Ekonomi Sosyolojisi - Tüm Sorular
Ünite 1
Soru 1
Ekonomik olay, olgu ve ekonomik çıkarları, teknolojik öze dayalı sosyal örgütlenme ve ilişkiler ağı içinde ele alan bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sosyoloji
B
Ekonomi
C
Felsefe
D
Ekonomi sosyolojisi
E
İktisat
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisi, ekonomik olay, olgu ve örgütlenme çıkarları, teknolojik öze dayalı sosyal ve ilişkiler ağı içinde ele alan bir bilim, bu yüzden soruda verilen tanım ekonomi sosyolojisinin tanımıdır.
Soru 2
Ekonomi sosyolojisi ekonomik bir faaliyeti aşağıdakilerden hangisine göre incelemez?
Seçenekler
A
İnsan-insan ilişkisi
B
Sosyal ilişki ve örgütlenme biçimi
C
İnsan-doğa ilişkisi
D
Teknolojik öz
E
Maddi boyut
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisi temel bir varsayımdan yola çıkar: Bütün ekonomik olaylar, özünde teknolojik sürecin yer aldığı bir sosyal ilişkiler sistemi oluşturur. Temel teknolojik süreç ve sosyal örgütlenme ilişkileri içinde ortaya çıkan ekonomik faaliyetin temel özellikleri şunlardır:
• Ekonomik faaliyetin gerçekleşme biçimi insan-insan ilişkisine dayanır.
• Her ekonomik faaliyet, bir sosyal ilişki ve örgütlenme biçimi olarak yansır.
• Her ekonomik faaliyetin teknolojik temeli, doğaya egemen olma uğraşındaki
insan ilişkilerini, yani insan - doğa ilişkisini yansıtır.
• Ekonomik faaliyetin gerçekleşme biçimi insan-insan ilişkisine dayanır.
• Her ekonomik faaliyet, bir sosyal ilişki ve örgütlenme biçimi olarak yansır.
• Her ekonomik faaliyetin teknolojik temeli, doğaya egemen olma uğraşındaki
insan ilişkilerini, yani insan - doğa ilişkisini yansıtır.
Soru 3
Enflasyon ve işsizlik sorunu karşısında ekonominin tek başına sonuç üretememe sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sorunu soyut olarak inceleme
B
Sorunu toplumsal sürece göre değerlendirme
C
Sorunu sistem bütünlüğüne göre inceleme
D
Sorunu empirik şekilde inceleme
E
Sorunu somut şekilde inceleme
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisi konularını düşünsel -soyut modeller olarak incelemez; aksine gözlenen (empirik) olguları bizzat inceleme konusu yapar. Ekonomi sosyolojisinin görevi, ekonomik olayları, ortaya çıktığı toplumsal süreç ve burada oluşan kurumsal yapı ve kalıplar içinde, ekonomik ve toplumsal alanların oluşturduğu karşılıklı ilişki ve sistem bütünselliği içinde araştırmaktır.
Soru 4
Aşağıdaki yazarlardan hangisi her ekonomik olay aynı zamanda sosyal bir olay olarak görülmesine ek olarak ekonomik yaşamını kazanma uğraşı içindeki insanlar arasındaki ilişkiler ile ilgili bir bilim dalı olarak görür?
Seçenekler
A
Werner Sombart
B
Gerhard Weiser
C
Leopold von Wiese
D
Talcott Parsons
E
Hans Albert
Açıklama:
Werner Sombart, Gerhard Weiser, Talcott Parsons ve Hans Albert gibi ekonomik alanı sosyal alanın bir parçası ve ekonomik araştırmaları da Genel Sosyoloji Biliminin bir alt dalı veya reel oluşumu olarak gördüler. Bu ayrımı konusunda, Leopold von Wiese ekonomi teorisini, insan-eşya ilişkisiyle; buna karşın ekonomi sosyolojisini insan-insan ilişkisiyle, özellikle de ekonomik yaşamını kazanma uğraşı içindeki insanlar arasındaki ilişkiler ile ilgili bir bilim dalı olarak görür.
Soru 5
Geleneksel ekonomide malların arz, talep ve üretim miktarları ile fiyatların açıklanması, ekonomi sosyolojisinde ise üretim, bölüşüm ve tüketim süreci içinde bulunan insanların gösterdikleri davranış ve davranışlardaki değişmelerin açıklanması öncelikli konulardır. Yukarıda verilen bilgi, geleneksel ekonomi ile ekonomi sosyolojisinin hangi açıdan birbirlerinden farklı olduğunu göstermektedir?
Seçenekler
A
Karar birimleri açısından
B
Kısıtlar açısından
C
Kriterler açısından
D
Bağımlı değişkenler açısından
E
Piyasa ilişkileri açısından
Açıklama:
Bağımlı değişkenler, yani açıklanan değişkenler açısından bu iki bilim dalına bakıldığında, iki bilim dalının açıklamak istediği değişkenlerin genelde birbirinden farklı olduğu görülür. Geleneksel ekonomide, malların üretim, bölüşüm, dağıtım ve tüketimine ilişkin miktar ve fiyatları (örneğin, mal fiyatları, üretim miktarları ve ücret düzeyleri) bağımlı, yani açıklanan değişkenlerdir. Burada malların arz, talep ve üretim ile fiyatların açıklanması öncelikli konudur. Ekonomi sosyolojisinde ise üretim, bölüşüm ve tüketim süreci içinde bulunan insanların gösterdikleri davranış ve davranışlardaki değişmeler, örneğin girişimci, işçi ve tüketici davranışları açıklanan değişkenlerdir. Burada, ekonomik süreç içindeki aktörlerin davranışlarının açıklanması öncelikli konudur.
Soru 6
Ekonomi biliminin çıkış noktası, birey ve bireyciliktir. Ekonomi sosyolojisi ise; sosyal grup, kurum ve sosyal yapıyı merkezi unsur olarak ele alır. Yukarıda verilen fark ekonomi ve ekonomi sosyolojisi arasındaki hangi açıdan farkı göstermektedir?
Seçenekler
A
Karar birimleri
B
Tanım ve içerik
C
Kısıt ve kriter
D
Analiz amaçları
E
Olgulara yüklenen anlam
Açıklama:
Ekonomi biliminin çıkış noktası, birey ve bireyciliktir. Ekonomi sosyolojisi ise; sosyal grup, kurum ve sosyal yapıyı merkezi unsur olarak ele alır. Ekonomi bilimi “metodolojik bireyciliği (methodological individualism) temel alırken; ekonomi sosyolojisinin bireyi, sosyal bütünü oluşturan interaktif etkileşimin parçasıdır. Burada bireyden çok, bireyin içinde bulunduğu grup ve sosyal yapının kendisi olayın ana unsurudur. Ekonomi biliminin, metodolojik bireycilik anlayışında ekonomik aktör, bağımsız ve bağlantısız olup, diğer bireylerle etkileşim içinde değildir. Buna karşın, ekonomi sosyolojisinde aktörler birbirleriyle bağlantı ve etkileşim ilişkisi içinde diğerini etkiler.
Soru 7
Aşağıdakilerden hangisi ekonomi sosyolojisinde bağımlı ve bağımsız değişkenler arasındaki ilişkinin özelliklerinden değildir?
Seçenekler
A
Yanlışlanmaya açık olma
B
Geçici açıklama değeri olan tezler içerme
C
Yasalar şeklinde olmama
D
Soyut-mekanik modeller kurmaya her zaman uygun olma
E
Kısmi açıklama değeri olan tezler içerme
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisinde, bağımlı ve bağımsız değişkenler arasındaki ilişkiler, geleneksel ekonomide olduğu gibi soyut-mekanik modeller kurmaya her zaman uygun değildir. Toplumsal yaşamın karmaşık yapısı içinde yapılan analizler daha çok davranış tipolojileri oluşturma ve sınıflandırma (taxonomi) aşamasında kalır. Bu nedenle ekonomi sosyolojisinde değişkenler arasındaki ilişkiler genel geçerliliği olan yasalar şeklinde değil; empirik olay ve gözlemlerle yanlışlanmaya açık, kısmi ve geçici açıklama değeri olan tezler olarak ortaya konulur. Sosyo-ekonomik modeller oluşturulsa bile, bunlar sosyal ve empirik içerikli olarak kurulur.
Soru 8
Aşağıdaki bilim dallarından hangisi tarihi-bireyciliğin bütüncül yaklaşımını esas alır?
Seçenekler
A
Ekonomi sosyolojisi
B
İşletme
C
Tarih
D
Felsefe
E
İktisat
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisinde tarihi-bireysel yaklaşım yanında, karşılaştırmalı, sınıflandırıcı ve indirgemeci (tarihi olmayan aksiyomatik) yöntemler de kullanılır.Ancak geleneksel ekonomi teorisi ile sınırlarının belirlenmesinde bu metodolojik yöntem farkı ağırlıklı olarak vurgulanan bir noktadır. Çünkü, geleneksel ekonomi teorisi ağırlıklı olarak metodolojik bireyselliğin aksiyomatik yaklaşımını; ekonomi sosyolojisi, tarihi-bireyciliğin bütüncül yaklaşımını esas alır.
Soru 9
Bireyler arası ilişkiler açısından yapılan analizler bu analiz düzeyinde gerçekleşir.
Yukarıda verilen ifade ekonomi sosyolojisinin hangi analiz düzeyi ile ilgilidir?
Yukarıda verilen ifade ekonomi sosyolojisinin hangi analiz düzeyi ile ilgilidir?
Seçenekler
A
Etkileşim düzeyi
B
Kurumsal düzey
C
Örgütsel düzey
D
Toplumsal düzey
E
Küresel düzey
Açıklama:
Etkileşim Düzeyi: Bireyler arası ilişkiler açısından yapılan analizler etkileşim analizleridir. Burada insanlar arası sosyo-ekonomik ilişkiler, karşılıklı ilişkideki tepkiler ve üçüncü birimler üzerinde yarattığı sonuçlar açısından incelenir.
Soru 10
Aşağıdaki bilim adamlarından hangisi “Milletlerin Zenginliği" eseri ile sosyal alanı analiz dışı bırakmadan ekonomi politikası önerilerinin yer aldığı bir “sosyal teori” geliştirmiştir?
Seçenekler
A
Durkheim
B
Weber
C
Smith
D
Herbert Spencer
E
Ricardo
Açıklama:
Yeni başlayan endüstrileşme süreci ile yakından ilgilenen ilk bilim insanı, ekonominin kurucusu A. Smith’dir. Smith, temel eseri olşan “Milletlerin Zenginliği” ile, sosyal alanı analiz dışı bırakmadan ekonomi politikası önerilerinin yer aldığı bir “sosyal teori” geliştirdi.
Soru 11
Toplumsal işbölümü (1893) adlı çalışmasında, işgücünün sosyolojik analizini yaparken, klasik ekonomistlerin “homoeconomicus” kavramına şiddetle karşı çıkan düşünür kimdir?.
Seçenekler
A
Max Weber
B
Karl Max
C
Emile Durkheim
D
Thorstein Veblen
E
Alfred Marshall
Açıklama:
E. Durkheim’in (1858 - 1912) ekonomi sosyolojisine katkısı, ekonomi sosyolojisi kavramını tutkuyla benimsemesi ile sınırlıdır. Ancak, Toplumsal işbölümü (1893) adlı çalışmasında, işgücünün sosyolojik analizini yaparken, klasik ekonomistlerin “homoeconomicus” kavramına şiddetle karşı çıkar. Doğru cevap C seçeneğidir.
Soru 12
Aşağıdakilerden hangisi örgütsel analizlerde çıkan temel kavramlardan birisi değildir?
Seçenekler
A
Örgüt içi pozisyon
B
Karar
C
Hiyerarşi
D
Muhasebe
E
İnsan Kaynakları
Açıklama:
Örgütsel analizlerde karşımıza çıkan temel kavramlar genellikle; örgüt içi pozisyon, karar, üyelik, hiyerarşi, iletişim yapısı, insan kaynakları ve çevresel yapılar şeklindedir. Doğru cevap D seçeneğidir.
Soru 13
Toplumun, göreli bağımsızlık kazanmış devlet, piyasa, aile, din ve bilim gibi kısmi alanların yapı ve işleyiş biçimlerinin açıklandığı ekonomi sosyolojisinin analiz düzeyi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bireysel düzey
B
Örgütsel düzey
C
Toplumsal düzey
D
Kurumsal düzey
E
Küresel düzey
Açıklama:
Kurumsal düzey, toplumun kurumlaşmış ve göreli bağımsızlık kazanmış devlet, piyasa, aile, din ve bilim gibi kısmi alanların yapı ve işleyiş biçimlerinin açıklandığı analiz düzeyidir.
Soru 14
Bütün ekonomik olayların, özünde teknolojik sürecin yer aldığı bir sosyal ilişkiler sistemi oluşturduğu aşağıdaki disiplerin hangisinin temel kabulüdür?
Seçenekler
A
Kalkınma ekonomisi
B
Ekonomi sosyolojisi
C
Ekonomi politikası
D
Çalışma sosyolojisi
E
Sanayi sosyolojisi
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisi temel bir varsayımdan yola çıkar: Bütün ekonomik olaylar, özünde teknolojik sürecin yer aldığı bir sosyal ilişkiler sistemi oluşturur. Böylece insanların ekonomik faaliyetlerinin, bir teknolojik temeli vardır ve teknoloji ile insanlar doğaya egemen olma savaşı verirler. Ayrıca belli bir teknolojik ortamda şekillenen her ekonomik faaliyet, belli bir sosyal ilişkiler sistemi içinde gerçekleşir (Sosyal örgütlenme). Ekonomik davranış ve faaliyetlerin bu iki boyutu birbiriyle içiçedir ve birbirlerini sürekli etkilerler. Doğru cevap B'dir.
Soru 15
Aşağıdaki yazarlardan hangisi ekonomi sosyolojisini, ekonomi ve sosyolojiden ayrı, kendine özgü, bağımsız bir bilim dalı olarak görmektedir?
Seçenekler
A
J. Schumpeter
B
T. Parsons
C
H. Albert
D
N. J. Smelser
E
W. Sombert
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisine bilimsel niteliğine ilişkin olarak üç farklı yaklaşım vardır. Bazı yazarlar ekonomi sosyolojisini sosyolojinin bir alt dalı olarak görmüşlerdir. Diğer tarafta ekonomi sosyolojisini ekonominin bir alt dalı, yardımcı bir bilim dalı olarak gören yazarlar bulunmaktadır. Bu görüşlere karşın, ekonomi sosyolojisinin, ekonomi ve sosyolojiden ayrı, kendine özgü (sui generis) bağımsız bir bilim dalı olduğunu ileri süren yazarlar da vardır. Neil J. Smelser, Freidrich Fürestenberg, Anton Burghardt ve Granovetter gibi yazarlar bu görüştedir. Doğru cevap D'dir.
Soru 16
Aşağıdakilerden hangisi ekonomi sosyolojisinin özelliklerinden biridir?
Seçenekler
A
Metodolojik bireyciliği temel alır
B
Formel rasyonellik kabul edilir
C
Sosyal grup, kurum ve sosyal yapı merkezi unsurdur
D
Formel modeller geliştirmeyi amaçlar
E
Analizin konusu soyut ilişkilerdir
Açıklama:
Doğru cevap C'dir.
Ekonomi sosyolojisi Sosyal grup, kurum ve sosyal yapı merkezi unsur olarak alır. Ekonomi sosyolojisi bu anlamda bireyi temel alan ekonomi biliminden ayrışır. Diğer seçenekler geleneksel ekonomi biliminin yaklaşımına aittir. Doğru cecevap C'dir
Ekonomi sosyolojisi Sosyal grup, kurum ve sosyal yapı merkezi unsur olarak alır. Ekonomi sosyolojisi bu anlamda bireyi temel alan ekonomi biliminden ayrışır. Diğer seçenekler geleneksel ekonomi biliminin yaklaşımına aittir. Doğru cecevap C'dir
Soru 17
Aşağıdakilerden hangisi ekonomi sosyolojisindeki bağımsız değişkenlerden biridir?
Seçenekler
A
Piyasa yapısı
B
Üretim miktarı
C
Malın fiyatı
D
Girişimci davranışları
E
İlişki ağları
Açıklama:
Bağımsız değişkenler, açıklanan bağımlı değişkenleri belirleyen unsur veya nedenlerdir. Geleneksel ekonomide, piyasa ilişkileri ve piyasa yapıları (tam rekabet, monopol ve oligopol gibi) bağımsız değişkenlerdir. Bunların belirlediği ilişki içinde arz ve talep miktarları ve üretim miktarları belirlenir. Ekonomi sosyolojisinde ise, psikolojik, kültürel ve sosyal yapı ve ortamlar, toplumda oluşan ilişki ağları, ilişki sistemleri, bunların tarihsel yapılanışı bağımsız değişkenlerdir. Doğru cevap E'dir.
Soru 18
Aşağıdakilerden hangisi ekonomi sosyolojisi metodolojisi açısından doğru değildir?
Seçenekler
A
Toplumsal bütün farklı düzeylerde analiz edilebilir.
B
Araştırmalar statik ve dinamik analizler şeklinde yapılabilir.
C
Analiz araçları olarak modeller ve tipolojik sınıflamalar yapılabilir.
D
Ekonomi sosyolojisinde aksiyomatik yöntem kullanılabilir.
E
Ekonomi sosyolojisinde bilimsel yasa ve kurallar mutlaklık içerir.
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisinde bilimsel yasa ve kurallar mutlaklık içermez. Sosyo-ekonomik davranış yasaları, ekonomik sürecin doğal-mekanik yasalarının ortaya koyduğu belirginlik içinde değildir ve ona uygun olarak çalışmaz. Bu sonuç, insan doğasından kaynaklandığı kadar, zaman ve mekan boyutlarının getirdiği farklılıklardan da kaynaklanır.
Soru 19
Aşağıdaki bilim insanlarından hangisi din ve mezheplerin ekonomik ahlak ve ekonomik değerlere etkilerini incelemiştir?
Seçenekler
A
T. Veblen
B
A. Marshall
C
M. Weber
D
T. Parsons
E
J. K. Galbraith
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisinin bir bilim dalı olmasının alt yapısını hazırlayan, ekonomi ile sosyoloji arasındaki bağlantının şekillenmesini sağayan Max Weber (1864 - 1920) olmuştur. Weber çalışmalarında, din ve mezheplerin ekonomik ahlak ve ekonomik dğerlere etkileriyle, düşünsel ve somut ekonomik çıkar anlayışlarına açıklık getirmiştir. Doğru cevap C'dir.
Soru 20
Kapitalizmin sorunlarının ekonomi konusunda toplumun karar vermesi yerine toplum konusunda ekonominin karar vermesinden kaynaklandığını savunan yazar aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
A. Pareto
B
K. Polanyi
C
L. Bolstanski
D
A. Smith
E
S. W. Jevons
Açıklama:
Kapitalizmin sorunlarının ekonomi konusunda toplumun karar vermesi yerine toplum konusunda ekonominin karar vermesinden kaynaklandığını savunan yazar Avusturya'lı iktisatçı Karl Polanyi'dir. Polanyi'ye göre eğer ekonomik faaliyetler, toplumsal yönüyle ele alınmaz ve sosyal ilişkiler içinde yerleşik görülmez ise veya sosyal açıdan ya da ekonomi dışı otoritelerce yönlendirilmez ise yıkıcı bir yapı kazanabilirler. Doğru cevap B'dir.
Soru 21
"Yeni ekonomi sosyolojisi" kavramını ilk defa kullanan yazar aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
M. Granovetter
B
P. Di Maggio
C
V. Zelizer
D
L. Bolstanski
E
J. Schumpeter
Açıklama:
Yeni ekonomi sosyolojisi kavramından ilk defa bahseden Granovetter'dir. Eski ekonomi sosyolojisi daha çok sanayi toplumunu ve sanayi sosyolojisini konu alıyordu. Buna karşın yeni ekonomi sosyolojisi, sanayi sosyolojisine eşlik eden geleneksel ekonomi ve özellikle Neoklasik Ekonomiye karşı bir başkaldırı olarak ortaya çıkmış ve ekonominin veriler çemberine attığı konuları dğrudan ekonomik konular olarak (firma, piyasa ve para) birlikte analize dahil etmiştir. Doğru cevap A'dır.
Soru 22
Günümüzde ekonomi sosyolojisi firmaların hayatta kalma koşullarını hangi yaklaşımla incelemektedir?
Seçenekler
A
Düzenleyici kültür
B
Alan teorisi
C
Nüfus ekolojisi
D
Ağ sistemi
E
Yapısal yurtlanmışlık
Açıklama:
Nüfus ekolojisi, firmanın temel sürükleyici gücü olan hayatta kalma koşullarının araştırılmasına yöneliktir. Bunu belirleyebilmek için hangi istatistiki çevre koşullarında firmanın doğduğu, büyüdüğü ve piyasadan çekildiği araştırılmaktadır. Doğru cevap C'dir.
Soru 23
Ekonomi sosyolojisinde aktörlerin geçmişteki alışkanlıklarıyla geldiklerini ve gelecekteki faaliyetlerinin geçmişteki alışkanlıklarına bağlı olduğunu savunan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ağ sistemi
B
Düzenleyici kültür
C
Yapıcı kültür
D
Alan teorisi
E
Tarihçi okul
Açıklama:
Alan teorisinde ekonomik alandaki aktörler geçmişteki alışkanlıkları ile gelmektedir. Aktörün gelecek faaliyeti geçmişteki alışkanlıkları ve deneyimine dayalıdır. Ekonomik aktörün davranışı rasyonel değil, ancak kendince haklı, nedenlenebilir (reasonable) bir davranıştır. Doğru cevap D'dir.
Soru 24
Ekonomik olay, olgu ve ekonomik çıkarları, teknolojik öze dayalı sosyal örgütlenme ve ilişkiler ağı içinde ele alan bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sosyoloji
B
Ekonomi
C
Felsefe
D
Ekonomi sosyolojisi
E
İktisat
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisi, ekonomik olay, olgu ve örgütlenme çıkarları, teknolojik öze dayalı sosyal ve ilişkiler ağı içinde ele alan bir bilim, bu yüzden soruda verilen tanım ekonomi sosyolojisinin tanımıdır.
Soru 25
Ekonomi sosyolojisi ekonomik bir faaliyeti aşağıdakilerden hangisine göre incelemez?
Seçenekler
A
İnsan-insan ilişkisi
B
Sosyal ilişki ve örgütlenme biçimi
C
İnsan-doğa ilişkisi
D
Teknolojik öz
E
Maddi boyut
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisi temel bir varsayımdan yola çıkar: Bütün ekonomik olaylar, özünde teknolojik sürecin yer aldığı bir sosyal ilişkiler sistemi oluşturur. Temel teknolojik süreç ve sosyal örgütlenme ilişkileri içinde ortaya çıkan ekonomik faaliyetin temel özellikleri şunlardır:
• Ekonomik faaliyetin gerçekleşme biçimi insan-insan ilişkisine dayanır.
• Her ekonomik faaliyet, bir sosyal ilişki ve örgütlenme biçimi olarak yansır.
• Her ekonomik faaliyetin teknolojik temeli, doğaya egemen olma uğraşındaki
insan ilişkilerini, yani insan - doğa ilişkisini yansıtır.
• Ekonomik faaliyetin gerçekleşme biçimi insan-insan ilişkisine dayanır.
• Her ekonomik faaliyet, bir sosyal ilişki ve örgütlenme biçimi olarak yansır.
• Her ekonomik faaliyetin teknolojik temeli, doğaya egemen olma uğraşındaki
insan ilişkilerini, yani insan - doğa ilişkisini yansıtır.
Soru 26
Enflasyon ve işsizlik sorunu karşısında ekonominin tek başına sonuç üretememe sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sorunu soyut olarak inceleme
B
Sorunu toplumsal sürece göre değerlendirme
C
Sorunu sistem bütünlüğüne göre inceleme
D
Sorunu empirik şekilde inceleme
E
Sorunu somut şekilde inceleme
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisi konularını düşünsel -soyut modeller olarak incelemez; aksine gözlenen (empirik) olguları bizzat inceleme konusu yapar. Ekonomi sosyolojisinin görevi, ekonomik olayları, ortaya çıktığı toplumsal süreç ve burada oluşan kurumsal yapı ve kalıplar içinde, ekonomik ve toplumsal alanların oluşturduğu karşılıklı ilişki ve sistem bütünselliği içinde araştırmaktır.
Soru 27
Aşağıdaki yazarlardan hangisi her ekonomik olay aynı zamanda sosyal bir olay olarak görülmesine ek olarak ekonomik yaşamını kazanma uğraşı içindeki insanlar arasındaki ilişkiler ile ilgili bir bilim dalı olarak görür?
Seçenekler
A
Werner Sombart
B
Gerhard Weiser
C
Leopold von Wiese
D
Talcott Parsons
E
Hans Albert
Açıklama:
Werner Sombart, Gerhard Weiser, Talcott Parsons ve Hans Albert gibi ekonomik alanı sosyal alanın bir parçası ve ekonomik araştırmaları da Genel Sosyoloji Biliminin bir alt dalı veya reel oluşumu olarak gördüler. Bu ayrımı konusunda, Leopold von Wiese ekonomi teorisini, insan-eşya ilişkisiyle; buna karşın ekonomi sosyolojisini insan-insan ilişkisiyle, özellikle de ekonomik yaşamını kazanma uğraşı içindeki insanlar arasındaki ilişkiler ile ilgili bir bilim dalı olarak görür.
Soru 28
Geleneksel ekonomide malların arz, talep ve üretim miktarları ile fiyatların açıklanması, ekonomi sosyolojisinde ise üretim, bölüşüm ve tüketim süreci içinde bulunan insanların gösterdikleri davranış ve davranışlardaki değişmelerin açıklanması öncelikli konulardır. Yukarıda verilen bilgi, geleneksel ekonomi ile ekonomi sosyolojisinin hangi açıdan birbirlerinden farklı olduğunu göstermektedir?
Seçenekler
A
Karar birimleri açısından
B
Kısıtlar açısından
C
Kriterler açısından
D
Bağımlı değişkenler açısından
E
Piyasa ilişkileri açısından
Açıklama:
Bağımlı değişkenler, yani açıklanan değişkenler açısından bu iki bilim dalına bakıldığında, iki bilim dalının açıklamak istediği değişkenlerin genelde birbirinden farklı olduğu görülür. Geleneksel ekonomide, malların üretim, bölüşüm, dağıtım ve tüketimine ilişkin miktar ve fiyatları (örneğin, mal fiyatları, üretim miktarları ve ücret düzeyleri) bağımlı, yani açıklanan değişkenlerdir. Burada malların arz, talep ve üretim ile fiyatların açıklanması öncelikli konudur. Ekonomi sosyolojisinde ise üretim, bölüşüm ve tüketim süreci içinde bulunan insanların gösterdikleri davranış ve davranışlardaki değişmeler, örneğin girişimci, işçi ve tüketici davranışları açıklanan değişkenlerdir. Burada, ekonomik süreç içindeki aktörlerin davranışlarının açıklanması öncelikli konudur.
Soru 29
Ekonomi biliminin çıkış noktası, birey ve bireyciliktir. Ekonomi sosyolojisi ise; sosyal grup, kurum ve sosyal yapıyı merkezi unsur olarak ele alır. Yukarıda verilen fark ekonomi ve ekonomi sosyolojisi arasındaki hangi açıdan farkı göstermektedir?
Seçenekler
A
Karar birimleri
B
Tanım ve içerik
C
Kısıt ve kriter
D
Analiz amaçları
E
Olgulara yüklenen anlam
Açıklama:
Ekonomi biliminin çıkış noktası, birey ve bireyciliktir. Ekonomi sosyolojisi ise; sosyal grup, kurum ve sosyal yapıyı merkezi unsur olarak ele alır. Ekonomi bilimi “metodolojik bireyciliği (methodological individualism) temel alırken; ekonomi sosyolojisinin bireyi, sosyal bütünü oluşturan interaktif etkileşimin parçasıdır. Burada bireyden çok, bireyin içinde bulunduğu grup ve sosyal yapının kendisi olayın ana unsurudur. Ekonomi biliminin, metodolojik bireycilik anlayışında ekonomik aktör, bağımsız ve bağlantısız olup, diğer bireylerle etkileşim içinde değildir. Buna karşın, ekonomi sosyolojisinde aktörler birbirleriyle bağlantı ve etkileşim ilişkisi içinde diğerini etkiler.
Soru 30
Aşağıdakilerden hangisi ekonomi sosyolojisinde bağımlı ve bağımsız değişkenler arasındaki ilişkinin özelliklerinden değildir?
Seçenekler
A
Yanlışlanmaya açık olma
B
Geçici açıklama değeri olan tezler içerme
C
Yasalar şeklinde olmama
D
Soyut-mekanik modeller kurmaya her zaman uygun olma
E
Kısmi açıklama değeri olan tezler içerme
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisinde, bağımlı ve bağımsız değişkenler arasındaki ilişkiler, geleneksel ekonomide olduğu gibi soyut-mekanik modeller kurmaya her zaman uygun değildir. Toplumsal yaşamın karmaşık yapısı içinde yapılan analizler daha çok davranış tipolojileri oluşturma ve sınıflandırma (taxonomi) aşamasında kalır. Bu nedenle ekonomi sosyolojisinde değişkenler arasındaki ilişkiler genel geçerliliği olan yasalar şeklinde değil; empirik olay ve gözlemlerle yanlışlanmaya açık, kısmi ve geçici açıklama değeri olan tezler olarak ortaya konulur. Sosyo-ekonomik modeller oluşturulsa bile, bunlar sosyal ve empirik içerikli olarak kurulur.
Soru 31
Aşağıdaki bilim dallarından hangisi tarihi-bireyciliğin bütüncül yaklaşımını esas alır?
Seçenekler
A
Ekonomi sosyolojisi
B
İşletme
C
Tarih
D
Felsefe
E
İktisat
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisinde tarihi-bireysel yaklaşım yanında, karşılaştırmalı, sınıflandırıcı ve indirgemeci (tarihi olmayan aksiyomatik) yöntemler de kullanılır.Ancak geleneksel ekonomi teorisi ile sınırlarının belirlenmesinde bu metodolojik yöntem farkı ağırlıklı olarak vurgulanan bir noktadır. Çünkü, geleneksel ekonomi teorisi ağırlıklı olarak metodolojik bireyselliğin aksiyomatik yaklaşımını; ekonomi sosyolojisi, tarihi-bireyciliğin bütüncül yaklaşımını esas alır.
Soru 32
Bireyler arası ilişkiler açısından yapılan analizler bu analiz düzeyinde gerçekleşir.
Yukarıda verilen ifade ekonomi sosyolojisinin hangi analiz düzeyi ile ilgilidir?
Yukarıda verilen ifade ekonomi sosyolojisinin hangi analiz düzeyi ile ilgilidir?
Seçenekler
A
Etkileşim düzeyi
B
Kurumsal düzey
C
Örgütsel düzey
D
Toplumsal düzey
E
Küresel düzey
Açıklama:
Etkileşim Düzeyi: Bireyler arası ilişkiler açısından yapılan analizler etkileşim analizleridir. Burada insanlar arası sosyo-ekonomik ilişkiler, karşılıklı ilişkideki tepkiler ve üçüncü birimler üzerinde yarattığı sonuçlar açısından incelenir.
Soru 33
Aşağıdaki bilim adamlarından hangisi “Milletlerin Zenginliği" eseri ile sosyal alanı analiz dışı bırakmadan ekonomi politikası önerilerinin yer aldığı bir “sosyal teori” geliştirmiştir?
Seçenekler
A
Durkheim
B
Weber
C
Smith
D
Herbert Spencer
E
Ricardo
Açıklama:
Yeni başlayan endüstrileşme süreci ile yakından ilgilenen ilk bilim insanı, ekonominin kurucusu A. Smith’dir. Smith, temel eseri olşan “Milletlerin Zenginliği” ile, sosyal alanı analiz dışı bırakmadan ekonomi politikası önerilerinin yer aldığı bir “sosyal teori” geliştirdi.
Soru 34
Toplumsal işbölümü (1893) adlı çalışmasında, işgücünün sosyolojik analizini yaparken, klasik ekonomistlerin “homoeconomicus” kavramına şiddetle karşı çıkan düşünür kimdir?.
Seçenekler
A
Max Weber
B
Karl Max
C
Emile Durkheim
D
Thorstein Veblen
E
Alfred Marshall
Açıklama:
E. Durkheim’in (1858 - 1912) ekonomi sosyolojisine katkısı, ekonomi sosyolojisi kavramını tutkuyla benimsemesi ile sınırlıdır. Ancak, Toplumsal işbölümü (1893) adlı çalışmasında, işgücünün sosyolojik analizini yaparken, klasik ekonomistlerin “homoeconomicus” kavramına şiddetle karşı çıkar. Doğru cevap C seçeneğidir.
Soru 35
Aşağıdakilerden hangisi örgütsel analizlerde çıkan temel kavramlardan birisi değildir?
Seçenekler
A
Örgüt içi pozisyon
B
Karar
C
Hiyerarşi
D
Muhasebe
E
İnsan Kaynakları
Açıklama:
Örgütsel analizlerde karşımıza çıkan temel kavramlar genellikle; örgüt içi pozisyon, karar, üyelik, hiyerarşi, iletişim yapısı, insan kaynakları ve çevresel yapılar şeklindedir. Doğru cevap D seçeneğidir.
Soru 36
Toplumun, göreli bağımsızlık kazanmış devlet, piyasa, aile, din ve bilim gibi kısmi alanların yapı ve işleyiş biçimlerinin açıklandığı ekonomi sosyolojisinin analiz düzeyi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bireysel düzey
B
Örgütsel düzey
C
Toplumsal düzey
D
Kurumsal düzey
E
Küresel düzey
Açıklama:
Kurumsal düzey, toplumun kurumlaşmış ve göreli bağımsızlık kazanmış devlet, piyasa, aile, din ve bilim gibi kısmi alanların yapı ve işleyiş biçimlerinin açıklandığı analiz düzeyidir.
Soru 37
Bütün ekonomik olayların, özünde teknolojik sürecin yer aldığı bir sosyal ilişkiler sistemi oluşturduğu aşağıdaki disiplerin hangisinin temel kabulüdür?
Seçenekler
A
Kalkınma ekonomisi
B
Ekonomi sosyolojisi
C
Ekonomi politikası
D
Çalışma sosyolojisi
E
Sanayi sosyolojisi
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisi temel bir varsayımdan yola çıkar: Bütün ekonomik olaylar, özünde teknolojik sürecin yer aldığı bir sosyal ilişkiler sistemi oluşturur. Böylece insanların ekonomik faaliyetlerinin, bir teknolojik temeli vardır ve teknoloji ile insanlar doğaya egemen olma savaşı verirler. Ayrıca belli bir teknolojik ortamda şekillenen her ekonomik faaliyet, belli bir sosyal ilişkiler sistemi içinde gerçekleşir (Sosyal örgütlenme). Ekonomik davranış ve faaliyetlerin bu iki boyutu birbiriyle içiçedir ve birbirlerini sürekli etkilerler. Doğru cevap B'dir.
Soru 38
Aşağıdaki yazarlardan hangisi ekonomi sosyolojisini bağımsız bir bilim olarak görmektedir?
Seçenekler
A
J. Schumpeter
B
T. Parsons
C
H. Albert
D
Neil J. Smelser
E
W. Sombert
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisine bilimsel niteliğine ilişkin olarak üç farklı yaklaşım vardır. Bazı yazarlar ekonomi sosyolojisini sosyolojinin bir alt dalı olarak görmüşlerdir. Diğer tarafta ekonomi sosyolojisini ekonominin bir alt dalı, yardımcı bir bilim dalı olarak gören yazarlar bulunmaktadır. Bu görüşlere karşın, ekonomi sosyolojisinin, ekonomi ve sosyolojiden ayrı, kendine özgü (sui generis) bağımsız bir bilim dalı olduğunu ileri süren yazarlar da vardır. Neil J. Smelser, Freidrich Fürestenberg, Anton Burghardt ve Granovetter gibi yazarlar bu görüştedir. Doğru cevap D'dir.
Soru 39
Aşağıdakilerden hangisi ekonomi sosyolojisinin özelliklerinden biridir?
Seçenekler
A
Metodolojik bireyciliği temel alır
B
Formel rasyonellik kabul edilir
C
Sosyal grup, kurum ve sosyal yapı merkezi unsurdur
D
Formel modeller geliştirmeyi amaçlar
E
Analizin konusu soyut ilişkilerdir
Açıklama:
Doğru cevap C'dir.
Ekonomi sosyolojisi Sosyal grup, kurum ve sosyal yapı merkezi unsur olarak alır. Ekonomi sosyolojisi bu anlamda bireyi temel alan ekonomi biliminden ayrışır. Diğer seçenekler geleneksel ekonomi biliminin yaklaşımına aittir. Doğru cecevap C'dir
Ekonomi sosyolojisi Sosyal grup, kurum ve sosyal yapı merkezi unsur olarak alır. Ekonomi sosyolojisi bu anlamda bireyi temel alan ekonomi biliminden ayrışır. Diğer seçenekler geleneksel ekonomi biliminin yaklaşımına aittir. Doğru cecevap C'dir
Soru 40
Aşağıdakilerden hangisi ekonomi sosyolojisindeki bağımsız değişkenlerden biridir?
Seçenekler
A
Piyasa yapısı
B
Üretim miktarı
C
Malın fiyatı
D
Girişimci davranışları
E
İlişki ağları
Açıklama:
Bağımsız değişkenler, açıklanan bağımlı değişkenleri belirleyen unsur veya nedenlerdir. Geleneksel ekonomide, piyasa ilişkileri ve piyasa yapıları (tam rekabet, monopol ve oligopol gibi) bağımsız değişkenlerdir. Bunların belirlediği ilişki içinde arz ve talep miktarları ve üretim miktarları belirlenir. Ekonomi sosyolojisinde ise, psikolojik, kültürel ve sosyal yapı ve ortamlar, toplumda oluşan ilişki ağları, ilişki sistemleri, bunların tarihsel yapılanışı bağımsız değişkenlerdir. Doğru cevap E'dir.
Soru 41
Aşağıdakilerden hangisi ekonomi sosyolojisi metodolojisi açısından doğru değildir?
Seçenekler
A
Toplumsal bütün farklı düzeylerde analiz edilebilir.
B
Araştırmalar statik ve dinamik analizler şeklinde yapılabilir.
C
Analiz araçları olarak modeller ve tipolojik sınıflamalar yapılabilir.
D
Ekonomi sosyolojisinde aksiyomatik yöntem kullanılabilir.
E
Ekonomi sosyolojisinde bilimsel yasa ve kurallar mutlaklık içerir.
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisinde bilimsel yasa ve kurallar mutlaklık içermez. Sosyo-ekonomik davranış yasaları, ekonomik sürecin doğal-mekanik yasalarının ortaya koyduğu belirginlik içinde değildir ve ona uygun olarak çalışmaz. Bu sonuç, insan doğasından kaynaklandığı kadar, zaman ve mekan boyutlarının getirdiği farklılıklardan da kaynaklanır.
Soru 42
Aşağıdaki bilim insanlarından hangisi din ve mezheplerin ekonomik ahlak ve ekonomik değerlere etkilerini incelemiştir?
Seçenekler
A
T. Veblen
B
A. Marshall
C
M. Weber
D
T. Parsons
E
J. K. Galbraith
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisinin bir bilim dalı olmasının alt yapısını hazırlayan, ekonomi ile sosyoloji arasındaki bağlantının şekillenmesini sağayan Max Weber (1864 - 1920) olmuştur. Weber çalışmalarında, din ve mezheplerin ekonomik ahlak ve ekonomik dğerlere etkileriyle, düşünsel ve somut ekonomik çıkar anlayışlarına açıklık getirmiştir. Doğru cevap C'dir.
Soru 43
Kapitalizmin sorunlarının ekonomi konusunda toplumun karar vermesi yerine toplum konusunda ekonominin karar vermesinden kaynaklandığını savunan yazar aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
A. Pareto
B
K. Polanyi
C
L. Bolstanski
D
A. Smith
E
S. W. Jevons
Açıklama:
Kapitalizmin sorunlarının ekonomi konusunda toplumun karar vermesi yerine toplum konusunda ekonominin karar vermesinden kaynaklandığını savunan yazar Avusturya'lı iktisatçı Karl Polanyi'dir. Polanyi'ye göre eğer ekonomik faaliyetler, toplumsal yönüyle ele alınmaz ve sosyal ilişkiler içinde yerleşik görülmez ise veya sosyal açıdan ya da ekonomi dışı otoritelerce yönlendirilmez ise yıkıcı bir yapı kazanabilirler. Doğru cevap B'dir.
Soru 44
"Yeni ekonomi sosyolojisi" kavramını ilk defa kullanan yazar aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
M. Granovetter
B
P. Di Maggio
C
V. Zelizer
D
L. Bolstanski
E
J. Schumpeter
Açıklama:
Yeni ekonomi sosyolojisi kavramından ilk defa bahseden Granovetter'dir. Eski ekonomi sosyolojisi daha çok sanayi toplumunu ve sanayi sosyolojisini konu alıyordu. Buna karşın yeni ekonomi sosyolojisi, sanayi sosyolojisine eşlik eden geleneksel ekonomi ve özellikle Neoklasik Ekonomiye karşı bir başkaldırı olarak ortaya çıkmış ve ekonominin veriler çemberine attığı konuları dğrudan ekonomik konular olarak (firma, piyasa ve para) birlikte analize dahil etmiştir. Doğru cevap A'dır.
Soru 45
Günümüzde ekonomi sosyolojisi firmaların hayatta kalma koşullarını hangi yaklaşımla incelemektedir?
Seçenekler
A
Düzenleyici kültür
B
Alan teorisi
C
Nüfus ekolojisi
D
Ağ sistemi
E
Yapısal yurtlanmışlık
Açıklama:
Nüfus ekolojisi, firmanın temel sürükleyici gücü olan hayatta kalma koşullarının araştırılmasına yöneliktir. Bunu belirleyebilmek için hangi istatistiki çevre koşullarında firmanın doğduğu, büyüdüğü ve piyasadan çekildiği araştırılmaktadır. Doğru cevap C'dir.
Soru 46
Ekonomi sosyolojisinde aktörlerin geçmişteki alışkanlıklarıyla geldiklerini ve gelecekteki faaliyetlerinin geçmişteki alışkanlıklarına bağlı olduğunu savunan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ağ sistemi
B
Düzenleyici kültür
C
Yapıcı kültür
D
Alan teorisi
E
Tarihçi okul
Açıklama:
Alan teorisinde ekonomik alandaki aktörler geçmişteki alışkanlıkları ile gelmektedir. Aktörün gelecek faaliyeti geçmişteki alışkanlıkları ve deneyimine dayalıdır. Ekonomik aktörün davranışı rasyonel değil, ancak kendince haklı, nedenlenebilir (reasonable) bir davranıştır. Doğru cevap D'dir.
Soru 47
Aşağıdakilerden hangisi P. Bourdieu Yaklaşımının temel analiz araçlarından biri değildir?
Seçenekler
A
Alan
B
Sermaye
C
Alışkanlık
D
Çıkar
E
Tüketim
Açıklama:
Kitabınızın "ALAN TEORİSİNİN KATKILARI" başlıklı bölümünü yeniden çalışın.
Bourdieu Yaklaşımının 4 temel analiz aracı; alan, sermaye, alışkanlık ve çıkar kavramlarıdır.
Bourdieu Yaklaşımının 4 temel analiz aracı; alan, sermaye, alışkanlık ve çıkar kavramlarıdır.
Soru 48
Yapısalcı yeni ekonomi sosyolojisini, her şeyi sosyal ilişkilere ve ağ sistemine indirgeyerek “sosyal yapı determinizmine” düşürdüğü yönünde eleştiren, kültürel ve yapısal mutlakçılık arasında bir orta yol bulunması gerektiğini savunan kişi kimdir?
Seçenekler
A
V. Zelizer
B
K. Polanyi
C
N. Luhmann
D
P. Bourdieu
E
M. Weber
Açıklama:
Kitabınızın "KÜLTÜREL SOSYOLOJİNİN KATKISI" başlıklı bölümünü yeniden çalışın.
V. Zelizer (1988), yapısalcı yeni ekonomi sosyolojisini, her şeyi sosyal ilişkilere ve ağ sistemine indirgeyerek “sosyal yapı determinizmine” düştürdüğü eleştirisi getirdi. Ayrıca ekonomideki her şeyi kültürel mutlakçılığa indirgemenin de yanlış olacağını vurguladı. Doğru olanın ekonomik ve kültürel faktörleri de dikkate alarak, kültürel ve yapısal mutlakçılık arasında bir orta yol bulmak olduğunu savundu.
V. Zelizer (1988), yapısalcı yeni ekonomi sosyolojisini, her şeyi sosyal ilişkilere ve ağ sistemine indirgeyerek “sosyal yapı determinizmine” düştürdüğü eleştirisi getirdi. Ayrıca ekonomideki her şeyi kültürel mutlakçılığa indirgemenin de yanlış olacağını vurguladı. Doğru olanın ekonomik ve kültürel faktörleri de dikkate alarak, kültürel ve yapısal mutlakçılık arasında bir orta yol bulmak olduğunu savundu.
Soru 49
Granovetter'e göre "yurtlanmışlık" konseptinin merkezi unsuru nedir?
Seçenekler
A
Tipolojik yaklaşım
B
Sosyal ilişki ağları
C
Endüstriyel örgütler
D
Rekabet
E
Ortak kurum kültürü
Açıklama:
Kitabınızın "EKONOMİ SOSYOLOJİSİNİN BUGÜNÜ" başlıklı bölümünü yeniden çalışın.
Granovetter’e göre, “ekonomik faaliyetler, sosyal yapı ve ilişkiler içinde zaten sıkıca yurtlanmış biçimde yer alır.” Bu yurtlanmayı sağlayan ağ - sistemidir (netwok). Bu nedenle, “yurtlanmışlık” konseptinin merkezi unsuru “sosyal ilişki ağları”dır.
Granovetter’e göre, “ekonomik faaliyetler, sosyal yapı ve ilişkiler içinde zaten sıkıca yurtlanmış biçimde yer alır.” Bu yurtlanmayı sağlayan ağ - sistemidir (netwok). Bu nedenle, “yurtlanmışlık” konseptinin merkezi unsuru “sosyal ilişki ağları”dır.
Soru 50
Ekonomi ve sosyoloji arasındaki ilişkiler, ilgi ve yaratılan eser açısından iki kez doruk noktasına ulaştı. İlk ilgi, 1890 - 1920 yılları arasında sosyoloji biliminin kuruluş yıllarında yaşandı. İkinci doruk noktası hangi tarihten sonra yaşandı?
Seçenekler
A
1960
B
1970
C
1980
D
1990
E
2000
Açıklama:
Kitabınızın "Giriş" bölümünü yeniden okuyun.
Ekonomi ve sosyoloji arasındaki ilişkiler, ilk kez 20. yy’a girerken ve ikinci kez kuantum devrimin yansıması olarak da 21. yy’a girerken, ilgi ve yaratılan eser açısından iki kez doruk noktasına ulaştı. İlk ilgi, 1890 - 1920 yılları arasında sosyoloji biliminin kuruluş yıllarında yaşandı. Sosyoloji konusunda çalışan kurucu bilim insanları aynı zamanda ekonomi ile de yakından ilgilendiler. İkinci doruk noktası ise 1980 sonrasında yakalandı.
Ekonomi ve sosyoloji arasındaki ilişkiler, ilk kez 20. yy’a girerken ve ikinci kez kuantum devrimin yansıması olarak da 21. yy’a girerken, ilgi ve yaratılan eser açısından iki kez doruk noktasına ulaştı. İlk ilgi, 1890 - 1920 yılları arasında sosyoloji biliminin kuruluş yıllarında yaşandı. Sosyoloji konusunda çalışan kurucu bilim insanları aynı zamanda ekonomi ile de yakından ilgilendiler. İkinci doruk noktası ise 1980 sonrasında yakalandı.
Soru 51
Aşağıdaki sosyologlardan hangisinin çalışmaları ekonomi-endüstri ve toplum ilişkilerinin klasik geleneğini yansıtmaz?
Seçenekler
A
Emile Durkheim
B
Joseph Alois Schumpeter
C
Karl Polanyi
D
Mark Granovetter
E
Talcot Parsons
Açıklama:
Ünitenizin "Giriş" bölümünü yeniden çalışın.
Ekonomi-endüstri ve toplum ilişkilerinin klasik geleneğini yansıtan çalışmaları, Marx, Weber, Durheim, Schumpeter, Polanyi ile Parsons ve Smelser’in çalışmalarında buluruz. Mark Granovetter’in “yurtlanmışlık” sorunu (1985) üzerine makalesi ve “Yeni Ekonomi Sosyolojisi”nden söz etmesi, ekonomi sosyolojisine yeni bir başlangıç sağlamıştır.
Ekonomi-endüstri ve toplum ilişkilerinin klasik geleneğini yansıtan çalışmaları, Marx, Weber, Durheim, Schumpeter, Polanyi ile Parsons ve Smelser’in çalışmalarında buluruz. Mark Granovetter’in “yurtlanmışlık” sorunu (1985) üzerine makalesi ve “Yeni Ekonomi Sosyolojisi”nden söz etmesi, ekonomi sosyolojisine yeni bir başlangıç sağlamıştır.
Soru 52
Aşağıdakilerden hangisi Ekonomi Sosyolojisinin 1980 sonrası gelişiminde ağırlık kazanan yeni konularından biri değildir?
Seçenekler
A
Dengenin varlık koşulları
B
Ekonomik faaliyetin küreselleşmesi
C
Kültürel ortam
D
Sosyal ağlar
E
Cinsiyet farklılıkları
Açıklama:
Kitabınızın "EKONOMİ SOSYOLOJİSİNİN KONUSU" başlıklı bölümünü yeniden çalışın.
Ekonomi Sosyolojisinin 1980 sonrası gelişiminde ise, sosyal ağlar (social networks), cinsiyet farklılıkları (kadın- erkek eşitliği / eşitsizliği) ve kültürel ortam ile ekonomik faaliyetin küreselleşmesi ağırlık kazanan yeni konular oldu.
Dengenin varlık koşulları ile kararlı olup olmadığı veya nasıl değiştiği, geleneksel ekonominin asli konularını oluşturur.
Ekonomi Sosyolojisinin 1980 sonrası gelişiminde ise, sosyal ağlar (social networks), cinsiyet farklılıkları (kadın- erkek eşitliği / eşitsizliği) ve kültürel ortam ile ekonomik faaliyetin küreselleşmesi ağırlık kazanan yeni konular oldu.
Dengenin varlık koşulları ile kararlı olup olmadığı veya nasıl değiştiği, geleneksel ekonominin asli konularını oluşturur.
Soru 53
Aşağıdaki yazarlardan hangisi ekonomi sosyolojisini, ekonomi bilimine yardımcı olan, onun bir alt dalı konumunda bir bilim dalı olarak görmüştür?
Seçenekler
A
Werner Sombart
B
Gerhard Weiser
C
Talcott Parsons
D
Gottfreid Eisermann
E
Hans Albert
Açıklama:
Kitabınızın "İKİ AYRI BİLİM DALI: GELENEKSEL EKONOMİ VE EKONOMİ SOSYOLOJİSİ" başlıklı bölümünü yeniden çalışın.
Werner Sombart, Gerhard Weiser, Talcott Parsons ve Hans Albert gibi ekonomik alanı sosyal alanın bir parçası ve ekonomik araştırmaları da Genel Sosyoloji Biliminin bir alt dalı veya reel oluşumu olarak gördüler. Aksine Gottfreid Eisermann, Joseph A. Schumpeter ve Woledemar Koch gibi bazı yazarlar ise ekonomi sosyolojisini, ekonomi bilimine yardımcı olan, onun bir alt dalı konumundaki bir bilim dalı olarak gördüler.
Werner Sombart, Gerhard Weiser, Talcott Parsons ve Hans Albert gibi ekonomik alanı sosyal alanın bir parçası ve ekonomik araştırmaları da Genel Sosyoloji Biliminin bir alt dalı veya reel oluşumu olarak gördüler. Aksine Gottfreid Eisermann, Joseph A. Schumpeter ve Woledemar Koch gibi bazı yazarlar ise ekonomi sosyolojisini, ekonomi bilimine yardımcı olan, onun bir alt dalı konumundaki bir bilim dalı olarak gördüler.
Soru 54
Sosyo-ekonomik gerçeğin, belli bir ölçekte küçültülerek yeniden kurgulanmış biçimine ne denir?
Seçenekler
A
Denge modeller
B
İdeal-düşünsel modeller
C
Reel modeller
D
Düşünsel-soyut modeller
E
Formel (şekli) modeller
Açıklama:
Kitabınızın "EKONOMİ SOSYOLOJİSİNİN TEMEL METODOLOJİK SORUNLARI" başlıklı bölümünü yeniden çalışın.
Reel modeller, sosyo-ekonomik gerçeğin, belli bir ölçekte küçültülerek yeniden kurgulanmış biçimidir.
Reel modeller, sosyo-ekonomik gerçeğin, belli bir ölçekte küçültülerek yeniden kurgulanmış biçimidir.
Soru 55
1760'lı yıllarda İngiltere'de başlayıp diğer ülkelere yayılan endüstrileşme süreciyle ilgilenen ilk bilim insanı, "Milletlerin Zenginliği" adlı eserin yazarı ve ekonominin kurucusu kimdir?
Seçenekler
A
T. Veblen
B
A. Marshall
C
H. Spencer
D
W. S. Jevons
E
A. Smith
Açıklama:
Kitabınızın "EKONOMİ SOSYOLOJİSİ GELENEĞİ" başlıklı bölümünü yeniden çalışın.
1760'lı yıllarda İngiltere'de başlayıp diğer ülkelere yayılan, endüstrileşme süreciyle ilgilenen ilk bilim insanı "Milletlerin Zenginliği" adlı eserin yazarı ve ekonominin kurucusu A. Smith'dir.
1760'lı yıllarda İngiltere'de başlayıp diğer ülkelere yayılan, endüstrileşme süreciyle ilgilenen ilk bilim insanı "Milletlerin Zenginliği" adlı eserin yazarı ve ekonominin kurucusu A. Smith'dir.
Soru 56
Piyasa sisteminin unsurlarını veri olarak alıp, bundan sapan gelişmeleri düzeltmeye çalışan akım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Fütürist akım
B
Sosyal muhafazakar akım
C
Sosyalist akım
D
Liberal akım
E
Demokratik akım
Açıklama:
Kitabınızın "EKONOMİ SOSYOLOJİSİ GELENEĞİ" başlıklı bölümünü yeniden çalışın
Liberal akım, piyasa sisteminin unsurlarını veri olarak alıp, bundan sapan gelişmeleri düzeltmeye çalıştı.
Liberal akım, piyasa sisteminin unsurlarını veri olarak alıp, bundan sapan gelişmeleri düzeltmeye çalıştı.
Soru 57
Atom altındaki parçacık ilişkilerinin dinamik ve çoklu etkileşim içinde açıklamasını getiren yeni bir yaklaşım olarak 20. yy ilk çeyreğinde şekillenen ve bilimde ikinci büyük devrim olan ……………………......... yaklaşımı süreç içinde yarattığı teknolojilerle, aynı yüzyılın son çeyreğinde insanlığı Bilgi Toplumu olma sürecine yönlendirdi.
Yukarıdaki cümleyi aşağıdakilerden hangisi en doğru şekilde tamamlar?
Yukarıdaki cümleyi aşağıdakilerden hangisi en doğru şekilde tamamlar?
Seçenekler
A
Galileo
B
Newton
C
Kuantum
D
Kopernik
E
Büyük Hadron
Açıklama:
Atom altındaki parçacık ilişkilerinin dinamik ve çoklu etkileşim içinde açıklamasını getiren yeni bir yaklaşım olarak 20. yy ilk çeyreğinde şekillenen ve bilimde ikinci büyük devrim olan Kuantum yaklaşımı süreç içinde yarattığı teknolojilerle, aynı yüzyılın son çeyreğinde insanlığı Bilgi Toplumu olma sürecine yönlendirdi. Dolayısıyla, doğru cevap: C
Soru 58
Bugün Üniversitelerde iktisat müfredatı ağırlıklı olarak klasik ve neo-klasik geleneğe dayanır. Zaman içinde buna Keynesgil ve Keynes sonrası yaklaşımlar eklemlendi. Topluca Geleneksel Ekonomi olarak adlandırılan bu yaklaşım, hangi kuramcının “soyutlayarak model kurma tekniği”ni benimser?
Seçenekler
A
A. Smith
B
D. Ricardo
C
E. Durkheim
D
M. Weber
E
K. Marx
Açıklama:
Bugün Üniversitelerde iktisat müfredatı ağırlıklı olarak klasik ve neo-klasik geleneğe dayanır. Zaman içinde buna Keynesgil ve Keynes sonrası yaklaşımlar eklemlendi. Topluca Geleneksel Ekonomi olarak adlandırılan bu yaklaşım, D. Ricardo’nun “soyutlayarak model kurma tekniği”ni benimser. Dolayısıyla, doğru cevap: B
Soru 59
I-Her iki bilim dalında “ekonomi”nin toplum bütünü içindeki algılanışı farklıdır.
II- Her iki bilim dalının karar birimleri (aktörler) farklıdır.
III- Her iki bilim dalında analiz amaçları farklıdır.
IV- Her iki bilim dalında ekonomik faaliyetlere ilişkin kısıt ve kriterleri farklıdır
V- Her iki bilim dalında Ekonomik faaliyet”in tanım ve içeriği farklıdır.
Ekonomi Bilimi ve Ekonomi Sosyolojisi arasındaki farklılıklara ilişkin olarak yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
II- Her iki bilim dalının karar birimleri (aktörler) farklıdır.
III- Her iki bilim dalında analiz amaçları farklıdır.
IV- Her iki bilim dalında ekonomik faaliyetlere ilişkin kısıt ve kriterleri farklıdır
V- Her iki bilim dalında Ekonomik faaliyet”in tanım ve içeriği farklıdır.
Ekonomi Bilimi ve Ekonomi Sosyolojisi arasındaki farklılıklara ilişkin olarak yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
Seçenekler
A
I, II, III, IV ve V
B
I, II, III ve IV
C
I, II, IV ve V
D
I, II, III ve V
E
I, IV ve V
Açıklama:
Ekonomi Bilimi ve Ekonomi Sosyolojisi arasındaki farklılıklara ilişkin olarak
Her iki bilim dalında “ekonomi”nin toplum bütünü içindeki algılanışı farklıdır. Her iki bilim dalının karar birimleri (aktörler) farklıdır. Her iki bilim dalında analiz amaçları farklıdır. Her iki bilim dalında Ekonomik faaliyet”in tanım ve içeriği farklıdır, ve her iki bilim dalının ekonomik faaliyetlere ilişkin kısıt ve kriterleri farklıdır
Dolayısıyla, doğru cevap: A
Her iki bilim dalında “ekonomi”nin toplum bütünü içindeki algılanışı farklıdır. Her iki bilim dalının karar birimleri (aktörler) farklıdır. Her iki bilim dalında analiz amaçları farklıdır. Her iki bilim dalında Ekonomik faaliyet”in tanım ve içeriği farklıdır, ve her iki bilim dalının ekonomik faaliyetlere ilişkin kısıt ve kriterleri farklıdır
Dolayısıyla, doğru cevap: A
Soru 60
I- V. Pareto
II- M. Weber
III-E. Durkheim
IV- T. Parsons
V- J. Schumpeter
Yukarıdaki kuramcıların hangilerinin çalışmaları hem Ekonomi Bilimi hem de Ekonomi Sosyolojisine hitap eder niteliktedir?
II- M. Weber
III-E. Durkheim
IV- T. Parsons
V- J. Schumpeter
Yukarıdaki kuramcıların hangilerinin çalışmaları hem Ekonomi Bilimi hem de Ekonomi Sosyolojisine hitap eder niteliktedir?
Seçenekler
A
I, III, IV ve IV
B
I, II, III ve IV
C
I, II, IV ve V
D
I, II, III, IV ve V
E
II, III, IV ve V
Açıklama:
Pareto, Weber, Parsons ve Schumpeter’in çalışmaları hem Ekonomi Bilimi hem de Ekonomi Sosyolojisine hitap eder niteliktedir. Dolayısıyla, doğru cevap: C
Soru 61
Geleneksel ekonomi, konusunu modeller yardımıyla incelerken, model içinde yer alan değişkenleri ekonomi dışı unsur ve etkilerden soyutlayıp, basite indirger. Bu indirgeme yöntemi sayesinde, model içi ilişkiler, apriori olarak belirlenmiş aksiyomlara dayandırılır. Ekonomik olayların belli bir bireysel davranışın (rasyonel davranışın) sonucu olarak ele alınması, bu yöntemin aynı zamanda,………………………….. olarak adlandırılmasına neden olmuştur.
Yukarıdaki cümleyi aşağıdaki kavramlardan hangisi en doğru şekilde tamamlar?
Yukarıdaki cümleyi aşağıdaki kavramlardan hangisi en doğru şekilde tamamlar?
Seçenekler
A
metodsal bireycilik
B
ağ bireyselleşmesi
C
metodolojik indirgemecilik
D
metodsal çoğulculuk
E
karma yöntem
Açıklama:
Geleneksel ekonomi, konusunu modeller yardımıyla incelerken, model içinde yer alan değişkenleri ekonomi dışı unsur ve etkilerden soyutlayıp, basite indirger. Bu indirgeme yöntemi sayesinde, model içi ilişkiler, apriori olarak belirlenmiş aksiyomlara dayandırılır. Ekonomik olayların belli bir bireysel davranışın (rasyonel davranışın) sonucu olarak ele alınması, bu yöntemin aynı zamanda, metodsal bireycilik olarak adlandırılmasına neden olmuştur. Dolayısıyla, doğru cevap: A
Soru 62
I- Ekonomi sosyolojisinde, bilimsel yasa ve kurallar mutlaklık içermez.
II- Ekonomi sosyolojisinde toplumsal bütün farklı düzeylerde analiz edilebilir.
III- Ekonomi sosyolojisinde, araştırmalar, statik ve dinamik analizler şeklinde yapılabilir.
IV-Analiz araçları olarak modeller ve tipolojik sınıflamalar yapılabilir.
V- Ekonomi sosyolojisinde aksiyomatik yöntem kullanılmaz.
Yukarıdakilerden hangileri Ekonomi sosyolojisinin temel metodolojik sorunları arasındadır?
II- Ekonomi sosyolojisinde toplumsal bütün farklı düzeylerde analiz edilebilir.
III- Ekonomi sosyolojisinde, araştırmalar, statik ve dinamik analizler şeklinde yapılabilir.
IV-Analiz araçları olarak modeller ve tipolojik sınıflamalar yapılabilir.
V- Ekonomi sosyolojisinde aksiyomatik yöntem kullanılmaz.
Yukarıdakilerden hangileri Ekonomi sosyolojisinin temel metodolojik sorunları arasındadır?
Seçenekler
A
I, II, IV ve V
B
I, II, III, IV ve V
C
I, II, III ve V
D
I, II ve III
E
I , II, III ve IV
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisinin metodolojik sorunları;
Ekonomi sosyolojisinde, bilimsel yasa ve kurallar mutlaklık içermez. Ekonomi sosyolojisinde toplumsal bütün farklı düzeylerde analiz edilebilir. Ekonomi sosyolojisinde, araştırmalar, statik ve dinamik analizler şeklinde yapılabilir. Analiz araçları olarak modeller ve tipolojik sınıflamalar yapılabilir, ve Ekonomi sosyolojisinde aksiyomatik yöntem kullanılabilir.
Dolayısıyla, doğru cevap: E
Ekonomi sosyolojisinde, bilimsel yasa ve kurallar mutlaklık içermez. Ekonomi sosyolojisinde toplumsal bütün farklı düzeylerde analiz edilebilir. Ekonomi sosyolojisinde, araştırmalar, statik ve dinamik analizler şeklinde yapılabilir. Analiz araçları olarak modeller ve tipolojik sınıflamalar yapılabilir, ve Ekonomi sosyolojisinde aksiyomatik yöntem kullanılabilir.
Dolayısıyla, doğru cevap: E
Soru 63
Ekonomi Sosyolojisinin hangi analiz düzeyinde organize olmuş ortak davranışın koşulları açıklanır?
Seçenekler
A
Kurumsal düzey
B
Örgütsel düzey
C
Bireysel düzey
D
Etkileşim düzeyi
E
Toplumsal düzey
Açıklama:
Ekonomi Sosyolojisinin örgütsel düzeyinde organize olmuş ortak davranışın koşulları açıklanır. Dolayısıyla, doğru cevap: B
Soru 64
………………………….., ekonomik olaylara ilişkin gerçeğin ancak bir kez gözlenebileceğini ve gözlenen bireysel tarihi olaylardan genel yasalara (tümevarım) ulaşılacağı tezini savunur.
Yukarıdaki cümleyi aşağıdakilerden hangisi en doğru şekilde tamamlar?
Yukarıdaki cümleyi aşağıdakilerden hangisi en doğru şekilde tamamlar?
Seçenekler
A
Annales okulu
B
Frankfurt Okulu
C
Chicago Okulu
D
Soyut Kurumsalcı okul
E
Tarihçi okul
Açıklama:
Tarihçi okul, ekonomik olaylara ilişkin gerçeğin ancak bir kez gözlenebileceğini ve gözlenen bireysel tarihi olaylardan genel yasalara (tümevarım) ulaşılacağı tezini savunur. Dolayısıyla, doğru cevap: E
Soru 65
Ekonomi tarihin konusunda interdisipliner çalışmalar yapmış ve Sanayi Devrimi öncesi İngiltere’yi incelemiş olan hangi kuramcı 19. yy.’dan büyük bir devrimle piyasa bazlı bir ekonominin şekillenişini ve yetersizliklerini Büyük Dönüşüm (1944) adlı eserinde ortaya koyar?
Seçenekler
A
Thorstein Veblen
B
Werner Sombart
C
Karl Polanyi
D
Joseph A. Schumpeter
E
Talcot Parsons
Açıklama:
Ekonomi tarihin konusunda interdisipliner çalışmalar yapmış ve Sanayi Devrimi öncesi İngiltere’yi incelemiş olan Karl Polanyi 19. yy.’dan büyük bir devrimle piyasa bazlı bir ekonominin şekillenişini ve yetersizliklerini Büyük Dönüşüm (1944) adlı eserinde ortaya koyar. Dolayısıyla, doğru cevap: C
Soru 66
Aşağıdakilerden hangisi Bourdieu’cu yaklaşımının dört temel analiz aracından biri değildir?
Seçenekler
A
Sermaye
B
Alışkanlık
C
Çıkar
D
Akışkanlık
E
Alan
Açıklama:
Bourdieu’cu yaklaşımının dört temel analiz aracı: Alan, sermaye alışkanlık ve çıkar’dır. Dolayısyla, doğru cevap: D
Soru 67
Aşağıdakilerden hangisi ekonomi sosyolojisinin, ekonomik olay ve olguları analiz ederken temel yaklaşımını en iyi tanımlar?
Seçenekler
A
Yalnızca soyut ekonomik modeller ve teorilerle ilgilenir
B
Ekonomik olay, olgu ve çıkarları, teknolojik öze dayalı sosyal örgütlenme ve ilişkiler ağı içinde ele alır.
C
Bireysel ekonomik tercihlerin ve davranışların toplumsal bağlamdan bağımsız olduğunu varsayar.
D
Ekonomik sorunların çözümünde sadece matematiksel yöntemlere başvurur.
E
Politik ve kültürel unsurları analizlerinin dışında tutar.
Açıklama:
Ünitede ekonomi sosyolojisinin, ekonomik olay, olgu ve çıkarları, teknolojik öze dayalı sosyal örgütlenme ve ilişkiler ağı içinde ele alan bir bilim olduğu belirtilmektedir. Bu, diğer seçenekleri geçersiz kılmaktadır. Dolayısıyla, doğru cevap: B
Soru 68
I. Bilim dalının kurucuları Weber ve Durkheim, konusunu sosyolojik bakış açılarının ekonomik olgulara uygulanması olarak görürler. II. Ekonomi sosyolojisi, ekonomik faaliyet sürecindeki insanları, sosyal grupları ve kurumları analizlerinin merkezine koyar. III. 1980 sonrası gelişiminde sosyal ağlar, cinsiyet farklılıkları ve kültürel ortam gibi konulara ağırlık vermiştir.
IV. Geleneksel ekonomi biliminin dışladığı konuları analiz etmeye yönelmiştir.
Ekonomi sosyolojisinin konusu ve gelişimine ilişkin yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
IV. Geleneksel ekonomi biliminin dışladığı konuları analiz etmeye yönelmiştir.
Ekonomi sosyolojisinin konusu ve gelişimine ilişkin yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
Seçenekler
A
I ve II
B
I, II ve III
C
II, III ve IV
D
I, III ve IV
E
I, II, III ve IV
Açıklama:
Ünitede Weber ve Durkheim'ın ekonomi sosyolojisinin konusunu sosyolojik bakış açılarının ekonomik olgulara uygulanması olarak gördükleri (I doğru), analizlerinde insan, sosyal grup ve kurum etkileşiminin öne çıktığı (II doğru), 1980 sonrası sosyal ağlar ve kültürel ortam gibi yeni konulara odaklandığı (III doğru) ve geleneksel ekonominin dışladığı konularla ilgilendiği (IV doğru) açıkça belirtilmektedir. Dolayısıyla, doğru cevap: E
Soru 69
Geleneksel ekonomi biliminin "model teorileri" hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?
Seçenekler
A
Ricardo'nun soyutlama tekniğini benimser.
B
Ekonomik olayların sosyal, politik, kültürel, psikolojik, teknolojik ve tarihi boyutlarını modellerinden dışlar.
C
Sadece mekanik düşünceye dayalı noktasal denge çözümleri üretir.
D
Gerçek ekonomik yaşamın tüm boyutlarını kapsamlı bir şekilde içerir.
E
Enflasyon ve işsizlik gibi pratik sorunların çözümünde yetersiz kalır.
Açıklama:
Ünitede, geleneksel ekonomi modellerinin gerçek ekonomik yaşamın sosyal, politik, kültürel, psikolojik ve tarihi boyutlarını içermediği belirtilmektedir. Dolayısıyla "gerçek ekonomik yaşamın tüm boyutlarını kapsamlı bir şekilde içerir" ifadesi doğru değildir. Dolayısıyla, doğru cevap: D
Soru 70
I. Geleneksel ekonomi, metodolojik bireyciliği esas alırken, ekonomi sosyolojisi bireyi sosyal bütünün interaktif etkileşiminin bir parçası olarak görür. II. Geleneksel ekonomide ekonomik aktörler bağımsız ve bağlantısızdır, oysa ekonomi sosyolojisinde aktörler birbirini etkileyen bir etkileşim içindedir. III. Geleneksel ekonomide rasyonellik bir varsayımdır, ekonomi sosyolojisinde ise rasyonellik açıklanması gereken bir olgudur. IV. Ekonomi sosyolojisi, ekonomik faaliyetlerin bireysel temellerini ve bireysel yaşamın ekonomik temellerini birlikte açıklamaya yönelir.
Geleneksel ekonomi bilimi ile ekonomi sosyolojisi arasındaki temel farklılıklara ilişkin yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?
Geleneksel ekonomi bilimi ile ekonomi sosyolojisi arasındaki temel farklılıklara ilişkin yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?
Seçenekler
A
I ve II
B
II ve III
C
I, II ve III
D
III ve IV
E
II ve IV
Açıklama:
Ünitede geleneksel ekonominin metodolojik bireyciliği benimsediği ve aktörlerin bağımsız olduğu, buna karşın ekonomi sosyolojisinde bireyin sosyal etkileşimin parçası olduğu ve aktörlerin birbirini etkilediği belirtilmiştir (I ve II doğru). Rasyonelliğin geleneksel ekonomide varsayım, ekonomi sosyolojisinde ise değişken olduğu vurgulanmıştır (III doğru). Ayrıca ekonomi sosyolojisinin, ekonomik faaliyetin toplumsal temelleri ile toplumsal yaşamın ekonomik temellerini birlikte açıklamaya yönelik olduğu ifade edilmiştir (IV yanlış). Dolayısıyla, doğru cevap: C
Soru 71
I. Ekonomi sosyolojisi, konularını ele alırken metodsal çoğulculuğu benimser ve bütüncüldür.II. Geleneksel ekonomide olduğu gibi her zaman soyut-mekanik modeller kurmaya uygun değildir; daha çok davranış tipolojileri oluşturmaya odaklanır.III. Sosyo-ekonomik yasalar, doğal bilimlerin mekanik yasaları gibi mutlak ve her zaman geçerli değildir, kısmi ve geçici tezler olarak ortaya konulur. IV. Reel modeller sosyo-ekonomik gerçeğin küçültülerek yeniden kurgulanmış biçimi olup, yanlışlanmaya açıktır.
Geleneksel ekonomi bilimi ile ekonomi sosyolojisi arasındaki temel farklılıklara ilişkin yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?
Geleneksel ekonomi bilimi ile ekonomi sosyolojisi arasındaki temel farklılıklara ilişkin yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?
Seçenekler
A
I ve II
B
II ve III
C
I, II ve III
D
III ve IV
E
I, II, III, IV ve V
Açıklama:
Ünitede ekonomi sosyolojisinin metodsal çoğulculuğu benimsediği ve bütüncül bir yaklaşım sergilediği (I doğru), soyut-mekanik modeller kurmaya her zaman uygun olmadığı ve tipolojilere yöneldiği (II doğru), sosyo-ekonomik yasaların mutlak ve genel geçerli olmadığı, kısmi veya geçici tezler şeklinde ortaya konulduğu (III doğru) ve reel modellerin yanlışlanmaya açık, gerçeğin kurgulanmış biçimleri olduğu (IV doğru) açıkça belirtilmiştir. Dolayısıyla, doğru cevap: E
Soru 72
I. Karl Marx, toplumsal gelişmeyi ekonomik özdeki değişimlere dayandırarak ekonomi sosyolojisinin öncülerinden sayılır. II. Émile Durkheim, "homo economicus" kavramını şiddetle eleştirmiş ve iş gücünün sosyolojik analizini yapmıştır. III. Pierre Bourdieu, ekonomi sosyolojisinin bağımsız bir bilim dalı olarak ortaya çıkmasını belirleyen anahtar figürdür.
IV. Joseph A. Schumpeter, yenilikçi girişimcilik modeli ve "yaratıcı yıkım" süreciyle günümüzdeki bilgi toplumu ve evrimci ekonominin ilk habercisi olarak görülür.
Ekonomi sosyolojisinin geleneksel kurucuları ve önemli katkılarına ilişkin yukarıdaki ifadelerden hangileri yanlıştır?
IV. Joseph A. Schumpeter, yenilikçi girişimcilik modeli ve "yaratıcı yıkım" süreciyle günümüzdeki bilgi toplumu ve evrimci ekonominin ilk habercisi olarak görülür.
Ekonomi sosyolojisinin geleneksel kurucuları ve önemli katkılarına ilişkin yukarıdaki ifadelerden hangileri yanlıştır?
Seçenekler
A
Yalnız II
B
Yalnız IV
C
I ve III
D
Yalnız III
E
II ve III
Açıklama:
Ünitede Marx'ın toplumsal değişimi ekonomik temellere dayandırdığı (I doğru), Durkheim'ın "homo economicus" kavramını eleştirdiği (II doğru), Weber'in ekonomi sosyolojisinin altyapısını hazırlayan kilit isim olduğu (III doğru) ve Schumpeter'in yenilikçi girişimcilik ve yaratıcı yıkım kavramlarıyla bilgi toplumunun habercisi olduğu (IV doğru) açıkça belirtilmiştir. Dolayısıyla, Doğru cevap: D
Soru 73
Mark Granovetter'in "Yeni Ekonomi Sosyolojisi"ne yaptığı en önemli katkı ve bu katkının merkezi unsuru aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yaratıcı yıkım süreci ve rekabet teorisi.
B
Metodolojik bireycilik ve rasyonel insan modeli.
C
"Yurtlanmışlık" (embeddedness) sorunu ve sosyal ilişki ağları.
D
Aksiyomatik yöntem ve mutlak yasaların belirlenmesi.
E
Kültürel determinizm ve sembolik etkileşimler.
Açıklama:
Ünitede Mark Granovetter'in "yurtlanmışlık" (embeddedness) sorunu üzerine makalesinin "Yeni Ekonomi Sosyolojisi"ne yeni bir başlangıç sağladığı ve bu konseptin merkezi unsurunun "sosyal ilişki ağları" olduğu belirtilmektedir. Dolayısıyla, doğru cevap C.
Soru 74
Viviana Zelizer'in kültürel sosyolojinin ekonomi sosyolojisine katkısı bağlamında öne sürdüğü görüş aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ekonomik faaliyetlerin tamamen sosyal yapı determinizmine bağlı olduğunu savunmuştur.
B
Kültürün ekonomik faaliyetler üzerindeki etkilerini reddetmiştir.
C
Sadece kültürün "düzenleyici" yönlerini analiz etmiştir.
D
Paranın nötr ve sosyal olmayan bir unsur olduğunu iddia etmiştir. e
E
Ekonomik ve kültürel faktörleri dikkate alarak, kültürel ve yapısal mutlakçılık arasında bir orta yol bulunması gerektiğini savunmuştur.
Açıklama:
Ünitede Zelizer'in (1988), yapısalcı yeni ekonomi sosyolojisini "sosyal yapı determinizmine" düşürdüğü eleştirisini getirdiği ve ekonomik ile kültürel faktörleri de dikkate alarak, kültürel ve yapısal mutlakçılık arasında bir orta yol bulmanın daha doğru olduğunu savunduğu belirtilmektedir
Soru 75
I. Yapıcı kültür, kültürel kategoriler, amaca yönelik bilinçli faaliyetler ve yazılı kültür gibi konuları gündeme getirir. II. Düzenleyici kültür, norm, değer ve yerleşik kültürel alışkanlıklar gibi konuları içerir. III. DiMaggio, ekonomik faaliyetlerin sadece yapısal unsurlarla açıklanabileceğini savunur. IV. Kültürel analizler, ekonomik davranışların irrasyonel yönlerini tamamen göz ardı eder.
P. DiMaggio'nun kültürel sosyolojinin ekonomiye katkısı bağlamında kültürün "yapıcı" ve "düzenleyici" yönlerine ilişkin yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
P. DiMaggio'nun kültürel sosyolojinin ekonomiye katkısı bağlamında kültürün "yapıcı" ve "düzenleyici" yönlerine ilişkin yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız II
C
I ve II
D
III ve IV
E
I ve III
Açıklama:
Ünitede Di Maggio'nun kültürün "yapıcı" ve "düzenleyici" yönlerini ayrı ayrı öne çıkardığı; yapıcı kültür olarak kültürel kategoriler ve bilinçli faaliyetleri (I doğru), düzenleyici kültür olarak ise norm, değer ve yerleşik kültürel alışkanlıkları gündeme getirdiği belirtilmiştir (II doğru). DiMaggio, ekonominin kültürel yönüyle analiz edilmesi gerektiğini vurgular, sadece yapısal unsurlarla açıklanabileceğini savunmaz (III yanlış). Kültürel sosyoloji, ekonomik davranışların irrasyonel yönlerini de analizlere dahil edebilir (IV yanlış). Dolayısıyla, doğru cevap C.
Soru 76
Pierre Bourdieu'nun "Alan Teorisi"ne göre, bir endüstri veya firma gibi ortamlar ne olarak görülür ve kendi mantıklarına göre nasıl yapılandırılır?
Seçenekler
A
Ekonomik bir sistem içinde yalnızca finansal sermaye dağılımına bağlı yapılar olarak.
B
Her biri kendi mantık ve çıkar anlayışına sahip, finansal, sosyal, kültürel ve sembolik sermaye tiplerinin dağılımına bağlı olarak yapılandırılmış birer "alan" olarak.
C
Sadece rasyonel davranışların belirlendiği, sosyal ilişkilerden izole edilmiş yapılar olarak.
D
Geçmiş alışkanlıkların ekonomik davranışlar üzerinde hiçbir etkisi olmayan, dinamik yapılar olarak.
E
Küresel düzeyde standartlaşmış, homojen ekonomik birimler olarak.
Açıklama:
Ünitede Bourdieu modelinde bir endüstri, bir firma veya benzeri ortamların bir "alan" olarak görüldüğü, her alanın kendi mantık ve çıkar anlayışına sahip olduğu ve yapılaşmasının farklı sermaye tiplerinin (finansal, sosyal, kültürel, sembolik) dağılımına bağlı olduğu açıkça belirtilmiştir. Dolayısıyla, doğru cevap B
Soru 77
Ekonomi sosyolojisinin işlevi aşağıdaki seçeneklerden hangisinde en doğru şekilde verilmiştir?
Seçenekler
A
Ekonomik politikaları toplumsal bağlamı dikkate almadan uygulamak
B
Ekonomik sorunları yalnızca matematiksel modellerle çözmek
C
Ekonomik olguları toplumsal bağlamından bağımsız olarak incelemek
D
Ekonomik olayları toplumsal süreç, kurumlar ve sistem bütünselliği içinde araştırmak
E
Ekonomi politikalarını doğrudan uygulamaya geçirmek
Açıklama:
Ekonomi sosyolojisinin görevi, ekonomik olayları toplumsal süreçler, kurumsal yapılar ve karşılıklı ilişkiler içinde ele almaktır. Dolayısıyla, doğru cevap D.
Ünite 2
Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi, Castellany ve Hafferty'nin sosyal pratiğin beş bileşeni olarak gördüklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
İnter-aksiyon
B
Sosyal ağlar
C
Sosyal birimler
D
Sosyal bilgi
E
İletişim
Açıklama:
Brian Castellany ve Frederic William Hafferty, sosyal pratiğin beş bileşeni olarak, inter-aksiyon (interaction (ingilizce) : etkileşim), sosyal birimler, iletişim, sosyal bilgi ve bunların eşleştirilmesi olarak görürler. Ayrıca sosyal karmaşıklığı, sistem ve ağ etkileşimli yeni bir bilimsel yaklaşım olarak ele alırlar. Doğru cevap B'dir.
Soru 2
I. Sistem bütünü II. Sistem unsurları III. Unsurlararası ilişkiler IV. Sosyal birimler. Bir analiz yöntemi olarak sistem yaklaşımında yukarıdakilerden hangileri bulunur?
Seçenekler
A
I ve II
B
II ve III
C
I, II, III ve IV
D
I ve III
E
I, II ve III
Açıklama:
Analiz yöntemi olarak sistem yaklaşımı; karmaşık bütünü, birbirleriyle bağlantılı sistem unsurlarına ayırarak inceleme konusu yapar. Sistem analizinde;
• Sistem bütünü (I),
• Sistem unsurları (elemanları) (II),
• Unsurlararası bağlantılar (ilişkiler) (III),
• Açık sistem olarak çevre ile ilişkileri ve
• Sistemin davranışı
gündeme gelir. Doğru cevap E'dir.
• Sistem bütünü (I),
• Sistem unsurları (elemanları) (II),
• Unsurlararası bağlantılar (ilişkiler) (III),
• Açık sistem olarak çevre ile ilişkileri ve
• Sistemin davranışı
gündeme gelir. Doğru cevap E'dir.
Soru 3
"İnsan dışı doğada, amaç ve planlanmış bilinçli yönelimler yoktur. Sadece uzun evrim ve seleksiyon sürecinin şekillendirdiği, oluşmuş yapılar vardır. Doğanın yapılanışında, ne amaçlar ne de tasarlanmış sistemler yer alır" şeklinde düşünen birisinin bu düşüncesine kanıt olarak hangisini sunması beklenir?
Seçenekler
A
İnsanın evrimi, doğanın evriminden daha karmaşıktır.
B
Doğa, bilinçli bir varlık değildir.
C
Amaçlı davranış, yansıtılmış bilinç niteliğiyle insan dışı doğada yaygın değildir.
D
Doğanın şekillenmesi de insan aklının bir ürünüdür.
E
Formel organizasyonlar doğada daha yaygındır.
Açıklama:
İnsan dışı doğada, amaç ve planlanmış bilinçli yönelimler yoktur. Sadece uzun evrim ve seleksiyon sürecinin şekillendirdiği, oluşmuş yapılar vardır. Doğanın yapılanışında, ne amaçlar ne de tasarlanmış sistemler yer alır. Çünkü, amaçlı davranış, yansıtılmış bilinç niteliğiyle insan dışı doğada yaygın değildir. İnsan örgütlenmeleri. söz konusu tasarlanmış ve kendiliğinden oluşmuş yapıları her zaman birlikte içerir. (formal (ingilizce) : biçimsel, formel). Doğru cevap C'dir.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi, insanların davranış ve kararlarını şekillendiren işlevlerden biri değildir?
Seçenekler
A
Dinamik
B
Ekonomik
C
Sosyal
D
Politik
E
Kültürel
Açıklama:
İnsanların davranış ve kararları, belli ihtiyaçları gidermeye yönelik işlevleri üstlenecek biçimde şekillenir:
• Mal ve hizmetlerin üretim, dağıtım ve tüketimi yoluyla insan ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik işlevler ekonomiktir.
• İnsanlar ve insan grupları arasındaki ilişki ve bir arada yaşama ihtiyacını karşılama işlevi sosyaldir. Sosyal ağlar, insan grupları arasındaki bütünleşmeyi sağlar.
• Yaşamı kolaylaştırabilmek için bir araya gelmiş insan topluluklarının yönetimi ve ortak amaçları gerçekleştirmeye yönelik işlevler politiktir.
• İnsanlar psikolojik doyuma ihtiyaç duyarlar ve bunu sağlayan yaşam unsurlarını korumak isterler. Onlarla duygusal bağları vardır. İnsanın psikolojik ihtiyaçlarını karşılama işlevi kültüreldir. Doğru cevap A'dır.
• Mal ve hizmetlerin üretim, dağıtım ve tüketimi yoluyla insan ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik işlevler ekonomiktir.
• İnsanlar ve insan grupları arasındaki ilişki ve bir arada yaşama ihtiyacını karşılama işlevi sosyaldir. Sosyal ağlar, insan grupları arasındaki bütünleşmeyi sağlar.
• Yaşamı kolaylaştırabilmek için bir araya gelmiş insan topluluklarının yönetimi ve ortak amaçları gerçekleştirmeye yönelik işlevler politiktir.
• İnsanlar psikolojik doyuma ihtiyaç duyarlar ve bunu sağlayan yaşam unsurlarını korumak isterler. Onlarla duygusal bağları vardır. İnsanın psikolojik ihtiyaçlarını karşılama işlevi kültüreldir. Doğru cevap A'dır.
Soru 5
I. Ekonomik alan II. Kamusal alan III. Teknolojik alan IV. Politik alan V. Kültürel alan. Yukarıdakilerden hangileri, toplumsal bütün içerisindeki alanlardandır?
Seçenekler
A
I, II, III ve IV
B
I, III, IV ve V
C
I, II, IV ve V
D
II, III, IV ve IV
E
III, IV ve V
Açıklama:
“Toplumsal bütün”, insan ihtiyaçlarını karşılama işlevini üstlenmiş; birbiri içinde yurtlanmış; interaktif etkileşimli; ekonomik (I), politik (IV), sosyal, kültürel (V) ve teknolojik (III) olmak üzere beş sistemin bütünleştiği bir yapılanmadır.
Soru 6
"Doğanın gizlerine ve çözümlemesine daha derinliğine inebilmek, insan aklının daha etkin kullanım yöntemleriyle, yani bilimsel dünya görüşü ile gelişti. İşte ilk bilimsel devrim olan Newton Yasalarının ürünü olan mekanik teknolojilerin yaşamda kullanımı ve yaygınlaşması sanayi toplumunu ve onun yapılanışını şekillendirdi" Bu ifadeleri kullanan birisi için hangisi doğru bir düşünce değildir?
Seçenekler
A
İnsanın bilime yönelimi, bilim bazlı dünya görüşüyle mümkündür.
B
Teknoloji ve yenilik, yeni bilgi demektir.
C
Bilim ve dünya görüşü, bize o toplumun uygarlık kalıbını verir.
D
Geleneksel değerlere dayalı dünya görüşü, bilim üretmede kısır kalır.
E
Kültürel değerlere dayalı dünya görüşü, bilimle paraleldir.
Açıklama:
Geleneksel değerlere dayalı dünya görüşü bilim ve teknoloji üretmekte kısır kalırken, bilim bazlı dünya görüşü, yeni bilgi ve teknoloji üretmeye açık bir sistem oluşturur.
Kültürel değerlere dayalı olarak şekillenen dünya görüşü; insanı, koruma davranışı ve tutuculuğa yönlendirirken; bilim ve teknoloji; insanı değişime ve yeniliğe yönlendirir. Doğru cevap E'dir.
Kültürel değerlere dayalı olarak şekillenen dünya görüşü; insanı, koruma davranışı ve tutuculuğa yönlendirirken; bilim ve teknoloji; insanı değişime ve yeniliğe yönlendirir. Doğru cevap E'dir.
Soru 7
İnsanın doğaya müdahalesinin sadece “el”inin kullanımıyla sınırlı olduğu durum, ilkel toplumsal yapılanmayı yaratırken; elin uzantısı olan geleneksel alet ve edavatla doğayı işleyebilen toplumlar, tarım toplumuna evrilmiştir.Buna göre sırasıyla ilkel ve tarım toplumlarında, hangi ögelerin öne çıkmaları beklenir?
Seçenekler
A
Kültürel gelenekler - Doğal Çevre
B
Doğal çevre - Bilgi
C
Doğal çevre - Kültürel gelenekler
D
Mekanik unsurlar - Doğal çevre
E
Doğal çevre - Mekanik unsurlar
Açıklama:
İlkel toplumlarda, doğal çevre ; geleneksel tarım toplumlarında, kültürel gelenekler ve dinî ögeler ; sanayi toplumunda, ekonomik (mekanik) unsurlar ; bilgi toplumunda, insani nitelik ve yetenek olarak bilgi ve bilgi teknolojileri diğerlerinden daha ağırlıklı olarak öne çıkar. Doğru cevap C'dir.
Soru 8
Yer altı ve yer üstü zenginlikleri ile iklim ve topografya özelliklerini kapsayan yapıya ne ad verilir?
Seçenekler
A
Doğal altyapı
B
Ekonomik altyapı
C
Personel altyapı
D
Kurumsal altyapı
E
Maddi altyapı
Açıklama:
Doğal altyapı, yer altı ve yer üstü zenginlikleri ile iklim ve topografya özelliklerini kapsar. Geçmiş uygarlıklar ve tarım toplumlarında doğal altyapı belirleyici oldu. Doğru cevap A'dır.
Soru 9
Yaratıcı yıkım süreci ne demektir?
Seçenekler
A
Yeni gelişmelere ancak eskilerden kurtularak ulaşılabilmesi
B
Vahşi kapitalizm
C
Değişerek gelişirken geleneklerin yok olması
D
Kol gücü yerine beyin gücünün önem kazanmasıyla işsizliklerin artması
E
Beyaz ve mavi yaka olarak adlandırılan sınıfların ortaya çıkması
Açıklama:
Bilgi toplumundaki yeni yapılanmalar, sanayi toplumunun eski yapılarını yıkıp yeni yapılar oluştururken Schumpeter’in deyimi ile “yaratıcı yıkım süreci” doğal olarak belli sancıları beraberinde getiriyor. Bilgi teknolojilerinin kol gücü yerine entelektüel sermaye ile robotları ve bilgisayar ağlarını ikame etmesi (ikame etmek : başka bir şeyin yerine kullanmak), bilgi toplumuna geçiş döneminde özellikle eğitimsiz ve az eğitimli kesimleri işsiz bırakma riski ve sanayi toplumunun mirası olan sendikaların ağırlık ve işlevlerinin azalması gibi uyum sorunları yaratması kaçınılmaz oldu. Doğru cevap D'dir.
Soru 10
İnsanların psikolojik ihtiyaçlarını karşılamak için müze veya konserlere gitmesi toplumsal bütünün organik yapılanışının hangi işleviyle alakalıdır?
Seçenekler
A
Ekonomik
B
Sosyal
C
Politik
D
Kültürel
E
Teknoloji
Açıklama:
İnsanlar psikolojik doyuma ihtiyaç duyarlar ve bunu sağlayan yaşam
unsurlarını korumak isterler. Onlarla duygusal bağları vardır. İnsanın psikolojik
ihtiyaçlarını karşılama işlevi kültüreldir.
unsurlarını korumak isterler. Onlarla duygusal bağları vardır. İnsanın psikolojik
ihtiyaçlarını karşılama işlevi kültüreldir.
Soru 11
Aşağıda teknoloji ile ilgili verilen bilgilerden hangisi doğrudur?
Seçenekler
A
Teknoloji doğadan üretilen bilgidir
B
İnsanın doğa ve evrenin işleyiş biçimine ilişkin bilgisidir.
C
İnsanın doğaya egemen olma yeteneği teknolojik gelişmeyle ters orantılıdır.
D
Teknoloji sistemsiz olarak kullanılan bir bilgidir.
E
Değişim esnekliği en düşük olan sistemdir.
Açıklama:
İnsanın doğaya egemen olma yeteneği, geliştirdiği yeni teknik, alet ve edavata bağlı olarak artar. Günümüz toplumsal yaşamında, doğası gereği dinamik ve değişken unsur teknolojidir. Zira değişim esnekliği en yüksek olan toplumsal sistem, teknolojik sistemdir. Teknoloji, öğrenilmiş ve sistemli olarak kullanılan bilgidir. Teknoloji Drucker’in (1992; 267) deyimi ile “Teknoloji aletlerle ilgili değildir; insanın çalışlma biçimi ve düşünme biçimi ile ilgilidir... Esasen teknoloji ile insan, doğa ve evrenin işleyiş biçimini çözümlediği için; doğa ve evrenin işleyiş biçimine ilişkin bilgisidir.
Soru 12
Sanayi toplumunda, insanı ve davranışlarını açıklamada pozitivist bilim anlayışının etkili olması, hangi tür örgütlenmenin ortaya çıkmasına neden olmuştur?
Seçenekler
A
Katı mekanik teknolojik yapılanma ve mekanik kurumsal örgütlenmeye
B
Esnek sistem ve süreç işleyişine
C
İnsan ve sosyal grupların oluşturduğu ağları ve ağ etkileşimine
D
Kuantum paradigmasına
E
Toplumsal ağlarla oluşan etkileşimlere
Açıklama:
Sanayi toplumunda insan doğası ve davranışlarına pozitivist bilim anlayışı ve dünya görüşünün egemen olması, katı mekanik teknolojik yapılanma (örneğin akan band sistemi) ve mekanik kurumsal örgütlenmeye yol açtı.
Soru 13
Kuantum paradigması olarak bilinen ikinci bilimsel devrim, atom altı düzeydeki etkileşimler ile biyolojik sistemlerde ve sinir ağlarında görülen çoklu ağ ilişkilerini temel alır. Bu paradigma, aşağıdaki hangi dinamik sistem ve süreç işleyişini ortaya çıkarmıştır?
Seçenekler
A
Katı mekanik teknolojik sistem ve mekanik süreç işleyişine
B
Değişken ve belirsizlik içeren esnek sistem ve süreç işleyişine
C
İnsan ve sosyal grupların oluşturduğu ağları ve ağ etkileşimine
D
Pozitivist bilim anlayışına
E
Toplumsal ağlarla oluşan etkileşimler
Açıklama:
İkinci bilimsel devrim olan kuantum paradigması, atom altı etkileşim ile biyolojik sistem ve sinir ağlarındaki gibi, çoklu ağ etkileşiminin yarattığı dinamik, değişken ve belirsizlik içeren esnek sistem ve süreç işleyişini devreye soktu.
Soru 14
İnsan merkezli olan bilgi toplumu yapılanması aşağıdakilerden hangisini öne çıkardı?
Seçenekler
A
İnsan ve sosyal grupların oluşturduğu katı mekanik teknolojik yapılanmayı
B
İnsan ve sosyal grupların oluşturduğu değişken ve belirsizlik içeren süreçleri
C
İnsan ve sosyal grupların oluşturduğu mekanik kurumsal örgütlenmeyi
D
İnsan ve sosyal grupların oluşturduğu esnek sistem ve süreç işleyişini
E
İnsan ve sosyal grupların oluşturduğu ağları ve ağ etkileşimini
Açıklama:
İnsan merkezli olan bilgi toplumu yapılanması, insan ve sosyal grupların oluşturduğu ağları ve ağ etkileşimini öne çıkardı.
Soru 15
Aşağıdakilerden teorisyenlerden hangisine göre ekonomik aktivitelerin sosyal ilişki ağları içinde yurtlanmış olduğu tezi savunulmaktadır?
Seçenekler
A
Weber
B
Granovetter
C
Bourdieu
D
Parsons
E
Gesellschaft
Açıklama:
Granovetter, ekonomik aktivitilerin sosyal ilişki ağları içinde yurtlanmış olduğu tezini savunurken; bir yandan Bourdieu’nun alan teorisi (field theory) yaklaşımına, diğer yandan da Parsons geleneğinin birbirinden kopuk olarak şekillenmiş olan makro düzeydeki; sosyal, ekonomik, politik ve kültürel sistem ayrımına karşı çıkar.
Soru 16
Granovetter, ekonomik aktivitilerin sosyal ilişki ağları içinde yurtlanmış olduğu tezini savunurken; aşağıda yer alan teorisyenlerden hangisinin alan teorisi (field theory) yaklaşımına karşı çıkar?
Seçenekler
A
Weber
B
Granovetter
C
Bourdieu
D
Parsons
E
Gesellschaft
Açıklama:
Granovetter, ekonomik aktivitilerin sosyal ilişki ağları içinde yurtlanmış olduğu tezini savunurken; bir yandan Bourdieu’nun alan teorisi (field theory) yaklaşımına, diğer yandan da Parsons geleneğinin birbirinden kopuk olarak şekillenmiş olan makro düzeydeki; sosyal, ekonomik, politik ve kültürel sistem ayrımına karşı çıkar.
Soru 17
Granovetter, ekonomik aktivitilerin sosyal ilişki ağları içinde yurtlanmış olduğu tezini savunurken; aşağıda yer alan teorisyenlerden hangisinin geleneği olan “birbirinden kopuk olarak şekillenmiş olan makro düzeydeki; sosyal, ekonomik, politik ve kültürel sistem” ayrımına karşı çıkar?
Seçenekler
A
Weber
B
Granovetter
C
Bourdieu
D
Parsons
E
Marx
Açıklama:
Granovetter, ekonomik aktivitilerin sosyal ilişki ağları içinde yurtlanmış olduğu tezini savunurken; bir yandan Bourdieu’nun alan teorisi (field theory) yaklaşımına, diğer yandan da Parsons geleneğinin birbirinden kopuk olarak şekillenmiş olan makro düzeydeki; sosyal, ekonomik, politik ve kültürel sistem ayrımına karşı çıkar.
Soru 18
Pozitivizmin fonksiyonalist mantığına dayalı bir analiz olan Parsons’çu yaklaşımda ekonomik, politik, sosyal ve kültürel alt sistemler AGIL şeması olarak dörtlü ayrım vardır. Bu şemanın dışında olan seçenek aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Uyum
B
Amaç gerçekleştirme
C
Bütünleşmek
D
Sinerji
E
Norm ve davranış kalıplarının korunması
Açıklama:
Parsons’çu gelenekte, ekonomik, politik, sosyal ve kültürel alt sistemler sırasıyla; uyum (Adaptation); amaç gerçekleştirme (Goal attaintment); bütünleşmek (Integration) ile norm ve davranış kalıplarının korunması (Latent - pattern -maintance) AGIL şeması olarak dörtlü ayrım vardır.
Soru 19
Toplumsal sistem, davranış ve karar sistemleri şeklinde yapılanır. Analizin odağında insan ve insan grupları yer alır. İnsanların davranış ve kararları, belli ihtiyaçları gidermeye yönelik işlevleri üstlenecek biçimde şekillenir: Buna göre yaşamı kolaylaştırabilmek için bir araya gelmiş insan topluluklarının yönetimi ve ortak amaçları gerçekleştirmeye yönelik işlevler aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ekonomiktir
B
Sosyaldir
C
Politiktir
D
Kültüreldir
E
Toplumsaldır
Açıklama:
Yaşamı kolaylaştırabilmek için bir araya gelmiş insan topluluklarının yönetimi ve ortak amaçları gerçekleştirmeye yönelik işlevler politiktir.
Soru 20
Toplumsal sistem, davranış ve karar sistemleri şeklinde yapılanır. Analizin odağında insan ve insan grupları yer alır. İnsanların davranış ve kararları, belli ihtiyaçları gidermeye yönelik işlevleri üstlenecek biçimde şekillenir: Buna göre İnsanlar psikolojik doyuma ihtiyaç duyarlar ve bunu sağlayan yaşam unsurlarını korumak isterler. Onlarla duygusal bağları vardır. İnsanın psikolojik ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik işlevler aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ekonomiktir
B
Sosyaldir
C
Politiktir
D
Kültüreldir
E
Fonksiyoneldir
Açıklama:
İnsanlar psikolojik doyuma ihtiyaç duyarlar ve bunu sağlayan yaşam unsurlarını korumak isterler. Onlarla duygusal bağları vardır. İnsanın psikolojik ihtiyaçlarını karşılama işlevi kültüreldir.
Soru 21
Toplumsal sistem, davranış ve karar sistemleri şeklinde yapılanır. Analizin odağında insan ve insan grupları yer alır. İnsanların davranış ve kararları, belli ihtiyaçları gidermeye yönelik işlevleri üstlenecek biçimde şekillenir: Buna göre İnsanlar ve insan grupları arasındaki ilişki ve bir arada yaşama ihtiyacını karşılamaya yönelik işlevler aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ekonomiktir
B
Sosyaldir
C
Politiktir
D
Kültüreldir
E
Fonsiyoneldir
Açıklama:
İnsanlar ve insan grupları arasındaki ilişki ve bir arada yaşama ihtiyacını karşılama işlevi sosyaldir. Sosyal ağlar, insan grupları arasındaki bütünleşmeyi sağlar.
Soru 22
Bireysel ve toplumsal yaşamın maddi temelini oluşturan mal ve hizmetlerin üretime ve tüketime hazır duruma getirilmesi yoluyla insan ihtiyaçlarının karşılandığı alan aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ekonomik alan
B
Politik alan
C
Sosyal alan
D
Kültürel alan
E
Teknolojik alan
Açıklama:
Ekonomik alan, bireysel ve toplumsal yaşamın maddi temelini oluşturan mal ve hizmetlerin üretime ve tüketime hazır duruma getirilmesi yoluyla insan ihtiyaçlarının karşılar.
Soru 23
Toplumu oluşturan birey ve sosyal grupların, diğer birey ve sosyal gruplarla karşılıklı ilişkilerini içeren alan aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kültürel alan
B
Teknolojik alan
C
Politik alan
D
Ekonomik alan
E
Sosyal alan
Açıklama:
Sosyal alan, toplumu oluşturan birey ve sosyal grupların, diğer birey ve sosyal gruplarla karşılıklı ilişkilerini içerir.
Soru 24
Toplumun genelinde geçerli olan, geçmişten miras kalan ve öğrenilebilir olan değer, norm ve davranış kalıpları toplamından oluşan alan aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Politik alan
B
Sosyal alan
C
Kültürel alan
D
Teknolojik alan
E
Ekonomik alan
Açıklama:
Kültürel alan, toplumun genelinde geçerli olan, geçmişten miras kalan ve öğrenilebilir olan değer, norm ve davranış kalıpları toplamından oluşur.
Soru 25
Toplumsal bütünün en dinamik unsuru olan teknolojideki köklü dönüşümlerle başlayan ve dünya, doğa ve evren algısında yaşanan bir sıçrama şeklinde yukarıya taşınan bir kırılmayı ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Paradigmal kayma
B
Doğal seleksiyon
C
Tarihsel birikim
D
Analitik yapılanma
E
Formel organizasyon
Açıklama:
Paradigmal kayma, toplumsal bütünün en dinamik unsuru olan teknolojideki köklü dönüşümlerle başlar ve dünya, doğa ve evren algısında yaşanan bir sıçrama şeklinde yukarıya taşınan bir kırılmadır.
Soru 26
Kalkınma literatüründe sosyal sabit sermaye olarak ele alınan; yol, su, elektrik, kanalizasyon ve benzeri donanımları kapsayan altyapı grubu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Dijital altyapı
B
Maddi altyapı
C
Personel altyapı
D
Doğal altyapı
E
Kurumsal altyapı
Açıklama:
Maddi altyapı, kalkınma literatüründe sosyal sabit sermaye olarak ele alınan; yol, su, elektrik, kanalizasyon ve benzeri donanımları kapsar.
Soru 27
Yer altı ve yer üstü zenginlikleri ile iklim ve topografya özelliklerini kapsayan, geçmiş uygarlıklar ve tarım toplumlarında belirleyici olan altyapı grubu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Maddi altyapı
B
Personel altyapı
C
Dijital altyapı
D
Kurumsal altyapı
E
Doğal altyapı
Açıklama:
Doğal altyapı, yer altı ve yer üstü zenginlikleri ile iklim ve topografya özelliklerini kapsar. Geçmiş uygarlıklar ve tarım toplumlarında belirleyici olmuştur.
Soru 28
Bir ekonominin gelişme düzeyinin gerektirdiği uzmanlık düzeyine sahip insan donanımını kapsayan personel altyapısını günümüzde ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kültürel çeşitlilik
B
Organik sistem
C
Beşeri sermaye
D
Politik yapılanma
E
Teknik donanım
Açıklama:
Personel altyapı, bir ekonominin gelişme düzeyinin gerektirdiği uzmanlık düzeyine sahip insan donanımını kapsar. Günümüzde beşeri sermaye olarak ele alınır.
Soru 29
Ekonominin gelişme düzeyinin gerektirdiği, idari örgütlenme, hukuk ve sosyal düzeni ile kişilerin alışkanlık, değer, norm ve davranış kalıpları, düşünce yöntemleri ve dünya görüşlerini kapsayan altyapı grubu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Doğal altyapı
B
Kurumsal altyapı
C
Personel altyapı
D
Dijital altyapı
E
Maddi altyapı
Açıklama:
Kurumsal altyapı, ekonominin gelişme düzeyinin gerektirdiği, idari örgütlenme, hukuk ve sosyal düzeni ile kişilerin alışkanlık, değer, norm ve davranış kalıpları, düşünce yöntemleri ve dünya görüşlerini kapsar.
Soru 30
Aşağıdakilerden hangisi bilgi çağının bütüncül sistem ve süreç mantığının öngördüğü toplumsal bütünleşmeyi sağlayan özelliklerinden bir değildir?
Seçenekler
A
Uzlaşma
B
İşbirliği
C
Çeşitlilik
D
Ayrışma
E
Hoşgörü
Açıklama:
Bilgi çağının bütüncül sistem ve süreç mantığı, ayrışmayı değil, uzlaşma, hoşgörü, işbirliği sayesinde, uzmanlaşmanın getirdiği çeşitlilik içinde toplumsal bütünleşmeyi öngörür.
Soru 31
Bilgi toplumunda üretim ilişkilerindeki yenilikler, uygun ortam ve entelektüel sermayeye dayanmaktadır. Bu ortam ve donanımı sağlayamayan ülke ve bölgeler arasındaki artan mesafeyi ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Küresel etkileşim
B
Kalkınma anlayışı
C
Ekonomik kriz
D
Dijital uçurum
E
Yerel potansiyel
Açıklama:
Bilgi toplumunda üretim ilişkilerinin yeniliklere dayanması ve bu yeniliklerin uygun ortam ve entelektüel sermayeye dayanması, bu ortam ve donanımı sağlayamayan ülke ve bölgeler arasındaki uçurumun artmasına yol açmaktadır. Bu durum dijital uçurum olarak gündeme gelmektedir.
Soru 32
Aşağıdakilerden hangisi toplumsal bütünün işleyişinde karşılaşılan çoklu etkileşim ağları konusunu içermez?
Seçenekler
A
Kuantum Yaklaşımı
B
Alan Teorisi
C
Karmaşıklık Teorisi
D
Sistem Teorisi
E
Ağ Analizleri
Açıklama:
Toplumsal bütünün işleyişinde karşılaşılan çoklu etkileşim ağları, Kuantum Yaklaşımı, Karmaşıklık Teorisi, Sistem Teorisi ve Ağ Analizlerinin konusudur. sf. 36
Soru 33
“Sistem” kavramı, hem bir analiz yöntemi, hem de bir olgu olarak karşımıza çıkar. Aşağıdakilerden hangisi analiz yöntemi olarak sistem yaklaşımının içeriklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Unsurlararası bağlantılar
B
Sistem bütünü
C
Kısmi sistemler
D
Sistem unsurları
E
Sistemin çevre ilişkileri
Açıklama:
Sistem analizi; sistem bütünü, sistem unsurları, unsurlararası bağlantılar, sistemin çevre ilişkileri ve sistem davranışlarını içerir. Kısmi sistemler bunlardan biri değildir.
Soru 34
Aşağıdakilerden hangisi analiz yöntemi olarak sistem yaklaşımının içeriğinde bulunan Sistem İlişkileri içinde irdelenen konulardan biri değildir?
Seçenekler
A
İçsel ilişkiler
B
Çevre ilişkileri
C
Çapraz ilişkiler
D
Yatay ilişkiler
E
Dikey ilişkiler
Açıklama:
Çevre ilişkileri sf. 38'de yazan Sistem İlişkileri bünyesinde değildir.
Soru 35
......... yapılar, amaçlı insan aklının ürünü olarak organize edilmiş, somut ve resmi yapılanmalardır. Cümledeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
Seçenekler
A
Tasarlanmış
B
Otopoietik
C
Oluşmuş
D
Spontan
E
İnformel
Açıklama:
Tasarlanmış (designed) yapılar, amaçlı insan aklının ürünü olarak organize edilmiş, somut (formel) ve resmi yapılanmalardır. sf.39
Soru 36
"Bireysel ve toplumsal yaşamın maddi temelini oluşturan mal ve hizmetlerin üretime ve tüketime hazır duruma getirilmesi yoluyla insan ihtiyaçlarını karşılar." tanımı aşağıdakilerden hangisine aittir?
Seçenekler
A
Politik alan
B
Ekonomik alan
C
Sosyal alan
D
Kültürel alan
E
Teknolojik alan
Açıklama:
Sayfa 40. Ekonomik alan.
Soru 37
İnsanlar ve insan grupları arasındaki ilişki ve bir arada yaşama ihtiyacını karşılama işlevi ........ işlevdir. Bu ağlar, insan grupları arasındaki bütünleşmeyi sağlar. Boş bırakılan yere hangisi gelmelidir?
Seçenekler
A
Teknolojik
B
Psikolojik
C
Sosyal
D
Kültürel
E
Ekonomik
Açıklama:
İnsanlar ve insan grupları arasındaki ilişki ve bir arada yaşama ihtiyacını
karşılama işlevi sosyaldir. Sosyal ağlar, insan grupları arasındaki bütünleşmeyi sağlar. sf. 40
karşılama işlevi sosyaldir. Sosyal ağlar, insan grupları arasındaki bütünleşmeyi sağlar. sf. 40
Soru 38
İnsani nitelik ve yetenek olarak bilgi ve bilgi teknolojilerinin öne çıktığı toplum hangisidir?
Seçenekler
A
İlkel toplum
B
Geleneksel toplum
C
Sanayi toplumu
D
Bilgi toplumu
E
Muhafazakar toplum
Açıklama:
İnsani nitelik ve yetenek olarak bilgi ve bilgi teknolojileri diğerlerinden daha ağırlıklı olarak öne çıkar.
Soru 39
Toplumda köklü dönüşümler, toplumsal bütündeki paradigmal kaymalardan kaynaklanır. Paradigmal kaymalar, toplumsal bütünün en dinamik unsuru olan ......... ile başlar. Boş kalan yere hangisi gelmelidir?
Seçenekler
A
Kültür
B
Tarım
C
Bilgi
D
Ekonomi
E
Teknoloji
Açıklama:
Köklü dönüşümler, toplumsal bütündeki paradigmal kaymalardan kaynaklanır. Paradigmal kaymalar, toplumsal bütünün en dinamik unsuru olan teknolojideki köklü dönüşümlerle başlar.
Soru 40
Toplumsal sistemler içinde en yavaş değişim hangi alanda gerçekleşir?
Seçenekler
A
Kültür
B
Teknoloji
C
Bilgi
D
Tarım
E
Ekonomi
Açıklama:
Toplumsal sistemler içinde en yavaş değişim ise, kültürel unsurlarda gözlenir (kültürel gecikme)
Soru 41
"Bilgi toplumundaki üretim ilişkilerinin yeniliklere dayanması ve yeniliklerin de uygun ortam ve entelektüel sermayeye dayanması, bu ortam ve donanımı sağlayamayan ülke ve bölgeler arasındaki uçurumun artmasına yol açmaktadır." Bu durum aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?
Seçenekler
A
Negatif sinerji
B
Dijital uçurum
C
Ekonomik kriz
D
Bilgi toplumu
E
Sürdürülebilir gelişme
Açıklama:
BU uçurum dijital uçurumdur. s. 59
Soru 42
Aşağıdakilerden hangisi, Castellany ve Hafferty'nin sosyal pratiğin beş bileşeni olarak gördüklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
İnter-aksiyon
B
Sosyal ağlar
C
Sosyal birimler
D
Sosyal bilgi
E
İletişim
Açıklama:
Brian Castellany ve Frederic William Hafferty, sosyal pratiğin beş bileşeni olarak, inter-aksiyon (interaction (ingilizce) : etkileşim), sosyal birimler, iletişim, sosyal bilgi ve bunların eşleştirilmesi olarak görürler. Ayrıca sosyal karmaşıklığı, sistem ve ağ etkileşimli yeni bir bilimsel yaklaşım olarak ele alırlar. Doğru cevap B'dir.
Soru 43
I. Sistem bütünü II. Sistem unsurları III. Unsurlararası ilişkiler IV. Sosyal birimler. Bir analiz yöntemi olarak sistem yaklaşımında yukarıdakilerden hangileri bulunur?
Seçenekler
A
I ve II
B
II ve III
C
I, II, III ve IV
D
I ve III
E
I, II ve III
Açıklama:
Analiz yöntemi olarak sistem yaklaşımı; karmaşık bütünü, birbirleriyle bağlantılı sistem unsurlarına ayırarak inceleme konusu yapar. Sistem analizinde;
• Sistem bütünü (I),
• Sistem unsurları (elemanları) (II),
• Unsurlararası bağlantılar (ilişkiler) (III),
• Açık sistem olarak çevre ile ilişkileri ve
• Sistemin davranışı
gündeme gelir. Doğru cevap E'dir.
• Sistem bütünü (I),
• Sistem unsurları (elemanları) (II),
• Unsurlararası bağlantılar (ilişkiler) (III),
• Açık sistem olarak çevre ile ilişkileri ve
• Sistemin davranışı
gündeme gelir. Doğru cevap E'dir.
Soru 44
"İnsan dışı doğada, amaç ve planlanmış bilinçli yönelimler yoktur. Sadece uzun evrim ve seleksiyon sürecinin şekillendirdiği, oluşmuş yapılar vardır. Doğanın yapılanışında, ne amaçlar ne de tasarlanmış sistemler yer alır" şeklinde düşünen birisinin bu düşüncesine kanıt olarak hangisini sunması beklenir?
Seçenekler
A
İnsanın evrimi, doğanın evriminden daha karmaşıktır.
B
Doğa, bilinçli bir varlık değildir.
C
Amaçlı davranış, yansıtılmış bilinç niteliğiyle insan dışı doğada yaygın değildir.
D
Doğanın şekillenmesi de insan aklının bir ürünüdür.
E
Formel organizasyonlar doğada daha yaygındır.
Açıklama:
İnsan dışı doğada, amaç ve planlanmış bilinçli yönelimler yoktur. Sadece uzun evrim ve seleksiyon sürecinin şekillendirdiği, oluşmuş yapılar vardır. Doğanın yapılanışında, ne amaçlar ne de tasarlanmış sistemler yer alır. Çünkü, amaçlı davranış, yansıtılmış bilinç niteliğiyle insan dışı doğada yaygın değildir. İnsan örgütlenmeleri. söz konusu tasarlanmış ve kendiliğinden oluşmuş yapıları her zaman birlikte içerir. (formal (ingilizce) : biçimsel, formel). Doğru cevap C'dir.
Soru 45
Aşağıdakilerden hangisi, insanların davranış ve kararlarını şekillendiren işlevlerden biri değildir?
Seçenekler
A
Dinamik
B
Ekonomik
C
Sosyal
D
Politik
E
Kültürel
Açıklama:
İnsanların davranış ve kararları, belli ihtiyaçları gidermeye yönelik işlevleri üstlenecek biçimde şekillenir:
• Mal ve hizmetlerin üretim, dağıtım ve tüketimi yoluyla insan ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik işlevler ekonomiktir.
• İnsanlar ve insan grupları arasındaki ilişki ve bir arada yaşama ihtiyacını karşılama işlevi sosyaldir. Sosyal ağlar, insan grupları arasındaki bütünleşmeyi sağlar.
• Yaşamı kolaylaştırabilmek için bir araya gelmiş insan topluluklarının yönetimi ve ortak amaçları gerçekleştirmeye yönelik işlevler politiktir.
• İnsanlar psikolojik doyuma ihtiyaç duyarlar ve bunu sağlayan yaşam unsurlarını korumak isterler. Onlarla duygusal bağları vardır. İnsanın psikolojik ihtiyaçlarını karşılama işlevi kültüreldir. Doğru cevap A'dır.
• Mal ve hizmetlerin üretim, dağıtım ve tüketimi yoluyla insan ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik işlevler ekonomiktir.
• İnsanlar ve insan grupları arasındaki ilişki ve bir arada yaşama ihtiyacını karşılama işlevi sosyaldir. Sosyal ağlar, insan grupları arasındaki bütünleşmeyi sağlar.
• Yaşamı kolaylaştırabilmek için bir araya gelmiş insan topluluklarının yönetimi ve ortak amaçları gerçekleştirmeye yönelik işlevler politiktir.
• İnsanlar psikolojik doyuma ihtiyaç duyarlar ve bunu sağlayan yaşam unsurlarını korumak isterler. Onlarla duygusal bağları vardır. İnsanın psikolojik ihtiyaçlarını karşılama işlevi kültüreldir. Doğru cevap A'dır.
Soru 46
Sosyal bütünleşme veya sosyal zıtlaşmanın varlığını sosyal yapı ve sosyal sistem belirleyecektir. Sosyal sistemin düzenlenmesi için hangisi gerekmektedir?
Seçenekler
A
Demokrasi
B
Meclis
C
Aynı sınıftan insanlar
D
Medeni Kanun
E
Sosyal alan
Açıklama:
Sosyal sistemi düzenleyici temel yasa, Medeni Kanun olup, aile, evlilik, çocuk hakları ve benzeri konular bu yasada yer alır. Doğru cevap D'dir.
Soru 47
I. Ekonomik alan II. Kamusal alan III. Teknolojik alan IV. Politik alan V. Kültürel alan. Yukarıdakilerden hangileri, toplumsal bütün içerisindeki alanlardandır?
Seçenekler
A
I, II, III ve IV
B
I, III, IV ve V
C
I, II, IV ve V
D
II, III, IV ve IV
E
III, IV ve V
Açıklama:
“Toplumsal bütün”, insan ihtiyaçlarını karşılama işlevini üstlenmiş; birbiri içinde yurtlanmış; interaktif etkileşimli; ekonomik (I), politik (IV), sosyal, kültürel (V) ve teknolojik (III) olmak üzere beş sistemin bütünleştiği bir yapılanmadır.
Soru 48
"Doğanın gizlerine ve çözümlemesine daha derinliğine inebilmek, insan aklının daha etkin kullanım yöntemleriyle, yani bilimsel dünya görüşü ile gelişti. İşte ilk bilimsel devrim olan Newton Yasalarının ürünü olan mekanik teknolojilerin yaşamda kullanımı ve yaygınlaşması sanayi toplumunu ve onun yapılanışını şekillendirdi" Bu ifadeleri kullanan birisi için hangisi doğru bir düşünce değildir?
Seçenekler
A
İnsanın bilime yönelimi, bilim bazlı dünya görüşüyle mümkündür.
B
Teknoloji ve yenilik, yeni bilgi demektir.
C
Bilim ve dünya görüşü, bize o toplumun uygarlık kalıbını verir.
D
Geleneksel değerlere dayalı dünya görüşü, bilim üretmede kısır kalır.
E
Kültürel değerlere dayalı dünya görüşü, bilimle paraleldir.
Açıklama:
Geleneksel değerlere dayalı dünya görüşü bilim ve teknoloji üretmekte kısır kalırken, bilim bazlı dünya görüşü, yeni bilgi ve teknoloji üretmeye açık bir sistem oluşturur.
Kültürel değerlere dayalı olarak şekillenen dünya görüşü; insanı, koruma davranışı ve tutuculuğa yönlendirirken; bilim ve teknoloji; insanı değişime ve yeniliğe yönlendirir. Doğru cevap E'dir.
Kültürel değerlere dayalı olarak şekillenen dünya görüşü; insanı, koruma davranışı ve tutuculuğa yönlendirirken; bilim ve teknoloji; insanı değişime ve yeniliğe yönlendirir. Doğru cevap E'dir.
Soru 49
İnsanın doğaya müdahalesinin sadece “el”inin kullanımıyla sınırlı olduğu durum, ilkel toplumsal yapılanmayı yaratırken; elin uzantısı olan geleneksel alet ve edavatla doğayı işleyebilen toplumlar, tarım toplumuna evrilmiştir.Buna göre sırasıyla ilkel ve tarım toplumlarında, hangi ögelerin öne çıkmaları beklenir?
Seçenekler
A
Kültürel gelenekler - Doğal Çevre
B
Doğal çevre - Bilgi
C
Doğal çevre - Kültürel gelenekler
D
Mekanik unsurlar - Doğal çevre
E
Doğal çevre - Mekanik unsurlar
Açıklama:
İlkel toplumlarda, doğal çevre ; geleneksel tarım toplumlarında, kültürel gelenekler ve dinî ögeler ; sanayi toplumunda, ekonomik (mekanik) unsurlar ; bilgi toplumunda, insani nitelik ve yetenek olarak bilgi ve bilgi teknolojileri diğerlerinden daha ağırlıklı olarak öne çıkar. Doğru cevap C'dir.
Soru 50
Yer altı ve yer üstü zenginlikleri ile iklim ve topografya özelliklerini kapsayan yapıya ne ad verilir?
Seçenekler
A
Doğal altyapı
B
Ekonomik altyapı
C
Personel altyapı
D
Kurumsal altyapı
E
Maddi altyapı
Açıklama:
Doğal altyapı, yer altı ve yer üstü zenginlikleri ile iklim ve topografya özelliklerini kapsar. Geçmiş uygarlıklar ve tarım toplumlarında doğal altyapı belirleyici oldu. Doğru cevap A'dır.
Soru 51
Yaratıcı yıkım süreci ne demektir?
Seçenekler
A
Yeni gelişmelere ancak eskilerden kurtularak ulaşılabilmesi
B
Vahşi kapitalizm
C
Değişerek gelişirken geleneklerin yok olması
D
Kol gücü yerine beyin gücünün önem kazanmasıyla işsizliklerin artması
E
Beyaz ve mavi yaka olarak adlandırılan sınıfların ortaya çıkması
Açıklama:
Bilgi toplumundaki yeni yapılanmalar, sanayi toplumunun eski yapılarını yıkıp yeni yapılar oluştururken Schumpeter’in deyimi ile “yaratıcı yıkım süreci” doğal olarak belli sancıları beraberinde getiriyor. Bilgi teknolojilerinin kol gücü yerine entelektüel sermaye ile robotları ve bilgisayar ağlarını ikame etmesi (ikame etmek : başka bir şeyin yerine kullanmak), bilgi toplumuna geçiş döneminde özellikle eğitimsiz ve az eğitimli kesimleri işsiz bırakma riski ve sanayi toplumunun mirası olan sendikaların ağırlık ve işlevlerinin azalması gibi uyum sorunları yaratması kaçınılmaz oldu. Doğru cevap D'dir.
Soru 52
İnsanların psikolojik ihtiyaçlarını karşılamak için müze veya konserlere gitmesi toplumsal bütünün organik yapılanışının hangi işleviyle alakalıdır?
Seçenekler
A
Ekonomik
B
Sosyal
C
Politik
D
Kültürel
E
Teknoloji
Açıklama:
İnsanlar psikolojik doyuma ihtiyaç duyarlar ve bunu sağlayan yaşam
unsurlarını korumak isterler. Onlarla duygusal bağları vardır. İnsanın psikolojik
ihtiyaçlarını karşılama işlevi kültüreldir.
unsurlarını korumak isterler. Onlarla duygusal bağları vardır. İnsanın psikolojik
ihtiyaçlarını karşılama işlevi kültüreldir.
Soru 53
Aşağıda teknoloji ile ilgili verilen bilgilerden hangisi doğrudur?
Seçenekler
A
Teknoloji aletlerle ilgilidir.
B
İnsanın doğa ve evrenin işleyiş biçimine ilişkin bilgisidir.
C
İnsanın doğaya egemen olma yeteneği teknolojik gelişmeyle ters orantılıdır.
D
Teknoloji sistemsiz olarak kullanılan bir bilgidir.
E
Değişim esnekliği en düşük olan sistemdir.
Açıklama:
İnsanın doğaya egemen olma yeteneği, gelştirdiği yeni teknik, alet ve edavata bağlı olarak artar. Günümüz toplumsal yaşamında, doğası gereği dinamik ve değişken unsur teknolojidir. Zira değişim esnekliği en yüksek olan toplumsal sistem, teknolojik sistemdir. Teknoloji, öğrenilmiş ve sistemli olarak kullanılan bilgidir. Teknoloji Drucker’in (1992; 267) deyimi ile “Teknoloji aletlerle ilgili değildir; insanın
çalışlma biçimi ve düşünme biçimi ile ilgilidir... Esasen teknoloji ile insan, doğa ve evrenin işleyiş biçimini çözümlediği için; doğa ve evrenin işleyiş biçimine ilişkin bilgisidir.
çalışlma biçimi ve düşünme biçimi ile ilgilidir... Esasen teknoloji ile insan, doğa ve evrenin işleyiş biçimini çözümlediği için; doğa ve evrenin işleyiş biçimine ilişkin bilgisidir.
Soru 54
Sanayi toplumunda insan doğası ve davranışlarına pozitivist bilim anlayışı ve dünya görüşünün egemen olması hangi örgütlenmeye yol açtı?
Seçenekler
A
Katı mekanik teknolojik yapılanma ve mekanik kurumsal örgütlenmeye
B
Esnek sistem ve süreç işleyişine
C
İnsan ve sosyal grupların oluşturduğu ağları ve ağ etkileşimine
D
Kuantum paradigmasına
E
Toplumsal ağlarla oluşan etkileşimlere
Açıklama:
Sanayi toplumunda insan doğası ve davranışlarına pozitivist bilim anlayışı ve dünya görüşünün egemen olması, katı mekanik teknolojik yapılanma (örneğin akan band sistemi) ve mekanik kurumsal örgütlenmeye yol açtı.
Soru 55
İkinci bilimsel devrim olan kuantum paradigması, atom altı etkileşim ile biyolojik sistem ve sinir ağlarındaki gibi, çoklu ağ etkileşiminin yarattığı dinamik aşağıdaki hangi sistem ve süreç işleyişini devreye soktu?
Seçenekler
A
Katı mekanik teknolojik yapılanma ve mekanik kurumsal örgütlenmeye
B
Değişken ve belirsizlik içeren esnek sistem ve süreç işleyişine
C
İnsan ve sosyal grupların oluşturduğu ağları ve ağ etkileşimine
D
Pozitivist bilim anlayışına
E
Toplumsal ağlarla oluşan etkileşimler
Açıklama:
İkinci bilimsel devrim olan kuantum paradigması, atom altı etkileşim ile biyolojik sistem ve sinir ağlarındaki gibi, çoklu ağ etkileşiminin yarattığı dinamik, değişken ve belirsizlik içeren esnek sistem ve süreç işleyişini devreye soktu.
Soru 56
İnsan merkezli olan bilgi toplumu yapılanması, hangi ağları öne çıkardı?
Seçenekler
A
Katı mekanik teknolojik yapılanmayı içeren ağları
B
Değişken ve belirsizlik içeren esnek sistem ağlarını
C
Mekanik kurumsal örgütlenme ağlarını
D
İnsan ve sosyal grupların oluşturduğu ağları
E
Atom altı ve DNA şifrelerini içeren ağları
Açıklama:
İnsan merkezli olan bilgi toplumu yapılanması, insan ve sosyal grupların oluşturduğu ağları ve ağ etkileşimini öne çıkardı.
Soru 57
Aşağıdakilerden teorisyenlerden hangisine göre ekonomik aktivitilerin sosyal ilişki ağları içinde yurtlanmış olduğu tezi savunulmaktadır?
Seçenekler
A
Weber
B
Granovetter
C
Bourdieu
D
Parsons
E
Gesellschaft
Açıklama:
Granovetter, ekonomik aktivitilerin sosyal ilişki ağları içinde yurtlanmış olduğu tezini savunurken; bir yandan Bourdieu’nun alan teorisi (field theory) yaklaşımına, diğer yandan da Parsons geleneğinin birbirinden kopuk olarak şekillenmiş olan makro düzeydeki; sosyal, ekonomik, politik ve kültürel sistem ayrımına karşı çıkar.
Soru 58
Granovetter, ekonomik aktivitilerin sosyal ilişki ağları içinde yurtlanmış olduğu tezini savunurken; aşağıda yer alan teorisyenlerden hangisinin alan teorisi (field theory) yaklaşımına karşı çıkar?
Seçenekler
A
Weber
B
Granovetter
C
Bourdieu
D
Parsons
E
Gesellschaft
Açıklama:
Granovetter, ekonomik aktivitilerin sosyal ilişki ağları içinde yurtlanmış olduğu tezini savunurken; bir yandan Bourdieu’nun alan teorisi (field theory) yaklaşımına, diğer yandan da Parsons geleneğinin birbirinden kopuk olarak şekillenmiş olan makro düzeydeki; sosyal, ekonomik, politik ve kültürel sistem ayrımına karşı çıkar.
Soru 59
Granovetter, ekonomik aktivitilerin sosyal ilişki ağları içinde yurtlanmış olduğu tezini savunurken; aşağıda yer alan teorisyenlerden hangisinin geleneği olan “birbirinden kopuk olarak şekillenmiş olan makro düzeydeki; sosyal, ekonomik, politik ve kültürel sistem” ayrımına karşı çıkar?
Seçenekler
A
Weber
B
Granovetter
C
Bourdieu
D
Parsons
E
Gesellschaft
Açıklama:
Granovetter, ekonomik aktivitilerin sosyal ilişki ağları içinde yurtlanmış olduğu tezini savunurken; bir yandan Bourdieu’nun alan teorisi (field theory) yaklaşımına, diğer yandan da Parsons geleneğinin birbirinden kopuk olarak şekillenmiş olan makro düzeydeki; sosyal, ekonomik, politik ve kültürel sistem ayrımına karşı çıkar.
Soru 60
Pozitivizmin fonksiyonalist mantığına dayalı bir analiz olan Parsons’çu yaklaşımda ekonomik, politik, sosyal ve kültürel alt sistemler AGIL şeması olarak dörtlü ayrım vardır. Bu şemanın dışında olan seçenek aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Uyum
B
Amaç gerçekleştirme
C
Bütünleşmek
D
Sinerji
E
Norm ve davranış kalıplarının korunması
Açıklama:
Parsons’çu gelenekte, ekonomik, politik, sosyal ve kültürel alt sistemler sırasıyla; uyum (Adaptation); amaç gerçekleştirme (Goal attaintment); bütünleşmek (Integration) ile norm ve davranış kalıplarının korunması (Latent - pattern -maintance) AGIL şeması olarak dörtlü ayrım vardır.
Soru 61
Toplumsal sistem, davranış ve karar sistemleri şeklinde yapılanır. Analizin odağında insan ve insan grupları yer alır. İnsanların davranış ve kararları, belli ihtiyaçları gidermeye yönelik işlevleri üstlenecek biçimde şekillenir: Buna göre yaşamı kolaylaştırabilmek için bir araya gelmiş insan topluluklarının yönetimi ve ortak amaçları gerçekleştirmeye yönelik işlevler aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ekonomiktir
B
Sosyaldir
C
Politiktir
D
Kültüreldir
E
Toplumsaldır
Açıklama:
Yaşamı kolaylaştırabilmek için bir araya gelmiş insan topluluklarının yönetimi ve ortak amaçları gerçekleştirmeye yönelik işlevler politiktir.
Soru 62
Toplumsal sistem, davranış ve karar sistemleri şeklinde yapılanır. Analizin odağında insan ve insan grupları yer alır. İnsanların davranış ve kararları, belli ihtiyaçları gidermeye yönelik işlevleri üstlenecek biçimde şekillenir: Buna göre İnsanlar psikolojik doyuma ihtiyaç duyarlar ve bunu sağlayan yaşam unsurlarını korumak isterler. Onlarla duygusal bağları vardır. İnsanın psikolojik ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik işlevler aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ekonomiktir
B
Sosyaldir
C
Politiktir
D
Kültüreldir
E
Toplumsaldır
Açıklama:
İnsanlar psikolojik doyuma ihtiyaç duyarlar ve bunu sağlayan yaşam unsurlarını korumak isterler. Onlarla duygusal bağları vardır. İnsanın psikolojik ihtiyaçlarını karşılama işlevi kültüreldir.
Soru 63
Toplumsal sistem, davranış ve karar sistemleri şeklinde yapılanır. Analizin odağında insan ve insan grupları yer alır. İnsanların davranış ve kararları, belli ihtiyaçları gidermeye yönelik işlevleri üstlenecek biçimde şekillenir: Buna göre İnsanlar ve insan grupları arasındaki ilişki ve bir arada yaşama ihtiyacını karşılamaya yönelik işlevler aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ekonomiktir
B
Sosyaldir
C
Politiktir
D
Kültüreldir
E
Toplumsaldır
Açıklama:
İnsanlar ve insan grupları arasındaki ilişki ve bir arada yaşama ihtiyacını karşılama işlevi sosyaldir. Sosyal ağlar, insan grupları arasındaki bütünleşmeyi sağlar.
Soru 64
Bireysel ve toplumsal yaşamın maddi temelini oluşturan mal ve hizmetlerin üretime ve tüketime hazır duruma getirilmesi yoluyla insan ihtiyaçlarının karşılandığı alan aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ekonomik alan
B
Politik alan
C
Sosyal alan
D
Kültürel alan
E
Teknolojik alan
Açıklama:
Ekonomik alan, bireysel ve toplumsal yaşamın maddi temelini oluşturan mal ve hizmetlerin üretime ve tüketime hazır duruma getirilmesi yoluyla insan ihtiyaçlarının karşılar.
Soru 65
Toplumu oluşturan birey ve sosyal grupların, diğer birey ve toplumsal gruplarla karşılıklı ilişkilerini içeren alan aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kültürel alan
B
Teknolojik alan
C
Politik alan
D
Ekonomik alan
E
Sosyal alan
Açıklama:
Sosyal alan, toplumu oluşturan birey ve sosyal grupların, diğer birey ve toplumsal gruplarla karşılıklı ilişkilerini içerir.
Soru 66
Toplumun genelinde geçerli olan, geçmişten miras kalan ve öğrenilebilir olan değer, norm ve davranış kalıpları toplamından oluşan alan aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Politik alan
B
Sosyal alan
C
Kültürel alan
D
Teknolojik alan
E
Ekonomik alan
Açıklama:
Kültürel alan, toplumun genelinde geçerli olan, geçmişten miras kalan ve öğrenilebilir olan değer, norm ve davranış kalıpları toplamından oluşur.
Soru 67
Toplumsal bütünün en dinamik unsuru olan teknolojideki köklü dönüşümlerle başlayan ve dünya, doğa ve evren algısında yaşanan bir sıçrama şeklinde yukarıya taşınan bir kırılmayı ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Paradigmal kayma
B
Doğal seleksiyon
C
Tarihsel birikim
D
Analitik yapılanma
E
Formel organizasyon
Açıklama:
Paradigmal kayma, toplumsal bütünün en dinamik unsuru olan teknolojideki köklü dönüşümlerle başlar ve dünya, doğa ve evren algısında yaşanan bir sıçrama şeklinde yukarıya taşınan bir kırılmadır.
Soru 68
Kalkınma literatüründe sosyal sabit sermaye olarak ele alınan; yol, su, elektrik, kanalizasyon ve benzeri donanımları kapsayan altyapı grubu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Dijital altyapı
B
Maddi altyapı
C
Personel altyapı
D
Doğal altyapı
E
Kurumsal altyapı
Açıklama:
Maddi altyapı, kalkınma literatüründe sosyal sabit sermaye olarak ele alınan; yol, su, elektrik, kanalizasyon ve benzeri donanımları kapsar.
Soru 69
Yer altı ve yer üstü zenginlikleri ile iklim ve topografya özelliklerini kapsayan, geçmiş uygarlıklar ve tarım toplumlarında belirleyici olan altyapı grubu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Maddi altyapı
B
Personel altyapı
C
Dijital altyapı
D
Kurumsal altyapı
E
Doğal altyapı
Açıklama:
Doğal altyapı, yer altı ve yer üstü zenginlikleri ile iklim ve topografya özelliklerini kapsar. Geçmiş uygarlıklar ve tarım toplumlarında belirleyici olmuştur.
Soru 70
Bir ekonominin gelişme düzeyinin gerektirdiği uzmanlık düzeyine sahip insan donanımını kapsayan personel altyapısını günümüzde ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kültürel çeşitlilik
B
Organik sistem
C
Beşeri sermaye
D
Politik yapılanma
E
Teknik donanım
Açıklama:
Personel altyapı, bir ekonominin gelişme düzeyinin gerektirdiği uzmanlık düzeyine sahip insan donanımını kapsar. Günümüzde beşeri sermaye olarak ele alınır.
Soru 71
Ekonominin gelişme düzeyinin gerektirdiği, idari örgütlenme, hukuk ve sosyal düzeni ile kişilerin alışkanlık, değer, norm ve davranış kalıpları, düşünce yöntemleri ve dünya görüşlerini kapsayan altyapı grubu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Doğal altyapı
B
Kurumsal altyapı
C
Personel altyapı
D
Dijital altyapı
E
Maddi altyapı
Açıklama:
Kurumsal altyapı, ekonominin gelişme düzeyinin gerektirdiği, idari örgütlenme, hukuk ve sosyal düzeni ile kişilerin alışkanlık, değer, norm ve davranış kalıpları, düşünce yöntemleri ve dünya görüşlerini kapsar.
Soru 72
Aşağıdakilerden hangisi bilgi çağının bütüncül sistem ve süreç mantığının öngördüğü toplumsal bütünleşmeyi sağlayan özelliklerinden bir değildir?
Seçenekler
A
Uzlaşma
B
İşbirliği
C
Çeşitlilik
D
Ayrışma
E
Hoşgörü
Açıklama:
Bilgi çağının bütüncül sistem ve süreç mantığı, ayrışmayı değil, uzlaşma, hoşgörü, işbirliği sayesinde, uzmanlaşmanın getirdiği çeşitlilik içinde toplumsal bütünleşmeyi öngörür.
Soru 73
Bilgi toplumunda üretim ilişkilerindeki yenilikler, uygun ortam ve entelektüel sermayeye dayanmaktadır. Bu ortam ve donanımı sağlayamayan ülke ve bölgeler arasındaki artan mesafeyi ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Küresel etkileşim
B
Kalkınma anlayışı
C
Ekonomik kriz
D
Dijital uçurum
E
Yerel potansiyel
Açıklama:
Bilgi toplumunda üretim ilişkilerinin yeniliklere dayanması ve bu yeniliklerin uygun ortam ve entelektüel sermayeye dayanması, bu ortam ve donanımı sağlayamayan ülke ve bölgeler arasındaki uçurumun artmasına yol açmaktadır. Bu durum dijital uçurum olarak gündeme gelmektedir.
Soru 74
Aşağıdakilerden hangisi toplumsal bütünün işleyişinde karşılaşılan çoklu etkileşim ağları konusunu içermez?
Seçenekler
A
Kuantum Yaklaşımı
B
Alan Teorisi
C
Karmaşıklık Teorisi
D
Sistem Teorisi
E
Ağ Analizleri
Açıklama:
Toplumsal bütünün işleyişinde karşılaşılan çoklu etkileşim ağları, Kuantum Yaklaşımı, Karmaşıklık Teorisi, Sistem Teorisi ve Ağ Analizlerinin konusudur. sf. 36
Soru 75
“Sistem” kavramı, hem bir analiz yöntemi, hem de bir olgu olarak karşımıza çıkar. Aşağıdakilerden hangisi analiz yöntemi olarak sistem yaklaşımının içeriklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Unsurlararası bağlantılar
B
Sistem bütünü
C
Kısmi sistemler
D
Sistem unsurları
E
Sistemin çevre ilişkileri
Açıklama:
Sistem analizi; sistem bütünü, sistem unsurları, unsurlararası bağlantılar, sistemin çevre ilişkileri ve sistem davranışlarını içerir. Kısmi sistemler bunlardan biri değildir.
Soru 76
Aşağıdakilerden hangisi analiz yöntemi olarak sistem yaklaşımının içeriğinde bulunan Sistem İlişkileri içinde irdelenen konulardan biri değildir?
Seçenekler
A
İçsel ilişkiler
B
Çevre ilişkileri
C
Çapraz ilişkiler
D
Yatay ilişkiler
E
Dikey ilişkiler
Açıklama:
Çevre ilişkileri sf. 38'de yazan Sistem İlişkileri bünyesinde değildir.
Soru 77
......... yapılar, amaçlı insan aklının ürünü olarak organize edilmiş, somut ve resmi yapılanmalardır. Cümledeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
Seçenekler
A
Tasarlanmış
B
Otopoietik
C
Oluşmuş
D
Spontan
E
İnformel
Açıklama:
Tasarlanmış (designed) yapılar, amaçlı insan aklının ürünü olarak organize edilmiş, somut (formel) ve resmi yapılanmalardır. sf.39
Soru 78
"Bireysel ve toplumsal yaşamın maddi temelini oluşturan mal ve hizmetlerin üretime ve tüketime hazır duruma getirilmesi yoluyla insan ihtiyaçlarını karşılar." tanımı aşağıdakilerden hangisine aittir?
Seçenekler
A
Politik alan
B
Ekonomik alan
C
Sosyal alan
D
Kültürel alan
E
Teknolojik alan
Açıklama:
Sayfa 40. Ekonomik alan.
Soru 79
İnsanlar ve insan grupları arasındaki ilişki ve bir arada yaşama ihtiyacını karşılama işlevi ........ işlevdir. Bu ağlar, insan grupları arasındaki bütünleşmeyi sağlar. Boş bırakılan yere hangisi gelmelidir?
Seçenekler
A
Teknolojik
B
Psikolojik
C
Sosyal
D
Kültürel
E
Ekonomik
Açıklama:
İnsanlar ve insan grupları arasındaki ilişki ve bir arada yaşama ihtiyacını
karşılama işlevi sosyaldir. Sosyal ağlar, insan grupları arasındaki bütünleşmeyi sağlar. sf. 40
karşılama işlevi sosyaldir. Sosyal ağlar, insan grupları arasındaki bütünleşmeyi sağlar. sf. 40
Soru 80
İnsani nitelik ve yetenek olarak bilgi ve bilgi teknolojilerinin öne çıktığı toplum hangisidir?
Seçenekler
A
İlkel toplum
B
Geleneksel toplum
C
Sanayi toplumu
D
Bilgi toplumu
E
Muhafazakar toplum
Açıklama:
İnsani nitelik ve yetenek olarak bilgi ve bilgi teknolojileri diğerlerinden daha ağırlıklı olarak öne çıkar.
Soru 81
Toplumda köklü dönüşümler, toplumsal bütündeki paradigmal kaymalardan kaynaklanır. Paradigmal kaymalar, toplumsal bütünün en dinamik unsuru olan ......... ile başlar. Boş kalan yere hangisi gelmelidir?
Seçenekler
A
Kültür
B
Tarım
C
Bilgi
D
Ekonomi
E
Teknoloji
Açıklama:
Köklü dönüşümler, toplumsal bütündeki paradigmal kaymalardan kaynaklanır. Paradigmal kaymalar, toplumsal bütünün en dinamik unsuru olan teknolojideki köklü dönüşümlerle başlar.
Soru 82
Toplumsal sistemler içinde en yavaş değişim hangi alanda gerçekleşir?
Seçenekler
A
Kültür
B
Teknoloji
C
Bilgi
D
Tarım
E
Ekonomi
Açıklama:
Toplumsal sistemler içinde en yavaş değişim ise, kültürel unsurlarda gözlenir (kültürel gecikme)
Soru 83
"Bilgi toplumundaki üretim ilişkilerinin yeniliklere dayanması ve yeniliklerin de uygun ortam ve entelektüel sermayeye dayanması, bu ortam ve donanımı sağlayamayan ülke ve bölgeler arasındaki uçurumun artmasına yol açmaktadır." Bu durum aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?
Seçenekler
A
Negatif sinerji
B
Dijital uçurum
C
Ekonomik kriz
D
Bilgi toplumu
E
Sürdürülebilir gelişme
Açıklama:
BU uçurum dijital uçurumdur. s. 59
Ünite 3
Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi firma ekonomisinin özelliğindendir?
Seçenekler
A
İş yeri değişkendir.
B
Düzenli bir çalışma vardır.
C
Fiyatlarının önceden belirlenmez.
D
Vitrin konsepti yoktur.
E
İç dekorasyon yoktur.
Açıklama:
Firma ekonomisi: Modern işyerleri firma ekonomisini temsil etmektedir. Firma ekonomisi olarak adlandırılan modern işyerlerinin en temel özelliklerinden biri örgütlü bir yapı olmasıdır. Ona göre, firma ekonomisi olan bir dükkânın genel özellikleri şunlardır:
- Değişmeyen sabit bir işyeri
- Gün boyunca düzenli bir çalışma
- Satılan malların fiyatlarının önceden belirlenmiş olması
- Belirlenmiş fiyatlara (etiketteki) göre satışın yapılması
- Kararlı bir şekilde müşteri kovalanması
- Süslü vitrine sahip olması
- İç dekorasyona önem verme
- Modern eşya alım ve satımı
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi pazar yeri ekonomisinin özelliklerinden değildir?
Seçenekler
A
Ürünün fiyatları pazarlıkla oluşur.
B
Satıcının sürekli müşteri tutma çabası yoktur.
C
Mallar taşınabilecek niteliktedir.
D
Ticaret kapsamlıdır.
E
Girişimciler risk almazlar.
Açıklama:
Pazar yeri ekonomisi modern ekonomik yapıdan tamamen farklı özelliklere sahiptir. Pazar yeri ekonomisinde:
- Ürünün fiyatları modern ekonomiden farklı olarak alıcı ve satıcı tarafından gerçekleşen pazarlık temelinde oluşur.
- Satıcının düzenli ve sürekli bir şekilde müşteri tutma gibi bir çabası yoktur.
- Ticarete konu olan mallar bir yerden bir yere taşınabilecek niteliktedir. Bu yüzden de kapsamlı bir ticaretten söz etmek mümkün değildir.
- Faaliyet gösteren küçük girişimciler modern ekonomide olduğu gibi risk almazlar ve olası riskler de dağıtılmaktadır.
Soru 3
Toplumda veya ekonomide var olan modern ve geleneksel yapılar birbirinin karşıtı olarak ele alan bakış açısı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Düalist (İkili) Okul
B
Yapısalcı (Bağımlılık) yaklaşım
C
Legalist Okulu
D
Marjinal sektör
E
Kayıt dışı ekonomi
Açıklama:
Düalizm hem sosyolojide hem de ekonomide hakim olan bir bakış açısıdır. Bu bakış açısı bir toplumda veya bir ekonomide aynı anda var olan birbirinden farklı yapılara dikkat çekmektedir. Toplumda veya ekonomide var olan modern ve geleneksel yapılar birbirinin karşıtı olarak ele alınır.
Soru 4
Aşağıdaki kişilerden hangisi enformel kesimi örgütsüz kesim kavramıyla tanımlamaktadır?
Seçenekler
A
Clifford Geertz
B
Keith Hart
C
John Weeks
D
Hermando de Soto
E
T. Gary McGee
Açıklama:
Weeks enformel kesimi örgütsüz kesim kavramıyla tanımlamaktadır. Formel kesim örgütlü enformel kesim ise örgütsüz kesime denk düşmektedir. Weeks’e göre enformel kesim devlet desteğinden yoksun olduğu için imtiyazsızdır.
Soru 5
Aşağıdaki seçeneklerden hangisi Yapısalcı okulun temel yaklaşımlarından değildir?
Seçenekler
A
Enformel sektör gelişen kapitalist ilişkilerin bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır.
B
Enformel sektörü kapitalist üretim ilişkilerinin dışında kendine özgüdür.
C
Enformel sektör kapitalist sistemin bir parçasıdır.
D
Enformel sektörün varlığı kapitalist sistem için bir zorunluluktur.
E
Enformel sektör formel ekonomiyle iç içe geçmiş dinamik bir yapıdır.
Açıklama:
Yapısalcı okul düalist okulun temel varsayımlarını teorik ve ampirik araştırmalara dayanarak eleştiren bir yaklaşımdır. Bağımlılık okulu olarak da adlandırılan okulun temel yaklaşımlarını şöyle özetlene bilinir: Birincisi, özellikle II. Dünya Savaşı sonrası Üçüncü Dünya kentlerinin temel özellikleri haline gelen enformel sektör o ülkelerde gelişen kapitalist ilişkilerin bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır. İkincisi, enformel sektörü kapitalist üretim ilişkilerinin dışında kendine özgü ayrı formlar ve yapılar olarak düşünmek yanlıştır. Üçüncüsü, enformel sektör kapitalist sistemin bir parçasıdır ve varlığını sürdürmesi de, kendine özgü gelişen kapitalist sisteme bağlıdır. Hatta enformel sektörün varlığı kapitalist sistem için bir zorunluluktur. Düalist okulun ortaya koyduğu gibi enformel sektör formel ekonomiden ayrı, bağımsız, kopuk bir yapı değil, aksine formel ekonomiyle iç içe geçmiş dinamik bir yapıdır. Enformel sektör kapitalist sistemle güçlü bağları olan, kapitalizm lehine işleyen bir yapıdır. Bu karşılıklı ilişki çoğunlukla enformel kesimin küçük çaplı faaliyetlerinin aleyhine işlemektedir.
Soru 6
Enformel kesimin küçük üretim birimlerinin, formel kesimin sermaye yoğun büyük şirketleri tarafından üretilen ürünleri ham madde ve/veya aramalı girdisi olarak kullanmasıdır. Yukarıda verilen tanım aşağıdakilerden hangisinin tanımıdır?
Seçenekler
A
Geri bağlantı
B
İleri bağlantı
C
Fason
D
Gelir
E
Tüketim sübvansiyonu
Açıklama:
Geri bağlantı, formel kesimin sermaye yoğun büyük şirketlerinin ürettiği ürünlerin, enformel kesimin küçük üretim birimleri tarafından ham madde ve/veya ara malı girdisi olarak kullanmasını anlatmak için kullanılan bir kavramdır. Örneğin, pastane dükkânı sahibi bir küçük üreticinin kullandığı unu, büyük ölçekli bir işletmeden temin etmesi, enformel kesimle formel kesim arasında kurulan bir geri bağlantıya örnek olarak verebiliriz.
Soru 7
Aşağıdakilerden hangisi enformel işletmeler dışındaki enformel istihdam alanlarına dahil değildir?
Seçenekler
A
Düzenli sözleşmesi olmaksızın evde çalışanlar
B
Gündelikçi olarak rastlantısal çalışanlar
C
Ulusötesi bir şirket için çalışanlar
D
Geçici çalışanlar
E
Kısmi süreli çalışanlar
Açıklama:
Enformel işletmeler dışındaki enformel istihdam: Burada sözü edilen, formel işletmeler ve hanehalkları için çalışanlar veya belirli bir işvereni olmayanlardır. Bu tanım içinde yer alanlar ise şunlardır: • düzenli sözleşmesi olmaksızın evde çalışanlar, • belirli bir işvereni olmaksızın gündelikçi olarak rastlantısal çalışanlar, • özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici çalışanlar, • belirli bir işveren için kısmi süreli çalışanlar, • formel veya enformel işletmeler için endüstride işletme dışında çalışanlar, • kayıtsız veya bildirilmemiş çalışanlar
Soru 8
Aşağıdakilerden hangi bakış açısı enformel ekonomiye yeni bir bakış açısıdır?
Seçenekler
A
Enformel sektör formel sektörden ayrı olarak varlığını sürdürmektedir.
B
Enformel ekonomide yapılan işler çeşitlenmiştir.
C
Enformel sektör marjinal üretkenliğe sahiptir.
D
Vergiden kaçmak için illegal ve kayıtsız iş yapan işletmelerden oluşmaktadır.
E
Enformel sektör artık-emek havuzunu temsil etmektedir.
Açıklama:
Enformel Ekonomiye Eski Bakış: Enformel sektör gelenekseldir ve modern endüstrinin büyümesiyle ortadan kalkacaktır. Enformel sektör marjinal üretkenliğe sahiptir. Enformel sektör formel sektörden ayrı olarak varlığını sürdürmektedir. Enformel sektör artık-emek havuzunu temsil etmektedir. Enformel sektör çoğunlukla sokak satıcılarını ve küçük ölçekli üreticileri kapsamaktadır. Bu sektörün çoğu vergiden kaçmak için illegal ve kayıtsız iş yapan işletmelerden oluşmaktadır. Enformel sektörde işler çoğunlukla geçim faaliyetlerini içermektedir. Bu işler ekonomi politikalarına konu olmaz. Fakat B seçeneği enformel ekonomiye yeni bakış açısıdır.
Soru 9
Türkiye’nin kentlerinde enformel sektör olgusunun oluşmaya başlaması 1945’e dayanmasının sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kırdan kente yaşanan göç
B
Büyük çaplı ticaret ve hizmet işlerinde istihdam olanakları
C
Yerel ikameci sanayileşme modeli
D
İthalata yönelik yeni liberal model
E
Formel işletmelerinin üretim aşamalarını küçük çaplı işletmelere devretmesi
Açıklama:
Türkiye’de enformel sektörün oluşması 1945’e dayanmaktadır. Bu yıllarda kentlere göç eden, sanayi ve hizmet sektöründe iş bulamayan iş gücü daha çok sokak satıcılığı, hamallık gibi kent ekonomisinin marjinal işlerinde çalışmışlardır. Bu dönem için enformel sektör yerine daha çok marjinal sektör ifadesi kullanılmaktadır.
Soru 10
Aşağıdakilerden hangisi, bağımlılık Okuluna göre formel ve enformel ekonomi arasındaki bağlantı noktalarında biri değildir?
Seçenekler
A
Fason bağlantı
B
İleri bağlantı
C
Geri bağlantı
D
Gelir bağlantısı
E
Değer bağlantısı
Açıklama:
Değer bağlantısı yanlıştır
Soru 11
- Marjinal sektör,
- Kayıt dışı ekonomi,
- Yer altı ekonomisi,
- Küçük üretim,
- Kaçak istihdam
Enformal sektör/ekonomi tanımı çerçevesinde yukarıdaki kavramların hangisi/hangileri doğru bir kavramsallaştırma olabilir?
Seçenekler
A
I,II,III,V
B
II,III
C
I,V
D
I,II,IV
E
I,II,III,IV,V
Açıklama:
Giriş
Hepsi doğrudur. Çünkü 1980’li yıllardan bu yana da enformel sektör önemli bir gelir kaynağı haline dönüşen enformal sektör/ ekonomi tartışmalı bir kavramdır. Formel sektörün dışında kalan çalışma alanları marjinal sektör, kayıt dışı ekonomi, yer altı ekonomisi, küçük üretim, kaçak istihdam, enformel ekonomi, gibi kavramlarla da ifade edilmektedir
Hepsi doğrudur. Çünkü 1980’li yıllardan bu yana da enformel sektör önemli bir gelir kaynağı haline dönüşen enformal sektör/ ekonomi tartışmalı bir kavramdır. Formel sektörün dışında kalan çalışma alanları marjinal sektör, kayıt dışı ekonomi, yer altı ekonomisi, küçük üretim, kaçak istihdam, enformel ekonomi, gibi kavramlarla da ifade edilmektedir
Soru 12
“Bir toplumda veya bir ekonomide aynı anda var olan birbirinden farklı yapılara dikkat çeken, toplumda veya ekonomide var olan modern ve geleneksel yapılar birbirinin karşıtı olarak ele alan kuramsal yaklaşıma…………… denir.”
Yukarıda boş bıraklılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?
Yukarıda boş bıraklılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?
Seçenekler
A
Modernist okul
B
Bağımlılık
C
Düalist okul
D
Legalist okul
E
Yapısalcı okul
Açıklama:
Enformel Sektörü Açıklayan Kuramsal Yaklaşımlar Düalist Okul
Doğru cevap Düalist okuldur. çünkü Düalizm hem sosyolojide hem de ekonomide hakim olan bir bakış açısıdır. Bu bakış açısı bir toplumda veya bir ekonomide aynı anda var olan birbirinden farklı yapılara dikkat çekmektedir. Toplumda veya ekonomide var olan modern ve geleneksel yapılar birbirinin karşıtı olarak ele alınır
Doğru cevap Düalist okuldur. çünkü Düalizm hem sosyolojide hem de ekonomide hakim olan bir bakış açısıdır. Bu bakış açısı bir toplumda veya bir ekonomide aynı anda var olan birbirinden farklı yapılara dikkat çekmektedir. Toplumda veya ekonomide var olan modern ve geleneksel yapılar birbirinin karşıtı olarak ele alınır
Soru 13
- Ürünün fiyatı alıcı ve satıcı arasındaki pazarlık sonucu oluşur.
- Satıcının düzenli ve sürekli bir şekilde müşteri tutma gibi bir çabası yoktur
- Ticarete konu olan mallar bir yerden bir yere taşınabilir
- Küçük girişimciler riskleri üstlenir o nedenle iflas etme olasılığı yüksektir.
Seçenekler
A
I,II
B
I,III,IV
C
II,III
D
I,II,III
E
I,II,III,IV
Açıklama:
Düalist Okul Clifford GEERTZ
Pazar yeri ekonomik faaliyetlerinden kazanılan paranın iflas edilerek kaybedilme olasılığı yüksektir fakat küçük girişimciler modern ekonomide olduğu gibi risk almazlar ve olası riskler de dağıtılır nedenle I,II,III doğrudur. IV yanlıştır.
Pazar yeri ekonomik faaliyetlerinden kazanılan paranın iflas edilerek kaybedilme olasılığı yüksektir fakat küçük girişimciler modern ekonomide olduğu gibi risk almazlar ve olası riskler de dağıtılır nedenle I,II,III doğrudur. IV yanlıştır.
Soru 14
- Girişimci sayısının fazla olması
- İç rekabetin artması
- Kâr etme olanaklarının artması
- Verimliliğin artırılması
- Emek yoğun üretim
Seçenekler
A
I,II arasında doğrudan bağlantı
B
I,III arasında doğrudan bağlantı
C
II,III arasında doğrudan bağlantı
D
III,V arasında doğrudan bağlantı
E
II,IV arasında doğrudan bağlantı
Açıklama:
Düalist Okul Clifford GEERTZ
I,II arasında doğrudan bağlantı. Çünkü Girişimci sayısının fazla olması ve iç rekabetin aşırı boyutlara ulaşması kâr etme olanaklarını ortadan kaldırmaktadır. Pazar yeri ekonomisinde emek yoğunluğu artırılarak verimliliğin artırılması da söz konusu değildir.
I,II arasında doğrudan bağlantı. Çünkü Girişimci sayısının fazla olması ve iç rekabetin aşırı boyutlara ulaşması kâr etme olanaklarını ortadan kaldırmaktadır. Pazar yeri ekonomisinde emek yoğunluğu artırılarak verimliliğin artırılması da söz konusu değildir.
Soru 15
“Pastane dükkânı sahibi bir küçük üreticinin kullandığı unu, büyük ölçekli bir işletmeden temin etmesi veya terzinin fabrikanın ürettiği kumaşı satın alması” gibi örnekler enformel- formal sektörlerin ilişkisi noktasında aşağıdaki hangi yaklaşımın hangi bağlantı tanımına ait olabilir
Seçenekler
A
Düalist okul- ileri bağlantı
B
Bağımlılık yaklaşımı- tüketim sübvansiyonu
C
Yapısalcı okul- fason üretim
D
Bağımlılık yaklaşımı- geri bağlantı
E
Düalist okul - Pazar yeri ekonomisi
Açıklama:
Yapısalcı Okul (Bağımlılık Teorisi)
Doğru cevap: Bağımlılık yaklaşımı-geri bağlantıdır. Çünkü Geri bağlantı formel kesimin sermaye yoğun büyük şirketlerinin ürettiği ürünlerin, enformel kesimin küçük üretim birimleri tarafından hammadde ve/veya ara malı girdisi olarak kullanmasını anlatmak için kullanılan bir kavramdır. dolaysıyla ilgili örnekler enformel kesimle formel kesim arasında kurulan bir geri bağlantıya örnek olarak verebiliriz
Doğru cevap: Bağımlılık yaklaşımı-geri bağlantıdır. Çünkü Geri bağlantı formel kesimin sermaye yoğun büyük şirketlerinin ürettiği ürünlerin, enformel kesimin küçük üretim birimleri tarafından hammadde ve/veya ara malı girdisi olarak kullanmasını anlatmak için kullanılan bir kavramdır. dolaysıyla ilgili örnekler enformel kesimle formel kesim arasında kurulan bir geri bağlantıya örnek olarak verebiliriz
Soru 16
- Köylünün ürettiği ayçiçeğini tüketicinin alması: ileri bağlantı
- Köylünün ürettiği pancarı fabrikanın alması: fason bağlantı
- Çimentoyu inşaat sektörünün alması: geri bağlantı
- Ev kadınının çocuk bakıcılığı yapması: gelir bağlantısı
- Geliri düşük hanelerin gıda ihtiyacını marketten sağlaması: ileri bağlantı
Yukarıda verilen örneklerin hangisi Enformel kesim ile formel kesim arasındaki bağlantıyı bağımlılık teorisi çerçevesinde doğru olarak tanımlamaktadır?
Seçenekler
A
I
B
II
C
III
D
IV
E
V
Açıklama:
Yapısalcı Okul (Bağımlılık Teorisi)
Doğru cevap: Ev kadın çocuk bakıcılığı yapması: gelir bağlantısıdır. Çünkü Gelir bağlantısı, haneye gelen gelirin yetmediği durumlarda (formel sektörde ücretler düşüktür) aile üyelerinin biri ya da birkaçının enformel sektörde çalışarak geçime katkı yapmasıdır
Doğru cevap: Ev kadın çocuk bakıcılığı yapması: gelir bağlantısıdır. Çünkü Gelir bağlantısı, haneye gelen gelirin yetmediği durumlarda (formel sektörde ücretler düşüktür) aile üyelerinin biri ya da birkaçının enformel sektörde çalışarak geçime katkı yapmasıdır
Soru 17
“………………..enformel sektördeki girişimcilerin davranışları ve özellikleri üzerinde duran, devletin zayıflığına vurgu yapan ve Hermando de Soto’nun düşünceleriyle birlikte 1980’li ve 1990’lı yıllarda popülerlik kazanan okuldur”
Aşağıdakilerden hangisi yukarıda boş bırakılan analnı doğru şekilde tamamlar?
Aşağıdakilerden hangisi yukarıda boş bırakılan analnı doğru şekilde tamamlar?
Seçenekler
A
Yapısalcı okul
B
Legalist okul
C
Pozitivist okul
D
Düalist okul
E
İkili okul
Açıklama:
Legalist okul; çünkü enformel sektördeki girişimcilerin davranışları ve özellikleri üzerinde durmaktadır. Enformel sektör küçük girişimcileri kapsamaktadır. Enformel sektör bir ülkede devletin zayıf olmasından kaynaklanmaktadır. Zayıf devlet ifadesi, devletin kanun ve düzenlemeleri vatandaşları üzerinde uygulayabilecek güçten yoksun olması anlamında kullanılmaktadır.
Soru 18
- Enformel işletmelerin işverenleri
- Ücretsiz aile çalışanları
- Özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici çalışanlar
- Kayıtsız veya bildirilmemiş çalışanlar
- Devlet bürolarında istihdam edilenler
Yukarıdaki istihdam biçimlerinden hangisi/hangileri enformel ekonominin kavramsal çerçevesi içinde ele alınan doğru bir konudur?
Seçenekler
A
I,III,IV
B
II,III,IV,V
C
II,III,IV
D
I,V
E
I,II,III,IV
Açıklama:
Enformel Sektörün/Ekonominin Temel Özellikleri
Doğru cevap: I,II,III,IV doğrudur. Çünkü enformelleşme, istihdamın statüsü bağlamında ister ücretli, isterse bağımsız çalışma biçiminde olsun, yasalar veya diğer düzenlemelerle tanınmamış; düzenlenmemiş veya korunmayan bütün ücret karşılığı yapılan çalışmaları ve ücretsiz yapılan çalışmaları kapsamaktadır
Doğru cevap: I,II,III,IV doğrudur. Çünkü enformelleşme, istihdamın statüsü bağlamında ister ücretli, isterse bağımsız çalışma biçiminde olsun, yasalar veya diğer düzenlemelerle tanınmamış; düzenlenmemiş veya korunmayan bütün ücret karşılığı yapılan çalışmaları ve ücretsiz yapılan çalışmaları kapsamaktadır
Soru 19
- Enformel ekonomi kalıcıdır
- Enformel ekonomide yapılan işler çeşitlenmiştir.
- Enformel sektörde işler çoğunlukla geçim faaliyetlerini içermektedir
- Enformel ekonomi düşük gelirli gruplar için istihdam, mal ve hizmet sağlamaktadır
- Enformel ekonomi modern endüstrinin büyümesiyle ortadan kalkacaktır
Seçenekler
A
I,II, IV
B
I,II,III
C
II,III,IV
D
I,II,III,IV,V
E
I,III,IV,V
Açıklama:
Enformel Sektörün/Ekonominin Temel Özellikleri
DOĞRU CEVAP: I,II, IV Enformel sektörde işler çoğunlukla geçim faaliyetlerini içermektedir ve Enformel ekonomi modern endüstrinin büyümesiyle ortadan kalkacaktır şeklindeki bilgi Enformel Ekonomiye Eski Bakış dair bir bilgidir
DOĞRU CEVAP: I,II, IV Enformel sektörde işler çoğunlukla geçim faaliyetlerini içermektedir ve Enformel ekonomi modern endüstrinin büyümesiyle ortadan kalkacaktır şeklindeki bilgi Enformel Ekonomiye Eski Bakış dair bir bilgidir
Soru 20
- Kırdan kente yaşanan göç
- Sanayi ve hizmet sektöründe yaratılan artı istihdam
- Barış ve güvenli yaşam koşulları
- Almanya ile yapılan işçi alımı sözleşmesi
- Mesleki eğitimin yaygınlaşması
Seçenekler
A
I,III,V
B
I,II
C
I,II,IV
D
Hepsi
E
Hiçbirisi
Açıklama:
Türkiye’de Enformel Sektörün Gelişimi
Doğru cevap: I,II
Doğru cevap: I,II
Soru 21
- Satıcının düzenli ve sürekli bir şekilde müşteri tutma gibi bir çabası vardır.
- Faaliyet gösteren küçük girişimciler modern ekonomide olduğu gibi risk almazlar.
- Pazar yeri ekonomisinde emek yoğunluğu artırılarak verimliliğin artırılması söz konusu değildir.
- Küçük girişimciler yükselme, hamle ve atılım yapma gibi bir zihniyete sahip değildir.
Seçenekler
A
I ve II
B
II ve III
C
III ve IV
D
I, II ve III
E
II, III ve IV
Açıklama:
Pazar yeri ekonomisinde:
• Satıcının düzenli ve sürekli bir şekilde müşteri tutma gibi bir çabası yoktur.
• Faaliyet gösteren küçük girişimciler modern ekonomide olduğu gibi risk almazlar ve olası riskler de dağıtılmaktadır.
•Küçük girişimciler yükselme, hamle ve atılım yapma gibi bir zihniyete sahip değildir.
•Pazar yeri ekonomisinde emek yoğunluğu artırılarak verimliliğin artırılması da söz konusu değildir.
• Satıcının düzenli ve sürekli bir şekilde müşteri tutma gibi bir çabası yoktur.
• Faaliyet gösteren küçük girişimciler modern ekonomide olduğu gibi risk almazlar ve olası riskler de dağıtılmaktadır.
•Küçük girişimciler yükselme, hamle ve atılım yapma gibi bir zihniyete sahip değildir.
•Pazar yeri ekonomisinde emek yoğunluğu artırılarak verimliliğin artırılması da söz konusu değildir.
Soru 22
- Enformel sektöre yatırım için gerekli başlangıç sermayesi yüksektir.
- Enformel sektörde yerli ve/veya yerel kaynak kullanımı daha az görülmektedir.
- Enformel sektörde yer alan işletmelerde aile emeği ve aile mülkiyeti hakimdir.
- Enformel sektör emek yoğun işletmelerden oluşmaktadır.
Seçenekler
A
I ve II
B
I ve III
C
II ve III
D
III ve IV
E
I, II ve III
Açıklama:
ILO tarafından yayınlanan rapora göre, enformel kesimin genel özellikleri şunlardır:
• Enformel sektöre yatırım için gerekli başlangıç sermayesi düşüktür. Bundan dolayı girişimciler bu alana rahatlıkla yatırım yapabilmekte ve önemli bir güçlükle karşılaşmamaktadır.
• Enformel sektörde yerli ve/veya yerel kaynak kullanımı daha çok görülmektedir. Oysa büyük örgütlerden oluşan formel kesimde ithal teknoloji kullanımı yaygındır.
• Enformel sektörde yer alan işletmelerde aile emeği ve aile mülkiyeti hakimdir.
• Enformel sektör emek yoğun işletmelerden oluşmaktadır. Oysa formel kesim sermaye yoğun alanlardır.
• Enformel sektöre yatırım için gerekli başlangıç sermayesi düşüktür. Bundan dolayı girişimciler bu alana rahatlıkla yatırım yapabilmekte ve önemli bir güçlükle karşılaşmamaktadır.
• Enformel sektörde yerli ve/veya yerel kaynak kullanımı daha çok görülmektedir. Oysa büyük örgütlerden oluşan formel kesimde ithal teknoloji kullanımı yaygındır.
• Enformel sektörde yer alan işletmelerde aile emeği ve aile mülkiyeti hakimdir.
• Enformel sektör emek yoğun işletmelerden oluşmaktadır. Oysa formel kesim sermaye yoğun alanlardır.
Soru 23
"Enformel sektör devlet tarafından sağlanan her türlü (kredi vb.) kaynaktan yoksun olduğu için örgütsüz ve imtiyazsız kesimi oluşturmaktadır. Enformel kesim ekonomik için önemli bir potansiyeldir. Çünkü bir yandan kentlerde iç tüketimi karşılamakta ve istihdam yaratmaktadır." görüşüne sahip kişi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
John Weeks
B
T. Gary McGee
C
Keith Hart
D
Clifford Geertz
E
Karl Polanyi
Açıklama:
John Weeks’e göre enformel sektör devlet tarafından sağlanan her türlü (kredi vb) kaynaktan yoksun olduğu için örgütsüz ve imtiyazsız kesimi oluşturmaktadır. Ona göre enformel kesim ekonomik için önemli bir potansiyeldir. Çünkü bir yandan kentlerde iç tüketimi karşılamakta ve istihdam yaratmaktadır.
Soru 24
Formel kesimin sermaye yoğun büyük şirketlerinin ürettiği ürünlerin, enformel kesimin küçük üretim birimleri tarafından hammadde ve/veya ara malı girdisi olarak kullanmasını anlatmak için kullanılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İleri bağlantı
B
Geri bağlantı
C
Fason bağlantı
D
Gelir bağlantısı
E
Tüketim bağlantısı
Açıklama:
Geri Bağlantı: Geri bağlantı formel kesimin sermaye yoğun büyük şirketlerinin ürettiği ürünlerin, enformel kesimin küçük üretim birimleri tarafından hammadde ve/veya ara malı girdisi olarak kullanmasını anlatmak için kullanılan bir kavramdır.
Soru 25
Küçük köylü üreticisinin yetiştirdiği ve ürettiği pancar, pamuk, tütün ve ayçiçeğinin büyük ölçekli sanayi işletmeleri tarafından girdi olarak kullanılması aşağıdaki bağlantı türlerinden hangisidir?
Seçenekler
A
Fason bağlantı
B
Geri bağlantı
C
İleri bağlantı
D
Gelir bağlantısı
E
Tüketim bağlantısı
Açıklama:
İleri bağlantı, enformel kesim ve/veya küçük üretim tarafından üretilen ürünlerin formel kesim yani büyük ölçekli fabrikalar ve işletmeler tarafından girdi olarak kullanılmasıdır. Küçük köylü üreticisinin yetiştirdiği ve ürettiği pancar, pamuk, tütün ve ayçiçeğinin büyük ölçekli sanayi işletmeleri tarafından girdi olarak kullanılmasını ileri bağlantıya örnek olarak verebiliriz.
Soru 26
- Enformel sektörde işler çoğunlukla geçim faaliyetlerini içermektedir.
- Enformel sektör artık-emek havuzunu temsil etmektedir.
- Enformel ekonomi kalıcıdır. Ekonomik büyüme ve küreselleşme ile de gelişmektedir.
- Formel ekonomiyle, mal ve hizmetlerin üretimi, ticari ve dağıtım işleri açısından bağlantılıdır.
Seçenekler
A
I ve II
B
I ve III
C
II ve III
D
III ve IV
E
I, II ve III
Açıklama:
Eski bakış enformel ekonominin özelliklerinden bazıları şunlardır:
- Enformel sektörde işler çoğunlukla geçim faaliyetlerini içermektedir. Bu işler ekonomi politikalarına konu olmaz.
- Enformel sektör artık-emek havuzunu temsil etmektedir.
- Enformel sektör gelenekseldir ve modern endüstrinin büyümesiyle ortadan kalkacaktır.
- Enformel sektör formel sektörden ayrı olarak varlığını sürdürmektedir.
Soru 27
- Enformel ekonomi büyümeye devem ederek kalıcı bir hale gelmektedir.
- Formel ekonomiyle iç içe geçmiştir ve ekonominin bütün olarak devamlılığını
sağlamaktadır. - Enformel ekonomi, işletme ve istihdam türü açısından homojen ve türdeş değildir.
- İllegal mal ve hizmet üretiminde ve dağıtımında bulunmaktadır.
Seçenekler
A
I ve II
B
I ve III
C
II ve III
D
III ve IV
E
I, II ve III
Açıklama:
Enformel ekonomi küreselleşmeyle de birlikte kalıcı ve sürekli hâle gelmiştir. Formel ekonomiyle iç içe geçmiştir ve ekonominin bütün olarak devamlılığını sağlamaktadır. Enformel ekonomi, işletme ve istihdam türü açısından farklılaşmıştır. Üretilen mal ve hizmetler legaldir. Çalışanlar iş güvenliğinden, sosyal korumadan, sendikal ve sosyal haklardan yoksundurlar.
Soru 28
Düşük gelirli ve yoksul hanelerin geçimleri için gerekli mal ve hizmetleri, yani tüketim ihtiyaçlarını enformel kesimden karşılaması aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Fason bağlantı
B
Geri bağlantı
C
Tüketim bağlantısı
D
Gelir bağlantısı
E
İleri bağlantı
Açıklama:
Tüketim bağlantısı, düşük gelirli ve yoksul hanelerin geçimleri için gerekli mal ve hizmetleri, yani tüketim ihtiyaçlarını enformel kesimden karşılamasıdır. Gelir bağlantısında olduğu gibi kapitalist sistem sermaye birikimini çoğaltmak için tüketim bağlantısıyla da enformel kesimden yararlanmaktadır.
Soru 29
Türkiye’de enformel sektörün gelişimi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Seçenekler
A
Enformel sektörün oluşması 1970’e dayanmaktadır.
B
Enformel sektörün oluşmasıyla kırdan kente yaşanan göç arasında önemli bir ilişki vardır.
C
1940-60 yılları arasında sisteme ucuz işgücü sağlamıştır.
D
1950 sonrası Türkiye’de enformelleşme süreçleri yaygınlaşmış ve güçlenmiştir.
E
1945’li yıllarda marjinal sektör yerine enformel sektör kavramı kullanılmaktadır.
Açıklama:
Türkiye’de enformel sektörün oluşması 1945’e dayanmaktadır. Bu yıllarda kentlere göç eden, sanayi ve hizmet sektöründe iş bulamayan işgücü daha çok sokak satıcılığı, hamallık gibi kent ekonomisinin marjinal işlerinde çalışmışlardır. Bu dönem için enformel sektör yerine daha çok marjinal sektör ifadesi kullanılmaktadır. Türkiye’de enformel sektörün oluşmasıyla kırdan kente yaşanan göç arasında önemli bir ilişki vardır. Enformel sektör Türkiye’de 1960-80 yılları arasında sisteme ucuz işgücü sağlamış ve üretim ve tüketim düzeyinde iç pazarın sürdürülebilirliğine önemli katkı yapmıştır.1980 sonrası Türkiye’de de enformelleşme süreçleri yaygınlaşmış ve güçlenmiştir.
Soru 30
- Küreselleşmeyle bağlantılı yapısal uyum politikaları
- İhracata dayalı sanayileşme modeli
- Kırdan kente göç eden işgücünün örgütlü sektörde istihdam edilememesi
- Eşitsiz sanayileşme ve yanlış tarım politikaları
Seçenekler
A
I ve II
B
I ve III
C
II ve III
D
III ve IV
E
I, II ve IV
Açıklama:
Günümüzde gelişmekte olan ülkelerde enformel ekonominin yaygınlaşmasında etkili olan temel nedenlerde biri, küreselleşmeyle bağlantılı yapısal uyum politikaları ve
ihracata dayalı sanayileşme modelidir.
ihracata dayalı sanayileşme modelidir.
Soru 31
"Büyük işletmeler işgücünü bazen formel olarak yani kayıtlı, örgütlü, güvenceli bir şekilde istihdam etmektedir." ifadesinde anlamını bulan formel kavramını aşağıdaki sözcüklerden hangisi ile açıklayabilirsiniz?
Seçenekler
A
sigortasız istihdam
B
kayıtlı istihdam
C
güvencesiz istihdam
D
geçici istihdam
E
örgütsüz istihdam
Açıklama:
"Büyük işletmeler işgücünü bazen formel olarak yani kayıtlı, örgütlü, güvenceli bir şekilde istihdam etmektedir." ifadesinde anlamını bulan formel kavramını "kayıtlı istihdam" ile açıklayabilirsiniz.
Soru 32
"İşletmeler işgücünü enformel olarak da istihdam edebilmektedirler" ifadesinde anlatılmaya çalışılan enformel sözcüğünün karşılığına hangi seçenekte yer verilmiştir?
Seçenekler
A
kayıtlı,
B
örgütlü,
C
güvenceli
D
kalıcı
E
güvencesiz
Açıklama:
"İşletmeler işgücünü enformel olarak da istihdam edebilmektedirler" ifadesinde anlatılmaya çalışılan enformel sözcüğünün karşılığı, güvencesiz kavramındadır.
Soru 33
Geertz, hangi ülkede yaptığı çalışmaya dayanarak ekonomik yapıyı geleneksel ve modern olmak üzere ikili bir yapıda ele almıştır?
Seçenekler
A
Japonya
B
Endonezya
C
Malezya
D
Çekya
E
Finlandiya
Açıklama:
Geertz, Endonezya ülkesinde yaptığı çalışmaya dayanarak ekonomik yapıyı geleneksel ve modern olmak üzere ikili bir yapıda ele almıştır.
Soru 34
1919’da Versailles Barış Anlaşması uyarınca kurulmuş ve 1946 yılında BM’nin (Birleşmiş Milletler) uzmanlık kuruluşu olan örgüte, hangi seçenekte yer verilmiştir?
Seçenekler
A
OPEC
B
NATO
C
ILO
D
UNICEF
E
AB
Açıklama:
1919’da Versailles Barış Anlaşması uyarınca kurulmuş ve 1946 yılında BM’nin (Birleşmiş Milletler) uzmanlık kuruluşu olan örgüt, ILOdur.
Soru 35
Formel kesimin sermaye yoğun büyük şirketlerinin ürettiği ürünlerin, enformel kesimin küçük üretim birimleri tarafından hammadde ve/veya ara malı girdisi olarak kullanmasını anlatmak için hangi kavram kullanılmaktadır?
Seçenekler
A
Geri Bağlantısı:
B
ileri Bağlantısı:
C
fason bağlantısı
D
gelir Bağlantısı:
E
tüketim sübvansiyonu
Açıklama:
Formel kesimin sermaye yoğun büyük şirketlerinin ürettiği ürünlerin, enformel kesimin küçük üretim birimleri tarafından hammadde ve/veya ara malı girdisi olarak kullanmasını anlatmak için "Geri Bağlantısı" kavramı kullanılmaktadır.
Soru 36
Bir işletmenin üretim maliyetlerini aşağıya çekmek için işin bir kısmını ya da tamamını başka bir firmaya yaptırmasına ne ad verilmektedir?
Seçenekler
A
Geri Bağlantısı:
B
ileri Bağlantısı:
C
fason bağlantısı
D
gelir Bağlantısı:
E
tüketim sübvansiyonu
Açıklama:
Bir işletmenin üretim maliyetlerini aşağıya çekmek için işin bir kısmını ya da tamamını başka bir firmaya yaptırmasına "fason bağlantısı" adı verilmektedir.
Soru 37
Enformel işletmeler kayıtsız ve anonim şirket olmamış olanlardır. Bu tanım içinde aşağıda sıralananlardan hangileri yer almaz?
Seçenekler
A
enformel işletmelerin işverenleri,
B
işçileri,
C
bağımsız çalışanları,
D
ücretsiz aile çalışanları,
E
Resmi görevliler
Açıklama:
Enformel işletmeler kayıtsız ve anonim şirket olmamış olanlardır. Bu tanım içinde aşağıda sıralananlardan "Resmi görevliler" yer almaz.
Soru 38
Aşağıda sıralanan ifadelerden hangisi, enformel ekonomiye yeni bakışı yansıtmaktadır?
Seçenekler
A
Enformel sektör gelenekseldir ve modern endüstrinin büyümesiyle ortadan kalkacaktır. Enformel ekonomi kalıcıdır. Ekonomik büyüme ve küreselleşme ile de gelişmektedir.
B
Enformel sektör marjinal üretkenliğe sahiptir. Enformel ekonomi düşük gelirli gruplar için istihdam, mal ve hizmet sağlamaktadır. Gayrisafi yurtiçi hâsılanın önemli bir payına katkı yapmaktadır.
C
Enformel sektör formel sektörden ayrı olarak varlığını sürdürmektedir. Formel ekonomiyle, mal ve hizmetlerin üretimi, ticari ve dağıtım işleri açısından bağlantılıdır.
D
Enformel ekonomi kalıcıdır. Ekonomik büyüme ve küreselleşme ile de gelişmektedir.
E
Enformel sektör artık-emek havuzunu temsil etmektedir.
Açıklama:
"Enformel ekonomi kalıcıdır. Ekonomik büyüme ve küreselleşme ile de gelişmektedir" ifadesi, enformel ekonomiye yeni bakışı yansıtmaktadır.
Soru 39
Aşağıda sıralanan ifadelerden hangisi, enformel ekonomiye eski bakışı yansıtmaktadır?
Seçenekler
A
Enformel ekonomi legal mal ve hizmet üreten standart dışı ücretli işçilerden, girişimcilerden ve kendi hesabına çalışanlardan oluşmaktadır.
B
Formel istihdamın azalmasından dolayı enformel istihdam artmaktadır. Daha önceki formel çalışma ilişkileri enformelleşmektedir.
C
Enformel sektör çoğunlukla sokak satıcılarını ve küçük ölçekli üreticileri kapsamaktadır.
D
Formel ekonomiyle, mal ve hizmetlerin üretimi, ticari ve dağıtım işleri açısından bağlantılıdır
E
Enformel ekonomi düşük gelirli gruplar için istihdam, mal ve hizmet sağlamaktadır. Gayrisafi yurtiçi hâsılanın önemli bir payına katkı yapmaktadır.
Açıklama:
"Enformel sektör çoğunlukla sokak satıcılarını ve küçük ölçekli üreticileri kapsamaktadır" ifadesi, enformel ekonomiye eski bakışı yansıtmaktadır.
Soru 40
Türkiye’de enformel sektörün oluşmasıyla hangi olayın yakınen ilşki içinde olduğu söylenebilir?
Seçenekler
A
Kentten kıra yapılan göç
B
Nüfusun azalması
C
Kırdan kente yaşanan göç
D
Kırdan kıra yapılan göç
E
Çocuk yaştaki çalışanların artışı
Açıklama:
Türkiye’de enformel sektörün oluşmasıyla "Kırdan kente yaşanan göç" olayının yakınen ilşki içinde olduğu söylenebilir.
Soru 41
Aşağıdakilerden hangisi firma ekonomisinin özelliğindendir?
Seçenekler
A
İş yeri değişkendir.
B
Düzenli bir çalışma vardır.
C
Fiyatlarının önceden belirlenmez.
D
Vitrin konsepti yoktur.
E
İç dekorasyon yoktur.
Açıklama:
Firma ekonomisi: Modern işyerleri firma ekonomisini temsil etmektedir. Firma ekonomisi olarak adlandırılan modern işyerlerinin en temel özelliklerinden biri örgütlü bir yapı olmasıdır. Ona göre, firma ekonomisi olan bir dükkânın genel özellikleri şunlardır:
- Değişmeyen sabit bir işyeri
- Gün boyunca düzenli bir çalışma
- Satılan malların fiyatlarının önceden belirlenmiş olması
- Belirlenmiş fiyatlara (etiketteki) göre satışın yapılması
- Kararlı bir şekilde müşteri kovalanması
- Süslü vitrine sahip olması
- İç dekorasyona önem verme
- Modern eşya alım ve satımı
Soru 42
Aşağıdakilerden hangisi pazar yeri ekonomisinin özelliklerinden değildir?
Seçenekler
A
Ürünün fiyatları pazarlıkla oluşur.
B
Satıcının sürekli müşteri tutma çabası yoktur.
C
Mallar taşınabilecek niteliktedir.
D
Ticaret kapsamlıdır.
E
Girişimciler risk almazlar.
Açıklama:
Pazar yeri ekonomisi modern ekonomik yapıdan tamamen farklı özelliklere sahiptir. Pazar yeri ekonomisinde:
- Ürünün fiyatları modern ekonomiden farklı olarak alıcı ve satıcı tarafından gerçekleşen pazarlık temelinde oluşur.
- Satıcının düzenli ve sürekli bir şekilde müşteri tutma gibi bir çabası yoktur.
- Ticarete konu olan mallar bir yerden bir yere taşınabilecek niteliktedir. Bu yüzden de kapsamlı bir ticaretten söz etmek mümkün değildir.
- Faaliyet gösteren küçük girişimciler modern ekonomide olduğu gibi risk almazlar ve olası riskler de dağıtılmaktadır.
Soru 43
Toplumda veya ekonomide var olan modern ve geleneksel yapılar birbirinin karşıtı olarak ele alan bakış açısı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Düalist (İkili) Okul
B
Yapısalcı (Bağımlılık) yaklaşım
C
Legalist Okulu
D
Marjinal sektör
E
Kayıt dışı ekonomi
Açıklama:
Düalizm hem sosyolojide hem de ekonomide hakim olan bir bakış açısıdır. Bu bakış açısı bir toplumda veya bir ekonomide aynı anda var olan birbirinden farklı yapılara dikkat çekmektedir. Toplumda veya ekonomide var olan modern ve geleneksel yapılar birbirinin karşıtı olarak ele alınır.
Soru 44
Aşağıdaki kişilerden hangisi enformel kesimi örgütsüz kesim kavramıyla tanımlamaktadır?
Seçenekler
A
Clifford Geertz
B
Keith Hart
C
John Weeks
D
Hermando de Soto
E
T. Gary McGee
Açıklama:
Weeks enformel kesimi örgütsüz kesim kavramıyla tanımlamaktadır. Formel kesim örgütlü enformel kesim ise örgütsüz kesime denk düşmektedir. Weeks’e göre enformel kesim devlet desteğinden yoksun olduğu için imtiyazsızdır.
Soru 45
Aşağıdaki seçeneklerden hangisi Yapısalcı okulun temel yaklaşımlarından değildir?
Seçenekler
A
Enformel sektör gelişen kapitalist ilişkilerin bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır.
B
Enformel sektörü kapitalist üretim ilişkilerinin dışında kendine özgüdür.
C
Enformel sektör kapitalist sistemin bir parçasıdır.
D
Enformel sektörün varlığı kapitalist sistem için bir zorunluluktur.
E
Enformel sektör formel ekonomiyle iç içe geçmiş dinamik bir yapıdır.
Açıklama:
Yapısalcı okul düalist okulun temel varsayımlarını teorik ve ampirik araştırmalara dayanarak eleştiren bir yaklaşımdır. Bağımlılık okulu olarak da adlandırılan okulun temel yaklaşımlarını şöyle özetlene bilinir: Birincisi, özellikle II. Dünya Savaşı sonrası Üçüncü Dünya kentlerinin temel özellikleri haline gelen enformel sektör o ülkelerde gelişen kapitalist ilişkilerin bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır. İkincisi, enformel sektörü kapitalist üretim ilişkilerinin dışında kendine özgü ayrı formlar ve yapılar olarak düşünmek yanlıştır. Üçüncüsü, enformel sektör kapitalist sistemin bir parçasıdır ve varlığını sürdürmesi de, kendine özgü gelişen kapitalist sisteme bağlıdır. Hatta enformel sektörün varlığı kapitalist sistem için bir zorunluluktur. Düalist okulun ortaya koyduğu gibi enformel sektör formel ekonomiden ayrı, bağımsız, kopuk bir yapı değil, aksine formel ekonomiyle iç içe geçmiş dinamik bir yapıdır. Enformel sektör kapitalist sistemle güçlü bağları olan, kapitalizm lehine işleyen bir yapıdır. Bu karşılıklı ilişki çoğunlukla enformel kesimin küçük çaplı faaliyetlerinin aleyhine işlemektedir.
Soru 46
Enformel kesimin küçük üretim birimlerinin, formel kesimin sermaye yoğun büyük şirketleri tarafından üretilen ürünleri ham madde ve/veya aramalı girdisi olarak kullanmasıdır. Yukarıda verilen tanım aşağıdakilerden hangisinin tanımıdır?
Seçenekler
A
Geri bağlantı
B
İleri bağlantı
C
Fason
D
Gelir
E
Tüketim sübvansiyonu
Açıklama:
Geri bağlantı, formel kesimin sermaye yoğun büyük şirketlerinin ürettiği ürünlerin, enformel kesimin küçük üretim birimleri tarafından ham madde ve/veya ara malı girdisi olarak kullanmasını anlatmak için kullanılan bir kavramdır. Örneğin, pastane dükkânı sahibi bir küçük üreticinin kullandığı unu, büyük ölçekli bir işletmeden temin etmesi, enformel kesimle formel kesim arasında kurulan bir geri bağlantıya örnek olarak verebiliriz.
Soru 47
Aşağıdakilerden hangisi enformel işletmeler dışındaki enformel istihdam alanlarına dahil değildir?
Seçenekler
A
Düzenli sözleşmesi olmaksızın evde çalışanlar
B
Gündelikçi olarak rastlantısal çalışanlar
C
Ulusötesi bir şirket için çalışanlar
D
Geçici çalışanlar
E
Kısmi süreli çalışanlar
Açıklama:
Enformel işletmeler dışındaki enformel istihdam: Burada sözü edilen, formel işletmeler ve hanehalkları için çalışanlar veya belirli bir işvereni olmayanlardır. Bu tanım içinde yer alanlar ise şunlardır: • düzenli sözleşmesi olmaksızın evde çalışanlar, • belirli bir işvereni olmaksızın gündelikçi olarak rastlantısal çalışanlar, • özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici çalışanlar, • belirli bir işveren için kısmi süreli çalışanlar, • formel veya enformel işletmeler için endüstride işletme dışında çalışanlar, • kayıtsız veya bildirilmemiş çalışanlar
Soru 48
Aşağıdakilerden hangi bakış açısı enformel ekonomiye yeni bir bakış açısıdır?
Seçenekler
A
Enformel sektör formel sektörden ayrı olarak varlığını sürdürmektedir.
B
Enformel ekonomide yapılan işler çeşitlenmiştir.
C
Enformel sektör marjinal üretkenliğe sahiptir.
D
Vergiden kaçmak için illegal ve kayıtsız iş yapan işletmelerden oluşmaktadır.
E
Enformel sektör artık-emek havuzunu temsil etmektedir.
Açıklama:
Enformel Ekonomiye Eski Bakış: Enformel sektör gelenekseldir ve modern endüstrinin büyümesiyle ortadan kalkacaktır. Enformel sektör marjinal üretkenliğe sahiptir. Enformel sektör formel sektörden ayrı olarak varlığını sürdürmektedir. Enformel sektör artık-emek havuzunu temsil etmektedir. Enformel sektör çoğunlukla sokak satıcılarını ve küçük ölçekli üreticileri kapsamaktadır. Bu sektörün çoğu vergiden kaçmak için illegal ve kayıtsız iş yapan işletmelerden oluşmaktadır. Enformel sektörde işler çoğunlukla geçim faaliyetlerini içermektedir. Bu işler ekonomi politikalarına konu olmaz. Fakat B seçeneği enformel ekonomiye yeni bakış açısıdır.
Soru 49
Türkiye’nin kentlerinde enformel sektör olgusunun oluşmaya başlaması 1945’e dayanmasının sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kırdan kente yaşanan göç
B
Büyük çaplı ticaret ve hizmet işlerinde istihdam olanakları
C
Yerel ikameci sanayileşme modeli
D
İthalata yönelik yeni liberal model
E
Formel işletmelerinin üretim aşamalarını küçük çaplı işletmelere devretmesi
Açıklama:
Türkiye’de enformel sektörün oluşması 1945’e dayanmaktadır. Bu yıllarda kentlere göç eden, sanayi ve hizmet sektöründe iş bulamayan iş gücü daha çok sokak satıcılığı, hamallık gibi kent ekonomisinin marjinal işlerinde çalışmışlardır. Bu dönem için enformel sektör yerine daha çok marjinal sektör ifadesi kullanılmaktadır.
Soru 50
Aşağıdakilerden hangisi az gelişmiş ülkelerde enformel sektörün ortaya çıkmasında etkili olan temel faktörlerden biridir değildir?
Seçenekler
A
Kırdan kente göç sonucunda önemli bir kentsel işgücü açığa çıkması
B
Formel sektörün yeterli istihdam olanakları yarataması
C
Kendi hesabına çalışma biçimleri yaygınlaşması
D
Yasal düzenlemelerin katılığı
E
Küçük işletmelerin kentlerde önemli bir ekonomik faaliyet ve istihdam alanı yaratamaması
Açıklama:
Az gelişmiş ülkelerde enformel sektörün ortaya çıkmasında etkili olan temel faktörlerden: • Birincisi, bu ülkelerin demografik ve sosyo-ekonomik durumuyla ilgili olan yapısal nedenlerdir. Bu ülkelerde kırdan kente göç sonucunda önemli bir kentsel iş gücü açığa çıkmıştır. Formel sektör açığa çıkan bu iş gücünü içine çekememiş, yani yeterli istihdam olanakları yaratamamıştır. Bunun sonucunda kendi hesabına çalışma biçimleri yaygınlaşmış ve çok küçük işletmeler kentlerin önemli bir ekonomik faaliyet ve istihdam kaynağı hâline gelmiştir. • İkincisi, az gelişmiş ülkelerdeki yasal düzenlemelerin katılığı enformel ekonomik faaliyetlerin varlığını devam ettirmesinde oldukça etkili olmuştur.
Soru 51
- Marjinal sektör,
- Kayıt dışı ekonomi,
- Yer altı ekonomisi,
- Küçük üretim,
- Kaçak istihdam
Enformal sektör/ekonomi tanımı çerçevesinde yukarıdaki kavramların hangisi/hangileri doğru bir kavramsallaştırma olabilir?
Seçenekler
A
I,II,III,V
B
II,III
C
I,V
D
I,II,IV
E
I,II,III,IV,V
Açıklama:
Giriş
Hepsi doğrudur. Çünkü 1980’li yıllardan bu yana da enformel sektör önemli bir gelir kaynağı haline dönüşen enformal sektör/ ekonomi tartışmalı bir kavramdır. Formel sektörün dışında kalan çalışma alanları marjinal sektör, kayıt dışı ekonomi, yer altı ekonomisi, küçük üretim, kaçak istihdam, enformel ekonomi, gibi kavramlarla da ifade edilmektedir
Hepsi doğrudur. Çünkü 1980’li yıllardan bu yana da enformel sektör önemli bir gelir kaynağı haline dönüşen enformal sektör/ ekonomi tartışmalı bir kavramdır. Formel sektörün dışında kalan çalışma alanları marjinal sektör, kayıt dışı ekonomi, yer altı ekonomisi, küçük üretim, kaçak istihdam, enformel ekonomi, gibi kavramlarla da ifade edilmektedir
Soru 52
“Bir toplumda veya bir ekonomide aynı anda var olan birbirinden farklı yapılara dikkat çeken, toplumda veya ekonomide var olan modern ve geleneksel yapılar birbirinin karşıtı olarak ele alan kuramsal yaklaşıma…………… denir.”
Yukarıda boş bıraklılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?
Yukarıda boş bıraklılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?
Seçenekler
A
Modernist okul
B
Bağımlılık
C
Düalist okul
D
Legalist okul
E
Yapısalcı okul
Açıklama:
Enformel Sektörü Açıklayan Kuramsal Yaklaşımlar Düalist Okul
Doğru cevap Düalist okuldur. çünkü Düalizm hem sosyolojide hem de ekonomide hakim olan bir bakış açısıdır. Bu bakış açısı bir toplumda veya bir ekonomide aynı anda var olan birbirinden farklı yapılara dikkat çekmektedir. Toplumda veya ekonomide var olan modern ve geleneksel yapılar birbirinin karşıtı olarak ele alınır
Doğru cevap Düalist okuldur. çünkü Düalizm hem sosyolojide hem de ekonomide hakim olan bir bakış açısıdır. Bu bakış açısı bir toplumda veya bir ekonomide aynı anda var olan birbirinden farklı yapılara dikkat çekmektedir. Toplumda veya ekonomide var olan modern ve geleneksel yapılar birbirinin karşıtı olarak ele alınır
Soru 53
- Ürünün fiyatı alıcı ve satıcı arasındaki pazarlık sonucu oluşur.
- Satıcının düzenli ve sürekli bir şekilde müşteri tutma gibi bir çabası yoktur
- Ticarete konu olan mallar bir yerden bir yere taşınabilir
- Küçük girişimciler riskleri üstlenir o nedenle iflas etme olasılığı yüksektir.
Seçenekler
A
I,II
B
I,III,IV
C
II,III
D
I,II,III
E
I,II,III,IV
Açıklama:
Düalist Okul Clifford GEERTZ
Pazar yeri ekonomik faaliyetlerinden kazanılan paranın iflas edilerek kaybedilme olasılığı yüksektir fakat küçük girişimciler modern ekonomide olduğu gibi risk almazlar ve olası riskler de dağıtılır nedenle I,II,III doğrudur. IV yanlıştır.
Pazar yeri ekonomik faaliyetlerinden kazanılan paranın iflas edilerek kaybedilme olasılığı yüksektir fakat küçük girişimciler modern ekonomide olduğu gibi risk almazlar ve olası riskler de dağıtılır nedenle I,II,III doğrudur. IV yanlıştır.
Soru 54
- Girişimci sayısının fazla olması
- İç rekabetin artması
- Kâr etme olanaklarının artması
- Verimliliğin artırılması
- Emek yoğun üretim
Seçenekler
A
I,II arasında doğrudan bağlantı
B
I,III arasında doğrudan bağlantı
C
II,III arasında doğrudan bağlantı
D
III,V arasında doğrudan bağlantı
E
II,IV arasında doğrudan bağlantı
Açıklama:
Düalist Okul Clifford GEERTZ
I,II arasında doğrudan bağlantı. Çünkü Girişimci sayısının fazla olması ve iç rekabetin aşırı boyutlara ulaşması kâr etme olanaklarını ortadan kaldırmaktadır. Pazar yeri ekonomisinde emek yoğunluğu artırılarak verimliliğin artırılması da söz konusu değildir.
I,II arasında doğrudan bağlantı. Çünkü Girişimci sayısının fazla olması ve iç rekabetin aşırı boyutlara ulaşması kâr etme olanaklarını ortadan kaldırmaktadır. Pazar yeri ekonomisinde emek yoğunluğu artırılarak verimliliğin artırılması da söz konusu değildir.
Soru 55
“Pastane dükkânı sahibi bir küçük üreticinin kullandığı unu, büyük ölçekli bir işletmeden temin etmesi veya terzinin fabrikanın ürettiği kumaşı satın alması” gibi örnekler enformel- formal sektörlerin ilişkisi noktasında aşağıdaki hangi yaklaşımın hangi bağlantı tanımına ait olabilir
Seçenekler
A
Düalist okul- ileri bağlantı
B
Bağımlılık yaklaşımı- tüketim sübvansiyonu
C
Yapısalcı okul- fason üretim
D
Bağımlılık yaklaşımı- geri bağlantı
E
Düalist okul - Pazar yeri ekonomisi
Açıklama:
Yapısalcı Okul (Bağımlılık Teorisi)
Doğru cevap: Bağımlılık yaklaşımı-geri bağlantıdır. Çünkü Geri bağlantı formel kesimin sermaye yoğun büyük şirketlerinin ürettiği ürünlerin, enformel kesimin küçük üretim birimleri tarafından hammadde ve/veya ara malı girdisi olarak kullanmasını anlatmak için kullanılan bir kavramdır. dolaysıyla ilgili örnekler enformel kesimle formel kesim arasında kurulan bir geri bağlantıya örnek olarak verebiliriz
Doğru cevap: Bağımlılık yaklaşımı-geri bağlantıdır. Çünkü Geri bağlantı formel kesimin sermaye yoğun büyük şirketlerinin ürettiği ürünlerin, enformel kesimin küçük üretim birimleri tarafından hammadde ve/veya ara malı girdisi olarak kullanmasını anlatmak için kullanılan bir kavramdır. dolaysıyla ilgili örnekler enformel kesimle formel kesim arasında kurulan bir geri bağlantıya örnek olarak verebiliriz
Soru 56
- Köylünün ürettiği ayçiçeğini tüketicinin alması: ileri bağlantı
- Köylünün ürettiği pancarı fabrikanın alması: fason bağlantı
- Çimentoyu inşaat sektörünün alması: geri bağlantı
- Ev kadınının çocuk bakıcılığı yapması: gelir bağlantısı
- Geliri düşük hanelerin gıda ihtiyacını marketten sağlaması: ileri bağlantı
Yukarıda verilen örneklerin hangisi Enformel kesim ile formel kesim arasındaki bağlantıyı bağımlılık teorisi çerçevesinde doğru olarak tanımlamaktadır?
Seçenekler
A
I
B
II
C
III
D
IV
E
V
Açıklama:
Yapısalcı Okul (Bağımlılık Teorisi)
Doğru cevap: Ev kadın çocuk bakıcılığı yapması: gelir bağlantısıdır. Çünkü Gelir bağlantısı, haneye gelen gelirin yetmediği durumlarda (formel sektörde ücretler düşüktür) aile üyelerinin biri ya da birkaçının enformel sektörde çalışarak geçime katkı yapmasıdır
Doğru cevap: Ev kadın çocuk bakıcılığı yapması: gelir bağlantısıdır. Çünkü Gelir bağlantısı, haneye gelen gelirin yetmediği durumlarda (formel sektörde ücretler düşüktür) aile üyelerinin biri ya da birkaçının enformel sektörde çalışarak geçime katkı yapmasıdır
Soru 57
“………………..enformel sektördeki girişimcilerin davranışları ve özellikleri üzerinde duran, devletin zayıflığına vurgu yapan ve Hermando de Soto’nun düşünceleriyle birlikte 1980’li ve 1990’lı yıllarda popülerlik kazanan okuldur”
Aşağıdakilerden hangisi yukarıda boş bırakılan analnı doğru şekilde tamamlar?
Aşağıdakilerden hangisi yukarıda boş bırakılan analnı doğru şekilde tamamlar?
Seçenekler
A
Yapısalcı okul
B
Legalist okul
C
Pozitivist okul
D
Düalist okul
E
İkili okul
Açıklama:
Legalist okul; çünkü enformel sektördeki girişimcilerin davranışları ve özellikleri üzerinde durmaktadır. Enformel sektör küçük girişimcileri kapsamaktadır. Enformel sektör bir ülkede devletin zayıf olmasından kaynaklanmaktadır. Zayıf devlet ifadesi, devletin kanun ve düzenlemeleri vatandaşları üzerinde uygulayabilecek güçten yoksun olması anlamında kullanılmaktadır.
Soru 58
- Enformel işletmelerin işverenleri
- Ücretsiz aile çalışanları
- Özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici çalışanlar
- Kayıtsız veya bildirilmemiş çalışanlar
- Devlet bürolarında istihdam edilenler
Yukarıdaki istihdam biçimlerinden hangisi/hangileri enformel ekonominin kavramsal çerçevesi içinde ele alınan doğru bir konudur?
Seçenekler
A
I,III,IV
B
II,III,IV,V
C
II,III,IV
D
I,V
E
I,II,III,IV
Açıklama:
Enformel Sektörün/Ekonominin Temel Özellikleri
Doğru cevap: I,II,III,IV doğrudur. Çünkü enformelleşme, istihdamın statüsü bağlamında ister ücretli, isterse bağımsız çalışma biçiminde olsun, yasalar veya diğer düzenlemelerle tanınmamış; düzenlenmemiş veya korunmayan bütün ücret karşılığı yapılan çalışmaları ve ücretsiz yapılan çalışmaları kapsamaktadır
Doğru cevap: I,II,III,IV doğrudur. Çünkü enformelleşme, istihdamın statüsü bağlamında ister ücretli, isterse bağımsız çalışma biçiminde olsun, yasalar veya diğer düzenlemelerle tanınmamış; düzenlenmemiş veya korunmayan bütün ücret karşılığı yapılan çalışmaları ve ücretsiz yapılan çalışmaları kapsamaktadır
Soru 59
- Enformel ekonomi kalıcıdır
- Enformel ekonomide yapılan işler çeşitlenmiştir.
- Enformel sektörde işler çoğunlukla geçim faaliyetlerini içermektedir
- Enformel ekonomi düşük gelirli gruplar için istihdam, mal ve hizmet sağlamaktadır
- Enformel ekonomi modern endüstrinin büyümesiyle ortadan kalkacaktır
Seçenekler
A
I,II, IV
B
I,II,III
C
II,III,IV
D
I,II,III,IV,V
E
I,III,IV,V
Açıklama:
Enformel Sektörün/Ekonominin Temel Özellikleri
DOĞRU CEVAP: I,II, IV Enformel sektörde işler çoğunlukla geçim faaliyetlerini içermektedir ve Enformel ekonomi modern endüstrinin büyümesiyle ortadan kalkacaktır şeklindeki bilgi Enformel Ekonomiye Eski Bakış dair bir bilgidir
DOĞRU CEVAP: I,II, IV Enformel sektörde işler çoğunlukla geçim faaliyetlerini içermektedir ve Enformel ekonomi modern endüstrinin büyümesiyle ortadan kalkacaktır şeklindeki bilgi Enformel Ekonomiye Eski Bakış dair bir bilgidir
Soru 60
- Kırdan kente yaşanan göç
- Sanayi ve hizmet sektöründe yaratılan artı istihdam
- Barış ve güvenli yaşam koşulları
- Almanya ile yapılan işçi alımı sözleşmesi
- Mesleki eğitimin yaygınlaşması
Seçenekler
A
I,III,V
B
I,II
C
I,II,IV
D
Hepsi
E
Hiçbirisi
Açıklama:
Türkiye’de Enformel Sektörün Gelişimi
Doğru cevap: I,II
Doğru cevap: I,II
Soru 61
- Satıcının düzenli ve sürekli bir şekilde müşteri tutma gibi bir çabası vardır.
- Faaliyet gösteren küçük girişimciler modern ekonomide olduğu gibi risk almazlar.
- Pazar yeri ekonomisinde emek yoğunluğu artırılarak verimliliğin artırılması söz konusu değildir.
- Küçük girişimciler yükselme, hamle ve atılım yapma gibi bir zihniyete sahip değildir.
Seçenekler
A
I ve II
B
II ve III
C
III ve IV
D
I, II ve III
E
II, III ve IV
Açıklama:
Pazar yeri ekonomisinde:
• Satıcının düzenli ve sürekli bir şekilde müşteri tutma gibi bir çabası yoktur.
• Faaliyet gösteren küçük girişimciler modern ekonomide olduğu gibi risk almazlar ve olası riskler de dağıtılmaktadır.
•Küçük girişimciler yükselme, hamle ve atılım yapma gibi bir zihniyete sahip değildir.
•Pazar yeri ekonomisinde emek yoğunluğu artırılarak verimliliğin artırılması da söz konusu değildir.
• Satıcının düzenli ve sürekli bir şekilde müşteri tutma gibi bir çabası yoktur.
• Faaliyet gösteren küçük girişimciler modern ekonomide olduğu gibi risk almazlar ve olası riskler de dağıtılmaktadır.
•Küçük girişimciler yükselme, hamle ve atılım yapma gibi bir zihniyete sahip değildir.
•Pazar yeri ekonomisinde emek yoğunluğu artırılarak verimliliğin artırılması da söz konusu değildir.
Soru 62
- Enformel sektöre yatırım için gerekli başlangıç sermayesi yüksektir.
- Enformel sektörde yerli ve/veya yerel kaynak kullanımı daha az görülmektedir.
- Enformel sektörde yer alan işletmelerde aile emeği ve aile mülkiyeti hakimdir.
- Enformel sektör emek yoğun işletmelerden oluşmaktadır.
Seçenekler
A
I ve II
B
I ve III
C
II ve III
D
III ve IV
E
I, II ve III
Açıklama:
ILO tarafından yayınlanan rapora göre, enformel kesimin genel özellikleri şunlardır:
• Enformel sektöre yatırım için gerekli başlangıç sermayesi düşüktür. Bundan dolayı girişimciler bu alana rahatlıkla yatırım yapabilmekte ve önemli bir güçlükle karşılaşmamaktadır.
• Enformel sektörde yerli ve/veya yerel kaynak kullanımı daha çok görülmektedir. Oysa büyük örgütlerden oluşan formel kesimde ithal teknoloji kullanımı yaygındır.
• Enformel sektörde yer alan işletmelerde aile emeği ve aile mülkiyeti hakimdir.
• Enformel sektör emek yoğun işletmelerden oluşmaktadır. Oysa formel kesim sermaye yoğun alanlardır.
• Enformel sektöre yatırım için gerekli başlangıç sermayesi düşüktür. Bundan dolayı girişimciler bu alana rahatlıkla yatırım yapabilmekte ve önemli bir güçlükle karşılaşmamaktadır.
• Enformel sektörde yerli ve/veya yerel kaynak kullanımı daha çok görülmektedir. Oysa büyük örgütlerden oluşan formel kesimde ithal teknoloji kullanımı yaygındır.
• Enformel sektörde yer alan işletmelerde aile emeği ve aile mülkiyeti hakimdir.
• Enformel sektör emek yoğun işletmelerden oluşmaktadır. Oysa formel kesim sermaye yoğun alanlardır.
Soru 63
"Enformel sektör devlet tarafından sağlanan her türlü (kredi vb.) kaynaktan yoksun olduğu için örgütsüz ve imtiyazsız kesimi oluşturmaktadır. Enformel kesim ekonomik için önemli bir potansiyeldir. Çünkü bir yandan kentlerde iç tüketimi karşılamakta ve istihdam yaratmaktadır." görüşüne sahip kişi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
John Weeks
B
T. Gary McGee
C
Keith Hart
D
Clifford Geertz
E
Karl Polanyi
Açıklama:
John Weeks’e göre enformel sektör devlet tarafından sağlanan her türlü (kredi vb) kaynaktan yoksun olduğu için örgütsüz ve imtiyazsız kesimi oluşturmaktadır. Ona göre enformel kesim ekonomik için önemli bir potansiyeldir. Çünkü bir yandan kentlerde iç tüketimi karşılamakta ve istihdam yaratmaktadır.
Soru 64
Formel kesimin sermaye yoğun büyük şirketlerinin ürettiği ürünlerin, enformel kesimin küçük üretim birimleri tarafından hammadde ve/veya ara malı girdisi olarak kullanmasını anlatmak için kullanılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İleri bağlantı
B
Geri bağlantı
C
Fason bağlantı
D
Gelir bağlantısı
E
Tüketim bağlantısı
Açıklama:
Geri Bağlantı: Geri bağlantı formel kesimin sermaye yoğun büyük şirketlerinin ürettiği ürünlerin, enformel kesimin küçük üretim birimleri tarafından hammadde ve/veya ara malı girdisi olarak kullanmasını anlatmak için kullanılan bir kavramdır.
Soru 65
Küçük köylü üreticisinin yetiştirdiği ve ürettiği pancar, pamuk, tütün ve ayçiçeğinin büyük ölçekli sanayi işletmeleri tarafından girdi olarak kullanılması aşağıdaki bağlantı türlerinden hangisidir?
Seçenekler
A
Fason bağlantı
B
Geri bağlantı
C
İleri bağlantı
D
Gelir bağlantısı
E
Tüketim bağlantısı
Açıklama:
İleri bağlantı, enformel kesim ve/veya küçük üretim tarafından üretilen ürünlerin formel kesim yani büyük ölçekli fabrikalar ve işletmeler tarafından girdi olarak kullanılmasıdır. Küçük köylü üreticisinin yetiştirdiği ve ürettiği pancar, pamuk, tütün ve ayçiçeğinin büyük ölçekli sanayi işletmeleri tarafından girdi olarak kullanılmasını ileri bağlantıya örnek olarak verebiliriz.
Soru 66
- Enformel sektörde işler çoğunlukla geçim faaliyetlerini içermektedir.
- Enformel sektör artık-emek havuzunu temsil etmektedir.
- Enformel ekonomi kalıcıdır. Ekonomik büyüme ve küreselleşme ile de gelişmektedir.
- Formel ekonomiyle, mal ve hizmetlerin üretimi, ticari ve dağıtım işleri açısından bağlantılıdır.
Seçenekler
A
I ve II
B
I ve III
C
II ve III
D
III ve IV
E
I, II ve III
Açıklama:
Eski bakış enformel ekonominin özelliklerinden bazıları şunlardır:
- Enformel sektörde işler çoğunlukla geçim faaliyetlerini içermektedir. Bu işler ekonomi politikalarına konu olmaz.
- Enformel sektör artık-emek havuzunu temsil etmektedir.
- Enformel sektör gelenekseldir ve modern endüstrinin büyümesiyle ortadan kalkacaktır.
- Enformel sektör formel sektörden ayrı olarak varlığını sürdürmektedir.
Soru 67
- Enformel ekonomi büyümeye devem ederek kalıcı bir hale gelmektedir.
- Formel ekonomiyle iç içe geçmiştir ve ekonominin bütün olarak devamlılığını
sağlamaktadır. - Enformel ekonomi, işletme ve istihdam türü açısından homojen ve türdeş değildir.
- İllegal mal ve hizmet üretiminde ve dağıtımında bulunmaktadır.
Seçenekler
A
I ve II
B
I ve III
C
II ve III
D
III ve IV
E
I, II ve III
Açıklama:
Enformel ekonomi küreselleşmeyle de birlikte kalıcı ve sürekli hâle gelmiştir. Formel ekonomiyle iç içe geçmiştir ve ekonominin bütün olarak devamlılığını sağlamaktadır. Enformel ekonomi, işletme ve istihdam türü açısından farklılaşmıştır. Üretilen mal ve hizmetler legaldir. Çalışanlar iş güvenliğinden, sosyal korumadan, sendikal ve sosyal haklardan yoksundurlar.
Soru 68
Düşük gelirli ve yoksul hanelerin geçimleri için gerekli mal ve hizmetleri, yani tüketim ihtiyaçlarını enformel kesimden karşılaması aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Fason bağlantı
B
Geri bağlantı
C
Tüketim bağlantısı
D
Gelir bağlantısı
E
İleri bağlantı
Açıklama:
Tüketim bağlantısı, düşük gelirli ve yoksul hanelerin geçimleri için gerekli mal ve hizmetleri, yani tüketim ihtiyaçlarını enformel kesimden karşılamasıdır. Gelir bağlantısında olduğu gibi kapitalist sistem sermaye birikimini çoğaltmak için tüketim bağlantısıyla da enformel kesimden yararlanmaktadır.
Soru 69
Türkiye’de enformel sektörün gelişimi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Seçenekler
A
Enformel sektörün oluşması 1970’e dayanmaktadır.
B
Enformel sektörün oluşmasıyla kırdan kente yaşanan göç arasında önemli bir ilişki vardır.
C
1940-60 yılları arasında sisteme ucuz işgücü sağlamıştır.
D
1950 sonrası Türkiye’de enformelleşme süreçleri yaygınlaşmış ve güçlenmiştir.
E
1945’li yıllarda marjinal sektör yerine enformel sektör kavramı kullanılmaktadır.
Açıklama:
Türkiye’de enformel sektörün oluşması 1945’e dayanmaktadır. Bu yıllarda kentlere göç eden, sanayi ve hizmet sektöründe iş bulamayan işgücü daha çok sokak satıcılığı, hamallık gibi kent ekonomisinin marjinal işlerinde çalışmışlardır. Bu dönem için enformel sektör yerine daha çok marjinal sektör ifadesi kullanılmaktadır. Türkiye’de enformel sektörün oluşmasıyla kırdan kente yaşanan göç arasında önemli bir ilişki vardır. Enformel sektör Türkiye’de 1960-80 yılları arasında sisteme ucuz işgücü sağlamış ve üretim ve tüketim düzeyinde iç pazarın sürdürülebilirliğine önemli katkı yapmıştır.1980 sonrası Türkiye’de de enformelleşme süreçleri yaygınlaşmış ve güçlenmiştir.
Soru 70
- Küreselleşmeyle bağlantılı yapısal uyum politikaları
- İhracata dayalı sanayileşme modeli
- Kırdan kente göç eden işgücünün örgütlü sektörde istihdam edilememesi
- Eşitsiz sanayileşme ve yanlış tarım politikaları
Seçenekler
A
I ve II
B
I ve III
C
II ve III
D
III ve IV
E
I, II ve IV
Açıklama:
Günümüzde gelişmekte olan ülkelerde enformel ekonominin yaygınlaşmasında etkili olan temel nedenlerde biri, küreselleşmeyle bağlantılı yapısal uyum politikaları ve
ihracata dayalı sanayileşme modelidir.
ihracata dayalı sanayileşme modelidir.
Soru 71
"Büyük işletmeler işgücünü bazen formel olarak yani kayıtlı, örgütlü, güvenceli bir şekilde istihdam etmektedir." ifadesinde anlamını bulan formel kavramını aşağıdaki sözcüklerden hangisi ile açıklayabilirsiniz?
Seçenekler
A
sigortasız istihdam
B
kayıtlı istihdam
C
güvencesiz istihdam
D
geçici istihdam
E
örgütsüz istihdam
Açıklama:
"Büyük işletmeler işgücünü bazen formel olarak yani kayıtlı, örgütlü, güvenceli bir şekilde istihdam etmektedir." ifadesinde anlamını bulan formel kavramını "kayıtlı istihdam" ile açıklayabilirsiniz.
Soru 72
"İşletmeler işgücünü enformel olarak da istihdam edebilmektedirler" ifadesinde anlatılmaya çalışılan enformel sözcüğünün karşılığına hangi seçenekte yer verilmiştir?
Seçenekler
A
kayıtlı,
B
örgütlü,
C
güvenceli
D
kalıcı
E
güvencesiz
Açıklama:
"İşletmeler işgücünü enformel olarak da istihdam edebilmektedirler" ifadesinde anlatılmaya çalışılan enformel sözcüğünün karşılığı, güvencesiz kavramındadır.
Soru 73
Geertz, hangi ülkede yaptığı çalışmaya dayanarak ekonomik yapıyı geleneksel ve modern olmak üzere ikili bir yapıda ele almıştır?
Seçenekler
A
Japonya
B
Endonezya
C
Malezya
D
Çekya
E
Finlandiya
Açıklama:
Geertz, Endonezya ülkesinde yaptığı çalışmaya dayanarak ekonomik yapıyı geleneksel ve modern olmak üzere ikili bir yapıda ele almıştır.
Soru 74
1919’da Versailles Barış Anlaşması uyarınca kurulmuş ve 1946 yılında BM’nin (Birleşmiş Milletler) uzmanlık kuruluşu olan örgüte, hangi seçenekte yer verilmiştir?
Seçenekler
A
OPEC
B
NATO
C
ILO
D
UNICEF
E
AB
Açıklama:
1919’da Versailles Barış Anlaşması uyarınca kurulmuş ve 1946 yılında BM’nin (Birleşmiş Milletler) uzmanlık kuruluşu olan örgüt, ILOdur.
Soru 75
Formel kesimin sermaye yoğun büyük şirketlerinin ürettiği ürünlerin, enformel kesimin küçük üretim birimleri tarafından hammadde ve/veya ara malı girdisi olarak kullanmasını anlatmak için hangi kavram kullanılmaktadır?
Seçenekler
A
Geri Bağlantısı:
B
ileri Bağlantısı:
C
fason bağlantısı
D
gelir Bağlantısı:
E
tüketim sübvansiyonu
Açıklama:
Formel kesimin sermaye yoğun büyük şirketlerinin ürettiği ürünlerin, enformel kesimin küçük üretim birimleri tarafından hammadde ve/veya ara malı girdisi olarak kullanmasını anlatmak için "Geri Bağlantısı" kavramı kullanılmaktadır.
Soru 76
Bir işletmenin üretim maliyetlerini aşağıya çekmek için işin bir kısmını ya da tamamını başka bir firmaya yaptırmasına ne ad verilmektedir?
Seçenekler
A
Geri Bağlantısı:
B
ileri Bağlantısı:
C
fason bağlantısı
D
gelir Bağlantısı:
E
tüketim sübvansiyonu
Açıklama:
Bir işletmenin üretim maliyetlerini aşağıya çekmek için işin bir kısmını ya da tamamını başka bir firmaya yaptırmasına "fason bağlantısı" adı verilmektedir.
Soru 77
Enformel işletmeler kayıtsız ve anonim şirket olmamış olanlardır. Bu tanım içinde aşağıda sıralananlardan hangileri yer almaz?
Seçenekler
A
enformel işletmelerin işverenleri,
B
işçileri,
C
bağımsız çalışanları,
D
ücretsiz aile çalışanları,
E
Resmi görevliler
Açıklama:
Enformel işletmeler kayıtsız ve anonim şirket olmamış olanlardır. Bu tanım içinde aşağıda sıralananlardan "Resmi görevliler" yer almaz.
Soru 78
Aşağıda sıralanan ifadelerden hangisi, enformel ekonomiye yeni bakışı yansıtmaktadır?
Seçenekler
A
Enformel sektör gelenekseldir ve modern endüstrinin büyümesiyle ortadan kalkacaktır. Enformel ekonomi kalıcıdır. Ekonomik büyüme ve küreselleşme ile de gelişmektedir.
B
Enformel sektör marjinal üretkenliğe sahiptir. Enformel ekonomi düşük gelirli gruplar için istihdam, mal ve hizmet sağlamaktadır. Gayrisafi yurtiçi hâsılanın önemli bir payına katkı yapmaktadır.
C
Enformel sektör formel sektörden ayrı olarak varlığını sürdürmektedir. Formel ekonomiyle, mal ve hizmetlerin üretimi, ticari ve dağıtım işleri açısından bağlantılıdır.
D
Enformel ekonomi kalıcıdır. Ekonomik büyüme ve küreselleşme ile de gelişmektedir.
E
Enformel sektör artık-emek havuzunu temsil etmektedir.
Açıklama:
"Enformel ekonomi kalıcıdır. Ekonomik büyüme ve küreselleşme ile de gelişmektedir" ifadesi, enformel ekonomiye yeni bakışı yansıtmaktadır.
Soru 79
Aşağıda sıralanan ifadelerden hangisi, enformel ekonomiye eski bakışı yansıtmaktadır?
Seçenekler
A
Enformel ekonomi legal mal ve hizmet üreten standart dışı ücretli işçilerden, girişimcilerden ve kendi hesabına çalışanlardan oluşmaktadır.
B
Formel istihdamın azalmasından dolayı enformel istihdam artmaktadır. Daha önceki formel çalışma ilişkileri enformelleşmektedir.
C
Enformel sektör çoğunlukla sokak satıcılarını ve küçük ölçekli üreticileri kapsamaktadır.
D
Formel ekonomiyle, mal ve hizmetlerin üretimi, ticari ve dağıtım işleri açısından bağlantılıdır
E
Enformel ekonomi düşük gelirli gruplar için istihdam, mal ve hizmet sağlamaktadır. Gayrisafi yurtiçi hâsılanın önemli bir payına katkı yapmaktadır.
Açıklama:
"Enformel sektör çoğunlukla sokak satıcılarını ve küçük ölçekli üreticileri kapsamaktadır" ifadesi, enformel ekonomiye eski bakışı yansıtmaktadır.
Soru 80
Türkiye’de enformel sektörün oluşmasıyla hangi olayın yakınen ilşki içinde olduğu söylenebilir?
Seçenekler
A
Kentten kıra yapılan göç
B
Nüfusun azalması
C
Kırdan kente yaşanan göç
D
Kırdan kıra yapılan göç
E
Çocuk yaştaki çalışanların artışı
Açıklama:
Türkiye’de enformel sektörün oluşmasıyla "Kırdan kente yaşanan göç" olayının yakınen ilşki içinde olduğu söylenebilir.
Ünite 4
Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi yerleşik iktisat bilimi için söylenemez?
Seçenekler
A
Konusunu ekonomi oluşturur.
B
Merkezi denetime tabi güdümlü ekonomileri incelemez.
C
Piyasa ekonomilerini inceler.
D
Fiyat mekanizmasının işlediği piyasa sektörlerini inceler.
E
Gönüllü kuruluşların iktisadi faaliyetleri inceleme alanına girer.
Açıklama:
Yerleşik iktisat, iktisadi kararların bir merkezden denetlendiği güdümlü ekonomileri inceleme dışına itmekte ve piyasa ekonomilerine yönelmektedir.Ekonomide önemli bir üretim alanını oluşturan gönüllü kuruluşların iktisadi faaliyetleri piyasa mekanizması mantığına uygun olmadıkları için inceleme nesnesi olamamaktadırlar. Bu yüzden yerleşik iktisat bilimi, ekonominin tümü adına sadece fiyat mekanizmasının işlediği piyasa sektörünü incelemekte “ekonomi”nin geri kalan kısmını göz ardı etmektedir. Doğru cevap E'dir.
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi kadın ve erkeğin tutum ve davranışlarının, toplumsal rol ve sorumluluklarının biyolojik farklılıklarından kaynaklanmadığını, bunu sosyalleşme süreci içinde kültürel olarak öğrendiklerini ve toplum tarafından onlara atfedildiklerini anlatmaktadır?
Seçenekler
A
Toplumsal cinsiyet
B
Irk
C
Norm
D
İnanç
E
Ahlak
Açıklama:
Cinsiyet (sex) kavramı kadın ve erkek arasındaki biyolojik farklılıkları ifade ederken, toplumsal cinsiyet kavramı (gender) ise kadın ve erkeğin tutum ve davranışlarının, toplumsal rol ve sorumluluklarının biyolojik farklılıklarından kaynaklanmadığını, bunu sosyalleşme süreci içinde kültürel olarak öğrendiklerini ve toplum tarafından onlara atfedildiklerini anlatmaktadır.
Soru 3
Kadın ve erkeğin toplumsal rollerindeki farklılık ve eşitsizliği her iki cinsin ruhsal gelişimindeki farklılıktan kaynaklandığını savunan terim aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sosyal determinizm
B
Psikolojik determinizm
C
İktisadi determinizm
D
Postmodernist yaklaşımlar
E
Biyolojik eğilimler
Açıklama:
Psikolojik determinizme göre, kadın ve erkeğin toplumsal rollerindeki farklılık ve eşitsizliği her iki cinsin ruhsal gelişimindeki farklılıktan kaynaklanmaktadır.
Soru 4
Tarihsel olarak oluşan sosyal ilişkiler, toplumsallaştırma kurumları aracılığı ile nesilden nesile aktarılmakta, kadın ve erkeğe yüklenen rol ve işlevler de, bu süreçte hep yeniden kurulmaktadır. Bu oluşumu ifade eden terim aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Biyolojik determinizm
B
Toplumsal Normlar
C
Sosyal determinizm
D
Kültürel Kavramlar
E
Psikolojik determinizm
Açıklama:
Buna göre tarihsel olarak oluşan sosyal ilişkiler, toplumsallaştırma kurumları aracılığı ile nesilden nesile aktarılmakta, kadın ve erkeğe yüklenen rol ve işlevler de, bu süreçte hep yeniden kurulmaktadır. Bugünkü mevcut durum da bu sürecin bir sonucudur.
Soru 5
Metodolojik çerçevede modern yerleşik bilim anlayış ve uygulamalarına yöneltilen feminist eleştirileri kaç grupta toplamak mümkündür?
Seçenekler
A
2
B
3
C
4
D
5
E
6
Açıklama:
Metodolojik çerçevede modern yerleşik bilim anlayış ve uygulamalarına yöneltilen feminist eleştirileri dört grupta toplamak mümkündür.
Soru 6
İktisadi kararların bir merkezden denetlendiği güdümlü ekonomileri inceleme dışına iten ve piyasa ekonomilerine yönelten iktisat türü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kantitatif
B
Mikro
C
Ortak
D
Makro
E
Yerleşik
Açıklama:
Yerleşik iktisat, iktisadi kararların bir merkezden denetlendiği güdümlü ekonomileri inceleme dışına itmekte ve piyasa ekonomilerine yöneltmektedir.
Soru 7
Üretim ve tüketime ilişkin temel ve türev bütün kararların fiyatların hakemliğinde serbest bir biçimde üretici ve tüketiciler tarafında piyasada kararlaştırıldığı ekonomilere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Piyasa
B
Tüketim
C
Üretim
D
Güdümlü
E
Ortak
Açıklama:
Piyasa ekonomileri üretim ve tüketime ilişkin temel ve türev bütün kararların fiyatların hakemliğinde serbest bir biçimde üretici ve tüketiciler tarafında piyasada kararlaştırıldığı ekonomilerdir.
Soru 8
Piyasa sektöründe üretim maliyetlerinin tümü (üretim faktör maliyetleri) kim tarafından karşılanmaktadır?
Seçenekler
A
Üretici
B
Tüketici
C
Şirket
D
Kuruluş
E
Ortaklar
Açıklama:
Piyasa sektöründe üretim maliyetlerinin tümü (üretim faktör maliyetleri) tüketici tarafından karşılanmaktadır
Soru 9
Toplumsal hayatın kamu ve özel olarak ikiye ayrılmasının kökeni çok eskilere gitmez. Kamusal ve özel alan ayrımı kadın ve erkek ilişkilerinde önemli bir dönüşüm yaratmaktadır. Bu bağlamda, erkeksi olarak nitelenen özelliklerle tanımlandığı için erkeklere sağlanan alan ne olarak nitelendirilir?
Seçenekler
A
Ortak
B
Özel
C
Kamusal
D
Yerleşik
E
Nitelik
Açıklama:
Toplumsal hayatın kamu ve özel olarak ikiye ayrılmasının kökeni çok eskilere gitmez. Kamusal ve özel alan ayrımı kadın ve erkek ilişkilerinde önemli bir dönüşüm yaratmaktadır. Kamusal alan erkeksi olarak nitelenen özelliklerle tanımlandığı için erkeklere, özel alan da kadınsı kabul edilen özelliklerle tanımlandığı için kadınlara ayrılmaktadır.
Soru 10
Kıtlık, bencillik ve rekabet gibi kavramların iktisadı karakterize ettiği tür aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Merkantiliz
B
Kantitatif
C
Yerleşik
D
Neoklasik
E
Kalitatif
Açıklama:
Neoklasik iktisadı karakterize eden üç temel kavram vardır: Kıtlık, bencillik (kendi çıkarını gözetme) ve rekabet. Kıtlık/Bolluk, Bencillik/Diğergamlık ve Rekabet/İşbirliği birer ikilem oluşturmaktadır. İkilemin her iki unsuru da hayatın içinde yer almaktadır. ‹kilemin bir yanı erkeksi diğer yanı da kadınsı kabul edilmektedir.
Soru 11
Aşağıda yer alan hangi yıl itibariyle kadın bakış açısıyla iktisat disiplini teorik ve metolodojik olarak sorgulanmaya başlanmıştır?
Seçenekler
A
1940
B
1950
C
1960
D
1970
E
1980
Açıklama:
1980’lerin başlarından itibaren kadın bakış açısıyla iktisat disiplini teorik ve metolodojik olarak sorgulanmaya başlanmıştır.
Soru 12
Feminizm kavramının tanımı olmaya en yakın ifade ?
Seçenekler
A
Kadın hakları savunuculuğu
B
Erkek hakları savunuculuğu
C
İnsan hakları savunuculuğu
D
Engelli hakları savunuculuğu
E
Toplumsal savunuculuk
Açıklama:
Feminizm, İngilizceden Türkçeye geçmiş bir kelime. Aşağı yukarı tüm Latince kökenli dillerde farklı telaffuzlarla da olsa ayın anlamda kullanılmaktadır. Çok yaygın olarak kullanılan bu kavramın ne anlama geldiğine dair uzun etimolojik tartışmalara girmeden “kadın hakları savunuculuğu” olarak Türkçeye tercüme edilmesinin mümkün olduğu söylenebilir.
Soru 13
Hangisi feminizmin savunduğu temel düşüncedir?
Seçenekler
A
Kadınların seyahat engelleri
B
Kadınların toplum içindeki eşitsizliği ve ikincil konumda olması
C
Kadınların işsizliği
D
Kadınların ailedeki rolü
E
Kadınların iş hayatındaki rolü
Açıklama:
Feminizm kadınların toplum içindeki eşitsizliklerinin ve ikincil konumlarının değiştirilmesi gerektiğini savunur.
Soru 14
Aşağıdakilerden hangisi erkek ve kadınlara atfedilen kültürel olarak biçimlenmiş özellik ve davranışlardır?
Seçenekler
A
Alt kültür
B
Davranışsal düzlem
C
Toplumsal cinsiyet
D
Biyolojik cinsiyet
E
Toplum hayatı
Açıklama:
Toplumsal cinsiyet erkek ve kadınlara atfedilen kültürel olarak biçimlenmiş özellik ve davranışlara denmektedir. Kısacası, cinsiyet kavramı kadın ve erkek arasındaki biyolojik farklılıkları ifade ederken, toplumsal cinsiyet kavramı ise kadın ve erkeğin tutum ve davranışlarının, toplumsal rol ve sorumluluklarının biyolojik farklılıklarından kaynaklanmadığını bunu, sosyalleşme süreci içinde kültürel olarak öğrendiklerini ve aynı zamanda bu rol ve sorumlulukların onlara atfedildiğini anlatmaktadır.
Soru 15
Kadınların toplumsal işbölümünde niçin ikincil bir konumda oldukları sorusuna verilen bazı cevaplar vardır. Hangisi kadın ile erkek arasında temelde ruhsal gelişmelerindeki farklılığı açıklamaktadır?
Seçenekler
A
Biyolojik determinizm
B
Sosyal determinizm
C
İktisadi determinizm
D
Psikolojik determinizm
E
Kültürel determinizm
Açıklama:
Kadınların toplumsal işbölümünde niçin ikincil bir konumda oldukları sorusuna verilen ikinci cevap, psikolojik determinizmdir. Buna göre ise, kadın ve erkeğin toplumsal rollerindeki farklılığın nedeni, biyolojik farklılık ile yakın ilişki içinde olsa da, temelde ruhsal gelişmelerindeki farklılıktır. Çocukluktan itibaren kız ve erkek çocukların ruhsal gelişimi onların toplumsal konumlarını belirlemektedir.
Soru 16
Hangisi yerleşik sosyal bilim metodolojisine feminist düşünürlerin yönelttiği temel eleştiridir?
Seçenekler
A
Ataerkillik kadınların erkekler üzerindeki otoritesini ifade etmektedir
B
Toplumsal cinsiyet kadın ve erkeğe toplum tarafından atfedilen rolleri anlatmaktadır
C
Feminizm toplumsal bir dirençle karşılaşır.
D
Feminizm toplumsal bir teoridir
E
Mevcut bilimlerin erkek bakış açısının bir sonucu olduğu
Açıklama:
Yerleşik sosyal bilim metodolojisine feminist düşünürlerin yönelttiği temel eleştiri, mevcut bilimlerin erkek bakış açısının bir sonucu olduğu, dolayısıyla kadın deneyimini hesaba katmadığı noktasında toplanmaktadır.
Soru 17
Hangisi bilim dallarında erkekler kadınlardan daha çok eğitilmekte ve istihdam edilmekte olduğu savunan feminist eleştiri grubudur?
Seçenekler
A
Bilim politikası
B
Kadınların ikincilleştirilmesi
C
Nesnellik ve tarafsızlık varsayımları
D
Rasyonellik varsayımı
E
Psikolojik determinizm
Açıklama:
İlk eleştiri bilim politikası ile ilgilidir. Buna göre bütün bilim dallarında erkekler kadınlardan daha çok eğitilmekte ve istihdam edilmektedir. Gerek doğal gerekse sosyal bilimlerde bilim insanları arasında kadın olanlarının sayısı erkeklerle kıyaslandığında görece sınırlıdır. Kadınların bilim topluluklarındaki azınlık durumları bilimsel kurum ve organizasyonların erkekler tarafından biçimlendirilmesi ve yönlendirilmesi sonucunu getirmektedir.
Soru 18
Hangisi üretim ve tüketime ilişkin temel ve türev bütün kararların fiyatların hakemliğinde serbest bir biçimde üretici ve tüketiciler tarafında piyasada kararlaştırıldığı ekonomilerdir?
Seçenekler
A
Piyasa sektörü
B
Piyasa ekonomisi
C
Piyasa dışı sektör
D
Güdümlü ekonomi
E
Piyasa mekanizması
Açıklama:
Piyasa ekonomileri üretim ve tüketime ilişkin temel ve türev bütün kararların fiyatların hakemliğinde serbest bir biçimde üretici ve tüketiciler tarafında piyasada kararlaştırıldığı ekonomilerdir.
Soru 19
Hangisi feminist iktisadın yerleşik iktisadı nitelediği kavramlardan değildir?
Seçenekler
A
Cinsiyetçi
B
Sınıfsal
C
Kültürel
D
Irkçı
E
Emperyalist
Açıklama:
Doğal olarak feminist iktisadın hareket noktasını, feminist tezlerden hareketle yerleşik iktisadın köklü bir eleştirisinin yapılması oluşturmaktadır. Buna göre genelde Batı bilimi, özelde de yerleşik iktisat cinsiyetçi, erkeksi, sınıfsal, ırkçı ve emperyalist niteliklidir.
Soru 20
Hangi feminist iktisat boyutunda mevcut iktisadi bilgi birikiminin sorgulanması ve mümkünse feminist eleştirilerin ışığında yeniden kurulması amaçlanmaktadır?
Seçenekler
A
Kültürel boyut
B
Siyasal boyut
C
Hukuki boyut
D
Entelektüel boyut
E
Politik boyut
Açıklama:
Feminist iktisadın entelektüel boyutu ile mevcut iktisadi bilgi birikiminin sorgulanması ve mümkünse feminist eleştirilerin ışığında yeniden kurulması amaçlanmaktadır.
Soru 21
Aşağıda feminizm ile ilgili verilen bilgilerden hangisine ulaşılamaz?
Seçenekler
A
Kadınların toplum içindeki eşitsizliklerinin değişmesi gerektiğini savunur.
B
Toplumda kadın aleyhine doğal, normal olarak kabul edilen şeyleri eleştirir.
C
Feminizm toplumun yapısını değiştirmeye çalışan bir siyasal harekettir.
D
Feminizm ortaya çıktıktan sonraki dönemi sorgulamaya tabi tutmaktadır.
E
Feminizm talepleri toplumsal direniş ile karşılanmaktadır.
Açıklama:
Feminizm kadınların toplum içindeki eşitsizliklerinin ve ikincil konumlarının değiştirilmesi gerektiğini savunur; toplumda kadın aleyhine doğal ve normal olarak kabul edilen şeyleri eleştirir; insanlık tarihinin eleştirisini yapar; toplumun yapısını değiştirmeye yönelik siyasal bir harekettir; feminist hareket toplumsal bir dirençle karşılaşır ve sosyal teorinin radikal bir eleştirisini yapar. Feminism tüm insanlık tarihini ve açıklama biçimlerini sorgulamaya tabi tutmaktadır.
Soru 22
Kadın ve erkeğin toplumsal rollerindeki farklılık ve eşitsizliği her iki cinsin ruhsal gelişimindeki farlılıklardan kaynaklandığını ileri süren yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sosyal determinizm
B
İktisadi determinizm
C
Psikolojik determinizm
D
Biyolojik determinizm
E
Kültürel determinizm
Açıklama:
Biyolojik determinizm kadın ve erkek arasındaki eşitsizliği her iki cinsin biyolojik farklılığına dayandırmaktadır. Psikolojik determinizm, kadın ve erkeğin toplumsal rollerindeki farklılık ve eşitsizliği her iki cinsin ruhsal gelişimindeki farklılıktan kaynaklanmaktadır. Sosyal determinizme göre, kadın ve erkeğe yüklenen roller ve işlevler kuşlaktan kuşağa aktarılmaktadır. İktisadi determinizme göre ise, kadın ve erkek arasındaki eşitsizlik iktisadi gelişmenin bir sonucudur.
Soru 23
Aşağıdakilerden hangisi metodolojik modern yerleşik bilim anlayış ve uygulamalarına yöneltilen eleştirilerden biridir?
Seçenekler
A
Kadınlar erkeklerden çok eğitilip istihdam edilmesi.
B
Konuların seçiminde, deney ve gözlemlerin tasarlanmasında kadınlar lehine bir süreç işlenmesi.
C
Kadını merkeze alan konu ve araştırmalar yapılması
D
Kadınların toplumsal eşitsizliğini incelemesi
E
Mevcut bilimlerin kadın deneyimini hesaba katmadığı
Açıklama:
Yerleşik sosyal bilim metodolojisine feminist düşünürlerin yönelttiği temel eleştiri, mevcut bilimlerin erkek bakış açısının bir sonucu olduğu, dolayısıyla kadın deneyimini hesaba katmadığı noktasında toplanmaktadır.
Soru 24
Aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur?
Seçenekler
A
Yerleşik iktisat, güdümlü ekonomileri incelemektedir.
B
Piyasa ekonomilerinde iktisadi kararlar bir merkezden denetlenir.
C
Piyasa sektöründe üretim maliyetlerini üçüncü bir şahıs karşılamaktadır.
D
Piyasadışı sektörde üretim maliyetlerini tümünü tüketici karşılamaktadır.
E
Piyasa sektöründe hem negative hem pozitif dışsallığın olmadığı kabul edilmektedir.
Açıklama:
Yerleşik iktisat, iktisadi kararların bir merkezden denetlendiği güdümlü ekonomileri incelemedışına itmekte ve piyasa ekonomilerine yönelmektedir. Piyasa ekonomileri üretim ve tüketime ilişkin temel ve türev bütün kararların fiyatların hakemliğinde serbest bir biçimde üretici ve tüketiciler tarafında piyasada kararlaştırıldığı ekonomilerdir. Piyasa sektöründe üretim maliyetlerinin tümü (üretim faktör maliyetleri) tüketici tarafından karşılanmaktadır. Burada hem negatif hem de pozitif dışsallığın olmadığı kabul edilmektedir. Piyasadışı sektörde ise üretim maliyetlerini tüketici dışında üçüncü bir kişi karşılamaktadır.
Soru 25
Aşağıdaki feminist iktisat için verilen ifadelerden hangisi doğrudur?
Seçenekler
A
Feminist iktisatın enteklektüel boyutu kadınların mevcut ilişkilerini iyileştirme amaçlanmaktadır.
B
Feminist iktisat, kadını konu edinen bütün iktisadi çalışmaları kapsar.
C
Feminist iktisatçıların çalışmalarının biri politik diğeri entellektüel iki boyutu vardır.
D
Feminist iktisadın politik boyutu mevcut iktisadi bilgi birikiminin sorgulanması amaçlamaktadır.
E
İktisat literatüründe kadınların konu edindiği araştırmaların sayısı çok azdır.
Açıklama:
İktisat literatüründe kadınların konu edildiği araştırmaların sayısı oldukça yüksektir. Feminist iktisat terimi, biri yerleşik iktisada feminist bir epistemolojik çerçeveden yöneltilen eleştiriler; diğeri de birinci aşamayı geçerek mevcut iktisada alternatif bir iktisat sunan teorik yaklaşımlar olmak üzere iki anlamda kullanılmaktadır. Dolayısıyla kadını konu edinen bütün iktisadi çalışmalar feminist iktisat kapsamına girmemektedir. Feminist iktisatçıların çalışmalarının biri politik, diğeri de entelektüel olmak üzere iki boyutu bulunmaktadır. Feminist iktisadın politik boyutu ile kadınların mevcut ilişkilerini iyileştirmeye katkıda bulunulması; entelektüel boyutu ile de mevcut iktisadi bilgi birikiminin sorgulanması ve mümkünse feminist eleştirilerin ışığında yeniden kurulması amaçlanmaktadır.
Soru 26
- Sezgisel anlama
- Nesnellik
- Öznellik
- Mantıksal tutarlılık
Seçenekler
A
Yalnız III
B
I, III
C
II, IV
D
I, III, IV
E
I, II, III, IV
Açıklama:
Bazı feministler, geleneksel epistemolojilerin bilerek ya da bilmeyerek kadınların bir bilen özne olabilme imkânını daima göz ardı ettiklerini savunmaktadırlar. Bunlara göre bilimin sesi erkeksi bir sestir ve tarih erkeklerin bakış açısından yazılmıştır. Bu geleneksel düşünme biçimine göre nesnellik, mantıksal tutarlılık, bireysel başarı, matematik, soyutlama, duygularını kontrol etme ve bilim gibi özellikler tarihsel süreç içersinde kültürel olarak güçlülük, sertlik ve erkeksilik ile, buna karşılık, öznellik, dostluk, sezgisel anlama, işbirliği, niteliksel çözümleme, somutluk, duygu ve doğa ise zayıflık, yumuşaklık ve kadınsılık ile ilişkilendirilmektedir.
Soru 27
- Rekabet
- İşbirliği
- Bencillik
- Kıtlık
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I, II
C
I, III, IV
D
II, IV
E
I, II, IV
Açıklama:
Bu feminist eleştirinin daha iyi anlaşılabilmesi için yerleşik iktisadın temel karar birimi olan bireyin özellikleri üzerinde biraz durmak gerekecektir. Bilindiği üzere neoklasik iktisadı karakterize eden üç temel kavram vardır: Kıtlık, bencillik (kendi çıkarını gözetme) ve rekabet. Kıtlık/ Bolluk, Bencillik/Diğergamlık ve Rekabet/İşbirliği birer ikilem oluşturmaktadır. İkilemin her iki unsuru da hayatın içinde yer almaktadır. İkilemin bir yanı erkeksi diğer yanı da kadınsı kabul edilmektedir.
Soru 28
Aşağıda feminist iktisatçıların yerleşik iktisatçıları eleştirdiği konular hangisinde yanlış olarak ifade edilmiştir?
Seçenekler
A
Feminist iktisatçılar iktisadın analiz dışı bıraktığı eviçi ekonomik faaliyetleri görünür kılmayı amaçlar.
B
Bütün dünyada kadın emeği tarihsel ve sosyal koşullar nedeni ile erkeğe göre daha az satılabilir nitelik taşıması eleştirilen bir konudur.
C
Yerleşik iktisatçıların birey tanımının sadece erkek davranışlarını yansıtması değişmesi gereken bir durumdur.
D
Neoklasik iktisadı karaterize eden kıtlık, rekabet bencillik kavramları kadınsı kabul edilmektedir.
E
Feminist iktisatçılar eleştirdiği bir başka durum iktisadın konusuna sadece piyasa üretiminin girmesidir.
Açıklama:
Bilindiği üzere neoklasik iktisadı karakterize eden üç temel kavram vardır: Kıtlık, bencillik (kendi çıkarını gözetme) ve rekabet. Kıtlık/ Bolluk, Bencillik/Diğergamlık ve Rekabet/İşbirliği birer ikilem oluşturmaktadır. İkilemin her iki unsuru da hayatın içinde yer almaktadır. İkilemin bir yanı erkeksi diğer yanı da kadınsı kabul edilmektedir.
Soru 29
- Nesnellik
- Rasyonellik
- Tarafsızlık
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I, III
C
II, III
D
Yalnız II
E
I, II, III
Açıklama:
Son feminist eleştiri ise modern bilimi karakterize eden nesnellik, tarafsızlık ve rasyonellik varsayımlarının erkek egemen içerimlerini sorgulamaktadır.
Soru 30
Dilin toplumsal işlevini göz önünde tutarak, öznenin dilsel yapılar içinde kendini kurarken dilin kavramları arasındaki anlam yoğunluk farkının belirleyici olduğunu savunan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Biyolojik determinizm
B
Sosyal determinizm
C
Dil determinizm
D
Psikolojik determinizm
E
İktisadi determinizm
Açıklama:
Dilin toplumsal işlevini göz önünde tutarak, öznenin dilsel yapılar içinde kendini kurarken dilin kavramları arasındaki anlam yoğunluk farkının belirleyici olduğunu savunan dilsel determinizmi ve determinizmin tüm versiyonlarına karşı olan varoluşçu veya postmodernist yaklaşımları da eklemek gerekir.
Soru 31
Tarihsel olarak oluşan sosyal ilişkiler, toplumsallaştırma kurumları aracılığı ile nesilden nesile aktarılmakta, kadın ve erkeğe yüklenen rol ve işlevler de, bu süreçte hep yeniden kurulmaya dayalı yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir ?
Seçenekler
A
Kültürel determinizm
B
Sosyal determinizm
C
Biyolojik determinizm
D
Psikolojik determinizm
E
Ekonomik determinizm
Açıklama:
Sosyal determinizm; Tarihsel olarak oluşan sosyal ilişkiler, toplumsallaştırma kurumları aracılığı ile nesilden nesile aktarılmakta, kadın ve erkeğe yüklenen rol ve işlevler de, bu süreçte hep yeniden kurulmaya dayalıdır.
Soru 32
Aşağıdakilerden hangisi yerleşik iktisat bilimi için söylenemez?
Seçenekler
A
Konusunu ekonomi oluşturur.
B
Merkezi denetime tabi güdümlü ekonomileri incelemez.
C
Piyasa ekonomilerini inceler.
D
Fiyat mekanizmasının işlediği piyasa sektörlerini inceler.
E
Gönüllü kuruluşların iktisadi faaliyetleri inceleme alanına girer.
Açıklama:
Yerleşik iktisat, iktisadi kararların bir merkezden denetlendiği güdümlü ekonomileri inceleme dışına itmekte ve piyasa ekonomilerine yönelmektedir.Ekonomide önemli bir üretim alanını oluşturan gönüllü kuruluşların iktisadi faaliyetleri piyasa mekanizması mantığına uygun olmadıkları için inceleme nesnesi olamamaktadırlar. Bu yüzden yerleşik iktisat bilimi, ekonominin tümü adına sadece fiyat mekanizmasının işlediği piyasa sektörünü incelemekte “ekonomi”nin geri kalan kısmını göz ardı etmektedir. Doğru cevap E'dir.
Soru 33
Aşağıdakilerden hangisi kadın ve erkeğin tutum ve davranışlarının, toplumsal rol ve sorumluluklarının biyolojik farklılıklarından kaynaklanmadığını, bunu sosyalleşme süreci içinde kültürel olarak öğrendiklerini ve toplum tarafından onlara atfedildiklerini anlatmaktadır?
Seçenekler
A
Toplumsal cinsiyet
B
Irk
C
Norm
D
İnanç
E
Ahlak
Açıklama:
Cinsiyet (sex) kavramı kadın ve erkek arasındaki biyolojik farklılıkları ifade ederken, toplumsal cinsiyet kavramı (gender) ise kadın ve erkeğin tutum ve davranışlarının, toplumsal rol ve sorumluluklarının biyolojik farklılıklarından kaynaklanmadığını, bunu sosyalleşme süreci içinde kültürel olarak öğrendiklerini ve toplum tarafından onlara atfedildiklerini anlatmaktadır.
Soru 34
Kadın ve erkeğin toplumsal rollerindeki farklılık ve eşitsizliği her iki cinsin ruhsal gelişimindeki farklılıktan kaynaklandığını savunan terim aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sosyal determinizm
B
Psikolojik determinizm
C
İktisadi determinizm
D
Postmodernist yaklaşımlar
E
Biyolojik eğilimler
Açıklama:
Psikolojik determinizme göre, kadın ve erkeğin toplumsal rollerindeki farklılık ve eşitsizliği her iki cinsin ruhsal gelişimindeki farklılıktan kaynaklanmaktadır.
Soru 35
Tarihsel olarak oluşan sosyal ilişkiler, toplumsallaştırma kurumları aracılığı ile nesilden nesile aktarılmakta, kadın ve erkeğe yüklenen rol ve işlevler de, bu süreçte hep yeniden kurulmaktadır. Bu oluşumu ifade eden terim aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Biyolojik determinizm
B
Toplumsal Normlar
C
Sosyal determinizm
D
Kültürel Kavramlar
E
Psikolojik determinizm
Açıklama:
Buna göre tarihsel olarak oluşan sosyal ilişkiler, toplumsallaştırma kurumları aracılığı ile nesilden nesile aktarılmakta, kadın ve erkeğe yüklenen rol ve işlevler de, bu süreçte hep yeniden kurulmaktadır. Bugünkü mevcut durum da bu sürecin bir sonucudur.
Soru 36
Metodolojik çerçevede modern yerleşik bilim anlayış ve uygulamalarına yöneltilen feminist eleştirileri kaç grupta toplamak mümkündür?
Seçenekler
A
2
B
3
C
4
D
5
E
6
Açıklama:
Metodolojik çerçevede modern yerleşik bilim anlayış ve uygulamalarına yöneltilen feminist eleştirileri dört grupta toplamak mümkündür.
Soru 37
İktisadi kararların bir merkezden denetlendiği güdümlü ekonomileri inceleme dışına iten ve piyasa ekonomilerine yönelten iktisat türü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kantitatif
B
Mikro
C
Ortak
D
Makro
E
Yerleşik
Açıklama:
Yerleşik iktisat, iktisadi kararların bir merkezden denetlendiği güdümlü ekonomileri inceleme dışına itmekte ve piyasa ekonomilerine yöneltmektedir.
Soru 38
Üretim ve tüketime ilişkin temel ve türev bütün kararların fiyatların hakemliğinde serbest bir biçimde üretici ve tüketiciler tarafında piyasada kararlaştırıldığı ekonomilere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Piyasa
B
Tüketim
C
Üretim
D
Güdümlü
E
Ortak
Açıklama:
Piyasa ekonomileri üretim ve tüketime ilişkin temel ve türev bütün kararların fiyatların hakemliğinde serbest bir biçimde üretici ve tüketiciler tarafında piyasada kararlaştırıldığı ekonomilerdir.
Soru 39
Piyasa sektöründe üretim maliyetlerinin tümü (üretim faktör maliyetleri) kim tarafından karşılanmaktadır?
Seçenekler
A
Üretici
B
Tüketici
C
Şirket
D
Kuruluş
E
Ortaklar
Açıklama:
Piyasa sektöründe üretim maliyetlerinin tümü (üretim faktör maliyetleri) tüketici tarafından karşılanmaktadır
Soru 40
Toplumsal hayatın kamu ve özel olarak ikiye ayrılmasının kökeni çok eskilere gitmez. Kamusal ve özel alan ayrımı kadın ve erkek ilişkilerinde önemli bir dönüşüm yaratmaktadır. Bu bağlamda, erkeksi olarak nitelenen özelliklerle tanımlandığı için erkeklere sağlanan alan ne olarak nitelendirilir?
Seçenekler
A
Ortak
B
Özel
C
Kamusal
D
Yerleşik
E
Nitelik
Açıklama:
Toplumsal hayatın kamu ve özel olarak ikiye ayrılmasının kökeni çok eskilere gitmez. Kamusal ve özel alan ayrımı kadın ve erkek ilişkilerinde önemli bir dönüşüm yaratmaktadır. Kamusal alan erkeksi olarak nitelenen özelliklerle tanımlandığı için erkeklere, özel alan da kadınsı kabul edilen özelliklerle tanımlandığı için kadınlara ayrılmaktadır.
Soru 41
Kıtlık, bencillik ve rekabet gibi kavramların iktisadı karakterize ettiği tür aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Merkantiliz
B
Kantitatif
C
Yerleşik
D
Neoklasik
E
Kalitatif
Açıklama:
Neoklasik iktisadı karakterize eden üç temel kavram vardır: Kıtlık, bencillik (kendi çıkarını gözetme) ve rekabet. Kıtlık/Bolluk, Bencillik/Diğergamlık ve Rekabet/İşbirliği birer ikilem oluşturmaktadır. İkilemin her iki unsuru da hayatın içinde yer almaktadır. ‹kilemin bir yanı erkeksi diğer yanı da kadınsı kabul edilmektedir.
Soru 42
Aşağıda yer alan hangi yıl itibariyle kadın bakış açısıyla iktisat disiplini teorik ve metolodojik olarak sorgulanmaya başlanmıştır?
Seçenekler
A
1940
B
1950
C
1960
D
1970
E
1980
Açıklama:
1980’lerin başlarından itibaren kadın bakış açısıyla iktisat disiplini teorik ve metolodojik olarak sorgulanmaya başlanmıştır.
Soru 43
Feminizm kavramının tanımı olmaya en yakın ifade ?
Seçenekler
A
Kadın hakları savunuculuğu
B
Erkek hakları savunuculuğu
C
İnsan hakları savunuculuğu
D
Engelli hakları savunuculuğu
E
Toplumsal savunuculuk
Açıklama:
Feminizm, İngilizceden Türkçeye geçmiş bir kelime. Aşağı yukarı tüm Latince kökenli dillerde farklı telaffuzlarla da olsa ayın anlamda kullanılmaktadır. Çok yaygın olarak kullanılan bu kavramın ne anlama geldiğine dair uzun etimolojik tartışmalara girmeden “kadın hakları savunuculuğu” olarak Türkçeye tercüme edilmesinin mümkün olduğu söylenebilir.
Soru 44
Hangisi feminizmin savunduğu temel düşüncedir?
Seçenekler
A
Kadınların seyahat engelleri
B
Kadınların toplum içindeki eşitsizliği ve ikincil konumda olması
C
Kadınların işsizliği
D
Kadınların ailedeki rolü
E
Kadınların iş hayatındaki rolü
Açıklama:
Feminizm kadınların toplum içindeki eşitsizliklerinin ve ikincil konumlarının değiştirilmesi gerektiğini savunur.
Soru 45
Aşağıdakilerden hangisi erkek ve kadınlara atfedilen kültürel olarak biçimlenmiş özellik ve davranışlardır?
Seçenekler
A
Alt kültür
B
Davranışsal düzlem
C
Toplumsal cinsiyet
D
Biyolojik cinsiyet
E
Toplum hayatı
Açıklama:
Toplumsal cinsiyet erkek ve kadınlara atfedilen kültürel olarak biçimlenmiş özellik ve davranışlara denmektedir. Kısacası, cinsiyet kavramı kadın ve erkek arasındaki biyolojik farklılıkları ifade ederken, toplumsal cinsiyet kavramı ise kadın ve erkeğin tutum ve davranışlarının, toplumsal rol ve sorumluluklarının biyolojik farklılıklarından kaynaklanmadığını bunu, sosyalleşme süreci içinde kültürel olarak öğrendiklerini ve aynı zamanda bu rol ve sorumlulukların onlara atfedildiğini anlatmaktadır.
Soru 46
Kadınların toplumsal işbölümünde niçin ikincil bir konumda oldukları sorusuna verilen bazı cevaplar vardır. Hangisi kadın ile erkek arasında temelde ruhsal gelişmelerindeki farklılığı açıklamaktadır?
Seçenekler
A
Biyolojik determinizm
B
Sosyal determinizm
C
İktisadi determinizm
D
Psikolojik determinizm
E
Kültürel determinizm
Açıklama:
Kadınların toplumsal işbölümünde niçin ikincil bir konumda oldukları sorusuna verilen ikinci cevap, psikolojik determinizmdir. Buna göre ise, kadın ve erkeğin toplumsal rollerindeki farklılığın nedeni, biyolojik farklılık ile yakın ilişki içinde olsa da, temelde ruhsal gelişmelerindeki farklılıktır. Çocukluktan itibaren kız ve erkek çocukların ruhsal gelişimi onların toplumsal konumlarını belirlemektedir.
Soru 47
Hangisi yerleşik sosyal bilim metodolojisine feminist düşünürlerin yönelttiği temel eleştiridir?
Seçenekler
A
Ataerkillik kadınların erkekler üzerindeki otoritesini ifade etmektedir
B
Toplumsal cinsiyet kadın ve erkeğe toplum tarafından atfedilen rolleri anlatmaktadır
C
Feminizm toplumsal bir dirençle karşılaşır.
D
Feminizm toplumsal bir teoridir
E
Mevcut bilimlerin erkek bakış açısının bir sonucu olduğu
Açıklama:
Yerleşik sosyal bilim metodolojisine feminist düşünürlerin yönelttiği temel eleştiri, mevcut bilimlerin erkek bakış açısının bir sonucu olduğu, dolayısıyla kadın deneyimini hesaba katmadığı noktasında toplanmaktadır.
Soru 48
Hangisi bilim dallarında erkekler kadınlardan daha çok eğitilmekte ve istihdam edilmekte olduğu savunan feminist eleştiri grubudur?
Seçenekler
A
Bilim politikası
B
Kadınların ikincilleştirilmesi
C
Nesnellik ve tarafsızlık varsayımları
D
Rasyonellik varsayımı
E
Psikolojik determinizm
Açıklama:
İlk eleştiri bilim politikası ile ilgilidir. Buna göre bütün bilim dallarında erkekler kadınlardan daha çok eğitilmekte ve istihdam edilmektedir. Gerek doğal gerekse sosyal bilimlerde bilim insanları arasında kadın olanlarının sayısı erkeklerle kıyaslandığında görece sınırlıdır. Kadınların bilim topluluklarındaki azınlık durumları bilimsel kurum ve organizasyonların erkekler tarafından biçimlendirilmesi ve yönlendirilmesi sonucunu getirmektedir.
Soru 49
Hangisi üretim ve tüketime ilişkin temel ve türev bütün kararların fiyatların hakemliğinde serbest bir biçimde üretici ve tüketiciler tarafında piyasada kararlaştırıldığı ekonomilerdir?
Seçenekler
A
Piyasa sektörü
B
Piyasa ekonomisi
C
Piyasa dışı sektör
D
Güdümlü ekonomi
E
Piyasa mekanizması
Açıklama:
Piyasa ekonomileri üretim ve tüketime ilişkin temel ve türev bütün kararların fiyatların hakemliğinde serbest bir biçimde üretici ve tüketiciler tarafında piyasada kararlaştırıldığı ekonomilerdir.
Soru 50
Hangisi feminist iktisadın yerleşik iktisadı nitelediği kavramlardan değildir?
Seçenekler
A
Cinsiyetçi
B
Sınıfsal
C
Kültürel
D
Irkçı
E
Emperyalist
Açıklama:
Doğal olarak feminist iktisadın hareket noktasını, feminist tezlerden hareketle yerleşik iktisadın köklü bir eleştirisinin yapılması oluşturmaktadır. Buna göre genelde Batı bilimi, özelde de yerleşik iktisat cinsiyetçi, erkeksi, sınıfsal, ırkçı ve emperyalist niteliklidir.
Soru 51
Hangi feminist iktisat boyutunda, mevcut iktisadi bilgi birikiminin sorgulanması ve mümkünse feminist eleştirilerin ışığında yeniden kurulması amaçlanmaktadır?
Seçenekler
A
Kültürel boyut
B
Siyasal boyut
C
Hukuki boyut
D
Entelektüel boyut
E
Politik boyut
Açıklama:
Feminist iktisadın entelektüel boyutu ile mevcut iktisadi bilgi birikiminin sorgulanması ve mümkünse feminist eleştirilerin ışığında yeniden kurulması amaçlanmaktadır.
Soru 52
Aşağıda feminizm ile ilgili verilen bilgilerden hangisine ulaşılamaz?
Seçenekler
A
Kadınların toplum içindeki eşitsizliklerinin değişmesi gerektiğini savunur.
B
Toplumda kadın aleyhine doğal, normal olarak kabul edilen şeyleri eleştirir.
C
Feminizm toplumun yapısını değiştirmeye çalışan bir siyasal harekettir.
D
Feminizm mutlak değişmez bir bilgi zeminine dayanmaktadır.
E
Feminizm talepleri toplumsal direniş ile karşılanmaktadır.
Açıklama:
Feminizm kadınların toplum içindeki eşitsizliklerinin ve ikincil konumlarının değiştirilmesi gerektiğini savunur; toplumda kadın aleyhine doğal ve normal olarak kabul edilen şeyleri eleştirir; insanlık tarihinin eleştirisini yapar; toplumun yapısını değiştirmeye yönelik siyasal bir harekettir; feminist hareket toplumsal bir dirençle karşılaşır ve sosyal teorinin radikal bir eleştirisini yapar. Feminism tüm insanlık tarihini ve açıklama biçimlerini sorgulamaya tabi tutmaktadır.
Soru 53
Kadın ve erkeğin toplumsal rollerindeki farklılık ve eşitsizliği her iki cinsin ruhsal gelişimindeki farlılıklardan kaynaklandığını ileri süren yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sosyal determinizm
B
İktisadi determinizm
C
Psikolojik determinizm
D
Biyolojik determinizm
E
Kültürel determinizm
Açıklama:
Biyolojik determinizm kadın ve erkek arasındaki eşitsizliği her iki cinsin biyolojik farklılığına dayandırmaktadır. Psikolojik determinizm, kadın ve erkeğin toplumsal rollerindeki farklılık ve eşitsizliği her iki cinsin ruhsal gelişimindeki farklılıktan kaynaklanmaktadır. Sosyal determinizme göre, kadın ve erkeğe yüklenen roller ve işlevler kuşlaktan kuşağa aktarılmaktadır. İktisadi determinizme göre ise, kadın ve erkek arasındaki eşitsizlik iktisadi gelişmenin bir sonucudur.
Soru 54
Aşağıdakilerden hangisi metodolojik modern yerleşik bilim anlayış ve uygulamalarına yöneltilen eleştiriler arasında yer almaz?
Seçenekler
A
Erkeklerin kadınlardan çok eğitilip istihdam edilmesi.
B
Konuların seçiminde, deney ve gözlemlerin tasarlanmasında kadınlar aleyhinde bir süreç işlenmesi.
C
Kadın erkek ilişkilerinde kadınların ikincilleştirilmesine hizmet eden öznel/nesnel, akıl/duygu, zihin/beden, olgu/değer, kamu/özel, birey/ toplum gibi ikilemlerin temel alınması
D
Nesnellik, tarafsızlık ve rasyonellik varsayımları eleştirmesi
E
Mevcut bilimlerin kadın deneyimini hesaba katmadığı
Açıklama:
Yerleşik sosyal bilim metodolojisine feminist düşünürlerin yönelttiği temel eleştiri, mevcut bilimlerin erkek bakış açısının bir sonucu olduğu, dolayısıyla kadın deneyimini hesaba katmadığı noktasında toplanmaktadır. Metodolojik çerçevede modern yerleşik bilim anlayış ve uygulamalarına yöneltilen feminist eleştirileri dört grupta toplamak mümkündür. İlki, bilim insanları arasında kadınların sayısının erkeklere göre daha az olmasıdır. İkinci eleştiriye göre, konuların seçiminde, deney ve gözlemlerin tasarlanmasında kadınlar aleyhine bir süreç işlemektedir. Üçüncü eleştiri, öznel/nesnel, akıl/ duygu, zihin/beden, olgu/ değer, kamu/özel, birey/ toplum gibi kadınları ikincilleştiren ikilemlerin bilimsel açıklamalarda temel alınmasıdır. Son olarak, feministler, nesnellik, tarafsızlık ve rasyonellik varsayımlarını eleştirmektedir.
Soru 55
Aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur?
Seçenekler
A
Yerleşik iktisat, güdümlü ekonomileri incelemektedir.
B
Piyasa ekonomilerinde iktisadi kararlar bir merkezden denetlenir.
C
Piyasa sektöründe üretim maliyetlerini üçüncü bir şahıs karşılamaktadır.
D
Piyasadışı sektörde üretim maliyetlerini tümünü tüketici karşılamaktadır.
E
Piyasa sektöründe hem negative hem pozitif dışsallığın olmadığı kabul edilmektedir.
Açıklama:
Yerleşik iktisat, iktisadi kararların bir merkezden denetlendiği güdümlü ekonomileri incelemedışına itmekte ve piyasa ekonomilerine yönelmektedir. Piyasa ekonomileri üretim ve tüketime ilişkin temel ve türev bütün kararların fiyatların hakemliğinde serbest bir biçimde üretici ve tüketiciler tarafında piyasada kararlaştırıldığı ekonomilerdir. Piyasa sektöründe üretim maliyetlerinin tümü (üretim faktör maliyetleri) tüketici tarafından karşılanmaktadır. Burada hem negatif hem de pozitif dışsallığın olmadığı kabul edilmektedir. Piyasadışı sektörde ise üretim maliyetlerini tüketici dışında üçüncü bir kişi karşılamaktadır.
Soru 56
Aşağıdaki feminist iktisat için verilen ifadelerden hangisi doğrudur?
Seçenekler
A
Feminist iktisatın enteklektüel boyutu kadınların mevcut ilişkilerini iyileştirme amaçlanmaktadır.
B
Feminist iktisat, kadını konu edinen bütün iktisadi çalışmaları kapsar.
C
Feminist iktisatçıların çalışmalarının biri politik diğeri entellektüel iki boyutu vardır.
D
Feminist iktisadın politik boyutu mevcut iktisadi bilgi birikiminin sorgulanması amaçlamaktadır.
E
İktisat literatüründe kadınların konu edindiği araştırmaların sayısı çok azdır.
Açıklama:
İktisat literatüründe kadınların konu edildiği araştırmaların sayısı oldukça yüksektir. Feminist iktisat terimi, biri yerleşik iktisada feminist bir epistemolojik çerçeveden yöneltilen eleştiriler; diğeri de birinci aşamayı geçerek mevcut iktisada alternatif bir iktisat sunan teorik yaklaşımlar olmak üzere iki anlamda kullanılmaktadır. Dolayısıyla kadını konu edinen bütün iktisadi çalışmalar feminist iktisat kapsamına girmemektedir. Feminist iktisatçıların çalışmalarının biri politik, diğeri de entelektüel olmak üzere iki boyutu bulunmaktadır. Feminist iktisadın politik boyutu ile kadınların mevcut ilişkilerini iyileştirmeye katkıda bulunulması; entelektüel boyutu ile de mevcut iktisadi bilgi birikiminin sorgulanması ve mümkünse feminist eleştirilerin ışığında yeniden kurulması amaçlanmaktadır.
Soru 57
- Sezgisel anlama
- Nesnellik
- Öznellik
- Mantıksal tutarlılık
Seçenekler
A
Yalnız III
B
I, III
C
II, IV
D
I, III, IV
E
I, II, III, IV
Açıklama:
Bazı feministler, geleneksel epistemolojilerin bilerek ya da bilmeyerek kadınların bir bilen özne olabilme imkânını daima göz ardı ettiklerini savunmaktadırlar. Bunlara göre bilimin sesi erkeksi bir sestir ve tarih erkeklerin bakış açısından yazılmıştır. Bu geleneksel düşünme biçimine göre nesnellik, mantıksal tutarlılık, bireysel başarı, matematik, soyutlama, duygularını kontrol etme ve bilim gibi özellikler tarihsel süreç içersinde kültürel olarak güçlülük, sertlik ve erkeksilik ile, buna karşılık, öznellik, dostluk, sezgisel anlama, işbirliği, niteliksel çözümleme, somutluk, duygu ve doğa ise zayıflık, yumuşaklık ve kadınsılık ile ilişkilendirilmektedir.
Soru 58
- Rekabet
- İşbirliği
- Bencillik
- Kıtlık
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I, II
C
I, III, IV
D
II, IV
E
I, II, IV
Açıklama:
Bu feminist eleştirinin daha iyi anlaşılabilmesi için yerleşik iktisadın temel karar birimi olan bireyin özellikleri üzerinde biraz durmak gerekecektir. Bilindiği üzere neoklasik iktisadı karakterize eden üç temel kavram vardır: Kıtlık, bencillik (kendi çıkarını gözetme) ve rekabet. Kıtlık/ Bolluk, Bencillik/Diğergamlık ve Rekabet/İşbirliği birer ikilem oluşturmaktadır. İkilemin her iki unsuru da hayatın içinde yer almaktadır. İkilemin bir yanı erkeksi diğer yanı da kadınsı kabul edilmektedir.
Soru 59
Aşağıda feminist iktisatçıların yerleşik iktisatçıları eleştirdiği konular hangisinde yanlış olarak ifade edilmiştir?
Seçenekler
A
Feminist iktisatçılar iktisadın analiz dışı bıraktığı eviçi ekonomik faaliyetleri görünür kılmayı amaçlar.
B
Bütün dünyada kadın emeği tarihsel ve sosyal koşullar nedeni ile erkeğe göre daha az satılabilir nitelik taşıması eleştirilen bir konudur.
C
Yerleşik iktisatçıların birey tanımının sadece erkek davranışlarını yansıtması değişmesi gereken bir durumdur.
D
Neoklasik iktisadı karaterize eden kıtlık, rekabet bencillik kavramları kadınsı kabul edilmektedir.
E
Feminist iktisatçılar eleştirdiği bir başka durum iktisadın konusuna sadece piyasa üretiminin girmesidir.
Açıklama:
Bilindiği üzere neoklasik iktisadı karakterize eden üç temel kavram vardır: Kıtlık, bencillik (kendi çıkarını gözetme) ve rekabet. Kıtlık/ Bolluk, Bencillik/Diğergamlık ve Rekabet/İşbirliği birer ikilem oluşturmaktadır. İkilemin her iki unsuru da hayatın içinde yer almaktadır. İkilemin bir yanı erkeksi diğer yanı da kadınsı kabul edilmektedir.
Soru 60
- Nesnellik
- Rasyonellik
- Tarafsızlık
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I, III
C
II, III
D
Yalnız II
E
I, II, III
Açıklama:
Son feminist eleştiri ise modern bilimi karakterize eden nesnellik, tarafsızlık ve rasyonellik varsayımlarının erkek egemen içerimlerini sorgulamaktadır.
Soru 61
Dilin toplumsal işlevini göz önünde tutarak, öznenin dilsel yapılar içinde kendini kurarken dilin kavramları arasındaki anlam yoğunluk farkının belirleyici olduğunu savunan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Biyolojik determinizm
B
Sosyal determinizm
C
Dil determinizm
D
Psikolojik determinizm
E
İktisadi determinizm
Açıklama:
Dilin toplumsal işlevini göz önünde tutarak, öznenin dilsel yapılar içinde kendini kurarken dilin kavramları arasındaki anlam yoğunluk farkının belirleyici olduğunu savunan dilsel determinizmi ve determinizmin tüm versiyonlarına karşı olan varoluşçu veya postmodernist yaklaşımları da eklemek gerekir.
Soru 62
Tarihsel olarak oluşan sosyal ilişkiler, toplumsallaştırma kurumları aracılığı ile nesilden nesile aktarılmakta, kadın ve erkeğe yüklenen rol ve işlevler de, bu süreçte hep yeniden kurulmaya dayalı yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir ?
Seçenekler
A
Kültürel determinizm
B
Sosyal determinizm
C
Biyolojik determinizm
D
Psikolojik determinizm
E
Ekonomik determinizm
Açıklama:
Sosyal determinizm; Tarihsel olarak oluşan sosyal ilişkiler, toplumsallaştırma kurumları aracılığı ile nesilden nesile aktarılmakta, kadın ve erkeğe yüklenen rol ve işlevler de, bu süreçte hep yeniden kurulmaya dayalıdır.
Soru 63
I- Feminizm, kadınları erkeklere tabi kılan cinsler arası mevcut ilişkilerin memnuniyet verici olmadığını ve değiştirilmesi gerektiğini savunur. II-Feminizm, sadece bir fikirler demeti değil, aynı zamanda, toplumun yapısını değiştirip dönüştürmeye aday uygulamalar öneren bir siyasal harekettir. III- Feminizm, birçok toplumda doğal, normal ve istenilir olarak kabul edilen şeyleri eleştirmektedir. IV- Feminizm, tüm insanlık tarihini ve açıklama biçimlerini sorgulamaya tabi tutmaktadır. V- Feminist değişim talepleri, çoğunlukla bir toplumsal direnişle karşılaşmamaktadır.
Feminizme dair yukarıdaki ifadelerden hangileri (C. Ramazanoğlu’na göre) doğrudur?
Feminizme dair yukarıdaki ifadelerden hangileri (C. Ramazanoğlu’na göre) doğrudur?
Seçenekler
A
I, II, IV ve V
B
I, II, III, IV ve V
C
I, II, III ve V
D
I, II ve III
E
I , II, III ve IV
Açıklama:
C Ramazanoğlu’nun çizdiği çerçeveye göre:
Feminizm, kadınları erkeklere tabi kılan cinsler arası mevcut ilişkilerin memnuniyet verici olmadığını ve değiştirilmesi gerektiğini savunur.
Feminizm, sadece bir fikirler demeti değil, aynı zamanda, toplumun yapısını değiştirip dönüştürmeye aday uygulamalar öneren bir siyasal harekettir.
Feminizm, birçok toplumda doğal, normal ve istenilir olarak kabul edilen şeyleri eleştirmektedir.
Feminizm, tüm insanlık tarihini ve açıklama biçimlerini sorgulamaya tabi tutmaktadır.
Feminist değişim talepleri, çoğunlukla bir toplumsal direnişle karşılaşmaktadır.
Dolayısyla, doğru cevap: E
Feminizm, kadınları erkeklere tabi kılan cinsler arası mevcut ilişkilerin memnuniyet verici olmadığını ve değiştirilmesi gerektiğini savunur.
Feminizm, sadece bir fikirler demeti değil, aynı zamanda, toplumun yapısını değiştirip dönüştürmeye aday uygulamalar öneren bir siyasal harekettir.
Feminizm, birçok toplumda doğal, normal ve istenilir olarak kabul edilen şeyleri eleştirmektedir.
Feminizm, tüm insanlık tarihini ve açıklama biçimlerini sorgulamaya tabi tutmaktadır.
Feminist değişim talepleri, çoğunlukla bir toplumsal direnişle karşılaşmaktadır.
Dolayısyla, doğru cevap: E
Soru 64
Metodolojik çerçevede modern yerleşik bilim anlayış ve uygulamalarına yöneltilen feminist eleştirileri dört grupta toplamak mümkündür. Aşağıdakilerden hangisi bu eleştirilerden biri değildir?
Seçenekler
A
Bütün bilim dallarında erkekler kadınlardan daha çok eğitilmekte ve istihdam edilmektedir.
B
Konuların seçiminde, deney ve gözlemlerin tasarlanmasında ve tanımlanmasında kadınlar aleyhine bir taraflılık söz konusudur ve tarafsız bilim adı altında erkek egemen sorun tanımları ile açıklama biçimleri mevcut bilim anlayışına egemendir.
C
Kadın erkek ilişkilerinde kadınların ikincilleştirilmesine hizmet eden öznel/nesnel, akıl/duygu, zihin/beden, olgu/değer, kamu/özel, birey/ toplum gibi ikilemlerin bilimsel açıklamalarda temel alınması sorunlar yaratmaktadır
D
Toplumların ekonomik gelişmelerine uygun olarak gelişen tüm üstyapı kurumları gibi kadın erkek ilişkileri de, iktisadı gelişmenin birer türevidirler.
E
Modern bilimi karakterize eden nesnellik, tarafsızlık ve rasyonellik varsayımları erkek egemen içerimlere sahiptir.
Açıklama:
Metodolojik çerçevede modern yerleşik bilim anlayış ve uygulamalarına yöneltilen feminist eleştirileri dört grupta toplamak mümkündür. Bunlar:
1-Bütün bilim dallarında erkekler kadınlardan daha çok eğitilmekte ve istihdam edilmektedir.
2-Konuların seçiminde, deney ve gözlemlerin tasarlanmasında ve tanımlanmasında kadınlar aleyhine bir taraflılık söz konusudur ve tarafsız bilim adı altında erkek egemen sorun tanımları ile açıklama biçimleri mevcut bilim anlayışına egemendir.
3- Kadın erkek ilişkilerinde kadınların ikincilleştirilmesine hizmet eden öznel/nesnel, akıl/duygu, zihin/beden, olgu/değer, kamu/özel, birey/toplum gibi ikilemlerin bilimsel açıklamalarda temel alınması sorunlar yaratmaktadır.
4-Modern bilimi karakterize eden nesnellik, tarafsızlık ve rasyonellik varsayımları erkek egemen içerimlere sahiptir.
Dolayısıyla, doğru cevap: D
1-Bütün bilim dallarında erkekler kadınlardan daha çok eğitilmekte ve istihdam edilmektedir.
2-Konuların seçiminde, deney ve gözlemlerin tasarlanmasında ve tanımlanmasında kadınlar aleyhine bir taraflılık söz konusudur ve tarafsız bilim adı altında erkek egemen sorun tanımları ile açıklama biçimleri mevcut bilim anlayışına egemendir.
3- Kadın erkek ilişkilerinde kadınların ikincilleştirilmesine hizmet eden öznel/nesnel, akıl/duygu, zihin/beden, olgu/değer, kamu/özel, birey/toplum gibi ikilemlerin bilimsel açıklamalarda temel alınması sorunlar yaratmaktadır.
4-Modern bilimi karakterize eden nesnellik, tarafsızlık ve rasyonellik varsayımları erkek egemen içerimlere sahiptir.
Dolayısıyla, doğru cevap: D
Soru 65
I-Cinsiyetçi
II- Erkeksi
III-Sınıfsal
IV- emperyalist
V- Irkçı
Feminist iktisada göre, yerleşik iktisat yukarıdaki niteliklerden hangilerine sahiptir?
II- Erkeksi
III-Sınıfsal
IV- emperyalist
V- Irkçı
Feminist iktisada göre, yerleşik iktisat yukarıdaki niteliklerden hangilerine sahiptir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız I ve II
C
Yalnız II ve III
D
Yalnız II, III ve IV
E
I, II, III, IV ve V
Açıklama:
Doğal olarak feminist iktisadın hareket noktasını, feminist tezlerden hareketle
yerleşik iktisadın köklü bir eleştirisinin yapılması oluşturmaktadır. Buna göre
genelde Batı bilimi, özelde de yerleşik iktisat cinsiyetçi, erkeksi, sınıfsal, ırkçı ve
emperyalist niteliklidir.
yerleşik iktisadın köklü bir eleştirisinin yapılması oluşturmaktadır. Buna göre
genelde Batı bilimi, özelde de yerleşik iktisat cinsiyetçi, erkeksi, sınıfsal, ırkçı ve
emperyalist niteliklidir.
Soru 66
4- Feminist iktisatçıların çalışmalarının biri politik, diğeri de...................... olmak üzere iki boyutu bulunmaktadır.
Yukarıdaki cümleyi aşağıdaki kavramlardan hangisi en doğru şekilde tamamlar?
Yukarıdaki cümleyi aşağıdaki kavramlardan hangisi en doğru şekilde tamamlar?
Seçenekler
A
entelektüel
B
kültürel
C
epistemolojik
D
psikolojik
E
tinsel
Açıklama:
Feminist iktisatçıların çalışmalarının biri politik, diğeri de entelektüel olmak üzere iki boyutu bulunmaktadır. Dolayısıyla, doğru cevap: A
Soru 67
Geleneksel düşünme biçimine göre bazı özellikler tarihsel süreç içerisinde kültürel olarak erkeksilik ile ilişkilendirilmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bu özelliklerden biri değildir?
Seçenekler
A
Nesnellik
B
Mantıksal tutarlılık
C
Dostluk
D
Bireysel başarı
E
Duygularını kontrol etme
Açıklama:
Geleneksel düşünme biçimine göre nesnellik, mantıksal tutarlılık, bireysel başarı, matematik, soyutlama, duygularını kontrol etme ve bilim gibi özellikler tarihsel süreç içerisinde kültürel olarak erkeksilik ile, buna karşılık, öznellik, dostluk, sezgisel anlama, işbirliği, niteliksel çözümleme, somutluk, duygu ve doğa ise zayıflık, yumuşaklık ve kadınsılık ile ilişkilendirilmektedir. Dolayısıyla, doğru cevap: C
Soru 68
………………………..kullanım değeri çok yüksek olan bazı malların, mesela suyun, kullanım değeri çok daha düşük olan başka bir mala göre, mesela mücevhere göre, çok daha ucuz olmasını, kullanım değeri ile değişim değeri arasındaki farkla açıklanmasıdır.
Yukarıdaki cümleyi aşağıdaki kavramlardan hangisi en doğru şekilde tamamlar?
Yukarıdaki cümleyi aşağıdaki kavramlardan hangisi en doğru şekilde tamamlar?
Seçenekler
A
Değer bilançosu
B
Değer paradoksu
C
Katma Değer
D
Değer Piyasası
E
Paradoks piyasası
Açıklama:
Değer paradoksu, kullanım değeri çok yüksek olan bazı malların, mesela suyun, kullanım değeri çok daha düşük olan başka bir mala göre, mesela mücevhere göre, çok daha ucuz olmasını, kullanım değeri ile değişim değeri arasındaki farkla açıklanmasıdır. Dolayısıyla, doğru cevap: B
Soru 69
………………………………….., kadınları piyasa dışı sektörde çalışmaya zorlayarak, kadınların topluma olan iktisadi katkılarının da değersiz veya ikincil olarak görülmesine neden olmaktadır.
Yukarıdaki cümleyi aşağıdaki kavramlardan hangisi en doğru şekilde tamamlar?
Yukarıdaki cümleyi aşağıdaki kavramlardan hangisi en doğru şekilde tamamlar?
Seçenekler
A
Cinsiyetçilik
B
Cinsiyete dayalı işbölümü
C
Liberal ekonomi
D
Maskülinite
E
Anaerkillik
Açıklama:
Cinsiyete dayalı işbölümü, kadınları piyasa dışı sektörde çalışmaya zorlayarak, kadınların topluma olan iktisadi katkılarının da değersiz veya ikincil olarak görülmesine neden olmaktadır. Dolayısıyla, doğru cevap: B
Soru 70
Feminist iktisatçılar, paranın yansızlığı tartışmasına yeni bir boyut katarak paranın yansızlığı tezinin ekonomik ilişkilerin içine nüfuz etmiş olan…………………………. ilişkilerinin örttüğünü savunmaktadırlar.
Yukarıdaki cümleyi aşağıdaki kavramlardan hangisi en doğru şekilde tamamlar?
Yukarıdaki cümleyi aşağıdaki kavramlardan hangisi en doğru şekilde tamamlar?
Seçenekler
A
cinsiyet
B
kadın ve erkek
C
anaerkil
D
toplumsal cinsiyet
E
anomi
Açıklama:
Feminist iktisatçılar, paranın yansızlığı tartışmasına yeni bir boyut katarak paranın yansızlığı tezinin ekonomik ilişkilerin içine nüfuz etmiş olan toplumsal cinsiyet ilişkilerinin örttüğünü savunmaktadırlar. Dolayısıyla, doğru cevap: D
Soru 71
I-Kıtlık
II- Kuraklık
III-Bencillik
IV- Rekabet.
Yukarıdakilerden hangileri neoklasik iktisadı karakterize temel kavramlardır?
II- Kuraklık
III-Bencillik
IV- Rekabet.
Yukarıdakilerden hangileri neoklasik iktisadı karakterize temel kavramlardır?
Seçenekler
A
I, II, III ve IV
B
II, III ve IV
C
I, II ve III
D
I ve III
E
I, III ve IV
Açıklama:
Neoklasik iktisadı karakterize eden üç temel kavram vardır: Kıtlık, bencillik (kendi çıkarını gözetme) ve rekabet. Dolayısıyla, doğru cevap: E
Soru 72
Alternatif bir feminist iktisat biliminin olabilirliği, geliştirilecek alternatif ………………………………….tezlerden ziyade toplumsal ilişki ağının feminist talepler doğrultusunda yeniden düzenlenip düzenlenmemesine bağlıdır.
Yukarıdaki cümleyi aşağıdaki kavramlardan hangisi en doğru şekilde tamamlar?
Yukarıdaki cümleyi aşağıdaki kavramlardan hangisi en doğru şekilde tamamlar?
Seçenekler
A
ontolojik
B
antrolopolojik
C
epistemolojik
D
etnografik
E
agnostik
Açıklama:
Alternatif bir feminist iktisat biliminin olabilirliği, geliştirilecek alternatif epistemolojik tezlerden ziyade toplumsal ilişki ağının feminist talepler doğrultusunda yeniden düzenlenip düzenlenmemesine bağlıdır. Dolayısıyla, doğru cevap: C
Soru 73
"............... kadınların toplum içindeki eşitsizliklerinin ve ikincil konumlarının değiştirilmesi gerektiğini savunur; toplumda kadın aleyhine doğal ve normal olarak kabul edilen şeyleri eleştirir; insanlık tarihinin eleştirisini yapar." ifadesindeki boşluğa aşağıdakilerden hangisinin gelmesi uygundur?
Seçenekler
A
İktisat
B
Değer yargıları
C
Küresel kültür
D
Feminizm
E
Gelenekler
Açıklama:
Feminizm kadınların toplum içindeki eşitsizliklerinin ve ikincil konumlarının değiştirilmesi gerektiğini
savunur; toplumda kadın aleyhine doğal ve normal olarak kabul edilen şeyleri eleştirir; insanlık tarihinin eleştirisini yapar; toplumun yapısını değiştirmeye yönelik siyasal bir harekettir; feminist hareket toplumsal bir dirençle karşılaşır ve sosyal teorinin radikal bir eleştirisini yapar.
Feminizm kadınların toplum içindeki eşitsizliklerinin ve ikincil konumlarının değiştirilmesi gerektiğini savunur; toplumda kadın aleyhine doğal ve normal olarak kabul edilen şeyleri eleştirir; insanlık tarihinin eleştirisini yapar.
savunur; toplumda kadın aleyhine doğal ve normal olarak kabul edilen şeyleri eleştirir; insanlık tarihinin eleştirisini yapar; toplumun yapısını değiştirmeye yönelik siyasal bir harekettir; feminist hareket toplumsal bir dirençle karşılaşır ve sosyal teorinin radikal bir eleştirisini yapar.
Feminizm kadınların toplum içindeki eşitsizliklerinin ve ikincil konumlarının değiştirilmesi gerektiğini savunur; toplumda kadın aleyhine doğal ve normal olarak kabul edilen şeyleri eleştirir; insanlık tarihinin eleştirisini yapar.
Soru 74
Aşağıdakilerden hangisi kadın ve erkeğin tutum ve davranışlarının, toplumsal rol ve sorumluluklarının biyolojik farklılıklarından kaynaklanmadığını, bunu sosyalleşme süreci içinde kültürel olarak öğrendiklerini ve toplum tarafından onlara atfedildiklerini anlatmaktadır?
Seçenekler
A
Feminizm
B
Toplumsal cinsiyet
C
Biyolojik determinizm
D
Kadın hakları savunuculuğu
E
Cinsiyet
Açıklama:
Kadın ve erkek arasındaki farklılığın biyolojik boyutunu oluşturan cinsellik (sex) biyolojik bir kategoridir. Ancak kadın ve erkekler arasındaki biyolojik, fizyolojik, psikolojik ve cinsel farklılıkların toplumsal hayatın kurulmasında ne tür bir rol farklılaşmasına neden olduğu
sorusu toplumsal cinsiyet (gender) kavramıyla açıklanmaktadır.
Cinsiyet (sex) kavramı kadın ve erkek arasındaki biyolojik farklılıkları ifade ederken, toplumsal cinsiyet kavramı (gender) ise kadın ve erkeğin tutum ve davranışlarının, toplumsal rol ve sorumluluklarının biyolojik farklılıklarından kaynaklanmadığını, bunu sosyalleşme süreci içinde
kültürel olarak öğrendiklerini ve toplum tarafından onlara atfedildiklerini anlatmaktadır.
sorusu toplumsal cinsiyet (gender) kavramıyla açıklanmaktadır.
Cinsiyet (sex) kavramı kadın ve erkek arasındaki biyolojik farklılıkları ifade ederken, toplumsal cinsiyet kavramı (gender) ise kadın ve erkeğin tutum ve davranışlarının, toplumsal rol ve sorumluluklarının biyolojik farklılıklarından kaynaklanmadığını, bunu sosyalleşme süreci içinde
kültürel olarak öğrendiklerini ve toplum tarafından onlara atfedildiklerini anlatmaktadır.
Soru 75
Aşağıdakilerden hangisine göre tarihsel olarak oluşan sosyal ilişkiler, toplumsallaştırma kurumları aracılığı ile nesilden nesile aktarılmakta, kadın ve erkeğe yüklenen rol ve işlevler de, bu süreçte hep yeniden kurulmaktadır?
Seçenekler
A
Psikolojik determinizm
B
Sosyalist feminizm
C
Sosyal determinizm
D
İktisadi determinizm
E
Biyolojik determinizm
Açıklama:
Biyolojik determinizm kadın ve erkek arasındaki eşitsizliği her iki cinsin biyolojik
farklılığına dayandırmaktadır.
Psikolojik determinizm, kadın ve erkeğin toplumsal rollerindeki farklılık ve eşitsizliği her iki cinsin ruhsal gelişimindeki farklılıktan kaynaklanmaktadır.
Sosyal determinizme göre, kadın ve erkeğe yüklenen roller ve işlevler kuşlaktan kuşağa aktarılmaktadır. İktisadi determinizme göre ise, kadın ve erkek arasındaki eşitsizlik iktisadi gelişmenin bir sonucudur.
Sosyal determinizme göre tarihsel olarak oluşan sosyal ilişkiler, toplumsallaştırma kurumları aracılığı ile nesilden nesile aktarılmakta, kadın ve erkeğe yüklenen rol ve işlevler de, bu süreçte hep yeniden kurulmaktadır. Bugünkü mevcut durum da bu sürecin bir sonucudur.
farklılığına dayandırmaktadır.
Psikolojik determinizm, kadın ve erkeğin toplumsal rollerindeki farklılık ve eşitsizliği her iki cinsin ruhsal gelişimindeki farklılıktan kaynaklanmaktadır.
Sosyal determinizme göre, kadın ve erkeğe yüklenen roller ve işlevler kuşlaktan kuşağa aktarılmaktadır. İktisadi determinizme göre ise, kadın ve erkek arasındaki eşitsizlik iktisadi gelişmenin bir sonucudur.
Sosyal determinizme göre tarihsel olarak oluşan sosyal ilişkiler, toplumsallaştırma kurumları aracılığı ile nesilden nesile aktarılmakta, kadın ve erkeğe yüklenen rol ve işlevler de, bu süreçte hep yeniden kurulmaktadır. Bugünkü mevcut durum da bu sürecin bir sonucudur.
Soru 76
Aşağıdakilerden hangisi üretim ve tüketime ilişkin temel ve türev bütün kararların fiyatların hakemliğinde serbest bir biçimde üretici ve tüketiciler tarafında piyasada kararlaştırıldığı ekonomilerdir?
Seçenekler
A
Piyasa ekonomileri
B
Karma ekonomi
C
Feminist iktisat
D
Yerleşik iktisat
E
Güdümlü ekonomi
Açıklama:
Piyasa ekonomileri üretim ve tüketime ilişkin temel ve türev bütün kararların fiyatların hakemliğinde serbest bir biçimde üretici ve tüketiciler tarafında piyasada kararlaştırıldığı ekonomilerdir. Serbest piyasa ekonomilerinde kimin neyi, ne kadar üreteceği ve kimin üretimden ne kadar pay alacağına piyasa mekanizması yoluyla rasyonel tercihler yapan bireyler karar vermektedirler.
Soru 77
Aşağıdakilerden hangisi yerleşik iktisadın niteliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Emperyalist
B
Irkçı
C
Sınıfsal
D
Cinsiyetçi
E
Kadınsı
Açıklama:
Doğal olarak feminist iktisadın hareket noktasını, feminist tezlerden hareketle yerleşik iktisadın köklü bir eleştirisinin yapılması oluşturmaktadır. Buna göre genelde Batı bilimi, özelde de yerleşik iktisat cinsiyetçi, erkeksi, sınıfsal, ırkçı ve emperyalist niteliklidir. Bu temel varsayımdan yola çıkılarak diğer tüm sosyal etkinlikler ve bilimler gibi iktisadın da sosyal olarak kurulduğu vurgulanmakta kültürün aracısı olmadığı herhangi bir bilginin olamayacağı savunulmaktadır.
Soru 78
Geleneksel düşünme biçimine göre aşağıdakilerden hangisi kadınsılık ile ilişkilendirilmektedir?
Seçenekler
A
Nesnellik
B
Niteliksel çözümleme
C
Soyutlama
D
Mantıksal tutarlılık
E
Matematik
Açıklama:
Bazı feministler, geleneksel epistemolojilerin bilerek ya da bilmeyerek kadınların bir bilen özne olabilme imkânını daima göz ardı ettiklerini savunmaktadırlar. Bunlara göre bilimin sesi erkeksi bir sestir ve tarih erkeklerin bakış açısından yazılmıştır. Bu geleneksel düşünme biçimine göre nesnellik, mantıksal tutarlılık, bireysel başarı, matematik, soyutlama, duygularını kontrol etme ve bilim gibi özellikler tarihsel süreç içersinde kültürel olarak güçlülük, sertlik ve erkeksilik ile, buna karşılık, öznellik, dostluk, sezgisel anlama, işbirliği, niteliksel çözümleme, somutluk, duygu ve doğa ise zayıflık, yumuşaklık ve kadınsılık ile ilişkilendirilmektedir. Buradan hareketle feministler, bireylerin
düşünce ve yaşayış biçimleri içerisine gömülü olan bu toplumsal cinsiyet ilişkilerinin göz ardı edilmesinin, fiili iktisadi hayatın yanlış bir tasviri ve kavramsallaştırmasını ortaya çıkaracağı sonucuna varmaktadırlar.
düşünce ve yaşayış biçimleri içerisine gömülü olan bu toplumsal cinsiyet ilişkilerinin göz ardı edilmesinin, fiili iktisadi hayatın yanlış bir tasviri ve kavramsallaştırmasını ortaya çıkaracağı sonucuna varmaktadırlar.
Soru 79
"Kullanım değeri çok yüksek olan bazı malların, mesela suyun, kullanım değeri çok daha düşük olan başka bir mala göre, mesela mücevhere göre, çok daha ucuz olmasını, kullanım değeri ile değişim değeri arasındaki farkla açıklanmasıdır." ifadesi aşağıdakilerden hangisinin tanımıdır?
Seçenekler
A
Fırsat maliyeti
B
Büyüme oranı
C
Marjinal fayda
D
Değer paradoksu
E
Paranın yanlılığı
Açıklama:
Eviçi üretimin toplumsal organizasyonun devamı için çok hayati bir işleve sahip olmasına karşın iktisadın konusuna girmemesi, değer paradoksuna benzer bir mantıkla açıklanabilir. Bilindiği üzere değer paradoksu, kullanım değeri çok yüksek olan bazı malların, mesela suyun, kullanım değeri çok daha düşük olan başka bir mala göre, mesela mücevhere göre, çok daha ucuz olmasını, kullanım
değeri ile değişim değeri arasındaki farkla açıklanmasıdır.
değeri ile değişim değeri arasındaki farkla açıklanmasıdır.
Soru 80
Aşağıdakilerden hangisi kadınları piyasa dışı sektörde çalışmaya zorlaması, sonuçta, kadınların topluma olan iktisadi katkılarının da değersiz veya ikincil olarak görülmesine neden olmaktadır?
Seçenekler
A
Yerleşik iktisat
B
Piyasa ekonomileri
C
Cinsiyete dayalı işbölümü
D
Kamusal alan
E
Toplumsal cinsiyet
Açıklama:
Cinsiyete dayalı işbölümünün kadınları piyasadışı sektörde çalışmaya zorlaması, sonuçta, kadınların topluma olan iktisadi katkılarının da değersiz veya ikincil olarak görülmesine neden olmaktadır. Bu yüzden feminist iktisatçılar, iktisadın konusuna sadece piyasa üretiminin girmesini, toplumsal cinsiyete dayalı işbölümü sonucu kadınların yürüttüğü iktisadi faaliyetlerin iktisadın inceleme alanının dışına düşmesine, incelenmeye değer bulunmamasına neden olduğu için eleştirmektedirler.
Soru 81
Aşağıdakilerden hangisi neoklasik iktisadı karakterize eden kavramlardan biridir?
Seçenekler
A
Kıtlık
B
İşbirliği
C
Diğergamlık
D
Yanlılık
E
Cinsiyetçi
Açıklama:
Bu feminist eleştirinin daha iyi anlaşılabilmesi için yerleşik iktisadın temel karar birimi olan bireyin özellikleri üzerinde biraz durmak gerekecektir. Bilindiği üzere neoklasik iktisadı karakterize eden üç temel kavram vardır: Kıtlık, bencillik (kendi çıkarını gözetme) ve rekabet. Kuşkusuz bu kavramlar gerçek hayattaki bir kısım iktisadi ilişkileri yansıtmaktadır.
Neoklasik iktisadı karakterize eden üç temel kavram vardır: Kıtlık, bencillik (kendi çıkarını gözetme) ve rekabettir.
Neoklasik iktisadı karakterize eden üç temel kavram vardır: Kıtlık, bencillik (kendi çıkarını gözetme) ve rekabettir.
Soru 82
Yerleşik iktisadın hangi fonksiyonu ek gelirin ek bir tüketime harcanmasının faydayı artıracağını varsaymaktadır?
Seçenekler
A
Denge
B
Marjinalizm
C
Bireyselcilik
D
Rasyonellik
E
Fayda
Açıklama:
Yerleşik iktisadın fayda fonksiyonu ek gelirin ek bir tüketime harcanmasının faydayı artıracağını varsaymaktadır. Bu yaklaşım, gelirini diğergam bir biçimde başkalarının tüketimini artırmak için harcayan insanın sağladığı faydayı yok kabul etmektedir. Yani bencillik esasına dayalı bir fayda fonksiyonu, gelir dağılımının düzeltilmesinin insanların fayda fonksiyonlarını etkileyebileceğini yok saymaktadır. Hatta, emeğin marjinal verimliliği teorisine göre, eğer emek piyasasında cinsiyet ayrımının giderilmesinin maliyeti getirisini aşıyorsa cinsiyet ayrımını korumak iktisadi açıdan tercih
edilmelidir. Bu, cinsiyet ayrımının kaldırılmasının çok pahalı olduğu ve sonuçta maliyetleri artıracağı için çok istenen bir durum da olmadığını ima etmektedir
edilmelidir. Bu, cinsiyet ayrımının kaldırılmasının çok pahalı olduğu ve sonuçta maliyetleri artıracağı için çok istenen bir durum da olmadığını ima etmektedir
Soru 83
İktisadi, sosyal ve siyasi yapılarda erkeklerin merkezde yer alması ve konumlarının veri kabul edilmesi, kadınların durumunu nasıl ele alınmasına yol açmaktadır?
Seçenekler
A
Kadınların liderlik potansiyellerini ortaya koymalarına olanak sağlamaktadır.
B
Kadınların sorunlarını erkek sorunlarından bağımsız görmeye teşvik etmektedir.
C
Kadınların durumunun "sorun" olarak ele alınmasına neden olmaktadır.
D
Kadınların eğitim ve iş hayatındaki başarılarını artırmaktadır.
E
Kadınların toplumsal değişimdeki rolünü güçlendirmektedir. (
Açıklama:
Ünitede "İktisadi, sosyal ve siyasi yapı, kurum ve ilişkilerde erkekler hep merkezde yer aldıkları ve konumları veri kabul edildiği için kadınların durumu “sorun” olarak ele alınmaktadır" ifadesi yer almaktadır. Dolayısıyla, doğru cevap C
Soru 84
Yerleşik iktisat bilimi, piyasa ekonomileri içerisinde hangi sektörü incelemeyi konu edinmektedir?
Seçenekler
A
Sadece gönüllü kuruluşların iktisadi faaliyetlerini
B
Üretim maliyetlerinin üçüncü bir kişi tarafından karşılandığı piyasa dışı sektörü.
C
İktisadi kararların bir merkezden denetlendiği güdümlü ekonomileri.
D
Fiyat mekanizmasının işlediği piyasa sektörünü.
E
Tüm üretim ve tüketim etkinliklerinin tamamını.
Açıklama:
Ünitede, yerleşik iktisat biliminin "ekonominin tümü adına sadece fiyat mekanizmasının (arz ve talebin serbestçe denge fiyat ve miktarı oluşturmasını) işlediği piyasa sektörünü incelemekte “ekonomi”nin geri kalan kısmını göz ardı ettiği" belirtilmiştir. Dolayısıyla, doğru cevap D
Soru 85
Metne göre piyasa ekonomileri, üretim ve tüketime ilişkin temel kararların nasıl kararlaştırıldığı ekonomilerdir?
Seçenekler
A
İktisadi kararların devlet tarafından denetlendiği ekonomilerdir.
B
Fiyatların hakemliğinde üretici ve tüketiciler tarafından piyasada serbest bir biçimde.
C
Üretim ve tüketime ilişkin tüm kararların merkezi bir otorite tarafından alındığı ekonomilerdir
D
Sadece gönüllü kuruluşların ekonomik faaliyetlerinin yer aldığı ekonomilerdir.
E
Temelde dışsallıkların kabul edildiği ekonomilerdir.
Açıklama:
Piyasa ekonomileri üretim ve tüketime ilişkin temel ve türev bütün kararların fiyatların hakemliğinde serbest bir biçimde üretici ve tüketiciler tarafında piyasada kararlaştırıldığı ekonomilerdir". Dolayısıyla, doğru cevap B
Soru 86
Aşağıdaki iktisadi faaliyet alanlarından hangisi yerleşik iktisat biliminin inceleme nesnesi olarak kabul edilmemektedir?
Seçenekler
A
Ekonomide önemli bir üretim alanını oluşturan gönüllü kuruluşların iktisadi faaliyetleri
B
Üretim faktör maliyetlerinin tüketici tarafından karşılandığı piyasa sektörü.
C
Fiyat mekanizmasının işlediği piyasa sektörü.
D
Üretim ve tüketime ilişkin kararların piyasada alındığı ekonomiler.
E
Negatif dışsallığın olmadığı kabul edilen piyasa sektörü.
Açıklama:
Ekonomide önemli bir üretim alanını oluşturan gönüllü kuruluşların (vakıf, dernek vb. kurumların) iktisadi faaliyetleri piyasa mekanizması mantığına uygun olmadıkları için inceleme nesnesi olamamaktadırlar. Dolayısıyla, doğru cevap A
Soru 87
Feminist iktisat terimi hangi iki ana anlamda kullanılmaktadır?
Seçenekler
A
Sadece kadınların iş dünyasındaki konumunu inceleyen çalışmalar ve alternatif yaklaşımlar
B
Yerleşik iktisada feminist bir epistemolojik çerçeveden yöneltilen eleştiriler ve mevcut iktisada alternatif sunan teorik yaklaşımlar.
C
Kadınların verimliliklerini artıran ekonomik politikalar ve bunların sonuçları.
D
Kadın özgürlüğünü sağlamaya yönelik sosyolojik ve antropolojik çalışmalar.
E
Ekonominin tüm sektörlerini inceleyen, cinsiyet ayrımı yapmayan analizler. (
Açıklama:
Ünitede "Feminist iktisat terimi, biri yerleşik iktisada feminist bir epistemolojik çerçeveden yöneltilen eleştiriler; diğeri de birinci aşamayı geçerek mevcut iktisada alternatif bir iktisat sunan teorik yaklaşımlar olmak üzere iki anlamda kullanılmaktadır" ifadesi yer almaktadır. Dolayısıyla, doğru cevap B
Soru 88
Feminist iktisatçılar, iktisat biliminin kamusal ve özel üretim ayrımına ilişkin temel eleştirilerini neye odaklamaktadırlar?
Seçenekler
A
Feminist iktisatçılar, iktisat biliminin kamusal ve özel üretim ayrımına ilişkin temel eleştirilerini neye odaklamaktadırlar?
B
Sadece kamusal alandaki faaliyetlerin "vatandaş" kavramı ile ilişkilendirilmesine karşı çıkmalarına.
C
Ev içi üretimin piyasa ekonomilerinden önce de değersiz kabul edildiğini savunmalarına.
D
Parasal mübadelenin geçerli olduğu piyasa ilişkileri dışında kalan bütün iktisadi etkinliklerin iktisadın konusundan dışlanması ve bunun kadın emeğini değersizleştirmesi.
E
Kadınların kamusal alanda çalışma oranının düşük olmasını eleştirmelerine.
Açıklama:
Ünitede, parasal mübadelenin geçerli olduğu piyasa ilişkileri dışında kalan bütün iktisadi etkinliklerin iktisadın konusundan dışlanması, feminist iktisatçıların temel eleştiri noktasını oluşturduğu belirtilmekte ve bu durumun kadın emeğini değersizleştirmesine değinilmektedir. Dolayısıyla, doğru cevap D
Soru 89
Neoklasik iktisadı karakterize eden üç temel kavramdan hangisi feminist iktisatçılar tarafından "erkeksi" olarak kabul edilmektedir?
Seçenekler
A
Bolluk
B
Diğergamlık
C
İşbirliği
D
Kıtlık
E
Hoşgörü
Açıklama:
Ünitede neoklasik iktisadı karakterize eden üç temel kavramın "Kıtlık, bencillik (kendi çıkarını gözetme) ve rekabet" olduğu ve bu kavramların "erkeksi" olarak kabul edildiği belirtilmiştir. Bolluk, diğergamlık ve işbirliği ise "kadınsı" kabul edilen karşıtlarıdır. Dolayısıyla, doğru cevap D
Soru 90
Ünitede neoklasik iktisadı karakterize eden üç temel kavramın "Kıtlık, bencillik (kendi çıkarını gözetme) ve rekabet" olduğu ve bu kavramların "erkeksi" olarak kabul edildiği belirtilmiştir.
Seçenekler
A
Bilimsel bilginin yeterince pozitif olmaması sorununu
B
İktisadi dünyanın karmaşıklığını tam olarak yansıtamaması sorununu.
C
Metodolojik bireyciliği tamamen reddetmesi sorununu.
D
Sadece kadınların deneyimlerini dikkate alması sorununu
E
Yerleşik iktisat biliminin çizdiği iktisadi dünya ile gerçekteki iktisadi dünyanın çakışmaması sorununu
Açıklama:
İlk eleştirinin odağı, "yerleşik iktisat biliminin çizdiği iktisadi dünya ile gerçekteki iktisadi dünyanın çakışmaması" sorunudur. Dolayısıyla, doğru cevap E
Soru 91
Feminist iktisatçılara göre, mevcut bilimsel bilginin kadın deneyimini dışlaması ve erkek egemen değer yargılarıyla biçimlenmesi ne anlama gelmektedir?
Seçenekler
A
Bilimin sadece nesnel gerçeklere odaklanmasını sağlar.
B
Bilimsel etkinliğin erkeksilikten arındırılmasına gerek olmadığını gösterir.
C
Mevcut bilimsel etkinliğin, teorik çerçevesi ve uygulayıcılarının kompozisyonu bakımından erkek egemen olduğunu
D
Kadınların bilimsel alanda yeterince deneyime sahip olmadığını
E
İnsan deneyiminin evrensel ve değişmez olduğunu.
Açıklama:
İkinci eleştiri boyutunda, "mevcut bilimsel etkinliğin, teorik çerçevesi ve uygulayıcılarının kompozisyonu bakımından erkek egemen olduğu" belirtilmektedir. Dolayısıyla, doğru cevap C
Soru 92
Alternatif bir feminist iktisat biliminin olabilirliği, daha çok neye bağlıdır?
Seçenekler
A
Sadece geliştirilecek alternatif epistemolojik tezlere.
B
Mevcut iktisat teorilerinin tamamen reddedilmesine.
C
Toplumsal ilişki ağının feminist talepler doğrultusunda yeniden düzenlenip düzenlenmemesine.
D
Pozitif bilimin ilgi alanının genişletilmesine.
E
Daha fazla kadın bilim insanının yetiştirilmesine.
Açıklama:
Sonuç kısmında, "alternatif bir feminist iktisat biliminin olabilirliği, geliştirilecek alternatif epistemolojik tezlerden ziyade toplumsal ilişki ağının feminist talepler doğrultusunda yeniden düzenlenip düzenlenmemesine bağlıdır" ifadesiyle bu durum açıkça belirtilmiştir. Dolayısıyla, doğru cevap C.
Ünite 5
Soru 1
18. yüzyıldan 1970’li yıllara kadar geçen süre içerisinde egemen olan endüstriyel model aşağıdakilerden hangi dönem olarak da adlandırılmaktadır.
Seçenekler
A
Fordist dönem
B
Feodalizm dönemi
C
Postmodernist dönem
D
Liberal dönem
E
Piyasa dönemi
Açıklama:
18. yüzyıldan 1970’li yıllara kadar geçen süre içerisinde egemen olan endüstriyel model fordist dönem olarak da adlandırılmaktadır.
Soru 2
Fordizm genel olarak Amerika’da kim tarafından geliştirilmiştir?
Seçenekler
A
Henry Ford
B
Robert Adrian
C
Nicolaus de Kues
D
Leonardo Da Vinci
E
Kopernik
Açıklama:
Fordizm genel olarak Amerika’da Henry Ford tarafından geliştirilen ve daha çok endüstriyel kapitalizmin üretim sürecinde uygulanan ilkeleri tanımlamada kullanılan bir kavramdır
Soru 3
Dünyada seri üretime dayalı olarak tasarlanan yürüyen bant sisteminin kurucusudur. Kaç yılında yılında Ford tarafından geliştirilmiştir?
Seçenekler
A
1908
B
1900
C
1918
D
1915
E
1905
Açıklama:
Dünyada seri üretime dayalı olarak tasarlanan yürüyen bant sisteminin kurucusudur. 1908 yılında Ford tarafından geliştirilen T Model aracı bant sistemi ile üretilmiştir.
Soru 4
1990’lerin başlarında ortaya çıkan kitlesel üretim modeline Henry Ford’un isminden yola çıkılarak ne ad verilmiştir?
Seçenekler
A
fordizm
B
Bant sistemi
C
Seri üretim
D
Otomatik üretim
E
Modern sistem
Açıklama:
Bu nedenle 1990’lerin başlarında ortaya çıkan kitlesel üretim modeline Henry Ford’un isminden yola çıkılarak fordizm adı verilmiştir.
Soru 5
Tek veya sınırlı farklılıklara sahip bir ürünün çok sayıda üretilmesi ne demektir?
Seçenekler
A
Standart üretim
B
Örnek Üretim
C
Özel Üretim
D
Ana Üretim
E
Ara Üretim
Açıklama:
Standart üretim tek veya sınırlı farklılıklara sahip bir ürünün çok sayıda üretilmesi demektir.
Soru 6
Piyasalarda istenen kitlesel talebin yaratılması da ancak sosyal refah devletinin etkin bir şekilde gelir dağılımını düzenlediği ve makro ekonomik dengeleri kurmaya çalıştığı hangi politikalarla mümkündür.
Seçenekler
A
Keynesyen
B
Liberal
C
Sosyal
D
Mali
E
Dışa dayalı
Açıklama:
Piyasalarda istenen kitlesel talebin yaratılması da ancak sosyal refah devletinin etkin bir şekilde gelir dağılımını düzenlediği ve makro ekonomik dengeleri kurmaya çalıştığı ‘Keynesyen’ politikalarla mümkündür.
Soru 7
1929 yılında tüm dünyayı etkisi altına alan ekonomik krizden çıkılmasına yönelik olarak geliştirilen para ve maliye politikalarına verilen genel ad aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Keynesyen politikalar
B
Liberal Politikalar
C
Feodal Politikalar
D
Sosyalist politikalr
E
Serbest Piyasa Politikaları
Açıklama:
Keynesyen politikalar 1929 yılında tüm dünyayı etkisi altına alan ekonomik krizden çıkılmasına yönelik olarak ünlü iktisatçı John Maynard Keynes tarafından geliştirilen para ve maliye politikalarına verilen genel addır.
Soru 8
İkinci Dünya Savaşı’ndan 1970’li yıllara kadar süren fordizmin temel özelliklerini en iyi yansıtan ekonominin hangi kapitalizmi olduğu belirtilmektedir?
Seçenekler
A
Amerikan
B
İngiliz
C
Fransız
D
Alman
E
İspanyol
Açıklama:
İkinci Dünya Savaşı’ndan 1970’li yıllara kadar süren fordizmin temel özelliklerini en iyi yansıtan ekonominin Amerikan kapitalizmi olduğu belirtilmektedir
Soru 9
Stalin döneminden alan eski Sovyetler Birliği’nin endüstriyel gelişim sürecinde genel olarak fordist özellikleri içeren büyük ölçekli kitlesel üretimin esas alındığını öne sürmüş olan aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Murray
B
Ford
C
Wagner
D
Keynes
E
Wiseman
Açıklama:
Murray temelini Stalin döneminden alan eski Sovyetler Birliği’nin endüstriyel gelişim sürecinde genel olarak fordist özellikleri içeren büyük ölçekli kitlesel üretimin esas alındığını öne sürmüştür.
Soru 10
Hangi yıllar ile birlikte kitlesel talepte bir daralma yaşanmasının fordist sisteme en büyük darbelerden birini vurduğu belirtilmektedir
Seçenekler
A
1970
B
1960
C
1950
D
1980
E
1945
Açıklama:
1970’li yıllar ile birlikte kitlesel talepte bir daralma yaşanmasının fordist sisteme en büyük darbelerden birini vurduğu belirtilmektedir
Soru 11
Aşağıdakilerden hangisi bilimsel yönetim anlayışı olarak bilinen taylorizmin özelliklerinden biridir?
Seçenekler
A
Otomasyon yolu ile kitlesel üretim yapılması
B
Üretimin standartlaştırılması
C
Üretim sürecinin basitleştirilmesi
D
İşgücünün büyük ölçekli işletmelerde yoğunlaşması
E
İstikrarlı kitlesel talebin arttırılması
Açıklama:
Taylorizmin özellikleri literatürde genel olarak üç temel ilke çerçevesinde sınıflandırılarak ele alınmaktadır (Belek 1999, s.579). Bunlar sırasıyla;
i. üretim sürecinin basitleştirilmesi,
ii. kafa (veya zihinsel) emeğin üretimden alınarak planlama düzeyinde
merkezîleştirilmesi,
iii. işçinin yapacağı işin her aşamasının
yönetimce planlanarak işçiye direktifler biçiminde iletilmesidir. Böylece
işçilerin üretim süreci hakkında bilgi sahibi olmaları ve üretim sürecini
kontrol etmeleri engellenebilmektedir
i. üretim sürecinin basitleştirilmesi,
ii. kafa (veya zihinsel) emeğin üretimden alınarak planlama düzeyinde
merkezîleştirilmesi,
iii. işçinin yapacağı işin her aşamasının
yönetimce planlanarak işçiye direktifler biçiminde iletilmesidir. Böylece
işçilerin üretim süreci hakkında bilgi sahibi olmaları ve üretim sürecini
kontrol etmeleri engellenebilmektedir
Soru 12
Aşağıdakilerden hangisi üretim, tüketim ve gelir arasında bir denge ve istikrarın sağlanması için devletin piyasaya müdahale etmesi gerektiği tezine dayalıdır?
Seçenekler
A
Fordizm
B
Taylorizm
C
Modernizm
D
Keynes politikaları
E
Kapitalist yaklaşımlar
Açıklama:
Keynesyen politikalar 1929 yılında tüm dünyayı etkisi altına alan ekonomik krizden çıkılmasına yönelik olarak ünlü iktisatçı John Maynard Keynes tarafından geliştirilen para ve maliye politikalarına verilen genel addır. Bu politikalar özü itibarıyla üretim, tüketim ve gelir arasında bir denge ve istikrarın sağlanması için devletin piyasaya müdahale etmesi gerektiği tezine dayalıdır.
Keynes politikaları
Keynes politikaları
Soru 13
Aşağıdakilerden hangisi endüstriyel kapitalizmin kitlesel üretim ve kitlesel tüketim modeli olarak tanımlanan fordizmin unsurları arasında yer alır?
Seçenekler
A
Güçlü piyasa düzenlemesi
B
İşçi odaklı bilimsel yönetim
C
Etkili sosyal politikaları uygulama
D
Verimli işgücü ve denetim
E
Uygun teknolojik donanım
Açıklama:
Kitlesel üretim ve kitlesel tüketim olgusu kendiliğinden oluşan bir yapı değildir. Güçlü bir piyasa düzenlemesi, etkili sosyal politika uygulamaları, uygun bir teknolojik donanım, verimli bir işgücü ve de denetim ile kontrol odaklı bilimsel yönetim ilkeleri fordizmin olmazsa olmaz unsurlarıdır.
İşçi odaklı bilimsel yönetim
İşçi odaklı bilimsel yönetim
Soru 14
Aşağıdakilerden hangisi iki firma arasında belli bir ürünün tedarik edilmesine yönelik olarak yapılan bir anlaşma türü olarak tanımlanır?
Seçenekler
A
Esnek üretim
B
Esnek işletme modeli
C
Taleplerde farklılaşma
D
Üretimde farklılaşma
E
Fason üretim
Açıklama:
Fason üretim, iki firma arasında belli bir ürünün tedarik edilmesine yönelik
olarak yapılan bir anlaşma türüdür. Bu anlaşma belirli bir ürünün, belirli bir miktarda ve sürede tedarik edilmesine yönelik olarak yapılır.
olarak yapılan bir anlaşma türüdür. Bu anlaşma belirli bir ürünün, belirli bir miktarda ve sürede tedarik edilmesine yönelik olarak yapılır.
Soru 15
Aşağıdakilerden hangisi esnek üretime ilişkin doğru bir ifadedir?
Seçenekler
A
Üretim sürecinde birden fazla işlevi yerine getirebilecek bir özelliğe sahiptir.
B
Ürün çeşitliliği az ancak miktar bazında büyük ölçekli bir üretimi hedefler.
C
Özel amaçlı işlevleri yerine getiren bir üretim sistemine sahiptir.
D
Standart ürünlerin büyük ölçekli işletmelerde kitlesel üretildiği bir yapıya sahiptir.
E
İşgücü becerilerini üretim sürecinde yalnızca belirli işleri yapmaya yönlendirir.
Açıklama:
Esnek üretim yapan bir işletmenin istihdam ettiği işgücü beceri düzeyi yüksek olmakla birlikte üretim sürecinde birden fazla işlevi yerine getirebilecek bir özelliğe de sahiptir.
Üretim sürecinde birden fazla işlevi yerine getirebilecek bir özelliğe sahiptir.
Üretim sürecinde birden fazla işlevi yerine getirebilecek bir özelliğe sahiptir.
Soru 16
Aşağıdakilerden hangisi fordist yaklaşımı olumsuz etkileyen etmenler arasında yer alır?
Seçenekler
A
Aynı ürüne yönelik taleplerde aşırı artış olması
B
Farklı tür üretimler için esnekliğe sahip olması
C
Artan krizle endüstri ilişkilerinin iyileştirilmesi
D
Kitlesel üretime olan talebin doyması
E
Ani talep değişikliğinin olması
Açıklama:
Fordist üretim sisteminin gelişmiş kapitalist ülkelerde kitlesel üretimin iç ve dış pazarlarda meydana gelen ani talep değişikliklerine yanıt veremediği ve sistemin kendi içinde hızlı bir şekilde tıkanmaya doğru gittiği öne sürülmektedir (Piore ve Sabel 1984, Amin 1994, Şenkal 2008). Kitlesel olarak üretilen mallara olan talebin doyması, taleplerde meydana gelen aşırı farklılaşma, kullanılan teknolojik donanımın farklı türden üretim yapabilecek bir esnekliğe sahip olmaması ve artan krize bağlı olarak endüstri ilişkilerinin bozulmasının fordist sistemi oldukça olumsuz etkilediği belirtilmektedir.
Kitlesel üretime olan talebin doyması
Kitlesel üretime olan talebin doyması
Soru 17
Aşağıdakilerden hangisi dikey örgütlenme ile ilgili doğru bir ifadedir?
Seçenekler
A
Karar sürecine çalışanlar daha aktif katılır.
B
Çok yönlü bir iletişim gerektirir.
C
İşçilerin işgücünün niteliği yüksektir.
D
Herkes işletme için vazgeçilmez işlevleri yerine getirir.
E
Çalışanlar yalnızca belirli işleri yapmaya yönlendirilir.
Açıklama:
Fordist üretim yapısının dayandığı Taylorist yönetim anlayışı ise dikey bir hiyerarşik örgütlenmeyi ortaya çıkarmış ve çalışanların işgücü becerilerini üretim sürecinde yalnızca belirli işleri yapmaya yönlendirerek hem rutin işlere dayalı bir işbölümünün ortaya çıkmasına zemin hazırlamış hem de kafa emeği ile kol emeği arasında kesin bir ayrımın oluşmasına neden olmuştur (Murray, 1989:40). Böylece çalışanlar üretim sürecinde var olan makineler ve teçhizatların belirli ritmik ve rutin hareketlerinin bir parçası haline getirilmiş ve bu da çalışanların işe yabancılaşmasına neden olmuştur. Bunun aynı zamanda işçilerin sahip olduğu becerilerin kalitesini düşürücü bir etkisi de olmuştur.
Çalışanlar yalnızca belirli işleri yapmaya yönlendirilir.
Çalışanlar yalnızca belirli işleri yapmaya yönlendirilir.
Soru 18
Aşağıdakilerden hangisi fordizm ve post-fordizm arasındaki farka ilişkin doğru bir ifadedir?
Seçenekler
A
Post-fordizmde katılımcı yönetim ve yatay işbölümü vardır.
B
Post-fordizmde vasıfsız, sadece bir iş yapan işçiler vardır.
C
Post-fordizmde büyük ölçekli işletmelerde yoğunlaşmış kitlesel işgücü yaratılır.
D
Fordizmde neo-liberal ekonomi politikaları olur.
E
Fordizmde daha az sayıda işçinin çalıştığı küçük ölçekli işletmeler olur.
Açıklama:
Post-fordizmin özellikleri arasında katılımcı yönetim ve yatay işbölümü, neo-liberal ekonomi politikalar, daha az sayıda işçinin çalıştığı küçük ölçekli işletmeler olur. Fordizmde vasıfsız, sadece bir iş yapan işçiler olur, büyük ölçekli işletmelerde yoğunlaşmış kitlesel işgücü yaratılır.
Post-fordizmde katılımcı yönetim ve yatay işbölümü vardır.
Post-fordizmde katılımcı yönetim ve yatay işbölümü vardır.
Soru 19
Aşağıdakilerden hangisi esnek uzmanlaşma olarak adlandırılan akımın öncüleri
olarak kabul edilirler?
olarak kabul edilirler?
Seçenekler
A
Ford ve Taylor
B
Taylor ve Keynes
C
Schmitz ve Williams
D
Piore ve Sabel
E
Atkinson ve Lipietz
Açıklama:
Piore ve Sabel literatürde esnek uzmanlaşma olarak adlandırılan akımın öncüleri
olarak kabul edilirler.
olarak kabul edilirler.
Soru 20
Aşağıdakilerden hangisi fordizmden post-fordizme doğru bir dönüşüm yaşandığını kabul ederek, bu dönüşümlerin sosyal ve ekonomik sonuçlarının genel olarak olumlu olduğunu savunur?
Seçenekler
A
Clarke
B
Hyman
C
Fransız Düzenleme Okulu
D
Williams
E
Atkinson
Açıklama:
Post-fordist dönüşümler konusunda Atkinson da (1984) olumlu bir yaklaşıma
sahiptir
sahiptir
Soru 21
18.yüzyıldan 1970'li yıllara kadar geçen süre içerisinde egemen olan endüstriyel model aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Fordist dönem
B
Post fordist dönem
C
Feodal dönem
D
Esnek dönem
E
Bireyci dönem
Açıklama:
18. yüzyıldan 1970’li yıllara kadar geçen süre içerisinde egemen olan endüstriyel model fordist dönem olarak da adlandırılmaktadır.
Soru 22
Atkinson, işgücü niteliği düşük ve işletme açısından önemi az olan işçi grubunu aşağıdakilerden hangisiyle ifade eder?
Seçenekler
A
Merkez işçiler
B
Çevre işçiler
C
Yarı-çevre işçiler
D
Vasıflı işçiler
E
Etkin işçiler
Açıklama:
Atkinson'a göre, işgücü niteliği düşük ve işletme açısından önemi az olan işçi gurubu ise çevre işçilerini meydana getirmektedir. Çevre işçileri hem düşük ücret almakta hem de iş güvenceleri az olmaktadır
Soru 23
Aşağıdakilerden hangisi, Batı toplumlarında Sosyal Demokrasi’nin düşüşü ile Neo-Liberalizm’in yükselişinin fordizmin düşüşü ve post-fordizmin yükselişi ile aynı döneme denk gelmesinin bir tesadüf olmadığını ileri sürer?
Seçenekler
A
Piore
B
Pollert
C
Hyman
D
Clarke
E
Smith
Açıklama:
Clarke, Batı toplumlarında Sosyal Demokrasi’nin düşüşü ile Neo-Liberalizm’in yükselişinin fordizmin düşüşü ve post-fordizmin yükselişi ile aynı döneme denk gelmesinin bir tesadüf olmadığını belirtir.
Soru 24
Esnek istihdam ilkesinin sermayenin emek üzerindeki sınırsız denetiminin dayatılması olduğunu ifade eden aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Pollert
B
Williams
C
Sabel
D
Piore
E
Schmitz
Açıklama:
Pollert, esnek istihdam ilkesinin sermayenin emek üzerindeki sınırsız denetiminin dayatılması olduğunu ileri sürer.
Soru 25
Aşağıdakilerden hangisi post-fordizmin yönetim anlayışını doğru bir biçimde açıklar?
Seçenekler
A
Üretim sürecinde çalışanların sıkı denetlenmesi
B
Yönetimde Taylorizmin ilkelerinin uygulanması
C
Yürüyen band sistemine dayalı üretim yöntemi
D
Modüler üretimin gerçekleştirilmesi
E
Katılımcı yönetim ve yatay işbölümü
Açıklama:
Katılımcı yönetim ve yatay işbölümü
Soru 26
Kapitalist ekonomilerde ortaya çıkan yeniden yapılanma sürecini ifade etmek için aşağıdakilerden hangisi kullanılmamaktadır?
Seçenekler
A
Örgütlü kapitalizm
B
Post fordizm
C
Geleneksel toplum
D
Post modernizm
E
Gözetim toplumu
Açıklama:
Modernizm-post mdernzim, endüstriyel toplum-post endüstriyel toplum, fordizm-postfordizm, örgütlü kapitalizm-örgütsüz kapitalizm, risk toplumu, gözetim toplumu ve geç modernlik gibi kavramlar kullanılmaktadır.
Geleneksel toplum
Geleneksel toplum
Soru 27
Aşağıdakilerden hangisi Taylorizmin özellikleri arasında yer alır?
I. Zihinsel emeğin üretimden alınarak planlama düzeyinde merkezileşmesi
II. Üretim sürecinin basitleştirilmesi
III. İşçinin üretim sürecini kontrol ve denetleme rolü taşıması
I. Zihinsel emeğin üretimden alınarak planlama düzeyinde merkezileşmesi
II. Üretim sürecinin basitleştirilmesi
III. İşçinin üretim sürecini kontrol ve denetleme rolü taşıması
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
II ve III
D
I ve III
E
Yalnız III
Açıklama:
Taylorizmde işçinin yapacağı işin her aşamasının yönetimce planlanarak işçiye direktifler biçiminde iletilmesidir. Böylece işçilerin üretim süreci hakkında bilgi sahibi olmaları ve üretim sürecini kontrol etmeleri engellenmektedir. Üretim basitleştirilmiştir ve zihinsel emeğin üretimden alınarak planlama düzeyinde merkezileşmesi söz konusudur. Bu nedenle doğru yanıt B seçeneğidir.
I ve II
I ve II
Soru 28
Aşağıdakilerden hangisinde üretim sürecinde aralıksız imalat teknolojisi kullanılır?
Seçenekler
A
Peynir
B
Çelik
C
Seramik
D
Lastik
E
Kağıt
Açıklama:
Belirli sektörlerde imalat aralıksız olduğu için aralıksız imalat teknolojisi kullanılır. Peynir, bisküvi, orman ürünleri, tereyağ bunlardan bazılarıdır. Dolayısıyla doğru yanıt A seçeneğidir.
Soru 29
Aşağıdakilerden hangisi birim imalat teknolojisine dayalı olarak imalatı yapılan bir ürün değildir?
Seçenekler
A
Matbaacılık
B
Gemi imalatı
C
İnşaat malzemeleri
D
Uçak imalatı
E
Gıda üretimi
Açıklama:
Gıda üretimi kitlesel üretime örnek gösterilebilir.
Soru 30
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de faaliyet gösteren küçük ve orta boy işletmeler açısından doğru bir ifade değildir?
Seçenekler
A
Yetersiz işletme sermayesine sahip olmaları
B
Sipariş üzerine iş yapmaları
C
Fason üretimin yaygın olması
D
Eksik rekabet piyasalarında faaliyet göstermesi
E
Kâr oranlarının oldukça düşük olması
Açıklama:
D seçeneğinin tam tersi aşırı rekabet ortamında bu firmalar faaliyet göstermektedir.
Eksik rekabet piyasalarında faaliyet göstermesi
Eksik rekabet piyasalarında faaliyet göstermesi
Soru 31
Fordist üretim sisteminin en önemli dayanağı olan kitlesel üretimin kitlesel tüketim ile beslenebilmesi, aşağıdaki bilim insanlarından hangisi tarafından hayata geçirilmiştir?
Seçenekler
A
John Maynard Keynes
B
David Ricardo
C
Adam Smith
D
Jean Baptiste Say
E
Max Weber
Açıklama:
Keynesyen politikalar 1929 yılında tüm dünyayı etkisi altına alan ekonomik krizden çıkılmasına yönelik olarak ünlü iktisatçı John Maynard Keynes tarafından geliştirilen para ve maliye politikalarına verilen genel addır. Bu politikalar özü itibarıyla üretim, tüketim ve gelir arasında bir denge ve istikrarın sağlanması için devletin piyasaya müdahale etmesi gerektiği tezine dayalıdır. Gelir artırıcı Keynesyen politikalarla talep artışı sağlanmış, fordist üretim sisteminin belki de en önemli dayanağı olan kitlesel üretimin kitlesel tüketim ile beslenebilmesi gerçekleştirilmiştir. Böylece üretim süreci ile tüketim sürecinin iç içe geçtiği bir bütünlük oluşturulabilmiştir. Bu açıklamalardan hareketle yukarıdaki seçenekler incelendiğinde, Fordist üretim sisteminin en önemli dayanağı olan kitlesel üretimin kitlesel tüketim ile beslenebilmesi yukarıdaki seçeneklerde belirtilen bilim insanlarından John Maynard Keynes tarafından hayata geçirildiğinden bu sorunun doğru yanıtı A seçeneğidir.
Soru 32
İki firma arasında belli bir ürünün tedarik edilmesine yönelik olarak yapılan anlaşma, aşağıdaki seçeneklerden en fazla hangisiyle ilişkilidir?
Seçenekler
A
Yerli üretim
B
Fason üretim
C
Sözleşmeli üretim
D
Uluslararası üretim
E
Yeniden üretim
Açıklama:
Fason üretim, iki firma arasında belli bir ürünün tedarik edilmesine yönelik olarak yapılan bir anlaşma türüdür. Bu anlaşma belirli bir ürünün, belirli bir miktarda ve sürede tedarik edilmesine
yönelik olarak yapıldığından bu sorunun doğru yanıtı B seçeneğidir.
yönelik olarak yapıldığından bu sorunun doğru yanıtı B seçeneğidir.
Soru 33
Toplumsal gerçekliği yalnızca ekonomik ölçülerle değerlendiren ve gerçekliği salt bir ekonomik gerçekliğe indirgeyen, bu nedenle de ekonomik indirgemecilik olarak adlandırılan yaklaşıma karşı eleştirel olarak kullanılan kavram, aşağıdaki seçeneklerden hangisinde belirtilmiştir?
Seçenekler
A
Pragmatizm
B
Sembolizm
C
Ekonomizm
D
Modernizm
E
Pozitivizm
Açıklama:
Ekonomizm, toplumsal gerçekliği yalnızca ekonomik ölçülerle değerlendiren ve gerçekliği salt bir ekonomik gerçekliğe indirgeyen, bu nedenle de ekonomik indirgemecilik olarak adlandırılan yaklaşıma karşı eleştirel olarak kullanılan bir kavramı temsil ettiğinden bu sorunun doğru yanıtı C seçeneğidir.
Soru 34
Tek veya sınırlı farklılıklara sahip bir ürünün çok sayıda üretilmesi, Fordizmin aşağıdaki seçeneklerde belirtilen özelliklerinden en fazla hangisiyle ilişkilidir?
Seçenekler
A
Otomasyon yolu ile kitlesel üretim yapılması
B
Sosyal refah devletinin düzenleyici ve kontrol edici rolü
C
Üretimde merkezi örgütlenme ve Taylorist yönetim anlayışı
D
Üretimin standartlaştırılması
E
Kitlesel işgücünün büyük ölçekli işletmelerde yoğunlaşması
Açıklama:
Fordizm standart üretime dayanmaktadır. Standart üretim tek veya sınırlı farklılıklara sahip bir ürünün çok sayıda üretilmesini ifade ettiğinden bu sorunun doğru yanıtı D seçeneğidir.
Soru 35
Büyük ölçekli standart ürünleri çok büyük miktarlarda üretmek, Fordizmin aşağıda belirtilen özelliklerinden en fazla hangisiyle ilişkilidir?
Seçenekler
A
Üretimin standartlaştırılması
B
Sosyal refah devletinin düzenleyici ve kontrol edici rolü
C
Üretimde merkezi örgütlenme ve Taylorist yönetim anlayışı
D
Kitlesel işgücünün büyük ölçekli işletmelerde yoğunlaşması
E
Otomasyon yolu ile kitlesel üretim yapılması
Açıklama:
Fordist üretim sisteminin en önemli amaçlarından birisi üretim sürecinde maliyeti en aza indirgemek ve işletmeye istikrarlı bir kârlılık kazandırmaktır. Bunun için üretim sürecinde özel amaçlı makinelerin ve teçhizatların kullanıldığı otomasyonun sağlanması gerekmektedir. Diğer bir ifadeyle, firmalar ilk önce üretimde standartlaşmayı ve daha sonra ise üretim sürecinde teknolojik olarak otomasyona geçmeyi hedeflemektedirler. Fordist üretimde esas amaç büyük ölçekli standart ürünleri çok büyük miktarlarda kitlesel olarak üretmek ve bu yolla büyük kârlar elde etmek olduğundan yukarıdaki sorunun doğru yanıtı E seçeneğidir.
Soru 36
Bir işletmede kararların üst yönetim tarafından alındıktan sonra işletme içinde tepeden aşağıya doğru uygulanması, Fordizmin aşağıda belirtilen özelliklerinden en fazla hangisiyle ilişkilidir?
Seçenekler
A
Üretimin standartlaştırılması
B
Otomasyon yolu ile kitlesel üretim yapılması
C
Sosyal refah devletinin düzenleyici ve kontrol edici rolü
D
Kitlesel işgücünün büyük ölçekli işletmelerde yoğunlaşması
E
Üretimde merkezi örgütlenme ve Taylorist yönetim anlayışı
Açıklama:
Fordist üretim örgütlenmesi merkeziyetçi bir yönetim anlayışına dayanır. Yani kararlar merkezi birimler tarafından alınmakta ve daha sonra da işletme içinde tepeden aşağıya doğru uygulanmaktadır. Bu sebeple yukarıdaki sorunun doğru yanıtı E seçeneğidir.
Soru 37
Aşağıdaki seçeneklerden hangisi post-fordizmin özelliklerinden birisi değildir?
Seçenekler
A
Taleplerde farklılaşma
B
Üretimde farklılaşma
C
Esnek üretim
D
Sosyal refah devletinin düzenleyici ve kontrol edici rolü
E
Küçük ölçekli üretim
Açıklama:
Post- fordizmin özellikleri şu başlıklarda özetlenebilir:
- Taleplerde farklılaşma
- Üretimde farklılaşma
- Esnek üretim
- Küçük ölçekli üretim
- Üretim sürecinde yetkilendirme ve yatay işbölümü
- İş ve işgücü istihdamı esnekliği
Soru 38
Talep miktarlarındaki dalgalanmalara göre işletmelerin kendilerini hem ürün çeşitliliği bazında hem de miktar bazında ayarlayabilmesi gerekliliği, post- fordizmin aşağıda belirtilen özelliklerinden en fazla hangisiyle ilişkilidir?
Seçenekler
A
Taleplerde farklılaşma
B
Esnek üretim
C
Üretimde farklılaşma
D
Küçük ölçekli üretim
E
Üretim sürecinde yetkilendirme ve yatay işbölümü
Açıklama:
Taleplerde ortaya çıkan farklılaşma ister istemez üretimde de bir farklılaşmayı gerekli kılmaktadır. Fordist üretim anlayışında asıl amaç ürün çeşitliliği az ancak miktar bazında büyük ölçekli bir üretimi gerçekleştirebilmekti. Ancak günümüz koşullarında piyasalardaki talep farklılaşmalarına ve talep miktarlarındaki dalgalanmalara göre işletmelerin kendilerini hem ürün çeşitliliği bazında hem de miktar bazında ayarlayabilmesi gerekmektedir. Bu sebeple yukarıdaki seçenekler incelendiğinde, talep miktarlarındaki dalgalanmalara göre işletmelerin kendilerini hem ürün çeşitliliği bazında hem de miktar bazında ayarlayabilmesi gerekliliği, post- fordizmin aşağıda belirtilen özelliklerinden en fazla üretimde farklılaşma süreciyle ile ilgili olduğundan bu sorunun doğru yanıtı C seçeneğidir.
Soru 39
Esnek üretimin karar verme sürecinde çalışanların daha aktif bir katılımına dayanması, post- fordizmin aşağıda belirtilen özelliklerinden en fazla hangisiyle ilişkilidir?
Seçenekler
A
Taleplerde farklılaşma
B
Üretim sürecinde yetkilendirme ve yatay işbölümü
C
Üretimde farklılaşma
D
İş ve işgücü istihdamı esnekliği
E
Küçük ölçekli üretim
Açıklama:
Esnek üretim karar verme sürecinde çalışanların daha aktif bir katılımına dayanmaktadır. Bu nedenle üretim sürecindeki örgütlenme ve işbölümü yatay olmaktadır. Buna göre, çalışanların sahip olduğu işgücü niteliğinin yüksek olması gerekmektedir. Çünkü işletme üretimini yaptığı malın türüne ve miktarına göre işçileri üretim sürecinin farklı birimlerinde çalıştırabilmek zorundadır. Bu durum (i) işçilerin sahip olduğu işgücünün niteliğini artırmış ve (ii) çalışan herkes işletme için vazgeçilmez işlevleri yerine getirdiği içinde üretim sürecinde yatay örgütlülüğün oluşmasına zemin hazırlamıştır. Bu açıklamalardan hareketle yukarıdaki seçenekler incelendiğinde, esnek üretimin karar verme sürecinde çalışanların daha aktif bir katılımına dayanması, post- fordizmin yukarıda belirtilen özelliklerinden en fazla üretim sürecinde yetkilendirme ve yatay işbölümüyle ilişkili olduğundan bu sorunun doğru yanıtı B seçeneğidir.
Soru 40
Bir işletmede istihdam edilen işgücünün çok yönlü kafa ve kol becerisine sahip olduğu için işletmenin üretim sürecinde birden fazla işlevi yerine getirebilmesi, post- fordizmin aşağıda belirtilen özelliklerinden en fazla hangisiyle ilişkilidir?
Seçenekler
A
İş ve işgücü istihdamı esnekliği
B
Taleplerde farklılaşma
C
Üretimde farklılaşma
D
Esnek üretim
E
Küçük ölçekli üretim
Açıklama:
Esnek teknolojik donanım üretim sürecinde kullanılan işgücünün fordist anlayıştan farklı olarak değişen üretim miktarlarına ve ürün çeşitlenmelerine paralel olarak birden fazla işlevi yerine getirebilecek el becerisine sahip olmasını gerekli kılmaktadır. Böylece işçiler işletmenin üretim hedefleri doğrultusunda diğer üretim ünitelerine kaydırılabilmekte ve işgücünden maksimum ölçüde yararlanılması sağlanmış olmaktadır. Diğer bir deyişle esnek üretim yapan bir işletmede istihdam edilen işgücü çok yönlü kafa ve kol becerisine sahip olduğu için işletmenin üretim sürecinde birden fazla işlevi yerine getirebilmektedir. Böylece esnek üretim yapan bir işletme hem işgücünden maksimum yararlanabilmiş hem de çalışanları yaptıkları işlerden daha fazla haz alabilmiştir. Bu açıklamalardan hareketle yukarıdaki seçenekler incelendiğinde, bir işletmede istihdam edilen işgücünün çok yönlü kafa ve kol becerisine sahip olduğu için işletmenin üretim sürecinde birden fazla işlevi yerine getirebilmesi, post- fordizmin yukarıda belirtilen özelliklerinden en fazla İş ve işgücü istihdamı esnekliğiyle ilişkili olduğundan bu sorunun doğru yanıtı A seçeneğidir.
Soru 41
18. yüzyıldan 1970’li yıllara kadar geçen süre içerisinde egemen olan endüstriyel model aşağıdakilerden hangi dönem olarak da adlandırılmaktadır.
Seçenekler
A
fordist dönem
B
Feodelizm dönem
C
Serbest dönem
D
Liberal dönem
E
Piyasa dönemi
Açıklama:
18. yüzyıldan 1970’li yıllara kadar geçen süre içerisinde egemen olan endüstriyel model fordist dönem olarak da adlandırılmaktadır.
Soru 42
Fordizm genel olarak Amerika’da kim tarafından geliştirilmiştir?
Seçenekler
A
Henry Ford
B
Robert Adrian
C
Nicolaus de Kues
D
Leonardo Da Vinci
E
Kopernik
Açıklama:
Fordizm genel olarak Amerika’da Henry Ford tarafından geliştirilen ve daha çok endüstriyel kapitalizmin üretim sürecinde uygulanan ilkeleri tanımlamada kullanılan bir kavramdır
Soru 43
Dünyada seri üretime dayalı olarak tasarlanan yürüyen bant sisteminin kurucusudur. Kaç yılında yılında Ford tarafından geliştirilmiştir?
Seçenekler
A
1908
B
1900
C
1918
D
1915
E
1905
Açıklama:
Dünyada seri üretime dayalı olarak tasarlanan yürüyen bant sisteminin kurucusudur. 1908 yılında Ford tarafından geliştirilen T Model aracı bant sistemi ile üretilmiştir.
Soru 44
1990’lerin başlarında ortaya çıkan kitlesel üretim modeline Henry Ford’un isminden yola çıkılarak ne ad verilmiştir?
Seçenekler
A
fordizm
B
Bant sistemi
C
Seri üretim
D
Otomatik üretim
E
Modern sistem
Açıklama:
Bu nedenle 1990’lerin başlarında ortaya çıkan kitlesel üretim modeline Henry Ford’un isminden yola çıkılarak fordizm adı verilmiştir.
Soru 45
Tek veya sınırlı farklılıklara sahip bir ürünün çok sayıda üretilmesi ne demektir?
Seçenekler
A
Standart üretim
B
Örnek Üretim
C
Özel Üretim
D
Ana Üretim
E
Ara Üretim
Açıklama:
Standart üretim tek veya sınırlı farklılıklara sahip bir ürünün çok sayıda üretilmesi demektir.
Soru 46
Piyasalarda istenen kitlesel talebin yaratılması da ancak sosyal refah devletinin etkin bir şekilde gelir dağılımını düzenlediği ve makro ekonomik dengeleri kurmaya çalıştığı hangi politikalarla mümkündür.
Seçenekler
A
Keynesyen
B
Liberal
C
Sosyal
D
Mali
E
Dışa dayalı
Açıklama:
Piyasalarda istenen kitlesel talebin yaratılması da ancak sosyal refah devletinin etkin bir şekilde gelir dağılımını düzenlediği ve makro ekonomik dengeleri kurmaya çalıştığı ‘Keynesyen’ politikalarla mümkündür.
Soru 47
1929 yılında tüm dünyayı etkisi altına alan ekonomik krizden çıkılmasına yönelik olarak geliştirilen para ve maliye politikalarına verilen genel ad aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Keynesyen politikalar
B
Liberal Politikalar
C
Feodal Politikalar
D
Sosyalist politikalr
E
Serbest Piyasa Politikaları
Açıklama:
Keynesyen politikalar 1929 yılında tüm dünyayı etkisi altına alan ekonomik krizden çıkılmasına yönelik olarak ünlü iktisatçı John Maynard Keynes tarafından geliştirilen para ve maliye politikalarına verilen genel addır.
Soru 48
İkinci Dünya Savaşı’ndan 1970’li yıllara kadar süren fordizmin temel özelliklerini en iyi yansıtan ekonominin hangi kapitalizmi olduğu belirtilmektedir?
Seçenekler
A
Amerikan
B
İngiliz
C
Fransız
D
Alman
E
İspanyol
Açıklama:
İkinci Dünya Savaşı’ndan 1970’li yıllara kadar süren fordizmin temel özelliklerini en iyi yansıtan ekonominin Amerikan kapitalizmi olduğu belirtilmektedir
Soru 49
Stalin döneminden alan eski Sovyetler Birliği’nin endüstriyel gelişim sürecinde genel olarak fordist özellikleri içeren büyük ölçekli kitlesel üretimin esas alındığını öne sürmüş olan aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Murray
B
Ford
C
Wagner
D
Keynes
E
Wiseman
Açıklama:
Murray temelini Stalin döneminden alan eski Sovyetler Birliği’nin endüstriyel gelişim sürecinde genel olarak fordist özellikleri içeren büyük ölçekli kitlesel üretimin esas alındığını öne sürmüştür.
Soru 50
Hangi yıllar ile birlikte kitlesel talepte bir daralma yaşanmasının fordist sisteme en büyük darbelerden birini vurduğu belirtilmektedir
Seçenekler
A
1970
B
1960
C
1950
D
1980
E
1945
Açıklama:
1970’li yıllar ile birlikte kitlesel talepte bir daralma yaşanmasının fordist sisteme en büyük darbelerden birini vurduğu belirtilmektedir
Soru 51
Aşağıdakilerden hangisi bilimsel yönetim anlayışı olarak bilinen taylorizmin özelliklerinden biridir?
Seçenekler
A
Otomasyon yolu ile kitlesel üretim yapılması
B
Üretimin standartlaştırılması
C
Üretim sürecinin basitleştirilmesi
D
İşgücünün büyük ölçekli işletmelerde yoğunlaşması
E
İstikrarlı kitlesel talebin arttırılması
Açıklama:
Taylorizmin özellikleri literatürde genel olarak üç temel ilke çerçevesinde sınıflandırılarak ele alınmaktadır (Belek 1999, s.579). Bunlar sırasıyla;
i. üretim sürecinin basitleştirilmesi,
ii. kafa (veya zihinsel) emeğin üretimden alınarak planlama düzeyinde
merkezîleştirilmesi,
iii. işçinin yapacağı işin her aşamasının
yönetimce planlanarak işçiye direktifler biçiminde iletilmesidir. Böylece
işçilerin üretim süreci hakkında bilgi sahibi olmaları ve üretim sürecini
kontrol etmeleri engellenebilmektedir
i. üretim sürecinin basitleştirilmesi,
ii. kafa (veya zihinsel) emeğin üretimden alınarak planlama düzeyinde
merkezîleştirilmesi,
iii. işçinin yapacağı işin her aşamasının
yönetimce planlanarak işçiye direktifler biçiminde iletilmesidir. Böylece
işçilerin üretim süreci hakkında bilgi sahibi olmaları ve üretim sürecini
kontrol etmeleri engellenebilmektedir
Soru 52
Aşağıdakilerden hangisi üretim, tüketim ve gelir arasında bir denge ve istikrarın sağlanması için devletin piyasaya müdahale etmesi gerektiği tezine dayalıdır?
Seçenekler
A
Fordizm
B
Taylorizm
C
Modernizm
D
Keynes politikaları
E
Kapitalist yaklaşımlar
Açıklama:
Keynesyen politikalar 1929 yılında tüm dünyayı etkisi altına alan ekonomik krizden çıkılmasına yönelik olarak ünlü iktisatçı John Maynard Keynes tarafından geliştirilen para ve maliye politikalarına verilen genel addır. Bu politikalar özü itibarıyla üretim, tüketim ve gelir arasında bir denge ve istikrarın sağlanması için devletin piyasaya müdahale etmesi gerektiği tezine dayalıdır.
Keynes politikaları
Keynes politikaları
Soru 53
Aşağıdakilerden hangisi endüstriyel kapitalizmin kitlesel üretim ve kitlesel tüketim modeli olarak tanımlanan fordizmin unsurları arasında yer alır?
Seçenekler
A
Güçlü piyasa düzenlemesi
B
İşçi odaklı bilimsel yönetim
C
Etkili sosyal politikaları uygulama
D
Verimli işgücü ve denetim
E
Uygun teknolojik donanım
Açıklama:
Kitlesel üretim ve kitlesel tüketim olgusu kendiliğinden oluşan bir yapı değildir. Güçlü bir piyasa düzenlemesi, etkili sosyal politika uygulamaları, uygun bir teknolojik donanım, verimli bir işgücü ve de denetim ile kontrol odaklı bilimsel yönetim ilkeleri fordizmin olmazsa olmaz unsurlarıdır.
İşçi odaklı bilimsel yönetim
İşçi odaklı bilimsel yönetim
Soru 54
Aşağıdakilerden hangisi iki firma arasında belli bir ürünün tedarik edilmesine yönelik olarak yapılan bir anlaşma türü olarak tanımlanır?
Seçenekler
A
Esnek üretim
B
Esnek işletme modeli
C
Taleplerde farklılaşma
D
Üretimde farklılaşma
E
Fason üretim
Açıklama:
Fason üretim, iki firma arasında belli bir ürünün tedarik edilmesine yönelik
olarak yapılan bir anlaşma türüdür. Bu anlaşma belirli bir ürünün, belirli bir miktarda ve sürede tedarik edilmesine yönelik olarak yapılır.
olarak yapılan bir anlaşma türüdür. Bu anlaşma belirli bir ürünün, belirli bir miktarda ve sürede tedarik edilmesine yönelik olarak yapılır.
Soru 55
Aşağıdakilerden hangisi esnek üretime ilişkin doğru bir ifadedir?
Seçenekler
A
Üretim sürecinde birden fazla işlevi yerine getirebilecek bir özelliğe sahiptir.
B
Ürün çeşitliliği az ancak miktar bazında büyük ölçekli bir üretimi hedefler.
C
Özel amaçlı işlevleri yerine getiren bir üretim sistemine sahiptir.
D
Standart ürünlerin büyük ölçekli işletmelerde kitlesel üretildiği bir yapıya sahiptir.
E
İşgücü becerilerini üretim sürecinde yalnızca belirli işleri yapmaya yönlendirir.
Açıklama:
Esnek üretim yapan bir işletmenin istihdam ettiği işgücü beceri düzeyi yüksek olmakla birlikte üretim sürecinde birden fazla işlevi yerine getirebilecek bir özelliğe de sahiptir.
Üretim sürecinde birden fazla işlevi yerine getirebilecek bir özelliğe sahiptir.
Üretim sürecinde birden fazla işlevi yerine getirebilecek bir özelliğe sahiptir.
Soru 56
Aşağıdakilerden hangisi fordist yaklaşımı olumsuz etkileyen etmenler arasında yer alır?
Seçenekler
A
Aynı ürüne yönelik taleplerde aşırı artış olması
B
Farklı tür üretimler için esnekliğe sahip olması
C
Artan krizle endüstri ilişkilerinin iyileştirilmesi
D
Kitlesel üretime olan talebin doyması
E
Ani talep değişikliğinin olması
Açıklama:
Fordist üretim sisteminin gelişmiş kapitalist ülkelerde kitlesel üretimin iç ve dış pazarlarda meydana gelen ani talep değişikliklerine yanıt veremediği ve sistemin kendi içinde hızlı bir şekilde tıkanmaya doğru gittiği öne sürülmektedir (Piore ve Sabel 1984, Amin 1994, Şenkal 2008). Kitlesel olarak üretilen mallara olan talebin doyması, taleplerde meydana gelen aşırı farklılaşma, kullanılan teknolojik donanımın farklı türden üretim yapabilecek bir esnekliğe sahip olmaması ve artan krize bağlı olarak endüstri ilişkilerinin bozulmasının fordist sistemi oldukça olumsuz etkilediği belirtilmektedir.
Kitlesel üretime olan talebin doyması
Kitlesel üretime olan talebin doyması
Soru 57
Aşağıdakilerden hangisi dikey örgütlenme ile ilgili doğru bir ifadedir?
Seçenekler
A
Karar sürecine çalışanlar daha aktif katılır.
B
Çok yönlü bir iletişim gerektirir.
C
İşçilerin işgücünün niteliği yüksektir.
D
Herkes işletme için vazgeçilmez işlevleri yerine getirir.
E
Çalışanlar yalnızca belirli işleri yapmaya yönlendirilir.
Açıklama:
Fordist üretim yapısının dayandığı Taylorist yönetim anlayışı ise dikey bir hiyerarşik örgütlenmeyi ortaya çıkarmış ve çalışanların işgücü becerilerini üretim sürecinde yalnızca belirli işleri yapmaya yönlendirerek hem rutin işlere dayalı bir işbölümünün ortaya çıkmasına zemin hazırlamış hem de kafa emeği ile kol emeği arasında kesin bir ayrımın oluşmasına neden olmuştur (Murray, 1989:40). Böylece çalışanlar üretim sürecinde var olan makineler ve teçhizatların belirli ritmik ve rutin hareketlerinin bir parçası haline getirilmiş ve bu da çalışanların işe yabancılaşmasına neden olmuştur. Bunun aynı zamanda işçilerin sahip olduğu becerilerin kalitesini düşürücü bir etkisi de olmuştur.
Çalışanlar yalnızca belirli işleri yapmaya yönlendirilir.
Çalışanlar yalnızca belirli işleri yapmaya yönlendirilir.
Soru 58
Aşağıdakilerden hangisi fordizm ve post-fordizm arasındaki farka ilişkin doğru bir ifadedir?
Seçenekler
A
Post-fordizmde katılımcı yönetim ve yatay işbölümü vardır.
B
Post-fordizmde vasıfsız, sadece bir iş yapan işçiler vardır.
C
Post-fordizmde büyük ölçekli işletmelerde yoğunlaşmış kitlesel işgücü yaratılır.
D
Fordizmde neo-liberal ekonomi politikaları olur.
E
Fordizmde daha az sayıda işçinin çalıştığı küçük ölçekli işletmeler olur.
Açıklama:
Post-fordizmin özellikleri arasında katılımcı yönetim ve yatay işbölümü, neo-liberal ekonomi politikalar, daha az sayıda işçinin çalıştığı küçük ölçekli işletmeler olur. Fordizmde vasıfsız, sadece bir iş yapan işçiler olur, büyük ölçekli işletmelerde yoğunlaşmış kitlesel işgücü yaratılır.
Post-fordizmde katılımcı yönetim ve yatay işbölümü vardır.
Post-fordizmde katılımcı yönetim ve yatay işbölümü vardır.
Soru 59
Aşağıdakilerden hangisi esnek uzmanlaşma olarak adlandırılan akımın öncüleri
olarak kabul edilirler?
olarak kabul edilirler?
Seçenekler
A
Ford ve Taylor
B
Taylor ve Keynes
C
Schmitz ve Williams
D
Piore ve Sabel
E
Atkinson ve Lipietz
Açıklama:
Piore ve Sabel literatürde esnek uzmanlaşma olarak adlandırılan akımın öncüleri
olarak kabul edilirler.
olarak kabul edilirler.
Soru 60
Aşağıdakilerden hangisi fordizmden post-fordizme doğru bir dönüşüm yaşandığını kabul ederek, bu dönüşümlerin sosyal ve ekonomik sonuçlarının genel olarak olumlu olduğunu savunur?
Seçenekler
A
Clarke
B
Hyman
C
Fransız Düzenleme Okulu
D
Williams
E
Atkinson
Açıklama:
Post-fordist dönüşümler konusunda Atkinson da (1984) olumlu bir yaklaşıma
sahiptir
sahiptir
Soru 61
18.yüzyıldan 1970'li yıllara kadar geçen süre içerisinde egemen olan endüstriyel model aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Fordist dönem
B
Post fordist dönem
C
Feodal dönem
D
Esnek dönem
E
Bireyci dönem
Açıklama:
18. yüzyıldan 1970’li yıllara kadar geçen süre içerisinde egemen olan endüstriyel model fordist dönem olarak da adlandırılmaktadır.
Soru 62
Atkinson, işgücü niteliği düşük ve işletme açısından önemi az olan işçi grubunu aşağıdakilerden hangisiyle ifade eder?
Seçenekler
A
Merkez işçiler
B
Çevre işçiler
C
Yarı-çevre işçiler
D
Vasıflı işçiler
E
Etkin işçiler
Açıklama:
Atkinson'a göre, işgücü niteliği düşük ve işletme açısından önemi az olan işçi gurubu ise çevre işçilerini meydana getirmektedir. Çevre işçileri hem düşük ücret almakta hem de iş güvenceleri az olmaktadır
Soru 63
Aşağıdakilerden hangisi, Batı toplumlarında Sosyal Demokrasi’nin düşüşü ile Neo-Liberalizm’in yükselişinin fordizmin düşüşü ve post-fordizmin yükselişi ile aynı döneme denk gelmesinin bir tesadüf olmadığını ileri sürer?
Seçenekler
A
Piore
B
Pollert
C
Hyman
D
Clarke
E
Smith
Açıklama:
Clarke, Batı toplumlarında Sosyal Demokrasi’nin düşüşü ile Neo-Liberalizm’in yükselişinin fordizmin düşüşü ve post-fordizmin yükselişi ile aynı döneme denk gelmesinin bir tesadüf olmadığını belirtir.
Soru 64
Esnek istihdam ilkesinin sermayenin emek üzerindeki sınırsız denetiminin dayatılması olduğunu ifade eden aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Pollert
B
Williams
C
Sabel
D
Piore
E
Schmitz
Açıklama:
Pollert, esnek istihdam ilkesinin sermayenin emek üzerindeki sınırsız denetiminin dayatılması olduğunu ileri sürer.
Soru 65
Aşağıdakilerden hangisi post-fordizmin yönetim anlayışını doğru bir biçimde açıklar?
Seçenekler
A
Üretim sürecinde çalışanların sıkı denetlenmesi
B
Yönetimde Taylorizmin ilkelerinin uygulanması
C
Yürüyen band sistemine dayalı üretim yöntemi
D
Modüler üretimin gerçekleştirilmesi
E
Katılımcı yönetim ve yatay işbölümü
Açıklama:
Katılımcı yönetim ve yatay işbölümü
Soru 66
Kapitalist ekonomilerde ortaya çıkan yeniden yapılanma sürecini ifade etmek için aşağıdakilerden hangisi kullanılmamaktadır?
Seçenekler
A
Örgütlü kapitalizm
B
Post fordizm
C
Geleneksel toplum
D
Post modernizm
E
Gözetim toplumu
Açıklama:
Modernizm-post mdernzim, endüstriyel toplum-post endüstriyel toplum, fordizm-postfordizm, örgütlü kapitalizm-örgütsüz kapitalizm, risk toplumu, gözetim toplumu ve geç modernlik gibi kavramlar kullanılmaktadır.
Geleneksel toplum
Geleneksel toplum
Soru 67
Aşağıdakilerden hangisi Taylorizmin özellikleri arasında yer alır?
I. Zihinsel emeğin üretimden alınarak planlama düzeyinde merkezileşmesi
II. Üretim sürecinin basitleştirilmesi
III. İşçinin üretim sürecini kontrol ve denetleme rolü taşıması
I. Zihinsel emeğin üretimden alınarak planlama düzeyinde merkezileşmesi
II. Üretim sürecinin basitleştirilmesi
III. İşçinin üretim sürecini kontrol ve denetleme rolü taşıması
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
II ve III
D
I ve III
E
Yalnız III
Açıklama:
Taylorizmde işçinin yapacağı işin her aşamasının yönetimce planlanarak işçiye direktifler biçiminde iletilmesidir. Böylece işçilerin üretim süreci hakkında bilgi sahibi olmaları ve üretim sürecini kontrol etmeleri engellenmektedir. Üretim basitleştirilmiştir ve zihinsel emeğin üretimden alınarak planlama düzeyinde merkezileşmesi söz konusudur. Bu nedenle doğru yanıt B seçeneğidir.
I ve II
I ve II
Soru 68
Aşağıdakilerden hangisinde üretim sürecinde aralıksız imalat teknolojisi kullanılır?
Seçenekler
A
Peynir
B
Çelik
C
Seramik
D
Lastik
E
Kağıt
Açıklama:
Belirli sektörlerde imalat aralıksız olduğu için aralıksız imalat teknolojisi kullanılır. Peynir, bisküvi, orman ürünleri, tereyağ bunlardan bazılarıdır. Dolayısıyla doğru yanıt A seçeneğidir.
Soru 69
Aşağıdakilerden hangisi birim imalat teknolojisine dayalı olarak imalatı yapılan bir ürün değildir?
Seçenekler
A
Matbaacılık
B
Gemi imalatı
C
İnşaat malzemeleri
D
Uçak imalatı
E
Gıda üretimi
Açıklama:
Gıda üretimi kitlesel üretime örnek gösterilebilir.
Soru 70
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de faaliyet gösteren küçük ve orta boy işletmeler açısından doğru bir ifade değildir?
Seçenekler
A
Yetersiz işletme sermayesine sahip olmaları
B
Sipariş üzerine iş yapmaları
C
Fason üretimin yaygın olması
D
Eksik rekabet piyasalarında faaliyet göstermesi
E
Kâr oranlarının oldukça düşük olması
Açıklama:
D seçeneğinin tam tersi aşırı rekabet ortamında bu firmalar faaliyet göstermektedir.
Eksik rekabet piyasalarında faaliyet göstermesi
Eksik rekabet piyasalarında faaliyet göstermesi
Soru 71
Fordist üretim sisteminin en önemli dayanağı olan kitlesel üretimin kitlesel tüketim ile beslenebilmesi, aşağıdaki bilim insanlarından hangisi tarafından hayata geçirilmiştir?
Seçenekler
A
John Maynard Keynes
B
David Ricardo
C
Adam Smith
D
Jean Baptiste Say
E
Max Weber
Açıklama:
Keynesyen politikalar 1929 yılında tüm dünyayı etkisi altına alan ekonomik krizden çıkılmasına yönelik olarak ünlü iktisatçı John Maynard Keynes tarafından geliştirilen para ve maliye politikalarına verilen genel addır. Bu politikalar özü itibarıyla üretim, tüketim ve gelir arasında bir denge ve istikrarın sağlanması için devletin piyasaya müdahale etmesi gerektiği tezine dayalıdır. Gelir artırıcı Keynesyen politikalarla talep artışı sağlanmış, fordist üretim sisteminin belki de en önemli dayanağı olan kitlesel üretimin kitlesel tüketim ile beslenebilmesi gerçekleştirilmiştir. Böylece üretim süreci ile tüketim sürecinin iç içe geçtiği bir bütünlük oluşturulabilmiştir. Bu açıklamalardan hareketle yukarıdaki seçenekler incelendiğinde, Fordist üretim sisteminin en önemli dayanağı olan kitlesel üretimin kitlesel tüketim ile beslenebilmesi yukarıdaki seçeneklerde belirtilen bilim insanlarından John Maynard Keynes tarafından hayata geçirildiğinden bu sorunun doğru yanıtı A seçeneğidir.
Soru 72
İki firma arasında belli bir ürünün tedarik edilmesine yönelik olarak yapılan anlaşma, aşağıdaki seçeneklerden en fazla hangisiyle ilişkilidir?
Seçenekler
A
Yerli üretim
B
Fason üretim
C
Sözleşmeli üretim
D
Uluslararası üretim
E
Yeniden üretim
Açıklama:
Fason üretim, iki firma arasında belli bir ürünün tedarik edilmesine yönelik olarak yapılan bir anlaşma türüdür. Bu anlaşma belirli bir ürünün, belirli bir miktarda ve sürede tedarik edilmesine
yönelik olarak yapıldığından bu sorunun doğru yanıtı B seçeneğidir.
yönelik olarak yapıldığından bu sorunun doğru yanıtı B seçeneğidir.
Soru 73
Toplumsal gerçekliği yalnızca ekonomik ölçülerle değerlendiren ve gerçekliği salt bir ekonomik gerçekliğe indirgeyen, bu nedenle de ekonomik indirgemecilik olarak adlandırılan yaklaşıma karşı eleştirel olarak kullanılan kavram, aşağıdaki seçeneklerden hangisinde belirtilmiştir?
Seçenekler
A
Pragmatizm
B
Sembolizm
C
Ekonomizm
D
Modernizm
E
Pozitivizm
Açıklama:
Ekonomizm, toplumsal gerçekliği yalnızca ekonomik ölçülerle değerlendiren ve gerçekliği salt bir ekonomik gerçekliğe indirgeyen, bu nedenle de ekonomik indirgemecilik olarak adlandırılan yaklaşıma karşı eleştirel olarak kullanılan bir kavramı temsil ettiğinden bu sorunun doğru yanıtı C seçeneğidir.
Soru 74
Tek veya sınırlı farklılıklara sahip bir ürünün çok sayıda üretilmesi, Fordizmin aşağıdaki seçeneklerde belirtilen özelliklerinden en fazla hangisiyle ilişkilidir?
Seçenekler
A
Otomasyon yolu ile kitlesel üretim yapılması
B
Sosyal refah devletinin düzenleyici ve kontrol edici rolü
C
Üretimde merkezi örgütlenme ve Taylorist yönetim anlayışı
D
Üretimin standartlaştırılması
E
Kitlesel işgücünün büyük ölçekli işletmelerde yoğunlaşması
Açıklama:
Fordizm standart üretime dayanmaktadır. Standart üretim tek veya sınırlı farklılıklara sahip bir ürünün çok sayıda üretilmesini ifade ettiğinden bu sorunun doğru yanıtı D seçeneğidir.
Soru 75
Büyük ölçekli standart ürünleri çok büyük miktarlarda üretmek, Fordizmin aşağıda belirtilen özelliklerinden en fazla hangisiyle ilişkilidir?
Seçenekler
A
Üretimin standartlaştırılması
B
Sosyal refah devletinin düzenleyici ve kontrol edici rolü
C
Üretimde merkezi örgütlenme ve Taylorist yönetim anlayışı
D
Kitlesel işgücünün büyük ölçekli işletmelerde yoğunlaşması
E
Otomasyon yolu ile kitlesel üretim yapılması
Açıklama:
Fordist üretim sisteminin en önemli amaçlarından birisi üretim sürecinde maliyeti en aza indirgemek ve işletmeye istikrarlı bir kârlılık kazandırmaktır. Bunun için üretim sürecinde özel amaçlı makinelerin ve teçhizatların kullanıldığı otomasyonun sağlanması gerekmektedir. Diğer bir ifadeyle, firmalar ilk önce üretimde standartlaşmayı ve daha sonra ise üretim sürecinde teknolojik olarak otomasyona geçmeyi hedeflemektedirler. Fordist üretimde esas amaç büyük ölçekli standart ürünleri çok büyük miktarlarda kitlesel olarak üretmek ve bu yolla büyük kârlar elde etmek olduğundan yukarıdaki sorunun doğru yanıtı E seçeneğidir.
Soru 76
Bir işletmede kararların üst yönetim tarafından alındıktan sonra işletme içinde tepeden aşağıya doğru uygulanması, Fordizmin aşağıda belirtilen özelliklerinden en fazla hangisiyle ilişkilidir?
Seçenekler
A
Üretimin standartlaştırılması
B
Otomasyon yolu ile kitlesel üretim yapılması
C
Sosyal refah devletinin düzenleyici ve kontrol edici rolü
D
Kitlesel işgücünün büyük ölçekli işletmelerde yoğunlaşması
E
Üretimde merkezi örgütlenme ve Taylorist yönetim anlayışı
Açıklama:
Fordist üretim örgütlenmesi merkeziyetçi bir yönetim anlayışına dayanır. Yani kararlar merkezi birimler tarafından alınmakta ve daha sonra da işletme içinde tepeden aşağıya doğru uygulanmaktadır. Bu sebeple yukarıdaki sorunun doğru yanıtı E seçeneğidir.
Soru 77
Aşağıdaki seçeneklerden hangisi post-fordizmin özelliklerinden birisi değildir?
Seçenekler
A
Taleplerde farklılaşma
B
Üretimde farklılaşma
C
Esnek üretim
D
Sosyal refah devletinin düzenleyici ve kontrol edici rolü
E
Küçük ölçekli üretim
Açıklama:
Post- fordizmin özellikleri şu başlıklarda özetlenebilir:
- Taleplerde farklılaşma
- Üretimde farklılaşma
- Esnek üretim
- Küçük ölçekli üretim
- Üretim sürecinde yetkilendirme ve yatay işbölümü
- İş ve işgücü istihdamı esnekliği
Soru 78
Talep miktarlarındaki dalgalanmalara göre işletmelerin kendilerini hem ürün çeşitliliği bazında hem de miktar bazında ayarlayabilmesi gerekliliği, post- fordizmin aşağıda belirtilen özelliklerinden en fazla hangisiyle ilişkilidir?
Seçenekler
A
Taleplerde farklılaşma
B
Esnek üretim
C
Üretimde farklılaşma
D
Küçük ölçekli üretim
E
Üretim sürecinde yetkilendirme ve yatay işbölümü
Açıklama:
Taleplerde ortaya çıkan farklılaşma ister istemez üretimde de bir farklılaşmayı gerekli kılmaktadır. Fordist üretim anlayışında asıl amaç ürün çeşitliliği az ancak miktar bazında büyük ölçekli bir üretimi gerçekleştirebilmekti. Ancak günümüz koşullarında piyasalardaki talep farklılaşmalarına ve talep miktarlarındaki dalgalanmalara göre işletmelerin kendilerini hem ürün çeşitliliği bazında hem de miktar bazında ayarlayabilmesi gerekmektedir. Bu sebeple yukarıdaki seçenekler incelendiğinde, talep miktarlarındaki dalgalanmalara göre işletmelerin kendilerini hem ürün çeşitliliği bazında hem de miktar bazında ayarlayabilmesi gerekliliği, post- fordizmin aşağıda belirtilen özelliklerinden en fazla üretimde farklılaşma süreciyle ile ilgili olduğundan bu sorunun doğru yanıtı C seçeneğidir.
Soru 79
Esnek üretimin karar verme sürecinde çalışanların daha aktif bir katılımına dayanması, post- fordizmin aşağıda belirtilen özelliklerinden en fazla hangisiyle ilişkilidir?
Seçenekler
A
Taleplerde farklılaşma
B
Üretim sürecinde yetkilendirme ve yatay işbölümü
C
Üretimde farklılaşma
D
İş ve işgücü istihdamı esnekliği
E
Küçük ölçekli üretim
Açıklama:
Esnek üretim karar verme sürecinde çalışanların daha aktif bir katılımına dayanmaktadır. Bu nedenle üretim sürecindeki örgütlenme ve işbölümü yatay olmaktadır. Buna göre, çalışanların sahip olduğu işgücü niteliğinin yüksek olması gerekmektedir. Çünkü işletme üretimini yaptığı malın türüne ve miktarına göre işçileri üretim sürecinin farklı birimlerinde çalıştırabilmek zorundadır. Bu durum (i) işçilerin sahip olduğu işgücünün niteliğini artırmış ve (ii) çalışan herkes işletme için vazgeçilmez işlevleri yerine getirdiği içinde üretim sürecinde yatay örgütlülüğün oluşmasına zemin hazırlamıştır. Bu açıklamalardan hareketle yukarıdaki seçenekler incelendiğinde, esnek üretimin karar verme sürecinde çalışanların daha aktif bir katılımına dayanması, post- fordizmin yukarıda belirtilen özelliklerinden en fazla üretim sürecinde yetkilendirme ve yatay işbölümüyle ilişkili olduğundan bu sorunun doğru yanıtı B seçeneğidir.
Soru 80
Bir işletmede istihdam edilen işgücünün çok yönlü kafa ve kol becerisine sahip olduğu için işletmenin üretim sürecinde birden fazla işlevi yerine getirebilmesi, post- fordizmin aşağıda belirtilen özelliklerinden en fazla hangisiyle ilişkilidir?
Seçenekler
A
İş ve işgücü istihdamı esnekliği
B
Taleplerde farklılaşma
C
Üretimde farklılaşma
D
Esnek üretim
E
Küçük ölçekli üretim
Açıklama:
Esnek teknolojik donanım üretim sürecinde kullanılan işgücünün fordist anlayıştan farklı olarak değişen üretim miktarlarına ve ürün çeşitlenmelerine paralel olarak birden fazla işlevi yerine getirebilecek el becerisine sahip olmasını gerekli kılmaktadır. Böylece işçiler işletmenin üretim hedefleri doğrultusunda diğer üretim ünitelerine kaydırılabilmekte ve işgücünden maksimum ölçüde yararlanılması sağlanmış olmaktadır. Diğer bir deyişle esnek üretim yapan bir işletmede istihdam edilen işgücü çok yönlü kafa ve kol becerisine sahip olduğu için işletmenin üretim sürecinde birden fazla işlevi yerine getirebilmektedir. Böylece esnek üretim yapan bir işletme hem işgücünden maksimum yararlanabilmiş hem de çalışanları yaptıkları işlerden daha fazla haz alabilmiştir. Bu açıklamalardan hareketle yukarıdaki seçenekler incelendiğinde, bir işletmede istihdam edilen işgücünün çok yönlü kafa ve kol becerisine sahip olduğu için işletmenin üretim sürecinde birden fazla işlevi yerine getirebilmesi, post- fordizmin yukarıda belirtilen özelliklerinden en fazla İş ve işgücü istihdamı esnekliğiyle ilişkili olduğundan bu sorunun doğru yanıtı A seçeneğidir.
Soru 81
İki firma arasında belli bir ürünün tedarik edilmesine yönelik
olarak yapılan bir anlaşma türü olarak belirli bir ürünün, belirli bir miktarda ve sürede tedarik edilmesine yönelik olarak yapılan üretim biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
olarak yapılan bir anlaşma türü olarak belirli bir ürünün, belirli bir miktarda ve sürede tedarik edilmesine yönelik olarak yapılan üretim biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Fordist üretim
B
Postmodernist üretim
C
Fason üretim
D
Postfordist üretim
E
Taylorist üretim
Açıklama:
Taylorist üretim
Soru 82
Dikey iletişim ve bilgi akışına dayalı hiyerarşik örgütlenmesinin yerini esnek
üretimde çok yönlü bir iletişim ve bilgi akışına dayalı yatay bir örgütlenmenin aldığı üretim biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
üretimde çok yönlü bir iletişim ve bilgi akışına dayalı yatay bir örgütlenmenin aldığı üretim biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Enformel üretim
B
Postfordist üretim
C
Postmodernist üretim
D
Posthümanist üretim
E
Modernist üretim
Açıklama:
Postfordist üretim
Ünite 6
Soru 1
“Yeni ürünlere dayanan rekabetin, piyasadaki mevcut ürünlerin fiyatları üzerindeki marjinal değişikliklerden daha önemli” olduğunu ilk vurgulayan kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Jacques Ellul
B
Robert MERTON
C
Joseph Alois Schumpeter
D
W. W. Rostow
E
Daniel BELL
Açıklama:
Schumpeter , sağlıklı bir ekonominin durağan olmaması gerektiğini ve sürekli olarak teknolojik yeniliklerle rahatsız edilmesinin zorunluluğunu vurgulamıştır. Bu bağlamda, günümüzde inovasyon olarak adlandırılan teknolojik yeniliklerin ekonomik büyüme üzerine etkilerine ilk değinen ve “yeni ürünlere dayanan rekabetin, piyasadaki mevcut ürünlerin fiyatları üzerindeki marjinal değişikliklerden daha önemli” olduğunu ilk vurgulayan kuramcıdır. Doğru cevap C'dir.
Soru 2
Neo-klasik iktisata göre teknolojik gelişmenin tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Aynı malın aynı ölçekte daha az girdi kullanılarak üretimi
B
Bilimin, özellikle sınai ve ticari amaçlar için kullanılması
C
Sınai ve ticari amaçların gerçekleştirilebilmesi için, bilimsel metot veya materyallerin kullanılması
D
Bir mal veya hizmetin üretimi için gerekli bilgi, organizasyon ve tekniklerin bütünü
E
Daha büyük miktarlarda çıktı üretme veya belli bir kaynaktan daha üstün kaliteli çıktı üretme olanağı sağlayan çeşitli bilgilerdir
Açıklama:
Ekonomik yaklaşımlarda, istihdamın verimliliğe dayalı şekilde arttığı ve verimlilik artışlarının da genellikle teknolojik değişmelerden kaynaklandığı görüşü yaygındır. Örneğin neo-klasik iktisata
göre teknolojik gelişme, “aynı malın aynı ölçekte daha az girdi kullanılarak üretimi” olarak kabul edilir. Doğru cevap A'dır.
göre teknolojik gelişme, “aynı malın aynı ölçekte daha az girdi kullanılarak üretimi” olarak kabul edilir. Doğru cevap A'dır.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi teknoloji temelli olarak inovasyonu belirlemede söz konusu olan kriterlerden biri değildir?
Seçenekler
A
Ar-Ge hizmetlerinde çalışan bilim adamı ve mühendis sayısı
B
Patent sayısı
C
Bilimsel yayın sayısı
D
Bilgisayar, internet ve iletişim araçlarından yararlananların sayısı
E
Teknolojik ürün pazarlayan firma sayısı
Açıklama:
Buna paralel olarak, teknoloji temelli olarak inovasyonu belirlemede aşağıda verilen bazı kriterler söz konusudur :
- Araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) harcamalarının GSMH’ye oranı,
- Ar-Ge hizmetlerinde çalışan bilim adamı ve mühendis sayısı,
- Patent sayısı,
- Bilimsel yayın sayısı,
- Bilgisayar, internet ve iletişim araçlarından yararlananların sayısı,
- Toplam ihracat içinde ileri teknoloji ürünlerinin oranı. Doğru cevap E'dir.
Soru 4
Kaynakları en az maliyetle ve en az gayretle kullanma felsefesine dayanan anlayış aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?
Seçenekler
A
Rasyonellik
B
Fonksiyonellik
C
Nicel anlayış
D
Radikallik
E
Nitel anlayış
Açıklama:
Teknoloji, “fonksiyonel ilişkiler” ile “nicel alan”ı öne çıkaran yeni bir “rasyonellik”
tanımını gündeme getirmiştir. Bu anlayış, kaynakları en az maliyetle ve en az gayretle kullanma felsefesine dayanmaktadır. Doğru cevap A'dır.
tanımını gündeme getirmiştir. Bu anlayış, kaynakları en az maliyetle ve en az gayretle kullanma felsefesine dayanmaktadır. Doğru cevap A'dır.
Soru 5
Charles Babbage'in 1832'de yazdığı, sermaye sahiplerinin insan emeğine olan ihtiyaçlarını asgari düzeye indirgemek için, kafa ve kol emeğini otomatikleştirme amacını taşıyan ve kuramsal bilginin üretim etkinliklerinin hizmetine girmesini öngören geniş çaplı bir sınaî planlama projesini ortaya koyduğu eseri aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Geleneksel toplum ve Feodalite
B
The Technological Society
C
İktisadi Gelişmenin Merhaleleri
D
Economy of Machinery and Manufactures
E
The Philosophy of Manufacture
Açıklama:
Taylor’un çalışmalarına ilham kaynağı olan Cambridge Üniversitesi matematik profesörü
Charles Babbage, 1832’de yazdığı “Economy of Machinery and Manufactures”
adlı eserinde, kuramsal bilginin üretim etkinliklerinin hizmetine girmesini öngören
geniş çaplı bir sınaî planlama projesini ortaya koymuştur. Bu proje, sermaye
sahiplerinin insan emeğine olan ihtiyaçlarını asgari düzeye indirgemek için,
kafa ve kol emeğini otomatikleştirme amacını taşıyordu. Doğru cevap D'dir.
Charles Babbage, 1832’de yazdığı “Economy of Machinery and Manufactures”
adlı eserinde, kuramsal bilginin üretim etkinliklerinin hizmetine girmesini öngören
geniş çaplı bir sınaî planlama projesini ortaya koymuştur. Bu proje, sermaye
sahiplerinin insan emeğine olan ihtiyaçlarını asgari düzeye indirgemek için,
kafa ve kol emeğini otomatikleştirme amacını taşıyordu. Doğru cevap D'dir.
Soru 6
- Eşgüdüm
- Uzmanlaşma
- Disiplin
- İşbirliği
- Analiz Yukarıda verilenlerden hangileri kapitalist sanayinin temel unsurları arasındadır?
Seçenekler
A
II ve III
B
II ve IV
C
I, II ve IV
D
III ve V
E
II, IV ve V
Açıklama:
Bu anlamda kapitalist sanayinin temel unsurlarını, teknolojik gelişmelerin sonucu olarak ve birbirini bütünleyen bir işlevsellik içinde işbölümü, uzmanlaşma ve eşgüdüm oluşturmaktadır. Tüm bunlar sonucunda, çalışanlardan azami düzeyde verim alınabilmesi de, ancak teknolojik gelişmelerle mümkün hale gelmiştir. Doğru cevap C'dir.
Soru 7
Kapitalist sistemdeki çalışmayı geleneksel toplumdaki çalışmadan ayıran en belirgin unsur aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ritüeller
B
Gün Işığı
C
Kutsal günler
D
Mevsim koşulları
E
Zaman
Açıklama:
Artık teknolojinin egemenliğindeki çalışma yaşamında metalaşmış zaman anlayışına göre hesaplanmaya başlayan “iş günü”, çalışanlar ve çalışma yaşamı açısından temel bir önem arz etmeye başlamış; böylece iki karşıt zaman bilinci belirerek, çalışma zamanı ile çalışanın kendine ayırdığı dinlenme süreleri arasında bölünme yaşanmıştır. Bu da, çalışma yaşamı ile gündelik alışkanlıklarda keskin bir karşıtlık ortaya çıkmıştır: Geleneksel toplumlardaki çalışma, mevsim koşulları, gün ışığı, kutsal günler ve ritüellere bağlıyken; kapitalist sistemde, teknolojik yenilikler ile gelişmelere bağlı olarak zaman unsuru temel alınmış ve her şey teknolojik işleyişe odaklanmış şekilde saat, dakika ve saniyelere bağlanmıştır. Sonuç olarak, teknoloji merkezli kapitalist toplumlarda zaman kavramı evrilmiştir. Doğru cevap E'dir.
Soru 8
Aşağıdakilerden hangisi Henri Fayol'un Genel ve Sınai Yönetim adı altında geliştirdiği ve işletmelerin işlevlerini ayırdığı kategorilerden biri değildir?
Seçenekler
A
Ticaret
B
İnsan Kaynakları
C
Muhasebe
D
Güvenlik
E
Finans
Açıklama:
Bu durum sadece işçilerle sınırlı kalmamış, Fransa’da da Henri Fayol Genel ve Sınai Yönetim adı altında yeni ilkeler geliştirmiştir. Taylor’cu işleyişi daha da öteye götüren bu ilkeler, işletmelerin işlevlerini teknik, yönetim, ticaret, finans, güvenlik ve muhasebe olarak altı kategoride toplayarak, sorunların yönetsel beceri noksanlığından kaynaklandığını varsaymışlardır. Doğru cevap B'dir.
Soru 9
1980’lerde tümüyle belirginleşen değişimler paralelinde toplumu tanımlamak için kullanılan kavramlardan biri olan “network toplumu” kavramını kullanan kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Manuel Castells
B
Peter F. Drucker
C
Paul Holmes
D
Yoneji Masuda
E
Daniel Bell
Açıklama:
1980’lerde tümüyle belirginleşen söz konusu değişimler paralelindeki toplumu tanımlamak için; Paul Holmes “kişisel hizmet toplumu”, Ralf Dahrendorf “kapitalizm sonrası toplum”, Zbigniew Brzezinski “teknokratik çağ”, Daniel Bell “sanayi sonrası toplum”, Peter F. Drucker “bilgi toplumu”, Yoneji Masuda “enformasyon toplumu” ve Manuel Castells “network toplumu” gibi kavramlar kullanmışlardır. Doğru cevap A'dır.
Soru 10
- Mikro-elektronik
- Telekomünikasyon
- Biyo-teknoloji
Seçenekler
A
Yanlız I
B
Yanlız II
C
Yanlız III
D
I ve II
E
I , II ve III
Açıklama:
Enformasyon teknolojilerindeki çeşitlilik her geçen gün giderek artar ve daha da karmaşıklaşırken, bu teknolojileri genel anlamda üç alanla sınırlamak mümkündür: İlki mikro-elektronik olarak adlandırılan elektronik ve optik alanlar ile yazılım sistemleridir; ikincisi telekomünikasyon ve üçüncüsü de biyo-teknolojidir. Doğru cevap E'dir.
Soru 11
Bilim, teknoloji ve sanayi üçlüsü arasındaki yarış için 'tekno-bilim' kavramlaştırmasını tercih edenler aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Morrison ve Ross
B
Morin ve Kern
C
Dick ve Carey
D
Shannon ve Weaver
E
Kemp ve Merril
Açıklama:
Bilim, teknoloji ve sanayi üçlüsü arasındaki bu yarışın, modernite içinde kontrol edilemez hale geldiğini belirten Morin ve Kern; sosyal bilimciler tarafından ilerleme nosyonu ile nitelenen bu dönem için, söz konusu gelişmelerden dolayı 'tekno-bilim' kavramlaştırmasını tercih etmişlerdir.
Soru 12
Doğrusal kalkınma modellerinin en önemlilerinden birini temsil eden “İktisadi Gelişmenin Merhaleleri” adlı çalışma aşağıdakilerden hangisine aittir?
Seçenekler
A
W. W. Rostow
B
C.Wright Mills
C
P. H. Collins
D
R. K. Merton
E
C. H. Cooley
Açıklama:
Rostow, doğrusal kalkınma modellerinin en önemlilerinden birini temsil eden “İktisadi Gelişmenin Merhaleleri” adlı çalışmasında,
toplumların tarihsel olarak beş aşamadan geçtiklerini belirtir.
toplumların tarihsel olarak beş aşamadan geçtiklerini belirtir.
Soru 13
'..........'a göre; sanayi toplumu ile birlikte burjuva sınıfı, üretim sürecinde servetini, 'karşı taraf' olan işçi sınıfına emanet etmek zorunda kalmıştır.'
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
Seçenekler
A
Auguste Comte
B
Talcott Parson
C
Jurgen Habermas
D
Erving Goffman
E
Michel Foucault
Açıklama:
Foucault’a göre; sanayi toplumu ile birlikte burjuva sınıfı, üretim sürecinde servetini, ‘karşı taraf’ olan işçi sınıfına emanet etmek
zorunda kalmıştır.
zorunda kalmıştır.
Soru 14
İşbölümünün hem toplumsallaştırıcı hem de bölücü bir pratiği ortaya çıkardığını savunan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Cromer
B
Smith
C
Marx
D
Weber
E
Gramsci
Açıklama:
Marx’a göre işbölümü, hem “toplumsallaştırıcı” hem de “bölücü” bir pratiği ortaya çıkarmaktadır.
Soru 15
Teknoloji temelli sisteme yönelik karakteristik örneklerden olan 'T Modeli' aşağıdakilerden hangisinin şirketinde üretilmiş otomobil modelidir?
Seçenekler
A
Talcott Parsons
B
Marcel Mauss
C
Max Weber
D
Henry Ford
E
John Stuart Mill
Açıklama:
Teknoloji temelli sisteme yönelik karakteristik örneklerden bir diğeri de, Henry Ford’un “T Modeli” arabalarıdır.
Soru 16
Yönetim ve organizasyon sorunları üzerine eğilerek bilimsel yönetimin ana ilkelerini ortaya atan aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Milton Friedman
B
Friedrich List
C
Frederick Winslow Taylor
D
Thomas Malthus
E
Irving Fisher
Açıklama:
Yönetim ve organizasyon sorunları üzerine eğilerek bilimsel yönetimin ana ilkelerini ortaya atan Frederick Winslow Taylor’dan geldi.
Soru 17
1980'lerdeki toplumu tanımlamak için Manuel Castells aşağıdaki kavramlardan hangisini kullanmıştır?
Seçenekler
A
Network toplum
B
Kişisel hizmet toplumu
C
Sanayi sonrası toplum
D
Bilgi toplumu
E
Kapitalizm sonrası toplum
Açıklama:
Manuel Castells 1980'lerdeki toplumu network toplumu olarak adlandırmıştır.
Soru 18
- Enformasyoneldir.
- Küreseldir.
- Ağ örgütlenmesine dayalıdır.
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız III
C
I ve II
D
I ve III
E
I,II,III
Açıklama:
- Enformasyoneldir.
- Küreseldir.
- Ağ örgütlenmesine dayalıdır.
Soru 19
Genel ve Sınai Yönetim adı altında Taylor’cu işleyişi daha da öteye götürerek yeni ilkeler geliştiren kişi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Milton Friedman
B
John Maynard Keynes
C
Henri Fayol
D
Friedrich Hayek
E
Alfred Marshall
Açıklama:
Fransa’da da Henri Fayol Genel ve Sınai Yönetim adı altında yeni ilkeler geliştirmiştir. Taylor’cu işleyişi daha da öteye götüren bu ilkeler, işletmelerin işlevlerini teknik, yönetim, ticaret, finans, güvenlik ve muhasebe olarak altı kategoride toplayarak, sorunların yönetsel beceri noksanlığından kaynaklandığını varsaymışlardır.
Soru 20
Aşağıdakilerden hangisi teorik olarak ilk hesap makinesi ile bilgisayarın tasarımlarına on dokuzuncu yüzyılın başlarında imza atmış ve Taylor’un çalışmalarına ilham kaynağı olan “bilimsel yönetim” ilkeleriyle yeni bir dönemi başlatmıştır ?
Seçenekler
A
Philip B. Heymann
B
Anthony Lewis
C
Andrew Ure
D
Charles Babbage
E
W.W. Rostow
Açıklama:
İlk hesap makinesi ile bilgisayarın tasarımlarına daha on dokuzuncu yüzyılın başlarında imza atan -ve “bilimsel yönetim” ilkeleriyle yeni bir dönemi başlatan Taylor’un çalışmalarına ilham kaynağı olan- Cambridge Üniversitesi matematik profesörü Charles Babbage, 1832’de yazdığı “Economy of Machinery and Manufactures” adlı eserinde, kuramsal bilginin üretim etkinliklerinin hizmetine girmesini öngören geniş çaplı bir sınaî planlama projesini ortaya koymuştur.
Soru 21
Aşağıdakilerden hangisi teknoloji temelli olarak inovasyonu belirlemede kullanılan kriterlerden biridir?
Seçenekler
A
Üretim kısmında çalışan personel sayısı
B
Personele ilişkin harcamalarının GSMH’ye oranı
C
Patent sayısı
D
İş yeri güvenliği uzmanı sayısı
E
İnsan kaynakları bölümünün proje sayısı
Açıklama:
Teknoloji temelli olarak inovasyonu belirlemede aşağıda verilen bazı kriterler söz konusudur.
• Araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) harcamalarının GSMH’ye oranı,
• Ar-Ge hizmetlerinde çalışan bilim adamı ve mühendis sayısı,
• Patent sayısı,
• Bilimsel yayın sayısı,
• Bilgisayar, internet ve iletişim araçlarından yararlananların sayısı,
• Toplam ihracat içinde ileri teknoloji ürünlerinin oranı.
• Araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) harcamalarının GSMH’ye oranı,
• Ar-Ge hizmetlerinde çalışan bilim adamı ve mühendis sayısı,
• Patent sayısı,
• Bilimsel yayın sayısı,
• Bilgisayar, internet ve iletişim araçlarından yararlananların sayısı,
• Toplam ihracat içinde ileri teknoloji ürünlerinin oranı.
Soru 22
Teknolojinin aşağıdakilerden hangisi aracılığıyla toplumsal değişmeyi sağladığı söylenemez?
Seçenekler
A
Daha düşük maliyetle daha fazla mal üretmeye imkân sağlamak
B
Var olan sosyal ilişki ağlarını korumak ve daha da sağlamlaştırmak
C
Teknisyen ve teknokrat olarak bilinen yeni sınıfları ortaya çıkartmak
D
Fonksiyonel ilişkiler” ile “nicel alan”ı öne çıkaran yeni bir “rasyonellik” tanımını gündeme getirmek
E
Başta zaman ve mekân ile ilgili olmak üzere, algı anlayışlarını en radikal şekilde değiştirmek
Açıklama:
Teknoloji toplumsal değişmeyi beş farklı yoldan gerçekleştirir (Dura ve Atik, 2002: 164):
• Teknoloji, daha düşük maliyetle daha fazla mal üretmeye imkân sağlar.
Buna bağlı olarak, hem toplumsal yaşam standardını yükseltmenin hem de -ekonomik gelişmenin ileri aşamalarından itibaren- toplumsal eşitsizlikleri
azaltmanın başlıca aracıdır.
• Teknoloji, teknisyen ve teknokrat olarak bilinen yeni sınıfları ortaya çıkartmıştır. Bu sınıflar da, ekonomik yaşamın “planlayıcı kadro”larını oluşturmuştur.
• Teknoloji, “fonksiyonel ilişkiler” ile “nicel alan”ı öne çıkaran yeni bir “rasyonellik” tanımını gündeme getirmiştir. Bu anlayış, kaynakları en az maliyetle ve en az gayretle kullanma felsefesine dayanmaktadır.
.Teknoloji sayesinde ulaştırma ve haberleşme alanlarında yaşanan devrimler, yol açtıkları ekonomik ve sosyal etkileşimlerle; en dar ilişki biçimlerinden başlayarak mesleki ve teknik alanlara doğru, yeni sosyal ilişki ağları
ortaya çıkartmışlardır.
• Başta zaman ve mekân ile ilgili olmak üzere, algı anlayışları en radikal şekilde değişmiştir. Örneğin “hız” kavramı, sanayi toplumunun bant sisteminde daha önce hiç olmadığı kadar önem kazanmıştır.
• Teknoloji, daha düşük maliyetle daha fazla mal üretmeye imkân sağlar.
Buna bağlı olarak, hem toplumsal yaşam standardını yükseltmenin hem de -ekonomik gelişmenin ileri aşamalarından itibaren- toplumsal eşitsizlikleri
azaltmanın başlıca aracıdır.
• Teknoloji, teknisyen ve teknokrat olarak bilinen yeni sınıfları ortaya çıkartmıştır. Bu sınıflar da, ekonomik yaşamın “planlayıcı kadro”larını oluşturmuştur.
• Teknoloji, “fonksiyonel ilişkiler” ile “nicel alan”ı öne çıkaran yeni bir “rasyonellik” tanımını gündeme getirmiştir. Bu anlayış, kaynakları en az maliyetle ve en az gayretle kullanma felsefesine dayanmaktadır.
.Teknoloji sayesinde ulaştırma ve haberleşme alanlarında yaşanan devrimler, yol açtıkları ekonomik ve sosyal etkileşimlerle; en dar ilişki biçimlerinden başlayarak mesleki ve teknik alanlara doğru, yeni sosyal ilişki ağları
ortaya çıkartmışlardır.
• Başta zaman ve mekân ile ilgili olmak üzere, algı anlayışları en radikal şekilde değişmiştir. Örneğin “hız” kavramı, sanayi toplumunun bant sisteminde daha önce hiç olmadığı kadar önem kazanmıştır.
Soru 23
Aşağıdakilerden hangisi 1980’lerde tümüyle belirginleşen köklü değişimler içeren toplumu tanımlamak için uzmanlar tarafından kullanılan ifadelerden biri değildir?
Seçenekler
A
Kişisel hizmet toplumu
B
Kapitalizm-sonrası toplum
C
Teknokratik çağ
D
Sanayi toplumu
E
Enformasyon toplumu
Açıklama:
Amerika ve Japonya gibi ileri derecede gelişmiş ülkelerde, 1960’lardan itibaren
yapısal özellikleri itibariyle farklılıklar arz eden köklü değişimler ortaya çıkmıştır. 1980’lerde tümüyle belirginleşen söz konusu değişimler paralelindeki toplumu tanımlamak için; Paul Holmes “kişisel hizmet toplumu”, Ralf Dahrendorf “kapitalizm-sonrası toplum”, Zbigniew Brzezinski “teknokratik çağ”, Daniel
Bell “sanayi-sonrası toplum”, Peter F. Drucker “bilgi toplumu”, Yoneji Masuda
“enformasyon toplumu” ve Manuel Castells “network toplumu” gibi kavramlar
kullanmışlardır (Kumar, 1999: 23). Son yıllarda ise, enformasyon teknolojilerinde yaşanan hızlı ve devrimsel gelişmeler sonrasında “dijital ekonomi”, “network
ekonomisi”, “ağ ekonomisi” ve en çok kabul edileni olan “yeni ekonomi” gibi
kavramlaştırmalar giderek daha fazla rağbet görmektedir.
yapısal özellikleri itibariyle farklılıklar arz eden köklü değişimler ortaya çıkmıştır. 1980’lerde tümüyle belirginleşen söz konusu değişimler paralelindeki toplumu tanımlamak için; Paul Holmes “kişisel hizmet toplumu”, Ralf Dahrendorf “kapitalizm-sonrası toplum”, Zbigniew Brzezinski “teknokratik çağ”, Daniel
Bell “sanayi-sonrası toplum”, Peter F. Drucker “bilgi toplumu”, Yoneji Masuda
“enformasyon toplumu” ve Manuel Castells “network toplumu” gibi kavramlar
kullanmışlardır (Kumar, 1999: 23). Son yıllarda ise, enformasyon teknolojilerinde yaşanan hızlı ve devrimsel gelişmeler sonrasında “dijital ekonomi”, “network
ekonomisi”, “ağ ekonomisi” ve en çok kabul edileni olan “yeni ekonomi” gibi
kavramlaştırmalar giderek daha fazla rağbet görmektedir.
Soru 24
Yeni teknolojiler ile ekonomi arasındaki etkileşim düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisinin olasılığının arttığı söylenebilir?
Seçenekler
A
Ulus devletlerin çok-uluslu şirketlerden çok daha güçlü olmaya eğilim göstermesi
B
Şirketlerin düşük vasıflı çalışan istihdam etmeye ilişkin artan eğilimi
C
Ulus devletlerin şirketleri hakimiyetleri altına alma eğilimi gösterdiği bir dünya düzeni
D
Çokuluslu şirketler karşısında KOBİ olarak adlandırılan küçük ve orta ölçekli şirketlerin şanslarının giderek daha da azalmaya eğilim göstermesi
E
ArGe finansmanlarının birçok küçük devletin bütçesinden daha da yüksek olmaya eğilim göstermesi
Açıklama:
Yeni teknolojiler ile ekonomi arasındaki etkileşim çifte işlevselliğe sahiptir. Enformasyon teknolojileri, bir yandan ekonomiye merkeziyetçi bir karakteristik kazandırırken diğer yandan da ekonomiyi atomize etmektedir. Böylece, teknolojiye hakim olan ve hükmeden gençler, girişimciler, şirketler, toplumlar ve ülkelerden oluşan yeni bir elit sermaye sınıfı ortaya çıkmaktadır:
1. Yeni teknolojilerin ekonomiye kazandırdığı merkeziyetçi özellik; çokuluslu şirketlerin giderek ulus-devletlerin yerini alacağı bir dünyanın kapılarını da aralamaktadır. Birçok küçük devletin bütçesinden daha yüksek olan ArGe finansmanları, inovasyon temelli olarak piyasa hakimiyetini hedef alan yüksek vasıflı çalışanları ve son teknolojilerin sağladığı rekabet avantajları sayesinde çokuluslu şirketler, küreselleşmenin de öngördüğü gibi ulus-devletler ile hükümetleri yönetir hale gelmektedir.
2. Yeni teknolojiler, çokuluslu şirketler karşısında KOBİ olarak adlandırılan küçük ve orta ölçekli şirketlerin de -başta internet olmak üzere- sanal dünyada kendilerini göstermelerine imkân sağlamasıyla, rekabeti artık tüm şirketler için mümkün kılmaktadır. Bu fırsatlar, hem omurgasını bir gecede oluşturduğunu iddia ettiği Facebook gibi yeni alanlar sayesinde Mark Zuckerberg gibi dahilere “Amerikan Rüyası”nı sunmakta, hem de J.
Schumpeter’in literatüre kazandırdığı “yaratıcı yıkım”ı en radikal şekliyle
ekonomik yaşama geçirmektedir
1. Yeni teknolojilerin ekonomiye kazandırdığı merkeziyetçi özellik; çokuluslu şirketlerin giderek ulus-devletlerin yerini alacağı bir dünyanın kapılarını da aralamaktadır. Birçok küçük devletin bütçesinden daha yüksek olan ArGe finansmanları, inovasyon temelli olarak piyasa hakimiyetini hedef alan yüksek vasıflı çalışanları ve son teknolojilerin sağladığı rekabet avantajları sayesinde çokuluslu şirketler, küreselleşmenin de öngördüğü gibi ulus-devletler ile hükümetleri yönetir hale gelmektedir.
2. Yeni teknolojiler, çokuluslu şirketler karşısında KOBİ olarak adlandırılan küçük ve orta ölçekli şirketlerin de -başta internet olmak üzere- sanal dünyada kendilerini göstermelerine imkân sağlamasıyla, rekabeti artık tüm şirketler için mümkün kılmaktadır. Bu fırsatlar, hem omurgasını bir gecede oluşturduğunu iddia ettiği Facebook gibi yeni alanlar sayesinde Mark Zuckerberg gibi dahilere “Amerikan Rüyası”nı sunmakta, hem de J.
Schumpeter’in literatüre kazandırdığı “yaratıcı yıkım”ı en radikal şekliyle
ekonomik yaşama geçirmektedir
Soru 25
Teknolojik yeniliklerin pratiğe aktarıldığı ve fiilen hayat bulduğu öncelikli alan aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sosyoloji
B
Psikoloji
C
Ekonomi
D
Halkla ilişkiler
E
Tarih
Açıklama:
Teknoloji ile ekonomi arasındaki ilişkiselliğin yoğunluğu, ekonominin diğer sistemlerle olan ilişkiselliğinin yoğunluğundan çok daha fazladır. Her şeyden önce, teknolojik yeniliklerin pratiğe aktarıldığı ve fiilen hayat bulduğu öncelikli alan ekonomidir. Teknolojinin gündelik yaşam ve toplum üzerine etkisi,
ancak ekonomik süreçlerle ortaklığı sonrasında -politik ve kültürel çevre gibi- diğer alanlara yansır.
ancak ekonomik süreçlerle ortaklığı sonrasında -politik ve kültürel çevre gibi- diğer alanlara yansır.
Soru 26
Aşağıdaki hangisi yeni ürünlere dayanan rekabetin, piyasadaki mevcut ürünlerin fiyatları üzerindeki marjinal değişikliklerden daha önemli olduğuna değinen ilk kuramcıdır?
Seçenekler
A
Karl Marx
B
George Ritzer
C
Robert Merton
D
Joseph Schumpeter
E
Daniel Bell
Açıklama:
Schumpeter (1974: 64), sağlıklı bir ekonominin durağan olmaması gerektiğini ve sürekli olarak teknolojik yeniliklerle rahatsız edilmesinin zorunluluğunu vurgulamıştır. Bu bağlamda, günümüzde inovasyon olarak adlandırılan teknolojik yeniliklerin ekonomik büyüme üzerine etkilerine ilk değinen ve “yeni ürünlere dayanan rekabetin, piyasadaki mevcut ürünlerin fiyatları üzerindeki marjinal değişikliklerden daha önemli” olduğunu ilk vurgulayan kuramcıdır
Soru 27
Aşağıdaki kuramcılardan hangisi sanayi toplumuna yönelik eleştirisinde bilimsel icatlar ile teknolojik uygulamalar arasında giderek sistematikleşen bir ilişkiselliğin kurulmaya başlandığını, güç ile servetin buna bağımlı hale geldiğini ve teknolojinin hem kurtarıcı hem de tahakkümcü bir potansiyeli ifade ettiğini belirtir?
Seçenekler
A
Daniel Bell
B
Karl Marx
C
Robert Merton
D
George Ritzer
E
Joseph Schumpeter
Açıklama:
Sanayi toplumuna yönelik eleştirisinde Marx, bilimsel icatlar ile teknolojik uygulamalar arasında giderek sistematikleşen bir ilişkiselliğin kurulmaya başlandığını, güç ile servetin buna bağımlı hale geldiğini ve teknolojinin hem kurtarıcı hem de tahakkümcü bir potansiyeli ifade ettiğini belirtir.
Soru 28
"Epistemolojik iktidar" olarak tanımlanan iktidarda bireylere nasıl yaklaşılır?
Seçenekler
A
Bilgi nesnesi
B
Rekabet nesnesi
C
Politik nesne
D
İktidar nesnesi
E
Psikolojik nesne
Açıklama:
Teknoloji, bir yandan asıl işlevselliğini sınaî kapitalizm içinde elde ederken,
diğer yandan da sanayi toplumunun yeni mekanizmalarını oluşturmak üzere kurduğu bilgi sistemleri yoluyla “epistemolojik iktidarı” oluşturmuştur. Bireylere bilgi nesnesi olarak yaklaşan bu iktidar, özellikle ekonomik alana yönelik olarak, bireyler hakkında her türlü bilgiyi elde etme peşine düşer
diğer yandan da sanayi toplumunun yeni mekanizmalarını oluşturmak üzere kurduğu bilgi sistemleri yoluyla “epistemolojik iktidarı” oluşturmuştur. Bireylere bilgi nesnesi olarak yaklaşan bu iktidar, özellikle ekonomik alana yönelik olarak, bireyler hakkında her türlü bilgiyi elde etme peşine düşer
Soru 29
Aşağıdakilerden hangisi bilginin üretiminin çıktıları arasında sayılamaz?
Seçenekler
A
Donanım
B
Yazılım
C
Toprak
D
Tasarım
E
Patent
Açıklama:
Teorik bilgi ile geleneksel maddi sermaye malları arasında bazı temel farklar bulunmaktadır. Öncelikle,
bilginin üretimi fiziksel bir donanım biçiminde ortaya çıkmayıp, genellikle bir tür -patent, tasarım, yazılım,
metin, vb. gibi- “spesifik plan” şeklinde ya da insanlar ile örgütlere ait düşünsellikler vasıtasıyla ortaya çıkar
bilginin üretimi fiziksel bir donanım biçiminde ortaya çıkmayıp, genellikle bir tür -patent, tasarım, yazılım,
metin, vb. gibi- “spesifik plan” şeklinde ya da insanlar ile örgütlere ait düşünsellikler vasıtasıyla ortaya çıkar
Soru 30
Aşağıdakilerden hangisi Yeni Ekonomi olarak isimlendirilen sistemin dayandığı etkenlerden biri olarak gösterilemez?
Seçenekler
A
En yüksek verimliliği sağlayacak şekilde enformasyon üretimi
B
Şirketler, bölgeler ve ülkeler gibi birimler ya da aktörlerin üretkenliği ile rekabet gücü
C
Ekonomik aktörler arasındaki bağlantılar ağı
D
Kilit faaliyetlerin örgütsel ölçekte örgütlenmesi
E
Uluslararası elektronik ağ ilişkilerindeki hızlı küçülme
Açıklama:
Yeni ekonomi olarak adlandırılan bu sistem, yapısal olarak üç temel etkene dayanmaktadır (Castells, 2005: 88, 100):
1. Enformasyoneldir; bu yeni ekonomide -şirketler, bölgeler ve ülkeler gibibirimler ya da aktörlerin üretkenliği ile rekabet gücü, en yüksek verimliliği sağlayacak şekilde enformasyon üretme, işleme ve uygulama kapasitelerine
dayalıdır.
2. Küreseldir; üretim, tüketim ve dolaşım faaliyetlerinin -sermaye, emek, hammadde, yönetim, piyasalar, teknoloji ve enformasyondan oluşan- bileşenleri yanında, kilit faaliyetleri de ya doğrudan doğruya ya da ekonomik aktörler arasındaki bağlantılar ağı üzerinden küresel ölçekte örgütlenmiştir.
3. Ağ örgütlenmesine dayalıdır; yeni bir döneme işaret eden tarihsel koşullar
içinde hem üretim hem de rekabet, küresel girişim ağları arasındaki etkileşim ağı üzerinden gerçekleşir.
Yeni ekonomi ile ilgili çok sayıda tanım ve kavramlaştırma söz konusuysa da, içerimi ve temel karakteristikleri konusunda aşağı yukarı tüm kuramcılar görüş birliği içindedirler. Örneğin yeni dönemin önde gelen kuramcılarından Manuel Castells yukarıdaki sınıflandırma ölçeğinde konuya yaklaşırken, diğer kuramcılar da benzer kriterler açısından gelişmeleri ele almaktadırlar. Soete’ye (2004:40) göre, yeni ekonominin temelinde; enformasyon ve bilişim teknolojilerinde yaşanan ve bazen söz konusu gelişmelere neden olan bazen de bunları kolaylaştıran hızlı teknolojik değişimler yer almaktadır. Bu teknolojilerin sahip olduğu üç temel karakteristik; toplumsal, ekonomik ve örgütsel çerçevede yeni yapısal dönüşümlere yol açmıştır:
• Enformasyon ve bilişim sektörlerindeki maliyetlerde görülen dramatik
düşüş,
• Bilişim ve bilgisayar teknolojilerini tek noktada birleştiren teknoloji güdümlü “dijital buluşma”,
• Uluslararası elektronik ağ ilişkilerindeki hızlı büyüme.
Kısacası, bu tarihsel kopuş; dünya tarihinde daha önce hiç rastlanmadık oranda kalabalık insan gruplarının, oransal olarak kendilerinden çok daha fazla insan gruplarıyla, daha yoğun ve çeşitli iş biçimleri üzerinden, dünyanın pek çok
köşesinde ve daha eşit bir zeminde sürece katılarak gerçek zamanlı rekabette yer
almasıyla mümkün hale gelmiştir. Bilgisayarlarla, e-postalarla, network ağlarıyla,
tele-konferanslarla ve dinamik yeni yazılımlarla desteklenen yeni ekonomi, her
geçen gün daha da güçlenmektedir (Friedman, 2006: 18).
1. Enformasyoneldir; bu yeni ekonomide -şirketler, bölgeler ve ülkeler gibibirimler ya da aktörlerin üretkenliği ile rekabet gücü, en yüksek verimliliği sağlayacak şekilde enformasyon üretme, işleme ve uygulama kapasitelerine
dayalıdır.
2. Küreseldir; üretim, tüketim ve dolaşım faaliyetlerinin -sermaye, emek, hammadde, yönetim, piyasalar, teknoloji ve enformasyondan oluşan- bileşenleri yanında, kilit faaliyetleri de ya doğrudan doğruya ya da ekonomik aktörler arasındaki bağlantılar ağı üzerinden küresel ölçekte örgütlenmiştir.
3. Ağ örgütlenmesine dayalıdır; yeni bir döneme işaret eden tarihsel koşullar
içinde hem üretim hem de rekabet, küresel girişim ağları arasındaki etkileşim ağı üzerinden gerçekleşir.
Yeni ekonomi ile ilgili çok sayıda tanım ve kavramlaştırma söz konusuysa da, içerimi ve temel karakteristikleri konusunda aşağı yukarı tüm kuramcılar görüş birliği içindedirler. Örneğin yeni dönemin önde gelen kuramcılarından Manuel Castells yukarıdaki sınıflandırma ölçeğinde konuya yaklaşırken, diğer kuramcılar da benzer kriterler açısından gelişmeleri ele almaktadırlar. Soete’ye (2004:40) göre, yeni ekonominin temelinde; enformasyon ve bilişim teknolojilerinde yaşanan ve bazen söz konusu gelişmelere neden olan bazen de bunları kolaylaştıran hızlı teknolojik değişimler yer almaktadır. Bu teknolojilerin sahip olduğu üç temel karakteristik; toplumsal, ekonomik ve örgütsel çerçevede yeni yapısal dönüşümlere yol açmıştır:
• Enformasyon ve bilişim sektörlerindeki maliyetlerde görülen dramatik
düşüş,
• Bilişim ve bilgisayar teknolojilerini tek noktada birleştiren teknoloji güdümlü “dijital buluşma”,
• Uluslararası elektronik ağ ilişkilerindeki hızlı büyüme.
Kısacası, bu tarihsel kopuş; dünya tarihinde daha önce hiç rastlanmadık oranda kalabalık insan gruplarının, oransal olarak kendilerinden çok daha fazla insan gruplarıyla, daha yoğun ve çeşitli iş biçimleri üzerinden, dünyanın pek çok
köşesinde ve daha eşit bir zeminde sürece katılarak gerçek zamanlı rekabette yer
almasıyla mümkün hale gelmiştir. Bilgisayarlarla, e-postalarla, network ağlarıyla,
tele-konferanslarla ve dinamik yeni yazılımlarla desteklenen yeni ekonomi, her
geçen gün daha da güçlenmektedir (Friedman, 2006: 18).
Soru 31
“Yeni ürünlere dayanan rekabetin, piyasadaki mevcut ürünlerin fiyatları üzerindeki marjinal değişikliklerden daha önemli” olduğunu ilk vurgulayan kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Jacques Ellul
B
Robert MERTON
C
Joseph Alois Schumpeter
D
W. W. Rostow
E
Daniel BELL
Açıklama:
Schumpeter , sağlıklı bir ekonominin durağan olmaması gerektiğini ve sürekli olarak teknolojik yeniliklerle rahatsız edilmesinin zorunluluğunu vurgulamıştır. Bu bağlamda, günümüzde inovasyon olarak adlandırılan teknolojik yeniliklerin ekonomik büyüme üzerine etkilerine ilk değinen ve “yeni ürünlere dayanan rekabetin, piyasadaki mevcut ürünlerin fiyatları üzerindeki marjinal değişikliklerden daha önemli” olduğunu ilk vurgulayan kuramcıdır. Doğru cevap C'dir.
Soru 32
Neo-klasik iktisata göre teknolojik gelişmenin tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Aynı malın aynı ölçekte daha az girdi kullanılarak üretimi
B
Bilimin, özellikle sınai ve ticari amaçlar için kullanılması
C
Sınai ve ticari amaçların gerçekleştirilebilmesi için, bilimsel metot veya materyallerin kullanılması
D
Bir mal veya hizmetin üretimi için gerekli bilgi, organizasyon ve tekniklerin bütünü
E
Daha büyük miktarlarda çıktı üretme veya belli bir kaynaktan daha üstün kaliteli çıktı üretme olanağı sağlayan çeşitli bilgilerdir
Açıklama:
Ekonomik yaklaşımlarda, istihdamın verimliliğe dayalı şekilde arttığı ve verimlilik artışlarının da genellikle teknolojik değişmelerden kaynaklandığı görüşü yaygındır. Örneğin neo-klasik iktisata
göre teknolojik gelişme, “aynı malın aynı ölçekte daha az girdi kullanılarak üretimi” olarak kabul edilir. Doğru cevap A'dır.
göre teknolojik gelişme, “aynı malın aynı ölçekte daha az girdi kullanılarak üretimi” olarak kabul edilir. Doğru cevap A'dır.
Soru 33
Aşağıdakilerden hangisi teknoloji temelli olarak inovasyonu belirlemede söz konusu olan kriterlerden biri değildir?
Seçenekler
A
Ar-Ge hizmetlerinde çalışan bilim adamı ve mühendis sayısı
B
Patent sayısı
C
Bilimsel yayın sayısı
D
Bilgisayar, internet ve iletişim araçlarından yararlananların sayısı
E
Tarım ürünü pazarlayan firma sayısı
Açıklama:
Buna paralel olarak, teknoloji temelli olarak inovasyonu belirlemede aşağıda verilen bazı kriterler söz konusudur :
- Araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) harcamalarının GSMH’ye oranı,
- Ar-Ge hizmetlerinde çalışan bilim adamı ve mühendis sayısı,
- Patent sayısı,
- Bilimsel yayın sayısı,
- Bilgisayar, internet ve iletişim araçlarından yararlananların sayısı,
- Toplam ihracat içinde ileri teknoloji ürünlerinin oranı. Doğru cevap E'dir.
Soru 34
Kaynakları en az maliyetle ve en az gayretle kullanma felsefesine dayanan anlayış aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?
Seçenekler
A
Rasyonellik
B
Fonksiyonellik
C
Nicel anlayış
D
Radikallik
E
Nitel anlayış
Açıklama:
Teknoloji, “fonksiyonel ilişkiler” ile “nicel alan”ı öne çıkaran yeni bir “rasyonellik”
tanımını gündeme getirmiştir. Bu anlayış, kaynakları en az maliyetle ve en az gayretle kullanma felsefesine dayanmaktadır. Doğru cevap A'dır.
tanımını gündeme getirmiştir. Bu anlayış, kaynakları en az maliyetle ve en az gayretle kullanma felsefesine dayanmaktadır. Doğru cevap A'dır.
Soru 35
Charles Babbage'in 1832'de yazdığı, sermaye sahiplerinin insan emeğine olan ihtiyaçlarını asgari düzeye indirgemek için, kafa ve kol emeğini otomatikleştirme amacını taşıyan ve kuramsal bilginin üretim etkinliklerinin hizmetine girmesini öngören geniş çaplı bir sınaî planlama projesini ortaya koyduğu eseri aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Geleneksel toplum ve Feodalite
B
The Technological Society
C
İktisadi Gelişmenin Merhaleleri
D
Economy of Machinery and Manufactures
E
The Philosophy of Manufacture
Açıklama:
Taylor’un çalışmalarına ilham kaynağı olan Cambridge Üniversitesi matematik profesörü Charles Babbage, 1832’de yazdığı “Economy of Machinery and Manufactures” adlı eserinde, kuramsal bilginin üretim etkinliklerinin hizmetine girmesini öngören geniş çaplı bir sınaî planlama projesini ortaya koymuştur. Bu proje, sermaye sahiplerinin insan emeğine olan ihtiyaçlarını asgari düzeye indirgemek için, kafa ve kol emeğini otomatikleştirme amacını taşıyordu. Doğru cevap D'dir.
Soru 36
- Eşgüdüm
- Uzmanlaşma
- Disiplin
- İşbölümü
- Analiz Yukarıda verilenlerden hangileri kapitalist sanayinin temel unsurları arasındadır?
Seçenekler
A
II ve III
B
II ve IV
C
I, II ve IV
D
III ve V
E
II, IV ve V
Açıklama:
Bu anlamda kapitalist sanayinin temel unsurlarını, teknolojik gelişmelerin sonucu olarak ve birbirini bütünleyen bir işlevsellik içinde işbölümü, uzmanlaşma ve eşgüdüm oluşturmaktadır. Tüm bunlar sonucunda, çalışanlardan azami düzeyde verim alınabilmesi de, ancak teknolojik gelişmelerle mümkün hale gelmiştir. Doğru cevap C'dir.
Soru 37
Kapitalist sistemdeki çalışmayı geleneksel toplumdaki çalışmadan ayıran en belirgin unsur aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ritüeller
B
Gün Işığı
C
Kutsal günler
D
Mevsim koşulları
E
Zaman
Açıklama:
Artık teknolojinin egemenliğindeki çalışma yaşamında metalaşmış zaman anlayışına göre hesaplanmaya başlayan “iş günü”, çalışanlar ve çalışma yaşamı açısından temel bir önem arz etmeye başlamış; böylece iki karşıt zaman bilinci belirerek, çalışma zamanı ile çalışanın kendine ayırdığı dinlenme süreleri arasında bölünme yaşanmıştır. Bu da, çalışma yaşamı ile gündelik alışkanlıklarda keskin bir karşıtlık ortaya çıkmıştır: Geleneksel toplumlardaki çalışma, mevsim koşulları, gün ışığı, kutsal günler ve ritüellere bağlıyken; kapitalist sistemde, teknolojik yenilikler ile gelişmelere bağlı olarak zaman unsuru temel alınmış ve her şey teknolojik işleyişe odaklanmış şekilde saat, dakika ve saniyelere bağlanmıştır. Sonuç olarak, teknoloji merkezli kapitalist toplumlarda zaman kavramı evrilmiştir. Doğru cevap E'dir.
Soru 38
Aşağıdakilerden hangisi Henri Fayol'un Genel ve Sınai Yönetim adı altında geliştirdiği ve işletmelerin işlevlerini ayırdığı kategorilerden biri değildir?
Seçenekler
A
Ticaret
B
Sosyal Sermaye
C
Muhasebe
D
Güvenlik
E
Finans
Açıklama:
Bu durum sadece işçilerle sınırlı kalmamış, Fransa’da da Henri Fayol Genel ve Sınai Yönetim adı altında yeni ilkeler geliştirmiştir. Taylor’cu işleyişi daha da öteye götüren bu ilkeler, işletmelerin işlevlerini teknik, yönetim, ticaret, finans, güvenlik ve muhasebe olarak altı kategoride toplayarak, sorunların yönetsel beceri noksanlığından kaynaklandığını varsaymışlardır. Doğru cevap B'dir.
Soru 39
1980’lerde tümüyle belirginleşen değişimler paralelinde toplumu tanımlamak için kullanılan kavramlardan biri olan “network toplumu” kavramını kullanan kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Manuel Castells
B
Peter F. Drucker
C
Paul Holmes
D
Yoneji Masuda
E
Daniel Bell
Açıklama:
1980’lerde tümüyle belirginleşen söz konusu değişimler paralelindeki toplumu tanımlamak için; Paul Holmes “kişisel hizmet toplumu”, Ralf Dahrendorf “kapitalizm sonrası toplum”, Zbigniew Brzezinski “teknokratik çağ”, Daniel Bell “sanayi sonrası toplum”, Peter F. Drucker “bilgi toplumu”, Yoneji Masuda “enformasyon toplumu” ve Manuel Castells “network toplumu” gibi kavramlar kullanmışlardır. Doğru cevap A'dır.
Soru 40
- Mikro-elektronik
- Telekomünikasyon
- Biyo-teknoloji
Seçenekler
A
Yanlız I
B
Yanlız II
C
Yanlız III
D
I ve II
E
I , II ve III
Açıklama:
Enformasyon teknolojilerindeki çeşitlilik her geçen gün giderek artar ve daha da karmaşıklaşırken, bu teknolojileri genel anlamda üç alanla sınırlamak mümkündür: İlki mikro-elektronik olarak adlandırılan elektronik ve optik alanlar ile yazılım sistemleridir; ikincisi telekomünikasyon ve üçüncüsü de biyo-teknolojidir. Doğru cevap E'dir.
Soru 41
Bilim, teknoloji ve sanayi üçlüsü arasındaki yarış için 'tekno-bilim' kavramlaştırmasını tercih edenler aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Morrison ve Ross
B
Morin ve Kern
C
Dick ve Carey
D
Shannon ve Weaver
E
Kemp ve Merril
Açıklama:
Bilim, teknoloji ve sanayi üçlüsü arasındaki bu yarışın, modernite içinde kontrol edilemez hale geldiğini belirten Morin ve Kern; sosyal bilimciler tarafından ilerleme nosyonu ile nitelenen bu dönem için, söz konusu gelişmelerden dolayı 'tekno-bilim' kavramlaştırmasını tercih etmişlerdir.
Soru 42
Doğrusal kalkınma modellerinin en önemlilerinden birini temsil eden “İktisadi Gelişmenin Merhaleleri” adlı çalışma aşağıdakilerden hangisine aittir?
Seçenekler
A
W. W. Rostow
B
C.Wright Mills
C
P. H. Collins
D
R. K. Merton
E
C. H. Cooley
Açıklama:
Rostow, doğrusal kalkınma modellerinin en önemlilerinden birini temsil eden “İktisadi Gelişmenin Merhaleleri” adlı çalışmasında,
toplumların tarihsel olarak beş aşamadan geçtiklerini belirtir.
toplumların tarihsel olarak beş aşamadan geçtiklerini belirtir.
Soru 43
'..........'a göre; sanayi toplumu ile birlikte burjuva sınıfı, üretim sürecinde servetini, 'karşı taraf' olan işçi sınıfına emanet etmek zorunda kalmıştır.'
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
Seçenekler
A
Auguste Comte
B
Talcott Parson
C
Jurgen Habermas
D
Erving Goffman
E
Michel Foucault
Açıklama:
Foucault’a göre; sanayi toplumu ile birlikte burjuva sınıfı, üretim sürecinde servetini, ‘karşı taraf’ olan işçi sınıfına emanet etmek
zorunda kalmıştır.
zorunda kalmıştır.
Soru 44
İşbölümünün hem toplumsallaştırıcı hem de bölücü bir pratiği ortaya çıkardığını savunan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Cromer
B
Smith
C
Marx
D
Weber
E
Gramsci
Açıklama:
Marx’a göre işbölümü, hem “toplumsallaştırıcı” hem de “bölücü” bir pratiği ortaya çıkarmaktadır.
Soru 45
Teknoloji temelli sisteme yönelik karakteristik örneklerden olan 'T Modeli' aşağıdakilerden hangisinin şirketinde üretilmiş otomobil modelidir?
Seçenekler
A
Talcott Parsons
B
Marcel Mauss
C
Max Weber
D
Henry Ford
E
John Stuart Mill
Açıklama:
Teknoloji temelli sisteme yönelik karakteristik örneklerden bir diğeri de, Henry Ford’un “T Modeli” arabalarıdır.
Soru 46
Yönetim ve organizasyon sorunları üzerine eğilerek bilimsel yönetimin ana ilkelerini ortaya atan aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Milton Friedman
B
Friedrich List
C
Frederick Winslow Taylor
D
Thomas Malthus
E
Irving Fisher
Açıklama:
Yönetim ve organizasyon sorunları üzerine eğilerek bilimsel yönetimin ana ilkelerini ortaya atan Frederick Winslow Taylor’dan geldi.
Soru 47
1980'lerdeki toplumu tanımlamak için Manuel Castells aşağıdaki kavramlardan hangisini kullanmıştır?
Seçenekler
A
Network toplum
B
Kişisel hizmet toplumu
C
Sanayi sonrası toplum
D
Bilgi toplumu
E
Kapitalizm sonrası toplum
Açıklama:
Manuel Castells 1980'lerdeki toplumu network toplumu olarak adlandırmıştır.
Soru 48
- Enformasyoneldir.
- Küreseldir.
- Ağ örgütlenmesine dayalıdır.
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız III
C
I ve II
D
I ve III
E
I,II,III
Açıklama:
- Enformasyoneldir.
- Küreseldir.
- Ağ örgütlenmesine dayalıdır.
Soru 49
Genel ve Sınai Yönetim adı altında Taylor’cu işleyişi daha da öteye götürerek yeni ilkeler geliştiren kişi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Milton Friedman
B
John Maynard Keynes
C
Henri Fayol
D
Friedrich Hayek
E
Alfred Marshall
Açıklama:
Fransa’da da Henri Fayol Genel ve Sınai Yönetim adı altında yeni ilkeler geliştirmiştir. Taylor’cu işleyişi daha da öteye götüren bu ilkeler, işletmelerin işlevlerini teknik, yönetim, ticaret, finans, güvenlik ve muhasebe olarak altı kategoride toplayarak, sorunların yönetsel beceri noksanlığından kaynaklandığını varsaymışlardır.
Soru 50
Aşağıdakilerden hangisi teorik olarak ilk hesap makinesi ile bilgisayarın tasarımlarına on dokuzuncu yüzyılın başlarında imza atmış ve Taylor’un çalışmalarına ilham kaynağı olan “bilimsel yönetim” ilkeleriyle yeni bir dönemi başlatmıştır?
Seçenekler
A
Philip B. Heymann
B
Anthony Lewis
C
Andrew Ure
D
Charles Babbage
E
W.W. Rostow
Açıklama:
İlk hesap makinesi ile bilgisayarın tasarımlarına daha on dokuzuncu yüzyılın başlarında imza atan -ve “bilimsel yönetim” ilkeleriyle yeni bir dönemi başlatan Taylor’un çalışmalarına ilham kaynağı olan- Cambridge Üniversitesi matematik profesörü Charles Babbage, 1832’de yazdığı “Economy of Machinery and Manufactures” adlı eserinde, kuramsal bilginin üretim etkinliklerinin hizmetine girmesini öngören geniş çaplı bir sınaî planlama projesini ortaya koymuştur.
Soru 51
Aşağıdakilerden hangisi teknoloji temelli olarak inovasyonu belirlemede kullanılan kriterlerden biridir?
Seçenekler
A
Üretim kısmında çalışan personel sayısı
B
Personele ilişkin harcamalarının GSMH’ye oranı
C
Patent sayısı
D
İş yeri güvenliği uzmanı sayısı
E
İnsan kaynakları bölümündeki hizmetli sayısı
Açıklama:
Teknoloji temelli olarak inovasyonu belirlemede aşağıda verilen bazı kriterler söz konusudur.
• Araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) harcamalarının GSMH’ye oranı,
• Ar-Ge hizmetlerinde çalışan bilim adamı ve mühendis sayısı,
• Patent sayısı,
• Bilimsel yayın sayısı,
• Bilgisayar, internet ve iletişim araçlarından yararlananların sayısı,
• Toplam ihracat içinde ileri teknoloji ürünlerinin oranı.
• Araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) harcamalarının GSMH’ye oranı,
• Ar-Ge hizmetlerinde çalışan bilim adamı ve mühendis sayısı,
• Patent sayısı,
• Bilimsel yayın sayısı,
• Bilgisayar, internet ve iletişim araçlarından yararlananların sayısı,
• Toplam ihracat içinde ileri teknoloji ürünlerinin oranı.
Soru 52
Teknolojinin aşağıdakilerden hangisi aracılığıyla toplumsal değişmeyi sağladığı söylenemez?
Seçenekler
A
Daha düşük maliyetle daha fazla mal üretmeye imkân sağlamak
B
Toplumsal eşitsizlikleri artırmak
C
Teknisyen ve teknokrat olarak bilinen yeni sınıfları ortaya çıkartmak
D
Fonksiyonel ilişkiler” ile “nicel alan”ı öne çıkaran yeni bir “rasyonellik” tanımını gündeme getirmek
E
Başta zaman ve mekân ile ilgili olmak üzere, algı anlayışlarını en radikal şekilde değiştirmek
Açıklama:
Teknoloji toplumsal değişmeyi beş farklı yoldan gerçekleştirir (Dura ve Atik, 2002: 164):
• Teknoloji, daha düşük maliyetle daha fazla mal üretmeye imkân sağlar.
Buna bağlı olarak, hem toplumsal yaşam standardını yükseltmenin hem de -ekonomik gelişmenin ileri aşamalarından itibaren- toplumsal eşitsizlikleri
azaltmanın başlıca aracıdır.
• Teknoloji, teknisyen ve teknokrat olarak bilinen yeni sınıfları ortaya çıkartmıştır. Bu sınıflar da, ekonomik yaşamın “planlayıcı kadro”larını oluşturmuştur.
• Teknoloji, “fonksiyonel ilişkiler” ile “nicel alan”ı öne çıkaran yeni bir “rasyonellik” tanımını gündeme getirmiştir. Bu anlayış, kaynakları en az maliyetle ve en az gayretle kullanma felsefesine dayanmaktadır.
.Teknoloji sayesinde ulaştırma ve haberleşme alanlarında yaşanan devrimler, yol açtıkları ekonomik ve sosyal etkileşimlerle; en dar ilişki biçimlerinden başlayarak mesleki ve teknik alanlara doğru, yeni sosyal ilişki ağları
ortaya çıkartmışlardır.
• Başta zaman ve mekân ile ilgili olmak üzere, algı anlayışları en radikal şekilde değişmiştir. Örneğin “hız” kavramı, sanayi toplumunun bant sisteminde daha önce hiç olmadığı kadar önem kazanmıştır.
• Teknoloji, daha düşük maliyetle daha fazla mal üretmeye imkân sağlar.
Buna bağlı olarak, hem toplumsal yaşam standardını yükseltmenin hem de -ekonomik gelişmenin ileri aşamalarından itibaren- toplumsal eşitsizlikleri
azaltmanın başlıca aracıdır.
• Teknoloji, teknisyen ve teknokrat olarak bilinen yeni sınıfları ortaya çıkartmıştır. Bu sınıflar da, ekonomik yaşamın “planlayıcı kadro”larını oluşturmuştur.
• Teknoloji, “fonksiyonel ilişkiler” ile “nicel alan”ı öne çıkaran yeni bir “rasyonellik” tanımını gündeme getirmiştir. Bu anlayış, kaynakları en az maliyetle ve en az gayretle kullanma felsefesine dayanmaktadır.
.Teknoloji sayesinde ulaştırma ve haberleşme alanlarında yaşanan devrimler, yol açtıkları ekonomik ve sosyal etkileşimlerle; en dar ilişki biçimlerinden başlayarak mesleki ve teknik alanlara doğru, yeni sosyal ilişki ağları
ortaya çıkartmışlardır.
• Başta zaman ve mekân ile ilgili olmak üzere, algı anlayışları en radikal şekilde değişmiştir. Örneğin “hız” kavramı, sanayi toplumunun bant sisteminde daha önce hiç olmadığı kadar önem kazanmıştır.
Soru 53
Aşağıdakilerden hangisi 1980’lerde tümüyle belirginleşen köklü değişimler içeren toplumu tanımlamak için uzmanlar tarafından kullanılan ifadelerden biri değildir?
Seçenekler
A
Kişisel hizmet toplumu
B
Kapitalizm-sonrası toplum
C
Teknokratik çağ
D
Tarım toplumu
E
Enformasyon toplumu
Açıklama:
Amerika ve Japonya gibi ileri derecede gelişmiş ülkelerde, 1960’lardan itibaren yapısal özellikleri itibariyle farklılıklar arz eden köklü değişimler ortaya çıkmıştır. 1980’lerde tümüyle belirginleşen söz konusu değişimler paralelindeki toplumu tanımlamak için; Paul Holmes “kişisel hizmet toplumu”, Ralf Dahrendorf “kapitalizm-sonrası toplum”, Zbigniew Brzezinski “teknokratik çağ”, Daniel
Bell “sanayi-sonrası toplum”, Peter F. Drucker “bilgi toplumu”, Yoneji Masuda
“enformasyon toplumu” ve Manuel Castells “network toplumu” gibi kavramlar
kullanmışlardır (Kumar, 1999: 23). Son yıllarda ise, enformasyon teknolojilerinde yaşanan hızlı ve devrimsel gelişmeler sonrasında “dijital ekonomi”, “network
ekonomisi”, “ağ ekonomisi” ve en çok kabul edileni olan “yeni ekonomi” gibi
kavramlaştırmalar giderek daha fazla rağbet görmektedir.
Bell “sanayi-sonrası toplum”, Peter F. Drucker “bilgi toplumu”, Yoneji Masuda
“enformasyon toplumu” ve Manuel Castells “network toplumu” gibi kavramlar
kullanmışlardır (Kumar, 1999: 23). Son yıllarda ise, enformasyon teknolojilerinde yaşanan hızlı ve devrimsel gelişmeler sonrasında “dijital ekonomi”, “network
ekonomisi”, “ağ ekonomisi” ve en çok kabul edileni olan “yeni ekonomi” gibi
kavramlaştırmalar giderek daha fazla rağbet görmektedir.
Soru 54
Yeni teknolojiler ile ekonomi arasındaki etkileşim düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisinin olasılığının arttığı söylenebilir?
Seçenekler
A
Ulus devletlerin çok-uluslu şirketlerden çok daha güçlü olmaya eğilim göstermesi
B
Şirketlerin düşük vasıflı çalışan istihdam etmeye ilişkin artan eğilimi
C
Ulus devletlerin şirketleri hakimiyetleri altına alma eğilimi gösterdiği bir dünya düzeni
D
Çokuluslu şirketler karşısında KOBİ olarak adlandırılan küçük ve orta ölçekli şirketlerin şanslarının giderek daha da azalmaya eğilim göstermesi
E
ArGe finansmanlarının birçok küçük devletin bütçesinden daha da yüksek olmaya eğilim göstermesi
Açıklama:
Yeni teknolojiler ile ekonomi arasındaki etkileşim çifte işlevselliğe sahiptir. Enformasyon teknolojileri, bir yandan ekonomiye merkeziyetçi bir karakteristik kazandırırken diğer yandan da ekonomiyi atomize etmektedir. Böylece, teknolojiye hakim olan ve hükmeden gençler, girişimciler, şirketler, toplumlar ve ülkelerden oluşan yeni bir elit sermaye sınıfı ortaya çıkmaktadır:
1. Yeni teknolojilerin ekonomiye kazandırdığı merkeziyetçi özellik; çokuluslu şirketlerin giderek ulus-devletlerin yerini alacağı bir dünyanın kapılarını da aralamaktadır. Birçok küçük devletin bütçesinden daha yüksek olan ArGe finansmanları, inovasyon temelli olarak piyasa hakimiyetini hedef alan yüksek vasıflı çalışanları ve son teknolojilerin sağladığı rekabet avantajları sayesinde çokuluslu şirketler, küreselleşmenin de öngördüğü gibi ulus-devletler ile hükümetleri yönetir hale gelmektedir.
2. Yeni teknolojiler, çokuluslu şirketler karşısında KOBİ olarak adlandırılan küçük ve orta ölçekli şirketlerin de -başta internet olmak üzere- sanal dünyada kendilerini göstermelerine imkân sağlamasıyla, rekabeti artık tüm şirketler için mümkün kılmaktadır. Bu fırsatlar, hem omurgasını bir gecede oluşturduğunu iddia ettiği Facebook gibi yeni alanlar sayesinde Mark Zuckerberg gibi dahilere “Amerikan Rüyası”nı sunmakta, hem de J.
Schumpeter’in literatüre kazandırdığı “yaratıcı yıkım”ı en radikal şekliyle
ekonomik yaşama geçirmektedir
1. Yeni teknolojilerin ekonomiye kazandırdığı merkeziyetçi özellik; çokuluslu şirketlerin giderek ulus-devletlerin yerini alacağı bir dünyanın kapılarını da aralamaktadır. Birçok küçük devletin bütçesinden daha yüksek olan ArGe finansmanları, inovasyon temelli olarak piyasa hakimiyetini hedef alan yüksek vasıflı çalışanları ve son teknolojilerin sağladığı rekabet avantajları sayesinde çokuluslu şirketler, küreselleşmenin de öngördüğü gibi ulus-devletler ile hükümetleri yönetir hale gelmektedir.
2. Yeni teknolojiler, çokuluslu şirketler karşısında KOBİ olarak adlandırılan küçük ve orta ölçekli şirketlerin de -başta internet olmak üzere- sanal dünyada kendilerini göstermelerine imkân sağlamasıyla, rekabeti artık tüm şirketler için mümkün kılmaktadır. Bu fırsatlar, hem omurgasını bir gecede oluşturduğunu iddia ettiği Facebook gibi yeni alanlar sayesinde Mark Zuckerberg gibi dahilere “Amerikan Rüyası”nı sunmakta, hem de J.
Schumpeter’in literatüre kazandırdığı “yaratıcı yıkım”ı en radikal şekliyle
ekonomik yaşama geçirmektedir
Soru 55
Teknolojik yeniliklerin pratiğe aktarıldığı ve fiilen hayat bulduğu öncelikli alan aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sosyoloji
B
Psikoloji
C
Ekonomi
D
Halkla ilişkiler
E
Tarih
Açıklama:
Teknoloji ile ekonomi arasındaki ilişkiselliğin yoğunluğu, ekonominin diğer sistemlerle olan ilişkiselliğinin yoğunluğundan çok daha fazladır. Her şeyden önce, teknolojik yeniliklerin pratiğe aktarıldığı ve fiilen hayat bulduğu öncelikli alan ekonomidir. Teknolojinin gündelik yaşam ve toplum üzerine etkisi,
ancak ekonomik süreçlerle ortaklığı sonrasında -politik ve kültürel çevre gibi- diğer alanlara yansır.
ancak ekonomik süreçlerle ortaklığı sonrasında -politik ve kültürel çevre gibi- diğer alanlara yansır.
Soru 56
Aşağıdaki hangisi yeni ürünlere dayanan rekabetin, piyasadaki mevcut ürünlerin fiyatları üzerindeki marjinal değişikliklerden daha önemli olduğuna değinen ilk kuramcıdır?
Seçenekler
A
Karl Marx
B
George Ritzer
C
Robert Merton
D
Joseph Schumpeter
E
Daniel Bell
Açıklama:
Schumpeter (1974: 64), sağlıklı bir ekonominin durağan olmaması gerektiğini ve sürekli olarak teknolojik yeniliklerle rahatsız edilmesinin zorunluluğunu vurgulamıştır. Bu bağlamda, günümüzde inovasyon olarak adlandırılan teknolojik yeniliklerin ekonomik büyüme üzerine etkilerine ilk değinen ve “yeni ürünlere dayanan rekabetin, piyasadaki mevcut ürünlerin fiyatları üzerindeki marjinal değişikliklerden daha önemli” olduğunu ilk vurgulayan kuramcıdır
Soru 57
Aşağıdaki kuramcılardan hangisi sanayi toplumuna yönelik eleştirisinde bilimsel icatlar ile teknolojik uygulamalar arasında giderek sistematikleşen bir ilişkiselliğin kurulmaya başlandığını, güç ile servetin buna bağımlı hale geldiğini ve teknolojinin hem kurtarıcı hem de tahakkümcü bir potansiyeli ifade ettiğini belirtir?
Seçenekler
A
Daniel Bell
B
Karl Marx
C
Robert Merton
D
George Ritzer
E
Joseph Schumpeter
Açıklama:
Sanayi toplumuna yönelik eleştirisinde Marx, bilimsel icatlar ile teknolojik uygulamalar arasında giderek sistematikleşen bir ilişkiselliğin kurulmaya başlandığını, güç ile servetin buna bağımlı hale geldiğini ve teknolojinin hem kurtarıcı hem de tahakkümcü bir potansiyeli ifade ettiğini belirtir.
Soru 58
"Epistemolojik iktidar" olarak tanımlanan iktidarda bireylere nasıl yaklaşılır?
Seçenekler
A
Bilgi nesnesi
B
Rekabet nesnesi
C
Politik nesne
D
İktidar nesnesi
E
Psikolojik nesne
Açıklama:
Teknoloji, bir yandan asıl işlevselliğini sınaî kapitalizm içinde elde ederken, diğer yandan da sanayi toplumunun yeni mekanizmalarını oluşturmak üzere kurduğu bilgi sistemleri yoluyla “epistemolojik iktidarı” oluşturmuştur. Bireylere bilgi nesnesi olarak yaklaşan bu iktidar, özellikle ekonomik alana yönelik olarak, bireyler hakkında her türlü bilgiyi elde etme peşine düşer
Soru 59
Aşağıdakilerden hangisi bilginin üretiminin çıktıları arasında sayılamaz?
Seçenekler
A
Donanım
B
Yazılım
C
Toprak
D
Tasarım
E
Patent
Açıklama:
Teorik bilgi ile geleneksel maddi sermaye malları arasında bazı temel farklar bulunmaktadır. Öncelikle, bilginin üretimi fiziksel bir donanım biçiminde ortaya çıkmayıp, genellikle bir tür-patent, tasarım, yazılım,
metin, vb. gibi- “spesifik plan” şeklinde ya da insanlar ile örgütlere ait düşünsellikler vasıtasıyla ortaya çıkar
metin, vb. gibi- “spesifik plan” şeklinde ya da insanlar ile örgütlere ait düşünsellikler vasıtasıyla ortaya çıkar
Soru 60
Aşağıdakilerden hangisi Yeni Ekonomi olarak isimlendirilen sistemin dayandığı etkenlerden biri olarak gösterilemez?
Seçenekler
A
En yüksek verimliliği sağlayacak şekilde enformasyon üretimi
B
Şirketler, bölgeler ve ülkeler gibi birimler ya da aktörlerin üretkenliği ile rekabet gücü
C
Ekonomik aktörler arasındaki bağlantılar ağı
D
Kilit faaliyetlerin örgütsel ölçekte örgütlenmesi
E
Uluslararası elektronik ağ ilişkilerindeki hızlı küçülme
Açıklama:
Yeni ekonomi olarak adlandırılan bu sistem, yapısal olarak üç temel etkene dayanmaktadır (Castells, 2005: 88, 100):
1. Enformasyoneldir; bu yeni ekonomide -şirketler, bölgeler ve ülkeler gibibirimler ya da aktörlerin üretkenliği ile rekabet gücü, en yüksek verimliliği sağlayacak şekilde enformasyon üretme, işleme ve uygulama kapasitelerine
dayalıdır.
2. Küreseldir; üretim, tüketim ve dolaşım faaliyetlerinin -sermaye, emek, hammadde, yönetim, piyasalar, teknoloji ve enformasyondan oluşan- bileşenleri yanında, kilit faaliyetleri de ya doğrudan doğruya ya da ekonomik aktörler arasındaki bağlantılar ağı üzerinden küresel ölçekte örgütlenmiştir.
3. Ağ örgütlenmesine dayalıdır; yeni bir döneme işaret eden tarihsel koşullar
içinde hem üretim hem de rekabet, küresel girişim ağları arasındaki etkileşim ağı üzerinden gerçekleşir.
Yeni ekonomi ile ilgili çok sayıda tanım ve kavramlaştırma söz konusuysa da, içerimi ve temel karakteristikleri konusunda aşağı yukarı tüm kuramcılar görüş birliği içindedirler. Örneğin yeni dönemin önde gelen kuramcılarından Manuel Castells yukarıdaki sınıflandırma ölçeğinde konuya yaklaşırken, diğer kuramcılar da benzer kriterler açısından gelişmeleri ele almaktadırlar. Soete’ye (2004:40) göre, yeni ekonominin temelinde; enformasyon ve bilişim teknolojilerinde yaşanan ve bazen söz konusu gelişmelere neden olan bazen de bunları kolaylaştıran hızlı teknolojik değişimler yer almaktadır. Bu teknolojilerin sahip olduğu üç temel karakteristik; toplumsal, ekonomik ve örgütsel çerçevede yeni yapısal dönüşümlere yol açmıştır:
• Enformasyon ve bilişim sektörlerindeki maliyetlerde görülen dramatik
düşüş,
• Bilişim ve bilgisayar teknolojilerini tek noktada birleştiren teknoloji güdümlü “dijital buluşma”,
• Uluslararası elektronik ağ ilişkilerindeki hızlı büyüme.
Kısacası, bu tarihsel kopuş; dünya tarihinde daha önce hiç rastlanmadık oranda kalabalık insan gruplarının, oransal olarak kendilerinden çok daha fazla insan gruplarıyla, daha yoğun ve çeşitli iş biçimleri üzerinden, dünyanın pek çok
köşesinde ve daha eşit bir zeminde sürece katılarak gerçek zamanlı rekabette yer
almasıyla mümkün hale gelmiştir. Bilgisayarlarla, e-postalarla, network ağlarıyla,
tele-konferanslarla ve dinamik yeni yazılımlarla desteklenen yeni ekonomi, her
geçen gün daha da güçlenmektedir (Friedman, 2006: 18).
1. Enformasyoneldir; bu yeni ekonomide -şirketler, bölgeler ve ülkeler gibibirimler ya da aktörlerin üretkenliği ile rekabet gücü, en yüksek verimliliği sağlayacak şekilde enformasyon üretme, işleme ve uygulama kapasitelerine
dayalıdır.
2. Küreseldir; üretim, tüketim ve dolaşım faaliyetlerinin -sermaye, emek, hammadde, yönetim, piyasalar, teknoloji ve enformasyondan oluşan- bileşenleri yanında, kilit faaliyetleri de ya doğrudan doğruya ya da ekonomik aktörler arasındaki bağlantılar ağı üzerinden küresel ölçekte örgütlenmiştir.
3. Ağ örgütlenmesine dayalıdır; yeni bir döneme işaret eden tarihsel koşullar
içinde hem üretim hem de rekabet, küresel girişim ağları arasındaki etkileşim ağı üzerinden gerçekleşir.
Yeni ekonomi ile ilgili çok sayıda tanım ve kavramlaştırma söz konusuysa da, içerimi ve temel karakteristikleri konusunda aşağı yukarı tüm kuramcılar görüş birliği içindedirler. Örneğin yeni dönemin önde gelen kuramcılarından Manuel Castells yukarıdaki sınıflandırma ölçeğinde konuya yaklaşırken, diğer kuramcılar da benzer kriterler açısından gelişmeleri ele almaktadırlar. Soete’ye (2004:40) göre, yeni ekonominin temelinde; enformasyon ve bilişim teknolojilerinde yaşanan ve bazen söz konusu gelişmelere neden olan bazen de bunları kolaylaştıran hızlı teknolojik değişimler yer almaktadır. Bu teknolojilerin sahip olduğu üç temel karakteristik; toplumsal, ekonomik ve örgütsel çerçevede yeni yapısal dönüşümlere yol açmıştır:
• Enformasyon ve bilişim sektörlerindeki maliyetlerde görülen dramatik
düşüş,
• Bilişim ve bilgisayar teknolojilerini tek noktada birleştiren teknoloji güdümlü “dijital buluşma”,
• Uluslararası elektronik ağ ilişkilerindeki hızlı büyüme.
Kısacası, bu tarihsel kopuş; dünya tarihinde daha önce hiç rastlanmadık oranda kalabalık insan gruplarının, oransal olarak kendilerinden çok daha fazla insan gruplarıyla, daha yoğun ve çeşitli iş biçimleri üzerinden, dünyanın pek çok
köşesinde ve daha eşit bir zeminde sürece katılarak gerçek zamanlı rekabette yer
almasıyla mümkün hale gelmiştir. Bilgisayarlarla, e-postalarla, network ağlarıyla,
tele-konferanslarla ve dinamik yeni yazılımlarla desteklenen yeni ekonomi, her
geçen gün daha da güçlenmektedir (Friedman, 2006: 18).
Soru 61
Aşağıdakilerden hangisi "Hiçbir sosyal, insani veya manevi gerçek, modern dünyamızda teknoloji gerçeği kadar önemli değildir” diyen düşünürdür?
Seçenekler
A
Karl Marx
B
Richard Sennet
C
Robert Merton
D
Jacques Ellul
E
George Ritzer
Açıklama:
Ünlü düşünür Jacques Ellul (2003:13), alanında hala bir klasik olarak kabul edilen
“The Technological Society” adlı ünlü eserine “hiçbir sosyal, insani veya manevi
gerçek, modern dünyamızda teknoloji gerçeği kadar önemli değildir” sözleriyle başlar. Kitabın önsözünü yazan Columbia Üniversitesi öğretim üyesi Prof.Dr. Robert
K. Merton’da; artan bir sermaye birikimine yol açmasından dolayı, teknolojinin
hayati etkisinin en fazla ekonomide belirgin olduğunu vurgular
“The Technological Society” adlı ünlü eserine “hiçbir sosyal, insani veya manevi
gerçek, modern dünyamızda teknoloji gerçeği kadar önemli değildir” sözleriyle başlar. Kitabın önsözünü yazan Columbia Üniversitesi öğretim üyesi Prof.Dr. Robert
K. Merton’da; artan bir sermaye birikimine yol açmasından dolayı, teknolojinin
hayati etkisinin en fazla ekonomide belirgin olduğunu vurgular
Soru 62
İktisat bilimi içerisinde teknolojinin gelişimi hangi önemli devrime paralel irdelenir?
Seçenekler
A
Fransız devrimi
B
Sanayi devrimi
C
Bolşevik devrimi
D
Çin devrimi
E
Kadife Devrim
Açıklama:
Kısacası, iktisatçılar teknolojik gelişmeyi sanayi devrimi ile birlikte yeni buluşların hız kazanması üzerine incelemeye almışlar ve ekonomik büyüme üzerine etkisine dikkat çekmişlerdir. İktisat kuramında teknolojik gelişmenin içselleştirilmesine yönelik çabaların çıkış noktasını özellikle Schumpeter’in görüşleri
oluşturur. Schumpeter, kapitalist sistemin işleyiş dinamizmini ortaya çıkarmak
amacıyla, ekonomik gelişmenin büyük ölçekli bir analizini yapmış ve bu işleyiş
içinde teknolojik yenilikleri merkezi bir konuma yerleştirmiştir (Ansal, 2004: 41).
O, kapitalist ekonomide yeniliklerin, rekabetçi üstünlüğün en başında yer aldığını
belirtmiş ve teknolojik gelişmenin kalkınma süreçlerine olan etkisine vurgu yapmıştır (Kar ve Taban, 2005: 14).
oluşturur. Schumpeter, kapitalist sistemin işleyiş dinamizmini ortaya çıkarmak
amacıyla, ekonomik gelişmenin büyük ölçekli bir analizini yapmış ve bu işleyiş
içinde teknolojik yenilikleri merkezi bir konuma yerleştirmiştir (Ansal, 2004: 41).
O, kapitalist ekonomide yeniliklerin, rekabetçi üstünlüğün en başında yer aldığını
belirtmiş ve teknolojik gelişmenin kalkınma süreçlerine olan etkisine vurgu yapmıştır (Kar ve Taban, 2005: 14).
Soru 63
Rostow'un doğrusal kalkınma modeline göre toplumların tarihsel olarak geçtikleri aşamaların sonuncusu hangi toplum modelidir?
Seçenekler
A
Geleneksel toplum
B
Hazırlık aşamasındaki toplum
C
Kitle tüketimi çağındaki toplum
D
İktisadi olgunlaşma yolundaki toplum
E
Kalkış aşamasındaki toplum
Açıklama:
Rostow, doğrusal kalkınma modellerinin en önemlilerinden birini temsil eden “İktisadi Gelişmenin Merhaleleri” adlı çalışmasında, toplumların tarihsel olarak beş aşamadan geçtiklerini belirtir: Geleneksel toplum, hazırlık aşamasındaki toplum, kalkış aşamasındaki toplum, iktisadi olgunlaşma yolundaki toplum ve kitle tüketimi çağındaki toplum. Bu aşamalardan geçen toplumlar, ekonomik kalkınmalarını tamamlamış olacaklardır. (Rostow, 1980: 45)
Soru 64
Bürokrasiyi düzenli olarak çalışan bir makineye benzeten düşünür kimdir?
Seçenekler
A
Weber
B
Foucault
C
Marx
D
Simmel
E
Merton
Açıklama:
Modern sosyoloji içinde ise Weber, bürokrasiyi düzenli olarak
çalışan bir makineye benzeterek, buradaki emir-komuta zincirini makine çarklarının işlevleri olarak görmüştür. Görüldüğü gibi sanayinin egemenliği altındaki dünyada, kapitalist olsun sosyalist olsun tüm sistemler teknolojinin büyüsüne kapılmışlar, siyasal kurumları ile düşünce sistemlerini oluştururken teknolojinin
mantığını ve makinelerin işleyiş özelliklerini temel almışlardır.
çalışan bir makineye benzeterek, buradaki emir-komuta zincirini makine çarklarının işlevleri olarak görmüştür. Görüldüğü gibi sanayinin egemenliği altındaki dünyada, kapitalist olsun sosyalist olsun tüm sistemler teknolojinin büyüsüne kapılmışlar, siyasal kurumları ile düşünce sistemlerini oluştururken teknolojinin
mantığını ve makinelerin işleyiş özelliklerini temel almışlardır.
Soru 65
Aşağıdakilerden hangisi yeni ekonomi olarak adlandırılan sistemin yapısal özelliklerinden bir tanesidir?
Seçenekler
A
Ulusal ölçekli örgütlenir
B
Bölgeseldir
C
Mikro ölçeklidir
D
Manufaktürel üretime dayanır
E
Enformasyoneldir
Açıklama:
Yeni ekonomi olarak adlandırılan bu sistem, yapısal olarak üç temel etkene dayanmaktadır (Castells, 2005: 88, 100):
1. Enformasyoneldir; bu yeni ekonomide -şirketler, bölgeler ve ülkeler gibibirimler ya da aktörlerin üretkenliği ile rekabet gücü, en yüksek verimliliği
sağlayacak şekilde enformasyon üretme, işleme ve uygulama kapasitelerine
dayalıdır.
2. Küreseldir; üretim, tüketim ve dolaşım faaliyetlerinin -sermaye, emek, hammadde, yönetim, piyasalar, teknoloji ve enformasyondan oluşan- bileşenleri
yanında, kilit faaliyetleri de ya doğrudan doğruya ya da ekonomik aktörler
arasındaki bağlantılar ağı üzerinden küresel ölçekte örgütlenmiştir.
3. Ağ örgütlenmesine dayalıdır; yeni bir döneme işaret eden tarihsel koşullar
içinde hem üretim hem de rekabet, küresel girişim ağları arasındaki etkileşim ağı üzerinden gerçekleşir.
1. Enformasyoneldir; bu yeni ekonomide -şirketler, bölgeler ve ülkeler gibibirimler ya da aktörlerin üretkenliği ile rekabet gücü, en yüksek verimliliği
sağlayacak şekilde enformasyon üretme, işleme ve uygulama kapasitelerine
dayalıdır.
2. Küreseldir; üretim, tüketim ve dolaşım faaliyetlerinin -sermaye, emek, hammadde, yönetim, piyasalar, teknoloji ve enformasyondan oluşan- bileşenleri
yanında, kilit faaliyetleri de ya doğrudan doğruya ya da ekonomik aktörler
arasındaki bağlantılar ağı üzerinden küresel ölçekte örgütlenmiştir.
3. Ağ örgütlenmesine dayalıdır; yeni bir döneme işaret eden tarihsel koşullar
içinde hem üretim hem de rekabet, küresel girişim ağları arasındaki etkileşim ağı üzerinden gerçekleşir.
Soru 66
İşbölümünün hem “toplumsallaştırıcı” hem de “bölücü” bir pratik olduğunu öne süren düşünür kimdir?
Seçenekler
A
Marx
B
Weber
C
Foucault
D
Simmel
E
Casstells
Açıklama:
Çalışma yaşamındaki genişlemenin devrimsel bir önem kazandığı sınaî kapitalizm içinde, işbölümü tümüyle toplumsal bir güce ulaşır. İşbölümünde görülen
karşılıklı ekonomik bağımlılık, kapitalist toplumların bütünleşmesinin temel
özelliklerindendir. Marx’a göre işbölümü, hem “toplumsallaştırıcı” hem de “bölücü” bir pratiği ortaya çıkarmaktadır (Giddens, 2000: 173).
karşılıklı ekonomik bağımlılık, kapitalist toplumların bütünleşmesinin temel
özelliklerindendir. Marx’a göre işbölümü, hem “toplumsallaştırıcı” hem de “bölücü” bir pratiği ortaya çıkarmaktadır (Giddens, 2000: 173).
Soru 67
Aşağıdaki boşluğa hangi ifade yazılmalıdır?
Kapitalist sanayinin temel unsurlarını, teknolojik gelişmelerin sonucu olarak ve birbirini bütünleyen bir işlevsellik içinde işbölümü, ........... ve eşgüdüm
oluşturmaktadır.
Kapitalist sanayinin temel unsurlarını, teknolojik gelişmelerin sonucu olarak ve birbirini bütünleyen bir işlevsellik içinde işbölümü, ........... ve eşgüdüm
oluşturmaktadır.
Seçenekler
A
Enformasyon
B
Bilgi
C
T Modeli
D
Uzmanlaşma
E
Örgütlenme
Açıklama:
Kapitalist sanayinin temel unsurlarını, teknolojik gelişmelerin sonucu olarak ve birbirini bütünleyen bir işlevsellik içinde işbölümü, uzmanlaşma
ve eşgüdüm oluşturmaktadır. Tüm bunlar sonucunda, çalışanlardan azami düzeyde verim alınabilmesi de, ancak teknolojik gelişmelerle mümkün hale gelmiştir.
ve eşgüdüm oluşturmaktadır. Tüm bunlar sonucunda, çalışanlardan azami düzeyde verim alınabilmesi de, ancak teknolojik gelişmelerle mümkün hale gelmiştir.
Soru 68
İş yerlerindeki kesin komuta sistemine ne ad verilir?
Seçenekler
A
İşbölümü
B
Yönetim
C
Mekanikleşme
D
Bürokrasi
E
Uzmanlaşma
Açıklama:
Çalışanların bedensel güçlerinin, teknoloji temelli üretim süreçlerine eşgüdümüne yönelik olarak titizlikle ölçülmeleri ve program altına alınmaları sonucu ortaya çıkan teknikler bütünü, yönetim adı verilen kesin bir komuta sistemini gerektirmekteydi. Disipline edilen çalışanların faaliyetleri bölümlere ayrılmalı ve etkinlikler de rahatça anlaşılabilmeleri için kısa, net emirlerle desteklenmeliydi.
Soru 69
İşletmelerin işlevlerini teknik, yönetim, ticaret, finans, güvenlik ve muhasebe olarak altı kategoride toplayarak, sorunların yönetsel beceri noksanlığından kaynaklandığını öne süren kimdir?
Seçenekler
A
Henri Ford
B
Frederick W. Taylor
C
Karl Marx
D
Manuel Casstells
E
Henri Fayol
Açıklama:
Fransa’da da Henri Fayol Genel ve Sınai Yönetim adı altında yeni ilkeler geliştirmiştir. Taylor’cu işleyişi daha da öteye götüren bu ilkeler, işletmelerin işlevlerini teknik, yönetim, ticaret, finans, güvenlik ve muhasebe olarak altı kategoride toplayarak, sorunların yönetsel beceri noksanlığından kaynaklandığını varsaymışlardır. Fayol yönetimin işlevlerini ise; denetleme, eşgüdüm, örgütleme, planlama ve yöneltme olarak belirlemiştir.
En üst düzeyde verim sağlanabilmesi için de, yönetimde geçerli on dört temel ilke belirlenmiştir: İşbölümü, otorite, disiplin, hiyerarşi, merkezi yönetim, yönetim
birliği, komuta birliği, personelin birliği, personelin işe bağımlılığı, özel çıkarların genel çıkarlar doğrultusunda sınırlandırılması, emir verme, ücretleme, inisiyatif ve eşitlik. Bu ilkelerin tümü, felsefi anlamda teknolojik bir mantığı gerektirmekte; uygulaması da, montaj bandı başındaki işçiden -idari ve yönetici sınıf da dahiltüm çalışanlara kaymaktadır (Dolgun, 2008: 27).
En üst düzeyde verim sağlanabilmesi için de, yönetimde geçerli on dört temel ilke belirlenmiştir: İşbölümü, otorite, disiplin, hiyerarşi, merkezi yönetim, yönetim
birliği, komuta birliği, personelin birliği, personelin işe bağımlılığı, özel çıkarların genel çıkarlar doğrultusunda sınırlandırılması, emir verme, ücretleme, inisiyatif ve eşitlik. Bu ilkelerin tümü, felsefi anlamda teknolojik bir mantığı gerektirmekte; uygulaması da, montaj bandı başındaki işçiden -idari ve yönetici sınıf da dahiltüm çalışanlara kaymaktadır (Dolgun, 2008: 27).
Soru 70
Enformasyon şebekeleri, veri bankaları ve enformasyon üretiminin çekirdek örgütlenmesini oluşturan hizmet sektöründeki kurumların, “toplumsal simge olarak fabrikanın yerini alacağı”nı savunan düşünür kimdir?
Seçenekler
A
Karl Marx
B
Manuel Castells
C
Yoneji Masuda
D
Daniel Bell
E
Peter F. Drucker
Açıklama:
Yeni toplumun başlıca kuramcılarından olan Yoneji Masuda (1985: 65); enformasyon şebekeleri, veri bankaları ve enformasyon üretiminin çekirdek örgütlenmesini oluşturan hizmet sektöründeki kurumların, “toplumsal simge olarak fabrikanın yerini alacağı”nı savunmaktadır. Hizmet sektörü içinde yer alan bu kurumlar,
altyapı görevi üstlenecekler ve ekonomik yapıda yaşanan dönüşüm sonrasında da enformasyon sermayesi maddi sermaye karşısında üstünlük sağlayacaktır.
altyapı görevi üstlenecekler ve ekonomik yapıda yaşanan dönüşüm sonrasında da enformasyon sermayesi maddi sermaye karşısında üstünlük sağlayacaktır.
Ünite 7
Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi Yeni Tüketici denilen olgunun özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Tasarruf
B
Sadelik
C
Başkalarını umursamama
D
Etik
E
Kendilik
Açıklama:
Yeni Tüketici denilen olguda, “tasarruf”, “sadelik”, “kendilik”,
“etik”, “başkalarına duyarlı olma”, “adil ve etik ticaret” ile “insanlara ve çevreye
özen gösterme” gibi değerler ön plana çıkıyor. Doğru cevap C'dir.
“etik”, “başkalarına duyarlı olma”, “adil ve etik ticaret” ile “insanlara ve çevreye
özen gösterme” gibi değerler ön plana çıkıyor. Doğru cevap C'dir.
Soru 2
Tüketim toplumu için söylenen "süzülme" kavramı aşağıdaki seçeneklerde belirtilen sosyologlardan hangileri tarafından önerilmiştir?
Seçenekler
A
Simmel ve Veblen
B
Simmel ve Pareto
C
Marx ve Veblen
D
Marx ve Pareto
E
Weber ve Marx
Açıklama:
Veblen ve Simmel’in önerdiği kavram olan süzülme, yukarıdan aşağıya, aşağıdan yukarıya olduğu kadar çapraz da olabilmekte ve sosyal sınıflar ve kesimlerde her yönde oluşabilmektedir.
Soru 3
Aşağıdaki seçeneklerden hangisi küresel tüketicilerin oluşmasında rol oynamamıştır?
Seçenekler
A
Küresel kapitalizmin tüketime olan ihtiyacının sürekli artması
B
Üretimin küreselleşmesi
C
Tüketimi biçimlendiren zevklerin benzeşmesi
D
Farklı kimlik oluşturma ihtiyacı
E
Tüketimin haz vermemesi
Açıklama:
Günümüzde küresel kapitalizmin tüketime olan ihtiyacı sürekli artmakta ve üretimin küreselleşmesi, aynı zamanda tüketimin de küreselleşmesini ve küresel tüketicileri yaratmaktadır. Tüketimi biçimlendiren zevkler ve tercihler benzeşmekte, tüketiciler kendi kimliklerini ve verdikleri anlamları tükettikleri ürünlere yansıtarak farklılıklarını ortaya koymaya çalışmaktadır.
Soru 4
I) Tarımsal devrim sonrası dönem
II) Sanayi devrimi sonrası dönem
III) Bilgi teknolojisi dönemi
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri insanın hem üretici hem de tüketici olduğu dönemler arasında sayılmaktadır?
II) Sanayi devrimi sonrası dönem
III) Bilgi teknolojisi dönemi
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri insanın hem üretici hem de tüketici olduğu dönemler arasında sayılmaktadır?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I-II
C
I-III
D
II-III
E
I-II-III
Açıklama:
İnsanın hem tüketici hem de üretici olduğu dönem kendi içinde üçe ayrılmaktadır: Tarımsal devrim sonrası, sanayi devrimi sonrası ve bilgi teknolojisi dönemi.
Soru 5
Tüketim toplumu kitabı aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?
Seçenekler
A
Baudrillard
B
Bauman
C
Giddens
D
Beck
E
Weber
Açıklama:
Tüketim Toplumu kitabı Baudrillard tarafından yazılmıştır.
Soru 6
Aşağıdakilerden hangisi tüketim toplumunun özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Sosyalist, geleneksel ve otoriter toplumlar tarafından yönetilen ekonomilerde, tüketim toplumundan söz edebilmek oldukça zordur
B
Her toplumun her dönemde tüketim kültürü vardır denilebilir
C
Kalite üretiminin ve verimliliğin artması sonucu boş zaman ve tüketim de artmıştır
D
Tüketim artarken rekabetçi tüketim azalmıştır
E
Farklı olmak peşinde koşanlar rekabetçi üretime de sebep olmaktadır
Açıklama:
Özellikleri şöyle sıralayabiliriz:
Tüketim tüm toplumda yaygınlaşıyor. Her toplumun her dönemde tüketim kültürü vardır. Sosyalist, geleneksel ve otoriter toplumlar tarafından yönetilen ekonomilerde, tüketim toplumundan söz edebilmek oldukça zordur. Kalite üretiminin ve verimliliğin artması sonucu boş zaman ve tüketim de artmıştır. Farklı olmak peşinde koşanlar rekabetçi üretime de sebep olmaktadır.
Tüketim tüm toplumda yaygınlaşıyor. Her toplumun her dönemde tüketim kültürü vardır. Sosyalist, geleneksel ve otoriter toplumlar tarafından yönetilen ekonomilerde, tüketim toplumundan söz edebilmek oldukça zordur. Kalite üretiminin ve verimliliğin artması sonucu boş zaman ve tüketim de artmıştır. Farklı olmak peşinde koşanlar rekabetçi üretime de sebep olmaktadır.
Soru 7
Aşağıdakilerden hangisi reklam ve kitlesel satışın geliştiği 1950-1990 dönemine uygun özelliklerden birisi değildir?
Seçenekler
A
Varlıklı ya da yoksul herkesin TV ve radyoya ulaştığı dönemdir
B
Tek kişiden çok kişiye iletişim mevcuttur
C
Sanal ağlar ve sanal dünyalar hakimdir
D
TV'nin altın çağıdır
E
Reklamcılığın en geliştiği dönemdir
Açıklama:
Kitlesel izleyicilerin oluştuğu ve varlıklı ya da yoksul herkesin TV, radyo ve gazetelere ulaşabildiği bir dönemdir. Tek kişiden çok kişiye iletişim mevcuttur ve 1950-1970 yılları arası TV’nin altın çağı olarak adlandırılır. Öte yandan, 1960-1990 özellikle TV reklamcılığının gelişme gösterdiği dönemdir.
Soru 8
Aşağıdaki tüketim toplumuna yönelik eleştirilerden hangisi sol siyasal düşüncenin eleştirisidir?
Seçenekler
A
Tüketim, emek ve işçi sömürüsüne dayanır
B
Kitle tüketimi ve onun yarattığı tüketim kültürü, basitliğe ve ortalama zevklere hitap eder
C
Tüketim tutkusu nedeniyle oluşan rekabet topluma zarar vermektedir
D
Kiç (kitch) ürünlerin etrafı sardığı bir tüketim toplumu ortaya çıkmıştır
E
Taklitçilik ve zevksizlik hat safhadadır
Açıklama:
A seçeneği sol siyasal düşünceye aittir ancak öteki seçeneklerin hepsi üst kültür ve aristokrat anlayışın eleştirileridir.
Soru 9
Aşağıdakilerden hangisi tüketim toplumuna yapılan olumlu eleştirilerdendir?
Seçenekler
A
İnsanlar tüketime ve markalara esir edilmektedir
B
Yeni değerlere paralel olarak iletişimsizlik, yalnızlık, huzursuzluk, bağ kuramamak gibi durumlar ortaya çıkartmaktadır
C
Başkalarından iyi olma arzusunun yarattığı yarış ve rekabet ortamı önce kendilerini sonra da herkesi ve herşeyi, yarını düşünmeden tüketmeyi getirmektedir
D
Tüketim yaparak kimlik ve kişiliklerini ifade edebileceklerini aşılar
E
Her türlü ihtiyacın giderilmesini sağlar
Açıklama:
Yalnızca E seçeneği olumlu eleştirilerdendir. Öteki seçenekler tüketim toplumunu olumsuz yönde eleştiren yargılardır.
Soru 10
Aşağıdakilerden hangisi bilinçli bir tüketicinin kendinde bulunan niteliklerden birisi değildir?
Seçenekler
A
Yenilikçilik
B
Boşvermişlik
C
Sürdürülebilirlik
D
Verimlilik
E
Tasarruf
Açıklama:
Sürdürülebilirlik, tasarruf, verimlilik ve yenilikçilik bilinçli tüketicilerin sahip olduğu özelliklerdendir. Bu nitelikleri bünyesinde barındıran bilinçli tüketici, daha seçici, kaygılı, sağlığını ve çevreyi gözeten ve buna göre tüketimini yöneten bir tüketici olarak bazı özelliklere de sahiptir.
Soru 11
Aşağıdakilerden hangisi küresel krizin tüketim konusunda getirdiği değişikliklerden biri değildir?
Seçenekler
A
Tüketim alışkanlıklarının farklılaşması
B
Tüketicilerin satın alımlarda daha akılcı ve tutumlu davranmaya çalışması
C
Daha dayanıklı, daha çevreci, daha insani duyarlılıklara sahip tüketim kültürünün oluşması
D
Keyfi harcamaların artması
E
Yeni tüketici tipi oluşturulması
Açıklama:
Bolluk ve israfa dayalı tüketim toplumu modelinin aksine, özenli ve gerektiğinde daha az tüketerek refah yolunun açılabileceği yeni bir model ve anlayış gelişiyor. Maddiyata daha az önem ve değer verildiği, çevreye ve diğer insanlara daha fazla özen ve saygı duyulduğu bir dünyanın oluşabileceği düşüncesi hızla gelişiyor. Bunda en önemli etki olarak tüketim toplumlarının sınırlarına gelindiği ve bunun dışında yeni arayışlar ve yönelimler içine giren yeni bir kültürün doğmakta olduğu gösterilmektedir. Küresel kriz tüketim alışkanlıklarını ve tüketime yönelik alışkanlıkları, davranışları değiştirmektedir.Tüketicilerin daha tutumlu davranmaları sağlanmaktadır. Keyfi harcamalar azaltılmıştır.
Soru 12
İngiltere’de tüketim toplumunun doğumu olarak kabul edilen Endüstri Devrimi hangi yüzyılda ortaya çıkmıştır?
Seçenekler
A
15
B
16
C
17
D
18
E
19
Açıklama:
İngiltere’de 18. yüzyılda Endüstri Devrimi ile tüketim toplumunun doğumu gerçekleşmiştir.
Soru 13
İnsanoğlu hangi dönemde sadece tüketici bir canlı olarak yaşamıştır?
Seçenekler
A
Tarım devrimi öncesinde
B
Tarımsal devrim sonrası dönem
C
Sanayi devrimi sırasında
D
Sanayi devrimi sonrasında
E
Bilgi toplumu dönemi
Açıklama:
• İnsanın yalnızca tüketici olduğu dönem: Tarım devrimi öncesinde çok uzun
yıllar boyunca sadece tüketerek yaşanmıştır.
• İnsanın hem tüketici hem üretici olduğu dönem: Bu aşamayı da kendi içinde
ayırabiliriz;
- Tüketiciliğin ağır bastığı tarımsal devrim sonrası dönem,
- Üreticiliğin ağır bastığı sanayi devrimi sonrası dönem,
- Tüketiciliğin ağır bastığı ve şu an içinde yaşadığımız bilgi teknolojisi
dönemi.
yıllar boyunca sadece tüketerek yaşanmıştır.
• İnsanın hem tüketici hem üretici olduğu dönem: Bu aşamayı da kendi içinde
ayırabiliriz;
- Tüketiciliğin ağır bastığı tarımsal devrim sonrası dönem,
- Üreticiliğin ağır bastığı sanayi devrimi sonrası dönem,
- Tüketiciliğin ağır bastığı ve şu an içinde yaşadığımız bilgi teknolojisi
dönemi.
Soru 14
Soyluların sarayda kendilerini fark ettirmek için girdikleri tüketimcilik rekabeti hangi ülkede başlamıştır?
Seçenekler
A
İngiltere
B
Fransa
C
Almanya
D
İspanya
E
İsviçre
Açıklama:
Başta İngiltere’de I. Elizabeth dönemindeki, sonraları Fransa ve diğer Avrupa ülkelerindeki soyluların sarayda kendilerini fark ettirmek için girdikleri tüketimcilik rekabeti, bu ülkelerde öncelikli olarak tüketimin artmasına ve hiyerarşik bir yapı kazanmaya başlamasına neden olmuştur.
Soru 15
"Tüketim toplumu aynı zamanda tüketimin öğrenilmesi toplumu, tüketime toplumsal bir biçimde alıştırma toplumudur" sözü, aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir
Seçenekler
A
Karl Marx
B
Jean Baudrillard
C
Max Horkheimer
D
Theodor Adorno
E
Erich Fromm
Açıklama:
Doğru cevap B şıkkıdır
Soru 16
Aşağıdaki seçeneklerde belirtilen yıllardan hangisinden itibaren alışveriş merkezleri artan sayılarda görülmeye başlanmıştır?
Seçenekler
A
1950
B
1960
C
1965
D
1969
E
1975
Açıklama:
Alışveriş merkezlerinin 1950’lerden bu yana artışının yanı sıra satın alma ve tüketim alanlarının artışı da sürmektedir.
Soru 17
Aşağıdaki unsurlardan hangisi kitle üretiminin kitlesel tüketimle arasındaki bağlantıyı uyumlaştırması, sürekli kılması görevini üstlenmektedir?
Seçenekler
A
Toptancılık
B
Halka ilişkiler faaliyetleri
C
Perakendecilik
D
İndirim sezon
E
Kültürel etkinlikler
Açıklama:
Perakendecilik, kitle üretiminin kitlesel tüketimle arasındaki bağlantıyı uyumlaştırması, sürekli kılması görevini üstlenir.
Soru 18
Üretim ile tüketim arasındaki denge ve sürekliliği sağlamak görevi aşağıdaki unsurlardan hangisi tarafından gerçekleştirilmektedir?
Seçenekler
A
Siyasal kararlar
B
Ekonomik kararlar
C
Parakende satış
D
Toptancılık
E
Reklamcılık
Açıklama:
Üretim ile tüketim arasındaki denge ve sürekliliği sağlamak görevi reklamlar tarafından gerçekleştirilmektedir.
Soru 19
"Kitle tüketimi ve onun yarattığı tüketim kültürü, basitliğe ve ortalama zevklere hitap eder" görüşü aşağıdaki görüşlerden hangisine aittir?
Seçenekler
A
Sol siyasal düşünce
B
Tüketim tutkusunun insanları manevi değerlerden uzaklaştırdığı ve ahlâksızlığı yaygınlaştırdığı düşüncesine
C
Üst kültür ve aristokrat anlayışa
D
Gelişmiş Batı türü bir tüketim biçiminin gelişmekte olan ve gelir dağılımının adaletli olmadığı ülkelerde, kaynak israfına ve toplumsal çalkantılara neden olabileceği düşüncesine göre
E
Liberal ekonomi politik görüşe göre
Açıklama:
Üst kültür ve aristokrat anlayışa göre, kitle tüketimi ve onun yarattığı tüketim kültürü, basitliğe ve ortalama zevklere hitap eder.
Soru 20
Aşağıdakilerden hangisi bilinçli tüketiciye ifade etmez?
Seçenekler
A
Kendine olan güveni artmış kişidir; çünkü, ürün çeşidi ve markalardaki sayısal ve çeşitlilik artış, korsan ve taklitlerin bollaşması da dahil, tüketicilerin kendine olan güvenini arttırmaktadır. Bu durum bol seçenekler arasında akılcı tercihler yapmasına yardımcı olabilmektedir.
B
İyi bilgilendirilmiştir.
C
Tercihler bağımsız ve tutarlıdır.
D
Pasif değildir ve tüketim ile ilgili konulara dâhil olmayı ve kontrol etmeyi istemektedir.
E
Reklamlar karşısında edilgen bir yapı göstermektedir
Açıklama:
- Kendine olan güveni artmış kişidir; çünkü, ürün çeşidi ve markalardaki sayısal ve çeşitlilik artış, korsan ve taklitlerin bollaşması da dahil, tüketicilerin kendine olan güvenini arttırmaktadır. Bu durum bol seçenekler arasında akılcı tercihler yapmasına yardımcı olabilmektedir.
• İyi bilgilendirilmiştir.
• Tercihler bağımsız ve tutarlıdır.
• Pasif değildir ve tüketim ile ilgili konulara dâhil olmayı ve kontrol etmeyi
istemektedir.
• Pazarda daha çok yer almakta ve görünmektedir.
• Sosyal medya ile “tüketici, özgürlüğünü ve egemenliğini” hüküm sürmektedir.
Bilinçli ve sorumluluk sahibi tüketiciler gittikçe daha doğal ürünler tüketiyor;
Soru 21
Aşağıdakilerden hangisi dünyadaki yeni dönemin değerleri arasında yer almamaktadır?
Seçenekler
A
Gösteriş
B
Sadelik
C
Kendinlik
D
Doğallık
E
Öze dönüş
Açıklama:
Dünyada yeni dönemin basit ama sihirli formülü; sadelik, kendinlik, doğallık ve öze dönüş değerleridir.
Soru 22
Tüketicinin ürün ve o ürünün markasıyla birlikte oluşturduğu ve bununla çevresiyle iletişime geçebildiği değer aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mübadele değeri
B
Kullanım değeri
C
Teknik değer
D
Fonksiyonel değer
E
Bağlantı değeri
Açıklama:
Mübadele değeri, ürün için belirlenen parasal değeri ifade eder. Kullanım değeri ya da diğer adlarıyla teknik ya da fonksiyonel değer, ürünün nasıl kullanıldığı ile ilgilidir. Tüketicinin ürün ve o ürünün markasıyla birlikte oluşturduğu ve bununla çevresiyle iletişime geçebildiği değer ise "bağlantı değeri"dir. Doğru cevap E’dir.
Soru 23
Tüketimi bir tutku haline getiren tüketicilerin, tüketim etkinliğine bireysel düzeyde anlamlar vermesi ve bunu kültürel, sosyal içeriklerle yerine getirmesi durumunu ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Süzülme
B
İmaj dönemi
C
Meta fetişizmi
D
Rekabetçi tüketim
E
Gösteri tutkusu
Açıklama:
Tüketimi bir tutku haline getiren tüketicilerin, tüketim etkinliğine bireysel düzeyde anlamlar vermesi ve bunu kültürel, sosyal içeriklerle yerine getirmesi "imaj dönemi" olarak adlandırılan bir yapıya dikkat çekmektedir. Bireyselliğin geliştiği ve ürünlere bireysel, kültürel anlamlar yüklendiği bu dönemde tüketiciler ayrıştırılmaya, farklılaştırılmaya çalışılmaktadır. Satın alma kararlarında ürünler ve hizmetler, işlevsel olarak bir ihtiyaç tatmin etmenin yanında, kültürel ve sosyal özelliklerine göre de tercih edilir hale gelmiştir. Doğru cevap B’dir.
Soru 24
Tüketim tutkusunun altında kıskançlığın yattığını öne süren sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Veblen
B
Simmel
C
Baudrillard
D
Taylor
E
Weber
Açıklama:
Amerikalı Sosyolog Thorstein Veblen, tüketim tutkusunun altında kıskançlığın yattığını, insanların bir üstünlük olarak gördükleri zenginliklerini sergileme ve statü düşkünlüğü çabası içine girdiklerini, yeni zengin yaşam tarzında pahalı, gösterişli alışverişlerinden oluşan bir tüketimin ön plana çıktığını ileri sürmüştür. Doğru cevap A’dır.
Soru 25
İnsanların statü ve farklılık peşinde koşarak tüketimde bulunmaları tüketim toplumunun aşağıdaki niteliklerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?
Seçenekler
A
Boş zaman ve tüketimin artması
B
Tüketimin piyasa koşullarında gerçekleşmesi
C
Rekabetçi tüketimin artması
D
Tüketimin durağan olmaması
E
Her dönemde tüketim kültürünün olması
Açıklama:
Tüketim toplumunda statü ve farklılık peşinde koşan insanlar tükettikleri ürünler ile rekabetçi tüketim yarışında bulunurlar. Doğru cevap C’dir.
Soru 26
Aşağıdakilerden ifadelerden hangisi kitle iletişim araçları ve reklamcılığın 1950-1990 arasındaki dönemine ait bir nitelik değildir?
Seçenekler
A
Bu dönemde kitlesel izleyiciler oluşmuştur.
B
TV reklamcılığı gelişme göstermiştir.
C
Tek kişiden çok kişiye iletişim söz konusudur.
D
TV’nin altın çağıdır.
E
Geçmişin pasif izleyicisi ortadan kalkmıştır.
Açıklama:
Tüketim ve bununla bağlantılı değerlerin, tutumların ve davranışların oluşmasında vazgeçilmez unsurlardan biri olan kitle iletişim araçları ve reklamcılığın gelişimi “Dünya Savaşları öncesi dönem (kitle iletişimi öncesi ortam)”; “reklam ve kitlesel satışın geliştiği 1950-1990 dönemi” ve “büyük dönüşüm yıllarının habercisi 1990’lı ve özellikle 2000’li yıllar” olmak üzere üç dönemde değerlendirilmektedir. Şıklarda verilen niteliklerden, geçmişin pasif medya izleyicisinin ve tüketicisinin ortadan kalkması 1950-1990 dönemine değil, "büyük dönüşüm yıllarının habercisi 1990’lı ve özellikle 2000’li yıllar" olarak ifade edilen döneme ait bir niteliktir. Doğru cevap E’dir.
Soru 27
"Boş zaman etkinlikleri ve spor tüketiminin görünürlüğünde belirgin bir büyüme olması ve tüketici vatandaşların taleplerinin artması” durumunun en yakından ilişkili olduğu tüketim unsuru aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
AVM’ler
B
Kitle İletişim Araçları
C
Ambalaj Teknolojisi
D
Tüketici Kredisi
E
Kamu altyapı yatırımları
Açıklama:
Eğlence ve alışveriş birlikteliği yaratmada tüketim alanlarının geliştirilmesi konusu, yerel ve merkezi yönetimlerin başlıca çalışma alanlarını oluşturmakta, tüketici vatandaşlar merkezi ve yerel yönetimlere ne istediklerini ve nasıl bir hizmet almayı arzuladıklarını bildirmekte ve kamu yönetimleri de buna uygun bir şekilde hem merkezi hem de yerel düzeylerde uygulama ve politikalar geliştirmektedir. Bu durumun doğrudan ve yakından ilişkili olduğu unsur kamu altyapı yatırımlarıdır. Doğru cevap E’dir.
Soru 28
Tüketim toplumuna yönelik yapılmış olan aşağıdaki eleştirilerden hangisi üst kültür ve aristokrat anlayışa göre yapılmış olabilir?
Seçenekler
A
Kiç (kitch) ürünlerin her yeri sarması
B
Kaynak israfına neden olması
C
Sahte ihtiyaçlar yaratılması
D
Manevi değerlerden uzaklaşılması
E
Yoksunluk duygusu yaratması
Açıklama:
Tüketim ve tüketim toplumuna yönelik eleştirileri “sol siyasal düşünceye göre”; “üst kültür ve aristokrat anlayışa göre”; “tüketim tutkusunun insanları manevi değerlerden uzaklaştırdığı ve ahlâksızlığı yaygınlaştırdığı düşüncesine göre” ve “gelişmiş Batı türü bir tüketim biçiminin gelişmekte olan ve gelir dağılımının adaletli olmadığı ülkelerde, kaynak israfına ve toplumsal çalkantılara neden olabileceği kabulüne göre” olmak üzere sıralamak mümkündür. Vasatlaşma ve zevksizleşmenin yaratıldığı, popüler kültürün egemenliğinin ve özellikle kiç (kitch) ürünlerin her yanı sardığı bir tüketim toplumu oluştuğu eleştirisi “üst kültür ve aristokrat anlayışa göre” yapılmış olan bir eleştiridir. Doğru cevap A'dır.
Soru 29
İhtiyaçlarımızı karşılarken gelecekteki nesillerin ihtiyaçlarını tatmin etmekten ödün verilmemesinin önemini vurgulayan tüketim anlayışını ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sürdürülebilir tüketim
B
Yenilikçi tüketim
C
Küresel tüketim
D
Kültürel tüketim
E
Demokratik tüketim
Açıklama:
Sürdürülebilirlik, en geniş anlamıyla, ekonomik, ekolojik ve sosyal amaçların ve sonuçların dengelenmesidir. Sürdürülebilir tüketim ise, ihtiyaçlarımızı tatmin ederken, gelecekteki nesillerin ihtiyaçlarını tatmin etmekten ödün verilmemesinin önemini vurgular ve buna uygun tüketimi önerir. Doğru cevap A’dır.
Soru 30
Bilinçli tüketicinin koşullarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Daha seçicidir.
B
Sağlığını ve çevreyi gözetir.
C
Tüketimle ilgili konuları kontrol etmek ister.
D
Taklitlerin bollaşması akıllı tercihler yapmasına engeldir.
E
Pazarda daha çok görünür.
Açıklama:
Bilinçli tüketici, daha seçici, kaygılı, sağlığını ve çevreyi gözeten ve buna göre tüketimini yöneten bir tüketici olarak bazı özelliklere sahiptir. Bilinçli tüketici; kendine olan güveni artmış kişidir; çünkü, ürün çeşidi ve markalardaki artış, korsan ve taklitlerin bollaşması da dahil, tüketicilerin kendine olan güvenini arttırmaktadır. Bu durum, bilinçli tüketicinin bol seçenekler arasında akılcı tercihler yapmasına yardımcı olabilmektedir. Doğru cevap D’dir.
Soru 31
Küresel kriz sonrası ortaya çıkan, daha kontrollü harcayan, aile bütçesinin yönetimine ve tasarrufa önem veren tüketici, aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Bilinçli tüketici
B
Güçlenen tüketici
C
Yeni tüketici
D
Yeşil tüketici
E
Küresel tüketici
Açıklama:
Küresel kriz tüketiciler başta olmak üzere herkesin düşüncelerinde, değerlerinde ve davranışlarında farklılıklar, değişiklikler yaratmıştır. Artık büyük ve aşırı harcama yapanlara, aşırı yakıt tüketen araçların sahiplerine, istihdam yaratıp insanlara iş olanağı yaratmayan kuruluşlara, çevreyi poşetlerle, torbalarla, gereksiz ambalajlarla tüketenlere hoşgörü ile bakılmamaktadır. Bu süreçte ortaya çıkan ve “tasarruf ”, “sadelik”, “kendilik”, “etik”, “başkalarına duyarlı olma”, “adil ve etik ticaret”, “insanlara ve çevreye özen gösterme” gibi değerlerle tanımlanan tüketici biçimi "yeni tüketici"dir. Başka bir ifadeyle yeni tüketici, tüketim eylemini sorgulayan, inceleyen ve tercihleri ile çevre ve dünya ile ilgili sorumluluklarını yerine getirmeye çalışan, güçlenmiş, edilgenlikten çıkmış, bilinçlenmiş bir tüketicidir. Doğru cevap C’dir.
Soru 32
Aşağıdakilerden hangisi Yeni Tüketici denilen olgunun özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Tasarruf
B
Sadelik
C
Başkalarını umursamama
D
Etik
E
Kendilik
Açıklama:
Yeni Tüketici denilen olguda, “tasarruf”, “sadelik”, “kendilik”,
“etik”, “başkalarına duyarlı olma”, “adil ve etik ticaret” ile “insanlara ve çevreye
özen gösterme” gibi değerler ön plana çıkıyor. Doğru cevap C'dir.
“etik”, “başkalarına duyarlı olma”, “adil ve etik ticaret” ile “insanlara ve çevreye
özen gösterme” gibi değerler ön plana çıkıyor. Doğru cevap C'dir.
Soru 33
Tüketim toplumu için söylenen "süzülme" kavramı aşağıdaki seçeneklerde belirtilen sosyologlardan hangileri tarafından önerilmiştir?
Seçenekler
A
Simmel ve Veblen
B
Simmel ve Pareto
C
Marx ve Veblen
D
Marx ve Pareto
E
Weber ve Marx
Açıklama:
Veblen ve Simmel’in önerdiği kavram olan süzülme, yukarıdan aşağıya, aşağıdan yukarıya olduğu kadar çapraz da olabilmekte ve sosyal sınıflar ve kesimlerde her yönde oluşabilmektedir.
Soru 34
Aşağıdaki seçeneklerden hangisi küresel tüketicilerin oluşmasında rol oynamamıştır?
Seçenekler
A
Küresel kapitalizmin tüketime olan ihtiyacının sürekli artması
B
Üretimin küreselleşmesi
C
Tüketimi biçimlendiren zevklerin benzeşmesi
D
Farklı kimlik oluşturma ihtiyacı
E
Tüketimin haz vermemesi
Açıklama:
Günümüzde küresel kapitalizmin tüketime olan ihtiyacı sürekli artmakta ve üretimin küreselleşmesi, aynı zamanda tüketimin de küreselleşmesini ve küresel tüketicileri yaratmaktadır. Tüketimi biçimlendiren zevkler ve tercihler benzeşmekte, tüketiciler kendi kimliklerini ve verdikleri anlamları tükettikleri ürünlere yansıtarak farklılıklarını ortaya koymaya çalışmaktadır.
Soru 35
I) Tarımsal devrim sonrası dönem
II) Sanayi devrimi sonrası dönem
III) Bilgi teknolojisi dönemi
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri insanın hem üretici hem de tüketici olduğu dönemler arasında sayılmaktadır?
II) Sanayi devrimi sonrası dönem
III) Bilgi teknolojisi dönemi
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri insanın hem üretici hem de tüketici olduğu dönemler arasında sayılmaktadır?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I-II
C
I-III
D
II-III
E
I-II-III
Açıklama:
İnsanın hem tüketici hem de üretici olduğu dönem kendi içinde üçe ayrılmaktadır: Tarımsal devrim sonrası, sanayi devrimi sonrası ve bilgi teknolojisi dönemi.
Soru 36
Tüketim toplumu kitabı aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?
Seçenekler
A
Baudrillard
B
Bauman
C
Giddens
D
Beck
E
Weber
Açıklama:
Tüketim Toplumu kitabı Baudrillard tarafından yazılmıştır.
Soru 37
Aşağıdakilerden hangisi tüketim toplumunun özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Sosyalist, geleneksel ve otoriter toplumlar tarafından yönetilen ekonomilerde, tüketim toplumundan söz edebilmek oldukça zordur
B
Her toplumun her dönemde tüketim kültürü vardır denilebilir
C
Kalite üretiminin ve verimliliğin artması sonucu boş zaman ve tüketim de artmıştır
D
Tüketim artarken rekabetçi tüketim azalmıştır
E
Farklı olmak peşinde koşanlar rekabetçi üretime de sebep olmaktadır
Açıklama:
Özellikleri şöyle sıralayabiliriz:
Tüketim tüm toplumda yaygınlaşıyor. Her toplumun her dönemde tüketim kültürü vardır. Sosyalist, geleneksel ve otoriter toplumlar tarafından yönetilen ekonomilerde, tüketim toplumundan söz edebilmek oldukça zordur. Kalite üretiminin ve verimliliğin artması sonucu boş zaman ve tüketim de artmıştır. Farklı olmak peşinde koşanlar rekabetçi üretime de sebep olmaktadır.
Tüketim tüm toplumda yaygınlaşıyor. Her toplumun her dönemde tüketim kültürü vardır. Sosyalist, geleneksel ve otoriter toplumlar tarafından yönetilen ekonomilerde, tüketim toplumundan söz edebilmek oldukça zordur. Kalite üretiminin ve verimliliğin artması sonucu boş zaman ve tüketim de artmıştır. Farklı olmak peşinde koşanlar rekabetçi üretime de sebep olmaktadır.
Soru 38
Aşağıdakilerden hangisi reklam ve kitlesel satışın geliştiği 1950-1990 dönemine uygun özelliklerden birisi değildir?
Seçenekler
A
Varlıklı ya da yoksul herkesin TV ve radyoya ulaştığı dönemdir
B
Tek kişiden çok kişiye iletişim mevcuttur
C
Sanal ağlar ve sanal dünyalar hakimdir
D
TV'nin altın çağıdır
E
Reklamcılığın en geliştiği dönemdir
Açıklama:
Kitlesel izleyicilerin oluştuğu ve varlıklı ya da yoksul herkesin TV, radyo ve gazetelere ulaşabildiği bir dönemdir. Tek kişiden çok kişiye iletişim mevcuttur ve 1950-1970 yılları arası TV’nin altın çağı olarak adlandırılır. Öte yandan, 1960-1990 özellikle TV reklamcılığının gelişme gösterdiği dönemdir.
Soru 39
Aşağıdaki tüketim toplumuna yönelik eleştirilerden hangisi sol siyasal düşüncenin eleştirisidir?
Seçenekler
A
Tüketim, emek ve işçi sömürüsüne dayanır
B
Kitle tüketimi ve onun yarattığı tüketim kültürü, basitliğe ve ortalama zevklere hitap eder
C
Tüketim tutkusu nedeniyle oluşan rekabet topluma zarar vermektedir
D
Kiç (kitch) ürünlerin etrafı sardığı bir tüketim toplumu ortaya çıkmıştır
E
Taklitçilik ve zevksizlik hat safhadadır
Açıklama:
A seçeneği sol siyasal düşünceye aittir ancak öteki seçeneklerin hepsi üst kültür ve aristokrat anlayışın eleştirileridir.
Soru 40
Aşağıdakilerden hangisi tüketim toplumuna yapılan olumlu eleştirilerdendir?
Seçenekler
A
İnsanlar tüketime ve markalara esir edilmektedir
B
Yeni değerlere paralel olarak iletişimsizlik, yalnızlık, huzursuzluk, bağ kuramamak gibi durumlar ortaya çıkartmaktadır
C
Başkalarından iyi olma arzusunun yarattığı yarış ve rekabet ortamı önce kendilerini sonra da herkesi ve herşeyi, yarını düşünmeden tüketmeyi getirmektedir
D
Tüketim yaparak kimlik ve kişiliklerini ifade edebileceklerini aşılar
E
Her türlü ihtiyacın giderilmesini sağlar
Açıklama:
Yalnızca E seçeneği olumlu eleştirilerdendir. Öteki seçenekler tüketim toplumunu olumsuz yönde eleştiren yargılardır.
Soru 41
Aşağıdakilerden hangisi bilinçli bir tüketicinin kendinde bulunan niteliklerden birisi değildir?
Seçenekler
A
Yenilikçilik
B
Boşvermişlik
C
Sürdürülebilirlik
D
Verimlilik
E
Tasarruf
Açıklama:
Sürdürülebilirlik, tasarruf, verimlilik ve yenilikçilik bilinçli tüketicilerin sahip olduğu özelliklerdendir. Bu nitelikleri bünyesinde barındıran bilinçli tüketici, daha seçici, kaygılı, sağlığını ve çevreyi gözeten ve buna göre tüketimini yöneten bir tüketici olarak bazı özelliklere de sahiptir.
Soru 42
Aşağıdakilerden hangisi küresel krizin tüketim konusunda getirdiği değişikliklerden biri değildir?
Seçenekler
A
Tüketim alışkanlıklarının farklılaşması
B
Tüketicilerin satın alımlarda daha akılcı ve tutumlu davranmaya çalışması
C
Daha dayanıklı, daha çevreci, daha insani duyarlılıklara sahip tüketim kültürünün oluşması
D
Keyfi harcamaların artması
E
Yeni tüketici tipi oluşturulması
Açıklama:
Bolluk ve israfa dayalı tüketim toplumu modelinin aksine, özenli ve gerektiğinde daha az tüketerek refah yolunun açılabileceği yeni bir model ve anlayış gelişiyor. Maddiyata daha az önem ve değer verildiği, çevreye ve diğer insanlara daha fazla özen ve saygı duyulduğu bir dünyanın oluşabileceği düşüncesi hızla gelişiyor. Bunda en önemli etki olarak tüketim toplumlarının sınırlarına gelindiği ve bunun dışında yeni arayışlar ve yönelimler içine giren yeni bir kültürün doğmakta olduğu gösterilmektedir. Küresel kriz tüketim alışkanlıklarını ve tüketime yönelik alışkanlıkları, davranışları değiştirmektedir.Tüketicilerin daha tutumlu davranmaları sağlanmaktadır. Keyfi harcamalar azaltılmıştır.
Soru 43
İngiltere’de tüketim toplumunun doğumu olarak kabul edilen Endüstri Devrimi hangi yüzyılda ortaya çıkmıştır?
Seçenekler
A
15
B
16
C
17
D
18
E
19
Açıklama:
İngiltere’de 18. yüzyılda Endüstri Devrimi ile tüketim toplumunun doğumu gerçekleşmiştir.
Soru 44
İnsanoğlu hangi dönemde sadece tüketici bir canlı olarak yaşamıştır?
Seçenekler
A
Tarım devrimi öncesinde
B
Tarımsal devrim sonrası dönem
C
Sanayi devrimi sırasında
D
Sanayi devrimi sonrasında
E
Bilgi toplumu dönemi
Açıklama:
• İnsanın yalnızca tüketici olduğu dönem: Tarım devrimi öncesinde çok uzun
yıllar boyunca sadece tüketerek yaşanmıştır.
• İnsanın hem tüketici hem üretici olduğu dönem: Bu aşamayı da kendi içinde
ayırabiliriz;
- Tüketiciliğin ağır bastığı tarımsal devrim sonrası dönem,
- Üreticiliğin ağır bastığı sanayi devrimi sonrası dönem,
- Tüketiciliğin ağır bastığı ve şu an içinde yaşadığımız bilgi teknolojisi
dönemi.
yıllar boyunca sadece tüketerek yaşanmıştır.
• İnsanın hem tüketici hem üretici olduğu dönem: Bu aşamayı da kendi içinde
ayırabiliriz;
- Tüketiciliğin ağır bastığı tarımsal devrim sonrası dönem,
- Üreticiliğin ağır bastığı sanayi devrimi sonrası dönem,
- Tüketiciliğin ağır bastığı ve şu an içinde yaşadığımız bilgi teknolojisi
dönemi.
Soru 45
Soyluların sarayda kendilerini fark ettirmek için girdikleri tüketimcilik rekabeti hangi ülkede başlamıştır?
Seçenekler
A
İngiltere
B
Fransa
C
Almanya
D
İspanya
E
İsviçre
Açıklama:
Başta İngiltere’de I. Elizabeth dönemindeki, sonraları Fransa ve diğer Avrupa ülkelerindeki soyluların sarayda kendilerini fark ettirmek için girdikleri tüketimcilik rekabeti, bu ülkelerde öncelikli olarak tüketimin artmasına ve hiyerarşik bir yapı kazanmaya başlamasına neden olmuştur.
Soru 46
"Tüketim toplumu aynı zamanda tüketimin öğrenilmesi toplumu, tüketime toplumsal bir biçimde alıştırma toplumudur" sözü, aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir
Seçenekler
A
Karl Marx
B
Jean Baudrillard
C
Max Horkheimer
D
Theodor Adorno
E
Erich Fromm
Açıklama:
Doğru cevap B şıkkıdır
Soru 47
Aşağıdaki seçeneklerde belirtilen yıllardan hangisinden itibaren alışveriş merkezleri artan sayılarda görülmeye başlanmıştır?
Seçenekler
A
1950
B
1960
C
1965
D
1969
E
1975
Açıklama:
Alışveriş merkezlerinin 1950’lerden bu yana artışının yanı sıra satın alma ve tüketim alanlarının artışı da sürmektedir.
Soru 48
Aşağıdaki unsurlardan hangisi kitle üretiminin kitlesel tüketimle arasındaki bağlantıyı uyumlaştırması, sürekli kılması görevini üstlenmektedir?
Seçenekler
A
Toptancılık
B
Halka ilişkiler faaliyetleri
C
Parakendecilik
D
İndirim sezon
E
Kültürel etkinlikler
Açıklama:
Perakendecilik, kitle üretiminin kitlesel tüketimle arasındaki bağlantıyı uyumlaştırması, sürekli kılması görevini üstlenir.
Soru 49
Üretim ile tüketim arasındaki denge ve sürekliliği sağlamak görevi aşağıdaki unsurlardan hangisi tarafından gerçekleştirilmektedir?
Seçenekler
A
Siyasal kararlar
B
Ekonomik kararlar
C
Parakende satış
D
Toptancılık
E
Reklamcılık
Açıklama:
Üretim ile tüketim arasındaki denge ve sürekliliği sağlamak görevi reklamlar tarafından gerçekleştirilmektedir.
Soru 50
"Kitle tüketimi ve onun yarattığı tüketim kültürü, basitliğe ve ortalama zevklere hitap eder" görüşü aşağıdaki görüşlerden hangisine aittir?
Seçenekler
A
Sol siyasal düşünce
B
Tüketim tutkusunun insanları manevi değerlerden uzaklaştırdığı ve ahlâksızlığı yaygınlaştırdığı düşüncesine
C
Üst kültür ve aristokrat anlayışa
D
Gelişmiş Batı türü bir tüketim biçiminin gelişmekte olan ve gelir dağılımının adaletli olmadığı ülkelerde, kaynak israfına ve toplumsal çalkantılara neden olabileceği düşüncesine göre
E
Liberal ekonomi politik görüşe göre
Açıklama:
Üst kültür ve aristokrat anlayışa göre, kitle tüketimi ve onun yarattığı tüketim kültürü, basitliğe ve ortalama zevklere hitap eder.
Soru 51
Aşağıdakilerden hangisi bilinçli tüketiciye ifade etmez?
Seçenekler
A
Kendine olan güveni artmış kişidir; çünkü, ürün çeşidi ve markalardaki sayısal ve çeşitlilik artış, korsan ve taklitlerin bollaşması da dahil, tüketicilerin kendine olan güvenini arttırmaktadır. Bu durum bol seçenekler arasında akılcı tercihler yapmasına yardımcı olabilmektedir.
B
İyi bilgilendirilmiştir.
C
Tercihler bağımsız ve tutarlıdır.
D
Pasif değildir ve tüketim ile ilgili konulara dâhil olmayı ve kontrol etmeyi istemektedir.
E
Reklamlar karşısında edilgen bir yapı göstermektedir
Açıklama:
- Kendine olan güveni artmış kişidir; çünkü, ürün çeşidi ve markalardaki sayısal ve çeşitlilik artış, korsan ve taklitlerin bollaşması da dahil, tüketicilerin kendine olan güvenini arttırmaktadır. Bu durum bol seçenekler arasında akılcı tercihler yapmasına yardımcı olabilmektedir.
• İyi bilgilendirilmiştir.
• Tercihler bağımsız ve tutarlıdır.
• Pasif değildir ve tüketim ile ilgili konulara dâhil olmayı ve kontrol etmeyi
istemektedir.
• Pazarda daha çok yer almakta ve görünmektedir.
• Sosyal medya ile “tüketici, özgürlüğünü ve egemenliğini” hüküm sürmektedir.
Bilinçli ve sorumluluk sahibi tüketiciler gittikçe daha doğal ürünler tüketiyor;
Soru 52
Aşağıdakilerden hangisi dünyadaki yeni dönemin değerleri arasında yer almamaktadır?
Seçenekler
A
Gösteriş
B
Sadelik
C
Kendinlik
D
Doğallık
E
Öze dönüş
Açıklama:
Dünyada yeni dönemin basit ama sihirli formülü; sadelik, kendinlik, doğallık ve öze dönüş değerleridir.
Soru 53
Tüketicinin ürün ve o ürünün markasıyla birlikte oluşturduğu ve bununla çevresiyle iletişime geçebildiği değer aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mübadele değeri
B
Kullanım değeri
C
Teknik değer
D
Fonksiyonel değer
E
Bağlantı değeri
Açıklama:
Mübadele değeri, ürün için belirlenen parasal değeri ifade eder. Kullanım değeri ya da diğer adlarıyla teknik ya da fonksiyonel değer, ürünün nasıl kullanıldığı ile ilgilidir. Tüketicinin ürün ve o ürünün markasıyla birlikte oluşturduğu ve bununla çevresiyle iletişime geçebildiği değer ise "bağlantı değeri"dir. Doğru cevap E’dir.
Soru 54
Tüketimi bir tutku haline getiren tüketicilerin, tüketim etkinliğine bireysel düzeyde anlamlar vermesi ve bunu kültürel, sosyal içeriklerle yerine getirmesi durumunu ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Süzülme
B
İmaj dönemi
C
Meta fetişizmi
D
Rekabetçi tüketim
E
Gösteri tutkusu
Açıklama:
Tüketimi bir tutku haline getiren tüketicilerin, tüketim etkinliğine bireysel düzeyde anlamlar vermesi ve bunu kültürel, sosyal içeriklerle yerine getirmesi "imaj dönemi" olarak adlandırılan bir yapıya dikkat çekmektedir. Bireyselliğin geliştiği ve ürünlere bireysel, kültürel anlamlar yüklendiği bu dönemde tüketiciler ayrıştırılmaya, farklılaştırılmaya çalışılmaktadır. Satın alma kararlarında ürünler ve hizmetler, işlevsel olarak bir ihtiyaç tatmin etmenin yanında, kültürel ve sosyal özelliklerine göre de tercih edilir hale gelmiştir. Doğru cevap B’dir.
Soru 55
Tüketim tutkusunun altında kıskançlığın yattığını öne süren sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Veblen
B
Simmel
C
Baudrillard
D
Taylor
E
Weber
Açıklama:
Amerikalı Sosyolog Thorstein Veblen, tüketim tutkusunun altında kıskançlığın yattığını, insanların bir üstünlük olarak gördükleri zenginliklerini sergileme ve statü düşkünlüğü çabası içine girdiklerini, yeni zengin yaşam tarzında pahalı, gösterişli alışverişlerinden oluşan bir tüketimin ön plana çıktığını ileri sürmüştür. Doğru cevap A’dır.
Soru 56
İnsanların statü ve farklılık peşinde koşarak tüketimde bulunmaları tüketim toplumunun aşağıdaki niteliklerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?
Seçenekler
A
Boş zaman ve tüketimin artması
B
Tüketimin piyasa koşullarında gerçekleşmesi
C
Rekabetçi tüketimin artması
D
Tüketimin durağan olmaması
E
Her dönemde tüketim kültürünün olması
Açıklama:
Tüketim toplumunda statü ve farklılık peşinde koşan insanlar tükettikleri ürünler ile rekabetçi tüketim yarışında bulunurlar. Doğru cevap C’dir.
Soru 57
Aşağıdakilerden ifadelerden hangisi kitle iletişim araçları ve reklamcılığın 1950-1990 arasındaki dönemine ait bir nitelik değildir?
Seçenekler
A
Bu dönemde kitlesel izleyiciler oluşmuştur.
B
TV reklamcılığı gelişme göstermiştir.
C
Tek kişiden çok kişiye iletişim söz konusudur.
D
TV’nin altın çağıdır.
E
Geçmişin pasif izleyicisi ortadan kalkmıştır.
Açıklama:
Tüketim ve bununla bağlantılı değerlerin, tutumların ve davranışların oluşmasında vazgeçilmez unsurlardan biri olan kitle iletişim araçları ve reklamcılığın gelişimi “Dünya Savaşları öncesi dönem (kitle iletişimi öncesi ortam)”; “reklam ve kitlesel satışın geliştiği 1950-1990 dönemi” ve “büyük dönüşüm yıllarının habercisi 1990’lı ve özellikle 2000’li yıllar” olmak üzere üç dönemde değerlendirilmektedir. Şıklarda verilen niteliklerden, geçmişin pasif medya izleyicisinin ve tüketicisinin ortadan kalkması 1950-1990 dönemine değil, "büyük dönüşüm yıllarının habercisi 1990’lı ve özellikle 2000’li yıllar" olarak ifade edilen döneme ait bir niteliktir. Doğru cevap E’dir.
Soru 58
"Boş zaman etkinlikleri ve spor tüketiminin görünürlüğünde belirgin bir büyüme olması ve tüketici vatandaşların taleplerinin artması” durumunun en yakından ilişkili olduğu tüketim unsuru aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
AVM’ler
B
Kitle İletişim Araçları
C
Ambalaj Teknolojisi
D
Tüketici Kredisi
E
Kamu altyapı yatırımları
Açıklama:
Eğlence ve alışveriş birlikteliği yaratmada tüketim alanlarının geliştirilmesi konusu, yerel ve merkezi yönetimlerin başlıca çalışma alanlarını oluşturmakta, tüketici vatandaşlar merkezi ve yerel yönetimlere ne istediklerini ve nasıl bir hizmet almayı arzuladıklarını bildirmekte ve kamu yönetimleri de buna uygun bir şekilde hem merkezi hem de yerel düzeylerde uygulama ve politikalar geliştirmektedir. Bu durumun doğrudan ve yakından ilişkili olduğu unsur kamu altyapı yatırımlarıdır. Doğru cevap E’dir.
Soru 59
Tüketim toplumuna yönelik yapılmış olan aşağıdaki eleştirilerden hangisi üst kültür ve aristokrat anlayışa göre yapılmış olabilir?
Seçenekler
A
Kiç (kitch) ürünlerin her yeri sarması
B
Kaynak israfına neden olması
C
Sahte ihtiyaçlar yaratılması
D
Manevi değerlerden uzaklaşılması
E
Yoksunluk duygusu yaratması
Açıklama:
Tüketim ve tüketim toplumuna yönelik eleştirileri “sol siyasal düşünceye göre”; “üst kültür ve aristokrat anlayışa göre”; “tüketim tutkusunun insanları manevi değerlerden uzaklaştırdığı ve ahlâksızlığı yaygınlaştırdığı düşüncesine göre” ve “gelişmiş Batı türü bir tüketim biçiminin gelişmekte olan ve gelir dağılımının adaletli olmadığı ülkelerde, kaynak israfına ve toplumsal çalkantılara neden olabileceği kabulüne göre” olmak üzere sıralamak mümkündür. Vasatlaşma ve zevksizleşmenin yaratıldığı, popüler kültürün egemenliğinin ve özellikle kiç (kitch) ürünlerin her yanı sardığı bir tüketim toplumu oluştuğu eleştirisi “üst kültür ve aristokrat anlayışa göre” yapılmış olan bir eleştiridir. Doğru cevap A'dır.
Soru 60
İhtiyaçlarımızı karşılarken gelecekteki nesillerin ihtiyaçlarını tatmin etmekten ödün verilmemesinin önemini vurgulayan tüketim anlayışını ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Sürdürülebilir tüketim
B
Yenilikçi tüketim
C
Küresel tüketim
D
Kültürel tüketim
E
Demokratik tüketim
Açıklama:
Sürdürülebilirlik, en geniş anlamıyla, ekonomik, ekolojik ve sosyal amaçların ve sonuçların dengelenmesidir. Sürdürülebilir tüketim ise, ihtiyaçlarımızı tatmin ederken, gelecekteki nesillerin ihtiyaçlarını tatmin etmekten ödün verilmemesinin önemini vurgular ve buna uygun tüketimi önerir. Doğru cevap A’dır.
Soru 61
Bilinçli tüketicinin koşullarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Daha seçicidir.
B
Sağlığını ve çevreyi gözetir.
C
Tüketimle ilgili konuları kontrol etmek ister.
D
Taklitlerin bollaşması akıllı tercihler yapmasına engeldir.
E
Pazarda daha çok görünür.
Açıklama:
Bilinçli tüketici, daha seçici, kaygılı, sağlığını ve çevreyi gözeten ve buna göre tüketimini yöneten bir tüketici olarak bazı özelliklere sahiptir. Bilinçli tüketici; kendine olan güveni artmış kişidir; çünkü, ürün çeşidi ve markalardaki artış, korsan ve taklitlerin bollaşması da dahil, tüketicilerin kendine olan güvenini arttırmaktadır. Bu durum, bilinçli tüketicinin bol seçenekler arasında akılcı tercihler yapmasına yardımcı olabilmektedir. Doğru cevap D’dir.
Soru 62
Küresel kriz sonrası ortaya çıkan, daha kontrollü harcayan, aile bütçesinin yönetimine ve tasarrufa önem veren tüketici, aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilmektedir?
Seçenekler
A
Bilinçli tüketici
B
Güçlenen tüketici
C
Yeni tüketici
D
Yeşil tüketici
E
Küresel tüketici
Açıklama:
Küresel kriz tüketiciler başta olmak üzere herkesin düşüncelerinde, değerlerinde ve davranışlarında farklılıklar, değişiklikler yaratmıştır. Artık büyük ve aşırı harcama yapanlara, aşırı yakıt tüketen araçların sahiplerine, istihdam yaratıp insanlara iş olanağı yaratmayan kuruluşlara, çevreyi poşetlerle, torbalarla, gereksiz ambalajlarla tüketenlere hoşgörü ile bakılmamaktadır. Bu süreçte ortaya çıkan ve “tasarruf ”, “sadelik”, “kendilik”, “etik”, “başkalarına duyarlı olma”, “adil ve etik ticaret”, “insanlara ve çevreye özen gösterme” gibi değerlerle tanımlanan tüketici biçimi "yeni tüketici"dir. Başka bir ifadeyle yeni tüketici, tüketim eylemini sorgulayan, inceleyen ve tercihleri ile çevre ve dünya ile ilgili sorumluluklarını yerine getirmeye çalışan, güçlenmiş, edilgenlikten çıkmış, bilinçlenmiş bir tüketicidir. Doğru cevap C’dir.
Soru 63
Tüketim tutkusunun altında kıskançlığın yattığını, insanların bir üstünlük olarak gördükleri zenginliklerini sergileme ve statü düşkünlüğü çabası içine girdiklerini ileri süren bilim insanı aşağıdaki seçeneklerden hangisinde belirtilmiştir?
Seçenekler
A
Thorstein Veblen
B
Francesco Alberoni
C
Edwin Amenta
D
Margaret Archer
E
Rogers Brubaker
Açıklama:
Amerikalı Sosyolog Thorstein Veblen, tüketim tutkusunun altında kıskançlığın yattığını, insanların bir üstünlük olarak gördükleri zenginliklerini sergileme ve statü düşkünlüğü çabası içine girdiklerini, yeni zengin yaşam tarzında pahalı, gösterişli alışverişlerinden oluşan bir tüketimin ön plana çıktığını ileri sürdüğünden bu sorunun doğru yanıtı A seçeneğidir.
Soru 64
1980’lerde kimliğini tüketimle tanımlayan bir toplum ortaya çıktığını öne süren bilim insanı aşağıdaki seçeneklerden hangisinde belirtilmiştir?
Seçenekler
A
Michel Foucault
B
Jean Baudrillard
C
Sigmund Freud
D
Pierre Bourdieu
E
Émile Durkheim
Açıklama:
Günümüzde, insanların daha iyi, pahalı, çeşitli ve haz yaratan, sembolik değerlere de sahip ürünleri edinmeleri ve tüketmeleri, başarıların ve belli bir sosyal sınıfa ait olmanın göstergesi ve sembolü hâline geldi. 1980’lerde daha da artarak etkisini gösteren bu etki kendi kimliğini tüketimle tanımlayan tüketim neslinin oluşturduğu bir tüketim toplumunun oluşmasında önemli bir rol oynadı. Günümüz dünyasında tüketim, markalar ve bunların imajları üzerinden oluşan yeni bir anlatımla tanımlanmış ve yeni bir etkileme boyutuna taşınmıştır. Tüketimin, temel ihtiyaçları tatmin etmekten ziyade tüketicinin nezdinde anlam taşıdığı yeni bir dönemden söz etmek olanaklı. Rahata, konfora, hazza, tüketime dayanan ve daha rahat yaşamayı bir hak olarak gören toplumu açıklamak için birçok yaklaşım söz konusudur. En önemli açıklamalardan biri olarak 1980’lerde kimliğini tüketimle tanımlayan bir toplum ortaya çıktığını öne süren Fransız düşünür Jean Baudrillard olduğundan bu sorunun doğru yanıtı B seçeneğidir.
Soru 65
Aşağıdaki bilim insanlarından hangisi endüstriyel kapitalizm kavramının oluşmasında düşünceleriyle etkili olmuştur?
Seçenekler
A
Erving Goffman
B
Immanuel Kant
C
Frederick Winslow Taylor
D
Jean-Paul Sartre
E
Friedrich Nietzsche
Açıklama:
Tüketim toplumunu oluşturan önemli ekonomik faktörler arasında kalite üretiminin ve verimliliğin artması sonucu artan boş zaman ve tüketim gösterilebilir. Endüstriyel kapitalizmin oluşmasında Max Weber, F. Taylor ve Henry Ford’un düşünceleri ve açıklamaları bu konularda önemli katkılarda bulunmuştur. Bu sebeple bu sorunun doğru yanıtı C seçeneğidir.
Soru 66
Estetik ve sanatsal bir değeri olmayan, piyasada çokça bulunan bir ürünü tarif etmek için kullanılan kavram, aşağıdaki seçeneklerden hangisinde belirtilmiştir?
Seçenekler
A
Kalamin
B
Kaplama
C
Kalsit
D
Kiç
E
Kaolen
Açıklama:
Vasatlaşma ve zevksizleşmenin yaratıldığı, popüler kültürün egemenliğinin her tarafı sardığı ve özellikle kiç (kitch) ürünlerin her yanı sardığı bir tüketim toplumu oluştuğu eleştirisi yoğun biçimde sürmektedir. Kiç, estetik ve sanatsal bir değeri olmayan, piyasada çokça bulunan ürünü, yapıt (vs.) tarif etmek için kullanılan bir kavram olarak tanımlandığından bu sorunun doğru yanıtı D seçeneğidir.
Soru 67
Bir ürün için belirlenen parasal değer, aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanmaktadır?
Seçenekler
A
Kullanım değeri
B
Bağlantı değeri
C
Marka değeri
D
Dönüşüm değeri
E
Mübadele değeri
Açıklama:
Bir ürün için belirlenen parasal değer, mübadele değeri kavramıyla açıklandığından bu sorunun doğru yanıtı E seçeneğidir.
Soru 68
Bir ürünün nasıl kullanıldığı ile ilişkili olan kavram, aşağıdaki seçeneklerden hangisinde belirtilmiştir?
Seçenekler
A
Marka değeri
B
Dönüşüm Değeri
C
Mübadele değeri
D
Bağlantı değeri
E
Fonksiyonel değer
Açıklama:
Kullanım değeri ya da diğer adlarıyla teknik ya da fonksiyonel değer, ürünün nasıl kullanıldığı ile ilgili olduğundan bu sorunun doğru yanıtı E seçeneğidir.
Soru 69
Ürün için belirlenen parasal değere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Kullanım değeri
B
Mübadele değeri
C
Fonksiyonel değer
D
Süzülme değeri
E
Bağlantı değeri
Açıklama:
Mübadele değeri, ürün için belirlenen parasal değeri ifade eder. Kullanım değeri ya da diğer adlarıyla teknik ya da fonksiyonel değer, ürünün nasıl kullanıldığı ile ilgilidir.
Bağlantı değeri, tüketicinin ürün ve o ürünün markasıyla birlikte oluşturduğu ve bununla çevresiyle iletişime geçebildiği değerdir
Bağlantı değeri, tüketicinin ürün ve o ürünün markasıyla birlikte oluşturduğu ve bununla çevresiyle iletişime geçebildiği değerdir
Soru 70
İnsanın yalnızca tüketici olarak yaşadığı dönem hangisidir?
Seçenekler
A
Tarım devrimi öncesi
B
Tarım devrimi sonrası
C
Sanayi devrimi sonrası
D
Enformasyon devrimi sonrası
E
Dijital kültür dönemi
Açıklama:
İnsanın yalnızca tüketici olduğu dönem: Tarım devrimi öncesinde çok uzun
yıllar boyunca sadece tüketerek yaşanmıştır.
İnsanın hem tüketici hem üretici olduğu dönem: Bu aşamayı da kendi içinde
ayırabiliriz;
- Tüketiciliğin ağır bastığı tarımsal devrim sonrası dönem,
- Üreticiliğin ağır bastığı sanayi devrimi sonrası dönem,
- Tüketiciliğin ağır bastığı ve şu an içinde yaşadığımız bilgi teknolojisi
dönemi.
yıllar boyunca sadece tüketerek yaşanmıştır.
İnsanın hem tüketici hem üretici olduğu dönem: Bu aşamayı da kendi içinde
ayırabiliriz;
- Tüketiciliğin ağır bastığı tarımsal devrim sonrası dönem,
- Üreticiliğin ağır bastığı sanayi devrimi sonrası dönem,
- Tüketiciliğin ağır bastığı ve şu an içinde yaşadığımız bilgi teknolojisi
dönemi.
Soru 71
Tüketicinin ürün ve o ürünün markasıyla birlikte oluşturduğu ve bununla çevresiyle iletişime geçebildiği değere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Mübadele değeri
B
Kullanım değeri
C
Fonksiyonel değer
D
Teknik değer
E
Bağlantı değeri
Açıklama:
Mübadele değeri, ürün için belirlenen parasal değeri ifade eder. Kullanım değeri ya da diğer adlarıyla teknik ya da fonksiyonel değer, ürünün nasıl kullanıldığı ile
ilgilidir. Bağlantı değeri, tüketicinin ürün ve o ürünün markasıyla birlikte oluşturduğu ve bununla çevresiyle iletişime geçebildiği değerdir.
ilgilidir. Bağlantı değeri, tüketicinin ürün ve o ürünün markasıyla birlikte oluşturduğu ve bununla çevresiyle iletişime geçebildiği değerdir.
Soru 72
Aşağıdaki boşluğa hangi kavram gelmedir?
"............... tüketicinin bir ürünü beğenip satın almasından çok, karşılıklı etkileşimlerini, kısaca ürünle tüketici arasındaki yaşanan her türlü diyalogu ve deneyimi kapsıyor."
"............... tüketicinin bir ürünü beğenip satın almasından çok, karşılıklı etkileşimlerini, kısaca ürünle tüketici arasındaki yaşanan her türlü diyalogu ve deneyimi kapsıyor."
Seçenekler
A
Mübadele değeri
B
Değişim değeri
C
Tüketim
D
Tüketim toplumu
E
Meta fetişizmi
Açıklama:
Tüketim artık, tüketicinin bir ürünü beğenip satın almasından çok, karşılıklı etkileşimlerini, kısaca ürünle
tüketici arasındaki yaşanan her türlü diyalogu ve deneyimi kapsıyor.
tüketici arasındaki yaşanan her türlü diyalogu ve deneyimi kapsıyor.
Soru 73
Aşağıdakilerden hangisi tüketim toplumunun özelliklerinden bir tanesi değildir?
Seçenekler
A
Tüketimin bir değer olarak artışı mevcuttur
B
Sosyalist, geleneksel ve otoriter toplumlarda tüketim daha azdır
C
İnsanların düşleri tüketim etrafında şekillenir
D
Tutumlu olmak özendirilir
E
Max Weber, F. Taylor veHenry Ford’un düşüncelerinin önemli katkıları olmuştur
Açıklama:
Tüketmek için çalışmak ve üretmek gerekmekte ve böylece satın alabilecek ürün ve hizmetleri bulabilmek olanaklı olabilmektedir. Nesnelerin tüketilmesi fiziki ihtiyaçları karşılayan somut fayda olmaktan çok kültürel fayda olarak görülmektedir. Statü ve farklılık peşinde koşan insanların, tükettikleri ürünler ile rekabetçi tüketim yarışında bulunmalarının yanında, ürünlerin sık sık model değiştirerek kullanıp atılanların yerine yenilerin konulmaya çalışılmasıyla büyük yarışın rekabetçi üretimde de sürdüğü bir toplumdur tüketim toplumu
Soru 74
Aşağıdaki boşluğa hangi ifade gelmelidir?
".......... ürünün kalitesinin korunmasını ve taşınabilmesini kolaylaştırmasının yanında alışverişi teşvik edici işlevi de son dönemlerde gelişmiştir."
".......... ürünün kalitesinin korunmasını ve taşınabilmesini kolaylaştırmasının yanında alışverişi teşvik edici işlevi de son dönemlerde gelişmiştir."
Seçenekler
A
Reklam
B
Ambalaj
C
Tüketim
D
Kredi
E
İhtiyaç
Açıklama:
Ambalaj; ürünün kalitesinin korunmasını ve taşınabilmesini kolaylaştırmasının yanında alışverişi teşvik edici işlevi de son dönemlerde gelişmiştir. Böylece,
ürünün uzak bölgelere güvenli biçimde gönderilmeleri olanaklı olmuş ve ticaret
hacimlerinin gelişmesinde ve markalaşmada olumlu etkiler yaratılmıştır. Sessiz
satıcı olarak da adlandırılan ambalaj konusunda meydana gelen teknolojik gelişmeler ise konuşan, kokan ve ürün ile ilgili her türlü bilgileri dijital olarak sunan
ambalajları olanaklı kılmıştır.
ürünün uzak bölgelere güvenli biçimde gönderilmeleri olanaklı olmuş ve ticaret
hacimlerinin gelişmesinde ve markalaşmada olumlu etkiler yaratılmıştır. Sessiz
satıcı olarak da adlandırılan ambalaj konusunda meydana gelen teknolojik gelişmeler ise konuşan, kokan ve ürün ile ilgili her türlü bilgileri dijital olarak sunan
ambalajları olanaklı kılmıştır.
Soru 75
Estetik ve sanatsal bir değeri olmayan, piyasada çokça bulunan ürünü, yapıt (vs.) tarif etmek için kullanılan kavrama ne ad verilir?
Seçenekler
A
Tüketim
B
Ambalaj
C
Kiç
D
Kullanım değeri
E
Reklam
Açıklama:
Kiç (Kitch): Estetik ve sanatsal bir değeri olmayan, piyasada
çokça bulunan ürünü, yapıt (vs.) tarif etmek için kullanılan bir kavram.
çokça bulunan ürünü, yapıt (vs.) tarif etmek için kullanılan bir kavram.
Soru 76
Aşağıdakilerden hangisi bilinçli tüketicinin özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Kendine olan güveni artmış kişidir
B
İyi bilgilendirilmiştir
C
Tercihler bağımsız ve tutarlıdır
D
Pazarda daha çok yer alır ve görünür
E
Tüketim ile ilgili konulara dahil olmaz
Açıklama:
Bilinçli tüketici;
• Kendine olan güveni artmış kişidir; çünkü, ürün çeşidi ve markalardaki
sayısal ve çeşitlilik artış, korsan ve taklitlerin bollaşması da dahil, tüketicilerin kendine olan güvenini arttırmaktadır. Bu durum bol seçenekler arasında akılcı tercihler yapmasına yardımcı olabilmektedir.
• İyi bilgilendirilmiştir.
• Tercihler bağımsız ve tutarlıdır.
• Pasif değildir ve tüketim ile ilgili konulara dâhil olmayı ve kontrol etmeyi
istemektedir.
• Pazarda daha çok yer almakta ve görünmektedir.
• Sosyal medya ile “tüketici, özgürlüğünü ve egemenliğini” hüküm sürmektedir
• Kendine olan güveni artmış kişidir; çünkü, ürün çeşidi ve markalardaki
sayısal ve çeşitlilik artış, korsan ve taklitlerin bollaşması da dahil, tüketicilerin kendine olan güvenini arttırmaktadır. Bu durum bol seçenekler arasında akılcı tercihler yapmasına yardımcı olabilmektedir.
• İyi bilgilendirilmiştir.
• Tercihler bağımsız ve tutarlıdır.
• Pasif değildir ve tüketim ile ilgili konulara dâhil olmayı ve kontrol etmeyi
istemektedir.
• Pazarda daha çok yer almakta ve görünmektedir.
• Sosyal medya ile “tüketici, özgürlüğünü ve egemenliğini” hüküm sürmektedir
Soru 77
Bir ürünün kalitesinin korunmasını ve taşınabilmesini kolaylaştırmasının yanı sıra alışverişi teşvik edici bir işleve de sahip olan kavram, aşağıdaki seçeneklerden hangisinde belirtilmiştir?
Seçenekler
A
Aktüer
B
Amortisman
C
Arbitraj
D
Ambalaj
E
Avarya
Açıklama:
Ambalaj; ürünün kalitesinin korunmasını ve taşınabilmesini kolaylaştırmasının yanında alışverişi teşvik edici işlevi de son dönemlerde gelişmiştir. Böylece, ürünün uzak bölgelere güvenli biçimde gönderilmeleri olanaklı olmuş ve ticaret hacimlerinin gelişmesinde ve markalaşmada olumlu etkiler yaratılmıştır. Sessiz satıcı olarak da adlandırılan ambalaj konusunda meydana gelen teknolojik gelişmeler ise konuşan, kokan ve ürün ile ilgili her türlü bilgileri dijital olarak sunan ambalajları olanaklı kılmıştır. Bu yüzden bu sorunun doğru yanıtı D seçeneğidir.
Soru 78
Günümüzde “tasarruf ”, “sadelik”, “kendilik”, “etik”, “başkalarına duyarlı olma”, “adil ve etik ticaret” ile “insanlara ve çevreye
özen gösterme” gibi değerleri ön plana çıkaran bireylere ne ad verilir?
özen gösterme” gibi değerleri ön plana çıkaran bireylere ne ad verilir?
Seçenekler
A
Tüketici
B
Bilinçli tüketici
C
Akıllı tüketici
D
Yeni tüketici
E
Tüketim dostu
Açıklama:
Açgözlü ve benmerkezci bir sürecin sonucu oluşan küresel krizin etkisi, tüketiciler başta olmak üzere herkesin düşüncelerinde, değerlerinde ve davranışlarında
farklılıklar, değişiklikler yaratıyor ve etkileri uzun bir süre bizimle birlikte olacak gibi görünüyor. Yeni Tüketici denilen olguda, “tasarruf ”, “sadelik”, “kendilik”,
“etik”, “başkalarına duyarlı olma”, “adil ve etik ticaret” ile “insanlara ve çevreye
özen gösterme” gibi değerler ön plana çıkıyor
farklılıklar, değişiklikler yaratıyor ve etkileri uzun bir süre bizimle birlikte olacak gibi görünüyor. Yeni Tüketici denilen olguda, “tasarruf ”, “sadelik”, “kendilik”,
“etik”, “başkalarına duyarlı olma”, “adil ve etik ticaret” ile “insanlara ve çevreye
özen gösterme” gibi değerler ön plana çıkıyor
Soru 79
En geniş anlamıyla, ekonomik, ekolojik ve sosyal amaçların ve sonuçların dengelenmesine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Sürdürülebilirlik
B
Etik
C
Tüketim
D
Kredi
E
Reklam
Açıklama:
Sürekli artan ve çeşitlenen bir tüketim ile dünya refahı anlayışı değişmektedir.
Sahip olma arzusunu ve tüketimi sınırsız bir biçimde teşvik etmenin sürdürülebilir olmaması bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır. Sürdürülebilirlik, en geniş anlamıyla, ekonomik, ekolojik ve sosyal amaçların ve sonuçların dengelenmesidir.
Sürdürülebilir tüketim ise, ihtiyaçlarımızı tatmin ederken, gelecekteki nesillerin
ihtiyaçlarını tatmin etmekten ödün verilmemesinin önemini vurg
Sahip olma arzusunu ve tüketimi sınırsız bir biçimde teşvik etmenin sürdürülebilir olmaması bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır. Sürdürülebilirlik, en geniş anlamıyla, ekonomik, ekolojik ve sosyal amaçların ve sonuçların dengelenmesidir.
Sürdürülebilir tüketim ise, ihtiyaçlarımızı tatmin ederken, gelecekteki nesillerin
ihtiyaçlarını tatmin etmekten ödün verilmemesinin önemini vurg
Soru 80
1980’li yıllardan itibaren ekonomik büyümede bireysel harcamaların rolünün artmaya başlamasıyla aşağıdaki seçeneklerden hangisinin talebi en fazla artmaya başlamıştır?
Seçenekler
A
Ambalaj teknolojisi
B
Kamu alt yapı yatırımları
C
Tüketici kredileri
D
Tüketici örgütleri
E
Alışveriş Merkezleri
Açıklama:
Başta teknolojik gelişmeler ve bankacılık olmak üzere birçok alanda tüketicilere yönelik kredi kolaylığı getiren kredi kartı kullanımı, 20. yüzyılın son çeyreği ile 21. yüzyılın başlarında tüm dünyada yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Ülkemizde de 1980’li yıllardan itibaren ekonomik büyümede bireysel harcamaların rolünün artmaya başlaması, doğal olarak tüketici kredilerine olan talebin de yükselmesine neden olmuştur. Bu sebeple bu sorunun doğru yanıtı C seçeneğidir.
Soru 81
Yeni bir tüketim toplumu oluşumu sürecinde aşağıdaki seçeneklerden hangisi toplumsal yaşamın merkezine yerleşmiş olan kavramlardan birisi değildir?
Seçenekler
A
Yenilikçilik
B
Aşırı Tüketim
C
Sürdürülebilirlik
D
Verimlilik
E
Tasarruf
Açıklama:
Sürekli artan ve çeşitlenen bir tüketim ile dünya refahı anlayışı değişmektedir. Sahip olma arzusunu ve tüketimi sınırsız bir biçimde teşvik etmenin sürdürülebilir olmaması bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır. Sürdürülebilirlik, en geniş anlamıyla, ekonomik, ekolojik ve sosyal amaçların ve sonuçların dengelenmesidir. Sürdürülebilir tüketim ise, ihtiyaçlarımızı tatmin ederken, gelecekteki nesillerin ihtiyaçlarını tatmin etmekten ödün verilmemesinin önemini vurgular ve buna uygun tüketimi önerir. Bir türlü yaşam biçimi değişimini önerir. Sürdürülebilirlik ve yalınlık değerleri sadece çevre konusunda değil, aynı zamanda sosyal kapsam açısından ve kişisel iyilik hallerini de içeren bir anlam kazanmaktadır. Bu yönüyle; kapsayıcı, bütüncül ve insan odaklı bir yapı oluşmaktadır. Yenilikçilik, sürdürülebilirlik, verimlilik ve tasarruf gibi konular yaşamın merkezine yerleşmektedir. Yukarıdaki seçenekler incelendiğinde tüketim, toplumsal yaşamın merkezine yerleşmiş olan kavramlardan birisi olmadığından bu sorunun doğru yanıtı B seçeneğidir.
Soru 82
İhtiyaçlarımızı karşılarken gelecekteki nesillerin ihtiyaçlarını tatmin etmekten ödün verilmemesinin önemi, aşağıdaki seçeneklerden hangisiyle en fazla ilişkilidir?
Seçenekler
A
Sürdürülebilir tüketim
B
Sürdürülebilir mimari
C
Sürdürülebilir işletmecilik
D
Sürdürülebilir bankacılık
E
Sürdürülebilir kampüs
Açıklama:
Sürdürülebilir tüketim, ihtiyaçlarımızı karşılarken gelecekteki nesillerin ihtiyaçlarını tatmin etmekten ödün verilmemesinin önemini vurgular ve buna uygun tüketimi önerdiğinden bu sorunun doğru yanıtı A seçeneğidir.
Ünite 8
Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi haz ilkesinin karştı olan kavramdır?
Seçenekler
A
Gönüllülük
B
Boş zaman
C
Çalışmak
D
Dinlenmek
E
Tembellik
Açıklama:
Haz, hoşa giden bir duygulanım, insana doygunluk veren coşku, zevk ya da bir şeyden duyulan duygusal/manevi sevinç olarak tanımlanmaktadır. Oysa çalışma bunun aksine zorunluluk ilkesi gereğince yapılan bir eylemdir. Çalışma, gerginlik, çaba, gayret ve zahmet içerir oysa boş zaman çabasız, rahat ve zevk vericidir. Çalışma, zorlama ve zorlukla yapılır oysa boş zaman zorlamasız ve varoluşu sürdürmek için zorunlu değildir. Doğru cevap C'dir.
Soru 2
Çalışmayı insan ihtiyaçları için gerekli olarak gören kültür aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Antik Yunan kültürü
B
Mezopotamya kültürü
C
Roma kültürü
D
Calvinizm
E
Erken Hristiyanlık
Açıklama:
Pre-modern toplumlarda çalışma farklı şekillerde değerlendirilmiştir. Bunlardan erken Hristiyanlık düşüncesine göre çalışma yalnızca insan ihtiyaçları için gerekli olan bir eylemdir. Boş zaman ise Tanrı'nın tefekkürü için kullanılmalıdır. Doğru cevap E'dir.
Soru 3
Aşağıdaki yazarlardan hangisi modern kapitalizmin ortaya çıkışını açıklarken Protestanlık kavramını kullanmıştır?
Seçenekler
A
K. Marx
B
M. Weber
C
E. Durkheim
D
Saint Simon
E
A. Comte
Açıklama:
Weber, modern kapitalizmin ortaya çıkışında asıl belirleyici unsurun Protestanlık olduğunu ifade etmektedir. Max Weber, "Protestan Etik ve Kapitalizmin Ruhu" adlı çalışmasında, diğer gerekçeleri tümüyle reddetmemekle beraber, kendine özgü bir yaklaşım ortaya koymuştur. Weber'in bu çalışması, Marx''n "bireylerin ne olduğu, üretimlerinin maddi koşullarına dayanır şeklindeki "ekonomik determinist" anlayışına karşılık, geliştirilmiş olan, "anti-marksist" ve "idealist" bir cevap olarak yorumlanmıştır. Doğru cevap B'dir.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi post-endüstriyel toplumun özelliklerinden biridir?
Seçenekler
A
Sermaye birikimi
B
Büyük ölçekli işletmeler
C
Çalışma disiplini
D
Bilgi üretimi
E
Mavi yakalı işgücü
Açıklama:
Endüstri toplumları, endüstriyel mal üretiminin (manifucture) egemen olduğu toplumlardır. Sermaye birikimi, büyük ölçekli işletmeler, vasıfsız ya da yarı vasıflı mavi yakalı işgücü (yani Marx''n proleteri), sınıf çatışmalarının, püritan etiğin çalışma disiplininin, rasyonelleştirmenin baskın olduğu toplumlardır. Oysa post-endüstriyel toplum farklı paradigmalara dayanmaktadır. Endüstri uygarlığında üretim sürecinde stratejik unsuru olan endüstriyel mal üretimi yerini, bilgi üretimine bırakmaktadır. Doğru cevap D'dir.
Soru 5
Kapitalist bir toplumda çalışmayı düşünsel yozlaşmanın nedeni olarak gören yazar aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
K. Marx
B
Lafargue
C
Lenin
D
B. Russell
E
M. Weber
Açıklama:
Karl Marx'ın damad da olan Lafargue, kapitalist toplumda çalışmayı, her türlü düşünsel yozlaşmanın ve organik bozukluğun sebebi saymıştır. Makineyi ise insanları aşağılık ve ücretli işlerden kurtaracak, ona boş zaman ve özgürlük verecek bir "Tanrı" olarak değerlendirmiştir. Doğru cevap B'dir.
Soru 6
Aşağıdakilerden hangisi püriten ahlak ile kominist ahlakın ortak noktasıdır?
Seçenekler
A
İnsanların eşitliği düşüncesi
B
Yaşamın amacının kendini gerçekleştirmek olması
C
Yaşam tarzının tüm olarak akılcılaştırılması
D
Kutsal amaçların varlığı
E
Bireylerin toplumdan önce gelmesi
Açıklama:
Püritan etik ile komünist ahlakın benzerliği özünde yaşam tarzının tüm olarak akılcılaştırılması hem bu yaşam tarzının, Tanrı tarafından istenen, dünyanın düzene konmasıyla (püritanizm) uyum içinde olmasını ve hem de her bireyin davranışlarının kolektif yararlılığını ve tarihin kişiler üstü hedeflerine uygunluğunu gerektirmesinden kaynaklanır. Doğru cevap C'dir.
Soru 7
D. Bell'e göre püritan değerlerin zayıflamasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kapitalizmin kitle üretimi ve tüketimi
B
Eğlence sektörünün genişlemesi
C
Demokrasinin gelişmesi
D
Post-endüstriyel topluma geçiş
E
Boş zamanın artması
Açıklama:
Bell'e göre püritan değerler meşruiyetini kaybetmeye başlamıştır. Kapitalizmin kitle üretimi ve kitle tüketimi, hedonist bir yaşam biçimi pompalamaktadır. Çalışmak ve başarmak gibi püritan değerlerin yerine, artık, nasıl harcamalı, nasıl eğlenmeli tarz'ndaki normlar öne geçmeye başlamıştır. Doğru cevap A'dır.
Soru 8
Aşağıdakilerden hangisi Rossenau'nun geliştirdiği bir kavramdır?
Seçenekler
A
Post-Fordizm
B
Post-modernizm
C
Post-modern insan tipi
D
Post-endüstriyel toplum
E
Neo-Fordizm
Açıklama:
Rossenau'ya göre yeni bir "post-modern insan tipi" ortaya çıkmıştır. Bu post-modern birey, aşkın normlardan ve insani değerlerden, geleneksel bağlılk ve sadakatlerden, topluluk kurallarından özgür olmayı arar. Ona göre post modern birey rahat ve esnektir. Duygu ve hislerine yöneliktir. "Kendin ol." tutumuna sahiptir. Aktif bir insandır ve anlam için kendi kişisel yolunu izler. Gerçek iddiasında bulunmaz. Sürekli plan yerine geçiciyi tercih eder. Gelenek ve eskiyle barışıktır. Egzotik, kutsal ve nadir olana olumlu bakar. Genel ve evrensel olan yerine yerele yöneliktir. Kendi yaşamyla ilgilidir ve tek bir referans noktas'na sahip değildir. Doğru cevap C'dir.
Soru 9
Featherstone'a göre aşağıdakilerden hangisinin etkisi din açısından yıkıcı olmuştur?
Seçenekler
A
Kitle iletişim araçları
B
Tüketim kültürünün hedonizmi
C
Özel hayatın öne çıkması
D
Ortalama gelirin artması
E
Sosyal devlet fikrinin doğuşu
Açıklama:
Featherstone'a göre, tüketim kültürünün hedonizmi, burada ve şimdi zevk peşinde koşulmasını, dışavurumsal hayat tarzlarının yeşertilmesini, narsisistik ve bencil kişilik tiplerinin geliştirilmesini vurgulaması çerçevesinde din açısından muazzam yıkıcı olmuştur. Genelde dinin, özel olarak da püritan mirasın öğrettiği çilecilik, çalışkanlık, basiret ve tutumluluğun aksi istikamette, "şimdi yaşa sonra öde." felsefesiyle tüketimciliğin ruhsal fakirliğe ve hedonist bencilliğe yol açtığı sıkça savunulmuştur. Doğru cevap B'dir
Soru 10
Aşağıdakilerden hangisi C. Lasch'ın sosyolojik analizlerinin hareket noktasını oluşturur?
Seçenekler
A
Duygusallık
B
Özgecilik
C
Aidiyet
D
Narsizm
E
İrrasyonellik
Açıklama:
Narsisizm psikanalizin alanına giren bir kavram olmakla birlikte sosyolog C. Lasch "Narsisizmin Kültürü" çalışması ile bunun kültür boyutunu ön plana çıkartmıştır. Lasch''n kuramı temelde, Freud'un analizlerine dayanır.
Freud'a göre, narsisizmin iki ayırt edici özelliği vardır. Bunlardan birincisi megalomani, diğeri ise ilgilerinin dış dünyadan yani insanlardan ve şeylerden uzaklaşmasıdır. Aslında Lasch'ın sosyolojik analizlerinin hareket noktasında da bu ikincil narsisizm vardır. Doğru cevap D'dir.
Freud'a göre, narsisizmin iki ayırt edici özelliği vardır. Bunlardan birincisi megalomani, diğeri ise ilgilerinin dış dünyadan yani insanlardan ve şeylerden uzaklaşmasıdır. Aslında Lasch'ın sosyolojik analizlerinin hareket noktasında da bu ikincil narsisizm vardır. Doğru cevap D'dir.
Soru 11
Çalışmayı oyun ya da sanat gibi başka hoşa giden uğraşlardan ayırt eden özellik hangisidir?
Seçenekler
A
Üretime dayanması
B
Haz vermesi
C
Zorunlu olması
D
Kısıtlama olmaması
E
Seçeneğe bağlı olması
Açıklama:
Çalışma sıklıkla rutindir. Buna karşılık boş zaman bir özgürleşme veya tatildir, rutinden özgürleşmeye ve kendi içinde seçim yapmaya imkan sağlar. Endüstriyel çalışma başkalarınca örgütlenir, sıkı sıkıya programlanmış ve saatler tarafından düzenlenmiştir oysa boş zamanda, insan işvereninden, zamanlamadan, programlardan kurtulmuştur. Çalışmayı, oyun ya da sanat gibi başka hoşa giden uğraşlardan ayırt etmenin en iyi yolu, zorunluluk ilkesidir. Doğru cevap C'dir
Soru 12
Bir kullanım değeri olan mal veya hizmet üreten her türlü etkinliğe ne ad verilir?
Seçenekler
A
Oyun
B
Sanat
C
Haz
D
Çalışma
E
Eylem
Açıklama:
Çalışma, bir kullanım değeri olan mal veya hizmet üreten her türlü etkinliktir. Yani “insanın yarar sağlamak amacıyla aklı, elleri, alet ve makine yardımıyla madde üzerinde uyguladığı ve sonunda insanı etkileyerek onu değiştiren eylemlerin tümüdür”. Doğru cevap D'dir
Soru 13
Çalışmanın yüceltilmesi hangi dönemle birlikte hız kazanmıştır?
Seçenekler
A
Antik Yunan kültürünün hakimiyet sağlaması ile
B
Roma kültürünün hakimiyet sağlaması ile
C
Erken Hristiyanlıkla birlikte
D
Calvinizm anlayışının yayılmasıyla
E
Modern uygarlığın yükselişi ile
Açıklama:
Modern/endüstriyel/kapitalist uygarlığın yükselişine paralel olarak, ağırlığını daha çok hissettiren “çalışmanın yüceltilmesi” ve “püritan etik”, “kapitalizmin ideolojisi” (Marx ve Horkheimer) ya da “kapitalizmin ethos’u” (Weber ve Bell) hâline gelmiştir. Doğru cevap E'dir.
Soru 14
Modern kapitalizmin ortaya çıkışında asıl belirleyici unsurun Protestanlık olduğu savunan kişi kimdir?
Seçenekler
A
Erich Fromm
B
Kurt Samuelson
C
Werner Sombard
D
Max Weber
E
R. Stephen Warner
Açıklama:
Bilindiği şekilde din, tarih boyunca insanları harekete geçirmede hep en güçlü
unsurlardan biri olmuştur. Weber, modern kapitalizmin ortaya çıkışında asıl belirleyici unsurun Protestanlık olduğunu ifade etmektedir. Doğru cevap D'dir.
unsurlardan biri olmuştur. Weber, modern kapitalizmin ortaya çıkışında asıl belirleyici unsurun Protestanlık olduğunu ifade etmektedir. Doğru cevap D'dir.
Soru 15
Kapitalist ruhun ana kaynağını Protestan ahlakı ve ilkelerine dayandıran sosyolog kimdir?
Seçenekler
A
Werner Sombard
B
H.M. Robertson
C
R. Stephen Warner
D
Karl Marx
E
Max Weber
Açıklama:
Max Weber
Soru 16
Marx ve Weber 'in kapitalizm ile ilgili ayrıştığı en önemli noktalardan biri aşağıdaki seçeneklerden hangisinde belirtilmiştir?
Seçenekler
A
Emek
B
İşçi ücretleri
C
Üretim
D
Düşünsel yozlaşma
E
Rasyonalite
Açıklama:
Marx’ın modern kapitalizmin irrasyonel olduğuna ilişkin iddialarının tam aksine, Weber için modern kapitalizmin en önemli özelliği onun rasyonelliğidir. Kapitalizmin sınırsız kazanma açlığı ile aynı şey olmadığını ancak kapitalizmi olsa olsa irrasyonel güdülerin dizginlenmesi (en azından rasyonel olarak dengelenmesi ile) özdeşleştirmektedir. doğru cevap E'dir.
Soru 17
Aşağıdaki seçeneklerden hangisi daha çok meslek kavramını bir Tanrı buyruğu olarak görüp kutsallaştırmıştır?
Seçenekler
A
Marksistler
B
Püritanler
C
Proleterler
D
Calvinciler
E
Hedonistler
Açıklama:
Püritanlerin asketizmi (çileciliği), daha çok üretmek, buna karşılık, daha az tüketmek şeklinde kendini gösterir. Meslek kavramı tanrı buyruğu olarak kabul edilir ve çok çalışmak kutsallaştırır. Adeta bütün ahlaki kurallar bir tür pragmatizme dönüştürülmüştür. Doğru cevap B'dir.
Soru 18
Kapitalist toplumda çalışmayı, her türlü düşünsel yozlaşmanın ve organik bozukluğun sebebi sayan görüş hangi düşünce anlayışına karşı geliştirilmiştir?
Seçenekler
A
Kollektivizmin
B
Marksizimin
C
Püritanizmin
D
Eklektizimin
E
Sosyalizmin
Açıklama:
Endüstriyel gelişme süreci açısından, oldukça olumlu işlevler gören püritan, farklı açılardan yeniden sorgulanmaya başlamıştır. Örneğin daha 19. yüzyılda, aynı zamanda Karl Marx’ın damadı olan Lafargue, kapitalist toplumda çalışmayı, her türlü düşünsel yozlaşmanın ve organik bozukluğun sebebi saymıştır. Makineyi ise insanları aşağılık ve ücretli işlerden kurtaracak, ona boş zaman ve özgürlük verecek bir “Tanrı” olarak değerlendirmiştir. Doğru cevap C'dir.
Soru 19
Post-endüstriyel toplumlarda püritan etiğin en temel unsuru olan rasyonelliğin yerini neyin alacağı öngörülmektedir?
Seçenekler
A
İrrasyonellik
B
Tüketimcilik
C
Bireysellik
D
Yaratıcılık
E
Gelenekselcilik
Açıklama:
Biraz da bu gerçeklerden hareketle, püritan etiğin en temel unsuru olan rasyonelliğin yerini, post-endüstriyel toplumlarda yaratıcılığa bırakacağı şeklinde bir düşünce ortaya çıkmıştır. Hage ve Powers (1992, s.71) gibi bazı yazarlar, rasyonel püritanın endüstri toplumunun kişilik tipini temsil etmesine karışıklık, “yaratıcı ve birleşik benliğe” sahip insanın post-endüstriyel toplumun kişilik tipini oluşturacağını iddia etmektedirler; çünkü post-endüstriyel çağda daha çok yaratıcılığa gereksinim duyulacağından bu çağ, insanı, “yaratıcı ve birleşik benlik”le hareket etmeye zorlayacaktır. Doğru cevap D'dir
Soru 20
Sennet’nin "modern çağın protestan ahlakı olarak nitelendirdiği ve "Ne hissediyorum?" düşüncesi üzerine kurulu anlayış, aşağıdaki seçeneklerden hangisinde belirtilmiştir?
Seçenekler
A
Narsisizm
B
Hedonist
C
Kapitalist
D
Komünist
E
Postmodernist
Açıklama:
Sennet’a göre “Narsisizm, modern çağın protestan ahlakıdır.”. Ona göre, püritanizmin çileciliği ile narsisizm arasında ortak noktalar vardır: Her ikisinde de “Ne hissediyorum?” takıntısı vardır. Her ikisinde de ötekilere kendi hissettiklerine ilişkin denetimleri ve dürtüleri gösterme, benliğin bir değeri olduğunu göstermektedir. Doğru cevap A'dir.
Soru 21
Romalıların çalışma için kullandıkları “labour” (ya da labor) sözcüğü aşağıdaki seçeneklerden hangisi gibi bir çağrışıma sahip değildir?
Seçenekler
A
Zahmet
B
Yorgunluk
C
Çalmak
D
Acı
E
Izdırap
Açıklama:
Romalıların çalışma için kullandıkları “labour” (ya da labor) sözcüğü de “zahmet”, “yorgunluk”, “acı”, “ızdırap” gibi çağrışımlara sahiptir.
Soru 22
"Çalışma kavramının etimolojisi, pre-modern toplumlarda, çalışmaya yüklenen anlamlar konusunda oldukça önemli ipuçları vermektedir. Örneğin batı dillerinde çalışma anlamına gelen “travail”, Latince işkence aleti olan “tripalium”dan türemiştir. Yine Romalıların çalışma için kullandıkları “labour” (ya da labor) sözcüğü de “zahmet”, “yorgunluk”, “acı”, “ızdırap” gibi çağrışımlara sahiptir." Bu bilgiye göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisini yapmak doğru olur?
Seçenekler
A
Çalışmak bir tür ceza olarak görülmektedir
B
“Çalışma” ile “Çalmak” kökü arasında ilişki kurulabilir
C
Çalışmak yerine “işlemek” sözcüğünün kullanılması daha doğru olur
D
Zamanla Batı dillerinde çalışma kavramına farklı anlamlar yüklenmiştir
E
Kırgızistan’da da “emgeg” (yani emek) sözcüğünün kullanılması çalışmak kavramını olumlu olarak nitelendirir
Açıklama:
Çalışma kavramının etimolojisi, pre-modern toplumlarda, çalışmaya yüklenen anlamlar konusunda oldukça önemli ipuçları vermektedir. Örneğin batı dillerinde çalışma anlamına gelen “travail”, Latince işkence aleti olan “tripalium”dan türemiştir. Yine Romalıların çalışma için kullandıkları “labour” (ya da labor) sözcüğü de “zahmet”, “yorgunluk”, “acı”, “ızdırap” gibi çağrışımlara sahiptir. Yani çalışmak bir tür ceza olarak görülmektedir
Soru 23
Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde "haz" kavramının tanımı doğru yapılmıştır?
Seçenekler
A
İnsanın yarar sağlamak amacıyla aklı, elleri, alet ve makine yardımıyla madde üzerinde uyguladığı ve sonunda insanı etkileyerek onu değiştiren eylemlerin tümüdür
B
İnsan yaşamını sürdürebilmesi için yaptığı, genellikle yoğun bir eğitim, çalışmayı gerektiren sürecin sonunda kişilerin kazandığı unvanın adıdır
C
Bir kullanım değeri olan mal veya hizmet üreten her türlü etkinliktir
D
Hoşa giden bir duygulanım, insana doygunluk veren coşku, zevk ya da bir şeyden duyulan duygusal/manevi sevinç olarak tanımlanmaktadır
E
Belli bir ekonomik çerçevede (ücretli, sanatkâr, serbest meslek erbabı...) başkası için değer üreten, ödüllendirilmiş etkinliktir
Açıklama:
Haz, hoşa giden bir duygulanım, insana doygunluk veren coşku, zevk ya da bir şeyden duyulan duygusal/manevi sevinç olarak tanımlanmaktadır.
Soru 24
Aşağıdaki seçeneklerden hangisi boş zamanın özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Boş zaman çabasız, rahat ve zevk vericidir
B
Boş zaman zorlamasızdır
C
Boş zaman varoluşu sürdürmek için zorunludur
D
Boş zaman insanın kendi zamanıdır
E
Boş zaman kendi içinde bir amaçtır
Açıklama:
Çalışma, zorlama ve zorlukla yapılır oysa boş zaman zorlamasız ve varoluşu sürdürmek için zorunlu değildir.
Soru 25
Aşağıdakilerden hangisi çalışmanın özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Çalışma, gerginlik, çaba, gayret ve zahmet içerir
B
Çalışma, zorlama ve zorlukla yapılır
C
Çalışma bir amaca yönelik bir araç olarak görülür
D
Çalışma diğerleri için harcanmış zamandır
E
Çalışmanın tadı bireysel olarak çıkartılır
Açıklama:
Çalışmanın toplumsal olarak yararlı ve toplum için zorunluluk olduğuna inanılır oysa boş zamanın tadı bireysel olarak çıkartılır.
Soru 26
“Çalışma” ya da “çalışma etiği” hangi çağa ait bir kavramlardır?
Seçenekler
A
İlk Çağ
B
Orta Çağ
C
Yeni Çağ
D
Yakın Çağ
E
Modern Çağ
Açıklama:
“Çalışma” ya da “çalışma etiği” modern çağın bir kavramıdır.
Soru 27
“Çalışma” düşünürler arasında özellikle _________ Çağ’da köle “sınıfına” özgü “aşağılık” bir kavram olarak değerlendirilmiştir. Boşluk aşağıdaki seçeneklerden hangisi ile doldurulursa doğru bir bilgi olur?
Seçenekler
A
Antik
B
Orta
C
Yeni
D
Yakın
E
Modern
Açıklama:
“Çalışma” düşünürler arasında özellikle Antik Çağ’da köle “sınıfına” özgü “aşağılık” bir kavram olarak değerlendirilmiştir.
Soru 28
“Tembellik Hakkı”nın yazarı aşağıdaki seçeneklerden hangisinde belirtilmiştir?
Seçenekler
A
Jules Guesde
B
Jean Jaurès
C
Paul Lafargue
D
Bertrand Russell
E
Robert Louis Stevenson
Açıklama:
“Tembellik Hakkı”nın yazarı Paul Lafargue'dır.
Soru 29
"Doğa ne kunduracı yaratmıştır ne de demirci." cümlesinin geçtiği “Cumhuriyet” adlı eser kime aittir?
Seçenekler
A
Platon
B
Aristoteles
C
Homeros
D
Heraklitos
E
Demokritos
Açıklama:
“Cumhuriyet” adlı eser Platon'a aittir.
Soru 30
“Çalışmazlarsa, dünyanın sonu geleceği için, çalışması gerekenlere yoksul diye acımaya kalkarsak, insanlığın durumunu ciddiye almıyoruz demektir.” şeklindeki ifadesiyle, “iş disiplinindeki yetersizliğin tehlikelerine işaret eden kişi kimdir?
Seçenekler
A
Alexis de Tocqueville
B
Edmund Burke
C
John Locke
D
John Stuart Mill
E
Thomas Paine
Açıklama:
Burke, “Çalışmazlarsa, dünyanın sonu geleceği için, çalışması gerekenlere yoksul diye acımaya kalkarsak, insanlığın durumunu ciddiye almıyoruz demektir.” (Ak. Polanyi, 1986, s.131) şeklindeki ifadesiyle, “iş disiplin”indeki yetersizliğin tehlikelerine işaret etmiştir.
Soru 31
"..........., bir kullanım değeri olan, mal veya hizmet üreten her türlü etkinliktir." Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelebilir?
Seçenekler
A
Çalışma
B
Tatil
C
İşkence
D
yorgunluk
E
acı
Açıklama:
Çalıflma, bir kullanım değeri olan mal veya hizmet üreten
her türlü etkinliktir.
her türlü etkinliktir.
Soru 32
Kapitalist/endüstriyel düzeninin gelişmine paralel olarak büyük miktarlarda iş gücü
gereksinimi ortaya çıkmıştır. Oysa pre-endüstriyel toplumun “tembel” insan›, yaflayabilece¤i kadar kazanc›n peflindedir. Kapitalist giriflimcinin fabrikas›n› çal›flt›rabilmesi
için ise daha fazlas›na gereksinimi vard›r. Öte yandan köle eme¤i kullan›m›, Adam
Smith’in de vurgulad›¤› flekilde, pek rasyonel de¤ildir çünkü bir köle, yiyebilece¤i kadar fazla yiyip çal›flabilece¤i kadar da az çal›flmaya bakmaktad›r (See, 1972, s.152).
Hangisinin açıklaması olabilir?
gereksinimi ortaya çıkmıştır. Oysa pre-endüstriyel toplumun “tembel” insan›, yaflayabilece¤i kadar kazanc›n peflindedir. Kapitalist giriflimcinin fabrikas›n› çal›flt›rabilmesi
için ise daha fazlas›na gereksinimi vard›r. Öte yandan köle eme¤i kullan›m›, Adam
Smith’in de vurgulad›¤› flekilde, pek rasyonel de¤ildir çünkü bir köle, yiyebilece¤i kadar fazla yiyip çal›flabilece¤i kadar da az çal›flmaya bakmaktad›r (See, 1972, s.152).
Hangisinin açıklaması olabilir?
Seçenekler
Açıklama:
Kapitalist/endüstriyel düzeninin geliflimine paralel olarak büyük miktarlarda iflgücü
gereksinimi ortaya ç›km›flt›r. Oysa pre-endüstriyel toplumun “tembel” insan›, yaflayabilece¤i kadar kazanc›n peflindedir. Kapitalist giriflimcinin fabrikas›n› çal›flt›rabilmesi
için ise daha fazlas›na gereksinimi vard›r. Öte yandan köle eme¤i kullan›m›, Adam
Smith’in de vurgulad›¤› flekilde, pek rasyonel de¤ildir çünkü bir köle, yiyebilece¤i kadar fazla yiyip çal›flabilece¤i kadar da az çal›flmaya bakmaktad›r (See, 1972, s.152).
gereksinimi ortaya ç›km›flt›r. Oysa pre-endüstriyel toplumun “tembel” insan›, yaflayabilece¤i kadar kazanc›n peflindedir. Kapitalist giriflimcinin fabrikas›n› çal›flt›rabilmesi
için ise daha fazlas›na gereksinimi vard›r. Öte yandan köle eme¤i kullan›m›, Adam
Smith’in de vurgulad›¤› flekilde, pek rasyonel de¤ildir çünkü bir köle, yiyebilece¤i kadar fazla yiyip çal›flabilece¤i kadar da az çal›flmaya bakmaktad›r (See, 1972, s.152).
Soru 33
"1902’de “kapitalizmin ruhu” kavramını geliştirdi ve Protestanizmin çok
öncesinde kapitalizmin köklerinin mevcudiyeti kararına vardı. Sombart,
kapitalist ruhun ana kaynağının, Yahudi etiği ve uygulamasında yattığını iddia etti."
Düşüncesi kime aittir?
öncesinde kapitalizmin köklerinin mevcudiyeti kararına vardı. Sombart,
kapitalist ruhun ana kaynağının, Yahudi etiği ve uygulamasında yattığını iddia etti."
Düşüncesi kime aittir?
Seçenekler
A
Werner Sombard
B
R. Stephen Warner
C
H.M. Robertson
D
R.H. Tawney
E
Kurt Samuelson
Açıklama:
Werner Sombard
Soru 34
Pre-modern toplumlarda çalışma kavramına yüklenen anlam aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Üretkenlik
B
Yaratıcılık
C
Zihinsel faaliyet
D
Zahmet
E
Emeğin gerçekleşmesi
Açıklama:
Zahmet
Soru 35
Kapitalizmin ortaya çıkmasında Protestanizmin önemli bir etken olduğunu
ancak bu süreçte sadece Calvinizm ve Püritanizm değil, bütün Protestanların önemli olduğunu, hatta 16 ve 17. yüzyıldaki genel siyasal, ekonomik ve
toplumsal koşulların da dikkate alınması gerektiğini ifade eden düşünür aşağıdakilerden hangisidir?
ancak bu süreçte sadece Calvinizm ve Püritanizm değil, bütün Protestanların önemli olduğunu, hatta 16 ve 17. yüzyıldaki genel siyasal, ekonomik ve
toplumsal koşulların da dikkate alınması gerektiğini ifade eden düşünür aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
R.H. Tawney
B
Kurt Samuelson
C
H. Stutgard Hughes
D
Werner Sombard
E
R. Stephen Warner
Açıklama:
R.H. Tawney
Soru 36
“Protestan Etik ve Kapitalizmin Ruhu” adlı eser aşağıdaki hangi kişi yazmıştır?
Seçenekler
A
M. Weber
B
G. Simmel
C
K. Marx
D
N. Smelser
E
W. Sombard
Açıklama:
Max Weber
Soru 37
Pre-endüstriyel toplumların "doğal insanı" için çalışma, öncelikle hangi amaca yönelir?
Seçenekler
A
Servet biriktirmeye
B
Statü elde etmeye
C
Geçimini sürdürmeye
D
Bilgi edinmeye
E
Vakit geçirmeye
Açıklama:
Pre-endüstriyel toplumların “doğal insan”ı için, çalışlma geçim için yapılan bir süreçtir ve asla “toplumsal bütünlük” unsuru olmamış ve sadece “özel alan”a hapsedilmiştir.
Soru 38
Aşağıdaki dönemlerin hangisinde çalışma, kamusal alanda gerçekleşmektedir?
Seçenekler
A
Antik Roma dönemi
B
Orta çağ
C
Prehistorik dönem
D
Modern çağ
E
Bronz çağı
Açıklama:
Pre-endüstriyel ve pre-modern toplumlarda çalışma münhasıran özel alanda gerçekleşmekte iken, modern toplumlar ile birlikte kamusal alana taşınmıştır.
Soru 39
Aşağıdakilerden hangisi modern çalışma kültürü ile eğitim arasındaki ilişkiye ilişkin doğru bir önermedir?
Seçenekler
A
Modern eğitim çalışma kültüründen bağımsızdır.
B
Modern eğitim dakiklik ve disiplini ihtiva etmesi ile modern çalışma kültürüne eklemlenmektedir.
C
Modern eğitim, münhasıran bir entelektüel faaliyet olarak çalışma edimini dışlamaktadır.
D
Modern eğitim çalışmanın yerine tefekkürü önermektedir.
E
Modern eğitim çalışma kültürünü koşulsuz sahiplenmektedir.
Açıklama:
Modern eğitim ile çalışma kültürü arasındaki üretim ölçeklerinin büyümesi, iş süreçlerinin karmaşıklaşması, zaman ve süreç yönetiminin öneminin artması ile birlikte çalışma kültürüne dakiklik ve disiplin unsurlarının öğretimi ile eklemlenmektedir.
Soru 40
Aşağıdakilerden hangisine göre Weber’in Protestan etik tezi, “Batı akılcılığı” ve “dünyanın büyüsünün bozulması” istinaden kendisinin “kültürel değişme analizi” içerisinde merkezi bir yer tutan süreçlere ilişkin analizinin bir parçasıdır?
Seçenekler
A
Werner Sombart
B
H. M. Robertson
C
R. H. Tawney
D
Kurt Samuelson
E
R. Schcroeder
Açıklama:
Schcroeder’e göre, Weber’in Protestan etik tezi, “Batı akılcılığı”, ve “dünyanın büyüsünün bozulması” hakkında, kendisinin “kültürel değişme analizi” içerisinde, merkezi bir yer tutan süreçlere ilişkin analizin bir parçasıdır.
Soru 41
Aşağıdaki düşünürlerden hangisi Batı’da modern kapitalizmin gelişimini, kökleri Protestan etiğine dayanan rasyonelleştirme kavramı çerçevesinde açıklamıştır?
Seçenekler
A
Jurgen Habermas
B
Thorstein Weblen
C
Gabriel de Tarde
D
Max Weber
E
Andre Gorz
Açıklama:
Söz konusu açıklama Max Weber'e aittir. Max weber, "Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu" ile "Ekonomi ve Toplum" adlı eserlerinde kapitalizmin gelişimin protestanlığa içkin rasyonel temayüller çerçevesinde açıklamıştır.
Soru 42
Aşağıdaki düşünürlerden hangisi modern çalışma için rasyonelleştirme süreçlerinin eleştirisi esnasında, aklın araçsallaşmasına vurgu yapmış ve bu durumu somutlaştırmak için mühendisin kafasının en gelişmiş hâliyle endüstriyalizmin zihniyeti olduğu savını kullanmıştır.
Seçenekler
A
Max Horkheimer
B
Max Weber
C
Aquinolu Thomas
D
Jean de Calvin
E
Charles Taylor
Açıklama:
İçinde yaşadığımız yüzyılda bir tarafta Marcuse, Habermas, Horkheimer ve Gorz öte yandan da post-modernite tartışmaları çerçevesinde püritanizmin bir parçası hâline gelen rasyonelleştirme sürecine yönelik son derece geniş, eleştirel bir literatür oluşmuştur. Örneğin, rasyonelleştirme sürecine ilişkin olarak Horkheimer modern çalışmanın rasyonelleştirme süreçlerinin aklı, çalışma ideolojisi içinde biçimlenen bir aygıt donunda araçsallaştırdığını savunmaktadır. Yine Horheimer’a göre, mühendisin kafası en gelişmiş hâliyle endüstriyalizmin zihniyetidir
Soru 43
Aşağıdakilerden hangisine göre püritan değerler meşruiyetini kaybetmeye başlamıştır. Kapitalizmin kitle üretimi ve kitle tüketimi, hedonist bir yaşam biçimi pompalamaktadır. Çalışmak ve başarmak gibi püritan değerlerin yerine, artık, nasıl harcamalı, nasıl eğlenmeli tarzındaki normlar öne geçmeye başlamıştır?
Seçenekler
A
Paul Lafargue
B
Max Weber
C
Andre Gorz
D
Daniel Bell
E
Herbert Marcuse
Açıklama:
Daniel Bell modern kapitalizmi oluşturan değerler sisteminin çözüldüğüne dikkat çekmektedir. Ona göre püritan değerler meşruiyetini kaybetmeye başlamıştır. Kapitalizmin kitle üretimi ve kitle tüketimi, hedonist bir yaşam biçimi pompalamaktadır. Çalışmak ve başarmak gibi püritan değerlerin yerine, artık, nasıl harcamalı, nasıl eğlenmeli tarzındaki normlar öne geçmeye başlamıştır.
Soru 44
Üretim toplumundan tüketim toplumuna geçildiğini, kitlesel üretim ve pazarlamanın kitlesel emek gücüne ihtiyaç duymadığını; yaşamın eksen noktasının üretmekten tüketmeye kaydığını eleştirel biçimde aktaran düşünür aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Max Weber
B
Andre Gorz
C
Zygmunt Bauman
D
Max Horkheimer
E
Charles Taylor
Açıklama:
Bauman’a göre “üreticiler toplumu”ndan, “tüketiciler toplumu”na, yani çalışma etiğinin yol gösterdiği bir toplumdan, tüketim estetiğiyle yönetilen bir topluma geçiyoruz; tüketim toplumu ve seri imalat artık kitlesel emek gücüne ihtiyaç duymuyor.
Soru 45
Post-endüstriyel toplumlarda eğitimdeki disiplin vurgusu yerini neye bırakmıştır?
Seçenekler
A
Dakiklik
B
Yaratıcılık
C
Kanaatkarlık
D
Diğerkamlık
E
Adanmışlık
Açıklama:
Post-Endüstriyel toplumlarda hâkim anlayış püritanizmin (ve dolayısıyla akılcılığın) öldüğü ve kökleri Romantiklere ya da Nietzsche’ye kadar giden, duyularını öne çıkartan, yaratıcı insan tipine ilginin arttığını görüyoruz. Nitekim post-endüstriyel dönüşüm sürecini yaşayan ülkelerde, eğitimde en çok vurgu disipline değil yaratıcılığa yapılmaya başlanmıştır.
Soru 46
Romalıların çalışma kavramını karşılamak için kullandıkları "labor" sözcüğünün aynı zamanda yorgunluk, acı ve ızdırap gibi çağrışımlarının olması bize neyi göstermektedir?
Seçenekler
A
Romalıların çalışmayı bir ödül olarak gördüklerini
B
Romalıların çalışmaya karşı olumsuz bir yaklaşımlarının bulunduğunu
C
Romalılarda çalışmanın çile içinde yücelme anlamına geldiğini
D
Romalıların çalışmayı yalnızca en güçlülerin üstesinden gelebileceği bir süreç olarak gördüklerini
E
Romalıların çalışmayı aşkın bir faaliyet olarak gördüklerini
Açıklama:
Çalışma kavramının karşılığı olan "labor" sözcüğünün olumsuz çağrışımları bize çalışmannın Romalılar nezdinde olumsuz bir anlamının olduğunu göstermektedir. Hakikaten de Romalılar çalışma süreçlerinin büyük bir kısmında köleleri istihdam etmekte ve çalışmayı bir çeşit ceza olarak görmektedirler.
Soru 47
Aşağıdakilerden hangisi haz ilkesinin karştı olan kavramdır?
Seçenekler
A
Gönüllülük
B
Boş zaman
C
Çalışmak
D
Dinlenmek
E
Tembellik
Açıklama:
Haz, hoşa giden bir duygulanım, insana doygunluk veren coşku, zevk ya da bir şeyden duyulan duygusal/manevi sevinç olarak tanımlanmaktadır. Oysa çalışma bunun aksine zorunluluk ilkesi gereğince yapılan bir eylemdir. Çalışma, gerginlik, çaba, gayret ve zahmet içerir oysa boş zaman çabasız, rahat ve zevk vericidir. Çalışma, zorlama ve zorlukla yapılır oysa boş zaman zorlamasız ve varoluşu sürdürmek için zorunlu değildir. Doğru cevap C'dir.
Soru 48
Çalışmayı insan ihtiyaçları için gerekli olarak gören kültür aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Antik Yunan kültürü
B
Mezopotamya kültürü
C
Roma kültürü
D
Calvinizm
E
Erken Hristiyanlık
Açıklama:
Pre-modern toplumlarda çalışma farklı şekillerde değerlendirilmiştir. Bunlardan erken Hristiyanlık düşüncesine göre çalışma yalnızca insan ihtiyaçları için gerekli olan bir eylemdir. Boş zaman ise Tanrı'nın tefekkürü için kullanılmalıdır. Doğru cevap E'dir.
Soru 49
Aşağıdaki yazarlardan hangisi modern kapitalizmin ortaya çıkışını açıklarken Protestanlık kavramını kullanmıştır?
Seçenekler
A
K. Marx
B
M. Weber
C
E. Durkheim
D
Saint Simon
E
A. Comte
Açıklama:
Weber, modern kapitalizmin ortaya çıkışında asıl belirleyici unsurun Protestanlık olduğunu ifade etmektedir. Max Weber, "Protestan Etik ve Kapitalizmin Ruhu" adlı çalışmasında, diğer gerekçeleri tümüyle reddetmemekle beraber, kendine özgü bir yaklaşım ortaya koymuştur. Weber'in bu çalışması, Marx''n "bireylerin ne olduğu, üretimlerinin maddi koşullarına dayanır şeklindeki "ekonomik determinist" anlayışına karşılık, geliştirilmiş olan, "anti-marksist" ve "idealist" bir cevap olarak yorumlanmıştır. Doğru cevap B'dir.
Soru 50
Aşağıdakilerden hangisi post-endüstriyel toplumun özelliklerinden biridir?
Seçenekler
A
Sermaye birikimi
B
Büyük ölçekli işletmeler
C
Çalışma disiplini
D
Bilgi üretimi
E
Mavi yakalı işgücü
Açıklama:
Endüstri toplumları, endüstriyel mal üretiminin (manifucture) egemen olduğu toplumlardır. Sermaye birikimi, büyük ölçekli işletmeler, vasıfsız ya da yarı vasıflı mavi yakalı işgücü (yani Marx''n proleteri), sınıf çatışmalarının, püritan etiğin çalışma disiplininin, rasyonelleştirmenin baskın olduğu toplumlardır. Oysa post-endüstriyel toplum farklı paradigmalara dayanmaktadır. Endüstri uygarlığında üretim sürecinde stratejik unsuru olan endüstriyel mal üretimi yerini, bilgi üretimine bırakmaktadır. Doğru cevap D'dir.
Soru 51
Kapitalist bir toplumda çalışmayı düşünsel yozlaşmanın nedeni olarak gören yazar aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
K. Marx
B
Lafargue
C
Lenin
D
B. Russell
E
M. Weber
Açıklama:
Karl Marx'ın damad da olan Lafargue, kapitalist toplumda çalışmayı, her türlü düşünsel yozlaşmanın ve organik bozukluğun sebebi saymıştır. Makineyi ise insanları aşağılık ve ücretli işlerden kurtaracak, ona boş zaman ve özgürlük verecek bir "Tanrı" olarak değerlendirmiştir. Doğru cevap B'dir.
Soru 52
Aşağıdakilerden hangisi püriten ahlak ile kominist ahlakın ortak noktasıdır?
Seçenekler
A
İnsanların eşitliği düşüncesi
B
Yaşamın amacının kendini gerçekleştirmek olması
C
Yaşam tarzının tüm olarak akılcılaştırılması
D
Kutsal amaçların varlığı
E
Bireylerin toplumdan önce gelmesi
Açıklama:
Püritan etik ile komünist ahlakın benzerliği özünde yaşam tarzının tüm olarak akılcılaştırılması hem bu yaşam tarzının, Tanrı tarafından istenen, dünyanın düzene konmasıyla (püritanizm) uyum içinde olmasını ve hem de her bireyin davranışlarının kolektif yararlılığını ve tarihin kişiler üstü hedeflerine uygunluğunu gerektirmesinden kaynaklanır. Doğru cevap C'dir.
Soru 53
D. Bell'e göre püritan değerlerin zayıflamasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kapitalizmin kitle üretimi ve tüketimi
B
Eğlence sektörünün genişlemesi
C
Demokrasinin gelişmesi
D
Post-endüstriyel topluma geçiş
E
Boş zamanın artması
Açıklama:
Bell'e göre püritan değerler meşruiyetini kaybetmeye başlamıştır. Kapitalizmin kitle üretimi ve kitle tüketimi, hedonist bir yaşam biçimi pompalamaktadır. Çalışmak ve başarmak gibi püritan değerlerin yerine, artık, nasıl harcamalı, nasıl eğlenmeli tarz'ndaki normlar öne geçmeye başlamıştır. Doğru cevap A'dır.
Soru 54
Aşağıdakilerden hangisi Rossenau'nun geliştirdiği bir kavramdır?
Seçenekler
A
Post-Fordizm
B
Post-modernizm
C
Post-modern insan tipi
D
Post-endüstriyel toplum
E
Neo-Fordizm
Açıklama:
Rossenau'ya göre yeni bir "post-modern insan tipi" ortaya çıkmıştır. Bu post-modern birey, aşkın normlardan ve insani değerlerden, geleneksel bağlılk ve sadakatlerden, topluluk kurallarından özgür olmayı arar. Ona göre post modern birey rahat ve esnektir. Duygu ve hislerine yöneliktir. "Kendin ol." tutumuna sahiptir. Aktif bir insandır ve anlam için kendi kişisel yolunu izler. Gerçek iddiasında bulunmaz. Sürekli plan yerine geçiciyi tercih eder. Gelenek ve eskiyle barışıktır. Egzotik, kutsal ve nadir olana olumlu bakar. Genel ve evrensel olan yerine yerele yöneliktir. Kendi yaşamyla ilgilidir ve tek bir referans noktas'na sahip değildir. Doğru cevap C'dir.
Soru 55
Featherstone'a göre aşağıdakilerden hangisinin etkisi din açısından yıkıcı olmuştur?
Seçenekler
A
Kitle iletişim araçları
B
Tüketim kültürünün hedonizmi
C
Özel hayatın öne çıkması
D
Ortalama gelirin artması
E
Sosyal devlet fikrinin doğuşu
Açıklama:
Featherstone'a göre, tüketim kültürünün hedonizmi, burada ve şimdi zevk peşinde koşulmasını, dışavurumsal hayat tarzlarının yeşertilmesini, narsisistik ve bencil kişilik tiplerinin geliştirilmesini vurgulaması çerçevesinde din açısından muazzam yıkıcı olmuştur. Genelde dinin, özel olarak da püritan mirasın öğrettiği çilecilik, çalışkanlık, basiret ve tutumluluğun aksi istikamette, "şimdi yaşa sonra öde." felsefesiyle tüketimciliğin ruhsal fakirliğe ve hedonist bencilliğe yol açtığı sıkça savunulmuştur. Doğru cevap B'dir
Soru 56
Aşağıdakilerden hangisi C. Lasch'ın sosyolojik analizlerinin hareket noktasını oluşturur?
Seçenekler
A
Duygusallık
B
Özgecilik
C
Aidiyet
D
Narsizm
E
İrrasyonellik
Açıklama:
Narsisizm psikanalizin alanına giren bir kavram olmakla birlikte sosyolog C. Lasch "Narsisizmin Kültürü" çalışması ile bunun kültür boyutunu ön plana çıkartmıştır. Lasch''n kuramı temelde, Freud'un analizlerine dayanır.
Freud'a göre, narsisizmin iki ayırt edici özelliği vardır. Bunlardan birincisi megalomani, diğeri ise ilgilerinin dış dünyadan yani insanlardan ve şeylerden uzaklaşmasıdır. Aslında Lasch'ın sosyolojik analizlerinin hareket noktasında da bu ikincil narsisizm vardır. Doğru cevap D'dir.
Freud'a göre, narsisizmin iki ayırt edici özelliği vardır. Bunlardan birincisi megalomani, diğeri ise ilgilerinin dış dünyadan yani insanlardan ve şeylerden uzaklaşmasıdır. Aslında Lasch'ın sosyolojik analizlerinin hareket noktasında da bu ikincil narsisizm vardır. Doğru cevap D'dir.
Soru 57
Çalışmayı oyun ya da sanat gibi başka hoşa giden uğraşlardan ayırt eden özellik hangisidir?
Seçenekler
A
Üretime dayanması
B
Haz vermesi
C
Zorunlu olması
D
Kısıtlama olmaması
E
Seçeneğe bağlı olması
Açıklama:
Çalışma sıklıkla rutindir. Buna karşılık boş zaman bir özgürleşme veya tatildir, rutinden özgürleşmeye ve kendi içinde seçim yapmaya imkan sağlar. Endüstriyel çalışma başkalarınca örgütlenir, sıkı sıkıya programlanmış ve saatler tarafından düzenlenmiştir oysa boş zamanda, insan işvereninden, zamanlamadan, programlardan kurtulmuştur. Çalışmayı, oyun ya da sanat gibi başka hoşa giden uğraşlardan ayırt etmenin en iyi yolu, zorunluluk ilkesidir. Doğru cevap C'dir
Soru 58
Bir kullanım değeri olan mal veya hizmet üreten her türlü etkinliğe ne ad verilir?
Seçenekler
A
Oyun
B
Sanat
C
Haz
D
Çalışma
E
Eylem
Açıklama:
Çalışma, bir kullanım değeri olan mal veya hizmet üreten her türlü etkinliktir. Yani “insanın yarar sağlamak amacıyla aklı, elleri, alet ve makine yardımıyla madde üzerinde uyguladığı ve sonunda insanı etkileyerek onu değiştiren eylemlerin tümüdür”. Doğru cevap D'dir
Soru 59
Çalışmanın yüceltilmesi hangi dönemle birlikte hız kazanmıştır?
Seçenekler
A
Antik Yunan kültürünün hakimiyet sağlaması ile
B
Roma kültürünün hakimiyet sağlaması ile
C
Erken Hristiyanlıkla birlikte
D
Calvinizm anlayışının yayılmasıyla
E
Modern uygarlığın yükselişi ile
Açıklama:
Modern/endüstriyel/kapitalist uygarlığın yükselişine paralel olarak, ağırlığını daha çok hissettiren “çalışmanın yüceltilmesi” ve “püritan etik”, “kapitalizmin ideolojisi” (Marx ve Horkheimer) ya da “kapitalizmin ethos’u” (Weber ve Bell) hâline gelmiştir. Doğru cevap E'dir.
Soru 60
Modern kapitalizmin ortaya çıkışında asıl belirleyici unsurun Protestanlık olduğu savunan kişi kimdir?
Seçenekler
A
Erich Fromm
B
Kurt Samuelson
C
Werner Sombard
D
Max Weber
E
R. Stephen Warner
Açıklama:
Bilindiği şekilde din, tarih boyunca insanları harekete geçirmede hep en güçlü
unsurlardan biri olmuştur. Weber, modern kapitalizmin ortaya çıkışında asıl belirleyici unsurun Protestanlık olduğunu ifade etmektedir. Doğru cevap D'dir.
unsurlardan biri olmuştur. Weber, modern kapitalizmin ortaya çıkışında asıl belirleyici unsurun Protestanlık olduğunu ifade etmektedir. Doğru cevap D'dir.
Soru 61
Kapitalist ruhun ana kaynağının, Yahudi etiği ve uygulamasında yattığını savunan kimdir?
Seçenekler
A
Werner Sombard
B
H.M. Robertson
C
R. Stephen Warner
D
R. Stephen Warner
E
H. Stutgard Hughes
Açıklama:
1902’de “kapitalizmin ruhu” kavramını geliştirdi ve Protestanizmin çok
öncesinde kapitalizmin köklerinin mevcudiyeti kararına vardı. Sombart,
kapitalist ruhun ana kaynağının, Yahudi etiği ve uygulamasında yattığını iddia etti. Doğru cevap A'dır.
öncesinde kapitalizmin köklerinin mevcudiyeti kararına vardı. Sombart,
kapitalist ruhun ana kaynağının, Yahudi etiği ve uygulamasında yattığını iddia etti. Doğru cevap A'dır.
Soru 62
Marx ve Weber 'in kapitalizm ile ilgili ayrıştığı en önemli noktalardan biri aşağıdaki seçeneklerden hangisinde belirtilmiştir?
Seçenekler
A
Emek
B
İşçi ücretleri
C
Üretim
D
Düşünsel yozlaşma
E
Rasyonalite
Açıklama:
Marx’ın modern kapitalizmin irrasyonel olduğuna ilişkin iddialarının tam aksine, Weber için modern kapitalizmin en önemli özelliği onun rasyonelliğidir. Kapitalizmin sınırsız kazanma açlığı ile aynı şey olmadığını ancak kapitalizmi olsa olsa irrasyonel güdülerin dizginlenmesi (en azından rasyonel olarak dengelenmesi ile) özdeşleştirmektedir. doğru cevap E'dir.
Soru 63
Aşağıdaki seçeneklerden hangisi daha çok meslek kavramını bir Tanrı buyruğu olarak görüp kutsallaştırmıştır?
Seçenekler
A
Marksistler
B
Püritanler
C
Proleterler
D
Calvinciler
E
Hedonistler
Açıklama:
Püritanlerin asketizmi (çileciliği), daha çok üretmek, buna karşılık, daha az tüketmek şeklinde kendini gösterir. Meslek kavramı tanrı buyruğu olarak kabul edilir ve çok çalışmak kutsallaştırır. Adeta bütün ahlaki kurallar bir tür pragmatizme dönüştürülmüştür. Doğru cevap B'dir.
Soru 64
Kapitalist toplumda çalışmayı, her türlü düşünsel yozlaşmanın ve organik bozukluğun sebebi sayan görüş hangi düşünce anlayışına karşı geliştirilmiştir?
Seçenekler
A
Kollektivizmin
B
Marksizimin
C
Püritanizmin
D
Eklektizimin
E
Sosyalizmin
Açıklama:
Endüstriyel gelişme süreci açısından, oldukça olumlu işlevler gören püritan, farklı açılardan yeniden sorgulanmaya başlamıştır. Örneğin daha 19. yüzyılda, aynı zamanda Karl Marx’ın damadı olan Lafargue, kapitalist toplumda çalışmayı, her türlü düşünsel yozlaşmanın ve organik bozukluğun sebebi saymıştır. Makineyi ise insanları aşağılık ve ücretli işlerden kurtaracak, ona boş zaman ve özgürlük verecek bir “Tanrı” olarak değerlendirmiştir. Doğru cevap C'dir.
Soru 65
Post-endüstriyel toplumlarda püritan etiğin en temel unsuru olan rasyonelliğin yerini neyin alacağı öngörülmektedir?
Seçenekler
A
İrrasyonellik
B
Tüketimcilik
C
Bireysellik
D
Yaratıcılık
E
Gelenekselcilik
Açıklama:
Biraz da bu gerçeklerden hareketle, püritan etiğin en temel unsuru olan rasyonelliğin yerini, post-endüstriyel toplumlarda yaratıcılığa bırakacağı şeklinde bir düşünce ortaya çıkmıştır. Hage ve Powers (1992, s.71) gibi bazı yazarlar, rasyonel püritanın endüstri toplumunun kişilik tipini temsil etmesine karışıklık, “yaratıcı ve birleşik benliğe” sahip insanın post-endüstriyel toplumun kişilik tipini oluşturacağını iddia etmektedirler; çünkü post-endüstriyel çağda daha çok yaratıcılığa gereksinim duyulacağından bu çağ, insanı, “yaratıcı ve birleşik benlik”le hareket etmeye zorlayacaktır. Doğru cevap D'dir
Soru 66
Sennet’nin "modern çağın protestan ahlakı olarak nitelendirdiği ve "Ne hissediyorum?" düşüncesi üzerine kurulu anlayış, aşağıdaki seçeneklerden hangisinde belirtilmiştir?
Seçenekler
A
Narsisizm
B
Hedonist
C
Kapitalist
D
Komünist
E
Postmodernist
Açıklama:
Sennet’a göre “Narsisizm, modern çağın protestan ahlakıdır.”. Ona göre, püritanizmin çileciliği ile narsisizm arasında ortak noktalar vardır: Her ikisinde de “Ne hissediyorum?” takıntısı vardır. Her ikisinde de ötekilere kendi hissettiklerine ilişkin denetimleri ve dürtüleri gösterme, benliğin bir değeri olduğunu göstermektedir. Doğru cevap A'dir.
Soru 67
Romalıların çalışma için kullandıkları “labour” (ya da labor) sözcüğü aşağıdaki seçeneklerden hangisi gibi bir çağrışıma sahip değildir?
Seçenekler
A
Zahmet
B
Yorgunluk
C
Çalmak
D
Acı
E
Izdırap
Açıklama:
Romalıların çalışma için kullandıkları “labour” (ya da labor) sözcüğü de “zahmet”, “yorgunluk”, “acı”, “ızdırap” gibi çağrışımlara sahiptir.
Soru 68
"Çalışma kavramının etimolojisi, pre-modern toplumlarda, çalışmaya yüklenen anlamlar konusunda oldukça önemli ipuçları vermektedir. Örneğin batı dillerinde çalışma anlamına gelen “travail”, Latince işkence aleti olan “tripalium”dan türemiştir. Yine Romalıların çalışma için kullandıkları “labour” (ya da labor) sözcüğü de “zahmet”, “yorgunluk”, “acı”, “ızdırap” gibi çağrışımlara sahiptir." Bu bilgiye göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisini yapmak doğru olur?
Seçenekler
A
Çalışmak bir tür ceza olarak görülmektedir
B
“Çalışma” ile “Çalmak” kökü arasında ilişki kurulabilir
C
Çalışmak yerine “işlemek” sözcüğünün kullanılması daha doğru olur
D
Zamanla Batı dillerinde çalışma kavramına farklı anlamlar yüklenmiştir
E
Kırgızistan’da da “emgeg” (yani emek) sözcüğünün kullanılması çalışmak kavramını olumlu olarak nitelendirir
Açıklama:
Çalışma kavramının etimolojisi, pre-modern toplumlarda, çalışmaya yüklenen anlamlar konusunda oldukça önemli ipuçları vermektedir. Örneğin batı dillerinde çalışma anlamına gelen “travail”, Latince işkence aleti olan “tripalium”dan türemiştir. Yine Romalıların çalışma için kullandıkları “labour” (ya da labor) sözcüğü de “zahmet”, “yorgunluk”, “acı”, “ızdırap” gibi çağrışımlara sahiptir. Yani çalışmak bir tür ceza olarak görülmektedir
Soru 69
Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde "haz" kavramının tanımı doğru yapılmıştır?
Seçenekler
A
İnsanın yarar sağlamak amacıyla aklı, elleri, alet ve makine yardımıyla madde üzerinde uyguladığı ve sonunda insanı etkileyerek onu değiştiren eylemlerin tümüdür
B
İnsan yaşamını sürdürebilmesi için yaptığı, genellikle yoğun bir eğitim, çalışmayı gerektiren sürecin sonunda kişilerin kazandığı unvanın adıdır
C
Bir kullanım değeri olan mal veya hizmet üreten her türlü etkinliktir
D
Hoşa giden bir duygulanım, insana doygunluk veren coşku, zevk ya da bir şeyden duyulan duygusal/manevi sevinç olarak tanımlanmaktadır
E
Belli bir ekonomik çerçevede (ücretli, sanatkâr, serbest meslek erbabı...) başkası için değer üreten, ödüllendirilmiş etkinliktir
Açıklama:
Haz, hoşa giden bir duygulanım, insana doygunluk veren coşku, zevk ya da bir şeyden duyulan duygusal/manevi sevinç olarak tanımlanmaktadır.
Soru 70
Aşağıdaki seçeneklerden hangisi boş zamanın özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Boş zaman çabasız, rahat ve zevk vericidir
B
Boş zaman zorlamasızdır
C
Boş zaman varoluşu sürdürmek için zorunludur
D
Boş zaman insanın kendi zamanıdır
E
Boş zaman kendi içinde bir amaçtır
Açıklama:
Çalışma, zorlama ve zorlukla yapılır oysa boş zaman zorlamasız ve varoluşu sürdürmek için zorunlu değildir.
Soru 71
Aşağıdakilerden hangisi çalışmanın özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Çalışma, gerginlik, çaba, gayret ve zahmet içerir
B
Çalışma, zorlama ve zorlukla yapılır
C
Çalışma bir amaca yönelik bir araç olarak görülür
D
Çalışma diğerleri için harcanmış zamandır
E
Çalışmanın tadı bireysel olarak çıkartılır
Açıklama:
Çalışmanın toplumsal olarak yararlı ve toplum için zorunluluk olduğuna inanılır oysa boş zamanın tadı bireysel olarak çıkartılır.
Soru 72
“Çalışma” ya da “çalışma etiği” hangi çağa ait bir kavramlardır?
Seçenekler
A
İlk Çağ
B
Orta Çağ
C
Yeni Çağ
D
Yakın Çağ
E
Modern Çağ
Açıklama:
“Çalışma” ya da “çalışma etiği” modern çağın bir kavramıdır.
Soru 73
“Çalışma” düşünürler arasında özellikle _________ Çağ’da köle “sınıfına” özgü “aşağılık” bir kavram olarak değerlendirilmiştir. Boşluk aşağıdaki seçeneklerden hangisi ile doldurulursa doğru bir bilgi olur?
Seçenekler
A
Antik
B
Orta
C
Yeni
D
Yakın
E
Modern
Açıklama:
“Çalışma” düşünürler arasında özellikle Antik Çağ’da köle “sınıfına” özgü “aşağılık” bir kavram olarak değerlendirilmiştir.
Soru 74
“Tembellik Hakkı”nın yazarı aşağıdaki seçeneklerden hangisinde belirtilmiştir?
Seçenekler
A
Jules Guesde
B
Jean Jaurès
C
Paul Lafargue
D
Bertrand Russell
E
Robert Louis Stevenson
Açıklama:
“Tembellik Hakkı”nın yazarı Paul Lafargue'dır.
Soru 75
"Doğa ne kunduracı yaratmıştır ne de demirci." cümlesinin geçtiği “Cumhuriyet” adlı eser kime aittir?
Seçenekler
A
Platon
B
Aristoteles
C
Homeros
D
Heraklitos
E
Demokritos
Açıklama:
“Cumhuriyet” adlı eser Platon'a aittir.
Soru 76
“Çalışmazlarsa, dünyanın sonu geleceği için, çalışması gerekenlere yoksul diye acımaya kalkarsak, insanlığın durumunu ciddiye almıyoruz demektir.” şeklindeki ifadesiyle, “iş disiplinindeki yetersizliğin tehlikelerine işaret eden kişi kimdir?
Seçenekler
A
Alexis de Tocqueville
B
Edmund Burke
C
John Locke
D
John Stuart Mill
E
Thomas Paine
Açıklama:
Burke, “Çalışmazlarsa, dünyanın sonu geleceği için, çalışması gerekenlere yoksul diye acımaya kalkarsak, insanlığın durumunu ciddiye almıyoruz demektir.” (Ak. Polanyi, 1986, s.131) şeklindeki ifadesiyle, “iş disiplin”indeki yetersizliğin tehlikelerine işaret etmiştir.
Soru 77
"..........., bir kullanım değeri olan, mal veya hizmet üreten her türlü etkinliktir." Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelebilir?
Seçenekler
A
Çalışma
B
Tatil
C
İşkence
D
yorgunluk
E
acı
Açıklama:
Çalıflma, bir kullanım değeri olan mal veya hizmet üreten
her türlü etkinliktir.
her türlü etkinliktir.
Soru 78
Kapitalist/endüstriyel düzeninin gelişmine paralel olarak büyük miktarlarda iş gücü
gereksinimi ortaya çıkmıştır. Oysa pre-endüstriyel toplumun “tembel” insan›, yaflayabilece¤i kadar kazanc›n peflindedir. Kapitalist giriflimcinin fabrikas›n› çal›flt›rabilmesi
için ise daha fazlas›na gereksinimi vard›r. Öte yandan köle eme¤i kullan›m›, Adam
Smith’in de vurgulad›¤› flekilde, pek rasyonel de¤ildir çünkü bir köle, yiyebilece¤i kadar fazla yiyip çal›flabilece¤i kadar da az çal›flmaya bakmaktad›r (See, 1972, s.152).
Hangisinin açıklaması olabilir?
gereksinimi ortaya çıkmıştır. Oysa pre-endüstriyel toplumun “tembel” insan›, yaflayabilece¤i kadar kazanc›n peflindedir. Kapitalist giriflimcinin fabrikas›n› çal›flt›rabilmesi
için ise daha fazlas›na gereksinimi vard›r. Öte yandan köle eme¤i kullan›m›, Adam
Smith’in de vurgulad›¤› flekilde, pek rasyonel de¤ildir çünkü bir köle, yiyebilece¤i kadar fazla yiyip çal›flabilece¤i kadar da az çal›flmaya bakmaktad›r (See, 1972, s.152).
Hangisinin açıklaması olabilir?
Seçenekler
Açıklama:
Kapitalist/endüstriyel düzeninin geliflimine paralel olarak büyük miktarlarda iflgücü
gereksinimi ortaya ç›km›flt›r. Oysa pre-endüstriyel toplumun “tembel” insan›, yaflayabilece¤i kadar kazanc›n peflindedir. Kapitalist giriflimcinin fabrikas›n› çal›flt›rabilmesi
için ise daha fazlas›na gereksinimi vard›r. Öte yandan köle eme¤i kullan›m›, Adam
Smith’in de vurgulad›¤› flekilde, pek rasyonel de¤ildir çünkü bir köle, yiyebilece¤i kadar fazla yiyip çal›flabilece¤i kadar da az çal›flmaya bakmaktad›r (See, 1972, s.152).
gereksinimi ortaya ç›km›flt›r. Oysa pre-endüstriyel toplumun “tembel” insan›, yaflayabilece¤i kadar kazanc›n peflindedir. Kapitalist giriflimcinin fabrikas›n› çal›flt›rabilmesi
için ise daha fazlas›na gereksinimi vard›r. Öte yandan köle eme¤i kullan›m›, Adam
Smith’in de vurgulad›¤› flekilde, pek rasyonel de¤ildir çünkü bir köle, yiyebilece¤i kadar fazla yiyip çal›flabilece¤i kadar da az çal›flmaya bakmaktad›r (See, 1972, s.152).
Soru 79
"1902’de “kapitalizmin ruhu” kavramını geliştirdi ve Protestanizmin çok
öncesinde kapitalizmin köklerinin mevcudiyeti kararına vardı. Sombart,
kapitalist ruhun ana kaynağının, Yahudi etiği ve uygulamasında yattığını iddia etti."
Düşüncesi kime aittir?
öncesinde kapitalizmin köklerinin mevcudiyeti kararına vardı. Sombart,
kapitalist ruhun ana kaynağının, Yahudi etiği ve uygulamasında yattığını iddia etti."
Düşüncesi kime aittir?
Seçenekler
A
Werner Sombard
B
R. Stephen Warner
C
H.M. Robertson
D
R.H. Tawney
E
Kurt Samuelson
Açıklama:
Werner Sombard
Soru 80
"kapitalizm dinsel faktörlerin itmesiyle de¤il, uygarl›¤›n
maddi koflullar›n›n sonucunda ortaya ç›km›flt›r. Frans›z Katolik vaizleri, çal›flan ve tutumlu yaflam› Protestan papazlardan daha az vurgulamam›fllard›r." Kimin düşüncesidir?
maddi koflullar›n›n sonucunda ortaya ç›km›flt›r. Frans›z Katolik vaizleri, çal›flan ve tutumlu yaflam› Protestan papazlardan daha az vurgulamam›fllard›r." Kimin düşüncesidir?
Seçenekler
A
H.M. Robertson
B
Werner Sombard
C
R. Stephen Warner
D
R.H. Tawney
E
Kurt Samuelson
Açıklama:
H.M. Robertson
Soru 81
Kapitalizmin ortaya çıkmasında Protestanizmin önemli bir etken olduğunu
ancak bu süreçte sadece Calvinizm ve Püritanizm değil, bütün Protestanların önemli olduğunu, hatta 16 ve 17. yüzyıldaki genel siyasal, ekonomik ve
toplumsal koşulların da dikkate alınması gerektiğini ifade eden düşünür aşağıdakilerden hangisidir?
ancak bu süreçte sadece Calvinizm ve Püritanizm değil, bütün Protestanların önemli olduğunu, hatta 16 ve 17. yüzyıldaki genel siyasal, ekonomik ve
toplumsal koşulların da dikkate alınması gerektiğini ifade eden düşünür aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
R.H. Tawney
B
Kurt Samuelson
C
H. Stutgard Hughes
D
Werner Sombard
E
R. Stephen Warner
Açıklama:
R.H. Tawney
Soru 82
"Weber’in yaklafl›m› Katolik Belçika’n›n sanayileflmesini aç›klayamaz. Kapitalizmi ortaya ç›kartan küçük tasarruflar de¤il, büyük miktarlarda risk, flans ve
do¤al kaynaklardan elde edilen büyük sermayedir. Weber teoriye çok fazla fakat olgulara (facts) çok az yer veriyor." Düşüncesi kimindir?
do¤al kaynaklardan elde edilen büyük sermayedir. Weber teoriye çok fazla fakat olgulara (facts) çok az yer veriyor." Düşüncesi kimindir?
Seçenekler
A
Kurt Samuelson
B
Werner Sombard
C
R. Stephen Warner
D
H.M. Robertson
E
H. Stutgard Hughes
Açıklama:
Kurt Samuelson: Weber’in yaklafl›m› Katolik Belçika’n›n sanayileflmesini aç›klayamaz. Kapitalizmi ortaya ç›kartan küçük tasarruflar de¤il, büyük miktarlarda risk, flans ve
do¤al kaynaklardan elde edilen büyük sermayedir. Weber teoriye çok fazla fakat olgulara (facts) çok az yer veriyor.
do¤al kaynaklardan elde edilen büyük sermayedir. Weber teoriye çok fazla fakat olgulara (facts) çok az yer veriyor.
Soru 83
".............., ünlü çal›flmas› “Protestan Etik ve Kapitalizmin Ruhu” adl› eserinde ça¤dafl
kapitalizmin kökenindeki düflüncenin rolünü ve erken kapitalizmin kiflilik tipini ortaya
koymaya çal›flm›flt›r."
kapitalizmin kökenindeki düflüncenin rolünü ve erken kapitalizmin kiflilik tipini ortaya
koymaya çal›flm›flt›r."
Seçenekler
A
Weber
B
Samuelson
C
Robertson
D
Warner
E
Sombard
Açıklama:
Weber, ünlü
çal›flmas›
“Protestan Etik ve
Kapitalizmin
Ruhu” adl› eserinde
ça¤dafl
kapitalizmin
kökenindeki
düflüncenin rolünü
ve erken
kapitalizmin kiflilik
tipini ortaya
koymaya
çal›flm›flt›r.
çal›flmas›
“Protestan Etik ve
Kapitalizmin
Ruhu” adl› eserinde
ça¤dafl
kapitalizmin
kökenindeki
düflüncenin rolünü
ve erken
kapitalizmin kiflilik
tipini ortaya
koymaya
çal›flm›flt›r.
Soru 84
Pre-endüstriyel toplumların "doğal insanı" için çalışma, öncelikle hangi amaca yönelir?
Seçenekler
A
Servet biriktirmeye
B
Statü elde etmeye
C
Geçimini sürdürmeye
D
Bilgi edinmeye
E
Vakit geçirmeye
Açıklama:
Pre-endüstriyel toplumların “doğal insan”ı için, çalışlma geçim için yapılan bir süreçtir ve asla “toplumsal bütünlük” unsuru olmamış ve sadece “özel alan”a hapsedilmiştir.
Soru 85
Aşağıdaki dönemlerin hangisinde çalışma, kamusal alanda gerçekleşmektedir?
Seçenekler
A
Antik Roma dönemi
B
Orta çağ
C
Prehistorik dönem
D
Modern çağ
E
Bronz çağı
Açıklama:
Pre-endüstriyel ve pre-modern toplumlarda çalışma münhasıran özel alanda gerçekleşmekte iken, modern toplumlar ile birlikte kamusal alana taşınmıştır.
Soru 86
Aşağıdakilerden hangisi modern çalışma kültürü ile eğitim arasındaki ilişkiye ilişkin doğru bir önermedir?
Seçenekler
A
Modern eğitim çalışma kültüründen bağımsızdır.
B
Modern eğitim dakiklik ve disiplini ihtiva etmesi ile modern çalışma kültürüne eklemlenmektedir.
C
Modern eğitim, münhasıran bir entelektüel faaliyet olarak çalışma edimini dışlamaktadır.
D
Modern eğitim çalışmanın yerine tefekkürü önermektedir.
E
Modern eğitim çalışma kültürünü koşulsuz sahiplenmektedir.
Açıklama:
Modern eğitim ile çalışma kültürü arasındaki üretim ölçeklerinin büyümesi, iş süreçlerinin karmaşıklaşması, zaman ve süreç yönetiminin öneminin artması ile birlikte çalışma kültürüne dakiklik ve disiplin unsurlarının öğretimi ile eklemlenmektedir.
Soru 87
Aşağıdakilerden hangisine göre Weber’in Protestan etik tezi, “Batı akılcılığı” ve “dünyanın büyüsünün bozulması” istinaden kendisinin “kültürel değişme analizi” içerisinde merkezi bir yer tutan süreçlere ilişkin analizinin bir parçasıdır?
Seçenekler
A
Werner Sombart
B
H. M. Robertson
C
R. H. Tawney
D
Kurt Samuelson
E
R. Schcroeder
Açıklama:
Schcroeder’e göre, Weber’in Protestan etik tezi, “Batı akılcılığı”, ve “dünyanın büyüsünün bozulması” hakkında, kendisinin “kültürel değişme analizi” içerisinde, merkezi bir yer tutan süreçlere ilişkin analizin bir parçasıdır.
Soru 88
Aşağıdaki düşünürlerden hangisi Batı’da modern kapitalizmin gelişimini, kökleri Protestan etiğine dayanan rasyonelleştirme kavramı çerçevesinde açıklamıştır?
Seçenekler
A
Jurgen Habermas
B
Thorstein Weblen
C
Gabriel de Tarde
D
Max Weber
E
Andre Gorz
Açıklama:
Söz konusu açıklama Max Weber'e aittir. Max weber, "Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu" ile "Ekonomi ve Toplum" adlı eserlerinde kapitalizmin gelişimin protestanlığa içkin rasyonel temayüller çerçevesinde açıklamıştır.
Soru 89
Aşağıdaki düşünürlerden hangisi modern çalışma için rasyonelleştirme süreçlerinin eleştirisi esnasında, aklın araçsallaşmasına vurgu yapmış ve bu durumu somutlaştırmak için mühendisin kafasının en gelişmiş hâliyle endüstriyalizmin zihniyeti olduğu savını kullanmıştır.
Seçenekler
A
Max Horkheimer
B
Max Weber
C
Aquinolu Thomas
D
Jean de Calvin
E
Charles Taylor
Açıklama:
İçinde yaşadığımız yüzyılda bir tarafta Marcuse, Habermas, Horkheimer ve Gorz öte yandan da post-modernite tartışmaları çerçevesinde püritanizmin bir parçası hâline gelen rasyonelleştirme sürecine yönelik son derece geniş, eleştirel bir literatür oluşmuştur. Örneğin, rasyonelleştirme sürecine ilişkin olarak Horkheimer modern çalışmanın rasyonelleştirme süreçlerinin aklı, çalışma ideolojisi içinde biçimlenen bir aygıt donunda araçsallaştırdığını savunmaktadır. Yine Horheimer’a göre, mühendisin kafası en gelişmiş hâliyle endüstriyalizmin zihniyetidir
Soru 90
Aşağıdakilerden hangisine göre püritan değerler meşruiyetini kaybetmeye başlamıştır. Kapitalizmin kitle üretimi ve kitle tüketimi, hedonist bir yaşam biçimi pompalamaktadır. Çalışmak ve başarmak gibi püritan değerlerin yerine, artık, nasıl harcamalı, nasıl eğlenmeli tarzındaki normlar öne geçmeye başlamıştır?
Seçenekler
A
Paul Lafargue
B
Max Weber
C
Andre Gorz
D
Daniel Bell
E
Herbert Marcuse
Açıklama:
Daniel Bell modern kapitalizmi oluşturan değerler sisteminin çözüldüğüne dikkat çekmektedir. Ona göre püritan değerler meşruiyetini kaybetmeye başlamıştır. Kapitalizmin kitle üretimi ve kitle tüketimi, hedonist bir yaşam biçimi pompalamaktadır. Çalışmak ve başarmak gibi püritan değerlerin yerine, artık, nasıl harcamalı, nasıl eğlenmeli tarzındaki normlar öne geçmeye başlamıştır.
Soru 91
Üretim toplumundan tüketim toplumuna geçildiğini, kitlesel üretim ve pazarlamanın kitlesel emek gücüne ihtiyaç duymadığını; yaşamın eksen noktasının üretmekten tüketmeye kaydığını eleştirel biçimde aktaran düşünür aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Max Weber
B
Andre Gorz
C
Zygmunt Bauman
D
Max Horkheimer
E
Charles Taylor
Açıklama:
Bauman’a göre “üreticiler toplumu”ndan, “tüketiciler toplumu”na, yani çalışma etiğinin yol gösterdiği bir toplumdan, tüketim estetiğiyle yönetilen bir topluma geçiyoruz; tüketim toplumu ve seri imalat artık kitlesel emek gücüne ihtiyaç duymuyor.
Soru 92
Post-endüstriyel toplumlarda eğitimdeki disiplin vurgusu yerini neye bırakmıştır?
Seçenekler
A
Dakiklik
B
Yaratıcılık
C
Kanaatkarlık
D
Diğerkamlık
E
Adanmışlık
Açıklama:
Post-Endüstriyel toplumlarda hâkim anlayış püritanizmin (ve dolayısıyla akılcılığın) öldüğü ve kökleri Romantiklere ya da Nietzsche’ye kadar giden, duyularını öne çıkartan, yaratıcı insan tipine ilginin arttığını görüyoruz. Nitekim post-endüstriyel dönüşüm sürecini yaşayan ülkelerde, eğitimde en çok vurgu disipline değil yaratıcılığa yapılmaya başlanmıştır.
Soru 93
Romalıların çalışma kavramını karşılamak için kullandıkları "labor" sözcüğünün aynı zamanda yorgunluk, acı ve ızdırap gibi çağrışımlarının olması bize neyi göstermektedir?
Seçenekler
A
Romalıların çalışmayı bir ödül olarak gördüklerini
B
Romalıların çalışmaya karşı olumsuz bir yaklaşımlarının bulunduğunu
C
Romalılarda çalışmanın çile içinde yücelme anlamına geldiğini
D
Romalıların çalışmayı yalnızca en güçlülerin üstesinden gelebileceği bir süreç olarak gördüklerini
E
Romalıların çalışmayı aşkın bir faaliyet olarak gördüklerini
Açıklama:
Çalışma kavramının karşılığı olan "labor" sözcüğünün olumsuz çağrışımları bize çalışmannın Romalılar nezdinde olumsuz bir anlamının olduğunu göstermektedir. Hakikaten de Romalılar çalışma süreçlerinin büyük bir kısmında köleleri istihdam etmekte ve çalışmayı bir çeşit ceza olarak görmektedirler.
Soru 94
kapitalist ruhun ana kaynağının, Yahudi etiği ve uygulamasında yattığını iddia eden ekonomist aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Werner Sombard
B
H.M. Robertson
C
R.H. Tawney
D
Kurt Samuelson
E
H. Stutgard
Açıklama:
Werner Sombard, kapitalist ruhun ana kaynağının, Yahudi etiği ve uygulamasında yattığını iddia etti.