulümdür.

Doğru Cevap: B

Soru 53

İslâm ahlâk düşüncesinde adalet ile vahdet kavramları arasında derin bir bağlantı kuran düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Haris el-Muhasibi

İbn Miskeveyh

İbn Sina

Gazali

Maturidi

Açıklama:

İslâm ahlâkında faziletleri izah edebileceksiniz.
Adalet, bütün aşırılıkların ortası ve genel olarak rezîlet demek olan aşırılıklardan kurtulmayı sağlayan bir erdem olduğu için bütün erdemlerin en tam olanı ve adeta ortak olanıdır. İslâm Ahlâkçılarından İbn Miskeveyh bunun için olmalı ki, “adalet” ve “vahdet” kavramı arasındaki derin bağlantıya işaret etmektedir. Çünkü varlıkta birlik yetkinliği ve tamlığı dolayısıyla erdemi; çokluk, başkalık ve kargaşa ise istikrarsızlık, eksiklik, dolayısıyla rezileti gösterir.

Doğru Cevap: B

Ünite 6

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Kur'an'da çirkin ahlak için kullanılan terimlerden biri değildir?

Dalalet

Fisk

İsraf

Meziyet

Zulüm

Açıklama:

Kur’an’da çirkin ahlâk veya rezilet için dalâlet, fısk, israf ve zulüm gibi terimleri kullanmıştır.
Meziyet Kur'an'da çirkin ahlak için kullanılan terimlerden biri değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 2

Kur'an'da insanın ne alabilmesiyle, onun diğer varlıklardan üstün olduğu ifade edilmiştir?

Sorumluluk

İlerleme

Nefis

Keyf

Bağımsızlık

Açıklama:

Kur’an’da insanın sorumluk
alabilmesiyle, onun diğer varlıklardan üstün olduğu ifade edilmiştir.
Kur’an’da insanın sorumluk alabilmesiyle, onun diğer varlıklardan üstün olduğu ifade edilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi Kur'an'da çirkin ahlak sergileyenleri tanımlayan ifadelerden biridir?

Yumuşak kalp

Akletmek

Sufli nefs

Görmek

Temiz ruh

Açıklama:

Nitekim Kur’an’da çirkin ahlâk sergileyenleri, mühürlü kalp, akletmeyen akıl, sufli (aşağılık) nefs ve kirli ruh ifaderiyle tanımlamıştır. Öte yandan
fazileti anlatmak için de yine, yumuşak kalp, akletmek, görmek, temiz ruh ve neftsen bahsetmekteir.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi rezilete düşmüş insanlar arasındaki esas davranıştır?

Ülfet - ihtilaf

Ahenk - ihtilaf

İhtilaf - çatışma

Çatışma - anlaşma

Ülfet - ahenk

Açıklama:

Rezilete düşmüş olan insanlar arasında ihtilaf ve çatışma
esastır.
Rezilete düşmüş olan insanlar arasında ihtilaf ve çatışma esastır.

Doğru Cevap: C

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi Müslüman kişinin davranışlarında rezilet ve kötü huyların çıkmasına sebep olmaktadır?

İfrat ve tefrit

İnfak ve itidal

Vicdan ve erdem

Tevazu ve kibir

Tevazu ve itidal

Açıklama:

Müslüman kişi davranışlarında itidâl (orta yol), fazilet ve güzel huyların, ifrat ve tefrit (aşırılık veya bir şeyin yokluğu) ise rezilet ve kötü huyların çıkmasına sebep olmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi temel erdemler arasında yer almaz?

Hikmet

Adalet

İffet

Kurnazlık

Cesaret

Açıklama:

Dört temel erdem; hikmet, adalet, iffeti cesarettir.
Kurnazlık hikmet erdeminin aşırıya kaçmış halidir.

Doğru Cevap: D

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi genel olarak bilgi edinme gücüne özgü bir erdem olan hikmet faziletinden yeterince pay almama olarak ortaya çıkan rezilettir?

Cehalet

Korkaklık

Cimrilik

Savurganlık

Kurnazlık

Açıklama:

Genel olarak eşya hakkında bilgi edinme gücüne özgü bir erdem
olan hikmet faziletinden yeterince/orta düzeyde pay alamama cehalet rezileti
olarak karşımıza çıkmaktadır.
Genel olarak eşya hakkında bilgi edinme gücüne özgü bir erdem olan hikmet faziletinden yeterince/orta düzeyde pay alamama cehalet rezileti olarak karşımıza çıkmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi varlıkta rezileti ve zulmü gösteren ifadelerden biri değildir?

Kargaşa

İstikrarsızlık

Eksiklik

Yetkinlik

Başkalık

Açıklama:

Çünkü varlıkta birlik yetkinliği ve tamlığı dolayısıyla erdemi; çokluk, başkalık ve kargaşa ise istikrarsızlık, eksiklik, dolayısıyla rezileti en doğru ifadeyle zulmü gösterir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi ahlaki hastalıklar içinde yer alan temyiz gücünün hastalıklarından biri olan ameli hikmette meydana gelen fazlalıktır?

Hilekarlık - kurnazlık - kötülük

Şeytana itaat - hilekarlık - kötülük

Kötülük - Mübalağa etmek - kurnazlık

Kurnazlık - Mübalağa etmek - şeytana itaat

Akıl ve düşüncenin atıl kalması - kurnazlık

Açıklama:

Amelî hikmetteki fazlalık, tikellerde meydana gelirse ona
hilekârlık, kurnazlık ve kötülük denir.
Amelî hikmetteki fazlalık, tikellerde meydana gelirse ona hilekârlık, kurnazlık ve kötülük denir.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi bileşik hastalıklarından olan tembelliğin nedenidir?

Arzu gücünün fazlalığı

Öfke gücünün fazlalığı

Öfke gücünün eksikliği

Arzu gücünün eksikliği

Temyiz gücünün fazlalığı

Açıklama:

Arzu gücünün hastalıkları, eksiklik yönünden tembelliktir.

Doğru Cevap: D

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi Kur’an’da rezilet için kullanılan terimlerden biri değildir?

Dalâlet

Fısk

İsraf

Hasane

Zulüm

Açıklama:

Kur’an’da çirkin ahlâk veya rezilet için dalâlet, fısk, israf ve zulüm gibi terimleri kullanmıştır. Kur’an’da güzel ahlâk veya fazilet için hasene, hidâyet, sıdk, amel-i salih ve ihsan gibi pek çok kavram kullanılmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 12

Hüsnü'l-huluk

El-ahlaku’s-seyyie

Suü’l-huluk

Yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri eserlerde rezilet kavramını karşılayan terimlerdendir?

Yalnız II

I, II

I, III

II, III

I, II, III

Açıklama:

Eserlerde faziletler için hüsnü'l-huluk, mehâsinu'l-ahlâk, el-ahlâku'l-hasene, gibi tabirlerin kullanılır; kötü huylar ve fena hareketler ya da reziletlerin ise, sûü'l- huluk, el-ahlâku'z-zemîme, el-ahlâku's-seyyie gibi terimlerle karşılanır.

Doğru Cevap: D

Soru 13

Mühürlü kalp

Akletmek

Sufli nefs

Yukarıda verilen ifadelerin hangisi ya da hangileri Kur’an’da çirkin ahlak sergileyenleri tanımlamak için kullanılır?

Yalnız I

Yalnız II

I, II

I, III

II, III

Açıklama:

Nitekim Kur’an’da çirkin ahlâk sergileyenleri, mühürlü kalp, akletmeyen akıl, sufli (aşağılık) nefs ve kirli ruh ifaderiyle tanımlamıştır. Öte yandan fazileti anlatmak için de yine, yumuşak kalp, akletmek, görmek, temiz ruh ve neftsen bahsetmekteir.

Doğru Cevap: D

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi temel reziletlerden biridir?

Hikmet

Korkaklık

Adalet

İffet

Cesaret

Açıklama:

Temel reziletler; korkaklık, cehalet, iffetsizlik, zulümdür.

Doğru Cevap: B

Soru 15

Aşağıdakilerden hangisi temel erdemlerden hikmetin aşırısı olarak ifade edilir?

Günahkarlık

Kurnazlık

Saldırganlık

Ahmaklık

Korkaklık

Açıklama:

4 temel erdemin azlığı ya da aşırılığı rezilet olarak karşımıza çıkar. Hikmet erdeminin aşırısı kurnazlık azlığı ahmaklıktır.

Doğru Cevap: B

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi cehalet reziletinin bağlı bulunduğu güçtür?

Nazari güç

Ameli güç

Gazap gücü

Şehvet gücü

Öfke gücü

Açıklama:

Temel erdemlerin bağlı bulunduğu güçleri faziletler bahsinde ifade etmiştik. Kısaca özellikle temel reziletler açısından anımsayacak olursak: 1. Nazari Güç orta/itidal durumunda olmadığında: Cehalet
2. Ameli Güç orta/itidal durumunda olmadığında: Zulüm
3. Gazap Gücü orta/itidal durumunda olmadığında: Korkaklık 4. Şehvet Gücü orta/itidal durumunda olmadığında: Ölçüsüzlük.

Doğru Cevap: A

Soru 17

İslam ahlakında korkaklık rezileti aşağıdaki hangi insani nefsin emrindedir?

Meleki nefs

Ameli nefs

Hayvani nefs

Nazari nefs

Saldırgan nefs

Açıklama:

Cehalet, nazari ve meleki nefs; zulüm, ameli nefs, ölçüsüzlük, hayvani nefs, korkaklık ise saldırgan nefs şeklinde ele alınır.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Üstünlük sağlama güdüsünün orta düzeyde etkinliğini gerçekleştirememesi sonucu hangi rezilet ortaya çıkar?

Cehalet

Korkaklık

İffetsizlik

Zulüm

Ölçüsüzlük

Açıklama:

Üstünlük sağlama güdüsünün orta düzeyde etkinliğini gerçekleştirememesi sonucu korkaklık meydana gelir. Çoğu zaman bu güdüye öfke gücü denmektedir. Bu güçten kaynaklanan erdeme ise cesaret denilmektedir. Cesaretin zıddı ise korkaklıktır.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Bedenin korunması ve geliştirilmesi için gerekli olan şeyleri sağlama, gereksiz olanlara da ilgisiz kalma erdemi aşağıdakilerden hangisidir?

Sevgi

Riyakarlık

İffet

Saadet

Gurur

Açıklama:

Bedenin korunması ve geliştirilmesi için gerekli olan şeyleri sağlama, gereksiz olanlara da ilgisiz kalma erdemine iffet dediğimizi anımsarsak; iffetsizlik ise bir tür ölçüsüzlüktür.

Doğru Cevap: C

Soru 20

Aşağıdaki reziletlerden hangisi diğer reziletlerin özeti olarak görülmektedir?

Cehalet

Korkaklık

İffetsizlik

Zulüm

Ahmaklık

Açıklama:

Zâlim, adalet erdemini gerçekleştiremeyen kişidir. Diğer erdemleri kişi, yerine şu ya da bu şekilde getirse dahi adaleti ifa etmeyebilir Böyle olursa onun kemalinden söz etmek mümkün değildir. Adalet bütün eğilimlerde tam orta yolu bulmaktır; ancak diğer faziletler gerçekleşirse, ortaya çıkar. Yani adaleti gerçekleştiren kişi diğer erdemleri de yerine getirdiği için erdemli kişi sayılır. Amaç da saadeti ele geçirmek yani mutlu olmaktır. Zalim kişi hem kendine hem de çevresine zulmeder. Böyle bir kişi, diğer erdemleri yerine getirse bile onun reziletlerden uzak olduğunu söylemek mümkün değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 21

Aşağıda ahlaki hastalıkların iyileştirilmesinde verilen bilgilerden hangisine ulaşılamaz?

Ahlaki hastalıkların meydana gelme sebebi beden ve nefistir.

Reziletlerin tedavisinde ibadet önemli bir etkendir.

İnsanın kendini fark etmesinde ritüeller ve ibadetler odaklanma görevi görebilir.

İslam ahlakçıları; reziletleri zıddı olan rezilet kullanarak gidermeyi önerirler.

Cesaret erdemi ile tevhid ve ibadetler arasındaki ilişki reziletlerin tedavisinde kullanılır.

Açıklama:

Adalet erdemi ile de “tevhid” arasındaki bağlantıya temas etmiştik. Bu bağlamda ibadetin önemine de işaret etmiştik.

Doğru Cevap: E

Soru 22

Ameli hikmetteki fazlalık, tümellerde meydana gelirse ne isim verilir?

Deha

Dar kafalılık

Eblehlik

Kurnazlık

Hilekarlık

Açıklama:

Ameli hikmetteki fazlalık, tikellerde meydana gelirse ona hilekârlık, kurnazlık ve kötülük denir. Amelî hikmetteki fazlalık; tümellerde meydana gelirse ona dehâ denir.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi, Kur’an’da çirkin ahlâk veya rezilet için kullanılan terimlerden biri değildir?

Fazilet

Dalâlet

Fısk

İsraf

Zulüm

Açıklama:

Kur’an’da çirkin ahlâk veya rezilet için dalâlet, fısk, israf ve zulüm gibi terimler kullanılmıştır. Fazilet ise; ahlakın övdüğü iyi olma, alçak gönüllülük, yiğitlik, doğruluk vb. niteliklerin genel adıdır. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 24

I. Hüsnü'l-huluk
II. Mehâsinu'l-ahlâk
III. El-ahlâku'l-hasene
IV. Sûü'lhuluk
V. El-ahlâku'z-zemîme
VI. El-ahlâku's-seyyie
Yukarıdakilerden hangileri, İslam ahlâkı ile ilgili eserlerde, kötü huylar, fena hareketler ya da reziletler için kullanılan terimlerdir?

I, II ve III

IV, V ve VI

I, III ve V

II, IV ve VI

I, II, V ve VI

Açıklama:

İslam ahlâkı ile ilgili eserlerde, faziletler için hüsnü'l-huluk, mehâsinu'l-ahlâk, el-ahlâku'l-hasene, gibi tabirler; kötü huylar ve fena hareketler ya da reziletler için ise, sûü'lhuluk, el-ahlâku'z-zemîme, el-ahlâku's-seyyie gibi terimler kullanılmaktadır. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi, "aşırı olmama, ılımlılık, ölçülülük" anlamına gelen kavramdır?

İfrat

İnfak

İtidâl

Sufli

Tefrit

Açıklama:

İslâm dini, insanın hiç bir duygu ve eğilimini yok etmek istememekte; ancak hayatın bütünüyle ölçülü olmasını, ifrat ve tefritten kaçınılması gerektiğini bildirmektedir. Bütün iş ve davranışlarımızda orta yolu tutmak fazilet sayılır. Faziletlerin de esasını teşkil eden huylarda aşırılık (ifrat) ve bunlardan yoksunluk (tefrit) rezilet sayılmıştır. Bu sebeple "itidâl" (ölçü sahibi olmak) son derece önemli kabul edilmiştir. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi, dört temel erdemden biri olan “hikmet”in, rezilet olarak zıddıdır?

Adalet

Zulüm

İffetsizlik

Cehalet

Korkaklık

Açıklama:

Temel Erdemler - Reziletler:
1) Hikmet - Cehalet
2) Adalet - Zulüm
3) İffet - İffetsizlik
4) Cesaret - Korkaklık
Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Dört temel erdemden biri olan "cesaret"in aşırılığında oluşan rezilet, aşağıdakilerden hangisidir?

Korkaklık

Ahmaklık

Kurnazlık

Günahkârlık

Saldırganlık

Açıklama:

Dört temel erdemin aşırılığı veya azlığı da rezilet olarak karşımıza çıkmaktadır.
Temel Erdemler : Aşırısı - Azlığı
1) Hikmet : Kurnazlık - Ahmaklık
2) Adalet : Zulüm
3) İffet : Günahkârlık - Şehvet Azlığı
4) Cesaret : Saldırganlık - Korkaklık
Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 28

Amelî güç orta/itidal durumunda olmadığında ortaya çıkan rezilet, aşağıdakilerden hangisidir?

Zulüm

Cehalet

Korkaklık

Ölçüsüzlük

Kurnazlık

Açıklama:

Nazari güç orta/itidal durumunda olmadığında: Cehalet

Amelî güç orta/itidal durumunda olmadığında: Zulüm

Gazap gücü orta/itidal durumunda olmadığında: Korkaklık

Şehvet gücü orta/itidal durumunda olmadığında: Ölçüsüzlük

Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 29

Makam, üstünlük taslama, başkalarını etki altında bırakma, intikam ve öfke güçlerinin ait olduğu nefs, aşağıdakilerden hangisidir?

Melekî nefs

Saldırgan nefs

Hayvani nefs

Amelî nefs

Arınmış nefs

Açıklama:

Nefs-i seb'î, yırtıcı veya saldırgan nefs: Makam, üstünlük taslama, başkalarını etki altında bırakma, intikam ve öfke güçleri bu nefse aittir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 30

Bütün yoksunlukların veya aşırılıkların temelinde yatan sebep, aşağıdakilerden hangisidir?

Kibir

Ahmaklık

Sevgi açlığı

Mutsuzluk

Hoşgörüsüzlük

Açıklama:

İslâm Ahlâkında, sevgi belki de bütün erdemlerin özünde olan bir nüve ve “orta düzeyde olma” durumunun anahtarıdır. Bütün yoksunlukların veya aşırılıkların temelinde sevgi açlığı yatmaktadır. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 31

Nazarî hikmette eksikliği olan kişilere verilen isim, aşağıdakilerden hangisidir?

Kurnaz

Dehâ

Hilekâr

Dar kafalı

Ebleh

Açıklama:

Nazarî hikmetteki eksiklik, düşüncenin gerekli olan dereceden eksik olmasıdır. Buna dar kafalılık denilir. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 32

Nefse yerleşmiş giderilmesi çok zor olan reziletleri gidermek için İslâm ahlâkçıları tarafından önerilen iyileştirme yöntemi, aşağıdakilerden hangisidir?

Kötü fiillerden uzak durmak.

Onaysızlık durumunu gidermek.

Ruhani hekimlerden yardım almak.

Güzel fiilleri deneyime katmak.

Zıddı olan rezileti kullanmak.

Açıklama:

İslâm ahlâkçıları, nefse yerleşmiş giderilmesi çok zor olan reziletleri, zıddı olan rezileti kullanarak gidermeyi böylece de orta yolu bulmanın imkânını aralamayı önerir. Örneğin cimrilik reziletini yok etmek için zıddı olan israf reziletini kullanma sayesinde bir tür normalleşme sağlanabilir. Tıpkı tıpta bir zehrin panzehrinin olması gibi. Ancak bu sadece yerleşmiş olan bir alışkanlığı adeta sarsıp kımıldatmak içindir. Zira zıttı olan reziletin de yerleşik bir adet haline gelmesi mümkündür. Bu bakımdan dikkat gerektiren bir alıştırma sürecidir. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi Kur'an'da geçen çirkin ahlak (rezilet) için kullanılan terimlerden değildir?

şer

dalâlet

fısk

israf

zulüm

Açıklama:

Kur’an’da çirkin ahlâk veya rezilet için dalâlet, fısk, israf ve zulüm gibi terimleri kullanmıştır. Fakat şer kavramı direk reziletlerle ilgili değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi Kur'an'da çirkin ahlak sergileyenler için kullanılmamıştır?

mühürlü kalp

akletmeyen kalp

yumuşak kalp

sufli nefs

kirli ruh

Açıklama:

Kur’an’da çirkin ahlâk sergileyenleri, mühürlü kalp, akletmeyen akıl, sufli (aşağılık) nefs ve kirli ruh ifaderiyle tanımlamıştır. Öte yandan fazileti anlatmak için de yine, yumuşak kalp, akletmek, görmek, temiz ruh ve neftsen bahsetmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Temel erdemlerden olan iffet erdeminin bağlı olduğu şehvet güdüsünün aşırılığı durumunda ortaya çıkan rezilet aşağıdakilerden hangisidir?

Ahmaklık

Günahkârlık

Şehvet Azlığı

Kurnazlık

Saldırganlık

Açıklama:

Bedenin korunması ve geliştirilmesi için gerekli olan şeyleri sağlama, gereksiz olanlara da ilgisiz kalma erdemine iffet dediğimizi anımsarsak; iffetsizlik ise bir tür ölçüsüzlüktür. Bundan daha çok beden zarar görecektir. Zira ya şehvet eksikliği ya da şehvet hastalığı şeklinde aşırı arzu düşkünlüğü hâsıl olacaktır. Her iki rezilet de bedene zarar verecektir. Beden ve ruh arasındaki dengeyi göz önüne getirecek olursak, bu durumda, bedenden sadır olan bir kötülüğün ruhu da gölgelemesi çok tabii bir durumdur. Bu erdem, şehvet güdüsüne bağlıdır. Fazlalığında günahkârlık, azlığında ise şehvet eksikliği olmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 36

"Her bir faziletin sonsuz sayıda zıddının olması gerekir" düşüncesini savunan İslam ahlakçısı aşağıdakilerden hangisidir?

İbn Sina

Kınalızâde

Devvani

Tusi

İbn Miskeveyh

Açıklama:

Kınalızâde her erdemin zıddı olduğunu kabul etmekle beraber, etraflı bir araştırmadan sonra "her bir faziletin sonsuz sayıda zıddının olması gerekir" düşüncesinin açıkça ortaya çıkacağı kanaatindedir. Çünkü erdem asla fazlalık ve eksiklik tarafına gidilmeyen gerçek orta ve itidaldir.

Doğru Cevap: B

Soru 37

Şaşkınlık reziletinin bağlı olduğu nefsani güç aşağıdakilerden hangisidir?

Nazari

Şehvet

Gazap

Adalet

Temyiz

Açıklama:

Bileşik Hastalıklar
1) Temyiz Gücünün Hastalıkları
(a) Fazlalık yönünde: Şaşkınlık (hayret),
(b) Eksiklik yönünde: Basit cahillik

Doğru Cevap: E

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi Müslüman kişinin davranışlarında rezilet ve kötü huyların çıkmasına sebep olmaktadır?

İfrat ve tefrit

İnfak ve itidal

Vicdan ve erdem

Tevazu ve kibir

Tevazu ve itidal

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 39

I, II ve III

IV, V ve VI

I, III ve V

II, IV ve VI

I, II, V ve VI

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 40

Bedenin korunması ve geliştirilmesi için gerekli olan şeyleri sağlama, gereksiz olanlara da ilgisiz kalma erdemi aşağıdakilerden hangisidir?

Sevgi

Riyakarlık

İffet

Saadet

Gurur

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 41

Reziletlerin hangisinin nefs çeşidi yanlış verilmiştir?

Cehalet - Meleki nefs

Korkaklık - Saldırgan nefs

Ölçüsüzlük - Saldırgan nefs

İffetsizlik - Hayvani nefs

Zulüm - Ameli nefs

Açıklama:

ölçüsüzlük hayvani nefstir.

Doğru Cevap: C

Soru 42

Yunus Emre'ye göre aklın baştan gitmesi halinde insanda ortaya çıkan rezilet hangisidir?

Cesaret

Cehalet

Gurur

Zulüm

Öfke

Açıklama:

Yunus Emrer akıl gidince yerini öfkenin kaplayacağı tespitinde bulunmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 43

Gazali'nin ahlak izahı içinde aşağıdakilerden hangisi yoktur?

Kalp

Ruh

Nefs

Akıl

Beden

Açıklama:

Gazali gibi klasik İslâm dinini kendi içinden okumayı öneren ahlâkçılara
göre, ahlâkı izah etmek için insan denen varlığın açıklanması gerekmektedir.
Bu bağlamda o ahlâkı, insanın kalp, ruh, nefs ve akıl yetilerini açıklamak
suretiyle izah eder. Doğru E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Gazali, ruh, akıl, nefs ve kalp kavramlarını farklı ve ayrıntıda değişen anlamlarıyla birlikte genellikle hangi anlamda kullanmıştır?

Vicdan

Sevgi

Tevazu

Akıl

İman

Açıklama:

Gazali, ruh, akıl, nefs ve kalp kavramlarını farklı ve ayrıntıda değişen anlamlarıyla birlikte genellikle akıl anlamında kullanmıştır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Kuran hangi davranışı sergileyenleri , mühürlü kalp, akletmeyen akıl, süfli nefs ve kirli ruh ifadeleriyle tanımlamıştır?

Korkak davrananları

Cahil davrananları

Çirkin ahlak sergileyenleri

Çok fazla titiz olanları

Kıymet bilmeyenleri

Açıklama:

Kur’an’da çirkin ahlâk sergileyenleri, mühürlü kalp, akletmeyen akıl, sufli (aşağılık) nefs ve kirli ruh ifaderiyle tanımlamıştır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 46

…...…………… bakımından kusurlu olma, var olma bakımından da bütünlüğü gölgeleyecektir.
Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

İman

Cesaret

Kalb

Erdem

Arzu

Açıklama:

Erdem bakımından kusurlu olma, var olma bakımından da bütünlüğü gölgeleyecektir. Dahası bu durumda bilgi bakımından bir kemalden söz etmek mümkün değildir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Dinde ahlakın en önemli fonksiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

Öfkeyi ve nefreti kontrol etmek

Malvarlığını paylaşmak.

Tembellik etmemek.

Hırslarını ve arzularını gemlemek.

Günahlar bakımından temiz olmak.

Açıklama:

Elbette, dinde ahlâkın en önemli fonksiyonu, çok da masum olmayan insanın hırslarını ve arzularını gemlemektir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 48

"İtidal" kavramını açıklayan aşağıdakilerden hangisidir?

Ahlak sahibi olmak

Ölçü sahibi olmak

Güzel ruh sahibi olmak

Vicdan sahibi olmak

Erdem sahibi olmak

Açıklama:

İslâm dini, insanın hiç bir duygu ve eğilimini yok etmek istememekte; ancak hayatın bütünüyle ölçülü olmasını, ifrat ve tefritten kaçınılması gerektiğini bildirmektedir. Bu sebeple "itidâl" (ölçü sahibi olmak) son derece önemli kabul edilmiştir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 49

İlam ahlakçıları, insan ruhunun üç temel kuvvete sahip olduğunu kabul etmiştir. Bu üç temel kuvvet aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

akıl, gazab ve şehvet

iffet, cesaret, korkaklık

cehalet, adalet, hikmet

zulüm, cesaret, iffetsizlik

hikmet, kurnazlık, günahkarlık

Açıklama:

Daha önce de gördüğümüz gibi İslâm ahlâkçıları, insan ruhunun baz temel kuvvetlere sahip olduğunu, bu kuvvetlerin akıl, gazab ve şehvetten meydana geldiğini kabul etmişler ve bu üç temel kuvvetin fazilet ve reziletlerin ana kaynağı olduğunu söylemişlerdir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Temel erdemlerden olan "hikmetin" aşırısı aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilmektedir?

Saldırganlık

Ahmaklık

Korkaklık

Günahkarlık

Kurnazlık

Açıklama:

Dört temel erdemin azlığı veya fazlalığı da rezilet olarak karşımıza
çıkmaktadır. Hikmetin aşırısı kurnazlıktır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi "Nefs-i seb'i" kavramını açıklamaktadır?

Meleki nefs

Hayvani nefs

Yırtıcı, saldırgan nefs

Uyumlu nefs

Ameli nefs

Açıklama:

Nefs-i seb'î, yırtıcı veya saldırgan nefs: Makam, üstünlük taslama, başkalarını etki altında bırakma, intikam ve öfke güçleri bu nefse aittir. Yırtıcı/saldırgan güç, orta düzeyde olursa bundan meydana gelen huy şecaat (cesaret) olarak kabul edilir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 52

Bütün yoksunlukların veya aşırılıkların temelinde yatan aşağıdakilerden hangisidir?

Huzur açlığı

İtibar açlığı

Sevgi açlığı

Saygınlık açlığı

Güven açlığı

Açıklama:

Bütün yoksunlukların veya aşırılıkların temelinde sevgi açlığı yatmaktadır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Ünite 7

Soru 1

Klasik ahlak kitaplarına göre insan nefsinin kaç gücünden bahsedilir?

İki

Üç

Dört

Beş

Altı

Açıklama:

Klâsik ahlâk kitaplarımızda insan nefsinin üç gücünden bahsedilir:
Arzu (şehvet), öfke (gadap) ve düşünme gücü.
Arzu gücü, insandaki yeme-içme arzusu ve cinsel arzunun kaynağıdır.
Bedenî varlığımızın ve neslimizin devamı bu güce bağlı arzularımız sayesinde gerçekleşir.
Öfke gücü ise, manevî varlığımızı; kişiliğimizi, karakterimizi, değerlerimizi, kutsal bildiğimiz şeyleri korumaya yönelik olan güçtür.
Düşünme gücü ise, insana özgü olan ve diğer iki gücü de kontrolü altına alması gereken güçtür

Doğru Cevap: B

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi nişanlılık dönemi ile ilgili olarak söylenemez?

Evlenecek çağdaki iki gencin aileleri arasındaki bağ güçlenir

Nişan törenleri ulustan ulusa değişiklik gösterebilir

Nişanlılık evliliğe hazırlık dönemidir

Nişanlılık döneminde dini nikah kıyılması dinimize göre uygundur

Ülkemizde resmi nikah dini nikahtan sonra yapılmaktadır.

Açıklama:

Nişan ve düğün törenleri şekil olarak yöreden yöreye, ulustan ulusa
değişebilir. Nişanlılık, tarafların birbirini daha iyi tanımalarına yönelik, evliliğe hazırlık
dönemidir. Bu dönemde nişanlılar evli gibi yaşayamazlar. Aralarında dinî
nikâh kıyılması da doğru değildir. Nişanlı iken ayrılmaları durumunda bu
nikâh, dinî ve ahlâkî problemlere neden olur. Doğrusu; dinî nikâhın, resmî
nikâhtan sonra yapılmasıdır. Ülkemizde de uygulama bu yöndedir. Verilenlere göre cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Aile bağı hangi kavram ile dile getirilir?

Kalıtım

Takva

Neseb

Edep

İffet

Açıklama:

Dinimizde ibadetlerin amacı, “takvâ”dır. Aile bağı “neseb” kavramı ile dile getirilir. Anne ve baba ile çocuklar
arasındaki bağı ifade eden nesebin kaynağı ise, meşru evliliktir. Sahih neseb,
ancak meşru evlilik içinde meydana gelen doğum ile gerçekleşir. Aile
bağının gücü, aile bireylerinin birbirine karşı sevgi ve saygıları yanında,
görev ve sorumluluklarını yerine getirmeleriyle doğru orantılıdır. Diğer seçeneklerde verilenler de doğru olmadığına göre doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi ailenin, üzerine kurulduğu ve varlığını borçlu olduğu ahlâkî değerleri arasında yer almaz?

Karşılıklı Sevgi ve Saygı

Paylaşım

Sorumluluk bilinci

Sadakat ve vefa

Akrabalara saygı

Açıklama:

Ailenin, üzerine kurulduğu ve varlığını borçlu olduğu ahlâkî değerleri
şöyle sıralayabiliriz:
Karşılıklı Sevgi ve Saygı, Paylaşım, Namus ve İffet, Sorumluluk Bilinci, Sadâkat ve Vefa, Samimiyet ve İyi Niyet
E seçeneğinde yer alan akrabalara saygı bunların içinde yer almaz. Cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Hz. Peygambere göre anne ve babadan sonra iyilik edilmesi gereken kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Kız ve erkek kardeş

Amca

Dayı

Komşu

Ziyaret edilmesi gereken kimseler

Açıklama:

Hz. Peygamber, kendisine gelip “öncelikle kimlere iyilik etmesi gerektiği”ni soran bir Sahâbî’ye şu cevabı vermiştir:
“Annene, babana, kız kardeşine, erkek kardeşine, bunlardan sonra gelen
yakınlarına, sende hakkı bulunan ve ziyaret etmen gereken kimselere.” (Ebû
Dâvûd, “Edeb”, 129)
Bu hadiste Peygamberimiz, iyilik yapmamız, görüp gözetmemiz gereken
kişiler olarak kız ve erkek kardeşi, anne ve babadan hemen sonra zikretmiştir.
Hele kız kardeşler, duygusallıkları nedeniyle sevgi ve şefkate daha fazla
muhtaçtırlar. Buna göre cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi çocukların anne babaları üzerindeki hakları arasında yer almaz?

Güzel bir isim sahibi olmak

Eşit muamele görme hakkı

Çocuğun önünde pratik örnekler bulabilmesi

Eğitim hakkı

Büyük kardeşin küçük kardeşe örnek olması

Açıklama:

Çocukların anne ve babalar üzerinde
birtakım hakları vardır. Onları şöyle ifade edebiliriz:
a. Güzel Bir İsim Sahibi Olmak ,Eşit Muâmele Görme Hakkı,Maddî İhtiyaçlarının Karşılanması, Manevî İhtiyaçlarının Karşılanması, Eğitim Hakkı, Çocuk, Önünde Pratik Örnekler Bulabilmeli.
E seçeneğinde yer alan açıklama kardeşlerin birbirlerine karşı olan görev ve sorumlulukları ile ilgili olduğundan cevap E dir.

Doğru Cevap: E

Soru 7

Çocuğuna din ve ahlâk kurallarını, toplumun örf ve âdetlerini öğretmek, onu çağın gerektirdiği
bilgilere sahip kılmak aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir?

Eşit Muâmele Görme Hakkı

Maddî İhtiyaçlarının Karşılanması

Manevî İhtiyaçlarının Karşılanması

Eğitim Hakkı

Çocuklara güzel örnek olmak

Açıklama:

Çocuğuna iyi bir eğitim vermek, ona din ve ahlâk
kurallarını, toplumun örf ve âdetlerini öğretmek, onu çağın gerektirdiği
bilgilere sahip kılmak da anne-babanın görevlerindendir. Bu konuda da
kız-erkek ayrımı yapılmamalıdır. Bugünün kızlarının yarının anneleri
olacağı düşünülerek, onların da iyi bir bilgi donanımına sahip olmaları
sağlanmalıdır. Bu çocukların anne babaları üzerindeki eğitim görme hakkı ile ilgili olduğundan cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisinin evlilikte en önemli unsur olduğu söylenebilir?

Nişanlılık dönemi

Evlilik öncesi dini nikah kıyma

Doğru eş seçimi

Zengin ve varlıklı bir eş seçimi

Anne ve babanın tercih ettiği bir eş seçimi

Açıklama:

Sağlıklı, huzurlu ve mutlu bir aile için evlilikte doğru eş seçimi son
derece önemlidir. Dinimiz de evlenmeyi ve mutlu bir yuva kurmayı, hayırlı
evlat yetiştirmeyi teşvik etmiştir. İnsan neslinin sağlıklı ve temiz bir şekilde
devam etmesi, ancak evlilik sayesinde mümkün olabilir. Evlilik, insanın
dinini ve namusunu korumada adeta bir kalkan görevi görür. Evlilikten amaç,
sadece cinsel arzuların tatmini değil, hayırlı nesil yetiştirmek ve Allah’a
yakınlaşmaktır. Kur’an-ı Kerîm evliliğin de amacının “takvâ” olduğunu ifade
eder. Buna göre cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi aile ile ilgili olarak verilmiş yanlış bir bilgidir?

Aile, bireyleri, yaşlılarıyla geçmişe bağlar

Ailede kuşaktan kuşağa bilgi ve tecrübe aktarımı yaşanır.

Aile önemli bir eğitim yuvasıdır

Ailede kardeşler birbirinden sorumlu tutulamazlar

Ailede hoşgörü fedakarlık ve paylaşım önemli değerlerdir.

Açıklama:

Aile ortamı, ahlâkî değerlerin öğrenildiği ve yaşandığı, nesilden nesile
aktarıldığı bir mektep gibidir. Aile, bireyleri, yaşlılarıyla geçmişe bağlar,
gençleri ve çocuklarıyla da geleceğe hazırlar. Ailede kuşaktan kuşağa bilgi ve
tecrübe aktarımı her daim yaşanır. Bu açıdan aile önemli bir eğitim yuvasıdır.
Ailede vatanına, milletine ve dinine hayırlı olacak evlat yetiştirmek dinî ve
millî bir görevdir.
Ailenin üzerine kurulduğu ve sağlıklı bir şekilde devamını borçlu olduğu
birtakım ahlâk değerleri vardır. Ailedeki birlik ve beraberliğin, huzur ve
mutluluğun kaynağı bu değerlerdir. Bunlar karşılıklı sevgi-saygı ve hoşgörü,
fedâkarlık, paylaşım, namus ve iffet, sadâkat ve vefâ, sorumluluk bilinci,
samimiyet ve iyi niyet… vb. değerlerdir. Ailede eşlerin birbirine karşı görevleri; anne-babanın, çocuklarına
karşı; çocukların da anne-babaya karşı ve kardeşlerin birbirine karşı görev ve
sorumlulukları son derece önemlidir

Doğru Cevap: D

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi dinimize göre nişanlılık ve eş seçimi ile ilgili olarak söylenebilir?

Nişanlılar evli gibi yaşayamazlar

Nişanlılık döneminde dini nikah kıymak uygundur

Nişanlılık döneminde anlaşamayan çiftlerin ayrılması dinimizce uygun değildir.

Kız istemeye damadın gitmesi doğru değildir

Nişan törenleri şekil olarak birbirine benzerdir

Açıklama:

Nişanlılık, tarafların birbirini daha iyi tanımalarına yönelik, evliliğe hazırlık
dönemidir. Bu dönemde nişanlılar evli gibi yaşayamazlar. Aralarında dinî
nikâh kıyılması da doğru değildir. Nişanlı iken ayrılmaları durumunda bu
nikâh, dinî ve ahlâkî problemlere neden olur. Doğrusu; dinî nikâhın, resmî
nikâhtan sonra yapılmasıdır. Ülkemizde de uygulama bu yöndedir.Nişan ve düğün törenleri şekil olarak yöreden yöreye, ulustan ulusa değişebilir.
Yukarıdaki seçeneklerde verilenler arasında yer alan tek doğru bilgi A seçeneğinde yer aldığı için cevap A dır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

I. Aile en küçük sosyal kurumdur.
II. Ailenin temeli evlilik ile atılır.
III. Evlenmek ve bir aile yuvası kurmak, insanın fıtrî bir ihtiyacıdır.
IV.Kur’an-ı Kerîm evliliğin de amacının “takvâ” olduğunu ifade eder.
Evlilik ve aile ile ilgili yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri söylenebilir?

Yalnız IV

III ve IV

I ve IV

I, II ve III

I, II, III ve IV

Açıklama:

Aile en küçük sosyal kurumdur. Ailenin temeli evlilik ile atılır. Evlenmek ve bir aile yuvası kurmak, insanın fıtrî bir ihtiyacıdır. Hayvanlar bile çoğunlukla bir aile ortamında doğar, yaşamını aile ortamında daha rahat bir şekilde sürdürür. Sağlıklı, huzurlu ve mutlu bir aile için evlilikte doğru eş seçimi son derece önemlidir. Dinimiz de evlenmeyi ve mutlu bir yuva kurmayı, hayırlı evlat yetiştirmeyi teşvik etmiştir. İnsan neslinin sağlıklı ve temiz bir şekilde devam etmesi, ancak evlilik sayesinde mümkün olabilir. Evlilik, insanın dinini ve namusunu korumada adeta bir kalkan görevi görür. Evlilikten amaç, sadece cinsel arzuların tatmini değil, hayırlı nesil yetiştirmek ve Allah’a yakınlaşmaktır. Kur’an-ı Kerîm evliliğin de amacının “takvâ” olduğunu ifade eder.
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 12

Nişanlılık dönemi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Nişanlılık, tarafların birbirini daha iyi tanımalarına yönelik, evliliğe hazırlık dönemidir

Geleneklerime göre kız verilince nişan yapılarak tarafların sevinci ifade edilir ve aralarındaki bağ biraz daha güçlenir.

Nişan ve düğün törenleri şekil olarak yöreden yöreye, ulustan ulusa değişebilir.

Nişanlılık döneminde dini nikah kıyılması sakıncalı bir durum değildir.

Bu dönemde nişanlılar evli gibi yaşayamazlar.

Açıklama:

Geleneklerimize göre, evlenecek çağdaki iki genç birbirine gönül verdiklerinde (ya da görücü usûlü ile görüşüp) anlaşabileceklerine kanaat getirdikten sonra, ailelerin büyükleri konudan haberdar edilip kız istemeye gidilir. Kız verilince nişan yapılarak tarafların sevinci ifade edilir ve aralarındaki bağ biraz daha güçlenir. Dinimize göre, bir erkek bir kıza tâlip olduğunda, o sonuçlanmadan o kıza başka birinin tâlip olması doğru değildir.Nişan ve düğün törenleri şekil olarak yöreden yöreye, ulustan ulusa değişebilir. Önemli olan, ahlâka ve dinin özüne aykırı düşecek uygulamalardan kaçınmaktır.
Nişanlılık, tarafların birbirini daha iyi tanımalarına yönelik, evliliğe hazırlık dönemidir. Bu dönemde nişanlılar evli gibi yaşayamazlar. Aralarında dinî nikâh kıyılması da doğru değildir. Nişanlı iken ayrılmaları durumunda bu nikâh, dinî ve ahlâkî problemlere neden olur. Doğrusu; dinî nikâhın, resmî nikâhtan sonra yapılmasıdır. Ülkemizde de uygulama bu yöndedir.
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 13

Anne ve baba ile çocuklar arasındaki bağı ifade eden nesebin kaynağı nedir?

İyi anlaşma

Sevgi

Meşru evlilik

Aşk

Fedakarlık

Açıklama:

Anne ve baba ile çocuklar arasındaki bağı ifade eden nesebin kaynağı ise, meşru evliliktir. Sahih neseb, ancak meşru evlilik içinde meydana gelen doğum ile gerçekleşir. Aile bağının gücü, aile bireylerinin birbirine karşı sevgi ve saygıları yanında, görev ve sorumluluklarını yerine getirmeleriyle doğru orantılıdır.
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 14

I.Çocuğun kişiliğinin oluşmasında önündeki ilk modeller, annesi-babası ve ailenin diğer bireyleridir.
II.İnançlar, dinî ve ahlâkî değerler, örf ve âdetler, güzel alışkanlıklar önemli ölçüde aile içinde kazanılır.
III.Bireylere millî kimlik kazandıran ilk yer de ailedir.
IV.Aile yapısı sağlıklı olmayan bir toplumun veya milletin uzun ömürlü olabileceğini söylemek mümkün değildir.
Aile yapısı ile ilgili yukarıdakilerden hangileri söylenebilir?

I ve II

II ve III

I ve III

I, II ve III

I, II, III ve IV

Açıklama:

Çocuğun sağlam bir karakter kazanması, gelişip yetişmesi, sonra da hayata hazırlanmasında ailenin önemi sanıldığından da fazladır. Çocuğun kişiliğinin oluşmasında önündeki ilk modeller, annesi-babası ve ailenin diğer bireyleridir. Çocuk belli bir aşamadan sonra bu modellerin de tesiriyle kendine özgü davranışlar geliştirmeye başlar. İnançlar, dinî ve ahlâkî değerler, örf ve âdetler, güzel alışkanlıklar hep aile içinde kazanılır. Aile, çocukta toplum törelerine ve millet ideallerine karşı ilginin uyandığı, din ve ahlâk duygularının filizlendiği kutsal bir kurumdur. Bireylere millî kimlik kazandıran ilk yer de ailedir. Bundan dolayı, bir toplumun gücü, nüfusunun çokluğu ya da birey olamamış, milleti ile bütünleşememiş kuru kalabalığın fazlalığı ile değil, o toplumu oluşturan ailelerin sağlam ve sağlıklı olmasıyla orantılıdır. Aile yapısı sağlıklı olmayan bir toplumun veya milletin uzun ömürlü olabileceğini söylemek mümkün değildir. Tarihte de milletlerin çöküşünün, onların sosyal yapısında, özellikle de aile yapısındaki bozulmalarla başladığını biliyoruz. İdeal bir ailede anneler ve babalar çocuklarına miras olarak sadece maddî birikimlerini değil, bilgi birikimlerini ve tecrübelerini, ülkü ve ideallerini, kutsal değerlerini de bırakırlar. Ancak bu bilinçteki anne ve babalar topluma, devlete ve millete yararlı evlât yetiştirebilirler.
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 15

Dini nikah ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

Dini nikâh bir akittir, karşılıklı sözleşmedir.

Dini nikah yazılı bir sözleşmedir

Yaptırım gücü büyük ölçüde ahlâkî ve vicdanîdir.

Bu sözleşmeyi ihlâl etmeleri durumunda dinî, ahlâkî ve hukukî sorumlulukları söz konusudur.

Onlar sözlerine sâdık kaldıkları sürece, huzur ve mutluluk da onlara eşlik eder.

Açıklama:

Nikâh, eşler tarafından verilen sözdür. Nikâh bir akittir, karşılıklı sözleşmedir. Ama yazılı olmayan bir sözleşmedir. Yaptırım gücü büyük ölçüde ahlâkî ve vicdanîdir. Bu akit ile taraflar, ahlâken, dinen ve hukuken birbirine karşı hem sorumluluk üstlenmiş, hem de haklarını garanti altına almışlardır. Eşler, nikâhta attıkları imza ile şahitlerin ve yakınlarının huzurunda bu ilkelere sadık kalacaklarına dair zımnen söz vermiş olurlar. Bu sözleşmeyi ihlâl etmeleri durumunda dinî, ahlâkî ve hukukî sorumlulukları söz konusudur. Onlar sözlerine sâdık kaldıkları sürece, huzur ve mutluluk da onlara eşlik eder. Nitekim bir kutsî hadiste Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: “Eşler birbirine sâdık kaldıkları sürece, onların üçüncüsü benim.” Yani ben onlarla beraberim, onların yardımcısıyım, onların huzur ve mutluluklarını garanti ederim.
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 16

I. Hanımına karşı nazik ve kibar davranmalı, onun yakınlarına da saygı göstermelidir.
II. Evin yönetimine hanımını da ortak etmemeli, önemli kararları tek başına almalıdır.
III. Kazancını hanımından ve çocuklarından esirgememeli, ama israf da etmemelidir.
IV. Ailenin huzurunu bozacak içki, kumar vb. kötü alışkanlıklardan uzak durmalıdır.
V. Gerektiğinde ev işlerinde, çocuk bakımı ve eğitiminde hanımına yardımcı olmalıdır.
Yukarıdakilerden hangileri kocanın, hanımına karşı görev ve sorumlulukları arasındadır?

I, II, III, IV ve V

II, III, IV ve V

I, III, IV ve V

III, IV ve V

II, IV ve V

Açıklama:

Yukarıda anlatılan genel ilke ve kurallara ek olarak kocanın hak ve görevlerini şöyle ifade edebiliriz: Koca hanımına ve çocuklarına karşı sorumluluğunun bilincinde olmalı, onlara değer vermelidir. Hanımına karşı nazik ve kibar davranmalı, onun yakınlarına da saygı göstermelidir. Evin yönetimine hanımını da ortak etmeli, önemli kararları alırken ona da danışmalı, onun haklarını koruyup gözetmeli, sıcak ve rahat bir aile ortamı oluşturabilmek için çalışıp didinmeli, çoluk-çocuğunu helâlinden kazanarak yedirmeli ve giydirmelidir. Kazancını hanımından ve çocuklarından esirgememeli, ama israf da etmemelidir. Ailenin huzurunu bozacak içki, kumar vb. kötü alışkanlıklardan uzak durmalı, ailenin namus ve şerefine leke getirecek davranışlardan kaçınmalıdır. Gerektiğinde ev işlerinde, çocuk bakımı ve eğitiminde hanımına yardımcı olmalıdır.
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 17

I. Kocasına karşı nazik ve kibar davranmak,
II. Onun şeref ve itibarına leke getirecek bir davranışta bulunmamak
III. Onun istemediği kimseyi eve almamak
IV. Evin bütçesini sarsacak aşırı harcamalardan kaçınmak
V. Evin temizliği, çocuğun bakımı ve eğitimi ile ilgilenmek.
Yukarıdakilerden hangileri hanımın, kocasına karşı görev ve sorumlulukları arasındadır?

I ve II

I, II ve III

II, III ve IV

I, II, III ve IV

I, II, III, IV ve V

Açıklama:

Karı-koca ilişkisi böyle bir anlayış üzerine kurulduğu takdirde, o ailede işler bir “hak ve görevler envanteri” çıkarılarak değil, karşılıklı sevgi ve saygı, yardımlaşma ve dayanışma ile beraberce yürütülür. Bu ilkeyi temel alarak, evin hanımının hak ve görevlerini şöyle sıralayabiliriz: Kocasına karşı nazik ve kibar davranmak, onun şeref ve itibarına leke getirecek bir davranışta bulunmamak, onun istemediği kimseyi eve almamak, evin bütçesini sarsacak aşırı harcamalardan kaçınmak, evin temizliği, çocuğun bakımı ve eğitimi ile ilgilenmek.
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 18

I. Bizden istedikleri, dinin yasakladığı bir şey olmadığı sürece, isteklerini yerine getirmek,
II. Onlara saygıda kusur etmemek,
III.Bakıma ve yardıma muhtaç oldukları zaman kendileriyle ilgilenip yardımcı olmak,
IV.Öldüklerinde evlât olarak üzerimize düşen görevleri yerine getirmek, onlara her zaman dua etmek
V.Zaman zaman ana-baba dostlarını ziyaret etmek suretiyle annemizin ve babamızın hatıralarını yaşatmak.
Yukarıdakilerden hangileri anne-babamızın bizim üzerimizdeki haklarını arasındadır?

I, II, III, IV ve V

I, II, III ve IV

I, II ve III

II, III ve IV

II, IV ve V

Açıklama:

(Ebû Dâvûd, “Edeb, 120) Özet olarak ifade edersek, anne-babamızın bizim üzerimizdeki haklarını şöyle dile getirebiliriz:
a. Bizden istedikleri, dinin yasakladığı bir şey olmadığı sürece, isteklerini yerine getirmek,
b. Onlara saygıda kusur etmemek,
c. Bakıma ve yardıma muhtaç oldukları zaman kendileriyle ilgilenip yardımcı olmak, hal-hatır sorarak gönüllerini almak, incitici söz söylememek, onları sıcak aile ortamından ve torun sevgisinden mahrum bırakmamak,
d. Öldüklerinde evlât olarak üzerimize düşen görevleri yerine getirmek, onlara her zaman dua etmek,
e. Zaman zaman ana-baba dostlarını ziyaret etmek suretiyle annemizin ve babamızın hatıralarını yaşatmak.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 19

I. Güzel Bir İsim Sahibi Olmak
II. Eşit Muâmele Görme Hakkı
III. Maddî İhtiyaçlarının Karşılanması
IV. Manevî İhtiyaçlarının Karşılanması
V. Eğitim Hakkı
Yukarıdakilerden hangileri çocukların anne ve babalar üzerindeki hakları arasındadır?

I, II ve III

II, III, IV ve V

III, IV ve V

I, IV ve V

I, II, III, IV ve V

Açıklama:

Anne ve babaların, çocuklarına karşı birtakım görevleri, başka bir deyişle, çocukların anne ve babalar üzerinde birtakım hakları vardır. Onları şöyle ifade edebiliriz:
a. Güzel Bir İsim Sahibi Olmak: Dünyaya gelen çocuğa, zihinde olumsuz çağrışımlar yapacak yabancı isimler değil, kendi dinî ve millî kültürümüzün ürünü olan güzel isimler koymak, anne-babanın ilk görevidir.
b. Eşit Muâmele Görme Hakkı: Dünyaya gelen her çocuğun doğumuna sevinmeli, çocuklar arasında kız-erkek ayrımı yapılmamalıdır. Hatta çocuklar arasında bir şey paylaştırılırken, kızların daha duygusal oldukları düşünülerek, kızlara öncelik verilmelidir.
c. Maddî İhtiyaçlarının Karşılanması: Çocukların her türlü maddî ihtiyaçlarını karşılamak; sağlık, beslenme, barınma ve giyim-kuşam konularındaki harcamaları ailenin imkânı ölçüsünde yapmak, bu konularda cimri davranmamak, zamanı geldiğinde çocuğunu evlendirmek de anne-babanın görevleri arasındadır.
d. Manevî İhtiyaçlarının Karşılanması: Sevgi ve şefkat, çocukların manevî gıdasıdır. Bu gıdayı onlardan esirgememek gerekir. Bir çocuğun en mutlu anı, annesinin ya da babasının, kendisini kucağına alarak sevip okşadığı ya da onun oyununa ortak olduğu andır.
e. Eğitim Hakkı: Çocuğuna iyi bir eğitim vermek, ona din ve ahlâk kurallarını, toplumun örf ve âdetlerini öğretmek, onu çağın gerektirdiği bilgilere sahip kılmak da anne-babanın görevlerindendir. Bu konuda da kız-erkek ayrımı yapılmamalıdır. Bugünün kızlarının yarının anneleri olacağı düşünülerek, onların da iyi bir bilgi donanımına sahip olmaları sağlanmalıdır. Peygamberimizin şu sözü bu konuda oldukça anlamlıdır: “Hiçbir baba, çocuğuna güzel terbiyeden daha üstün bir hediye vermiş olamaz.” (Tirmizî, “Birr”, 33)
f. Çocuk, Önünde Pratik Örnekler Bulabilmeli: Anne-baba çocuğuna her konuda örnek olmalı; ona teorik bilgileri sadece öğretmekle kalmamalı, erdemli, iyi bir insanın nasıl olması gerektiğini davranışlarıyla göstermelidirler.
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 20

Kardeşlerin birbiriyle ilişkilerinde gözetmeleri gereken ilkeler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Kardeşler birbirini sevip saymalı, koruyup gözetmeli, birbirinin hakkına riayet etmelidir.

Birbirlerini kıskanmamalıdırlar

Büyük kardeşler küçük kardeşlere her zaman örnek olmalı, küçükler de büyüklerini her zaman sevmeli, onların uyarılarına kulak vermelidir.

Küçük kardeşler sevgi ve saygıya daha layıktırlar.

Aralarındaki dayanışma ve yardımlaşma, bilgi ve iş düzeyinde her zaman devam etmelidir

Açıklama:

Kardeşlerin birbirine karşı görev ve sorumluluklarını ya da kardeşlerin birbiriyle ilişkilerinde gözetmeleri gereken ilkeleri şöyle ifade edebiliriz:
1. Kardeşler birbirini sevip saymalı, koruyup gözetmeli, birbirinin hakkına riayet etmelidir.
2. Birbirlerini kıskanmamalıdırlar. Kıskançlığın çok kötü bir hastalık olduğu, kardeşler arasındaki geçimsizliğin nedenlerinden birinin de kıskançlık ve bencillik olduğu göz ardı edilmemelidir.
3. Büyük kardeşler küçük kardeşlere her zaman örnek olmalı, küçüklerin yanlışlarını gördüklerinde, onları kırmadan uyarmalıdırlar. Küçükler de büyüklerini her zaman sevmeli, onların uyarılarına kulak vermelidir.
4. Aralarındaki dayanışma ve yardımlaşma, bilgi ve iş düzeyinde her zaman devam etmelidir. Birlik ve beraberlikten güç doğduğu unutulmamalıdır.
Büyük erkek kardeş ve büyük kız kardeşler, ailenin doğal yardımcılarıdır. Bunlar bazen anne ve baba yerine geçerler. Durum böyle olduğu için, büyük kardeşler sevgi ve saygıya daha layıktırlar. Hz. Peygamber bir hadîsinde: “Büyük kardeşin küçük kardeş üzerindeki hakkı, babanın çocukları üzerindeki hakkı gibidir.” (Suyûtî, 1969, II, 74) buyurmuştur. Bu nedenle, annenin olmadığı yerde ablalar, babanın olmadığı yerde de ağabeyler dinlenir, onlar anne ve baba gibi kabul edilir. Ancak, ağabeyler ve ablalar, kendilerine verilen bu yetkiye dayanarak kardeşlerini ezme yönüne gitmez, onlara anne ve baba şefkatiyle davranırlar.
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 21

Evliliklerde aşağıdaki denkliklerden hangisi diğerlerine göre daha önemsizdir?

Kültür denkliği

Din anlayışları

Ahlak anlayışları

Servet - asalet düzeyleri

Akrabalık düzeyi

Açıklama:

Evliliklerde akrabalık düzeyi, aranılan özellikler arasında diğerleri kadar önemsenen bir etken değildir

Doğru Cevap: E

Soru 22

Klasik ahlak kitaplarında insan nefsinin kaç gücünden bahsedilir?

Açıklama:

Arzu, öfke ve düşünme gücü olarak nefsin 3 gücünden bahsedilir.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Manevî varlığımızı; kişiliğimizi, karakterimizi, değerlerimizi, kutsal bildiğimiz şeyleri korumaya yönelik olan güce ne ad verilir?

Arzu gücü

Şehvet gücü

Öfke gücü

Düşünme gücü

Sevgi gücü

Açıklama:

manevî varlığımızı; kişiliğimizi, karakterimizi, değerlerimizi, kutsal bildiğimiz şeyleri korumaya yönelik olan güce öfke adı verilir.

Doğru Cevap: C

Soru 24

Asıl güçlü insan, öfkelendiğinde kendine hâkim olabilendir. (Buhârî, “Edeb”, 76; Müslim, “Birr”, 107, 108). söz konusu hadis-i şerif insanın hangi gücünden bahsetmektedir?

akıl

öfke

arzu

gadab

şehvet

Açıklama:

bu hadis insan nefsinin akıl gücünden bahsetmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 25

Evlilikte evlerin birbirlerine karşı görevleri kaç başlık altında toplanır?

Açıklama:

Evlilikte evlerin birbirlerine karşı görevleri 6 başlık altında toplanır; Karşılıklı sevgi ve saygı, Paylaşım, Sadakat ve vefa, Namus ve İffet, Sorumluluk bilinci, Samimiyet ve iyi niyet

Doğru Cevap: E

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi evliliğin amaçlarından biri değildir?

Karşılıklı sevgi ve saygı beklentisini karşılamak

Barınma ihtiyacını karşılamak

Cinsel arzuların tatmini

Aile yuvası kurmak

Sağlıklı nesiller yetiştirmek

Açıklama:

Barınma ihtiyacını karşılamak evliliğin amaçlarından biri değildir.

Doğru Cevap: B

Soru 27

“Allah’a oldukça sevimsiz gelen, ama O’nun helâl kıldığı bir çare .............” olarak nitelemiştir. (Ebû Dâvud, “Talak”, 3).
boşluğa gelmesi gereken nedir?

Dayak

Evlat edinmek

Boşanma

Çok evlilik

Mehri tecil etmek

Açıklama:

“Allah’a oldukça sevimsiz gelen, ama O’nun helâl kıldığı bir çare boşanmaktır” . (Ebû Dâvud, “Talak”, 3)

Doğru Cevap: C

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi hanımın kocasına karşı görevlerinden biri değildir?

Kocasına karşı nazik ve kibar davranmak

Eşin şeref ve itibarını korumak

Çocuğun bakım ve eğitimi ile ilgilenmek

Ekonomik katkı için bir işte çalışmak

Eşin istemediği kimseyi eve almamak

Açıklama:

Evin geçiminde katkı saplamak için bir işte çalışmak kadının eşine karşı görevlerinden biri değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Hiçbir baba, çocuğuna güzel terbiyeden daha üstün bir hediye vermiş
olamaz.” (Tirmizî, “Birr”, 33). bu hadiste ana-babanın çocuklara karşı olan görevlerinden hangisi vurgulanmıştır?

Manevi ihtiyaçlarının karşılanması

Maddi ihtiyaçlarının karşılanması

Güzel isim koymak

Eğitim hakkı

Çocuklar arasında eşit muamelede bulunmak

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 30

Hz. Muhammed'e göre büyük kardeşin, küçük kardeş üzerindeki hakkı nasıldır?

Annenin hakkı gibidir

Babanın hakkı gibidir

Küçüğün büyük üzerindeki hakkının aynısıdır.

Annenin baba üzerindeki hakkı gibidir

Babanın anne üzerindeki hakkı gibidir.

Açıklama:

Hz. Muhammed'e göre büyük kardeşin, küçük kardeş üzerindeki hakkı babanın hakkı gibidir.

Doğru Cevap: B

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi ailenin, üzerine kurulduğu ahlâk değerlerinden biri değildir?

Karşılıklı sevgi ve saygı

Sadâkat ve vefa

Paylaşım

Fedakarlık

Maddî birikim

Açıklama:

Ailenin üzerine kurulduğu ve sağlıklı bir şekilde devamını borçlu olduğu birtakım ahlâk değerleri vardır. Ailedeki birlik ve beraberliğin, huzur ve mutluluğun kaynağı bu değerlerdir. Bunlar karşılıklı sevgi-saygı ve hoşgörü, fedâkarlık, paylaşım, sadâkat ve vefâ, sorumluluk bilinci, samimiyet ve iyi niyet… vb. değerlerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 32

Anne-babalar çocuklarına miras olarak neyi bırakmazlar?

Hayat tecrübelerini

Değerlerini

Kimliklerini

Maddî birikimlerini

Bilgi birikimlerini

Açıklama:

İdeal bir ailede anneler ve babalar çocuklarına miras olarak sadece maddî birikimlerini değil, bilgi birikimlerini ve tecrübelerini, ülkü ve ideallerini, kutsal değerlerini de bırakırlar. Ancak bu bilinçteki anne ve babalar topluma, devlete ve millete yararlı evlât yetiştirebilirler.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Evlilik, insan nefsinin güçlerinden hangisinin meşru bir şekilde gerçekleştirilmesidir?

Arzu

Düşünme

Evlenme

Tatmin

Öfke

Açıklama:

Evlilikten amaç, sadece cinsel arzuların tatmini değil, karşılıklı sevgi ve saygı temeli üzerine, sıcak ve
mutlu bir aile yuvası kurmak ve bu yuvada ailesine, dinine ve milletine yararlı olacak, bedenen ve ruhen sağlıklı nesiller yetiştirmektir.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi tarafların birbirini daha iyi tanımalarına yönelik evliliğe hazırlık dönemidir?

Flört

Sevgililik

Tanışma

Kız isteme

Nişanlılık

Açıklama:

Nişanlılık, tarafların birbirini daha iyi tanımalarına yönelik, evliliğe hazırlık dönemidir.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Ailenin temeli aşağıdakilerden hangisi ile atılır?

Söz

Evlilik

Kız isteme

Doğum

Nişan

Açıklama:

Aile en küçük sosyal kurumdur. Ailenin temeli evlilik ile atılır.

Doğru Cevap: B

Soru 36

İnsana özgü olan ve nefsin öfke ve şehvet gücünü kontrolü altına alması gereken güç hangisidir?

Düşünme

Evlenme

İman

Kalp

Din

Açıklama:

Düşünme gücü ise, insana özgü olan ve diğer iki gücü de kontrolü altına alması gereken güçtür.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Hangisi nişanlılıktan önceki adımdır?

Sevgililik

Tanışma

Kız isteme

Nişanlılık

Flört

Açıklama:

Geleneklerimize göre, evlenecek çağdaki iki genç birbirine gönül verdiklerinde ailelerin büyükleri konudan haberdar edilip kız istemeye gidilir. Kız verilince nişan yapılarak tarafların sevinci ifade edilir ve aralarındaki bağ biraz daha güçlenir.

Doğru Cevap: C

Soru 38

Düşünme gücü öfke gücü ile hangi gücü kontrol altına alması gereken güçtür?

Öfke

Arzu

Düşünme

Evlenme

Tatmin

Açıklama:

Düşünme gücü ise, insana özgü olan ve diğer iki gücü de kontrolü altına alması gereken güçtür.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Düşünme gücü arzu gücü ile hangi gücü de kontrolü altına alması gereken güçtür?

Düşünme

Evlenme

Tatmin

Öfke

Arzu

Açıklama:

Düşünme gücü ise, insana özgü olan ve diğer iki gücü de kontrolü altına alması gereken güçtür.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Hangisi çekirdek ailenin olmazsa olmazıdır?

Amca

Baba

Dayı

Teyze

Hala

Açıklama:

Dar anlamda anne, baba ve çocuklardan meydana gelir. Buna “çekirdek aile” denir. Daha geniş anlamda ise, büyük anne, büyük baba, amca, dayı, teyze ve halalar da aile kapsamı içinde değerlendirilir. Bu
anlamda aile, geniş bir sosyal birliği ifade eder.

Doğru Cevap: B

Soru 41

Doğru eş seçimi yapılırken dikkat edilmesi gereken en önemli nitelik aşağıdakilerden hangisidir?

Güzellik

Maddi zenginlik

Güzel ahlak

Asalet

Bilgi birikimi

Açıklama:

İnsanı “insan” yapan ve ona erdem kazandıran şey, güzel ahlâktır. Bunun için Hz. Peygamber ısrarlı bir uyarı ile eş seçimi yaparken “sen dindarını (ve ahlâkı güzel olanı) tercih et!” buyurmuştur. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 42

………………., tarafların birbirini daha iyi tanımalarına yönelik, evliliğe hazırlık dönemidir.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Flört

Kız isteme

Nişanlılık

Tanışma

Evlilik

Açıklama:

Nişanlılık, tarafların birbirini daha iyi tanımalarına yönelik, evliliğe hazırlık dönemidir. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Evlenmelerine din ve hukuk açısından herhangi bir engel bulunmayan bir erkek ile kadının kendi iradeleriyle evlenmeleri sonucu kurulan en küçük toplumsal kuruma ne ad verilir?

Akraba

Komşu

Eş-dost

Aile

Arkadaş

Açıklama:

Aile, evlenmelerine din ve hukuk açısından herhangi bir engel bulunmayan bir erkek ile kadının kendi iradeleriyle evlenmeleri sonucu kurulan en küçük toplumsal kurumdur. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi ailede kazanılmaz?

İnançlar

Dini değerler

Ahlaki değerler

Örf ve adetler

Akademik eğitim

Açıklama:

İnançlar, dinî ve ahlâkî değerler, örf ve âdetler, güzel alışkanlıklar hep aile içinde kazanılır. Akademik eğitim okulda kazanılır. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Sosyal görev ve sorumlulukların hissedilip yaşandığı ilk yer aşağıdakilerden hangisidir?

Okul

Hastane

İşyeri

Toplu taşıma araçları

Aile

Açıklama:

İnsan, kendisine karşı olan görevlerini ilk önce ailede öğrenir. Aile ortamı, sosyal görev ve sorumlulukların hissedilip yaşandığı ilk yerdir. Ailemiz bize önce birey olmayı, sonra da orada kazandığımız tecrübeye dayanarak toplumda sorumluluk almayı öğrenir. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi ailenin üzerine kurulduğu değerlerden biri değildir?

Paylaşım

Karşılıklı çıkar ilişkisi

Namus ve iffet

Sorumluluk bilinci

Sadakat ve vefa

Açıklama:

Ailenin, üzerine kurulduğu ve varlığını borçlu olduğu ahlâkî değerleri şöyle sıralayabiliriz:
1. Karşılıklı Sevgi ve Saygı, 2. Paylaşım, 3. Namus ve İffet, 4. Sorumluluk Bilinci, 5. Sadâkat ve Vefa, 6. Samimiyet ve İyi Niyettir. Karşılıklı çıkar ilişkisi üzerine aile kurulmaz. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 47

Kuran-ı Kerim'e göre erkeklerin haklarının kadınların haklarından bir derece fazla olması nasıl açıklanmıştır?

Kadınlardan üstün yaratılmaları sebebiyle

Mallarından kadınlara harcama yapmaları sebebiyle

Kadınların yaradılış itibariyle daha zayıf olmaları sebebiyle

Toplumda erkek egemenliği olması sebebiyle

Kadın üzerinde baskı ve egemenlik kuracak güçte olmaları sebebiyle

Açıklama:

Erkeklerin kadınlar üzerinde belli hakları olduğu gibi, kadınların da erkekler üzerinde belli hakları vardır. Ancak erkeklerinki, kadınlara göre bir derece fazladır. (Bakara/2: 228) Bu fazlalığın sebebini başka bir ayetten öğreniyoruz: Allah’ın insanlardan bir kısmını diğerlerine üstün kılması sebebiyle ve mallarından harcama yaptıkları için erkekler kadınların yöneticisi ve koruyucusudurlar. (Nisâ/4: 34) Bu ifadeden anlaşıldığı gibi, erkeğin üstünlüğü, gerek ailenin kuruluşunda, gerekse devamındaki ekonomik rolüne (mehir vermesi ve evin maddî geçiminden daha fazla sorumlu olmasına) dayanmaktadır. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 48

Kuran-ı Kerim'de Allah'a itaatten sonra en çok kime itaat edilmesi gerektiği emredilmektedir?

Arkadaş

Anne-baba

Çocuk

Kardeş

Eş

Açıklama:

Dinimizde anne ve babaya saygı gösterip onlara iyi davranmak emredilmiştir. Onların dualarını ve rızalarını almak Allah'ın hoşnut olduğu davranışlardandır. Kur’an-ı Kerîm’de ana-baba hakkı ve onlara iyi davranmak ayrı ayrı değil, çoğu yerde beraber ve Allah’a itaatten hemen sonra zikredilir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 49

Çocuklar arasında miras paylaştırılırken ayrım yapılması anne babanın çocuklarına karşı görevlerinden hangisinin ihlali ile açıklanır?

Güzel bir isim sahibi olmak

Maddi ihtiyaçlarının karşılanması

Eşit muamele görme hakkı

Manevi ihtiyaçlarının karşılanması

Eğitim hakkı

Açıklama:

Eşit Muâmele Görme Hakkı:Dünyaya gelen her çocuğun doğumuna sevinmeli, çocuklar arasında kız-erkek ayrımı yapılmamalıdır. Hatta çocuklar arasında bir şey paylaştırılırken, kızların daha duygusal oldukları düşünülerek, kızlara öncelik verilmelidir. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 50

Anne-babaların çocuklarına bırakabilecekleri en değerli hediye aşağıdakilerden hangisidir?

Maddi birikim

Hayat tecrübesi

Bilgi birikimi

Güzel terbiye

Soyadı

Açıklama:

Çocuğuna iyi bir eğitim vermek, ona din ve ahlâk kurallarını, toplumun örf ve âdetlerini öğretmek, onu çağın gerektirdiği bilgilere sahip kılmak da anne-babanın görevlerindendir. Bu konuda da kız-erkek ayrımı yapılmamalıdır. Bugünün kızlarının yarının anneleri olacağı düşünülerek, onların da iyi bir bilgi donanımına sahip olmaları sağlanmalıdır. Peygamberimizin şu sözü bu konuda oldukça anlamlıdır: “Hiçbir baba, çocuğuna güzel terbiyeden daha üstün bir hediye vermiş olamaz.” Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 51

Evlilik, insan nefsinin güçlerinden hangisinin meşru bir şekilde gerçekleştirilmesidir?

Tatmin

Öfke

Arzu

Düşünme

Evlenme

Açıklama:

Evliliğin ve bir aile ortamında yaşamanın, insan için fıtrî bir ihtiyaç olduğunu saptayacaksiniz.
Arzu

Doğru Cevap: C

Soru 52

Eş seçimi yaparken iyi bir eşte aranması gereken özellikler ele alındığında, aşağıdaki seçeneklerden hangisi diğerlerine göre daha çok ön planda bulundurulması gerekmektedir?

Zenginlik

Asalet

Dindarlık

Güzellik

Meslek

Açıklama:

Maddî zenginlik, asalet ve güzellik elbet önemli niteliklerdir. Ama bunlara sahip olan bir şahısta eğer dindarlık ve ahlâk güzelliği yoksa, bu artılar kolaylıkla eksiye dönüşebilir.

Doğru Cevap: C

Soru 53

Klasik İslam ahlak kitaplarında insan nefsinin üç gücünden bahsedilmektedir. Bu güçlerden özellikle evlilikle ilişkili olanı aşağıdakilerden hangisidir?

Öfke

Düşünme

Arzu

Akıl

Merak

Açıklama:

Evlilik her şeyden önce insanın doğal ve biyolojik bir ihtiyacıdır. Dine, ahlâka, toplumun örf ve âdetlerine uygun olan; bu ihtiyacın, zamanı gelince meşrû bir biçimde karşılanmasıdır. Klâsik ahlâk kitaplarımızda insan nefsinin üç gücünden bahsedilir: Arzu (şehvet), öfke (gadap) ve düşünme gücü. Arzu gücü, insandaki yeme-içme arzusu ve cinsel arzunun kaynağıdır. Bedenî varlığımızın ve neslimizin devamı bu güce bağlı arzularımız sayesinde gerçekleşir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 54

Hz. Muhammed evlenilecek kişide aranacak özellikler/nitelikler bakımından aşağıdakilerden hangisinin diğerlerinden daha önemli ve öncelikli olduğunu belirtmiştir?

Dindarlık

Zenginlik

Asalet

Fedakarlık

Güzellik

Açıklama:

İnsanın, müstakbel eşini seçerken, doğacak çocuklarının annesini ya da babasını belirlerken elbet birtakım ölçüleri olmalıdır. Detaylara inildiğinde, bu ölçülerin kişilere göre farklılık göstermesi son derece doğaldır. Ancak, Müslüman bir toplumda yaşayan bireyler, Hz. Peygamber’in bu konuda söylediklerine kulak verdiği takdirde, genel birtakım ilkeler belirlemek kolaylaşır. Peygamberimiz, evlenecek olan şahıslara evlenecekleri adaylarda zenginlik, asalet ve güzellikten önce, ahlak güzelliği ve dindarlık aramalarını tavsiye etmiştir (Buhârî, “Nikâh”, 16). Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Ünite 8

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi insanın ahlaki erdemleri gerçekleştirebilmesi için gereklidir?

Topluluk içinde yaşaması

Yalnız yaşaması

Evde tek başına kalması

İnzivaya çekilmesi

Dini esasları temel alması

Açıklama:

Zaten ahlâkî erdemler de insan ancak bir topluluk içinde yaşarken
gerçekleşir. İnsan yalnız başına yaşarken “erdemli” olamaz. Çünkü iyilik ya da kötülük yapma imkânı yoktur.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi ahlaken özürlü olan kişileri kınama hakkına sahip olmanın gerekçesidir?

İnsanın bedenen mükemmel bir şekilde yaratılmış olmasıdır.

Ahlaki yönü düzeltmek irade ve akıl sahibi insana bırakılmıştır.

İnsanın ahlaken mükemmel bir şekilde yaratılmış olmasıdır

Bedenen özür insanların elinde değildir.

Ahlaki yönü düzeltmek mümkün değildir.

Açıklama:

Çünkü ahlâkî yönünü düzeltmek, bir irade ve akıl
varlığı olarak insana bırakılmış, ona emanet edilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi İslamiyette beş vakit namazın cemaatle kılınmasının teşvik edilmesi, haftada bir kılınan cuma namazının farz oluşunun amacıdır?

İnsan ilişkilerini geliştirmek ve sosyal bağları güçlendirmektir.

İnsan ilişkilerini zayıflatmak ve sosyal bağları güçlendirmektir.

İnsan ilişkilerini geliştirmek ve sosyal bağları zayıflatmaktır.

İnsan ilişkilerini kopartmak ve sosyal bağları güçlendirmektir.

İnsan ilişkilerini geliştirmek ve sosyal bağları yok etmektir.

Açıklama:

İslamiyette beş vakit namazın cemaatle kılınmasının teşvik edilmesi, haftada bir kılınan cuma namazının farz oluşunun amacı,
insan ilişkilerini geliştirmeye ve sosyal bağları güçlendirmeye yöneliktir.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisinde kuralı koyan ile yaptırım eşlemesi doğru olarak verilmiştir?

Hukuk - uhrevi
Din - ceza
Ahlak - vicdani

Hukuk - vicdani
Din - uhrevi
Ahlak - ceza

Hukuk - ceza
Din - uhrevi
Ahlak - vicdani

Hukuk - kötü
Din - uhrevi
Ahlak - vicdani

Hukuk - ceza
Din - erdemli
Ahlak - vicdani

Açıklama:

Hukuk, koyduğu kanunlara uymayanları cezalandırır. Dinin yaptırım gücü, daha çok uhrevî, ahlâkın ise vicdanîdir.

Doğru Cevap: C

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi İslam medeniyetindeki vakıfların önemini ifade eder?

Hayrın kurumlaştığı ve erdemli insanların yararına sunulduğu kurumlardır.

Hayrın kurumlaştığı ve herkesin yararına sunulduğu kurumlardır.

İyiliğin yaygınlaşması İslamiyet açısından önemli değildir.

İslam kültürü "ben merkezli" bir kültürdür.

İslam kültürü başkasının iyiliğini düşünmeyi teşvik etmez.

Açıklama:

İslâm medeniyeti tarihi, hayrın kurumlaştığı ve herkesin yararına sunulduğu vakıf kurumlarıyla
doludur.

Doğru Cevap: B

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi insan ilişkilerinde her konuda din, ahlak ve hukuk kurallarını gözetmek, hile ve haksızlıktan uzak durmak, yalan söylememek anlamına gelen ahlaki toplumsal ilkedir?

Cesaret

Başkaları ile iyi geçinmek

Dayanışma

Doğruluk

Yardımlaşma

Açıklama:

Doğruluk, insan ilişkilerinde her konuda din, ahlâk ve hukuk kurallarını gözetmek, hile ve haksızlıktan uzak durmak, yalan söylememektir.

Doğru Cevap: D

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi yardımlaşma kapsamı içinde yer almalıdır?

İyi olan işlerde ve kötülüklerden sakınmak için yardımlaşmak

Günah olan işlerde ve kötülüklerden sakınmak için yardımlaşmak

Düşmanlık içeren işlerde ve kötülüklerden sakınmak için yardımlaşmak

Kötü olan işlerde ve dayanışmadan sakınmak için yardımlaşmak

Zorunlu olan işlerde ve doğruluktan sakınmak için yardımlaşmak

Açıklama:

İyi olan işlerde ve kötülüklerden sakınmak için yardımlaşmaktır.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi sosyal dengeyi sağlayacak, toplumsal ve ekonomik huzur getirecek ahlaki toplumsal uygulamadır?

Doğru söylemek

Cesur olmak

Zekat vermek

Gösteriş yapmamak

Saldırgan davranmak

Açıklama:

Zekât, yardımlaşmanın en güzel örneği ve uygulaması, yardımlaşmanın ibadet niteliğini almış şeklidir. Gerçekten yardımlaşma, dinî ve ahlâkî bir
görev bilinciyle, tam olarak gerçekleştirilmiş olsa, sosyal denge sağlanacak, toplumsal ve ekonomik huzur kendiliğinden sağlanacaktır.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi kendimiz dışında olan herkesle iyi ilişkiler kurmanın ilk şartıdır?

Cesur ve atılgan davranmak

Sevgi ve hoşgörülü davranmak

Dürüst ve cesur davranmak

Dürüst olmak ve yardımlaşmak

Kibirli ve tutarlı davranmak

Açıklama:

Başkalarıyla iyi ilişkiler kurmanın ilk şartı, insanlara sevgi ve hoşgörü ile davranmaktır.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi yaşlılara saygı göstermenin yollarından biridir?

Yaşlıların hayat tecrübelerinin çok sıkıcı olduğunu ifade etmek

Yaşlıların sürekli sözünü kesmek

Yaşlılara onların devrinin geçtiğini hatırlatmak

Yaşlıları kendi halinde bırakarak onlara moral vermek

Yaşlılara ilgi, saygı göstererek onlara moral vermek

Açıklama:

Yaşlılık dönemi, insanın hayatının son halkası, dünyaya ilgisinin azaldığı, bedenen zayıf düşmeye başladığı, bu nedenle ilgi ve saygıya ihtiyaç hissettiği
bir dönemdir.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Salt bedenî bir varlık
Salt ruhî bir varlık
Ruh-beden bütünlüğünden oluşan bir varlık

İnsanın varlık yapısı ile ilgili yukarıda verilenlerden hangi veya hangileri doğrudur?

I - II -III

I - II

III

Açıklama:

Onu salt bedenî bir varlık olarak görmek, materyalist bir yaklaşımla hayvanî düzeye indirmek demektir. Salt ruhî bir varlık olarak algılamak ise, onu bir manastıra kapatarak keşişler gibi sürekli ibadet etmesini istemek demektir. Oysa insan ruh-beden bütünlüğünden oluşan bir varlıktır. İki kanatlı bir kuş gibi, o, bu iki yönüyle bir bütündür. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 12

İnsanın ahlaki yönü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İnsanın maddi ve manevi yönüne ilişkin istek ve arzularında dengeyi gerçekleştirme çabasıdır.

İnsanın isteklerinde tutkun olup çabalaması ile ortaya çıkar.

İnsanın bedenî isteklerinin tutkunu olmaya çalışması ile ortaya çıkar.

İnsanın rûhî ve manevî isteklerinin tutkunu olma çabasıdır.

İnsanın rezîlet, gadap, ifrat ve tefriti gibi noktalarda yaşama ve davranma çabasıdır.

Açıklama:

İnsanın, bu iki yönü arasında ve bu iki yönüne ilişkin istek ve arzularında dengeyi gerçekleştirme çabası, onun ahlâkî yönünü oluşturur. Zaten ahlâkî erdemler, insanın isteklerinde dengeyi yani orta yolu bulmasıyla ortaya çıkar. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 13

İslâm ahlâkının koyduğu toplumsal ilkelerin temelinin dayandığı esas aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

Toplumsal huzur ve mutluluğun elde edilmesi

Başkasını önemseme ve ona değer verme

İyiliği tavsiye etme ve kötülükten sakındırma

Kardeşlik, akraba, komşu ve dostluk ilişkilerini önemseme

Yardımlaşma ve dayanışma

Açıklama:

İslâm ahlâkının koyduğu ahlâk ilkeleri, toplumsal huzur ve mutluluğun elde edilmesinde büyük önem arz eder. İslâm ahlâkı “başkası”nı önemsediği ve ona değer verdiği için, başkalarıyla iyi geçinmemizi istemiştir. Doğruluk, yardımlaşma ve dayanışma, başkalarıyla iyi geçinmek, büyükleri saymak ve küçükleri sevmek, iyiliği tavsiye etmek, kötülükten sakındırmak, kardeşlik,
akraba, komşu ve dostluk ilişkilerini önemseyip bunların hakkını gözetmek vb. ilkeler, İslâm ahlâkının koyduğu toplumsal ilkelerdir. Dikkat edilirse bunlar, hep “başkası” ile gerçekleşen ilkelerdir. “Başkası”nı korumayı, hakkını gözetmeyi, ona yardım etmeyi ve onu iyileştirmeyi ilke edinen bir ahlâk anlayışının kurduğu medeniyet, bir hayır medeniyeti olmuştur. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Aşağıda verilenlerden hangisi dinimizde insan ilişkilerini geliştirmeye ve sosyal bağları güçlendirmeye yönelik uygulamalardan birisi sayılamaz?

Cuma namazının farz oluşu

Bayram namazları

Zekât

Kutsal kitaptan ayetler okuma

Hac

Açıklama:

Dinimizde beş vakit namazın cemaatle kılınmasının teşvik edilmesi, haftada bir kılınan cuma namazının farz oluşu, yılda iki kez kılınan bayram namazları, zekât ve bütün İslâm Dünyasından temsilcilerin katılımıyla gerçekleşen “büyük kongre” mahiyetindeki hac vb. ibadetlerin de amacı, insan ilişkilerini geliştirmeye ve sosyal bağları güçlendirmeye yöneliktir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Dinin yaptırım gücü daha çok vicdanî, ahlâkın ise uhrevîdir.
Din, hukuk ve ahlâk bir üçgenin birbirini tamamlayan üç kenarı gibidir.
Toplumsal hayatta da insan ilişkilerini düzenleyen, din, hukuk ve ahlâktır.
Kendi arzu ve isteklerimiz ahlâk anlayışımızda oldukça önemlidir.

Toplumsal ahlâk anlayışı ve ilkeleri ile ilgili yukarıda verilenlerden hangileri doğrudur?

III- IV

I- IV

II -III

II -III - IV

I - II -III - IV

Açıklama:

Toplumsal hayatta da insan ilişkilerini düzenleyen, din, hukuk ve ahlâktır. Hukuk, koyduğu kanunlara uymayanları cezalandırır. Dinin yaptırım gücü, daha çok uhrevî, ahlâkın ise vicdanîdir. Ama üçü arasında yakın bir ilişki, hatta paralellik vardır. Üçünün de toplumda insan ilişkilerini düzene sokmada ayrı bir katkısı vardır. Bu üç alan (din, hukuk ve ahlâk), bir üçgenin birbirini tamamlayan üç kenarı gibidir. “Başkası” bizim dinimizde de, ahlâk anlayışımızda da oldukça önemlidir. İslâm kültürü ve medeniyeti “ben merkezli” bir kültür ve medeniyet değildir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Bir gün Hz. Peygamber’in yanına biri gelmiş ve “Ey Allah’ın Elçisi! Bana dini öyle bir tarif et ki bundan sonra onu kimseye sorma ihtiyacı hissetmeyeyim.” demiştir. Peygamberimiz: “Allah’a inandım de, sonra da dosdoğru ol!” buyurmuştur. (Müsned, III, 413) Peygamberimiz bu sözüyle hangi toplumsal ahlak ilkesini işaret etmiştir?

Kardeşlik

Doğruluk

Yardımlaşma ve dayanışma

Başkalarıyla iyi geçinme

İyiliği tavsiye etme ve kötülükten sakındırma

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 17

Yardımlaşmanın en güzel örneği ve uygulaması, yardımlaşmanın ibadet niteliğini almış şekli aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

Manevî yardımlaşma

Sadaka-i câriye

Zekat

Vakıflar

Ensar

Açıklama:

Zekât, yardımlaşmanın en güzel örneği ve uygulaması, yardımlaşmanın ibadet niteliğini almış şeklidir. Gerçekten yardımlaşma, dinî ve ahlâkî bir görev bilinciyle, tam olarak gerçekleştirilmiş olsa, sosyal denge sağlanacak, toplumsal ve ekonomik huzur kendiliğinden sağlanacaktır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 18

"Sahip olduğumuz Allah inancı ve sevgisi de, bize insanları sevmeyi, onlarla iyi geçinmeyi, kimseyi hor görmemeyi gerektirir." Anlayışına en uygun deyiş aşağıdakilerden hangisidir?

Bir hadîste ise, “Müslüman; elinden ve dilinden kimsenin zarar görmediği kimse” (Buhârî, “İman”, 4) olarak tanımlanmıştır.

Hz. Peygamber de Müslümanı; “Başkalarıyla iyi geçinen (ülfet eden) ve kendisiyle iyi geçinilen (ülfet edilen) kimse” olarak
tanımlamış, “insanlarlarla iyi geçinmeyen (ülfet etmeyen) ve kendisiyle iyi geçinilemeyen (ülfet edilmeyen) kimsede hayır olmadığını” söylemiştir.

Hz. Peygamber; “Herhangi biriniz kendisi için istediğini, mü’min kardeşi için de istemedikçe gerçek mü’min olamaz.” (Buhârî, “İman”,7) buyurmuştur.

Yunus Emre’nin dediği gibi; “Yaratılanı severiz, Yaratandan ötürü.”

Mevlânâ’nın dediği gibi; “Ayıpsız dost arayan, dostsuz kalır.”

Açıklama:

Sahip olduğumuz Allah inancı ve sevgisi de, bize insanları sevmeyi, onlarla iyi geçinmeyi, kimseyi hor görmemeyi gerektirir. Yunus Emre’nin dediği gibi; “Yaratılanı severiz, Yaratandan ötürü.” Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 19

İbn Miskeveyh'in, Sokrates’e dayanarak açıkladığı dost edinme şartlarından hangisini uygulamayan kişi dost ihanetine maruz kalabilir?

Onun senden önceki dostlarına karşı davranışlarını öğrenmen de ve bunu annesi-babasına karşı davranışlarıyla karşılaştırmanda yarar vardır.

Bir dost edineceğimiz zaman, onun çocukluk döneminde annesi-babası, kardeşleri ve diğer yakınlarıyla ilişkisinin nasıl olduğunu öğrenmeliyiz.

Onun teşekkür etmesi gereken kimselere teşekkür edip etmediğini veya nankörlük edip etmediğini araştır.

Arkadaşlık yapacağın kişinin rahatına düşkün olup olmadığını, maddî konuları aşırı derece önemseyip önemsemediğini öğrenmen de yarar vardır.

Onun riyaset ve üstünlüğü sevip sevmediğine dikkat et.

Açıklama:

İbn Miskeveyh, Sokrates’e dayanarak dost edinmenin şartlarına göre onun senden önceki dostlarına karşı davranışlarını öğrenmende ve bunu annesi-babasına karşı davranışlarıyla karşılaştırmanda yarar vardır. Önceki dostlarına ihanet eden birinin, sana da ihanet etmesi doğaldır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 20

Gelenekler
Hukuk
Ahlak
Din
Görenekler

Toplumsal hayatı düzenleyen kavramlar hangisinde tam olarak verilmiştir?

II, III ve IV

I, II ve III

V, III ve IV

I, III ve IV

I, IV ve V

Açıklama:

Toplumsal hayatı düzenleyen kavramlar hukuk, ahlak ve dindir.

Doğru Cevap: A

Soru 21

"İnsan iyi geçinmeye yetenekli, yani yaratılıştan medenî bir varlıktır." tanımını yapan filozof kimdir?

Kınalızade Ali

İbn Miskeveyeh

Gazali

Kant

Aristo

Açıklama:

bu tanımı yapan Aristo'dur.

Doğru Cevap: E

Soru 22

"Ahlak görevler ilmidir" sözü aşağıdaki ahlak filozoflarında hangisine aittir?

İbn Miskeveyh

İmmanuel Kant

Aristo

Gazzali

İbn Haldun

Açıklama:

Ahlakı görevler ilmi olarak tanılayan filozof Alman filozof İmmanuel Kant'tır.

Doğru Cevap: B

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi toplumsal ahlak ilkelerinden biri değildir?

yardımlaşma ve dayanışma

başkalarıyla iyi geçinme

kırmızı ışıkta beklemek

iyiliği tavsiye etmek

komşuları ve akrabayı gözetmek

Açıklama:

Kırmızı ışıkta beklemek trafik kurallarına uymaktır.

Doğru Cevap: C

Soru 24

hipotetik
allegorik
kategorik

yukarıdakilerden hangisi veya hangileri Kant'ın ahlaki emirlerindendir?

yalnız I

yalnız III

II ve III

I ve III

Hepsi

Açıklama:

Allegorik Kant'ın ahlaki emirlerinden değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi Kur'an'da öncelikle yardım edileceklerin arasında yer almaz?

yetimler

esirler

yolda kalmışlar

anne - baba ve yakınlar

dernek ve vakıflar

Açıklama:

Kur’ân ışığında, yardım edilecekler önem sırasına göre şöyle sıralanabilir: anne-baba ve yakınlar, fakirler, yetimler, yolda kalmış yolcular, esirler, köleler, borçlular, ihtiyaç sahibi muhacirler ve kalbi İslâm’a ısındırılmak istenen kimseler. Yardım edilmek öncelikle bunların hakkıdır. Onların haklarını yemek, dinî ve ahlâkî bir vebaldir.

Doğru Cevap: E

Soru 26

"Yaratılanı severiz Yaratandan ötürü" ve "cümleler doğrudur sen doğruysan" cümleleri hangi mutasavvıfa aittir?

Hacı Bayram-ı Veli

Hacı Bektaş-ı Veli

Yunus Emre

Mevlana Celaleddin-i Rumi

Pir Sultan Abdal

Açıklama:

söz konusu cümleler Yunus Emre'ye aittir

Doğru Cevap: C

Soru 27

Kur'an-ı Kerim'in hangi suresinde islam kardeşliğinin ilkeleri özet olarak verilmiştir?

İsra

Hucurat

Al-i İmran

Tevbe

Hac

Açıklama:

İslam kardeşliğinin ilkeleri Hucurat suresinde verilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 28

“Ayıpsız dost arayan, dostsuz kalır.” özlü sözü kime aittir?

Yunus Emre

Hacı Bayram-ı Veli

Hacı Bektaş-ı Veli

Mevlana Celaleddin-i Rumi

Pir Sultan Abdal

Açıklama:

“Ayıpsız dost arayan, dostsuz kalır.” özlü sözü Mevlana Celaleddin-i Rumi'ye aittir.

Doğru Cevap: D

Soru 29

“Hiçbir şey nimeti inkâr etmek kadar öç almayıgerektirmez." düşüncesi hangi ahlak filozofuna aittir?

Kindi

Farabi

İbn Miskeveyh

Kınalızade Ali

Nasiruddin et-Tusi

Açıklama:

İbn Miskeveyh, dostluk ilişkilerinde bu “teşekkür niyeti”ne sahip olmayı o kadar önemser ki, şu cümleleri oldukça dikkat çekicidir: “Hiçbir şey nimeti inkâr etmek kadar öç almayıgerektirmez.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Aşağıdaki davranışlardan hangisi insanın varlık yapısına daha uygun düşer?

Sadece bedeni ihtiyaçlarını karşılamaya odaklanmak

Sadece ruhi ihtiyaçlarını karşılamaya odaklanmak

Hem bedeni hem ruhi ihtiyaçlarını sınırsızca karşılamak

Bedenin ve ruhun ihtiyaçları arasında bir denge gözetmek

Bedeni ihtiyaçları ihmal edip ruhi ihtiyaçları öncelemek

Açıklama:

İnsan ruh-beden bütünlüğünden oluşan bir varlıktır. İki kanatlı bir kuş gibi, o, bu iki yönüyle bir bütündür. Bedenî yönü ve ihtiyaçları onun günlük hayatının devamını sağlar, onu dünyaya bağlar. Ruhî yönü ise onun moral ve manevî dünyasını oluşturur, onu ahirete bağlar; yaptıklarının hesabını ahirette mutlaka vereceğini bilerek davranmaya zorlar. Kur’an-ı Kerîm’in algıladığı insan da, salt bedenî ya da ruhi değil, bu varlık bütünlüğüne sahip olan insandır. Zaten dünya-ahiret dengesi de ancak bu varlık bütünlüğüne sahip olan insan tarafından gerçekleştirilebilir. İnsan için önemli olan; bu iki yönüne ilişkin arzu ve isteklerini dengeli bir şekilde gerçekleştirmesidir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 31

“Allah’ın emanet olarak verdiği bedeni doğru kullanmak, sağlığını korumak, insanlık şerefine leke getirecek kötü davranışlardan uzak durmak, dinini, canını, malını, namusunu ve şerefini korumak” insanın hangi görev ve sorumluluk alanıyla ilgilidir?

İnsanın Allah’a karşı sorumluluğu

İnsanın doğaya karşı sorumluluğu

İnsanın kendisine karşı sorumluluğu

İnsanın ailesine ve topluma karşı sorumluluğu

İnsanın devlete karşı sorumluluğu

Açıklama:

Sonra insanın, kendisine karşı birtakım görevleri vardır: Allah’ın emanet olarak verdiği bedeni ve bedenî yeteneklerini doğru kullanmak, sağlığını korumak, insanlık şerefine leke getirecek kötü davranışlardan uzak durmak, dinini, canını, malını, namusunu ve şerefini korumak, “iyi insan” olmak… İşte bunlar ahlâkın “bireysel” boyutunu oluşturur. Buna “bireysel ahlâk” diyoruz. Bireysel ahlâkta insanı “insan” yapan erdemler (faziletler) ve onun insanlığına leke getiren kötü davranışlar (reziletler) üzerinde durulur. Doğru cevap C’dir

Doğru Cevap: C

Soru 32

“…, insanın ‘iyi insan’ olma mücadelesidir.” Bu tanımda boş bırakılan yere en iyi uyan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

İnsan

Kültür

Toplum

Ahlak

Eğitim

Açıklama:

Ahlâkı, “insanın ‘iyi insan’ olma mücadelesi” olarak tanımlarsak, şüphesiz bu mücadele, onun kendini bilmeye başladığı andan itibaren hem bireysel yönünde, hem toplumsal yönünde aynı önemde devam eder. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 33

Toplumsal hayatı düzenleyen normların yazılı olanına ne ad verilir?

hukuk

kültür

örf

din

ahlak

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi toplumsal ahlak kurallarından biri değildir?

doğruluk ve dürüstlük

paylaşma ve dayanışma

sevgi ve saygı

komşuyu ve akrabayı gözetmek

rekabet ve hırs

Açıklama:

Toplumsal ahlâk ilkeleri, öncelikle evde öğrendiğimiz, sonra okulda pekiştirdiğimiz, sosyal hayatta da her dâim ve her yerde uygulamamız gereken ilkelerdir. Bu ilkelerden bazıları; doğruluk, yardımlaşma ve dayanışma, başkalarıyla iyi geçinmek, büyükleri saymak, küçükleri sevmek, iyiliği tavsiye etmek, kötülükten sakındırmak, kardeşlik, dostluk ve arkadaşlık, komşuları ve akrabayı gözetmek şeklinde ifade edilebilir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 35

“İnsan ilişkilerinde her konuda din, ahlâk ve hukuk kurallarını gözetmek, hile ve haksızlıktan uzak durmak, yalan söylememektir. Aleyhine bile olsa haktan ve hukuktan ayrılmamak, ikiyüzlü davranmamak, özünde, sözünde ve davranışlarında dürüst ve tutarlı olmak.” Burada tanımlanan toplumsal ahlak ilkesi aşağıdakilerden hangisidir

büyüklere saygı

doğruluk

başkalarıyla iyi geçinmek

kardeşlik

dostluk

Açıklama:

Doğruluk, insan ilişkilerinde her konuda din, ahlâk ve hukuk kurallarını özetmek, hile ve haksızlıktan uzak durmak, yalan söylememektir. Aleyhine bile olsa haktan ve hukuktan ayrılmamak, ikiyüzlü davranmamak, özünde, sözünde ve davranışlarında dürüst ve tutarlı olmaktır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi Kur’an ışığında yardım edilecekler arasında yer almaz?

yakınlar

fakirler

yetimler

zalimler

borçlular

Açıklama:

Kur’ân ışığında, yardım edilecekler önem sırasına göre şöyle sıralanabilir: anne-baba ve yakınlar, fakirler, yetimler, yolda kalmış yolcular, esirler, köleler, borçlular, ihtiyaç sahibi muhacirler ve kalbi İslâm’a ısındırılmak istenen kimseler. Yardım edilmek öncelikle bunların hakkıdır. Onların haklarını yemek, dinî ve ahlâkî bir vebaldir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi geçimsizliğin kaynağını oluşturan, insan ilişkilerini zedeleyen, hatta bitiren kötü davranışlardan biri değildir?

içki

kumar

dayanışma

hırsızlık

yalan

Açıklama:

İçki ve kumar, hırsızlık, zina, yalan, iftira, dedikodu, kıskançlık vb. davranışlar ise geçimsizliğin kaynağını oluşturan, insan ilişkilerini zedeleyen, hatta bitiren kötü davranışlardır. Dinimiz bu fiilleri yasaklarken, hem insanın haysiyetini korumak, hem de insan ilişkilerinin zarar görmemesini istemiştir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 38

Toplumun ahlâk düzeninin korunması amacıyla Kur’an-ı Kerîm’in dile getirdiği” emr-i bi’l-ma’rûf nehy-i ani’lmünker” ilkesi, hangi toplumsal ahlak ilkesi ile ilgilidir?

yardımlaşmak ve dayanışmak

iyiliği tavsiye etmek kötülükten sakındırmak

büyükleri saymak küçükleri sevmek

başkalarıyla iyi geçinmek

akraba ilişkilerine özen göstermek

Açıklama:

Toplumun ahlâk düzeninin korunmasında herkese düşen bir sorumluluk vardır. Bu sorumluluğu Kur’an-ı Kerîm emr-i bi’l-ma’rûf nehy-i ani’lmünker (iyiliği emretmek, kötülüğü yasaklamak) şeklinde ifade eder. Gerçekten toplumda herkes birbirine iyiliği tavsiye ettiği, kötülükten de sakındırdığı takdirde, o toplumun ahlâk düzeni kolay kolay bozulmaz. Bu ilke ile toplum adeta bir “kontrol mekanizması” oluşturmuştur. Bu mekanizma sayesinde toplumda iyiliklerin yaygınlaşması, kötülüklerin ise önlenmesi kolaylaşır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Hz. Peygamberin “Müslümanları bir bedene benzetmesi; Müslümanların birbirini sevmesini, birbirine merhamet etmesini, birbirini korumasını istemesi; Bedenin bir organı hastalandığı zaman, diğer organların da bu rahatsızlığı duyması ve bütün bedenin ateşlenmesi gibi Müslümanların da birbirinin derdi ile dertlenmesi gerektiğini ifade etmesi” daha çok hangi toplumsal ahlak ilkesi ile ilgilidir?

doğruluk

dostluk ilişkileri

akraba ilişkileri

kardeşlik

yardımlaşma

Açıklama:

Hz. Peygamber, Müslümanları bir bedene benzetir. Onların birbirini sevmesini, birbirine merhamet etmesini, birbirini korumasını ister. Bedenin bir organı hastalandığı zaman, diğer organların da bu rahatsızlığı duyması, bu yüzden uyumaması, bütün bedenin ateşlenmesi gibi, Müslümanların da birbirinin derdi ile dertlenmesi gerektiğini ifade eder. Din kardeşlerinin birbirine kin tutmasını, haset etmesini, sırt çevirmesini ve birbiriyle ilişkiyi kesmesini uygun görmez. Bu yaklaşımda, bir Müslümanın, din kardeşiyle üç günden fazla küs durması doğru değildir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

I. İnsanların birbiriyle olan ilişkilerinden ortaya çıkar. II. İnsanın bedeni ve ruhi isteklerini kullanma şekliyle oluşur. III. İnsanın iyi olma mücadelesidir. Yukarıda insan ahlakıyla ilgili verilen bilgilerden hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

I, II ve III

Açıklama:

İnsanın bedenî ve ruhî isteklerini nasıl kullandığı, onları kontrol altına almayı başarıp başaramadığı, onun ahlâkî yönünü ve ahlâkî çabasını oluşturur. Ancak insanın ahlâkî yönünün, kendisine yönelik, topluma, devlete, hatta çevreye yönelik boyutları vardır. Ahlâkı bir “ilişkiler örgüsü” olarak nitelersek, ahlâk, daha çok, bizim başkalarıyla olan ilişkilerimizde ortaya çıkar. Başkalarıyla ilişkilermizin nasıl olması gerektiğini bize öğretir. Buna ilişkin birtakım kurallar koyar. Ahlâkı, “insanın ‘iyi insan’ olma mücadelesi” olarak tanımlarsak, şüphesiz bu mücadele, onun kendini bilmeye başladığı andan itibaren hem bireysel yönünde, hem toplumsal yönünde aynı önemde devam eder. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 41

İnsan ilişkilerinde her konuda din, ahlâk ve hukuk kurallarını gözetmek, hile ve haksızlıktan uzak durmak, yalan söylememektir. Aleyhine bile olsa haktan ve hukuktan ayrılmamak, iki yüzlü davranmamak, özünde, sözünde ve davranışlarında dürüst ve tutarlı olmaktır. Yukarıdaki paragraf toplumsal ahlak ilkelerinden hangisi açıklanmaktadır?

İyiliği Tavsiye Etmek, Kötülükten Sakındırmak

Büyükleri saymak, küçükleri sevmek

Başkalarıyla iyi geçinmek

Doğruluk

Yardımlaşma ve dayanışma

Açıklama:

Doğruluk, insan ilişkilerinde her konuda din, ahlâk ve hukuk kurallarını gözetmek, hile ve haksızlıktan uzak durmak, yalan söylememektir. Aleyhine bile olsa haktan ve hukuktan ayrılmamak, iki yüzlü davranmamak, özünde, sözünde ve davranışlarında dürüst ve tutarlı olmaktır. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 42

I. Akrabayı gözetmek II. İyiliği tavsiye etmek III. Dostluk IV. Kamu hizmetinde çalışmak Yukarıdakilerden hangileri toplumsal ahlak ilkelerindendir?

I ve II

II ve III

I, II ve III

II, III ve IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

Toplumsal ahlâk ilkeleri, öncelikle evde öğrendiğimiz, sonra okulda pekiştirdiğimiz, sosyal hayatta da her dâim ve her yerde uygulamamız gereken ilkelerdir. Bunlar, evde anne-baba ve kardeşlerimize, sokakta arkadaşlarımıza, evimizin ya da dairemizin bitişiğinde komşumuza, okulda öğretmenlerimize, iş yerinde işverene, yöneticilere ve iş arkadaşlarımıza, kısacası toplumda ilişki içinde olduğumuz herkese karşı uymamız gereken kurallardır. Bunlara uyulmadığı takdirde, tıpkı havanın kirlenmesi gibi, ahlâkî hayat da kirlenir. Kirli havada nefes almanın zorlaşması gibi, ahlâkî duyarsızlığın yaygınlaştığı toplumlarda, huzur ve güven içinde yaşamak zorlaşır. İnsanlar tedirgin olur, kötülükler artar, suç oranları yükselir. Bundan dolayı, toplumda kimse ahlâk kurallarına uyma konusunda kendisini mazur gösteremez. Çünkü bunun mazereti olmaz. Bu kurallardan bazıları; doğruluk,yardımlaşma ve dayanışma, başkalarıyla iyi geçinmek, büyükleri saymak,küçükleri sevmek, iyiliği tavsiye etmek, kötülükten sakındırmak, kardeşlik,dostluk ve arkadaşlık, komşuları ve akrabayı gözetmek… şeklinde ifade edilebilir. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi İslam'da yardımlaşmaya örnek olarak gösterilebilecek ibadetlerden biridir?

Namaz

Zekat

Oruç

Sohbet

Zikir

Açıklama:

Zekât, yardımlaşmanın en güzel örneği ve uygulaması, yardımlaşmanın ibadet niteliğini almış şeklidir. Gerçekten yardımlaşma, dinî ve ahlâkî bir görev bilinciyle, tam olarak gerçekleştirilmiş olsa, sosyal denge sağlanacak, toplumsal ve ekonomik huzur kendiliğinden sağlanacaktır.Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 44

Kur’an-ı Kerîm'de hangi toplumsal ahlak ilkesi emr-i bi’l-ma’rûf nehy-i ani’lmünker olarak ifade edilmektedir?

İyiliği tavsiye etmek, kötülükten sakındırmak

Akrabaya yardım etme

Başkalarıyla iyi geçinmek

Doğruluk

Kardeş sevgisi

Açıklama:

Toplumun ahlâk düzeninin korunmasında herkese düşen bir sorumluluk vardır. Bu sorumluluğu Kur’an-ı Kerîm emr-i bi’l-ma’rûf nehy-i ani’lmünker (iyiliği emretmek, kötülüğü yasaklamak) şeklinde ifade eder. Gerçekten toplumda herkes birbirine iyiliği tavsiye ettiği, kötülükten de sakındırdığı takdirde, o toplumun ahlâk düzeni kolay kolay bozulmaz. Bu ilke ile toplum adeta bir “kontrol mekanizması” oluşturmuştur. Bu mekanizma sayesinde toplumda iyiliklerin yaygınlaşması, kötülüklerin ise önlenmesi kolaylaşır. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 45

I. Hac II. Cuma namazı III. Abdest Yukarıdakilerden hangileri İslam'da insanların sosyal ilişkilerini güçlendirmeye teşvik eden ibadetlerdendir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Dinimizde beş vakit namazın cemaatle kılınmasının teşvik edilmesi, haftada bir kılınan cuma namazının farz oluşu, yılda iki kez kılınan bayram namazları, zekât ve bütün İslâm Dünyasından temsilcilerin katılımıyla gerçekleşen “büyük kongre” mahiyetindeki hac vb. ibadetlerin de amacı,insan ilişkilerini geliştirmeye ve sosyal bağları güçlendirmeye yöneliktir. (Kınalızâde, 157). Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 46

Aşağıda Kur’an-ı Kerîm'den verilen ayetlerden hangisi İslâm kardeşliği'ni ifade etmektedir?

Ey Âdemoğulları!

Ey örtünen!

Ey Muhammed!

Ey Musa!

Ey Peygamber!

Açıklama:

Kur’an-ı Kerîm’in “Ey Âdemoğulları!” hitabı, Hz. Peygamber’in de veda hutbesinde; “Ey insanlar! Hepiniz kardeşsiniz. Hepiniz Âdem’in oğullarısınız. Âdem ise topraktandır” ifadeleri, o kardeşliğe işaret eder. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Akrabalarımızla olan ilişki, İslâm dinî literatüründe hangi kavram ile ifade edilmektedir?

Mendub

Tasadduk

Emr-i bi’l-ma’rûf

Din kardeşliği

Sıla-i rahim

Açıklama:

Akrabalarımızla olan ilişki, İslâm dinî literatüründe “sıla-i rahim” kavramı ile ifade edilir. Sıla-i rahim, kısaca “akrabalık bağı” demektir. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 48

I. Ödünç bir şey isterse verirsin. II. Darda kalırsa yardım edersin. III. Başına bir felâket gelirse teselli edersin. Yukarıdakilerden hangileri Hz. Peygamber’in, bir sahabenin “Ey Allah’ın Elçisi! Komşumun benim üzerimdeki hakları nelerdir?” sorusuna verdiği cevaplardandır?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

I, II ve III

Açıklama:

“Ey Allah’ın Elçisi! Komşumun benim üzerimdeki hakları nelerdir?” şeklinde bir soru
soran sahabîye, Hz. Peygamber’in verdiği cevap bu konuda bize ışık tutmaktadır:
a) “Hastalanırsa ziyaretine gidersin.
b) Ödünç bir şey isterse verirsin.
c) Darda kalırsa yardım edersin.
d) Başına bir felâket gelirse teselli edersin.
e) Bir nimete kavuşur, sevindirici bir gelişme olursa tebrik eder, sevincini
paylaşırsın.
f) Vefat ederse cenazesine katılırsın.
g) Evinin çatısını onunkinden yüksek yapma ki onun rüzgârını kesmeyesin. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 49

I. Anne-babasıyla çocuklukta olan ilişkisini bilmek. II. Maddiyata verdiği önemi bilmek. III. Hanımıyla nasıl geçindiğini bilmek. Yukarıdakilerden hangileri İbn Miskeveyh'in, Sokrates’e dayanarak belirlediği dost edinme şartlarındandır?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

İbn Miskeveyh, Sokrates’e dayanarak dost edinmenin şartlarını şöyle
açıklar:
1. Bir dost edineceğimiz zaman, onun çocukluk döneminde annesi-babası,kardeşleri ve diğer yakınlarıyla ilişkisinin nasıl olduğunu öğrenmeliyiz.Annesi-babası ve diğer yakınlarıyla ilişkisi iyi olan kimseden dostluk beklenir. Aksi halde ondan uzaklaşmak gerekir. Annesi-babası ve diğer yakınlarıyla iyi geçinemeyen birinin, başkalarıyla iyi geçinmesi zordur.
2. Sonra, onun senden önceki dostlarına karşı davranışlarını öğrenmende ve bunu annesi-babasına karşı davranışlarıyla karşılaştırmanda yarar vardır.Önceki dostlarına ihanet eden birinin, sana da ihanet etmesi doğaldır.
3. Sonra, onun teşekkür etmesi gereken kimselere teşekkür edip etmediğini veya nankörlük edip etmediğini araştır. Burada teşekkür ile yerine getirilmesi zor olan bir şeyi değil, “dostum” dediğin kişide teşekkür niyetinin ve düşüncesinin bulunup bulunmadığını kastediyorum. Çünkü bu niyete sahip olmayan biri, gücü yetse bile, arkadaşına herhangi bir karşılıkta bulunmaz. Kendisine yapılan iyilikten sürekli yararlanır ve bunu bir “hak” olarak görür. Böyle olunca ona iyilik yapmak sizin görevinizdir. Bu psikolojideki birine bir defa iyilik yapmadığınızda, siz artık “kötü insan”sınızdır. İbn Miskeveyh, dostluk ilişkilerinde bu“teşekkür niyeti”ne sahip olmayı o kadar önemser ki, şu cümleleri oldukça dikkat çekicidir: “Hiçbir şey nimeti inkâr etmek kadar öç almayı gerektirmez. Bu konuda inkâr, kendisine hiçbir zarar vermediği halde, Allah’ın, nimetlerini inkâr edenler için ahirette hazırladığı cezayı düşünmek yeterlidir. Şükür kadar nimeti celbeden ve onu sağlamlaştıran bir şey yoktur. Öyleyse dostluk yapacağın kimselerde bu özelliğin bulunup bulunmadığına dikkat et.”
4. Ayrıca arkadaşlık yapacağın kişinin rahatına düşkün olup olmadığını, maddî konuları aşırı derece önemseyip önemsemediğini öğrenmende yarar vardır. Çünkü rahatına düşkün olan kimse, kolay kolay başkası için zahmete katlanmaz. Maddî konuları aşırı derece önemseyen kimsenin ise dostluğu, çıkar ve menfaate dayalı bir dostluk olur.
5. Yine onun başkanlığı (riyaset) ve üstünlüğü sevip sevmediğine dikkat et.Başkanlığı ve üstünlüğü seven kimse, hep önde olmak, üstün olmak ve dediklerini yaptırmak ister. Böyle bir anlayış ise dostlukta karşılıklı sevgi, saygı ve fedakârlığa ters düşer. (İbn Miskeveyh, 1983, 142-143). Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 50

Aşağıdakilerden hangisi İslâm ahlâkının koyduğu toplumsal ilkelere uymaz?

Büyükleri saymak

Kurnazlık

İyiliği tavsiye etmek

Kardeşlik

Yardımlaşma ve dayanışma

Açıklama:

Doğruluk, yardımlaşma ve dayanışma, başkalarıyla iyi geçinmek, büyükleri saymak ve küçükleri sevmek, iyiliği tavsiye etmek, kötülükten sakındırmak, kardeşlik, akraba, komşu ve dostluk ilişkilerini önemseyip bunların hakkını gözetmek vb. ilkeler, İslâm ahlâkının koyduğu toplumsal ilkelerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 51

Allah’ın emanet olarak verdiği bedeni ve bedenî yeteneklerini doğru kullanmak, sağlığını korumak, canını, malını, namusunu ve şerefini korumak gibi insanın, kendisine karşı olan görevleri ahlâkın hangi boyutunu oluşturur?

Çevre Ahlâkı

Toplumsal Ahlâk

Aile Ahlâkı

Bireysel Ahlâk

Felsefi Ahlâk

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 52

Aleyhine bile olsa haktan ve hukuktan ayrılmamak, ikiyüzlü davranmamak, özünde, sözünde ve davranışlarında dürüst ve tutarlı olmak aşağıdaki toplumsal ahlâk ilkelerinden hangisi ile ilgilidir?

Yardımlaşma

Dayanışma

Doğruluk

Büyükleri Saymak

Küçükleri Sevmek

Açıklama:

Doğruluk, insan ilişkilerinde her konuda din, ahlâk ve hukuk kurallarını gözetmek, hile ve haksızlıktan uzak durmak, yalan söylememektir. Aleyhine bile olsa haktan ve hukuktan ayrılmamak, ikiyüzlü davranmamak, özünde, sözünde ve davranışlarında dürüst ve tutarlı olmaktır.

Doğru Cevap: C

Soru 53

“Verdiğiniz sözü yerine getirin. Çünkü verilen söz sorumluluğu gerektirir.” (İsrâ /17: 34) Kur’an-ı Kerîm’de geçen bu ayette toplumsal ahlâk ilkelerinden hangisi vurgulanmaktadır?

Akraba İlişkileri

Sorumluluk

Kardeşlik

Dostluk İlişkileri

Doğruluk

Açıklama:

Doğruluk, en başta kişinin konuşmasında, sözlerinde ortaya çıkar. İnandığı, düşündüğü, bildiği ve tanık olduğu gerçekleri, olduğu gibi, eksiksiz ve fazlasız ifade etmek, doğru kimselerin özelliğidir. Öte yandan, verdiği sözü yerine getirmek, yerine getiremeyeceği sözler vermemek de doğruluğun gereğidir. Kur’an-ı Kerîm’de Yüce Allah: “Verdiğiniz sözü yerine getirin. Çünkü verilen söz sorumluluğu gerektirir.” (İsrâ /17: 34) buyurmaktadır. Doğru insan ya söz vermez ya da söz vermişse onu yerine getirir. Sözünü tutmayan kimse, hem başkasına boşuna ümit vererek onu aldatmış olur, hem de güvenilirliğini yitirir.

Doğru Cevap: E

Soru 54

Hz. Peygamber’in ; “Herhangi biriniz kendisi için istediğini, mü’min kardeşi için de istemedikçe gerçek mü’min olamaz.” sözünde insan ilişkilerini güçlendirmeyi amaçlayan hangi toplumsal ilkeden bahsedilmektedir?

Küçükleri Sevmek

Kötülükten Sakındırmak

Başkalarıyla İyi Geçinmek

Büyükleri Saymak

İyiliği Tavsiye Etmek

Açıklama:

Kendi dışımızdaki herkes “başkası” olarak adlandırılabilir. Başta annemiz ve babamız, kardeşlerimiz, büyüklerimiz olmak üzere bütün aile yakınlarımız, komşularımız ve arkadaşlarımız herkesle iyi geçinmek, karşılıklı sevgi, saygı ve anlayış içinde olmak ve onlarla iyi ilişkiler kurmak, dinî ve ahlâkî görevlerimizdendir. Bu, toplumsal huzur ve mutluluğun temel şartıdır. Başkalarıyla iyi geçinemeyen birinin huzurlu ve mutlu olabileceğini söylemek mümkün değildir. Herkes sevgi ve saygıya, iyi davranılmaya en az bizim kadar lâyıktır. Biz, nasıl kendimize iyi davranılmasını istiyorsak, başkaları da bizden aynı şeyi bekler. Hz. Peygamber; “Herhangi biriniz kendisi için istediğini, mü’min kardeşi için de istemedikçe gerçek mü’min olamaz.” (Buhârî, “İman”,7) buyurmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi İslam dininde Akraba İlişkileri ile ilgili yanlış bir ifadedir?

Akrabalarımızı ziyaret edip, hal ve hatırlarını sormalıyız

Akrabalarımızla olan ilişki, İslâm dinî literatüründe “sıla-i rahim” kavramı ile ifade edilir

Muhtaç durumda iseler, zekât ve yardımlarımıza da öncelikle lâyık olanlar onlardır

Akrabalar arasındaki kutsal bağ, birtakım çıkar ve menfaatlerle uzun süre zedelenmelidir

Onları ailemizin birer bireyi gibi sevmek ve saygı göstermek görevimizdir

Açıklama:

Akrabalar arasındaki kutsal bağın, birtakım çıkar ve menfaatlerle zedelenmemesine dikkat etmeli, zaman zaman ortaya çıkabilecek kırgınlıkların uzun süre devam etmesine izin vermemelidir. Nişan ve düğünler, özellikle de bayramlar, kırgınlıkların giderilmesi için bir fırsat olarak görülmelidir. Böyle zamanlarda akrabalık bağını yeniden kurmak için ilk adımı atan kişi, dinen ve ahlâken takdir edilecek bir iş yapmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi komşuluk hakkının korunması ve komşuluk ilişkilerinin bozulmaması için uyulması gereken ilkelerden biri değildir?

Darda kalırsa yardım edilmeli

Başına bir felâket gelirse teselli edilmeli

Hastalanırsa ziyaret edilmeli

Ödünç bir şey isterse verilmeli

Komşunun yaptığı rahatsızlık ve eziyetlere tepki gösterilmeli

Açıklama:

Komşunun yaptığı eziyetlere ve cahilce hareketlerine sabretmeli, karşılık verilmemelidir. Günah işlediklerinde, güler yüz ve tatlı dil ile anlatmalıdır. Komşular, günah işlediklerini görüp de nasihat vermeyen, kendileri ile görüşmeyen, Cehennemden kurtulmaları için yardım etmeyen komşularını, Kıyamet günü, Allahü teâlâya şikayet edecekler, maddi ve manevi haklarını isteyeceklerdir. Komşunun çocuklarını eli ile okşamalı, namaz kılmaları ve günah işlememeleri için, tatlı dil ile nasihat edilmelidir.

Doğru Cevap: E

Soru 57

“Çeşitli mesleklere mensup insanların, ihtiyaçlarını yardımlaşarak karşılamak suretiyle bir arada yaşadıkları yer” anlamına gelen ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Nisyan

Temeddün

Üns

Îsar

Takvâ

Açıklama:

İnsanın bütün ihtiyaçlarını kendi başına karşılamasına imkân yoktur. Bundan dolayı insanlar bir arada yaşamaya mecburdur. “Temeddün” kavramı da, “çeşitli mesleklere mensup insanların, ihtiyaçlarını yardımlaşarak karşılamak suretiyle bir arada yaşadıkları yer” anlamındadır.

Doğru Cevap: B

Soru 58

“İyilik ve Allah’ın yasaklarından sakınma üzerinde yardımlaşın, günah ve düşmanlık üzerine yardımlaşmayın.” Ayeti Kur’ân-ı Kerîm’de hangi sûrede geçer?

İsrâ

Fâtiha

Hûd

Mâide

Müsned

Açıklama:

Kur’ân-ı Kerîm’de: “İyilik ve (Allah’ın yasaklarından) sakınma üzerinde yardımlaşın, günah ve düşmanlık üzerine yardımlaşmayın.” (Mâide/5: 2) buyrulurken, yardımlaşmanın ilkesi verilmekte ve sınırları çizilmektedir. Buna göre, insanlar ancak iyi olan işlerde ve kötülüklerden sakınmak için birbiriyle yardımlaşmalıdırlar.

Doğru Cevap: D

Soru 59

“Mü’minler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin ve Allah’tan korkun ki esirgenesiniz.” şeklinde; inananlara, kardeşliğe leke getirecek ve kardeşlerin arasını açacak davranışlardan kaçınmaları emredilen Ayet hangi sûrede geçer?

Hucurât

Âl-i İmran

Fâtiha

Hûd

Mâide

Açıklama:

Kur’an-ı Kerîm’de Hucurât sûresinde bir bakıma İslâm kardeşliğinin ilkeleri özet olarak ortaya konur. İnananlardan bu ilkelere uymaları istenir: “Mü’minler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin ve Allah’tan korkun ki esirgenesiniz.” (Hucurât/49: 10) Bu ayetin hemen devamında, inananlara, kardeşliğe leke getirecek ve kardeşlerin arasını açacak davranışlardan kaçınmaları emredilir. Birinin, mü’min kardeşiyle alay etmesi, onun kusurunu araştırması, onu hoşlanmayacağı kötü lakapla çağırması, ona yapılmış bir haksızlık ve zulüm olarak görülür. Yine onun hakkında kötü zanda bulunmak, onun sırlarını araştırmak ve onu arkadan çekiştirmek, insanın ölü kardeşinin etini yemesi kadar çirkin davranışlar olarak değerlendirilir. (Hucurât/49: 11-12)

Doğru Cevap: A

Soru 60

I. İnsan ruh-beden bütünlüğünden oluşan bir varlıktır
II. Ahlâkî erdemler insanın isteklerinde dengeyi bulmasıyla ortaya çıkar
III. İnsanın ahlâkî yönünü düzeltmek mümkün olmadığı için ahlâken özürlü olan kişiler kınanamazlar
IV. İnsan yalnız başına yaşarken “erdemli” olabilmesi mümkün değildir.
İnsanın varlık yapısı ve ahlâkî boyutu ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Yalnız I

I ve II

I, II ve III

I, II ve IV

II, III ve IV

Açıklama:

Ahlâken özürlü olan kişileri kınama hakkına sahibiz. Çünkü ahlâkî yönünü düzeltmek, bir irade ve akıl varlığı olarak insana bırakılmış, ona emanet edilmiştir. Allah hiçbir kuluna, bedenî yönüne ilişkin, örneğin “Ey kulum! Senin gözlerin niçin mavi idi?” ya da “Boyun niçin kısa idi?” şeklinde bir soru sormayacaktır. Ama “Ahlâkını niçin düzeltmedin? Kötü alışkanlıklarından niçin vazgeçmedin?” diye soracaktır. Çünkü ahlâkımızı düzeltmek bizim elimizdedir ve bizi asıl “biz”
yapan, ahlâkımızdır.

Doğru Cevap: D

Soru 61

I. Hz Peygamber'in (SAV) sosyal hayata ilişkin davranışları ve toplumsal ilişkileriyle çok yönlü, güzel bir örnektir
II. İslâm ahlâkının koyduğu ahlâk ilkeleri, toplumsal huzur ve mutluluğun elde edilmesinde büyük önem arz eder
III. Toplum içinde yaşarken benzer ahlâk kurallarına uyarak hayatlarını sürdürmeleri insanları sürü haline getirir
IV. Toplumsal ahlaktan yoksun bir toplumda, karmaşa, huzursuzluk ve güvensizlik hâkim olur
İslam ve toplumsal ahlak ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Yalnız II

I ve II

I, II ve III

II, III ve IV

I, II ve IV

Açıklama:

İnsanı bir sürü halinde yaşamaktan kurtaran şey; toplum içinde yaşarken
birtakım ahlâk kurallarına uyarak hayatını sürdürmesidir. Toplumun olduğu
yerde, doğal olarak insana birtakım görev ve sorumluluklar düşer.

Doğru Cevap: E

Soru 62

I. Hacca Gitmek
II. Cuma Namazı Kılmak
III. Zekât Vermek
IV. Sadaka-i Câriye
V. Sağlığını Korumak
Yukarıdakilerden hangileri mü'minin insan ilişkilerini geliştirmesine ve sosyal bağları güçlendirmesine yöneliktir

Yalnız I

I ve II

I, II, III ve IV

II, III, IV ve V

I, II, III ve V

Açıklama:

İnsanın, kendisine karşı birtakım görevleri vardır: Allah’ın emanet
olarak verdiği bedeni ve bedenî yeteneklerini doğru kullanmak, sağlığını
korumak, insanlık şerefine leke getirecek kötü davranışlardan uzak durmak,
dinini, canını, malını, namusunu ve şerefini korumak, “iyi insan” olmak…
İşte bunlar ahlâkın “bireysel” boyutunu oluşturur. Buna “bireysel ahlâk”
diyoruz. Bununla birlikte, Dinimizde beş vakit namazın cemaatle kılınmasının teşvik edilmesi,
haftada bir kılınan cuma namazının farz oluşu, yılda iki kez kılınan bayram
namazları, zekât ve bütün İslâm Dünyasından temsilcilerin katılımıyla
gerçekleşen “büyük kongre” mahiyetindeki hac vb. ibadetlerin de amacı,
insan ilişkilerini geliştirmeye ve sosyal bağları güçlendirmeye yöneliktir.
Ek olarak, vakfedilen mal, arazi ya da bina vb. Allah rızası için, toplum yararına
kullanılmak üzere bağışlanır. Bağışlanan şey, bir bakıma ölümsüzleşmiş,
toplum yararına kullanılan sürekli bir hayır (sadaka-i câriye) haline gelmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 63

İslam ahlakında mü'minin, mü'min kardeşini kendine tercih etmesini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Takva

İhlas

İsar

Doğruluk

Havf

Açıklama:

İslâm ahlâkının “ben merkezli” olmayıp “başkası”nı önemsediği; öne
çıkardığı kavramlardan bile kolaylıkla anlaşılır. Sohbet, muhabbet, aşk,
dostluk, yardımlaşma ve dayanışma, iyilikseverlik, konukseverlik, ikram,
selâmlaşma, îsar (başkasını kendine tercih etme) vb. kavramlar, dikkat
edilirse, hep başkasıyla gerçekleşen ilkelerdir. Sohbet, ikram, yardımlaşma,
îsar vb. “başkası” olmadan gerçekleşemez. Üç kişinin oturduğu bir masaya
iki bardak çay geldiğinde, o iki bardak, masanın üzerinde, kişilerin önüne
birkaç defa gider gelir. Üçü de çayı birbirine ikram etmekte, arkadaşını
kendisine tercih etmektedir: “Buyurun siz için, ben biraz sonra gelecek olanı
alırım.” “Îsar” dediğimiz şey, işte budur. Başka bir kültürde böyle bir
manzara ile karşılaşmak pek mümkün değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 64

Yunus Emre’nin ifade ettiği “Yaratılanı severiz, Yaratandan ötürü.” ifadesi en çok aşağıdaki islam ahlakı ilkelerinden hangisi ile ilişkilendirilebilir?

Yardımlaşma

Başkalarıyla iyi geçinme

Emr-i bi’l-ma’rûf nehy-i ani’l münker

Kardeşlik

Büyükleri Saymak, Küçükleri Sevmek

Açıklama:

Sahip olduğumuz Allah inancı ve sevgisi de, bize insanları sevmeyi,
onlarla iyi geçinmeyi, kimseyi hor görmemeyi gerektirir. Yunus Emre’nin
dediği gibi; “Yaratılanı severiz, Yaratandan ötürü.”

Doğru Cevap: B

Soru 65

Felsefî antropolojinin insanı “biyopsişik” bir varlık olarak nitelemesi aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

İnsanın salt biyolojik bir varlık olduğunu

İnsanın manevi yönünün kuvvetli olmasını

İnsanın ruhî ihtiyaçlarının karşılanmasının imkansızlığını

İnsan ruh-beden bütünlüğünden oluşan bir varlık olduğunu

İnsanın Dünya ile olan bağının zayıf olduğunu

Açıklama:

İnsan, mükemmel olarak yaratılmış bir varlıktır. Felsefî antropoloji insanı
“biyopsişik” bir varlık olarak niteler. O, salt biyolojik değil, ama salt psişik
bir varlık da değildir. Onun hem bedenî, hem de ruhî ihtiyaçları vardır. insan
ruh-beden bütünlüğünden oluşan bir varlıktır. İki kanatlı bir kuş
gibi, o, bu iki yönüyle bir bütündür.

Doğru Cevap: D

Soru 66

I. Şehvet
II. Oburluk
III. İffet
IV. Cesaret
V. Öfke
Yukarıdaki davranışlardan hangileri ahlak ilkelerine göre erdemli davranışlar arasında yer alır?

Yalnız II

I ve III

II ve III

III ve IV

II, III ve IV

Açıklama:

İnsanoğlu bedenî isteklerinin tutkunu olursa,
hayvanî düzeyde kalır, insanlığını gerçekleştiremez. Sadece rûhî ve manevî
isteklerini önemserse, dünya ile olan bağı zayıflar, maddî anlamda
güçsüzleşir, ezilmeye ve sömürülmeye mahkûm olur. İşte insanın, bu iki
yönü arasında ve bu iki yönüne ilişkin istek ve arzularında dengeyi
gerçekleştirme çabası, onun ahlâkî yönünü oluşturur. Zaten ahlâkî erdemler,
insanın isteklerinde dengeyi (orta yolu) bulmasıyla ortaya çıkar. Örneğin
insanın arzu (şehvet) gücünün iki ucu (ifrat ve tefriti), isteklerine aşırı derece
düşkünlük (oburluk) ile iştahsızlık ve isteksizlik iken; orta yolu iffettir. Öfke
(gadap) gücünün iki ucu, saldırganlık ile korkaklık iken; orta yolu ise
cesarettir. İffet ve cesaret ahlâkî “erdem (fazîlet)” olmasına rağmen, oburluk
ve iştahsızlık ile saldırganlık ve korkaklık “erdemsizlik (rezîlet)“tir.

Doğru Cevap: D

Soru 67

İnsanın toplumsal bir varlık oluşunu ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Erdem

Üns

Nisyan

Temeddün

Silm

Açıklama:

İnsan, kavram olarak bile “üns” kökünden
türemiştir. Üns; ünsiyet etmek, başkalarıyla ilişki kurmak, insanlarla
beraber yaşamak demektir. Dağ başında tek başına yaşayan birinin, istese
bile, ahlâkî erdemleri gerçekleştirebilme; başkalarına iyilik yapma, yardımcı
olma imkânı yoktur. Çünkü yalnızdır.

Doğru Cevap: B

Soru 68

İslâm ahlâk ilkelerinin en kapsayıcı olanı aşağıdakilerden hangisidir?

Dayanışma

Başkalarıyla İyi Geçinmek

Büyükleri Saymak

Kötülükten Sakındırmak

Doğruluk

Açıklama:

İslâm ahlâkının ortaya koyduğu kuralların en önemli özelliği, doğruluk
ilkesine dayanmış olmasıdır. Doğruluk, İslâm ahlâk ilkelerinin en kapsayıcı
olanıdır. İslâm’ın bir özel anlamı da “sırât-ı müstakîm (doğru yol)”dir. Yani
İslâm dini, insanı Allah’a götüren doğru yoldur. Nitekim bir gün Hz.
Peygamber’in yanına biri gelmiş ve “Ey Allah’ın Elçisi! Bana dini öyle bir
tarif et ki bundan sonra onu kimseye sorma ihtiyacı hissetmeyim.” demiştir.
Peygamberimiz: “Allah’a inandım de, sonra da dosdoğru ol!” buyurmuştur.
(Müsned, III, 413)
Doğruluk, insanlara hak ve adaletle muamele etmek, zulüm ve
haksızlıktan uzak durmaktır. Doğruluk, dinimizin de imandan sonra en fazla
önemsediği, insan kişiliğini çok yönlü kuşatan ilkelerden biridir. Bunun için
Müslümanlar her gün beş vakit namazlarında Yüce Allah’a “bize doğru yolu
göster.” (Fâtiha /1: 6) diye dua ederler.

Doğru Cevap: E

Soru 69

I. Hastalanırsa ziyaretine gitmek
II. Ödünç bir şey isterse vermek
III. Darda kalırsa yardım etmek
IV. Bir nimete kavuşur, sevindirici bir gelişme olursa tebrik edip, sevincini paylaşmak
V. Yardım veya hayır yapılacaksa ilk sırada komşuya yadım etmek
İslam ahlak ilkelerine göre yukarıdakilerden hangileri komşunun müslüman üzerindeki hakları arasında yer alır?

Yalnız I

I ve III

I, II ve III

I, II, III ve IV

I, II, III ve V

Açıklama:

Kur’ân ışığında, yardım edilecekler önem sırasına göre şöyle sıralanabilir:
anne-baba ve yakınlar, fakirler, yetimler, yolda kalmış yolcular, esirler,
köleler, borçlular, ihtiyaç sahibi muhacirler ve kalbi İslâm’a ısındırılmak
istenen kimseler. Yardım edilmek öncelikle bunların hakkıdır. Onların
haklarını yemek, dinî ve ahlâkî bir vebaldir.

Doğru Cevap: D

Soru 70

İnsanın “biyopsişik” bir varlık yapısına sahip oluşu, onun hangi özelliğini ifade eder?

Salt bedensel bir varlık olduğunu

Salt ruhsal bir varlık olduğunu

Beden ve ruh bütünlüğüne sahip bir varlık olduğunu

Kompleks ve derin bir varlık olduğunu

İlahi ve uhrevi bir varlık olduğunu

Açıklama:

İnsanın toplumsal boyutunun ahlâkî açıdan önemini açıklayabileceksiniz.
İnsan ne sadece bedensel ne de sadece ruhsal bir varlıktır. Dolayısıyla salt materyalizm de salt spiritualizm de insan varlığını açıklama bakımından yeterli değildir. İnsan hem bedensel hem de ruhsal bir varlıktır.

Doğru Cevap: C

Ünite 9

Soru 1

I. Azim II. Sabır III. Çalışkanlık IV. İyi niyet V. Adalet VI. İhsan Yukarıdakilerden hangileri İslam iş ahlakı ile ilgili temel esaslardır?

I,II,III,V

II,III,V,VI

I,IV,V,VI

II,III,IV

III,IV,V,VI

Açıklama:

İslâm iş ahlâkında pek çok ilke ve erdemden bahsedilebilir ve kaynaklarımızda da bahsedilmektedir. Biz bunları, sadelik ve kolaylık olsun diye dört genel ilke veya temel erdem altında toplayabiliriz. Bunlardan ilk ikisi, çalışma ve iş hayatına başlamadan önce iş konusunda sahip olmamız gereken iyi niyet ile çalışma konusundaki doğru dini bilgiler ve çalışkanlığın fazileti ile ilgilidir. Sonraki ikisi ise iş hayatına atıldıktan sonra işle ilgili çeşitli alanlar ve ilişkilerde uyulması gereken helal kazanç ve adaletle ilgili kurallar ile lütuf ve ihsanla ilgili ahlâki faziletlerdir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi Gazali'ye göre iş hayatında haksızlıktan kaçınma bağlamında uzak durulması gerekenlerden değildir?

Malda bulunmayan bir özellikle malı övmek

Malın kusurlarını gizlemek

Pazarlıktan uzak durmak

Ölçü ve tartıda hile yapmak

Alıcı veya satıcıya piyasa fiyatını gizlemek

Açıklama:

Gazali, iş hayatında başkalarının zarar görmesi ile sonuçlanan haksızlıkları iki kısma ayırır: Zararı genele yansıyan haksızlıklar ve zararı sadece müşteri ile sınırlı kalan haksızlıklar. “Zararı genel olan ticari zulümler” başlığı altında o, karaborsacılık ve kalpazanlığı irdeler. “Zararı yalnız müşteriyi ilgilendiren ticari zulümler” başlığı altında ise çok daha fazla sayıda ticari haksızlık konusunu ele alır. Ona göre, alış-veriş yapan kimsenin zarar görmesine sebebiyet veren her şey zulümdür. Bu konularda adalet ise kişinin Müslüman kardeşini zarara sokmamasıyla sağlanır. Burada genel kaide şudur: “Kişi, kendisi için istediği şeyleri müslüman kardeşi için de istemeli; kendisine yapıldığı taktirde ağırına gidecek ve canını sıkacak bir muameleyi başkalarına yapmamalıdır.” Bu kaide bağlamında, yapılmaması gerekenleri o, şu dört esasta toplar: 1) malda bulunmayan bir özellikle malı övmemek, 2) malın gizli ve açık bütün kusurlarını açıklayıp, hiçbirini gizlememek, 3) ölçü ve tartıda hile yapmamak, 4) Müşterinin bildiği taktirde almayacağı fiyatı gizlememek, başka bir deyişle, alıcı veya satıcıya piyasa fiyatını gizlememek. Bu dört esasın birincisi bağlamında o, ticaret için dini duyguları istismar etmemek gerektiğini de örneklerle birlikte ısrarla vurgular. Buna göre doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi İslam iş ahlakını özetleyen temel bir kavramdır?

Çok çalışmak

Haramdan sakınmak

İyi niyetli olmak

Hikmet sahibi olmak

Ölçülü kazanmak

Açıklama:

İslâm iş ahlâkını özetleyen iki temel kavramın “haramdan sakınmak” ve “helal kazanç” kavramları olduğunu söylemek mümkündür. Bilindiği üzere, ticaret yapmak, mal kazanmak, servet sahibi olmak meşru ve makbuldür fakat bunların hiçbir aşamasında haksızlığın ve dolayısıyla haramın bulunmaması gerekir. Haksızlık ve haram, iş hayatının en temel iki yasağıdır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 4

İslam iş ahlakında aşağıdakilerden hangisi yerilmiştir?

Veresiye alış-veriş

Malı övmek

Zam yapmamak

Yemin

Pazarlık

Açıklama:

İslâm iş ahlâkında aldatmama ve aldatılmamaya yönelik öğütlerden biri alış-veriş esnasında yemin etmenin hoş görülmemesidir. Sözümüz, yemine ihtiyaç kalmadan güvenilir olmalı, dürüstlüğümüz yeminle desteklenmeye ihtiyaç duymamalı; ayrıca, farkında olmayarak da olsa hata karışabilecek alış-verişlerimize Allah’ın adı ile yemini aracı kılmamalıyız. Yemin edilmesi, bilhassa daha müttaki olanların daha çabuk kanmalarına ve bu yüzden belki de bazen zarar etmelerine yol açacaktır. Bu yüzden, alış verişlerde yemin tasvip edilmemiş hatta yerilmiştir. Hz. Peygamber alış-verişte yemin konusunda şöyle buyurmuştur: “(Yalan yere) yemin mala rağbeti artırsa bile bereketi götürür” (Buhari, 2008, 533). Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 5

"Gazali'ye göre ticaretle uğraşan bir kimse, altı maddeye uyarak, adaletin üstündeki ihsan rütbesine yükselir" Aşağıdakilerden hangisi bu maddelerden biri değildir?

Fahiş kardan kaçınmak

Borcunu ödemek için vadesinin dolmasını beklemeden gidip ödemek

Pazarlıktan pişman olup cayana kolaylık göstermek

Kardan fedakarlık etmek

Alacakların tahsilinde çabuk davranmak

Açıklama:

Gazali’nin belirttiği üzere, Allah Teala hem adaletle hem de ihsanla emretmiştir. Dindar birisinin adaletle yetinmesi, zulümden kaçınması ve fakat ihsan kapılarını terk etmesi, bu kapılardan içeri girmemesi yakışık almaz. Çünkü “Allah şüphesiz adaleti, iyilik yapmayı... emreder...”( Nahl/16: 90). Bu bağlamdaki ihsan mefhumuyla o, “müşterinin yararına olan bir fiili, ona yapılacak ikramı” kasteder. Bu bir vecibe değildir, esnafın göstereceği bir fazilet, bir alicenaplıktır. Esnafın asıl yükümlü olduğu şey, zulmetmeyip adil davranmaktır. Ancak, ticaretle uğraşan bir kimse, şu altı maddeye uyarak, adaletin üstündeki ihsan rütbesine yükselir: 1) Fahiş kardan kaçınmak, 2) Kardan fedakarlık etmek, 3) Alacakların tahsilinde müsamahakar davranmak, 4) Borcunu ödemek için, alacaklının gelmesini ve vadesinin dolmasını beklemeden, imkanı varsa onun ayağına gidip borcunu ödemek, 5) Pazarlıktan pişman olup cayana kolaylık göstermek, 6) Fakirler için ayrı bir veresiye defteri tutarak, borçlarını ödeyemedikleri taktirde kendilerinden alacağını istememeye niyet etmek. Gazali’ye göre geçmiş büyüklerin alış- verişte izledikleri yöntemler bunlardır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi işverenin işçisine karşı davranışlarında uyması gereken ahlaki özelliklerden biri değildir?

Mesuliyet

Hakkaniyet

Kardeşlik

Şükür

Liyakat

Açıklama:

İşveren veya yönetici, işçi veya memur alırken liyakati esas almalı, işi bir takım kişisel tarafgirliklerinden dolayı tercih ettiği liyakatsiz kişiye değil, hak eden kişiye, ehline vermelidir. İşi ehline vermek ve adaletli davranmak, bu konulardaki en temel ilahi emirlerden ikisidir. İyi bir işveren, işçilerin gerçek anlamda mesuliyetini taşır, sorumluluğunu üzerinde hisseder, sevinçlerine ve bilhassa kederlerine ortak olur ve bir sıkıntıları olduğundan haberdar olduğunda bunu ortadan kaldırmaya çalışır.
Ahlâklı bir işveren gerçekten iyice üst düzey bir ahlâklılığa sahipse, işçilerinin sadece sorumluluğunu hissetmekle ve zaman zaman onlara yardımcı olmakla yetinmez, onları kendisine kardeş bilir, yediğinden yedirir, giydiğinden giydirir ve onlara son derece iyi ve itibarlı davranır. Şükür, işverenin işçisine karşı davranışlarında olması gereken özelliklerinden değildir. Nitekim şükür sadece Allah'a olur. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 7

Gazali'ye göre, iyi bir tüccarın başarılı bir iş hayatıyla birlikte dinini de koruması ve ahiretini ihmal etmemesi için bir takım hususlara dikkat etmesi gerekir. Aşağıdakilerden hangisi bu hususlardan biri değildir?

Haramdan kaçınmalıdır ama şüpheli işlerle meşgul olmasında sakınca yoktur.

Ticarete başlarken, çoluk çocuğunun nafakasını helal kazançla temin etmelidir.

Sanatında veya ticaretinde kifaye farzlardan bir farzı yerine getirmelidir.

Dünya pazarını ahiret pazarına engel yapmamalıdır.

Yaptığı her işin bütün safhalarını gözden geçirmeli, birgün hepsinden dolayı hesaba çekileceğini unutmamalıdır.

Açıklama:

Gazali’nin belirttiği üzere, ticaretle uğraşan kişiye, dünyevi çalışmaları ahiretini unutturmamalıdır. Yoksa kısa dünya hayatındaki kazancı, ebedi ahiret hayatı için zarara dönüşür. Ona göre, iyi bir tüccarın başarılı bir iş hayatıyla birlikte dinini de koruması ve ahiretini ihmal etmemesi için şu hususlara dikkat etmesi gerekir: 1) Ticarete başlarken, çoluk çocuğunun nafakasını helal kazançla temin etmek, kendisi için istediğini toplumdaki öteki kişiler için de isteyip onlara yardımcı olmak, kendi kazancıyla dinine yardımcı olmak ve benzeri tarzda iyi niyetler taşımalıdır. 2) Sanatında veya ticaretinde kifaye farzlardan bir farzı yerine getirmeye, o toplum için gerekli olan iş alanlarından birindeki bir boşluğu doldurmaya niyet etmelidir. 3) Dünya pazarını ahiret pazarına engel yapmamalıdır. 4) Çarşı-pazarda da Allah’ı sürekli hatırlamayı ve anmayı sürdürmelidir. 5) Ticaret konusunda ölçülü olmalı, aşırı hırs ve istek içinde olmamalıdır. 6) Yalnız haramdan kaçınmakla yetinmemeli, şüpheli işlerden de uzak durmalı, fetvalar yanında kalbine de danışmalı ve kalbinin işkillendiği şeyden vazgeçmelidir. 7) Yaptığı her işin bütün safhalarını gözden geçirmeli, birgün hepsinden dolayı hesaba çekileceğini unutmamalıdır. Buna göre doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 8

I. İşi ehline vermek
II. Hırslı davranmak
III. Haline şükretmek
IV. Güvenilir olmak
V. Hakkaniyetli olmak
VI. Çıkarlarını gözetmek
VII. Mesuliyet sahibi olmak
VIII. Haset etmek
Yukarıdakilerden hangileri İslam ahlakına göre işgören kimselerin ahlakında olması gereken özelliklerdir?

I,II,IV,V,VI

I,III,IV,VII,VIII

II,III,V,VI,VII

III,IV,V,VII

IV,V,VI,VII

Açıklama:

İşçi, öncelikle işverenine karşı haset ve kıskançlık içinde olmamalı, işveren değil de işçi olması gibi hususlardan dolayı herhangi bir eziklik duymamalı, çalışıp alın teriyle helal para kazanabildiği bir iş kapısı buldurduğu için Allah’a şükür, işverenine de gerektiğinde teşekkür etmelidir. İşçi, yaptığı işi iyi bilmeli, yeterince bilmiyorsa bir an önce eksikliklerini gidermeli, işi konusunda uzmanlaşmalıdır. Ayrıca o, iş ile ilgili her türlü mal ve bilgi gibi hususta kendisine güvenilir olmalıdır. İşçi, işverenin haklarını korumalı, işinde haksızlık yapmamalı, az da olsa kazancına haksızlığı ve haramı bulaştırmamalıdır. İşverenin işçisinden mesul olması gibi, işçinin de işverenin kendisine emanet edilen malından mesul olduğu ve bu konuda yeterince sorumluluk duyması gerektiği meşhur bir hadiste açıkça beyan edilmiştir. İyi bir işçi, başta işi olmak üzere, mümkünse iş arkadaşlarını ve işverenini sevmeli, en azından onlara saygı duymalıdır. Buna göre doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

"Erdem-ekonomi ilişkisinde, ahlâk ve erdemi hiç önemsemeyen bir materyalizm, maddecilik ve kapitalizmin vahşi, tekelci ve sömürücü türü ______ kutbunu; ekonomiyi, dünya malını, karı, kazancı, çalışma ve üretmeyi hiç önemsemeyen bir mistisizm ve asketizm türü de _______ kutbunu oluşturmaktadır." Boşluklara gelmesi gereken doğru ifadeler hangileridir?

ifrat-tefrit

itidal-tefrit

tefrit-itidal

ifrat-itidal

tefrit-ifrat

Açıklama:

Erdem-ekonomi ilişkisinde insanlara bol miktarda meşru, makul ve makbul seçenek sunmak ve onların özgür tercihlerine imkan sağlamak mümkündür. Bu meşru ve makbul seçeneklere geçmeden önce ahlaken uygun görülmeyecek seçenekleri elemek için, önce Aristoteles’in de İslâm dininin de fazlasıyla vurguladığı üç ilkesel terim olan, ifrat, tefrit ve itidal kavramlarını hatırda tutarak yola çıkmak mümkündür. Bu cümleden olarak, kısaca şunu söyleyebiliriz ki, insanlık tarihi ahlâk rağmına ekonomi yönünde ifrata da, ekonomi rağmına ahlâk yönünde tefrite de şahit olmuştur ve olmaktadır. Bakış açımıza göre bunlardan birine ifrat birine tefrit demek mümkündür. Kısa ve teknik terimlerle ifade etmek gerekirse, ahlâk ve erdemi hiç önemsemeyen bir materyalizm, maddecilik ve kapitalizmin vahşi, tekelci ve sömürücü türü ifrat kutbunu; ekonomiyi, dünya malını, karı, kazancı, çalışma ve üretmeyi hiç önemsemeyen bir mistisizm ve asketizm türü de tefrit kutbunu oluşturmaktadır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

I. Hak
II. Adalet
III. Merhamet
IV. Sevgi
V. Güven
VI. İyilikseverlik
Yukarıdakilerden hangileri erdem-ekonomi ilişkisinde maksimum düzeyi oluşturur?

I,II

II,III

III,IV

IV,V

V,VI

Açıklama:

İş ahlâkının üzerinde durduğu erdemleri sınıflandırdığımızda, hak ve adalet gibi erdemler minimum düzeyi, güven ve iyilikseverlik gibi erdemler mutedil düzeyi oluşturur. Erdemlerin maksimum düzeyini, en yüksek seviyesini ise, merhamet ve sevgi erdemlerinin oluşturduğunu söylemek mümkündür. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Gazali'ye göre iyi bir tüccarın başarılı bir iş hayatıyla birlikte dinini de koruyabilmesi için kaç hususa dikkat etmesi gerekmektedir?

Açıklama:

iyi bir tüccarın başarılı bir iş hayatıyla birlikte dinini de koruması ve ahiretini ihmal etmemesi için şu hususlara dikkat etmesi gerekir: 1) Ticarete başlarken, çoluk çocuğunun nafakasını helal kazançla temin etmek, kendisi için istediğini toplumdaki öteki kişiler için de isteyip onlara yardımcı olmak, kendi kazancıyla dinine yardımcı olmak ve benzeri tarzda iyi niyetler taşımalıdır. 2) Sanatında veya ticaretinde kifaye farzlardan bir farzı yerine getirmeye, o toplum için gerekli olan iş alanlarından birindeki bir boşluğu doldurmaya niyet etmelidir. 3) Dünya pazarını ahiret pazarına engel yapmamalıdır. 4) Çarşı-pazarda da Allah’ı sürekli hatırlamayı ve anmayı sürdürmelidir. 5) Ticaret konusunda ölçülü olmalı, aşırı hırs ve istek içinde olmamalıdır. 6) Yalnız haramdan kaçınmakla yetinmemeli, şüpheli işlerden de uzak durmalı, fetvalar yanında kalbine de danışmalı ve kalbinin işkillendiği şeyden vazgeçmelidir. 7) Yaptığı her işin bütün safhalarını gözden geçirmeli, birgün hepsinden dolayı hesaba çekileceğini unutmamalıdır

Doğru Cevap: E

Soru 12

İbn haldun'a göre işçide bulunması gereken iki önemli erdem nedir?

çalışkanlık ve liyakat

güven ve doğruluk

liyakat ve güven

güven ve kuvvet

çalışkanlık ve güven

Açıklama:

İbn Haldun’un işçilerde bulunması gereken erdemlerle ilgili en fazla liyakat ve güven üzerinde durduğu anlaşılmaktadır. Ona göre insanın hizmetinde bulunduracağı kimseler dört sınıfa ayrılır: Bunlardan birincisi, üzerine aldığı görevi hakkıyla görebilen ve işine güvenilebilecek olan doğru bir kimsedir; ikincisi, işine de emanet ve doğruluğuna da güvenilemez bir kimsedir; üçüncüsü, işini ve görevini yapabileceğine güvenilir biridir ama emanet ve doğruluğuna güvenilmez; dördüncüsü ise, emanet ve doruluğuna güvenilir biridir ama işinin ehli olmaz.

Doğru Cevap: C

Soru 13

Sevgiyi adaletten üstün gören ahlakçı filozof kimdir?

İbn Miskeveyh

Farabi

Nasiruddin et-Tusi

Kınalızade

Gazali

Açıklama:

Nasırüddin Tusi’ye göre de sevgi adaletten üstündür. Hatta adalete ihtiyaç, insanlar arasındaki sevgi yoksunluğundandır. Eğer bireyler arasında yeterince sevgi olsaydı, ne hakkını verme ne de hakkını almaya ihtiyaç olurdu

Doğru Cevap: C

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi İslam iş ahlakı ile ilgili dört temel esastan biri değildir?

çalışkanlık

ihsan

müsamaha

adalet

tevazu

Açıklama:

tevazu islam iş ahlakı ile ilgili dört temel esastan birisi değildir

Doğru Cevap: E

Soru 15

Erdem-ekonomi ilişkisinde en öncelikli erdemler hangileridir?

çalışkanlık ve adalet

hak ve adalet

doğruluk ve hak

doğruluk ve çalışkanlık

hak ve çalışkanlık

Açıklama:

erdem-ekonomi ilişkisinde en öncelikli erdemler, hak ve adalet erdemleridir.

Doğru Cevap: B

Soru 16

Aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

İş ahlakı batı dünyasında 1960'lardan itibaren önemsenmeye başlanmıştır.

ülkemizde 2000'lerden itibaren fakültelerde ders olarak okutulmaya başlanmıştır.

son yıllarda iş ahlakıyla ilgili dernekler kurulmuştur

iş ahlakı, iş etiği veya meslek etiği olarak da adlandırılabilir

İş ahlakı günümüzde henüz bilincinde olunmayan bir kavramdır.

Açıklama:

"İş ahlakı günümüzde henüz bilincinde olunmayan bir kavramdır." ifadesi yanlıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 17

"Günümüzde esnaf odalarına benzeyen Ahilik geleneği Hacı Bektaş-ı Veli'nin tavsiyesiyle kurulan Karahanlılar'a kadar dayana bir kurumdur" cümlesinde yanlış olan bilgi hangisidir?

Esnaf odaları

Ahilik

Hacı Bektaş-ı Veli

tavsiyesiyle

Karahanlılar'a

Açıklama:

Cümlede geçen "Karahanlılar" yerine "Selçuklular" ifadesi olmalıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 18

aşağıdakilerden hangisi işçi ahlakıyla ilgili özelliklerden biri değildir?

haset etmemek

haline şükretmek

işbilir ve güvenilir olmak

eğitimli olmak

hakkaniyet ve mesuliyet sahibi olmak

Açıklama:

eğitimli olmak işçi ahlakıyla ilgili özelliklerden biri değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 19

Aşağıdaki yazar-eser karşılaştırmalarının hangisi yanlıştır?

buhari - edebu'l-müfred

farabi - ideal devlet

ibn haldun - mukaddime

ibn miskeveyh - ahlak-ı miskeveyh

Draz - Kur'an ahlakı

Açıklama:

İbn Miskeveyh'in böyle bir eseri bulunmamaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 20

İnsanlar üç sınıfa ayrılı:
1. Dünya hayatı için çalışıp ahiretini unutanlar
2. Ahiret kaygısıyla dünya geçimini kaale almayanlar
3. Ahiret elde etmek için dünya geçimini dikkate alanlar.
yukarıdaki sınıflandırma kime aittir?

buhari

gazali

farabi

İbn miskeveyh

maverdi

Açıklama:

söz konusu sınıflandırma Gazali'ye aittir.

Doğru Cevap: B

Soru 21

Peygamberimiz bir insanın kendi el emeği ile kazanıp yemesini övdüğü hadis-i şerifinde, aşağıdaki peygamberlerden hangisini bu konuya örnek göstermiştir?

Hz. Davut

Hz. İsa

Hz. Musa

Hz. İbrahim

Hz. Yusuf

Açıklama:

Bir insanın, başkasına el açıp muhtaç olmaması, kimseye yük olmak durumunda kalmaması, kendi geçimini kendisinin temin etmesi kadar onur verici, itibar artırıcı, özgüven kazandırıcı ve yaşama sevincini coşturucu başka bir şey yoktur. Nitekim Rasulullah şöyle buyurmuştur: “Hiç kimse kendi el emeği ile kazanıp yediğinden daha hayırlı bir şey yememiştir. Allah’ın peygamberi Davut aleyhisselam da kendi el emeğinden yerdi.” (Buhari, 2008, 531). Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Gazali, çalışma, ticaret yapma, kazanç sahibi olma konularında, aşağıdakilerden hangisinin yerildiğinden bahsetmektedir?

Geçimini sağlayacak kadarı için ticaret yapmak

İhtiyaç fazlası mal teminine çalışmak

Geçimin biraz üstünde bir gelir sağlamak

Helal yoldan geçimini temin etmek

Kazancından hayır ve hasenata pay ayırmak

Açıklama:

Gazali, çalışma, ticaret yapma, kazanç sahibi olma gibi hususları epey övdükten sonra şöyle der: “Biz, ticaretin mutlak şekilde her şeyden üstün olduğunu söylüyor değiliz. Ancak ticaret: a) Ya geçim için, b) Ya servet edinmek için, c) Ya da geçimin biraz üstünde bir gelir sağlamak amacıyla yapılır. Hayır ve hasenat düşünülmeden sırf malı çoğaltmak ve mal biriktirmek için ihtiyaç fazlası mal teminine çalışmak yerilmiştir”. Buradan da anlaşıldığı üzere, iş hayatını geliştirmede en temel ve en meşru niyet, muhannete muhtaç olmadan helal yoldan geçimini temin etmektir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi, İslâm dini ve ahlâkında tamamen meşru ve makbul olup, teşvik edilmektedir?

Malı sadece dünyalık niyetlerle edinmek

Haram yollarla kazanç sağlamak

Geçimini helal yoldan temin etmek

Kazancını kötü yollarda harcamak

İş meşguliyeti yüzünden ahiretini unutmak

Açıklama:

İslâm dini ve ahlâkında, çalışmak, üretmek, kazanmak, mal sahibi olmak, zengin olmak, makul bir refah içinde yaşamak; geçimini helal yoldan temin etmek, daha fazla refah ve huzur içinde yaşamak, kamu ve din yararına harcamalarda bulunabilmek gibi niyetlerle edinildiği ve haram bulaştırılmadığı sürece tamamen meşru ve hatta makbul ve fazlasıyla teşvik edilen şeylerdir. Kötü olan ve yerilen, malı sadece dünyalık niyetlerle edinmek, haram yollarla kazanmak, kötü yollarda harcamak ve malın kendisini ebedi kılacağını zannederek iş meşguliyeti yüzünden ahiretini unutmaktır. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 24

I. Haramdan sakınmak
II. Haksızlık yapmak
III. Helal yoldan kazanmak
IV. Harama bulaşmak
V. Servet sahibi olmak
Yukarıdakilerden hangileri, İslami değerler ışığında iş hayatının en temel yasakları arasında yer almaktadır?

I, II ve III

I ve V

II, III ve IV

II ve IV

III, IV ve V

Açıklama:

İslâm iş ahlâkını özetleyen iki temel kavramın “haramdan sakınmak” ve “helal kazanç” kavramları olduğunu söylemek mümkündür. Yukarıda belirtildiği üzere, ticaret yapmak, mal kazanmak, servet sahibi olmak meşru ve makbuldür fakat bunların hiçbir aşamasında haksızlığın ve dolayısıyla haramın bulunmaması gerekir. Haksızlık ve haram, iş hayatının en temel iki yasağıdır. Zira bir ayeti kerimede şöyle buyrulmaktadır: “Ey inananlar! Mallarınızı aranızda haksızlıkla değil, karşılıklı rıza ile yapılan ticaretle yiyin, haram ile nefsinizi mahvetmeyin” (Nisa/4: 29). Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Gazali, ticaretle uğraşan bir kimsenin bazı konularda hassas davranması halinde adaletin üstündeki ihsan rütbesine yükseleceğini dile getirmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bu davranışlardan biri değildir?

Pazarlıktan pişman olup cayana kolaylık göstermek

Kârdan fedakarlık etmek

Alacakların tahsilinde müsamahakâr davranmak

Fahiş kârdan kaçınmak

Borcunu ödemek için alacaklının gelmesini beklemek

Açıklama:

Ticaretle uğraşan bir kimse, şu altı maddeye uyarak, adaletin üstündeki ihsan rütbesine yükselir: 1) Fahiş kardan kaçınmak, 2) Kardan fedakarlık etmek, 3) Alacakların tahsilinde müsamahakar davranmak, 4) Borcunu ödemek için, alacaklının gelmesini ve vadesinin dolmasını beklemeden, imkanı varsa onun ayağına gidip borcunu ödemek, 5) Pazarlıktan pişman olup cayana kolaylık göstermek, 6) Fakirler için ayrı bir veresiye defteri tutarak, borçlarını ödeyemedikleri taktirde kendilerinden alacağını istememeye niyet etmek. Gazali’ye göre geçmiş büyüklerin alışverişte izledikleri yöntemler bunlardır. Ama bu yol ve yöntemlerin artık izi kalmamıştır. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 26

Aşağıdaki sure ve ayetlerden hangisinde, bir işin ehline verilmesi emredilmektedir?

Nisa suresi, 58. ayet

Bakara suresi, 283. ayet

Furkan suresi, 67. ayet

Nahl suresi, 90. ayet

İsra suresi, 35. ayet

Açıklama:

İşveren veya yönetici, işçi veya memur alırken liyakati esas almalı, işi bir takım kişisel tarafgirliklerinden dolayı tercih ettiği liyakatsiz kişiye değil, hak eden kişiye, ehline vermelidir. İşi ehline vermek ve adaletli davranmak, bu konulardaki en temel ilahi emirlerden ikisidir. Nitekim, ayeti kerimede, “Şüphesiz Allah, size işleri ehline vermenizi, insanlar arasında hükmettiğiniz zaman da adaletle hükmetmenizi emretmektedir” (Nisa/4: 58) diye buyrulmaktadır. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 27

I. Hacca gitmek
II. Zekat vermek
III. Kamu yararına hizmetlerde bulunmak
IV. Sadaka vermek
V. İşini büyütmek
Yukarıdakilerden hangileri, ahlâklı bir Müslüman iş adamından kazancının hukuki ve ahlâki gereklerini yerine getirmek üzere yapması beklenenler arasında yer almaktadır?

I, II ve III

II, III ve IV

III, IV ve V

I, III ve V

I, II ve IV

Açıklama:

Ahlâklı bir Müslüman iş adamı, işçileriyle ilişkilerinde faziletli davranışlar sergilediği gibi Allah’ın lütuf ve inayetiyle elde ettiği bol kazancının hukuki ve ahlâki gereklerini de yerine getirir, zekatını verir, sadakalarını verir, gelirinin büyüklüğü oranında kamu yararına büyük hizmetlerde bulunur. Ahlâklı bir zengin, cimrilikten sakınmalı, servetinin Allah’tan kendisine verilmiş emanet olduğunu ve malında başka insanların da hakkı olduğunu unutmamalıdır. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi, işgörenlerde bulunması gereken erdemli ve ahlâki davranışlardan biri değildir?

İşverenine karşı kıskançlık ve haset içinde olmamalı

Güvenilir ve dürüst olmalı

Yapılan haksızlıkların altında kalmayıp, karşılık vermeli

İşini çok iyi bilmeli ve iyi yapmalı

İş aletleri vb. konularda sorumluluk sahibi olmalı

Açıklama:

İşçi, işverenine karşı kıskançlık ve haset içinde olmamalı, bir işi olup çoluk çocuğunun geçimini alnının teriyle ve akıyla sağlayabildiği için şükretmeli, işini çok iyi bilmeli ve iyi yapmalı, güvenilir ve dürüst olmalı, hiçbir haksızlığa tenezzül ve teşebbüs etmemeli, kazancının tam anlamıyla helal olmasına özen göstermeli, iş aletleri ve bilgileri gibi konularda sorumluluk sahibi olmalı, işini, iş arkadaşlarını ve işverenini elden geldiğince sevmeye ve saymaya çalışmalıdır. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 29

I. Materyalizm
II. Mistisizm
III. Tekelcilik
IV. Asketizm
V. Kapitalizm
Yukarıdakilerin hangilerinde, ekonomi-erdem ilişkisinde ahlâk ve erdem önemsenmemektedir?

I, II ve III

II, III ve IV

III, IV ve V

I, III ve V

I, II ve IV

Açıklama:

İnsanlık tarihi ahlâk rağmına ekonomi yönünde ifrata da, ekonomi rağmına ahlâk yönünde tefrite de şahit olmuştur. Kısa ve teknik terimlerle ifade etmek gerekirse, ahlâk ve erdemi hiç önemsemeyen bir materyalizm, maddecilik ve kapitalizmin vahşi, tekelci ve sömürücü türü ifrat kutbunu; ekonomiyi, ‘dünya malı’nı, karı, kazancı, çalışma ve üretmeyi hiç önemsemeyen bir mistisizm ve asketizm türü de tefrit kutbunu oluşturmaktadır. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 30

Erdem-ekonomi ilişkisinin maksimum düzeyinde sahip olunması beklenen erdem, aşağıdakilerden hangisidir?

Hak

Adalet

Güven

İyilikseverlik

Sevgi

Açıklama:

İş ahlâkının üzerinde durduğu erdemleri sınıflandırarak, hak ve adalet gibi erdemleri minimum düzey, güven ve iyilikseverlik gibi erdemleri mutedil düzey erdemleri olarak belirtmiştik. Erdemlerin maksimum düzeyini, en yüksek seviyesini ise, merhamet ve sevgi erdemlerinin oluşturduğunu söylemek mümkündür. Arzu edilen şey, işçinin işvereni, işverenin işçisini ve her ikisinin de yaptıkları işi ve iş arkadaşlarını azami derecede sevmeleridir. Böyle bir sevgi olduğunda alt düzeylerdeki ilkeler ve erdemlerin pek çoğuna gerek bile kalmayacaktır. Sevgi varsa, haksızlık da, adaletsizlik de, zarar verme de, verimsizlik ve güvensizlik de olmayacaktır. Bunun için sevgi aşamasına yükselmek iş dünyasındaki herkesin en yüksek erdemi ve yüce ideali olmalıdır. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 31

I. Pazarlık etmek
II. İhsan
III. Haksızlıktan kaçınma
IV. Temizlik
V. İyi niyet
VI. Çalışkanlık
Yukarıdakilerden hangileri İslam iş ahlakının dört temel esası olarak kabul edilmiştir?

I-II-IV-VI

I-III-V-VI

II-III-IV-V

II-III-V-VI

III-IV-V-VI

Açıklama:

İslâm iş ahlâkında pek çok ilke ve erdemden bahsedilebilir ve kaynaklarımızda da bahsedilmektedir. Biz bunları, sadelik ve kolaylık olsun diye dört genel ilke veya temel erdem altında toplayabiliriz. Bunlardan ilk ikisi, çalışma ve iş hayatına başlamadan önce iş konusunda sahip olmamız gereken iyi niyet ile çalışma konusundaki doğru dini bilgiler ve çalışkanlığın fazileti ile ilgilidir. Sonraki ikisi ise iş hayatına atıldıktan sonra işle ilgili çeşitli alanlar ve ilişkilerde uyulması gereken helal kazanç ve adaletle ilgili kurallar ile lütuf ve ihsanla ilgili ahlâki faziletlerdir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 32

Gazali iş hayatında yapılmaması gerekenleri dört esasta toplar. Aşağıdakilerden hangisi bu dört esastan biri değildir?

Malda bulunmayan bir özellikle malı övmemek

Malın gizli ve açık bütün kusurlarını açıklayıp, hiçbirini gizlememek

Pazarlık etmekten kaçınmamak

Ölçü ve tartıda hile yapmamak

Alıcı veya satıcıya piyasa fiyatını gizlememek

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 33

“Ödeme gücü bulunan kimsenin borcunu geciktirmesi zulümdür” hadisini İslam iş ahlakı esaslarından hangisini anlatırken örnek vermemiz yerinde olur?

Adalet

İhsan

Çalışkan olmak

İyi niyetlilik

Müsamaha

Açıklama:

Rasulullah şöyle buyurmuştur: “Ödeme gücü bulunan kimsenin borcunu geciktirmesi zulümdür” (Buhari, 2008, 563). Müslüman, işin hangi sektöründe ve hangi düzeyinde çalışırsa çalışsın, işten, üründen, hizmette etkilenen herhangi bir kişiye en küçük bir haksızlık ve adaletsizlik yapılmadığının farkında olmalı; böylece kendi kursağından geçen ve canı kadar sevdiği çocuklarına yedirdiği lokmanın tam anlamıyla helal olduğundan emin olmalıdır. Buna göre doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Gazali'ye göre ticaretle uğraşan kimse aşağıdakilerden hangisini yaparsa ihsan rütbesine yükselemez?

Fahiş kardan kaçınırsa

Alacakların tahsilinde aceleci davranırsa

Pazarlıktan cayana kolaylık gösterirse

Kardan fedakarlık ederse

Borcunu vaktinden önce öderse

Açıklama:

Gazali’nin de belirttiği üzere, Allah Teala hem adaletle hem de ihsanla emretmiştir. Dindar birisinin adaletle yetinmesi, zulümden kaçınması ve fakat ihsan kapılarını terk etmesi, bu kapılardan içeri girmemesi yakışık almaz. Çünkü “Allah şüphesiz adaleti, iyilik yapmayı... emreder...”( Nahl/16: 90). Bu bağlamdaki ihsan mefhumuyla o, “müşterinin yararına olan bir fiili, ona yapılacak ikramı” kasteder. Bu bir vecibe değildir, esnafın göstereceği bir fazilet, bir alicenaplıktır. Esnafın asıl yükümlü olduğu şey, zulmetmeyip adil davranmaktır. Ancak, ticaretle uğraşan bir kimse, şu altı maddeye uyarak, adaletin üstündeki ihsan rütbesine yükselir: 1) Fahiş kardan kaçınmak, 2) Kardan fedakarlık etmek, 3) Alacakların tahsilinde müsamahakar davranmak, 4) Borcunu ödemek için, alacaklının gelmesini ve vadesinin dolmasını beklemeden, imkanı varsa onun ayağına gidip borcunu ödemek, 5) Pazarlıktan pişman olup cayana kolaylık göstermek, 6) Fakirler için ayrı bir veresiye defteri tutarak, borçlarını ödeyemedikleri taktirde kendilerinden alacağını istememeye niyet etmek. Gazali’ye göre geçmiş büyüklerin alış- verişte izledikleri yöntemler bunlardır. Ama bu yol ve yöntemlerin artık izi kalmamıştır. Bu doğrultuda hareket etmek isteyenler, bu sünneti ihya ediyor olacaklardır (Gazali, 1998, 186-193). Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi ahlaklı bir işverende bulunması gereken bir özellik değildir?

Zekatını ve sadakasını vermek

Mesuliyet

İş hırsıyla ibadetlerini ihmal etmemek

Kardeşlik

İşi akrabalarına vermek

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 36

“Bunları ne ticaret ve ne de alışveriş Allah’ı anmaktan, namaz kılmaktan, zekat vermekten alıkoyar. Bunlar, gönüllerin ve gözlerin döneceği günden korkarlar” (Nur/24: 37) ayeti ahlaklı işverenin hangi özelliğine dikkat çekmektedir?

Liyakatlı olması

İş hırsıyla ibadetlerini terk etmemesi

Çalışanlarını ailesi gibi görmesi

Zekatını ve sadakasını vermesi

Kendisini işçilerinden sorumlu hissetmesi

Açıklama:

Müslüman işveren, toplumsal ahlâk ve iş ahlâkı kurallarına uygun davrandığı gibi manevi ahlâk yönünü de ihmal etmemeli, işi ile birlikte ibadetlerini ve maneviyatını da birlikte götürmeyi bilmelidir. Cenab-ı Hak bu tür işverenler veya zenginler için şöyle buyurmaktadır: “Bunları ne ticaret ve ne de alışveriş Allah’ı anmaktan, namaz kılmaktan, zekat vermekten alıkoyar. Bunlar, gönüllerin ve gözlerin döneceği günden korkarlar” (Nur/24: 37). Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi ahlaklı bir işçide bulunması gereken özelliklerden değildir?

Güvenilir olmak

İşverenin haklarını korumak

Patronunu kıskanmak

İş arkadaşlarını sevmek

Haset etmemek

Açıklama:

İşçi, öncelikle işverenine karşı haset ve kıskançlık içinde olmamalı, işveren değil de işçi olması gibi hususlardan dolayı herhangi bir eziklik duymamalı, çalışıp alın teriyle helal para kazanabildiği bir iş kapısı buldurduğu için Allah’a şükür, işverenine de gerektiğinde teşekkür etmelidir.
İşçi, yaptığı işi iyi bilmeli, yeterince bilmiyorsa bir an önce eksikliklerini gidermeli, işi konusunda uzmanlaşmalıdır. Ayrıca o, iş ile ilgili her türlü mal ve bilgi gibi hususta kendisine güvenilir olmalıdır.
İşçi, işverenin haklarını korumalı, işinde haksızlık yapmamalı, az da olsa kazancına haksızlığı ve haramı bulaştırmamalıdır. İşverenin işçisinden mesul olması gibi, işçinin de işverenin kendisine emanet edilen malından mesul olduğu ve bu konuda yeterince sorumluluk duyması gerekir.
İyi bir işçi, başta işi olmak üzere, mümkünse iş arkadaşlarını ve işverenini sevmeli, en azından onlara saygı duymalıdır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 38

Nasırüddin Tusi’ye göre adaletten üstün olan aşağıdakilerden hangisidir?

Güven

Müsamaha

Çalışkan olmak

Sevgi

Disiplinli olmak

Açıklama:

Nasırüddin Tusi’ye göre de sevgi adaletten üstündür. Hatta adalete ihtiyaç, insanlar arasındaki sevgi yoksunluğundandır. Eğer bireyler arasında yeterince sevgi olsaydı, ne hakkını verme ne de hakkını almaya ihtiyaç olurdu (Tusi, 2007, 247). Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 39

Erdem-ekonomi ilişkisinde minimum düzeyde öncelikli erdem hangisidir?

Adalet

Faydalı olmak

Güvenilirlik

İyilik

Sevgi

Açıklama:

Minimum düzeyde en öncelikli erdemler, hak ve adalet erdemleridir. Adalet, dinler arasında Yahudilikten beri, filozoflar arasında Platon’dan beri en önemli görülen erdem sayılmaktadır. İş dünyasındaki çeşitli ilişkileri de kapsayacak biçimde hiç kimseye haksızlık etmemek ve gerek yargılama gerekse bölüşüm ve dağıtım gibi işlemlerde her hak sahibine hak ettiğini, hak ettiği yer, zaman ve biçimde vermek olarak özetlenebilecek hak ve adalet erdemi, erdemlerin eşik düzeyidir ve olmazsa olmaz alt sınırıdır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Erdem-ekonomi ilişkisinde maksimum düzeyin ana ilkesi nedir?

Adalet

Faydalı olmak

Güvenilirlik

İyilik

Sevgi

Açıklama:

Erdemlerin maksimum düzeyini, en yüksek seviyesini ise, merhamet ve sevgi erdemlerinin oluşturduğunu söylemek mümkündür. Arzu edilen şey, işçinin işvereni, işverenin işçisini ve her ikisinin de yaptıkları işi ve iş arkadaşlarını azami derecede sevmeleridir. Böyle bir sevgi olduğunda alt düzeylerdeki ilkeler ve erdemlerin pek çoğuna gerek bile kalmayacaktır. Sevgi varsa, haksızlık da, adaletsizlik de, zarar verme de, verimsizlik ve güvensizlik de olmayacaktır. Bunun için sevgi aşamasına yükselmek iş dünyasındaki herkesin en yüksek erdemi ve yüce ideali olmalıdır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 41

İş etiği veya meslek etiği gibi az çok farklı kavramlarla da ifade edilebilen
iş ahlâkı, Batı dünyasında aşağıdaki hangi tarihten itibaren özellikle önemsenmeye ve sadece dini ve felsefi ahlâk bağlamında değil özellikle iktisadi ve idari bilimler alanında bağımsız bir araştırma konusu ve hatta disiplin olarak
gelişmeye başlamıştır?

1950'lerde

1960’lardan

1970'lerde

1980'lerde

1990'larda

Açıklama:

İş etiği veya meslek etiği gibi az çok farklı kavramlarla da ifade edilebilen
iş ahlâkı, Batı dünyasında da 1960’lardan itibaren özellikle önemsenmeye ve
sadece dini ve felsefi ahlâk bağlamında değil özellikle iktisadi ve idari
bilimler alanında bağımsız bir araştırma konusu ve hatta disiplin olarak
gelişmeye başlamıştır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 42

Sadece iş konusunda değil her konuda asıl olan ve ulaşılan sonucun değerini belirleyen en önemli etken aşağıdakilerden hangisidir?

Niyet

Kısmet

Çalışkanlık

Sabır

Azim

Açıklama:

Bir iş hayatına atılırken, başlangıçta olması gereken en önemli ahlâki şartlardan
biri, bu işle ilgili niyetin iyi olmasıdır. Niyet, sadece iş konusunda değil her konuda aslıdır ve ulaşılan sonucun değerini belirleyen en önemli etkendir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Aşağıdaki peygamberlerden hangisi çiftçilerin piri ve örneğidir?

Hz. Nuh

Hz. Yusuf

Hz. Adem

Hz. İsa

Hz. İbrahim

Açıklama:

Mesela, Hz. Adem çiftçilerin, Hz. Nuh marangozların, Hz. Yusuf ekonomistlerin, Hz. Davut el sanatçılarının, Hz. İsa tabiplerin, Hz. İbrahim ve Hz. Muhammed tüccarların piri ve örneği idi. Hz. Ebu Bekir hububat maddeleri satarak geçimini sağlar, Hz. Ömer dericilikle uğraşır, Hz. Osman yiyecek maddeleri satar, Hz. Ali de ücret karşılığı çalışarak geçimini temin ederdi. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Zararı genele yansıyan haksızlıklar ve zararı sadece müşteri ile sınırlı kalan haksızlıklar olarak ikiye ayıran alim aşağıdakilerden hangisidir?

Harezmi

Farabi

Cezeri

Gazali

Biruni

Açıklama:

Gazali, iş hayatında başkalarının zarar görmesi ile sonuçlanan haksızlıkları iki kısma ayırır: Zararı genele yansıyan haksızlıklar ve zararı sadece müşteri ile sınırlı kalan haksızlıklar. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Gazali'ye göre aşağıdakilerden hangisi iyi bir tüccarın başarılı bir iş hayatıyla birlikte dinini de koruması ve ahiretini ihmal etmemesi için gerekli olan hususlardan biri değildir?

Ticarete başlarken, çoluk çocuğunun nafakasını helal kazançla temin etmek.

Yalnız haramdan kaçınmakla yetinmemeli, şüpheli işlerden de uzak durmak.

Dünya pazarını ahiret pazarına engel yapmamamak.

Çarşı-pazarda da Allah’ı sürekli hatırlamayı ve anmayı sürdürmek.

Ticaret konusunda, aşırı hırs ve istek içinde olmak.

Açıklama:

Gazali'ye göre, iyi bir tüccarın başarılı bir işhayatıyla birlikte dinini de koruması ve ahiretini ihmal etmemesi için şu hususlara dikkat etmesi gerekir: 1) Ticarete başlarken, çoluk çocuğunun nafakasını helal kazançla temin etmek, kendisi için istediğini toplumdaki öteki kişiler için de isteyip onlara yardımcı olmak, kendi kazancıyla dinine yardımcı olmak ve benzeri tarzda iyi niyetler taşımalıdır. 2) Sanatında veya ticaretinde kifaye farzlardan bir farzı yerine getirmeye, o toplum için gerekli olan iş alanlarından birindeki bir boşluğu doldurmaya niyet etmelidir. 3) Dünya pazarını ahiret pazarına engel yapmamalıdır. 4) Çarşı-pazarda da Allah’ı sürekli hatırlamayı ve anmayı sürdürmelidir. 5) Ticaret konusunda ölçülü olmalı, aşırı hırs ve istek içinde olmamalıdır. 6) Yalnız haramdan kaçınmakla yetinmemeli, şüpheli işlerden de uzak durmalı, fetvalar yanında kalbine de danışmalı ve kalbinin işkillendiği şeyden vazgeçmelidir. 7) Yaptığı her işin bütün safhalarını gözden geçirmeli, bir gün hepsinden dolayı hesaba çekileceğini unutmamalıdır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 46

İşçilerde bulunması gereken erdemlerle ilgili en fazla liyakat ve güven üzerinde duran aşağıda verilen alimlerden hangisidir ?

Ömer Hayyam

Fergani

El-Biruni

İbn Haldun

İbn El-Heysem

Açıklama:

İbn Haldun’un işçilerde bulunması gereken erdemlerle ilgili en fazla liyakat ve güven üzerinde durduğu anlaşılmaktadır. Doğru cevap D'dir .

Doğru Cevap: D

Soru 47

Aşağıda verilen alimlerden hangisine göre, “eğer toplum halinde yaşayan insanlar birbirlerini seven kişilerse, birbirlerine karşı adaletli davranırlar ve aralarında hiçbir anlaşmazlık ortaya çıkmaz"?

İbn Miskeveyh

İbn Haldun

İbn Sina

İbn Nefis

Zehravi

Açıklama:

İbn Miskeveyh’e göre, “eğer toplum halinde yaşayan insanlar birbirlerini seven kişilerse, birbirlerine karşı adaletli davranırlar ve aralarında hiçbir anlaşmazlık ortaya çıkmaz. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Aşağıda verilen alimlerden hangisi "sevgi adaletten üstündür" görüşünü dile getirmiştir?

Abdülhamid İbn-i Türk

Ömer Hayyam

Nasırrüddin Tusi

Battani

El-Biruni

Açıklama:

Nasırüddin Tusi’ye göre de sevgiadaletten üstündür. Hatta adalete ihtiyaç, insanlar arasındaki sevgiyoksunluğundandır. Eğer bireyler arasında yeterince sevgi olsaydı, ne hakkınıverme ne de hakkını almaya ihtiyaç olurdu. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Erdem ahlakı veya etiği dendiğinde ilk akla gelen filozof aşağıdakilerden hangisidir?

Platon

Sokrates

Thales

Demokritos

Aristoteles

Açıklama:

Erdemlilik çoğu kere, ahlâklı ve iyi karakter sahibi biri olmakla eş anlamlı kullanılır. Erdem ahlâkı veya etiği dendiğinde ilk akla gelen filozof olan Aristoteles, erdemi, iş ahlâkıyla da çok bağlantılı bir biçimde tanımlar. Doğru cevap E'dir

Doğru Cevap: E

Soru 50

İslâm dini ve dolayısıyla ahlâkında da, klasik dönemin felsefi ahlâkında da yanlış olan ve ahlaki bulunmayan tutum ve davranışları ifade eden kavramlar hangileridir?

Itlak ve iyan

Ifrat ve tefrit

İbahe ve ibda

İbka ve ibkam

İcmal ve iklab

Açıklama:

İfrat ve tefrit, İslâm dini ve dolayısıyla ahlâkında da, klasik dönemin felsefi ahlâkında da yanlış olan ve ahlâki bulunmayan tutum ve davranışlardır. Her iki aşırılığın da toplumlara büyük zararları olmuştur. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi işletme örgütlerinde iş ahlâkı yönetiminin faydalarından ve bu yolla elde edilecek yararlardan biri değildir?

İş ahlâkı, takım çalışmasını ve verimliliği destekler

Etik programlar, işçilerin ve çalışanların stresini azaltır

Çalışanlar birbirinin değerlerine ve kuruma bağlılık hissederler

Etik programlar, işçilerin ve çalışanların stresini arttırır, gelişim ve tatmin duygularını azaltır

Kamu nezdinde işletmenin itibarını artırır ve güçlü bir imaj oluşur

Açıklama:

Ahlâki programlar, hızlı değişim dönemlerinde ahlâki çöküşü azaltır, kötü niyetli girişimleri önler, toplumsal adaleti artırır. İş ahlâkı, takım çalışmasını ve verimliliği destekler. Çalışanlar birbirinin değerlerine ve kuruma bağlılık hissederler ve bu da güçlü motivasyonu ve performans artışını getirir. Etik programlar, işçilerin ve çalışanların stresini azaltır, gelişim ve tatmin duygularını artırır.

Doğru Cevap: D

Soru 52

Aşağıdakilerden hangisi İslâm iş ahlâkında bulunması gereken ilke ve erdemden biri değildir?

Adalet

Lütuf

Çalışkanlık

İyi niyet

Şefkat

Açıklama:

İslâm iş ahlâkında pek çok ilke ve erdemden bahsedilebilir. Bunlardan ilk ikisi, çalışma ve iş hayatına başlamadan önce iş konusunda sahip olmamız gereken iyi niyet ile çalışma konusundaki doğru dini bilgiler ve çalışkanlığın fazileti ile ilgilidir. Sonraki ikisi ise iş hayatına atıldıktan sonra işle ilgili çeşitli alanlar ve ilişkilerde uyulması gereken helal kazanç ve adaletle ilgili kurallar ile lütuf ve ihsanla ilgili ahlâki faziletlerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 53

Peygamberlerin meslekleri veya ilgi alanlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Hz. Muhammed, tüccar

Hz. Davut, çoban

Hz. Adem, çiftçi

Hz. Nuh, marangoz

Hz. İsa, tabip

Açıklama:

Peygamberler ve büyük sahabiler dahi dünyevi işlerde çalışmış, belli meslekleri icra etmişlerdir. Mesela, Hz. Adem çiftçilerin, Hz. Nuh marangozların, Hz. Yusuf ekonomistlerin, Hz. Davut el sanatçılarının, Hz. İsa tabiplerin, Hz. İbrahim ve Hz. Muhammed tüccarların piri ve örneği idi. Hz. Ebu Bekir hububat maddeleri satarak geçimini sağlar, Hz. Ömer dericilikle uğraşır, Hz. Osman yiyecek maddeleri satar, Hz. Ali de ücret karşılığı çalışarak geçimini temin ederdi.

Doğru Cevap: B

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi ticari işlemlerde haksızlık yapmaktan, zarar vermekten, zulmetmekten kaçınmak ve bunların aksine hakkaniyetli ve adaletli davranmak adına yapılması gereken durumlardan biri değildir?

Alıcı veya satıcıya piyasa fiyatını gizlememek

Malda bulunmayan bir özellikle malı övmemek

Malın gizli ve açık bütün kusurlarını açıklayıp, hiçbirini gizlememek

Malın üzerine değer etiketi yapıştırmamak

Ölçü ve tartıda hile yapmamak

Açıklama:

Kişi, kendisi için istediği şeyleri müslüman kardeşi için de istemeli; kendisine yapıldığı takdirde ağırına gidecek ve canını sıkacak bir muameleyi başkalarına yapmamalıdır.” Bu kaide bağlamında, yapılmaması gerekenleri o, şu dört esasta toplanır: 1) malda bulunmayan bir özellikle malı övmemek, 2) malın gizli ve açık bütün kusurlarını açıklayıp, hiçbirini gizlememek, 3) ölçü ve tartıda hile yapmamak, 4) Müşterinin bildiği takdirde almayacağı fiyatı gizlememek, başka bir deyişle, alıcı veya satıcıya piyasa fiyatını gizlememek.

Doğru Cevap: D

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi ticaretle uğraşan bir kimsenin, adaletin üstündeki ihsan rütbesine yükselebilmesi için uyması gereken erdemlerden biri değildir?

Alacakların tahsilinde müsamahakâr davranmak

Fakirler için ayrı bir veresiye defteri tutarak, borçlarını ödeyemedikleri taktirde kendilerinden alacağını zorla istemek

Pazarlıktan pişman olup cayana kolaylık göstermek

Kardan fedakârlık etmek

Fahiş kardan kaçınmak

Açıklama:

Esnafın asıl yükümlü olduğu şey, zulmetmeyip adil davranmaktır. Ancak, ticaretle uğraşan bir kimse, şu altı maddeye uyarak, adaletin üstündeki ihsan rütbesine yükselir: 1) Fahiş kardan kaçınmak, 2) Kardan fedakarlık etmek, 3) Alacakların tahsilinde müsamahakar davranmak, 4) Borcunu ödemek için, alacaklının gelmesini ve vadesinin dolmasını beklemeden, imkanı varsa onun ayağına gidip borcunu ödemek, 5) Pazarlıktan pişman olup cayana kolaylık göstermek, 6) Fakirler için ayrı bir veresiye defteri tutarak, borçlarını ödeyemedikleri taktirde kendilerinden alacağını istememeye niyet etmek.

Doğru Cevap: B

Soru 56

“Şüphesiz Allah, size işleri ehline vermenizi, insanlar arasında hükmettiğiniz zaman da adaletle hükmetmenizi emretmektedir” (Nisa/4: 58). Ayette işverenin işçisine karşı davranışlarında uyması gereken hangi ahlâki özelliğe vurgu yapılmaktadır?

Mesuliyet

Liyakat ve Hakkaniyet

İyi niyet

Şefkat

İşbilir ve Güvenilir Olmak

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi iyi bir tüccarın başarılı bir iş hayatıyla birlikte dinini de koruması ve ahiretini ihmal etmemesi için dikkat etmesi gereken hususlardan biri değildir?

Ticarete başlarken, çoluk çocuğunun nafakasını helal kazançla temin etmelidir

Ticaret konusunda aşırı hırs ve istek içinde olmalıdır

Yalnız haramdan kaçınmakla yetinmemeli, şüpheli işlerden de uzak durmalıdır

Fetvalar yanında kalbine de danışmalı ve kalbinin işkillendiği şeyden vazgeçmelidir

Çarşı-pazarda da Allah’ı sürekli hatırlamayı ve anmayı sürdürmelidir

Açıklama:

İyi bir tüccarın başarılı bir iş hayatıyla birlikte dinini de koruması ve ahiretini ihmal etmemesi için şu hususlara dikkat etmesi gerekir: 1) Ticarete başlarken, çoluk çocuğunun nafakasını helal kazançla temin etmek, kendisi için istediğini toplumdaki öteki kişiler için de isteyip onlara yardımcı olmak, kendi kazancıyla dinine yardımcı olmak ve benzeri tarzda iyi niyetler taşımalıdır. 2) Sanatında veya ticaretinde kifaye farzlardan bir farzı yerine getirmeye, o toplum için gerekli olan iş alanlarından birindeki bir boşluğu doldurmaya niyet etmelidir. 3) Dünya pazarını ahiret pazarına engel yapmamalıdır. 4) Çarşı-pazarda da Allah’ı sürekli hatırlamayı ve anmayı sürdürmelidir. 5) Ticaret konusunda ölçülü olmalı, aşırı hırs ve istek içinde olmamalıdır. 6) Yalnız haramdan kaçınmakla yetinmemeli, şüpheli işlerden de uzak durmalı, fetvalar yanında kalbine de danışmalı ve kalbinin işkillendiği şeyden vazgeçmelidir. 7) Yaptığı her işin bütün safhalarını gözden geçirmeli, bir gün hepsinden dolayı hesaba çekileceğini unutmamalıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Aşağıdakilerden hangisi işçilerde bulunması gereken erdemlerden biri değildir?

Haset Etmemek

Haline Şükretmek

Hırslı Olmak

İşbilir Olmak

Güvenilir Olmak

Açıklama:

İşçi, öncelikle işverenine karşı haset ve kıskançlık içinde olmamalı, işveren değil de işçi olması gibi hususlardan dolayı herhangi bir eziklik duymamalı, çalışıp alın teriyle helal para kazanabildiği bir iş kapısı buldurduğu için Allah’a şükür, işverenine de gerektiğinde teşekkür etmelidir. İşçi, yaptığı işi iyi bilmeli, yeterince bilmiyorsa bir an önce eksikliklerini gidermeli, işi konusunda uzmanlaşmalıdır. Ayrıca o, iş ile ilgili her türlü mal ve bilgi gibi hususta kendisine güvenilir olmalıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 59

İbn Haldun’un işçilerde bulunması gereken erdemlerle ilgili en fazla vurguladığı erdem aşağıdakilerden hangisidir?

Hırs

Güven

Mesuliyet

Cesaret

İffet

Açıklama:

İbn Haldun’un işçilerde bulunması gereken erdemlerle ilgili en fazla liyakat ve güven üzerinde durmaktadır. Ona göre insanın hizmetinde bulunduracağı kimseler dört sınıfa ayrılır: Bunlardan birincisi, üzerine aldığı görevi hakkıyla görebilen ve işine güvenilebilecek olan doğru bir kimsedir; ikincisi, işine de emanet ve doğruluğuna da güvenilemez bir kimsedir; üçüncüsü, işini ve görevini yapabileceğine güvenilir biridir ama emanet ve doğruluğuna güvenilmez; dördüncüsü ise, emanet ve doruluğuna güvenilir biridir ama işinin ehli olmaz.

Doğru Cevap: B

Soru 60

“Allah şüphesiz adaleti, iyilik yapmayı, yakınlara bakmayı emreder” (Nahl/16: 90) Ayeti erdem-ekonomi ilişkisinin hangi düzeyine denk düşmektedir?

Mutedil

Müstakil

Maksimum

Müşterek

Minimum

Açıklama:

İş ahlâkının üzerinde durduğu erdemleri sınıflandıracak olursak, hak ve adalet gibi erdemleri minimum düzey, güven ve iyilikseverlik gibi erdemleri mutedil düzey erdemleri olarak belirtebiliriz. Erdem-Ekonomi İlişkisinde Mutedil Düzeyin ana ilkesi faydalılık ilkesi, faydalı olma kuralıdır. Faydalılık ilkesine göre, eylemlerimizde ne kadar az kişiye ne kadar az zarar veriyor ve ne kadar çok kişiye ne kadar çok fayda sağlıyorsak, eylemlerimiz o derece ahlâki olmuş olur. Bu düzeyde vurgu, zarar vermemenin de ötesinde, faydalı olmaya geçmektedir. Zira hiç kimseye zarar vermemek ve sadece üzerimize düşen ödevi yapmak yetmez; ahlâklılıkta daha üst düzeye çıkmak istiyorsak, onun ötesine geçen faydalar da sağlanmalıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 61

Aşağıdakilerden hangisi işletme örgütlerinde iş ahlâkı yönetiminin faydaları ve bu yolla elde edilecek yararları içeren maddelerden biri değildir?

İş ahlâkı, takım çalışmasını ve verimliliği destekler.

Etik programlar, yasalara uyma konusunda bir nevi sigorta ve denetleme işlevi görür.

İş etiğine gösterilen ilgi bir bütün olarak toplumu geliştirir.

İş ahlakının ve iş etiği doğrudan işletmenin kar maksimizasyonunu artırır.

Kamu nezdinde işletmenin itibarını artırır, güçlü bir imaj ve sağlam bir halkla ilişkiler ağı oluşturur.

Açıklama:

İş ahlâkı ilkelerini bilmenin ve onlara uymanın yararları sadece dini, ahlâki ve uhrevi hayatımız için önemli
değildir; bunların yanında o, dünyevi hayatımız ve ekonomik başarımız için de son derece önemli ve yararlıdır. Dolayısıyla iş ahlakı ve etiği doğrudan kar maksimizasyonunu artırmaya yönelik değildir.

Doğru Cevap: D

Ünite 10

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi çevre sorunlarından biri değildir?

Hava kirliliği

Küresel ısınma

Toprak kayması

Ozon tabakasının delinmesi

Su kirliliği

Açıklama:

Günümüzde artık, toprak kirlenmesi ve erozyonla toprak kaybı, su kirlenmesi ve susuzluktan çölleşme, kirli su nedeniyle oluşan hastalıklar, hava kirliliği ve küresel ısınma, ozon tabakasının delinmesi ve kanser benzeri hastalıklardaki artışlar, yağmur ormanları başta olmak üzere ormanların yok edilmesi ve oralarda yaşayan binlerce bitki ve hayvan türünün neslinin tüketilmesi, fabrika çiftliklerde et tüketimi için yetiştirilen hayvanlara yapılan insanlık dışı muameleler, nükleer ve kimyasal atıkların neden olduğu kitlesel ölümler ve kalıcı hastalıklar, yeryüzü kaynaklarının bir kısım insanlar açlıktan ölürken bir kısmı tarafından adaletsizce ve israf içinde tüketilip yok edilmesi gibi sorunlar, hepimizi etkileyen ve gelecek nesillerimizi de etkileyecek olan çevre sorunlarının sadece birkaç ana başlığın oluşturmaktadır. fakat bunlar arasında toprak kayması çevre sorunlarından biri değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 2

İslam-Çevre ahlakında "merhamet ve muhabbet" ilkesi hangi kuramla bağlantılıdır?

Erdemlilik

Bilgelik

Sorumluluk

Yararlılık

Hikmet

Açıklama:

İslam - çevre ahlakında merhamet ve muhabbet ilkesi erdemlilik kuramıyla bağlantılıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Tabiata okul gibi, kitap gibi, öğretmen gibi bakmayı ve ondan ders almayı tavsiye eden islam-çevre ahlakı ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Hilafet

Nimet

Merhamet

Ayet

Muhabbet

Açıklama:

tabiata okul gibi, kitap gibi, öğretmen gibi bakmayı ve ondan ders almayı tavsiye eden islam-çevre ahlakı ilkesi ayet ilkesidir.

Doğru Cevap: D

Soru 4

İslam çevre ahlakı ilkelerinden hangisi yanlış açıklanmıştır?

Ubudiyet ilkesi (her varlık abiddir)

Kutsiyet ilkesi (her varlık kutsaldır)

Muhabbet ilkesi (muhabbet tüm varlığı kapsar)

Hilafet ilkesi (çevre nimettir)

Emanet ilkesi (çevre bize emanettir)

Açıklama:

Hilafet ilkesi (biz yeryüzünün halifeleriyiz)

Doğru Cevap: D

Soru 5

"Giydiklerini temiz tut. kötü şeyleri terke devam et" (müddessir 74/45) ayeti islam çevre ahlakının hangi ilkesiyle doğrudan bağlantılıdır?

Ayet ilkesi

Emanet ilkesi

Hilafet ilkesi

Muhabbet ilkesi

Nimet ilkesi

Açıklama:

Söz konusu ayet islam çevre ahlakının nimet ilkesiyle doğru orantılıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 6

"Kim zerre kadar iyilik yapmışsa onu görür. kim de zerre kadar kötülük yapmışsa onu görür" Zilzal 99/7-8 ayeti İslam çevre kuramının hangi maddesiyle doğrudan bağlantılıdır?

Sorumluluk

Yararlılık

Erdemlilik

Bilgelik

Hikmet

Açıklama:

Söz konusu ayet İslam-çevre kuramının erdemlilik maddesiyle doğrudan bağlantılıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Çevreci bilinçlenme hangi yıllarda başlamıştır?

1950'lerin ortası

1950'lerin sonu

1960'ların başı

1960'ların sonu

1970'li yıllar

Açıklama:

Çevreci bilinçlenme 1960'ların başında başlamıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 8

"Doğu da batı da Allah'ındır; nereye dönerseniz Allah'ın yönü orasıdır. Doğrusu Allah her yeri kaplar.." bakara 2/115.
yukarıdaki ayet hangi ilkeyle doğrudan ilgilidir?

Kutsiyet

Muhabbet

Ubudiyet

Merhamet

Hilafet

Açıklama:

Söz konusu ayet kutsiyet ilkesiyle doğrudan bağlantılıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 9

"Ahlak ilmi ve İslam Ahlakı" adlı kitabın yazarı kimdir?

Farabi

Buhari

İbn Haldun

İbn Miskeveyh

Ahmed Hamdi Akseki

Açıklama:

söz konusu eserin yazarı Ahmet Hamdi Akseki'dir

Doğru Cevap: E

Soru 10

İbn Miskeveyh'in "bitkiyi cansızlardan üstün kılan özellik ve hayvanların dereceleri" gibi konuları işlediği eseri hangisidir?

İslam ve Çevre

Edebü'l-Müfred

Ahlâkı Olgunlaştırma

Çevre ve Din

Ahlâk ilmi ve İslâm ahlâkı

Açıklama:

söz konusu konuların işlendiği eser Ahlakı Olgunlaştırma'dır

Doğru Cevap: C

Soru 11

Seçeneklerden hangisi çevre ahlâkının ilgilendiği alanlardan biridir?

İnsanın çevre ile olan ilişkilerinin ahlâkî açıdan nasıl olması gerektiği

İnsanın çevreden nasıl daha verimli istifade edebileceği

Güncel gelişmeler ışığında insanın çevre ve teknoloji uyumunu nasıl sağlayacağı

Yeni nesil araç ve gereçlerin gündelik hayata nasıl uyarlanacağı

Dini vecibelerin çevre içerisinde nerelerde yerine getirileceği

Açıklama:

Çevre, bizi kuşatan, canlı-cansız her şey; çevre ahlâkı ise çevre ile
ilişkilerimizi ahlâki açıdan ele alıp düzenlemeye çalışan bir ahlâk dalıdır.
Çevre ahlâkı, bir taraftan betimleyici bir biçimde insanlar ile doğal çevreleri
arasındaki ilişkide tabii denge ve gidişatın korunması ve bu ilişkide zaman
zaman ortaya çıkan sorunların ve nedenlerinin belirlenip çözümlenmesi ile
ilgilenirken, öbür taraftan da değer koyucu bir ahlâk olarak insanların çevre
ile ilişkilerinin ahlâki açıdan en iyi nasıl olması gerektiği ile ilgili kuramlar
ve ilkeler geliştirir, öneriler getirir ve öğütlerde bulunur. Ahlâk,
çevrelerindeki varlıklarla ilişkilerinin insan onuruna yakışır düzeyde erdemli,
sağlıklı ve huzurlu olabilmesi için insanlara yol gösterip rehberlik etmeye ve
onların bu ilişkilerle ilgili ikilemli sorularına zararı, zulmü ve kötülüğü
azaltıcı, buna karşın faydayı, şefkat ve merhameti ve iyiliği artırıcı tarzda
cevaplar vermeye çalışan bir disiplinin ve insanlar arası etkinliğin adıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Günümüz dünyasında çevre bilincine yönelik farkındalıklar ne zaman ortaya çıkmaya başlamıştır?

1920'lerde

1930'larda

1940'larda

1950'lerde

1960'larda

Açıklama:

Son on yıllardaki bu tarihsel gelişmeler birkaç cümleyle özetlenmek
istendiğinde denebilir ki, 1960’ların başında meydana gelen iki olay çevreci
bilinçlenmenin ilk tohumlarını atmıştır. Bunlardan biri nükleer denemelerden
sonra anne sütünde strontiyum 90 elementine rastlanması, diğeriyse, DDT
gibi sentetik yapılı tarım ilaçları ve kimyasal maddelerin etkilerinin,
hedefledikleri zararlılarla sınırlı kalmayıp, ekosistemi bir bütün olarak ve
olumsuz yönde etkilediğinin anlaşılmasıydı. Bu olayların sonucunda insanlar,
varlıkların karmaşık ekolojik döngülerle birbirlerine bağlı olduğunu fark
etmeye başladılar. 1980’lerin başında ise art arda gelen yerel çevresel
krizlerin aslında yaklaşmakta olan küresel boyuttaki çevresel krizin belirtileri
olduğu ortaya çıkmaya başladı.

Doğru Cevap: E

Soru 13

“İnsanların elleriyle işledikleri yüzünden karada ve denizde fesat çıkar; Allah da belki dönerler diye yaptıklarının bir kısmını böylece kendilerine tattırır,” ayet-i kerimesinde çevre ile ilgili verilen mesaj seçeneklerden hangisidir?

İnsan karanın da denizin de hakimidir.

İnsan yaptıklarının çoğu zaman farkında değildir.

Çevre sorunlarının kaynağı bizzat insandır.

İnsanoğlu çok nankör bir yaratıktır.

İnsan istese çevre ile uyum içinde yaşayabilir.

Açıklama:

Çevre sorunlarının arkasında elbette her uygarlık ve kültüre mensup
insanların neden olduğu pek çok irili ufaklı faktör vardır. Nitekim çevreyle
ilgili sorunların çözümüne yönelik pek çok İslâmi öğreti ve öğüdün olması,
çevre sorunlarının asr-ı saadet zamanında ve mekanında da az-çok mevcut
olduğunu, dolayısıyla insanın olduğu her yer ve zamanda az veya çok çevre
sorununun bulunabileceğini gösterir. Zaten Kur’an-ı Kerim’de çok açık bir
biçimde “İnsanların elleriyle işledikleri yüzünden karada ve denizde fesat
çıkar; Allah da belki dönerler diye yaptıklarının bir kısmını böylece
kendilerine tattırır.” (Rum/30: 41) buyrulmaktadır. Çevre sorunlarının
kaynağı, çevrenin kendisi değil insandır. Bundan hareketle, çevre sorunu
yerel sorunlardan küçük bir sorun olmaktan çıkıp, son zamanlarda küresel bir
soruna dönüşmüşse bunun sebebini, son zamanlardaki farklı kültürel ve
teknolojik gelişmelerde ve özellikle bunlara neden olan insanların
zihniyetlerinde aramak doğru olsa gerektir.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Çevre konusunda özellikle üç semavi dine yöneltilen eleştirilerin en önemli nedeni seçeneklerden hangisinde verilmiştir?

Dinlerin çevre konusunda ortak bir tutum takınamaması

İnsanın günahları konusunda yeterince uyarılmadığı

İnsan dışındaki canlılara yaşam hakkı tanınmaması

Kainattaki herşeyin insanın hizmetine sunulduğu inancı

İnsanın yeryüzünde bir bozguncu olması

Açıklama:

Çevre sorunlarının nedenleri konusundaki özet bilgiyi bitirmeden önce,
bu konuda dinlere yönelik bir suçlamayı değerlendirmeden geçmemekte
yarar vardır. Bazı Batılı çevreciler, ‘dünyadaki varlıkların insanın hizmetine
sunulduğu’ şeklinde Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslâm gibi dinlerin kutsal
metinlerinde yer alan kimi ifadeleri çevre sorunlarının temel nedeni gibi
göstermektedirler. Oysa durum tam anlamıyla böyle değildir. Çünkü
Kur’an’ın belirttiğine göre Dünya da hayvanlar da insana yarar sağlamakla ve
anlamlarını insanla ilişkileri içinde kazanmakla birlikte, ne Dünya ne de
hayvanlar sadece insanlar için yaratılmış değillerdir. Örneğin şu iki ayette bu
durum açıkça belirtilir: “Allah, yeri canlı yaratıklar için meydana
getirmiştir.” (Rahman/55: 10) Şu ayette ise hayvanlar daha açıkça
zikredilmiştir: “Doğrusu suyu bol bol indirmekteyiz. Sonra yeryüzünü iyice
yarmakta ve orada taneli ekinler, üzümler, sebzeler, zeytin hurma ağaçları ve
bahçelerde koca koca ağaçlı meyveler ve çayırlar bitirmekteyiz. Bunlar sizin
ve hayvanlarınız için geçimliktir.” (Abese/80: 25-32, Bu ayetler, İslâm çevre
ahlâkının en merkezi ayetlerinden olsa gerektir.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Seçeneklerden hangisi çevre sorunlarının önemsenmesi gerektiğinin önemli nedenlerinden biridir?

Suçlu suçsuz herkesi etkilemesi

Gelişmiş ülkelerin artan sorumluluğu

Atık yönetiminde karşılaşılan sorunlar

İnsanların çevre konusundaki bilinçsizliği

Dini kurumların çevre üzerine yeterince eğilmemesi

Açıklama:

Sebebi kimler olursa olsun, çevre sorunları, sadece suçlunun bedelini
ödeyeceği türden sorunlar değildir. Aksine Dünyanın bir yerinde ortaya çıkan
bir çevre sorunu, onun her yerini ve ondaki herkesi etkileyebilmektedir. Hatta
daha da kötüsü ve üzücü olanı şudur: Çevre konusunda sorunun kaynağı olan
suçlular, sonuçta en az cezayı çekmekte, sorunda hiçbir rolü olmayanlar ise
en ağır bedeli ödeyebilmektedir. Örneğin, suçlu gelişmiş ülkelerdir, cezayı
gelişmekte olan ülkeler çeker; suçlu zenginlerdir, cezayı fakirler çeker; suçlu
yetişkinlerdir, cezayı çocuklar çeker; suçlu insanlardır, cezayı hayvanlar,
bitkiler ve doğal çevre çeker; ve suçlu bugünkü nesildir, cezayı gelecek
kuşaklar çeker. Dolayısıyla, çevre konusunda suçlu olmamak, çevre
sorunlarından etkilenmemek anlamına gelmemekte; sorunun kapsayıcılığı,
suçlu-suçsuz herkesi sorunun çözümüne katkıda bulunmak zorunda
bırakmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Bitki ve hayvan türleri gibi doğal çeşitliliği insanın kullanabileceği bir kaynak
olarak yararlı gören ve korunması gerektiğini savunan batılı çevre etiği kuramı seçeneklerden hangisidir?

Koruma etiği

İnsanmerkezli etik

Canlımerkezli etik

Yüzeysel ekoloji

Derin ekoloji

Açıklama:

İslâm çevre ahlâkına geçmeden Batı çevre etiği kuramlarına kısaca
değinmekte yarar vardır. Batı düşüncesi, çevre etiğinde henüz çok büyük
kuramlar geliştirmiş değildir. Derin ekoloji (deep ecology) ya da
canlımerkezli (biocentric) etik denilen yaklaşım ile yüzeysel ekoloji (shallow
ecology) ya da insanmerkezli (anthropocentric) koruma etiği (conservation
ethics) denilen yaklaşım, en yaygın kuramlardan ikisidir. Derin ekoloji
yanlıları daha radikal görüşleri savunurken, koruma etiği yanlıları daha ılımlı
ya da yüzeysel görüşleri savunmaktadırlar. Örneğin yüzeysel ekolojiye göre,
bitki ve hayvan türleri gibi doğal çeşitlilik insanın kullanabileceği bir kaynak
olarak yararlı görülürken ve korunması gerektiği savunulurken, derin
ekolojiye göre doğal çeşitliliğin her bir öğesinin insana sağladığı yarardan
bağımsız olarak kendi özsel değeri vardır ve onlar bundan dolayı korunmalıdır. Yine örneğin çevre kirliliği, yüzeysel ekolojiye göre, ekonomik büyümeyi tehdit ediyorsa azaltılmalıdır; oysa derin ekolojiye göre, çevre kirliliğinin azaltılması ekonomik büyümeden daha önce gelir ve buna bakılmaksızın azaltılmalıdır. Keza, kaynak kavramı, birincilere göre, insanlar için kaynak, ikincilere göre ise, bütün canlılar için kaynak anlamına gelmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 17

Derin ekoloji
Canlımerkezli etik
Yüzeysel ekoloji
İnsanmerkezli koruma etiği

İslam çevre ahlakının yararlılık kuramı yukarıda verilen batı çevre etiği kuramlarından hangileri ile örtüşmektedir?

I ve II

III ve IV

I ve III

II ve IV

I ve Iv

Açıklama:

Yararlılık, faydalılık ya da menfaat kuramı, tabiata her şeyden önce yararzarar kavramları ekseninde bakar. Yarar ve zararda asıl dikkate alınan da,
insanın yarar ve zararıdır. Bu kuram büyük ölçüde insan merkezli
(antroposentrik) denilebilecek bir kuramdır. Batı çevre etiğinin yüzeysel
ekoloji ve koruma etiği kuramına denk düşer. Doğal kaynaklar insana yararlı
olduğu için korunmalı, gittikçe küresel bir krize dönüşen çevre sorunları da
nihayette insan yaşamına zarar verecek boyutlara ulaştığı için önlemler
alınmalıdır. Çevreye yarar-zarar açısından bakmak, çok üst düzey bir bakış
olmasa da, yanlış da değildir; aksine son derece gerçekçi bir bakış açısıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Sorumluluk kuramı ile ilgili olarak seçeneklerden hangisi söylenebilir?

Çevreyi bireyin bir parçası olarak değil de bireyi çevrenin bir parçası olarak görür.

Çevreyi bir ontolojik gerçeklik olarak görmeye çalışır.

Çevreyi sırf Allah rızası için korumak gerektiğini ifade eder.

Çevreden nasıl yararlanılacağına ilişkin ilkeleri belirler.

Çevrenin bize emanet olduğu bilinciyle yaşamayı öğütler.

Açıklama:

Sorumluluk kuramı, yararlılık kuramı kadar insan merkezci ve faydacı
değildir. Çevremizdeki varlıklara, bizim faydamıza olup olmamaları
açısından ziyade, onların hakları ve bizim de onlara karşı ödevlerimiz,
görevlerimiz, yükümlülük ve sorumluluklarımız açısından bakmayı esas alır.
Herhangi bir şeye, bize faydası açısından bakmakla, bizim ona karşı
sorumluluklarımız açısından bakmak, elbette bir değildir ve ikincisi
birincisinden daha üst düzeyde bir bakıştır. İnsan kendisine verilen her türlü
nimetten ve dolayısıyla bunların önemli bir kısmını oluşturan çevreden
Allah’a karşı sorumludur ve bu konudaki davranışlarından dolayı sorguya
çekilecek, eylemlerine uygun düşen mükafat veya mücazat ile karşılaşacaktır. Sorumluluk kuramı ile ilgili olarak da iki temel ilke dikkati çekmekte veya öne çıkmaktadır. bunlara, “emanet ilkesi” ve “hilafet ilkesi” demek mümkündür. Çevre bize emanettir ve bu emaneti koruyup ona hıyanet etmemek bizim görev ve sorumluluğumuzdur. Ayrıca, sorumluluğumuz sadece emaneti korumakla bitmemekte, onun korunması ve imarında Allah’ın halifesi olmak, daha üst düzeyde görev ve sorumluluklar da yüklemektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 19

“Göklerin ve yerin yaratılmasında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelmesinde, insanlara yararlı şeylerle denizde süzülen gemilerde, Allah’ın gökten indirip yeri ölümünden sonra dirilttiği suda, her türlü canlıyı orada yaymasında, rüzgârları ve yerle gök arasında emre amade duran bulutları döndürmesinde, düşünen kimseler için deliller vardır.” ayeti İslam çevre ahlakının hangi ilkesi ile örtüşmektedir?

Nimet ilkesi

Ayet ilkesi

Emanet ilkesi

Hilafet ilkesi

Merhamet ilkesi

Açıklama:

Çevremizdeki varlıklar, Kur’an’ın belirttiği üzere, düşünen insanlar için bir
akıl yürütme kaynağı ve insanların ‘nereden geldik, nereye gidiyoruz?’ gibi
büyük varoluşsal ve metafiziksel sorularını cevaplamalarında ders alacakları
önemli rehberlerinden biridir. Ayet ilkesi her şeyden önce insanları, çevreyi
gözlemleyip üzerinde düşünmeye (taakkul) ve bu derin düşünceden değerli
ve doğru dersler çıkarmaya (tefekkür) çağırmaktadır. Kur’an’da insanı bu
tarz düşünmeye ve çevreye bu gözle bakmaya davet eden pek çok ayet vardır.
Bunlardan sadece biri şudur: “Göklerin ve yerin yaratılmasında, gece ile
gündüzün birbiri ardınca gelmesinde, insanlara yararlı şeylerle denizde
süzülen gemilerde, Allah’ın gökten indirip yeri ölümünden sonra dirilttiği
suda, her türlü canlıyı orada yaymasında, rüzgârları ve yerle gök arasında
emre amade duran bulutları döndürmesinde, düşünen kimseler için deliller
[ayetler] vardır.” (Bakara/2: 164. Krş. Al-i İmran/3: 190; Rum/30: 20-25, 46;
Şura/42: 29) “Kesin olarak inananlara, yeryüzünde ve kendi içinizde Allah’ın
varlığına nice deliller vardır; görmez misiniz?” (Zariyat/51: 20,21)

Doğru Cevap: B

Soru 20

Osmanlılarda binaların saçaklarına yapılan kuş sarayları İslam çevre ahlakı ilkelerinden hangisiyle ilişkilendirilebilir?

Emanet ilkesi

Kutsiyet ilkesi

Ubudiyet ilkesi

Muhabbet ilkesi

Merhamet ilkesi

Açıklama:

“Erdemlilik kuramı”nın ilk ilkesi merhamettir. Erdemlilik, sorumluluğun
gereklerini yerine getirmenin üstünde bir şeydir. Çevreye de sorumluluğumuzun sıradan gereklerinin üstünde bir gözle bakmak, İslâmın
çevre ahlâkının temel ilkelerinden biri olsa gerektir. Çevremizdeki doğa ve
canlılar, en üstün erdemlerle kendilerine muamele etmemizi hak etmekte ve
bu tarz muameleler bizim daha yetkin/kamil insan olmamızın da gereği
olmaktadır. Erdemli insan, tüm ilişkilerinde erdemli düşünüp duyan ve
erdemli davranan insandır. Çevreyle ve özellikle de çevremizdeki canlılarla
ilişkimizde riayet etmemiz gereken en önemli erdemlerden biri merhamet
erdemidir. Merhamet, ilk olarak, haksız yere öldürmemek, acı vermemek,
zalim olmamak, zulüm etmemek, yani merhametsiz olmamaktır. Bir hadiste
hayvanlarla ilgili merhametsizliğe karşı insanlar şöyle uyarılır: “Haksız
olarak bir serçeyi öldürenden Cenab-ı Hak kıyamet gününde hesap
soracaktır.” (Müslim, “Sayd”, 57) Hayvanlara zulmetmemek insanlara
zulmetmemekle yakından bağlantılıdır ve o oranda ahlâki bir gerekliliktir.
Nitekim Kur’an-ı Kerim, “Yerde yürüyen hayvanlar ve kanatlarıyla uçan
kuşlar da ancak sizin gibi birer toplulukturlar” (En’am/6: 38) buyurmaktadır.
Hayvan hakları denildiğinde genellikle onların hayatlarına müdahale
edilmemesi, fıtri yapılarına uygun işlerde çalıştırılmaları, kaldırabilecekleri
kadar yük taşıtılmaları, gerekli yiyeceklerinin yeterince ve zamanında
verilmesi, tabii ortamlarının ve üreme imkanlarının sağlanması, kendilerine
işkence ve eziyet edilmemesi, hasta olduklarında tedavi ettirilmeleri gibi
hususlar akla gelir. Osmanlı Türkleri, hayvanların korunması, barınması,
yetiştirilmesi ve bu tür haklarına riayet edilmesi gibi birçok hususta çağının
anlayışının çok üzerinde uygulamalar sergilemişlerdir. Bunun en iyi
göstergeleri, hayvanlar için kurdukları vakıfların bolluğu, kedi ve köpeklerin
bakımları için vakfiyelere şartlar koymaları, evler yapılırken uygun yerlere
hayvanların su içebilmeleri için yalaklar yapılması, kuşlara yuva temini
amacıyla cami ve medrese gibi binaların duvarlarına arabesklerle süslü kuş
evlerinin yapılması gibi örnek ve çoğu diğer milletlerde görülmeyen
uygulamalardır.

Doğru Cevap: E

Soru 21

"Muhakkak ki Allah, adaleti, iyiliği, akrabaya yardım etmeyi emreder, çirkin işleri, fenalık ve azgınlığı da yasaklar. O, düşünüp tutasınız diye size öğüt veriyor."(Nahl/90)
Yukarıdaki ayet-i kerimede koyu yazılmış ifade, çevre ahlakıyla ilgili aşağıdaki özelliklerden hangisine vurgu yapmaktadır?

Huzurlu erdemli ve sağlıklı olabilmeleri için insanlara yol gösterir.

İnsanların çevreleriyle ilişkilerinde tabi denge ve gidişatın korunmasına önem verir.

Tüketici zihniyete karşı mücadele verir.

Zararı, zulmü ve kötülüğü azaltıcı tarzda cevaplar vermeye çalışır.

Sorunların nedenlerini bulup, çözümlemeye çalışır.

Açıklama:

Ahlâk, çevrelerindeki varlıklarla ilişkilerinin insan onuruna yakışır düzeyde erdemli, sağlıklı ve huzurlu olabilmesi için insanlara yol gösterip rehberlik etmeye ve onların bu ilişkilerle ilgili ikilemli sorularına zararı, zulmü ve kötülüğü azaltıcı, buna karşın faydayı, şefkat ve merhameti ve iyiliği artırıcı tarzda cevaplar vermeye çalışan bir disiplinin ve insanlar arası etkinliğin adıdır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 22

"Ahlâkı Olgunlaştırma" adlı eser aşağıdaki İslam alimlerinden hangisine aittir?

Ahmet Hamdi Akseki

İbni Miskeveyh

Gazali

İbni Haldun

Hoca Ahmed Yesevi

Açıklama:

"Ahlâkı Olgunlaştırma" adlı eser, İbni Miskeveyh'e aittir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 23

Çevre ahlakıyla ilgili olarak, çevreci bilinçlenmenin ilk tohumlarının atılması aşağıdaki tarihlerden hangisiyle başlamıştır?

1960'ların başında

1970'ların başında

1960'ların sonunda

2000'lerin ortasında

20. Yüzyılın ilk çeyreğinde

Açıklama:

Son on yıllardaki bu tarihsel gelişmeler birkaç cümleyle özetlenmek
istendiğinde denebilir ki, 1960’ların başında meydana gelen iki olay çevreci
bilinçlenmenin ilk tohumlarını atmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Kur’an-ı Kerim'de Allah'ın dünyayı bütün canlılar için yarattığını ifade etmesi hangi surede yer almaktadır?

İhlas

Kevser

Rahman

Kureyş

Nas

Açıklama:

“Allah, yeri canlı yaratıklar için meydana getirmiştir.” (Rahman/55: 10) Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 25

"Doğal çeşitlilik insan sağladığı yarardan dolayı değil, kendi öz varlığıyla alakalı olarak korunmalıdır." fikrini savunan çevre etiği kuramı aşağıdakilerden hangisidir?

Yararlılık

Biocentric

Anthropocentric

Yüzeysel ekoloji

Derin ekoloji

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi, çevre etiğinin incelenmesi bağlamında kuramlar hakkında bilgi sahibi olmayı önemli hale getiren etkenlerden değildir?

Etik kuramları, etik sorunları tartışmak ve anlayabilmek için ortak bir dil işlevi görürler.

Geleneklerimizde önemli roller oynadıklarından, düşünme biçimlerimize de yansırlar.

Münferid inançları ve şahsi değerleri açıklığa kavuşturur ve sistemleştirirler.

Yol gösterici özelliklere sahiptirler.

Düşünce tarzlarımızdaki örüntüleri ve varsayımları daha iyi tanıyabilir, görüşlerimizi daha iyi yansıtabilir ve onları daha iyi savunabiliriz.

Açıklama:

Çevre etiğinin incelenmesi açısından kuramlar hakkında bilgi sahibi olmayı anlamlı kılan en az dört genel neden vardır. Birinci olarak, etik kuramları, etik sorunları tartışmak ve anlayabilmek için ortak bir dil işlevi görür, ortak inançları ve paylaşılan değerleri açıklığa kavuşturur ve sistemleştirirler. İkinci olarak, çeşitli etik kuramları geleneklerimizde önemli roller oynadıklarından, pek çoğumuzun düşünme biçimlerine de yansırlar. Etik kuramları öğrendikçe düşünce tarzlarımızdaki örüntüleri ve varsayımları daha iyi tanıyabilir, görüşlerimizi daha iyi yansıtabilir ve onları daha iyi savunabiliriz. Üçüncü olarak, bir etik kuramın geleneksel işlevlerinden biri rehberlik ve değerlendirme yapmasıdır. Kuramları özgül durumlara uygularken ve özgül tavsiyelerde bulunurken onlardan yararlanırız. Son olarak da, kimi yorumculara göre, kuramlar karşılaştığımız çevre sorunlarından bazılarının nedenini de oluşturduklarından, etik kuramlar konusunda bilgi sahibi olmak önemlidir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 27

Aşağıdaki İslam Çevre Ahlakı kuramlarından hangisi antroposentrik özelliktedir?

Koruma Etiği

Bilgelik

Erdemlilik

Sorumluluk

Yararlılık

Açıklama:

Yararlılık(menfaat) kuramı, büyük ölçüde insan merkezli (antroposentrik) denilebilecek bir kuramdır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 28

İslam Çevre Ahlakı ilkelerinden hangisi Yararlılık(Menfaat) kuramı ile bağlantılıdır?

Merhamet İlkesi

Nimet İlkesi

Hilafet İlkesi

Emanet İlkesi

Muhabbet İlkesi

Açıklama:

Nimet İlkesi: “Yararlılık kuramı” ile bağlantılı olan ve çevreye bakışın, bilgi düzeyine göre farklılık göstermekle birlikte herkes tarafından anlaşılıp kabul edilecek olan
en gerçekçi ve en yaygın ilkesi, çevremizdeki varlıkların bizim için birer
nimet, ihtiyaçlarımızı karşılamaya ve kendilerinden istifade etmemize
yönelik birer kaynak olduklarıdır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 29

Osmanlılarda çevre bilinci, çevre temizliği ve hayvan haklarına riayetle ilgili bilgiler içeren ve Sadık Albayrak’a ait olan eser aşağıdakilerden hangisidir?

41Orijinal Belge Işığında Eski İstanbul’da Sosyal Hayat ve Çevre

Edebu’l-Müfred

İslâm ve Çevre

İslâm ve Ekoloji

Osmanlı Toplumunda Çevre-İnsan İlişkileri

Açıklama:

Osmanlılarda çevre bilinci, çevre temizliği ve hayvan haklarına riayetle ilgili
ayrıntılı bilgi edinmek ve orijinal belgeler görmek için Sadık Albayrak’ın 41
Orijinal Belge Işığında Eski İstanbul’da Sosyal Hayat ve Çevre adlı kitabına
bakınız. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Aşağıdaki ayetlerden hangisi ubudiyet ilkesi ile ilgilidir?

“Kesin olarak inananlara, yeryüzünde ve kendi içinizde Allah’ın varlığına nice deliller vardır; görmez misiniz?” (Zariyat/51: 20,21)

“Giydiklerini temiz tut. Kötü şeyleri terke devam et.” (Müddessir/74: 4,5)

“De ki: Suyunuz yere batarsa, söyleyin, size kim temiz bir su kaynağı getirebilir?” (Mülk/67: 30)

“Göklerde ve yerde bulunanher canlı ve melekler, büyüklük taslamaksızın Allah’a secde ederler. Fevklerinde olan Rablerinden korkarlar ve emrolundukları şeyleri yaparlar.” (Nahl/16: 49, 50).

"Doğu da Allah’ındır batı da. Nereye dönerseniz Allah’ın zâtı oradadır. Şüphesiz Allah (zât ve sıfatlarında) sınırsızdır, çok bilgilidir." (Bakara/2:115)

Açıklama:

Secde ifadesi olduğundan doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Bizi kuşatan, canlı-cansız her şey ile olan ilişkilerimizi ahlâki açıdan ele alıp düzenlemeye çalışan ahlâk dalı hangisidir?

Çevre ahlakı

Toplum ahlakı

Sosyal ahlak

Ontolojik ahlak

Genel ahlak

Açıklama:

Çevre, bizi kuşatan, canlı-cansız her şey; çevre ahlâkı ise çevre ile ilişkilerimizi ahlâki açıdan ele alıp düzenlemeye çalışan bir ahlâk dalıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Küresel ısınma tehlikesinden ilk kez ne zaman haberdar olunmuştur?

1987

1988

1989

1990

1991

Açıklama:

Küresel ısınma tehlikesinden ilk kez 1988'de haberdar olunmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Batı düşüncesinde geliştirilmiş çevre etiği olarak aşağıdakilerden hangisi en yaygın iki kuramdan biridir?

Derin ekoloji

Karmaşık ekoloji

Organik ekoloji

Semi ekoloji

Bireysel ekoloji

Açıklama:

Batı düşüncesi, çevre etiğinde henüz çok büyük kuramlar geliştirmiş değildir. Derin ekoloji (deep ecology) ya da canlımerkezli (biocentric) etik denilen yaklaşım ile yüzeysel ekoloji (shallow ecology) ya da insanmerkezli (anthropocentric) koruma etiği (conservation ethics) denilen yaklaşım, en yaygın kuramlardan ikisidir.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi İslâm çevre ahlâkının 4 büyük kuramından biri değildir?

Yararlılık

Sorumluluk

İnsanilik

Erdemlilik

Bilgelik

Açıklama:

İslâm çevre ahlâkının 4 büyük kuramı olduğunu düşünmek mümkün ve yararlı gözükmektedir. Bu 4 kuram şunlardır: Yararlılık (Menfaat) Kuramı, Sorumluluk (Mesuliyet) Kuramı, Erdemlilik (Fazilet) Kuramı ve Bilgelik (Hikmet) Kuramı.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi sorumluluk kuramı ile ilgili öne çıkan ilkelerden biridir?

Emanet

Fazilet

Medeniyet

Miras

Gelenek

Açıklama:

Sorumluluk kuramı ile ilgili olarak da iki temel ilke dikkati çekmekte veya öne çıkmaktadır. Bunlara, “emanet ilkesi” ve “hilafet ilkesi” demek mümkündür.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Kuran'a göre, en tehlikeli çevre felaketlerinin başında hangisi gelmektedir?

Erozyon

Hava kirliliği

Küresel Isınma

Susuzluk

Ormansızlık

Açıklama:

En önemli nimetlerin başında suyun geldiği aşikardır. En tehlikeli çevre felaketlerinin başında da susuzluğun geleceği Kur’an’ın da belirttiği bir gerçektir.

Doğru Cevap: D

Soru 37

İnsanları, çevreyi gözlemleyip üzerinde düşünmeye (taakkul) ve bu derin düşünceden değerli ve doğru dersler çıkarmaya (tefekkür) çağırmakta olan ilke hangisidir?

İbret ilkesi

Düşünme İlkesi

Akıl İlkesi

Söz İlkesi

Ayet İlkesi

Açıklama:

Ayet ilkesi her şeyden önce insanları, çevreyi gözlemleyip üzerinde düşünmeye (taakkul) ve bu derin düşünceden değerli ve doğru dersler çıkarmaya (tefekkür) çağırmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 38

“Yoldan rahatsızlık verici şeyleri kaldırmak bir sadakadır.” hadisi aşağıdaki ilkelerden hangisi kapsamında düşünülmelidir?

Nimet İlkesi

Ayet İlkesi

Emanet İlkesi

Hilafet İlkesi

Muhabbet İlkesi

Açıklama:

Meskenler ve şehirlerin doğal çevresini imar bağlamında düşünülebilecek bir hadiste de Peygamberimiz “Yoldan rahatsızlık verici şeyleri kaldırmak bir sadakadır.” buyurmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 39

“Uhud öyle bir dağdır ki, o bizi sever, biz de onu severiz.” hadisini hangi ilke çerçevesinde anlayabiliriz?

Muhabbet İlkesi

Ayet İlkesi

Emanet İlkesi

Ubudiyet İlkesi

Kudsiyet İlkesi

Açıklama:

Sevgi, canlı-cansız tüm varlığı kapsar; dağları ve gökleri bile kuşatır. Nitekim Sevgili Peygamberimizin Uhud dağı ile ilgili söylediği söz çok meşhur ve manidardır: “Uhud öyle bir dağdır ki, o bizi sever, biz de onu severiz.”

Doğru Cevap: A

Soru 40

“Allah, göklerin ve yerin nûrudur. O'nun nûrunun temsili, içinde lamba bulunan bir kandillik gibidir. O lamba kristal bir fanus içindedir; o fanus da sanki inciye benzer bir yıldız gibidir ki, doğuya da, batıya da nisbet edilemeyen mübarek bir ağaçtan, yani zeytinden (çıkan yağdan) tutuşturulur. Onun yağı, neredeyse, kendisine ateş değmese dahi ışık verir. (Bu,) nûr üstüne nûrdur. Allah dilediği kimseyi nûruna eriştirir. Allah insanlara (işte böyle) temsiller getirir. Allah her şeyi bilir.” (Nur/24: 35) ayeti varlığa hangi ilk açısından bakmayı mümkün kılmaktadır?

Çevre ilkesi

İnsan ilkesi

Kutsiyet ilkesi

Ayet ilkesi

Muhabbet ilkesi

Açıklama:

Cenab-ı Hak kendisini yer ve gökle ilintili olarak şöyle anlatır ki bu ayet tüm varlığın bir anlamda kutsal sayılabileceğini göstermektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 41

Çevre ahlâkı, değer koyucu bir ahlâk olarak insanların çevre ile ilişkilerinin ahlâki açıdan en iyi nasıl olması gerektiği ile ilgili kuramlar ve _____ geliştirir, _____ getirir ve _____ bulunur.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerleri aşağıdakilerden hangisi sırasıyla ve doğru olarak tamamlar?

ilkeler-öneriler-öğütlerde

teoriler-fırsatlar-yargılarda

ilkeler-fırsatlar-öğütlerde

teoriler-öneriler-yargılarda

ilkeler-fırsatlar-önerilerde

Açıklama:

Çevre ahlâkı, bir taraftan betimleyici bir biçimde insanlar ile doğal çevreleri
arasındaki ilişkide tabii denge ve gidişatın korunması ve bu ilişkide zaman
zaman ortaya çıkan sorunların ve nedenlerinin belirlenip çözümlenmesi ile
ilgilenirken, öbür taraftan da değer koyucu bir ahlâk olarak insanların çevre ile ilişkilerinin ahlâki açıdan en iyi nasıl olması gerektiği ile ilgili kuramlar ve ilkeler geliştirir, öneriler getirir ve öğütlerde bulunur.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Çevre ahlâkının ele aldığı konularla ilgili yaklaşık kaç ayet bulunmaktadır?

100

200

300

400

500

Açıklama:

Çevre ahlâkının ele aldığı konularla ilgili yaklaşık 500 ayet ve pek çok hadis olması dolayısıyla genel İslâm ahlâkı içinde çevre ahlâkının her zaman var olduğu söylenebilir.

Doğru Cevap: E

Soru 43

Çevreci bilinçlenmenin örneklerinden biri olan nükleer denemelerden sonra anne sütünde strontiyum 90 elementine rastlanması hangi yıllarda meydana gelmiştir?

1950'ler

1960'lar

1970'ler

1980'ler

1990'lar

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi yüzeysel ekolojinin benimsediği görüşlerden biridir?

Doğal çeşitliliğin her bir öğesinin insana sağladığı yarardan bağımsız olarak kendi özsel değeri vardır ve onlar bundan dolayı korunmalıdır.

Çevre kirliliğinin azaltılması ekonomik büyümeden daha önce gelir ve buna
bakılmaksızın azaltılmalıdır.

Kaynak kavramı bütün canlılar için kaynak anlamına gelmektedir.

Çevre kirliliği, ekonomik büyümeyi tehdit ediyorsa azaltılmalıdır.

Çevre ve ahlâk açısından, insan merkezciliği aşan çok daha yüksek değerleri savunur.

Açıklama:

Örneğin yüzeysel ekolojiye göre, bitki ve hayvan türleri gibi doğal çeşitlilik insanın kullanabileceği bir kaynak olarak yararlı görülürken ve korunması gerektiği savunulurken, derin ekolojiye göre doğal çeşitliliğin her bir öğesinin insana sağladığı yarardan bağımsız olarak kendi özsel değeri vardır ve onlar bundan dolayı korunmalıdır. Yine örneğin çevre kirliliği, yüzeysel ekolojiye göre, ekonomik büyümeyi tehdit ediyorsa azaltılmalıdır; oysa derin ekolojiye göre, çevre kirliliğinin azaltılması ekonomik büyümeden daha önce gelir ve buna
bakılmaksızın azaltılmalıdır. Keza, kaynak kavramı, birincilere göre, insanlar
için kaynak, ikincilere göre ise, bütün canlılar için kaynak anlamına gelmektedir (Olphant, 2007). Derin ekoloji yanlılarının çevre ve ahlâk açısından, insan merkezciliği aşan çok daha yüksek değerleri savunduğu ve bizim aşağıda Batı’daki gibi kutuplaştırmak yerine dikey sıralama içinde sunacağımız İslâm çevre etiği kuramlarının daha yüksek düzeydekilerine yakın olduğu bir gerçektir.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Bu kuram büyük ölçüde insan merkezli (antroposentrik) denilebilecek bir kuramdır. Batı çevre etiğinin yüzeysel ekoloji ve koruma etiği kuramına denk düşer. Doğal kaynaklar insana yararlı olduğu için korunmalı, gittikçe küresel bir krize dönüşen çevre sorunları da nihayette insan yaşamına zarar verecek boyutlara ulaştığı için önlemler alınmalıdır.
Yukarıda açıklanan kuram hangisidir?

Mesuliyet Kuramı

Erdemlilik Kuramı

Yararlılık Kuramı

Bilgelik Kuramı

Sorumluluk Kuramı

Açıklama:

Yararlılık, faydalılık ya da menfaat kuramı, tabiata her şeyden önce yararzarar kavramları ekseninde bakar. Yarar ve zararda asıl dikkate alınan da, insanın yarar ve zararıdır. Bu kuram büyük ölçüde insan merkezli (antroposentrik) denilebilecek bir kuramdır. Batı çevre etiğinin yüzeysel ekoloji ve koruma etiği kuramına denk düşer. Doğal kaynaklar insana yararlı olduğu için korunmalı, gittikçe küresel bir krize dönüşen çevre sorunları da nihayette insan yaşamına zarar verecek boyutlara ulaştığı için önlemler alınmalıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 46

"Biz gökleri, yeri ve ikisinin arasında bulunanları oyun olsun diye yaratmadık. Biz onları, ancak ve ancak gerektiği gibi [hak ve hikmet üzere] yarattık, ama insanların çoğu bilmezler.” (Duhan/44: 38, 39. Krş. Rum/30: 8)
Yukarıdaki ayet aşağıdaki kuramlardan hangisine aittir?

Bilgelik kuramı

Fazilet kuramı

Sorumluluk kuramı

Erdemlilik kuramı

Yararlılık kuramı

Açıklama:

İslâm çevre etiğinin belki en üst düzeyi de çevreye bilgelik gözüyle bakmak ve çevremizdeki her şeyde olağan üstü bir bilgelik görebilmektir. Bu durumu bildiren pek çok ayetten biri şudur: “Biz gökleri, yeri ve ikisinin arasında bulunanları oyun olsun diye yaratmadık. Biz onları, ancak ve ancak gerektiği gibi [hak ve hikmet üzere] yarattık, ama insanların çoğu bilmezler.” (Duhan/44: 38, 39. Krş. Rum/30: 8)

Doğru Cevap: A

Soru 47

Aşağıdakilerden hangisi "Yararlılık Kuramı" ile bağlantılıdır?

Emanet İlkesi: ‘Çevre Bize Emanettir.’

Nimet İlkesi: ‘Çevre Nimettir’

Hilafet İlkesi: ‘Biz Yeryüzünün Halifeleriyiz.’

Merhamet İlkesi: ‘Merhamet Tüm Canlıları Kapsar.’

Ubudiyet İlkesi: ‘Her varlık Abidtir.’

Açıklama:

1. Nimet İlkesi: ‘Çevre Nimettir’
“Yararlılık kuramı” ile bağlantılı olan ve çevreye bakışın, bilgi düzeyine göre farklılık göstermekle birlikte herkes tarafından anlaşılıp kabul edilecek olan en gerçekçi ve en yaygın ilkesi, çevremizdeki varlıkların bizim için birer nimet, ihtiyaçlarımızı karşılamaya ve kendilerinden istifade etmemize yönelik birer kaynak olduklarıdır. Hayvanlarıyla, bitkileriyle, yer üstü ve yer altı zenginlikleriyle, toprağı, havası, suyu ve ateşiyle doğal çevre bizim bütün ihtiyaçlarımızı karşılamaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 48

Ağaçlandırma ve böylece hem erozyon ve toprak kaybını hem de çölleşme ve
kuraklığı önlemeye katkıda bulunma hangi ilkenin kapsamına girmektedir?

Ayet İlkesi: ‘Çevre Ayettir’

Emanet İlkesi: ‘Çevre Bize Emanettir.’

Hilafet İlkesi: ‘Biz Yeryüzünün Halifeleriyiz.’

Nimet İlkesi: ‘Çevre Nimettir’

Kutsiyet İlkesi: ‘Her Varlık Kutsaldır.’

Açıklama:

Çevreyi imar bağlamında değerlendirilebilecek hususlardan biri de ağaçlandırma ve böylece hem erozyon ve toprak kaybını hem de çölleşme ve kuraklığı önlemeye katkıda bulunmaktır. Peygamber efendimizin ağaç dikmeyi teşvik eden birçok hadisi vardır; bunların en bilinenlerinden biri şudur: “Kıyamet koparken birinizin elinde bir fidan bulunursa, şayet kıyamet kopuncaya kadar fidanı dikmeye gücü yeterse, onu diksin.” (Buhari, 2005, 486)

Doğru Cevap: C

Soru 49

"Düzeltilmişken, yeryüzünde bozgunculuk yapmayın."( Araf /7: 56; Krş. Bakara/2: 205)
Yukarıdaki ayet hangi ilke ile uyuşmaktadır?

Hilafet İlkesi: ‘Biz Yeryüzünün Halifeleriyiz.’

Ayet İlkesi: ‘Çevre Ayettir’

Merhamet İlkesi: ‘Merhamet Tüm Canlıları Kapsar.’

Emanet İlkesi: ‘Çevre Bize Emanettir.’

Ubudiyet İlkesi: ‘Her varlık Abidtir.’

Açıklama:

Uygulamada yapılması gereken, önce, emanet olan çevreye hıyanet etmemek, onun zarar görmesine imkan vermemek, bozulmasına neden olmamak, sonra da onu en mükemmel ve dengeli haliyle korumaktır. Çünkü Kur’an’a göre hiç kimse emanete hıyanet etmemelidir: “Hiçbir peygambere ganimete ve millet malına [emanete] hıyanet yaraşmaz; haksızlık kim yaparsa, kıyamet günü yaptığı ile gelir, sonra, haksızlık yapılmaksızın herkese kazanmış olduğu ödenir.” (Al-i İmran/3: 161. Krş. Enfal/8: 27) Evren ve doğa, normal halinde düzgündür ve insana düşen onu bu doğal hali içinde korumak, onun yapısını bozmamaktır: "Düzeltilmişken, yeryüzünde bozgunculuk yapmayın."( Araf /7: 56; Krş. Bakara/2: 205)

Doğru Cevap: D

Soru 50

Bazı Batılı çevreciler, Müslümanların İslâm çevre ahlâkını geliştirmek ve bu ahlâkın kuramlarını ve ilkelerini yeniden ve acilen hayata geçirerek çevre sorunlarının çözümüne katkıda bulunmadıklarını belirtmektedirler.
Bazı Batılı çevreciler, önce İslâm çevre ahlâkının büyük kuramlarının, daha sonra da bu kuramların vurguladığı en temel çevre etiği ilkelerinin ayetler ve hadisler eşliğinde irdelenmediğini ileri sürmektedirler.
Bazı Batılı çevreciler, ‘dünyadaki varlıkların insanın hizmetine sunulduğu’ şeklinde Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslâm gibi dinlerin kutsal metinlerinde yer alan kimi ifadeleri çevre sorunlarının temel nedeni gibi göstermektedirler.

Yukarıdakilerden hangisi ya da hangilerinde çevre konusunda dinlere yönelik yapılan suçlama doğru ifade edilmiştir?

Yalnız I

I ve II

II ve III

Yalnız II

Yalnız III

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 51

I. Çevremizdeki öteki türlere nasıl davranılmalı
II. Bizden sonraki nesillere karşı çevre ile ilgili yükümlülüklerimiz neler olmalı
III. İnsanlar çevrelerindeki doğal kaynakları nasıl kullanmalı
IV. İnsanoğlu için yaratılmış olan yeryüzünün tabii kaynakları faydacı bir anlayış ile nasıl kullanmalı
V. Ekosistem ve tabii denge nasıl korunmalı
Yukarıdakilerden hangileri çevre ahlakının ilgilendiği konular arasında yer alır?

Yalnız I

I ve II

I, II, III ve IV

I, II, III ve V

II, III ve IV

Açıklama:

Batılı çevreciler, ‘dünyadaki varlıkların insanın hizmetine
sunulduğu’ şeklinde Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslâm gibi dinlerin kutsal
metinlerinde yer alan kimi ifadeleri çevre sorunlarının temel nedeni gibi
göstermektedirler. Oysa durum tam anlamıyla böyle değildir. Çünkü
Kur’an’ın belirttiğine göre Dünya da hayvanlar da insana yarar sağlamakla ve
anlamlarını insanla ilişkileri içinde kazanmakla birlikte, ne Dünya ne de
hayvanlar sadece insanlar için yaratılmış değillerdir. Örneğin şu iki ayette bu
durum açıkça belirtilir: “Allah, yeri canlı yaratıklar için meydana
getirmiştir.” (Rahman/55: 10) Şu ayette ise hayvanlar daha açıkça
zikredilmiştir: “Doğrusu suyu bol bol indirmekteyiz. Sonra yeryüzünü iyice
yarmakta ve orada taneli ekinler, üzümler, sebzeler, zeytin hurma ağaçları ve
bahçelerde koca koca ağaçlı meyveler ve çayırlar bitirmekteyiz. Bunlar sizin
ve hayvanlarınız için geçimliktir.” (Abese/80: 25-32, Bu ayetler, İslâm çevre
ahlâkının en merkezi ayetlerinden olsa gerektir.

Doğru Cevap: D

Soru 52

I. Belli kesimlerin doğaya karşı insafsızlığı
II. Her geçen gün büyüyen nüfus artışı
III. Dengesiz beslenme alışkanlıkları ve eğitim eksikliğinden gelen duyarsızlıklar
IV. Hazcılık ve faydacılığın, son dönemlerde yaygın bir dünya görüşü haline gelmesi
V. Dinlerin kutsal metinlerinde yer alan çevre karşıtı ifadeler
Yukarıdakilerden hangileri çevre sorunlarının tam anlamıyla küreselleşmesine katkıda bulunan sebepler arasında yer alır?

Yalnız I

I ve II

I, II ve III

I, II, III ve IV

I, II, III ve V

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 53

Doğal çeşitliliğin her bir öğesinin insana sağladığı yarardan bağımsız olarak kendi özsel değerinin olduğunu ve bu sebep ile korunması gerektiğini savunan batı çevre etiği kuramı aşağıdakilerden hangisidir?

İnsanmerkezli koruma etiği

Derin ekoloji

Yüzeysel ekoloji

Yararlılık (Menfaat) Kuramı

Sorumluluk (Mesuliyet) Kuramı

Açıklama:

Derin ekolojiye göre doğal çeşitliliğin her bir öğesinin insana sağladığı yarardan bağımsız olarak kendi özsel değeri vardır ve onlar bundan dolayı korunmalıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 54

I. Bitki ve hayvan türleri gibi doğal çeşitlilik insanın kullanabileceği bir kaynak olarak yararlıdır ve korunması gerekir
II. Kaynak kavramı bütün canlılar için kaynak anlamına gelir
III. Çevre kirliliği ekonomik büyümeyi tehdit ediyorsa azaltılmalıdır
Yukarıdakilerden hangileri yüzeysel ekoloji kuramına göre doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Yüzeysel ekolojiye göre, bitki ve hayvan türleri gibi doğal çeşitlilik insanın kullanabileceği bir kaynak
olarak yararlı görülürken ve korunması gerektiği savunulur.Yine örneğin çevre kirliliği, yüzeysel ekolojiye göre, ekonomik
büyümeyi tehdit ediyorsa azaltılmalıdır; oysa derin ekolojiye göre, çevre
kirliliğinin azaltılması ekonomik büyümeden daha önce gelir ve buna
bakılmaksızın azaltılmalıdır. Keza, kaynak kavramı, birincilere göre, insanlar
için kaynak, ikincilere göre ise, bütün canlılar için kaynak anlamına
gelmektedir

Doğru Cevap: C

Soru 55

I. Yararlılık Kuramı
II. Sorumluluk Kuramı
III. İnsanmerkezlik Kuramı
IV. Erdemlilik (Fazilet) Kuramı
V. Bilgelik (Hikmet) Kuramı
Yukarıdakilerden hangileri İslâm çevre ahlâkı kuramları arasında yer alır?

Yalnız I

I ve II

I, II ve III

I, II ve IV

I, II, IV ve V

Açıklama:

İslâm çevre ahlâkının 4 büyük kuramı olduğunu düşünmek mümkün
ve yararlı gözükmektedir. Bu 4 kuram şunlardır: Yararlılık (Menfaat)
Kuramı, Sorumluluk (Mesuliyet) Kuramı, Erdemlilik (Fazilet) Kuramı ve
Bilgelik (Hikmet) Kuramı.

Doğru Cevap: E

Soru 56

Çevremizdeki varlıklara, bizim faydamıza olup olmamaları açısından ziyade, onların hakları ve bizim de onlara karşı ödevlerimiz, görevlerimiz, yükümlülük ve sorumluluklarımız açısından bakmayı esas alan İslam çevre kuramı aşağıdakilerden hangisidir?

Yararlılık Kuramı

Sorumluluk Kuramı

Erdemlilik Kuramı

Derin Etik Kuramı

Bilgelik Kuramı

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 57

"Kim zerre kadar iyilik yapmışsa onu görür. Kim de zerre kadar kötülük yapmışsa onu görür." (Zilzal 99/7-8) ayeti kerimesi aşağıdaki islam çevre kuramlarından hangisini destekler niteliktedir?

Erdemlilik Kuramı

Bilgelik Kuramı

Sorumluluk Kuramı

Yararlılık Kuramı

Yüzeysel Etik Kuramı

Açıklama:

Herhangi bir şeye ya da çevreye yararlılık açısından bakmanın üzerinde
sorumluluk açısından bakmak var olduğu gibi, görev ve sorumluluk açısından
bakmanın üzerinde de, gönüllülük ve erdemlilik açısından bakmak vardır.
Dolayısıyla sorumluluk kuramının üzerinde de erdemlilik kuramı gelmektedir.
Birine karşı sorumluluklarımızı yerine getirmek, çoğu kere, fıkhi
veya hukuki bir meseledir. Sorumluluğun ötesinde iyilikler yapmak, sevgi
beslemek, feragatte bulunmak ise ahlâk ve erdem meselesidir. Bu husus çevre
için de geçerlidir; ve çevreye erdemli bir insanın bakışıyla bakmak, İslâm
çevre etiğinin daha üst düzey bir kuramıdır. Bu bağlamdaki ayetler saymakla
bitmeyeceği için tek bir kısa örnek yeterlidir. "Kim zerre kadar iyilik
yapmışsa onu görür. Kim de zerre kadar kötülük yapmışsa onu görür." (Zilzal
99/7-8)

Doğru Cevap: A

Soru 58

I. Ubudiyet ilkesi
II. Muhabbet ilkesi
III. Merhamet ilkesi
IV. Kutsiyet ilkesi
V. Emanet ilkesi
Yukarıdakilerden hangileri her varlığın kendi içinde değerli olduğunu gösteren ve böylece İslâmi ekolojinin en derin ya da en yüksek ilkeleri olarak nitelendirilen ilkeler arasında yer alır?

Yalnız I

I ve III

I ve IV

I, II, III ve IV

I, II, III ve V

Açıklama:

Bilgelik kuramının da iki temel ilkesinin olduğunu söylemek mümkündür.
Bunlar, Kur’an’ın bahsettiği ama herkesin anlaması kolay olmayabilen
“ubudiyet ilkesi” ve “kutsiyet ilkesi”dir. Bunlar her varlığın kendi içinde
değerli olduğunu gösteren ve böylece İslâmi ekolojinin en derin ya da en
yüksek ilkelerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 59

“… Allah’a kulluk edin;O’ndan başka tanrınız yoktur; sizi yeryüzünde yaratıp orayı imar etmenizi dileyen O’dur…” (Hud/11: 61) ayeti kerimesi aşağıdaki islam çevre ahlakı ilkelerinden hangisini ifade eder niteliktedir?

Nimet İlkesi

Ayet İlkesi

Emanet İlkesi

Hilafet İlkesi

Merhamet İlkesi

Açıklama:

Hilafet ilkesinin gerektirdiği en önemli sorumluluklardan birincisi çevreyi imar etme ve
geliştirme, ikincisi de çevreyle olan imtihanımızı, denenmemizi/sınanmamızı
kazanmaktır. Şu ayet açıkça Allah’ın insanlardan yeryüzünü korumakla
kalmayıp imar etmelerini istediğini göstermektedir: “… Allah’a kulluk edin;
O’ndan başka tanrınız yoktur; sizi yeryüzünde yaratıp orayı imar etmenizi
dileyen O’dur…” (Hud/11: 61)

Doğru Cevap: D

Soru 60

“Haksız olarak bir serçeyi öldürenden Cenab-ı Hak kıyamet gününde hesap soracaktır.” (Müslim, “Sayd”, 57) hadis-i şerifi aşağıdaki islam çevre ahlakı ilkelerinden hangisi ile ilişkilidir?

Muhabbet İlkesi

Hilafet İlkesi

Emanet İlkesi

Ayet İlkesi

Merhamet İlkesi

Açıklama:

Çevreyle ve özellikle de çevremizdeki canlılarla
ilişkimizde riayet etmemiz gereken en önemli erdemlerden biri merhamet
erdemidir. Merhamet, ilk olarak, haksız yere öldürmemek, acı vermemek,
zalim olmamak, zulüm etmemek, yani merhametsiz olmamaktır. Bir hadiste
hayvanlarla ilgili merhametsizliğe karşı insanlar şöyle uyarılır: “Haksız
olarak bir serçeyi öldürenden Cenab-ı Hak kıyamet gününde hesap
soracaktır.” (Müslim, “Sayd”, 57) Hayvanlara zulmetmemek insanlara
zulmetmemekle yakından bağlantılıdır ve o oranda ahlâki bir gerekliliktir.
Nitekim Kur’an-ı Kerim, “Yerde yürüyen hayvanlar ve kanatlarıyla uçan
kuşlar da ancak sizin gibi birer toplulukturlar” (En’am/6: 38) buyurmaktadır.

Doğru Cevap: E

İslam Ahlak Esasları - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Ünite 2

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler