Emek piyasası firmaya gerekli girdilerin sağlanmasında önem taşımaktadır. Emek piyasası, firmalar açısından faaliyet gösterilmesi zorunluluğu olan yaşamsal piyasalardan birisidir.

Emek piyasasının merkezinde işçiler yer almaktadır. Emek piyasasının en önemli değeri ve dinamiği işçilerdir.

Aktif nüfus, "belirli bir referans dönemi boyunca, Birleşmiş Milletler Millî Gelir, Muhasebe ve Denge Sistemleri tarafından tanımlanmış iktisadi mal ve hizmetlerin üretimi için gerekli olan işgücü arzını besleyen kadın ve erkekler" şeklinde tanımlanmaktadır. Bu tanım, işi olmayıp iş arayanları ve istihdam edilenleri de kapsadığı kadar işgücüne dâhil olmayanları da içine almaktadır. O halde aktif nüfus, işgücü + işgücüne dâhil olmayanlardan oluşur.

İstihdam edilenler hâlihazırda bir işte çalışmaları nedeniyle işgücüne dâhildir. Diğer seçenekler iş gücüne dâhil olmayanlar kapsamında değerlendirilmektedir.

“Çalışma süresinin yetersizliği nedeniyle ilave bir iş arayan ve bu işte çalışmaya müsait olanların” durumunu ifade eden kavram zamana dayalı eksik istihdamdır. Normal çalışma süresinden az çalışma ve çalışma süresinin azlığı bu noktada önemli bir kriterdir.

“Üretim sürecine katılan üretim faktörleriyle elde edilen üretim arasındaki ilişki”yi ifade eden kavram verimliliktir. Verimlilik, toplumların ekonomik refah düzeylerinin temel belirleyicisi olarak kabul edilen bir kavramdır.

Toplam üretimin çalışılan süreye bölünmesiyle elde edilen verimlilik türü emek verimliliğidir. Emek verimliliği, belirli bir dönemde bir firmanın, iş kolunun veya ülkenin ürettiği toplam reel üretim miktarının, bu üretimin elde edilmesi için kullanılan toplam emek-saat miktarına bölünmesiyle elde edilir.

İşçinin kapasitesini tam olarak kullanamaması durumu niteliğe dayalı yetersiz istihdam durumunda ortaya çıkmaktadır. Niteliğe dayalı yetersiz istihdam, işçinin sahip olduğu niteliğin, işin gerektirdiğinden çok daha fazla olmasıdır.

Bir işe bağımlılıkları esas sorumlulukları olarak görülmeyen kişiler ikincil iş gücü kavramıyla ifade edilir. Evli kadınlar, okul çağındaki çocuklar ve gençler ikincil iş gücü olarak nitelendirilir.

Doğurganlık oranlarının yüksek olduğu az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde çocuk bağımlılık oranı daha yüksektir. Örneğin, çocuk bağımlılık oranı 1997 yılında gelişmiş ülkelerde %30'larda iken bu oran Afrika'da %80'in üzerinde, Güney Asya'da %60'larda ve gelişmekte olan ülkelerde %50'nin üzerindedir.

Zamana dayalı eksik istihdam, çalışma süresinin yetersizliği nedeniyle ilave bir iş arayan ve bu işte çalışmaya müsait olanların durumunu ifade eder.

Kurumsallaşmamış (aktif) nüfus, Türkiye İstatistik Kurumuna göre; okul, yurt, otel, çocuk yuvası, huzur evi, özel nitelikli hastane, hapishane, kışla ve ordu evi gibi yerlerde ikamet edenlere yabancı uyruklular dışındaki nüfustur.

Gelire dayalı yetersiz istihdam durumuna daha çok gelişmekte olan ülkelerde kendi hesabına ve informel ekonomik faaliyetlerde çalışanlar arasında yoğun olarak rastlanmaktadır.

Uluslararası işsizlik istatistiklerinin veri tabanı, hanehalkı anketleri, işsizlik sigortası ve istihdam ofisleri kayıtları gibi çeflitli kaynaklara dayanmaktır. Ancak bunlardan hanehalkı anketlerinin uluslararası istatistikler için en uygun kaynağı oluşturduğu kabul edilmektedir. Çünkü hanehalkı anketleri işgücü çatısı yaklaşımına göre, işsizlik ve istihdamın birlikte ölçülmesini olanaklı kılan tek very kaynağı olarak nitelendirilmektedir.

Zvonkovic eksik istihdam tanımında, son gelirin bir önceki işten elde edilecek gelirden %20 daha az olması gerektiğini söyler.

Emek verimliliğini belirleyen unsurların başında, üretimde kullanılan emeğin kalitesi gelmektedir. Emeğin kalitesi ile eğitim düzeyi arasında doğru orantılı bir ilişki bulunmaktadır. İyi eğitilmiş, vasıf düzeyi yüksek işçilerin verimlilik düzeyi de yüksek olacaktır. Eğitimin yanında, sağlık ve beslenme koşulları gibi yaşam şartları da emeğin kalitesi üzerinde etkili olmaktadır.

Aşırı çalışmaya dayalı yetersiz istihdam kişilerin gelirlerinin azalmasına rağmen referans dönemindekinden daha az sürelerle çalışmak istemelerinin söz konusu olduğu durumu ifade eder.

Görülemeyen eksik istihdam, işgücü kaynağının yanlış kullanımını veya işgücü ce diğer üretim faktörleri arasında temel dengesizliği yansıtan analitik bir kavramdır.

İstihdamın sektörel dağılımı içinde tanımın ağırlıkta olduğu ülkelerde eksik istihdam önemli bir sorundur. Teknolojik istihdamın ağırlıkta olduğu ülkelerde ise eksik istihdam sorunu göreli olarak daha düşük yaşanır.

3 ay içinde işlerinin başına dönerlerse ücretli çalışan ve çeşitli nedenlerle işlerinin başında bulunmayan fertler istihdama kabul edilirler.

İstihdam ve işsizlik emeğin mikro-ekonomik boyutu arasında yer almaz çünkü emeğin makro-ekonomik yönüdür.

Emek piyasası, ürün ve sermaye piyasasıyla birlikte firmaların faaliyet göstermesi zorunlu olan üç piyasadan biridir.

Arz edilen emekler heterojendir çünkü emek piyasasında arz edilen emek türleri genelde birbirinden çok farklı olup heterojendir. Diğer şıklarda sunulan bilgilerin neredeyse tam tersi emek piyasası için geçerlidir.

Çocuk yuvasında bulunanlar, huzur evi sakinleri, kışla ve hapishanede ikamet edenler aktif piyasalarda bulunup ekonomik arza katkı sunamazlar.

İş bulma ümidini kaybedip iş aramayanlar, çalışacak durumda olsa bile çeşitli nedenlerle iş aramayanlar, mevsimlik işçiler ve öğrenciler iş gücü dışındaki gruptalardır. Fakat herhangi bir biçimde istihdam edilen nüfus iş gücünü oluşturan gruptur.

Herhangi bir bilgi veya deneyim kazanma amacıyla ücretli çırak ve stajyerlik yapan bireyler istihdam halinde olan gruplar içinde sayılır. Diğer şıkların hepsi istihdam dışı gruplardandır.

İş gücüne katılma oranı, istihdam edilenlerle işsiz olup aktif olarak iş arayanların toplamının oluşturduğu iş gücünün aktif nüfusa oranıdır.

Eksik istihdamda kişinin geliri önceki gelirinden en az %20 oranında daha azdır. Diğer şıklar halihazırda eksik istihdamı tanımlamaktadır.

A şıkkı hariç tüm şıklarda sunulan unsurlar iş gücüne katılma oranını etkileyen faktörler arasındadır ve tüm bu faktörleri bilmek emek piyasasıyla ilgili yapılan yorumlarda son derece faydalıdır.

Toplam ürünün çalışılan süreye bölünmesiyle elde edilen verimlilik türüne emek verimliliği denir.

Eksik istihdam, önemli bir sorundur. İşsizlik sigortasının bulunmadığı ya da sınırlı olduğu ülkelerde, kişiye işsiz kaldığında, geçimini temin edebilecek bir gelir düzeyi sağlanamamaktadır. Bundan dolayı da kişi, sahip olduğu eğitim ve niteliğe uygun olsun ya da olmasın veya elde edeceği ücret düzeyi ne olursa olsun çalışmak zorunda kalmaktadır. Böylece, kişi işsiz olmaktan kurtulmakta ancak bu kez de sorun eksik istihdam olarak ortaya çıkmaktadır.

“Emek verimliliği, belirli bir dönemde bir firmanın, iş kolunun veya ülkenin ürettiği toplam reel üretim miktarının, bu üretimin elde edilmesi için kullanılan toplam emek-saat miktarına bölünmesiyle elde edilir”.

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) bu anlamda genel kabul görmüş standart tanımlar oluşturmaktadır.

Emekli: Bir sosyal güvenlik kuruluşundan emekli olduğu için iş aramayan ve iş başı yapmaya da hazır olmayan kişilerdir.

Ekim 2016 itibarıyla Türkiye’deki istihdam oranı %46,2’dir. Bunun anlamı, aktif nüfus içerisinde yer alan her 100 kişiden 46,2 kişi istihdam edilmektedir.

Çalışma” ya da “Emek”, ekonominin alanına giren birçok konudan sadece biri olduğu hâlde niçin ayrı bir disiplin olarak ortaya çıkmıştır. Bu sorunun yanıtı emeğin sahip olduğu şu 3 boyutta yatmaktadır:

1. Emek bir üretim faktörüdür,
   2. Emek bir insan kaynağıdır ve
   3. Emek temel bir gelir kaynağıdır
   .Doğru cevap E’dir.

Yukarıdaki 4 maddeden yola çıkarak emek piyasasına ulaşırız. Doğru cevap D’dir.

B Seçeneğinde verilen seçenek yanlıştır. Pek çok piyasada ürünler standart bir yapıya sahipken, yani çoğu birbiriyle benzerlik gösterirken; emek piyasasına arz edilen emek büyük ölçüde heterojendir olması gerekmektedir. Doğru cevap B’dir.

İşgücü bir ülkedeki emek arzını insan sayısı yönünden ifade eden bir kavramdır. Başka bir tanımlama ile bir ülkedeki nüfusun üretici durumda bulunan yani eko- nomik faaliyete katılan kısmıdır. Doğru cevap A’dır.

İşbaşında olmayanlar: İşi ile bağlantısı devam ettiği hâlde, referans haftası içinde çeşitli nedenlerle işinin başında olmayan işçiler ve işverenler istihdamda kabul edilmektedir. Doğru cevap E’dir.

Hane halkı anketlerinin uluslararası istatistikler için en uygun kaynağı oluşturduğu kabul edilmektedir. Çünkü hane halkı anketleri işgücü çatısı yaklaşımına göre, işsizlik ve istihdamın birlikte ölçülmesini olanaklı kılan tek veri kaynağı olarak nitelendirilmektedir. Doğru cevap B’dir.

Eksik istihdam, özellikle gelişmekte olan ülkelerde, geçmişten bugüne, hayatın önemli bir gerçeği olmuştur. Eksik istihdam, istihdamın sektörel dağılımı içinde tarımın ağırlıkta olduğu, ücretsiz aile işçilerinin yoğun olarak bulunduğu ve işsizlik sigortası uygulamasının bulunmadığı ülkelerde, işgücünün gereği gibi değerlendirilememesinden kaynaklanan önemli bir sorundur. İşsizlik sigortasının bulunmadığı ya da sınırlı olduğu ülkelerde, kişiye işsiz kaldığında, geçimini temin edebilecek bir gelir düzeyi sağlanamamaktadır. Bundan dolayı da kişi, sahip olduğu eğitim ve niteliğe uygun olsun ya da olmasın veya elde edeceği ücret düzeyi ne olursa olsun çalışmak zorunda kalmaktadır. Doğru cevap C’dir.

Yetersiz istihdam, her ülkenin içinde bulunduğu duruma göre birçok farklı sebebi içerebilir. Bunlardan bazıları şöyle sıralanabilir: Mesleki niteliklerin yetersiz ve yanlış kullanılması, mevcut işlerdeki gelirin yetersizliği, aşırı çalışma süreleri, işin yapılmasında gerekli olan alet, ekipman ve eğitimin yetersizliği, sosyal hizmetlerin yetersizliğidir. C seçeneğinde verilen az çalışma saatleri değil, aşırı çalışma saatleri yetersiz istihdama neden olmaktadır. Doğru cevap C’dir.

Tamamı tüketici olan bir ülke nüfusu içinde, çalışma çağındakiler hem tüketici hem de üreticidirler. Bir ülkede üretim-tüketim arasındaki dengeyi sağlamak için üretime katılanların kendileriyle birlikte katılmayanlara da yetecek kadar üretimde bulunmaları gerekir. Bunun ölçüsü bağımlılık oranıdır. Doğru cevap A’dır.

Doğurganlık oranlarının yüksek olduğu az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde, çocuk bağımlılık oranı gelişmiş ülkelere göre daha yüksektir. Çocuk bağımlılık oranı 1997 yılında gelişmiş ülkelerde %30’larda iken bu oran Afrika’da %80’in üzerinde, Güney Asya’da %60’larda ve gelişmekte olan ülkelerde %50’nin üzerindedir. Doğru cevap B’dir.

Tekelci piyasalarda fiyatlama stratejileri ve etkileri diğer tüm piyasalarda olduğu gibi mikro iktisat teorisi alanının cevaplaması gereken sorular arasında yer alır.
Çalışma ekonomisinin cevabını aradığı sorulardan bazıları şunlardır (Borjas,
2005, s.1):
• Endüstri toplumlarının çoğunda, geçtiğimiz yüzyıl boyunca, neden kadınların işgücüne katılımı sürekli bir artış göstermiştir?
• Göçün yerel işgücünün ücret ve istihdamı üzerine etkisi nedir?
• Asgari ücretler nitelik düzeyi düşük çalışanların işsizlik oranını arttırır mı?
• İş sağlığı ve güvenliği düzenlemelerinin istihdam ve gelirlere etkisi nedir?
• İnsan sermayesine yapılan sübvansiyonlar, dezavantajlı çalışanların ekonomik refahının arttırılmasında etkin bir yöntem midir?
• Sendikaların üyeleri ve ekonomi üzerindeki ekonomik etkileri nelerdir?
• Cömert bir işsizlik sigortası işsizlik süresini uzatır mı?
• Avrupa’daki işsizlik oranı niçin Amerika Birleşik Devletleri’nden daha yüksektir? şeklinde açıklanan araştırma soruları çalışma ekonomisi bilim dalının araştırma alanları arasında yer alırken V. madde de verilen tekelci piyasalarda fiyatlama stratejileri ve etkileri ise mikro iktisat alanının araştırma soruları arasında yer alır. Bu nedenle doğru seçenek A seçeneğidir.

Mal ve hizmet üretiminin artması emek talebini de arttıracağı için emek talebi "türev talep " olarak ifade edilmektedir.
Emek talebinin türetilmiş bir talep olması emek piyasalarını da farklı kılmaktadır. Mal ve hizmet piyasalarında, mal ve hizmetin sağlayacağı fayda talebi belirlerken emek talebi genellikle mal ve hizmet üretimine bağlı olmaktadır. Emek talebi mal ve hizmet talebine bağlı olduğundan, ekonominin genişleme dönemlerinde emek talebi artarken, daralma dönemlerinde ise azalan
mal ve hizmet talebine paralel olarak emek talebi de azalmaktadır.

14-65 yaş arasında yer alan kişilerin oluşturduğu nüfus "çalışma çağındaki nüfus " olarak ifade edilir ve istihdam edilenler ve işsizler olarak da sınıflandırılırlar.
Çalışma çağındaki nüfus tanımlanırken bir yaş sınırlamasından hareket edilir. Genellikle, bu çağın alt sınırı, zorunlu temel eğitimin bitişini ifade ederken; üst sınırı da emeklilik yaşına karşılık gelmektedir. Ülkeler arasında gerek zorunlu temel eğitimin süreleri gerekse emeklilik yaşları konusundaki farklılıklar çalışma çağındaki nüfusun uygulamada farklılaşmasına yol açmaktadır. Ancak ülkeler arasında
yaygın olan yaş sınırları 15-64 yaşları arasıdır. Yani, 15-64 yaşları arasındaki kişiler çalışma çağındaki nüfusu oluşturmaktadır.

Emek piyasasında tam ve sürekli çalışanlar birincil işgücü olarak tanımlanırken, esas sorumlulukları çalışmak olarak görülmeyenler ikincil işgücü tanımlaması içinde yer almaktadır.
İşgücüne katılma durumunda bulunan kişilerin hepsinin çalışma istek ve zorunlulukları aynı derecede değildir. Bu bakımdan işgücünü; birincil ve ikincil işgücü olarak ikiye ayırabiliriz. Birincil işgücü, emek piyasasında tam ve sürekli çalışanları kapsar. Hanehalkı reisleri gibi. İkincil işgücü ise bir işe bağımlılıkları esas sorumlulukları olarak görülmeyen kişilerden oluşur.

İstihdam edilen alan ile alınan eğitim arasında büyük farkların olması durumu eğitim -iş boşluğu olarak açıklanmaktadır.
Bazı iktisatçılar ise eksik istihdamı düzensiz istihdama veya istihdam ile eğitim arasındaki uyumsuzluğa dayandırırlar. Livingstone’a göre, eksik istihdam kişinin yaptığı işle sahip olduğu eğitim arasındaki uyumsuzluğun bir sonucudur. Livingstone, ABD ve Kanada üzerinde yaptığı araştırmasında bunu “eğitim-iş boşluğu” (education-job gap) olarak adlandırmış ve bazı ampirik verilere dayandırmıştır. Livingstone’a göre bu boşluk, işle ilgili İşsizlik Oranı: İşsiz nüfusun işgücü içindeki oranıdır. Bilgi ve bu bilgiyi kullanma fırsatları arasındaki uyumsuzluktan doğmaktadır. Çalışanların çoğu, sürekli olarak işleriyle ilgili daha çok şey öğrenirler. Ancak öğrendiklerinin çoğunu da çalıştıkları işte kullanma fırsatını bulamazlar. 1960’dan
beri ABD ve Kanada’da işgücünün niteliği işlerin niteliğinden daha hızlı artmıştır.

Kişinin eğitiminin işiyle ilgili olmaması ya da almış olduğu eğitimin işi gereklerinden fazla olması, gönülsüz yarı zamanlı veya geçici olması durumları olarak genellenecek tüm durumlar eksik istihdam olarak açıklanmaktadır.
Eksik istihdamın boyutları şu şekilde belirlenebilir:
• Kişi, işin gerektirdiğinden daha fazla formel eğitime sahiptir.
• Kişi, formel eğitimi dışındaki bir alanda gönülsüz olarak çalışmaktadır.
• Kişi, işin gerektirdiğinden daha fazla iş deneyimine ve niteliğe sahiptir.
• Kişi, gönülsüz olarak yarı zamanlı, geçici veya kesintili istihdamdadır.
• Kişi, bir önceki işinden %20 veya daha az kazanmaktadır (çalışma hayatına yeni girenler için aynı mesleki nitelikteki kişilerden %20 az kazanması koşulu aranır).

İşgücüne katılım oranının artması durumunda; ekonomide faaliyet hacmi artar, emek talebi artar, işsizlik azalır, durgunluk ortadan kalkar, dolayısıyla doğru seçenek ekonomik faaliyet hacminin artmasına bağlı olarak mal ve hizmet üretiminde artışın sağlanması şeklinde açıklanan A seçeneğidir.
Ekonomi politikalarının belirlenmesinde ve uygulanmasında önemli bir rol oynayan işgücüne katılma oranı, “ekonomik faaliyet oranı” olarak da adlandırılmaktadır. Örneğin, tam istihdamı sağlamaya yönelik politikalar, toplumda kaç kişinin çalışmak isteğinde olduğu bilindiğinde oluşturulup uygulanabilir. Bunun için işgücüne katılma oranı ve bunu etkileyen unsurların bilinmesi gerekir. İşgücüne katılma oranının artması ekonomik faaliyet oranının artması anlamına gelirken, azalması ise aktif nüfusun daha büyük kısmının ekonomik aktivitenin dışında kalması anlamında değerlendirilebilir. Emek piyasası ile ilgili politikalar oluşturulurken işgücüne katılma oranı önemli bir gösterge olmakla birlikte, tek başına yeterli değildir ve bunu oluşturan unsurların da göz önünde bulundurulması gerekir. Yani, ülkelerin sadece işgücüne katılma oranlarına bakarak emek piyasalarını değerlendirmek hatalı olabilir. Nitekim, işgücüne katılma oranının yüksek olması, o ekonomide işsizlik oranının düşük olduğu anlamına gelmez. Çünkü insanların çalışıyorken işsiz kalmaları işgücüne katılma oranını değiştirmez. Bu konuda doğru bir değerlendirme yapabilmek için emek piyasasıyla ile ilgili diğer parametreleri de bilmemiz gerekir.

Ekonomilerde emek piyasasında bağımlılık oranının düşmesi aynı zamanda çalışma hayatına aktif katılımın arttığının temel göstergelerinden birisidir.
Tamamı tüketici olan bir ülke nüfusu içinde, çalışma çağındakiler hem tüketici
hem de üreticidirler. Bir ülkede üretim-tüketim arasındaki dengeyi sağlamak için
üretime katılanların kendileriyle birlikte katılmayanlara da yetecek kadar üretimde bulunmaları gerekir. Bunun ölçüsü bağımlılık oranıdır. Bağımlılık oranı, çalışma çağındaki kişilere bağımlı olan nüfusun kaba bir ölçüsüdür. Bağımlılık Oranı = Çalışma çağı dışındaki nüfus /Çalışma çağındaki nüfus× 100

Üretim fonksiyonunda yer alan üretim faktörlerinden birisi olan emek miktarı ile ilgili üretim ilişkilendirildiğinden, elde edilen verimlilik emek verimliliği olarak açıklanmaktadır.
Genel olarak üretim sürecine katılan üretim faktörleriyle elde edilen üretim arasındaki ilişkiyi ifade eden verimlilik, toplumların ekonomik refah düzeylerinin temel belirleyicisi olarak kabul edilen bir kavramdır. Uygulamada çeşitli verimlilik ölçümleriyle karşılaşmamız mümkündür. Eğer üretim miktarı, üretimde
kullanılan toplam faktör miktarına bölünüyorsa “toplam verimlilik”, üretim faktörlerinden sadece birisine oranlanıyorsa “kısmi verimlilik” söz konusudur. Bu durumda, “emek verimliliği”, “sermaye verimliliği” ya da “müteşebbis verimliliği” gibi verimlilik türlerinden bahsedilebilir.

İşgücüne katılma oranı, istihdam edilenlerle işsiz olup aktif olarak iş arayanların toplamının oluşturduğu işgücünün aktif nüfusa oranıdır.
İşgücüne Katılma Oranı =Çalışanlar + İşsizler / Aktif Nüfus× 100 şeklinde formülize edilmesi gerekir.

Çalışma ekonomisi bugün dünyanın birçok üniversitesinin ders programlarında yer almaktadır. “Çalışma” ya da “Emek”, ekonominin alanına giren birçok konudan sadece biri olduğu hâlde niçin ayrı bir disiplin olarak ortaya çıkmıştır? Bu sorunun yanıtı emeğin sahip olduğu şu 3 boyutta yatmaktadır:

1. Emek bir üretim faktörüdür,
2. Emek bir insan kaynağıdır ve
3. Emek temel bir gelir kaynağıdır.

Çalışma ekonomisinin cevabını aradığı sorulardan bazıları şunlardır:

• Endüstri toplumlarının çoğunda, geçtiğimiz yüzyıl boyunca, neden kadınların işgücüne katılımı sürekli bir artış göstermiştir?
• Göçün yerel işgücünün ücret ve istihdamı üzerine etkisi nedir?
• Asgari ücretler nitelik düzeyi düşük çalışanların işsizlik oranını arttırır mı?
• İş sağlığı ve güvenliği düzenlemelerinin istihdam ve gelirlere etkisi nedir?
• İnsan sermayesine yapılan sübvansiyonlar, dezavantajlı çalışanların ekonomik refahının arttırılmasında etkin bir yöntem midir?
• Sendikaların üyeleri ve ekonomi üzerindeki ekonomik etkileri nelerdir?
• Cömert bir işsizlik sigortası işsizlik süresini uzatır mı
• Avrupa’daki işsizlik oranı niçin Amerika Birleşik Devletleri’nden daha yüksektir?

Aktif ya da faal nüfus, çalışma çağında yani 15 ve daha yukarı yaş grubunda olup kurumsallaşmamış nüfustan oluşmaktadır. Buna, aynı zamanda, kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfus adı da verilmektedir. Kurumsallaşmamış nüfus, Türkiye İstatistik Kurumu’na göre; “okul, yurt, otel, çocuk yuvası, huzurevi, özel
nitelikli hastane, hapishane, kışla ve orduevi gibi yerlerde ikamet edenlerle yabancı uyruklular dışındaki nüfustur”.
Aktif nüfus,“belirli bir referans dönemi boyunca, Birleşmiş Milletler Millî Gelir, Muhasebe ve Denge Sistemleri tarafından tanımlanmış iktisadi mal ve hizmetlerin üretimi için gerekli olan işgücü arzını besleyen kadın ve erkekler” şeklinde tanımlanmaktadır. Bu tanım, işi olmayıp iş arayanları ve istihdam edilenleri de kapsadığı kadar işgücüne dahil olmayanları da içine almaktadır.

Çalışma çağındaki nüfustan, çalışmak istemeyenleri, çalışmasına imkan vermeyen bir engellilik durumu söz konusu olanları, askerlik hizmetini yapanları,
ev kadınlarını, öğrencileri ve mahkûmlar gibi gözetim altında tutulanları çıkarıp; çalışma çağı dışında olduğu hâlde çalışmak zorunda olan çocuklarla yaşlıları eklersek sivil işgücüne ulaşılır. Diğer taraftan, işsiz kalan ve çalışmak istediği hâlde iş bulamadığı için iş aramaktan vazgeçen kişiler de işgücü içinde sayılmazlar. Bunlara, “cesareti kırılmış işçiler” adı verilir.
İşgücü = İstihdam edilenler + İşsizler
Türkiye İstatistik Kurumu’na göre, işgücüne dahil olmayanlar, işşiz veya istihdamda bulunmayan kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfustur. İşgücüne dahil olmayanlar aşağıdaki gruplara ayrılmıştır:
a. İş aramayıp çalışmaya hazır olanlar: Çeşitli nedenlerle bir iş aramayan ancak 2 hafta içinde işbaşı yapmaya hazır olduğunu belirten kişilerdir.
b. İş bulma ümidi olmayanlar: Daha önce iş aradığı hâlde bulamayan veya kendi vasıflarına uygun bir iş bulabileceğine inanmadığı için iş aramayan ancak işbaşı yapmaya hazır olduğunu belirten kişilerdir.
c. Diğer: Mevsimlik çalışma, ev kadını olma, öğrencilik, irad sahibi olma, emeklilik ve çalışamaz hâlde olma gibi nedenlerle iş aramayıp ancak işbaşı yapmaya hazır olduğunu belirten kişilerdir.
d. Mevsimlik çalışanlar: Mevsimlik çalışması nedeniyle iş aramayan ve işbaşı yapmaya da hazır olmayan kişilerdir.
e. Ev işleriyle meşgul: Kendi evinde ev işleriyle meşgul olması nedeniyle iş aramayan ve iş başı yapmaya da hazır olmayan kişilerdir.
f. Öğrenci: Bir öğrenim kurumuna devam etmesi nedeniyle iş aramayan ve iş başı yapmaya da hazır olmayan kişilerdir.
g. Emekli: Bir sosyal güvenlik kuruluşundan emekli olduğu için iş aramayan ve iş başı yapmaya da hazır olmayan kişilerdir.
h. Çalışamaz hâlde: Bedensel özür, hastalık veya yaşlılık nedeniyle iş aramayan ve işbaşı yapmaya da hazır olmayan kişilerdir.
i. Diğer: Ailevi ve kişisel nedenler ve bunun dışındaki diğer nedenler ile iş aramayan ve işbaşı yapmaya da hazır olmayan kişilerdir.

Ücretli ve maaşlı çalışan ve çeşitli nedenlerle referans döneminde işlerinin başında bulunmayan fertler; ancak 3 ay içinde işlerinin başına geri döneceklerse
veya işten uzak kaldıkları süre zarfında maaş veya ücretlerinin en az % 50 ve daha fazlasını almaya devam ediyorlarsa istihdamda kabul edilmektedir. Bununla birlikte, referans haftası içinde “1 saat” bile çalışmamış olan ücretsiz aile işçileri ve yevmiyeliler istihdamda kabul edilmemektedir.

İstihdam Oranı, istihdamın, kurumsal olmayan çalışma
çağındaki nüfus içindeki oranıdır.
Emek piyasalarının temel göstergelerinden birisi olan istidam oranı, aktif nüfus içerisinde istihdam edilenlerin görece ağırlığını gösterir. İstihdam oranı aşağıdaki gibi tanımlanır:
İstihdam oranı = (İstihdam edilenler/Aktif nüfus)*100

Eksik istihdamın boyutları şu şekilde belirlenebilir:

• Kişi, işin gerektirdiğinden daha fazla formel eğitime sahiptir.
• Kişi, formel eğitimi dışındaki bir alanda gönülsüz olarak çalışmaktadır.
• Kişi, işin gerektirdiğinden daha fazla iş deneyimine ve niteliğe sahiptir.
• Kişi, gönülsüz olarak yarı zamanlı, geçici veya kesintili istihdamdadır.
• Kişi, bir önceki işinden %20 veya daha az kazanmaktadır (çalışma hayatına yeni girenler için aynı mesleki nitelikteki kişilerden %20 az kazanması koşulu aranır).

Yetersiz istihdam kavramı görülemeyen eksik istihdamdan daha geniş bir alanı içine alır. Tanımı görülemeyen eksik istihdama göre hem daha objektif hem de daha pratiktir. Yetersiz istihdam şu üç durumda söz konusu olmaktadır:

• Niteliğe dayalı yetersiz istihdam durumu (skill-related inadequate employment): İşçinin sahip olduğu niteliğin, işin gerektirdiğinden çok daha fazla olmasıdır. Yani, işçinin kapasitesini tam olarak kullanamaması durumudur.
• Gelire dayalı yetersiz istihdam durumu (income-related inadequate employment): Normal çalışma süresinin altında çalışmamakla birlikte elde edilen gelirin çok düşük olması durumudur. Bu duruma daha çok gelişmekte olan ülkelerde kendi hesabına ve informel ekonomik faaliyetlerde çalışanlar arasında yoğun olarak rastlanmaktadır.
• Aşırı çalışmaya dayalı yetersiz istihdam (inadequate employment related to excessive hours): Aşırı istihdam olarak da isimlendirilebilecek bu durumda kişilerin gelirlerinin azalmasına rağmen referans dönemindekinden daha az sürelerle çalışmak istemeleri söz konusu olmaktadır.

İşgücüne katılma oranı, istihdam edilenlerle işsiz olup aktif olarak iş arayanların toplamının oluşturduğu işgücünün aktif nüfusa oranıdır. Bu oran, aktif nüfus
içersinde işgücünün nispi ağırlığını gösterir.
İşgücüne Katılma Oranı = [(Çalışanlar + İşsizler)/Aktif Nüfus] × 100
Ekonomi politikalarının belirlenmesinde ve uygulanmasında önemli bir rol oynayan işgücüne katılma oranı, “ekonomik faaliyet oranı” olarak da adlandırılmaktadır. Örneğin, tam istihdamı sağlamaya yönelik politikalar, toplumda kaç kişinin çalışmak isteğinde olduğu bilindiğinde oluşturulup uygulanabilir. Bunun için işgücüne katılma oranı ve bunu etkileyen unsurların bilinmesi gerekir. İşgücüne katılma oranının artması ekonomik faaliyet oranının artması anlamına
gelirken, azalması ise aktif nüfusun daha büyük kısmının ekonomik aktivitenin dışında kalması anlamında değerlendirilebilir.

Tamamı tüketici olan bir ülke nüfusu içinde, çalışma çağındakiler hem tüketici hem de üreticidirler. Bir ülkede üretim-tüketim arasındaki dengeyi sağlamak için
üretime katılanların kendileriyle birlikte katılmayanlara da yetecek kadar üretimde bulunmaları gerekir. Bunun ölçüsü bağımlılık oranıdır. Bağımlılık oranı, çalışma çağındaki kişilere bağımlı olan nüfusun kaba bir ölçüsüdür.
Bağımlılık oranı = (Çalışma çağı dışındaki nüfus/Çalışma çağındaki nüfus)*100

Çalışma ekonomisinin cevabını aradığı sorulardan bazıları şunlardır:

• Endüstri toplumlarının çoğunda, geçtiğimiz yüzyıl boyunca, neden kadınların işgücüne katılımı sürekli bir artış göstermiştir?
• Göçün yerel işgücünün ücret ve istihdamı üzerine etkisi nedir?
• Asgari ücretler nitelik düzeyi düşük çalışanların işsizlik oranını arttırır mı?
• İş sağlığı ve güvenliği düzenlemelerinin istihdam ve gelirlere etkisi nedir?
• İnsan sermayesine yapılan sübvansiyonlar, dezavantajlı çalışanların ekonomik refahının arttırılmasında etkin bir yöntem midir?
• Sendikaların üyeleri ve ekonomi üzerindeki ekonomik etkileri nelerdir?
• Cömert bir işsizlik sigortası işsizlik süresini uzatır mı?
• Avrupa’daki işsizlik oranı niçin Amerika Birleşik Devletleri’nden daha yüksektir?

“Çalışma” ya da “Emek”, ekonominin alanına giren birçok konu- dan sadece biri olduğu hâlde niçin ayrı bir disiplin olarak ortaya çıkmıştır? Bu sorunun yanıtı emeğin sahip olduğu şu 3 boyutta yatmaktadır:

1. Emek bir üretim faktörüdür,
2. Emek bir insan kaynağıdır ve
3. Emek temel bir gelir kaynağıdır.

Genel olarak, arz ve talep kanunlarının geçerli olduğu bir yeri anlatan “piyasa” kavramı, emek piyasaları söz konusu olduğunda emek arz ve talebinin karşılaştığı, ücret ve diğer çalışma koşullarının belirlendiği bir ortamı ifade etmektedir.

Çalışanlar sadece en yüksek ücret almayı değil, aynı zamanda en yüksek faydayı elde etmeyi amaçlarlar.

Pek çok piyasada ürünler standart bir yapıya sahipken, yani çoğu birbiriyle benzerlik gösterirken; emek piyasasına arz edilen emek büyük ölçüde heterojendir.

İşçinin “pazarlık gücü” bir işi kabul ya da geri çevirebilme kabiliyetine bağlıdır.

Çalışma ekonomisine ait çeşitli kavramlar ve bu kavramların içerikleri kadar, bu kavramlar tarafından temsil edilen emek piyasasına ait kategorilerin ölçülmesi de oldukça sorunlu bir alandır. Her şeyden önce, emek piyasasındaki kategorilerin uluslararası düzeyde kabul edilmiş bir standarda oturtulması konusu gelir. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) bu anlamda genel kabul görmüş standart tanımlar oluşturmaktadır.

Aktif ya da faal nüfus, çalışma çağında yani 15 ve daha yukarı yaş grubunda olup kurumsallaşmamış nüfustan oluşmaktadır. Buna göre ilçenin aktif nüfusu 7.000'dir.

İşgücü bir ülkedeki emek arzını insan sayısı yönünden ifade eden bir kavramdır.

İstihdam oranı = (İstihdam edilenler / Aktif nüfus) * 100
İstihdam oranı = (5000 / 8000) * 100 = %62,5