Uluslararası anlamda ciddi önlemlerin alınması gerekliliği, havacılık sektörünün bu gibi yasa dışı eylemlerle karşı karşıya kalması sonrasında anlaşılmıştır. 1974 yılında Uluslararası Sivil Havacılık Örgütünün (ICAO: International Civil Aviation Organization) sivil havacılık güvenliği alanındaki düzenleyici dokümanı Ek-17’yi (ICAO, Annex17: Security) yayımlaması ile birlikte, güvenliğin sağlanması için uluslararası boyutlarda standart önlemler alınmasının sağlanması çalışmalarına başlanmıştır.

Sivil Havacılık Örgütünün (ICAO: International Civil Aviation Organization) sivil havacılık güvenliği alanın daki düzenleyici dokümanı Ek-17’yi (ICAO, Annex17: Security) yayımlaması ile birlikte, güvenliğin sağlanması için uluslararası boyutlarda standart önlemler alınmasının sağlanması çalışmalarına başlanmıştır. Havacılık güvenliği, ICAO Ek-17’de “Sivil havacılığın yasa dışı müdahalelere karşı insan, ekipman ve düzenlemeler bileşimi ile korunmasına yönelik alınan önlemler bütünü” olarak tanımlanmaktadır

Havacılık sistemi 1931 yılında kayıtlara geçen ilk uçak kaçırma eyleminden ve 1933 yılında yaşanan uçak bombalama olayından bu yana çeşitli yasa dışı eylemle karşı karşıya kalmıştır

Havacılık güvenliği hizmetlerini genel olarak aşağıdaki gibi özetleyebilmek mümkündür:
• Havaalanı çevre güvenliğinin, yerde hangar alanındaki ya da havaalanı hareket sahası (PAT sahası) içindeki uçakların güvenliğinin, terminal ve ilgili kolaylıkların sağlandığı alanların güvenliğinin sağlanması,
• Havaalanında görevli ya da havaalanında faaliyet gösteren diğer(hava yolu ya da yer hizmetleri gibi) kurum ya da kuruluş personelinin, hareket sahası ve hassas noktalara giriş çıkışının limitlenmesinin ve kontrol altında tutulmasının sağlanması,
• Yolcuların ve bagajların, kargonun, personelin ve havaalanını kullanan diğer bireylerin güvenlik kontrolünden geçirilmesinin sağlanması
• Yerde alınan güvenlik önlemlerinin ve uçuş güvenliğinin sağlanması,
• Yolcu akışının takip edilerek gelen ve giden yolcunun birbirinden ayrılmasının temin edilmesinden oluşmaktadır

Tehlike Arz Eden Yolcu: Uçakta (yerde iken) ya da havaalanında yolcu ve personelin düzenini veya güvenliğini tehlikeye atacak hareketlerde bulunan, kurallara uymayan yolculardır.

Kabul Edilemez Yolcu (INAD: Inadmissible): Bir ülkeye girişi yetkililer tarafından reddedilen kişilerdir. Genellikle eksik ya da sahte evrak nedeniyle ülkeye girişleri kabul edilmeyen yolculardır. Bu yolcular kabul edileceği başka bir ülkeye taşınıncaya kadar, havaalanında tahsis edilmiş ayrı bir alanda bekletilmektedir.

Havacılık güvenliğine yönelik saldırıları, içeriğinin ya da amacının değişmesine bağlı olarak dört ayrı döneme ayırarak incelemek mümkündür. Bunlar:
• 1930-1979 yılları arasında yaşanan olaylar,
• 1980-1990 yılları arasında yaşanan olaylar,
• 1990-2001 yılları arasında yaşanan olaylar,
• 11 Eylül 2001 ve sonrasında yaşanan olaylardır.

1980-82 Havacılık sektörünün yoğun terörist saldırılarla karşı karşıya kalması (3 yılda 105 olay).

2 Nisan 1986 TWA Roma-Atina (Pre-flight security check(Uçuş öncesi güvenlik) uygulaması bu ve benzeri olaylar sonrasında başlatıldı)

12 Nisan 1999 Avianca (En uzun uçak kaçırma olayı): 12 Nisan 1999 yılında başlayan olay, 31 Aralık 1999’da son bulmuştur. Kolombiya iç hatlarında sefer yapan Fokker 50 tipi uçak, Ulusal Kurtuluş Ordusu üyesi korsanlar tarafından kaçırılarak, Kolombiya’daki Smiti şehri yakınlarındaki kırsal bir bölgeye indirilir. Daha sonra uçaktaki 41 yolcu ve 5 mürettebat, yakınlardaki ormanlık alana götürülerek rehin tutulur. Rehineler için istenen fidyenin ödenmesi sonrasında tüm rehinelerin serbest bırakılmasıyla yaklaşık 9 ay süren en uzun kaçırma olayı son bulmuştur.

Havacılık güvenliği, ICAO Ek-17’de “Sivil havacılığın yasa dışı müdahalelere karşı insan, ekipman ve düzenlemeler bileşimi ile korunmasına yönelik alınan önlemler bütünü” olarak tanımlanmaktadır

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, güvenliğin yasa dışı ve kasıt içeren risklerin ortadan kaldırılmasına yönelik uygulamaları kapsamasıdır.

Havaalanı içinde ve dışında temiz ortamın sağlanması havacılık güvenliğinin değil havaalanı temizlik şirketinin sorumluluğu altında olduğundan havacılık güvenliği hizmetleri kapsamına girmemektedir.

Havacılık güvenliğinde teknolojinin kullanımı kaçınılmazdır. Ancak kullanılan teknolojinin niteliği ne olursa olsun, tüm süreçlerin merkezinde yer alan insan (güvenlik süreç- lerinde doğrudan yer alan güvenlik görevlileri ya da dolaylı olarak görev alan hava yolu personeli ya da yer hizmetlerinde çalışan personel gibi), vazgeçilmez bir unsurdur çünkü teknolojinin beklenen faydası insana bağlı olarak değişmektedir.

Güvenlik süreçlerinde kullanılan teknolojik imkânlar yolcu, yük ve kargonun hızlı bir şekilde kontrolden geçmesine olanak sağlamaktadır.

Havyanlar için uygulanan prosedürlerin belirlenmesi ICAO’nun listesinde yer alan konulardan biri değildir.

Çok sayıda can kaybının yaşatılmak istenmesi havacılık sistemine karşı teröristlerce yapılan saldırılardan bir tanesidir.

'Dikkatsiz yolcu' havacılık sistemini tehlikeye sokabilecek yolculardan biri değildir.

1960’lardan önceki olaylarda bireylerin kişisel amaçlar (iltica edebilmek ya da rehin alarak maddi çıkar sağlamak gibi) için uçak kaçırma eylemlerinde bulundukları gözlemlenmektedir.

23 Temmuz 1968 El Al Ramo-Tel Aviv (İlk terörist eylem): Filistinliler ile İsrail arasında yaşanan siyasal krizin havacılık sektörüne yansıdığı ilk olaydır. El Al Hava yollarının Roma-Tel Aviv seferini yapan B-707 tipi uçağı, Filistin Halk Kurtuluş Örgütü üyesi üç terörist tarafından kaçırılmıştır. Uçağın Cezayir’e inmesini sağlayan teröristler, tutuklu bulunan 1200 Filistinli yandaşlarının serbest bırakılması talebinde bulunmuştur.

Uçağın kalkışı ya da inişi sırasında kuş çarpması önemli bir risk oluşturmaktadır. Fakat bu durum havacılık güvenliği hizmetlerini kapsamamaktadır. Havacılık güvenliği, hava taşımacılığı ile ilişkili tüm yasa dışı eylemleri önlemeye yönelik olarak yürütülmektedir. Buna göre doğru Cevap D’dir.

Havacılık sektörü gelişmeye başladığı dönemlerden itibaren yasa dışı eylemlerle karşı karşıya kalmıştır. Özellikle 1968 ile 1973 yılları arasında, dünya genelinde 364 uçak kaçırma eylemi gerçekleştirilmiştir

Güvenlik ile ilişkili bütün süreçlerde nihai sorumluluk insana aittir. İnsan unsuru, havaalanında faaliyet gösteren tüm kurum ve kuruluş personelini kapsamakta ve havacılık güvenliğinin sağlanmasında önemli bir yere sahip bulunmaktadır. Buna göre doğru Cevap B’dir.

Dünyanın en büyük havaalanı olan ABD’nin Atlanta Havaalanında her yıl yaklaşık 90 milyon, ikinci sırada yer alan Chicago O’Hare Havaalanında 76 milyon yolcu, üçüncü sırada yer alan İngiltere’deki London Heathrow Havaalanında 68 milyon yolcu hava yolu ile seyahat etmektedir. Buna göre doğru Cevap A’dır.

11 Eylül 2001 İkiz Kulelere saldırılması (9/11 olayları) güvenlik önlemlerinin ciddi bir biçimde değişmesine neden olmuştur. Buna göre doğru Cevap C’dir.

12 Nisan 1999 Avianca (En uzun uçak kaçırma olayı): 12 Nisan 1999 yılında başlayan olay, 31 Aralık 1999’da son bulmuştur. Buna göre doğru Cevap D’dir.

Kayıtlara geçen ilk uçak kaçırma olayı 1931’de gerçekleşmiştir. Buna göre doğru Cevap A’dır.

23 Temmuz 1968 El Al Ramo-Tel Aviv (İlk terörist eylem): Filistinliler ile İsrail arasında yaşanan siyasal krizin havacılık sektörüne yansıdığı ilk olaydır. El Al Hava yollarının Roma-Tel Aviv seferini yapan B-707 tipi uçağı, Filistin Halk Kurtuluş Örgütü üyesi üç terörist tarafından kaçırılmıştır. Buna göre doğru Cevap B’dir.

Hareket Kabiliyeti Kısıtlı Yolcular: Hasta, doğuştan ya da sonradan herhangi bir nedenle kalıcı ya da geçici olarak bir ya da birden fazla uzvunu kullanamayan yolcular ile hamile, bebekli ya da yaşlı yolcular hareket kabiliyeti kısıtlı yolcu olarak tanımlanmaktadır. Buna göre doğru Cevap A’dır.

Havacılık sisteminin yasa dışı eylemciler, daha da önemlisi teröristler tarafından hedef alınmasının üç temel nedeni bulunmaktadır. Bunlar;

• Havacılık sistemine gerçekleştirilecek herhangi bir saldırının büyük mali kayıplara neden olması,
  
• Havacılık sisteminin, kamunun ilgi odağı hâlinde bulunması,
  
• Çok sayıda can kaybının yaşanmasıdır.Buna göre doğru Cevap D’dir.
  

Ek 17'nin yayımlanması ile birlikte güvenliğin sağlanması için uluslararası boyutlarda standart önlemler alınmasının sağlan-ması çalışmalarına başlanmıştır.Doğru cevap A'dır.

Havaalanının hava tarafında yer alan pist, apron ve taksi yollarından oluşan alanlar, hareket sahası ya da PAT sahası olarak adlandırılmaktadır. Doğru cevap C'dir.

ICAO’nun güvenlik içerikli düzenlemelerine yer verdiği Ek-17’ye göre üye hükûmetler havaalanlarının tasarlanması sürecinde güvenlik konularının göz önüne alınmasından sorumludur. Doğru cevap B'dir.

Havacılık sistemi 1931 yılında kayıtlara geçen ilk uçak kaçırma eyleminden ve 1933 yılında yaşanan uçak bombalama olayından bu yana çeşitli yasa dışı eylemle karşı karşıya kalmıştır. Doğru cevap D'dir.

Kabul Edilemez Yolcu (INAD: Inadmissible): Bir ülkeye girişi yetkililer tarafından reddedilen kişilerdir. Genellikle eksik ya da sahte evrak nedeniyle ülkeye girişleri kabul edilmeyen yolculardır. Doğru cevap B'dir.

Havacılık güvenliğine yönelik saldırıları, içeriğinin ya da amacının değişmesine bağlı olarak dört ayrı döneme ayırarak incelemek mümkündür. Bunlar: • 1930-1979 yılları arasında yaşanan olaylar, • 1980-1990 yılları arasında yaşanan olaylar, • 1990-2001 yılları arasında yaşanan olaylar, • 11 Eylül 2001 ve sonrasında yaşanan olaylardır. Doğru cevap C'dir.

24 Kasım 1971 D.B. Cooper (İlk ve başarılı tek hava soygunu): Nortwest Havayolları’nın Portlan-Seattle seferini yapan uçağı adı D.B. Cooper olarak bilinen bir kişi tarafından fidye isteme amacı ile kaçırılmıştır. Doğru cevap A'dır.

2 Nisan 1986 TWA Roma-Atina (Pre-flight security check uygulaması bu ve benzeri olaylar sonrasında başlatıldı): Boeing 727 tipi uçak Yunan hava sahasında, 1.000 feet (3.350 metre) yükseklikte seyir hâlinde iken bir patlama yaşanır. Olay sonrasında yapılan araştırmada, patlamaya sebep olan maddenin uçağa Roma-Atina seferinden önce yerleştirildiği tespit edilmiştir. Bu ve benzeri olaylar sonrasında ise Pre-flight security check olarak adlandırılan ve uçuş ekibi tarafından uçuş öncesi uçağın güvenlik kontrolünden geçirilmesi uygulamasına başlanmıştır. doğru cevap E'dir.

29 Mayıs 2003 Qantas Melbourne-Launceston olayında akli dengesi bozuk yolcunun uçağa soktuğu tahta kazıklarla kabin görevlilerine saldırarak uçak kaçırma girişimi sonucunda güvenlik kontrol noktalarında taranan bireylerin üstlerinin görülmesini engelleyici giysilerini çıkarmaları gerekliliği getirilmiştir. Doğru cevap B'dir.

Sekiz terörist, ABD ve Kanada’nın çeşitli haavalanlarına gitmek üzere Londra’nın Heathrow havaalanından kalkacak olan 7 ayrı uçağa plastik meşrubat şişeleri içinde peroksit bazlı sıvı patlayıcıları sokmaya çalışırken İngiliz yetkililerce tespit edilmiştir. Bu olay sonrasında sıvı kısıtlaması uygulamasına gidilmiştir. Doğru cevap A'dır.

Yolcu akışının takip edilerek gelen ve giden yolcunun birbirinden ayrılmasının temin edilmesinden, Havacılık güvenliği hizmetleri direkt ilgilenir. Doğru cevap B şıkkıdır.

Kuralsız Yolcu: Uçuş hâlindeki bir uçakta yolcu ve personelin düzenini veya güvenliğini tehlikeye atacak hareketlerde bulunan, uçaktaki malzemelere zarar veren, tehdit eden ve mürettebatın uyarılarına uymayan yolculardır. Doğru cevap C şıkkıdır.

21 Temmuz 1931 PAN AM- Peru (İlk uçak kaçırma olayı): Bazı kaynaklarda 1930 olarak da geçen olay, PAN AM Havayollarının posta taşıyan uçağının ele geçirilmesine yönelik olarak gerçekleştirilmiştir. Doğru cevap D şıkkıdır.

Terörist bir örgüt tarafından gerçekleştirilen ilk uçak kaçırma olayı 1968 yılında gerçekleşmiştir. Doğru cevap C şıkkıdır.

Dawson’s Field olayı, uçak kaçırma eyleminin farklılık gösterdiği bir olay olması nedeniyle havacılık güvenliği alanında önemli bir yere sahiptir. Filistinli teröristler, aynı anda farklı üç havaalanından ABD’ye gitmesi planlanan üç ayrı uçağı, aynı anda kaçırmışlardır. Doğru cevap A şıkkıdır.

Kore Havayollarına ait Bağdat-Abu Dabi-Bangkok seferini gerçekleştiren uçak, Abu Dabi’den havalandıktan sonra Bangkok’a varışına kırk beş dakika kala Andaman Denizi üzerinde infilak etmiştir. Yirmisi mürettebat olmak üzere uçaktaki toplam yüz on beş kişi hayatını kaybetmiştir. Araştırma sonucunda patlamaya Bağdat’tan, Bangkok yolcusu olarak uçağa binen iki yolcunun neden olduğu saptanmıştır. Yirmi altı yaşındaki kadın ve yetmiş yaşındaki bir erkek tarafından gerçekleştirildiği tespit edilen olayda, taşınabilir kasetçalar/radyo ve likör şişesi içine gizlenmiş zaman ayarlı bir patlayıcı kullanılmıştır. Bağdat’ta güvenlik önlemlerinin zayıf olduğunu belirleyen saldırganlar, patlayıcıyı Bağdat’tan uçağa sokmuşlardır. Doğru cevap E şıkkıdır.

Qantas Havayollarının Melbourne’dan kalkan uçağı, kalkışından 20 dakika sonra akli dengesi yerinde olmayan bir kişi tarafından kaçırılmak istenmiştir. Saldırgan ceketinin arkasında kalacak şekilde gizleyerek uçağa sokmayı başardığı tahta kazıklarla kabin görevlilerine saldırmış ve kokpit kapısının açılmasını istemiştir. İki kabin görevlisi ve birkaç yolcu tarafından etkisiz hâle getirilen saldırgan, uçağın Melbourne’e inişinden sonra yetkililere teslim edilmiştir. Doğru cevap C şıkkıdır.

Türkiye için güvenlik alanında başlıca iki uluslararası düzenleyici kuruluş bulunmaktadır. Bunlardan ilki 1944 yılında gerçekleştirilen Şikago Konvansiyonu sonrasında oluş- turulmuş bulunan ICAO’dur. Havacılık sektörünün küresel düzenleyicisi durumundaki
ICAO’nun yayımlamış olduğu ve havacılık güvenliğine yönelik düzenlemeleri içeren “Ek- 17 Güvenlik” dokümanı, tüm üye ülkelerin güvenlik içerikli faaliyetlerine yön vermektedir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Güvenlik süreçlerinde kullanılan teknolojik imkânlar yolcu, yük ve kargonun hızlı bir şekilde kontrolden geçmesine olanak sağlaması,havacılık sisteminin hedef alınmasını temel nedenlerinden biri değildir. Doğru cevap C şıkkıdır.

Hareket Kabiliyeti Kısıtlı Yolcular: Hasta, doğuştan ya da sonradan herhangi bir nedenle kalıcı ya da geçici olarak bir ya da birden fazla uzvunu kullanamayan yolcular ile hamile, bebekli ya da yaşlı yolcular hareket kabiliyeti kısıtlı yolcu olarak tanımlanmaktadır. Doğru cevap B şıkkıdır.

Hassas Nokta, herhangi bir şekilde tahrip olması halinde, havaalanı fonksiyonlarının ciddi şekilde aksamasına neden olabilecek hava trafik kulesi ya da enerji üniteleri gibi tesis ve alanlardır.

ICAO güvenlik içerikli düzenlemelerine annex 17'de yer vermektedir.

Kuralsız Yolcu: Uçuş hâlindeki bir uçakta yolcu ve personelin düzenini veya güvenliğini tehlikeye atacak hareketlerde bulunan, uçaktaki malzemelere zarar veren, tehdit eden ve mürettebatın uyarılarına uymayan yolculardır.

Tehlike Arz Eden Yolcu: Uçakta (yerde iken) ya da havaalanında yolcu ve personelin düzenini veya güvenliğini tehlikeye atacak hareketlerde bulunan, kurallara uymayan yolculardır.

Kayıtlara geçen ilk uçak bombalama olayı 1933 yılında gerçekleştirilmiştir.

Havacılık güvenliğine yönelik saldırıları, içeriğinin ya da amacının değişmesine bağlı olarak dört ayrı döneme ayırarak incelemek mümkündür. Bunlar:
• 1930-1979 yılları arasında yaşanan olaylar,
• 1980-1990 yılları arasında yaşanan olaylar,
• 1990-2001 yılları arasında yaşanan olaylar,
• 11 Eylül 2001 ve sonrasında yaşanan olaylardır.

6 Eylül 1970 Dawson’s Field (Aynı anda birden fazla uçağın aynı terör örgütü tarafından kaçırılması): Dawson’s Field olayı, uçak kaçırma eyleminin farklılık gösterdiği bir olay olması nedeniyle havacılık güvenliği alanında önemli bir yere sahiptir. Filistinli teröristler, aynı anda farklı üç havaalanından ABD’ye gitmesi planlanan üç ayrı uçağı, aynı anda kaçırmışlardır.

İlk kez havada bombalama olayı 23 Haziran 1985 tarihinde Air India havayollarında gerçekleştirilmiştir.

En uzun uçak kaçırma olayı 12 Nisan 1999 yılında başlayıp, 31 Aralık 1999’da son bulmuştur.

Havacılık güvenliği hizmetlerinin, ICAO Ek 17’deki tanımdan yola çıkılarak insan,
teknoloji ve düzenlemeler olmak üzere temel üç bileşenden oluştuğunu ifade edebilmek mümkündür. Bu bileşenler, kitabın diğer bölümlerinde detaylı olarak ele alınmaktadır. Genel bir bakış açısı kazanılması bakımından, bahsi geçen konu unsurların genel anlamda ele alınmasında fayda görülmektedir.
HAVACILIK GÜVENLİĞİ HİZMETİNİN BİLEŞENLERİ
Havacılık güvenliği hizmetinin bileşenlerini ele alınmadan önce, havacılık güvenliği hizmetlerinin neleri kapsadığına genel bir bakış açısıyla değinilmesi gerekmektedir.
Havacılık güvenliği hizmetlerini genel olarak aşağıdaki gibi özetleyebilmek mümkündür.
• Havaalanı çevre güvenliğinin, yerde hangar alanındaki ya da havaalanı hareket
sahası (PAT sahası) içindeki uçakların güvenliğinin, terminal ve ilgili kolaylıkların
sağlandığı alanların güvenliğinin sağlanması,
• Havaalanında görevli ya da havaalanında faaliyet gösteren diğer (hava yolu ya da yer
hizmetleri gibi) kurum ya da kuruluş personelinin, hareket sahası ve hassas noktalara giriş çıkışının limitlenmesinin ve kontrol altında tutulmasının sağlanması,
• Yolcuların ve bagajların, kargonun, personelin ve havaalanını kullanan diğer bireylerin güvenlik kontrolünden geçirilmesinin sağlanması• Yerde alınan güvenlik önlemlerinin ve uçuş güvenliğinin sağlanması,
• Yolcu akışının takip edilerek gelen ve giden yolcunun birbirinden ayrılmasının temin edilmesinden oluşmaktadır.

Sivil Havacılık Örgütü (ICAO: International Civil Aviation Organization)
Havacılık güvenliği, ICAO Ek-17’de “Sivil havacılığın yasa dışı müdahalelere karşı insan, ekipman ve düzenlemeler bileşimi ile korunmasına yönelik alınan önlemler bütünü” olarak tanımlanmaktadır (ICAO, Annex 17: Security, 2011: 1-3). Havacılık güvenliği, yasa dışı içerikli risklerin engellenmesi ve havacılık güvenliğinin yasa dışı eylemlere maruz kalmasının önlenmesi amacını taşımaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, güvenliğin yasa dışı
ve kasıt içeren risklerin ortadan kaldırılmasına yönelik uygulamaları kapsamasıdır.

Türkiye için güvenlik alanında başlıca iki uluslararası düzenleyici kuruluş bulunmaktadır.
Bunlardan ilki 1944 yılında gerçekleştirilen Şikago Konvansiyonu sonrasında oluşturulmuş bulunan ICAO’dur. Havacılık sektörünün küresel düzenleyicisi durumundaki ICAO’nun yayımlamış olduğu ve havacılık güvenliğine yönelik düzenlemeleri içeren “Ek- 17 Güvenlik” dokümanı, tüm üye ülkelerin güvenlik içerikli faaliyetlerine yön vermektedir.
Bununla birlikte Türkiye için bölgesel düzenleyici konumundaki Avrupa Sivil Havacılık Konferansı’nın (ECAC: European Civil Aviation Conference) güvenlik ile ilişkili dokümanı “Doc 30 Part II” güvenlik eki de ülkemizde havacılık güvenliği faaliyetlerine yön vermektedir. Ulusal bazda ise Türkiye’de havacılık güvenliğinin sağlanmasından Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) sorumludur. SHGM bu sorumluluğunu yerine getirirken uluslararası kuruluşların (ICAO ve ECAC başta olmak üzere) düzenlemelerini de göz önüne almak yükümlülüğünü taşımaktadır.

Havacılık güvenliği hizmetlerinin, ICAO Ek 17’deki tanımdan yola çıkılarak insan,
teknoloji ve düzenlemeler olmak üzere temel üç bileşenden oluştuğunu ifade edebilmek mümkündür. Bu bileşenler, kitabın diğer bölümlerinde detaylı olarak ele alınmaktadır. Genel bir bakış açısı kazanılması bakımından, bahsi geçen konu unsurların genel anlamda ele alınmasında fayda görülmektedir.
ICAO’nun güvenlik içerikli düzenlemelerine yer verdiği Ek-17’ye göre üye
hükûmetler aşağıda sıralanan konularda düzenlemeler yapmak durumundadır
• Havaalanına izinsiz girişi engellemek için prosedürler ve önlemler geliştirmesini,
• Eğitim programı geliştirilmesini,
• Güvenlik kontrollerinden geçmiş yolcuların izole edilmesi için prosedürlerin geliştirilmesini,
• Uçağa, gizlice tehlikeli maddelerin ya da silah gibi madde, malzeme girişini önleyici prosedürlerin geliştirilmesini,
• Mahkûmların taşınmasına ilişkin prosedürlerin oluşturulmasını,
• Kolluk kuvvetlerinin uçak içi bagaj taşıma (savunma amaçlı olarak silah taşınması koşullarını içeren) kurallarının belirlenmesini,
• Kargo ve posta güvenlik taraması prosedürlerinin oluşturulmasını,
• Havaalanlarının tasarlanması sürecinde güvenlik konularının göz önüne alınmasını,
• Havacılık sistemi içinde yer alan personelinin adli sicil kayıtlarının güvenlik açısından incelenmesini,
• İkram malzemelerinin hazırlanması ve uçağa eriştirilmesi sürecine ilişkin güvenlik prosedürlerinin geliştirilmesini öngörmektedir.

Havacılık sektöründe gerek uçaklar gerekse yerdeki tesis, donanım ya da yazılımlar (havaalanları, seyrüsefer cihazları ya da hava trafik hizmetleri için gerekli olan donanım ve yazılım gibi) için katlanılması gereken maliyetler oldukça yüksektir. Dolayısıyla havacılık sektörüne yönelik gerçekleştirilecek her türlü saldırı hem büyük yankı uyandırmakta hem de ciddi maliyetlere neden olmaktadır.
Havacılık sistemi 1931 yılında kayıtlara geçen ilk uçak kaçırma eyleminden ve 1933 yılında yaşanan uçak bombalama olayından bu yana çeşitli yasa dışı eylemle karşı karşıya kalmıştır (Price ve Forrest, 2013: 42). Havacılık sisteminin yasa dışı eylemciler, daha da önemlisi teröristler tarafından hedef alınmasının üç temel nedeni bulunmaktadır.
• Havacılık sistemine gerçekleştirilecek herhangi bir saldırının büyük mali kayıplara neden olması,
• Havacılık sisteminin, kamunun ilgi odağı hâlinde bulunması,
• Çok sayıda can kaybının yaşanmasıdır.
Havacılık sektörü yolcu ve kargo taşımacılığı yaparak dünya ekonomisinin gelişmesine önemli katkılarda bulunmaktadır. Türkiye’nin en büyük havaalanı durumundaki İstanbul Atatürk Havalimanından 2014 yılında iç hatlarda 18.5 milyon, dış hatlarda ise 38 milyon olmak üzere yaklaşık 57 milyon yolcu taşınmıştır.

Havacılık güvenliğinin sağlanması için başta yolcu ve personel olmak üzere tüm havaalanı kullanıcılarının güvenlik kontrollerinden geçirilmesi gerekmektedir. Ancak bazı yolcu tipleri havacılık güvenliği açısından ayrı bir öneme sahiptir çünkü havacılık güvenliği için tek tehdit yani risk unsuru teröristler değildir. Bunun yanı sıra suçlular, mülteciler, akıl sağlığı yerinde olmayan bireyler, hoşnutsuz personel ya da kural dışı davranan yolcular da ayrı birer risk unsurunu oluşturmaktadır . Bu tür yolcuların uçağa erişerek uçuş esnasında herhangi bir yasa dışı eylemde bulunmalarını engellemek, havaalanlarındaki güvenlik uygulamalarının titizlikle yerine getirilmesine bağlıdır.
Özellikli yolculardan başlıcaları aşağıda sırasıyla açıklanmıştır
• Güvenlik Kontrolünden Geçmeyi Kabul Etmeyen Yolcu: Güvenlik taramasından
geçmeyen yolcuların uçağa alınması mümkün değildir. Taramadan geçmek istemeyen bireyler, havacılık güvenliği için risk olarak değerlendirilmektedir ve detaylı kontrollere tabi tutulmaları gerekmektedir.
• Kabul Edilemez Yolcu (INAD: Inadmissible): Bir ülkeye girişi yetkililer tarafından reddedilen kişilerdir. Genellikle eksik ya da sahte evrak nedeniyle ülkeye girişleri kabul edilmeyen yolculardır. Bu yolcular kabul edileceği başka bir ülkeye taşınıncaya kadar, havaalanında tahsis edilmiş ayrı bir alanda bekletilmektedir.
• Sınır Dışı Edilen Kişiler (Deportees): Daha önce bir ülke tarafından kanunen kabul edilen ya da bir ülkeye kanuni olmayan yollarla giren ancak ilgili ülke yetkililerince resmî olarak söz konusu ülkeyi terk etmesi talep edilen kişilerdir. Bu bireylerin sınır dışı edilme süreçlerinde hava yollarının kullanımı da söz konudur. Bu yolcular, havaalanındaki süreçlerde ya da uçakta diğer yolcular için önemli bir risk oluşturmaktadır.
• Tutuklu Yolcu: Özel koşulların sağlanması durumunda tutuklu yolcuların hava yolu ile taşınması da mümkündür. Ancak tutuklu yolcular hava yolu ile taşınırken mutlaka bir güvenlik görevlisinin (ülkemiz için polis) refakat etmesi gerekmektedir.
• Tehlike Arz Eden Yolcu: Uçakta (yerde iken) ya da havaalanında yolcu ve personelin düzenini veya güvenliğini tehlikeye atacak hareketlerde bulunan, kurallara uymayan yolculardır.
• Kuralsız Yolcu: Uçuş hâlindeki bir uçakta yolcu ve personelin düzenini veya güvenliğini tehlikeye atacak hareketlerde bulunan, uçaktaki malzemelere zarar veren, tehdit eden ve mürettebatın uyarılarına uymayan yolculardır.
• Akli Dengesi Bozuk Yolcular: Yolcu ve uçuş güvenliğini tehdit edebilecek akli dengesi bozuk yolcular, doktoru tarafından verilen sakinleştirici ilaçlarını alması ve refakat edilmesi koşulu ile uçuşa kabul edilmektedir. Ancak havaalanındaki tüm personel yerine getirdiği süreçlerde yolcu davranışlarını analiz etmelidir. Risk
oluşturabilecek anormal davranış gösteren bireylerin belirlenmesi, gerekli işlemlerinin yapılmasına olanak sağlayacaktır.
•

Geliştirilen önlemlere karşın terörist girişimler başta olmak üzere yasa dışı eylemler zaman zaman gerçekleştirilebilmektedir. Eylemlerin temel karakteristiği politik gelişmelere ve zamana bağlı olarak değişim göstermesine rağmen havacılık sektörünü hedef almaya devam etmektedir.
1931 Kayıtlara geçen ilk uçak kaçırma olayı
1933 Kayıtlara geçen ilk uçak bombalama olayı
1945-62 Komünist rejim üyesi ülke vatandaşlarının yoğun bir biçimde uçak kaçırma eylemlerinde bulunması

29 Ağustos 1969 TWA Roma-Atina (İlk kadın terörist Leila Khaled’in uçak kaçırma olayı): Filistin ile İsrail arasındaki anlaşmazlığın havacılık güvenliğine bir diğer yansıması, Filistin Halk Kurtuluş Örgütü üyesi ilk kadın terörist Leila ile Selim’in gerçekleştirdikleri olaydır. Roma-Atina seferini yapan uçak, ABD’nin İsrail büyükelçisinin de yolculardan biri olacağı bilgisi üzerine teröristler tarafından kaçırılmış ve Suriye’ye inişi sağlanmıştır. Suriye Şam’a inişinden sonra teröristler tarafından yolcular ve mürettebatın uçağı tahliye etmesi istenmiş ve uçağın kokpiti el bombaları ile havaya uçurulmuştur.

12 Nisan 1999 Avianca (En uzun uçak kaçırma olayı): 12 Nisan 1999 yılında başlayan olay, 31 Aralık 1999’da son bulmuştur. Kolombiya iç hatlarında sefer yapan Fokker 50 tipi uçak, Ulusal Kurtuluş Ordusu üyesi korsanlar tarafından kaçırılarak, Kolombiya’daki Smiti şehri yakınlarındaki kırsal bir bölgeye indirilir. Daha sonra uçaktaki 41 yolcu ve 5 mürettebat, yakınlardaki ormanlık alana götürülerek rehin tutulur. Rehineler için istenen fidyenin ödenmesi sonrasında tüm rehinelerin serbest bırakılmasıyla yaklaşık 9 ay süren en uzun kaçırma olayı son bulmuştur.

10 Ağustos 2006 Londra-Heathrow: Sekiz terörist, ABD ve Kanada’nın çeşitli havaalanlarına gitmek üzere Londra’nın Heathrow havaalanından kalkacak olan 7 ayrı uçağa plastik meşrubat şişeleri içinde peroksit bazlı sıvı patlayıcıları sokmaya çalışırken İngiliz yetkililerce tespit edilmiştir. Bu olay sonrasında kitabın Havacılık Güvenliğinde Yeni Eğilimler adlı 8. bölümünde detayları ile ele alınacak olan sıvı
kısıtlaması uygulamasına gidilmiştir.