Toplumsal Değişme Kuramları - Felsefe

Ünite 1

Soru 1

I-Değişimin boyutu

II-Değişimin vadesi ve içeriği

III-Değişimin hızı

IV-Değişmin yönü

V-Değişimin faili

Toplumsal değişim kavramını ve konusunu net bir çerçeveye kavuşturmak üzere açığa çıkan bileşenler hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

I,IV

II,V

II,III,IV

I,II,III,IV

I,II,III,IV,V

Açıklama:

Toplumsal değişme toplumsal aktör, kurum ve yapıları aynı anda ilgilendiren geniş çerçeveli bir kavramdır. Bu açıdan bakıldığında toplumsal değişim kavramını ve konusunu net bir çerçeveye kavuşturmak üzere onunla ilgili bazı bileşenleri açığa çıkarmak gerekmektedir. Bu bileşenleri analiz etmek toplumsal değişimin incelenme sınırlarını da belirleyecektir. Bu bakımdan şu beş bileşenin kavramsal sınırları çizmek bakımından mühim olduğu görülmektedir: (i) değişimin boyutu (büyük, orta ve küçük), (ii) değişimin vadesi (kısa, orta ve uzun) ve içeriği (bireysel, olgusal, kurumsal, yapısal ve sistemik), (i) değişimin hızı (yavaş, aşamalı, evrimsel ve barışçıl ile hızlı, ani, devrimsel ve şiddetli), (iv) değişmin yönü (ileri, durağan, geri), (v) faili (yapı ve aktör) olarak sıralanabilir.Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 2

Tarım toplumu, ticaret toplumu, sanayi toplumu ve bilgi toplumu gibi değişik toplum tiplerinin ortaya çıkmasına sebep olan kapsamlı değişimler hangi değişim türü içerisinde ele alınır?

Büyük boyutlu değişimler

Uzun vadeli değişimler

Orta vadeli değişimler

Orta boyutlu değişim

Gerileme yönünde değişimler

Açıklama:

Büyük ölçekli değişimler genellikle bir toplumu bütünüyle değiştiren değişimlerdir. Toplumun bütüncül olarak bir halden başka bir hale geçişi ile tanımlanan bu büyük değişimleri nitelemek için bazen toplumsal dönüşüm veya devrim kavramları da tercih edilmektedir. Tarihsel süreçte bu tür değişimlerin sayıca az ve kritik olduğu düşünülmektedir. Örneğin tarım toplumu, ticaret toplumu, sanayi toplumu ve bilgi toplumu gibi değişik toplum tiplerinin ortaya çıkmasına sebep olan kapsamlı değişimler büyük değişimlere birer örnektir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 3

I-Aynı zamanda yavaş ve aşamalı bir biçimde doğal etkenler dâhilinde kendiliğinden gerçekleşmesi,

II-Rızaya dayalı olması,

III-Duyguları, düşünceleri ve kurumları da hızlı bir biçimde değiştirmesi,

IV-Değişimlerin daha uzun bir zaman diliminde daha az hissedilerek gerçekleşmesi,

V-Değişimin vadesinin değişimin ölçeği ile ilgili olması

Bir değişimin barışçıl değişim olabilmesi için taşıması gereken koşul/koşullar hangi seçenekte verilmiştir?

Yalnızca I

II,V

II,III,V

I,II,IV

I,II,III,IV,V

Açıklama:

Bir değişimin barışçıl olması aynı zamanda yavaş ve aşamalı bir biçimde doğal etkenler dâhilinde kendiliğinden gerçekleşmesi ve şiddetli olması da hızlı, ani ve yapay etkenlere dayalı olması anlamına gelmektedir. Barışçıl değişimler rızaya dayalı iken, şiddetli değişimler genellikle zora dayalıdır. Şiddetli değişimler toplumun yapısını derinden sarsarak değiştirmesinin yanı sıra değerleri, duyguları, düşünceleri ve kurumları da hızlı bir biçimde değiştirir. Böylece şiddetli değişimler toplumsal ilişkileri kökünden sarsarak yeniden tanımlamaktadır. Barışçıl değişimlerde ise tüm bu değişimler daha uzun bir zaman diliminde daha az hissedilerek gerçekleşmektedir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 4

Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisinde toplumsal değişimi etkileyen temel unsurlar doğru olarak verilmiştir?

Barışçıl değişimler- Şiddetli değişimler

Bilimsel ve teknik gelişmeler-Din ve dünya görüşü

İlerleme-Durağanlık

Demografik değişimler-Orta vadeli değişimler

Sosyal hareketler-Toplumsal yasalar

Açıklama:

Toplumsal değişme bir dizi unsur tarafından oluşturulmaktadır. Değişmenin belirli koşullar altında ve belirli bir sistem dâhilinde gerçekleştiği göz önüne alındığında değişimi etkileyen unsurların esasen bu koşullarda veya yapıda meydana gelen farklılaşmalar olduğu söylenebilir. Toplumsal değişimi etkileyen çok sayıda unsur sayılabilse de bunları gruplayarak açıklamak daha kolaydır. Bu çerçevede toplumsal değişimi etkileyen pek çok tekil unsur olmakla birlikte bunları altı ana başlık altında gruplamak mümkündür: (i) fiziki-coğrafi etkenler, (ii) demografik değişimler, (ii) bilimsel ve teknik gelişmeler, (iv) iktisadi etkenler, (v) din ve dünya görüşü ve (vi) sosyal hareketler.Doğru cevap B'dir.cf.

Doğru Cevap: B

Soru 5

Hangisi nüfus tarihçilerine göre dünya tarihinde yaşanan demografik değişimlerden biri değildir?

Kavimler göçü

Tarıma geçiş ile birlikte genişleyen gıda kaynaklarına ve doğal koşullara karşı oluşan güvenlik ortamı

Büyük buzul çağının bitişi ve iklim koşullarının kısmi iyileşmesi ve besin kaynaklarının çoğalması

Sanayi dönüşümü

Ateşin kullanılmaya başlanması

Açıklama:

Nüfus tarihçileri dünya tarihinde dört demografik devrimin yaşandığını belirtmektedirler:
• Doğal çevrede meydana gelen ve teknik gelişmelere bağlı olarak yaşanan bu değişimlerin ilki 400 bin veya 500 bin sene önce, insanların ateşi kullanmasıyla başlamıştır.
• İkinci demografik devrim milattan önce 40 bin ila 35 bin yılları arasında büyük buzul çağının bitişi ve iklim koşullarının kısmi iyileşmesi ve besin kaynaklarının çoğalması ile gerçekleşmiştir.
• Üçüncü demografik devrim ise tarıma geçiş ile birlikte genişleyen gıda kaynaklarına ve doğal koşullara karşı oluşan güvenlik ortamına bağlı olarak yaşanmıştır.
• Dördüncü demografik devrim 17.-18. yüzyıllarda modern dönemin kapılarını açan sanayi dönüşümü ile gerçekleşmiştir.Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi teknolojik determinizm yaklaşımına sahip sosyologların düşüncelerindendir?

Toplumlar iş bölümünün biçimi ve uzmanlaşmanın düzeyine göre yeni biçimler almaktadırlar.

Bireyin doğayı anlama ve açıklama biçimi aynı zamanda toplumu kurma biçimini de şekillendirmektedir.

Bir toplumun biçimini teknolojinin biçimi ve düzeyi belirlemektedir.

Toplum doğa olaylarını bilimsel bilgi ile çözümleyebildiği zaman daha ilerlemeci hale gelir.

Toplumların doğuşu ve gelişiminde temel ihtiyaçların giderilmesi önemlidir.

Açıklama:

Bilime, düşünceye ve onların bir çıktısı olan teknolojiye toplumsal değişimde temel ve doğrusal bir rol vermek 19. yüzyıl sosyal düşüncesinde önemli bir yer tutmaktadır. Hemen hemen bütün klasik sosyologlar sonradan teknolojik determinizm olarak adlandırılan bu yaklaşıma sahiptir. Onlara göre bir toplumun biçimini teknolojinin biçimi ve düzeyi belirlemektedir.Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 7

"Eğitimi toplumsal değişim için bir kaynak olarak gören,toplumsal, ekonomik ve politik kurumlar eğitim ile birlikte ve tutarlı bir biçimde bütüncül olarak planlanabilirse toplumda istenilen değişimler meydana getirebilir."görüşünü savunan düşünür kimdir?

Counts

Bowles

Bernstein

Willis

Dewey

Açıklama:

Eskicumalı eğitim ile toplumsal değişme arasındaki ilişkileri açıklayan dört temel görüş saymaktadır:

Counts, Inkeles, Smith, Schultz, Harbison ve Myers tarafından dillendirilen yeniden oluşumcu ve modernist görüş eğitimi toplumsal değişmeyi sağlayan en önemli kurum olarak görür.

Althusser, Bowles ve Gintis tarafından geliştirilen Marksist yapısalcı veya çatışmacı görüş eğitim kurumlarını mevcut sistemi koruyan ve yeniden üreten hegemonik bir araç olarak değerlendirmektedir.

Çatışmacı görüşü revize eden Apple, Anyon, Bernstein, Giroux ve Willis gibi NeoMarksist akademisyenlere göre ise eğitim statükoyu sürdürmekle birlikte onu mutlak manada koruyamaz. Eğitim sınırlı da olsa toplumsal değişmeye kaynaklık eder.

Dewey tarafından geliştirilen dördüncü görüş ise eğitimi toplumsal değişim için bir kaynak olarak görür. Buna göre eğer toplumsal, ekonomik ve politik kurumlar eğitim ile birlikte ve tutarlı bir biçimde bütüncül olarak planlanabilirse toplumda istenilen değişimler meydana getirebilir. Dewey Türk eğitim sistemini bizzat kuran kişidir. Ülkemizde eğitime toplumsal değişmede daima merkezi ve aşırıya kaçan bir rol verilmesinin nedenlerinden birisi de budur.

Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 8

İskoç aydınlanma düşüncesinin diğer aydınlanma düşünceleri ile karşılaştırıldığında daha sistematik ve tutarlı bir gelişim seyri göstermesini sağlayan durum hangi seçenekte verilmiştir?

Etik tartışmalarının önemli bir yerinin bulunması

Ahlak, tarih felsefesi ve ekonomi-politik şeklinde ayırt edici özelliklerinin bulunması

Ticaret ve sanayinin gittikçe yayılması

İskoç aydınlanmasının önde gelen isimlerinin akademisyen ve üniversitede dersler vermekte olmaları

Ekonomik yaşamdaki ilerlemenin temelini iş bölümünün oluşturması

Açıklama:

İskoç aydınlanmasının önde gelen isimleri akademisyendir ve üniversitede dersler vermektedirler. Bu durum İskoç aydınlanma düşüncesinin diğer aydınlanma düşünceleri ile karşılaştırıldığında daha sistematik ve tutarlı bir gelişim seyri göstermesini sağlamıştır.Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

I-Montesquieu

II-Ferguson

III-Hobbes

IV-Wolff

V-Stewart

Hangileri ahlak teorisini bir piyasa teorisine dönüştürerek toplumun kuruluşu ve değişimine dair genel bir model inşa eden düşünürlerdendir?

II,V

I,III

III,IV,V

I,III,V

I,II,III

Açıklama:

İskoç aydınlanmasının Adam Ferguson (17231816), Adam Smith (1723-1790), Dugald Stewart (1753-1828) ve William Robertson (1745-1814) gibi sonraki kuşaktan isimleri ahlak teorisini bir piyasa teorisine dönüştürerek toplumun kuruluşu ve değişimine dair genel bir model inşa etmişlerdir.Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi post-fordist dönemde neoliberal küreselleşme dünyasında ortaya çıkan yeni sorunlara karşı bir birliktelik ve farkındalık oluşturmayı amaçlayan kimlik temelli yeni sosyal hareketlerin duyarlılıkları arasında sayılabilir?

İşçi hareketleri

Sömürge karşıtlığı

Çevre, kadın, mülteci, göçmen ve hayvan hakları

Ulusal bağımsızlık mücadeleleri

Etnik veya dini birliktelikler

Açıklama:

Toplumsal değişime etki etme biçimleri bakımından sosyal hareketler üç gruba ayrılabilir: (i) Sınıf temelli sosyal hareketler, (i) etnisite temelli sömürge karşıtı siyasal hareketler ve (iii) kimlik temelli yeni sosyal hareketler. Birinci grupta yer alan sınıf temelli sosyal hareketler daha çok 19. ve 20. yüzyılda Batılı sanayileşmiş toplumlardaki işçi hareketlerini kapsamaktadır. Sanayileşme yayıldıkça tüm dünyada zamanla benzer sosyal hareketler ortaya çıkmıştır. İşçi hareketleri uzunca bir süre toplumda taleplerin şekillenmesi ve toplumsal değişimin yönlendirilmesinde etkin olmuştur. Sömürge karşıtlığı ile başlayan ve ulusal bağımsızlık mücadeleleri ile şekillenen ikinci gruptaki sosyal hareketlerin temelinde çoğunlukla etnik veya dini birliktelikler bulunmaktadır. Daha çok siyasal hak temelli olarak ortaya çıkan bu hareketlerin itici gücünü çoğu kez milliyetçilik oluşturmaktadır. Üçüncü grupta ise post-fordist dönemde neoliberal küreselleşme dünyasında ortaya çıkan yeni sorunlara karşı bir birliktelik ve farkındalık oluşturmayı amaçlayan kimlik temelli yeni sosyal hareketler bulunmaktadır. Bu yeni sosyal hareketler çevre, kadın, mülteci, göçmen ve hayvan hakları gibi meselelerle ilgili duyarlılıkları esasında öne çıkarlar.
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Belirli bir sosyal yapının zaman içinde yaşadığı farklılaşmalara ne ad verilir?

Değişme

Toplumsal değişme

İlerleme

Sosyal ilerleme

Sosyal değişim

Açıklama:

Belirli bir sosyal yapının zaman içinde yaşadığı farklılaşmalara toplumsal değişme adı verilir.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Seçeneklerden hangisi toplumsal değişimin inceleme sınırlarından değildir?

Değişimin boyutu

Değişimin hızı

Değişimin vadesi

Değişimin yönü

Değişimin öncesi

Açıklama:

Değişimin öncesi, toplumsal değişimin inceleme sınırlarından biri değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 13

Toplumun bütüncül olarak bir halden başka bir hale geçişine ne denir?

Küçük değişimler

Küçük ölçekli değişimler

Büyük değişimler

Büyük ölçekli değişimler

Bütüncül değişimler

Açıklama:

Toplumun bütüncül olarak bir halden başka bir hale geçişine büyük ölçekli değişimler denir.

Doğru Cevap: D

Soru 14

Seçeneklerden hangisi küçük ölçekli değişime örnektir?

Semtte yeni bir okul açılması

Kentin büyük bir göç alması

Bir sanayi dalında dünyada tek olmak

Tarım ülkesinden sanayi ülkesine geçiş

Rejim değişikliği

Açıklama:

Bir semtte yeni bir okul açılması, toplumsal yapıda kapsamlı farklılıklar oluşturmayan küçük ölçekli değişimlerdendir.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Üretim sistemindeki hızlı bir makineleşmenin yol açtığı değişime ne denir?

Değişim

İlerleme

Devrim

Atılım

Reform

Açıklama:

Üretim sistemindeki hızlı bir makineleşmenin yol açtığı değişime devrim denir.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Seçeneklerden hangisi toplumsal değişimde iradeciliği savunur?

Hegel

Marks

Comte

Schopenhauer

Descartes

Açıklama:

Schopenhauer toplumsal değişimde iradeciliği savunur.

Doğru Cevap: D

Soru 17

Seçeneklerden hangisi toplumsal değişmeyi etkileyen unsurlardan biridir?

Bilimsel gelişmeler

Zaman

Süreç

Kollektif bilinç

Katılım

Açıklama:

Bilimsel gelişmeler toplumsal değişmeyi etkileyen unsurlardan biridir.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Nüfus ile ilgili değişimlerin siyasal yapıyı da etkileyeceğini ilk kim kurumsallaştırarak açıklamıştır?

Comte

İbn Haldun

Marks

Weber

Hegel

Açıklama:

Nüfus ile ilgili değişimlerin siyasal yapıyı da etkileyeceğini ilk İbn Haldun kurumsallaştırarak açıklamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu hangi düşünürün eseridir?

Engels

Hegel

Marks

Weber

August Comte

Açıklama:

Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu Weber'in eseridir.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Seçeneklerden hangisi insanlığın giderek daha fazla ve yetkin bir bilgiye erişeceğini savunan görüştür?

Sosyalizm

Ampirizm

Aydınlanma

İzlenimcilik

İlerlemecilik

Açıklama:

İlerlemecilik insanlığın giderek daha fazla ve yetkin bir bilgiye erişeceğini savunan görüştür.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Toplumsal değişmeyi modernleşme ile eşdeğer gören anlayışın ilişkili olduğu toplumsal değişme bileşeni aşağıdakilerden hangisidir?

Değişimin boyutu

Değişimin vadesi

Değişimin hızı

Değişimin yönü

Değişimin faili

Açıklama:

Toplumsal değişmenin bileşenleri “değişimin boyutu” (büyük, orta ve küçük), “değişimin vadesi (kısa, orta ve uzun) ve içeriği” (bireysel, olgusal, kurumsal, yapısal ve sistemik), “değişimin hızı” (yavaş, aşamalı, evrimsel ve barışçıl ile hızlı, ani, devrimsel ve şiddetli), “değişimin yönü” (ileri, durağan, geri) ve “değişimin faili” (yapı ve aktör) olarak sıralanabilir. Bunlardan, toplumsal değişmeyi modernleşme ile eşdeğer gören ilerlemecilik, toplumsal değişmenin yönüne işaret etmektedir. Doğru yanıt D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 22

Toplumsal değişme analizinde aktörden ziyade yapıya odaklanan kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?

Weber

Durkheim

Schopenhauer

Schultz

Garfinkel

Açıklama:

Arthur Schopenhauer'ın iradeciliğinin yanı sıra, yorumcu düşünürler de analizlerinde yapıdan ziyade aktöre öncelik vermişlerdir. Bu çerçevede, Weber, Schultz ve Garfinkel gibi yorumcu düşünürler sosyal dünyanın ne yaptığının farkında olan aktörlerden kurulu olduğunu ve eylemin yapıdan önce geldiğini öne sürmüşlerdir. Bununla birlikte, Marx’ın aktörlerin belirlenmiş koşullar altında etkin olabileceği iddiası ve Durkheim’in toplumsal bir olgunun ancak başka bir toplumsal olgu tarafından ortaya çıkarılacağı düşüncesi aktörden ziyade yapının belirleyiciliğini vurgulayan görüşlerdir.Doğru yanıt B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 23

Nüfus ile ilgili değişimlerin toplum üzerindeki etkilerini ilk kez kuramsallaştıran düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

İbn-i Haldun

Thomas R. Malthus

Adam Smith

Auguste Comte

Theodor Adorno

Açıklama:

Nüfus ile ilgili değişimlerin toplumsal yapı üzerindeki etkileri aynı zamanda siyasal yapıyı da etkilemektedir. Bu etkiyi ilk kez kuramsallaştıran düşünür ise İbn-i Haldun olmuştur. Göçebe (bedevi) ve yerleşik (hadari) olmak üzere temelde iki toplum biçimi olduğunu söyleyen İbn-i Haldun, göçebeler ile yerleşikler arasındaki dinamizmi temelde nüfusa dayalı bir biçimde açıklamıştır. Düşünüre göre, bedevilikten hadariliğe geçişle birlikte göçebeleri bir arada tutan bağ (asabiye) gevşemektedir. Söz konusu değişim aynı zamanda demografik bir değişimdir. Doğru yanıt A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi nüfus tarihçilerinin demografik devrim olarak kabul ettiği tarihsel gelişmelerden biri değildir?

Ateşin kullanılması

Yazının bulunması

Buzul çağının bitişi

Tarıma geçiş

Sanayileşme

Açıklama:

Dünya tarihinde dört demografik devrim yaşandığını öne süren nüfus tarihçilerine göre, bu değişimlerin ilki insanların ateşi kullanmasıyla başlamış; ikinci demografik devrim ise büyük buzul çağının bitişiyle iklim koşullarının kısmi iyileşmesi ve besin kaynaklarının çoğalması sonucu gerçekleşmiştir. Üçüncü devrim, tarıma geçişle birlikte genişleyen gıda kaynaklarına ve doğa koşullarına karşı oluşan güvenlik ortamına bağlı olarak yaşanmıştır. Dördüncü demografik devrim ise, 17. ve 18. yüzyıllarda modern dönemin kapılarını açan sanayi dönüşümü ile gerçekleşmiştir. Doğru yanıt B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Aşağıdaki kuramcılardan hangisi "yeniden oluşumcu ve modernist görüş"ün temsilcilerinden biridir?

Bernstein

Schultz

Giroux

Althusser

Dewey

Açıklama:

Eğitim ile toplumsal değişme arasındaki ilişkileri inceleyen dört temel görüşten biri olan ve eğitimi toplumsal değişmeyi sağlayan en önemli kurum olarak gören yeniden oluşumcu ve modernist görüşün temsilcileri Count, Inkeles, Smith, Schultz, Harbison ve Myers olarak sıralanabilir. Doğru yanıt B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi kimlik temelli yeni toplumsal hareketlerin özelliklerinden biridir?

Sömürge karşıtlığıyla başlar.

19. ve 20. yüzyılın sanayileşmiş toplumlarında görülür.

İtici gücünü milliyetçilik oluşturur.

Talepleri devleti dönüştürmektir.

Post-Fordist dönemde ortaya çıkmıştır.

Açıklama:

Toplumsal değişime etki etme biçimleri bakımından sosyal hareketler, “sınıf temelli sosyal hareketler”, “etnisite temelli sömürge karşıtı siyasal hareketler” ve “kimlik temelli yeni sosyal hareketler” olmak üzere üç gruba ayrılabilir. Bunlardan sınıf temelli sosyal hareketler daha çok 19. ve 20. yüzyıldaki Batılı sanayileşmiş toplumların işçi hareketlerini kapsarken, ikinci gruptaki sosyal hareketlerin temelinde çoğunlukla etnik veya dini birliktelikler bulunmaktadır. Daha çok siyasal hak temelli olarak ortaya çıkan bu hareketlerin itici gücünü çoğu kez milliyetçilik oluşturmaktadır. Üçüncü grupta ise post-fordist dönemde neoliberal küreselleşme dünyasında ortaya çıkan yeni sorunlara karşı bir birliktelik ve farkındalık oluşturmayı amaçlayan kimlik temelli yeni sosyal hareketler bulunmaktadır. Çevre, kadın, mülteci, göçmen ve hayvan hakları gibi meselelerle ilgili duyarlılıkları öne çıkaran yeni sosyal hareketler, klasik sosyal hareketlerin devleti ele geçirme veya devleti dönüştürme gibi büyük taleplerinin aksine daha sınırlı taleplere sahiptir. Doğru yanıt E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi Montesquieu’nun düşüncelerinden biri değildir?

Toplumsal değişim mekanik bir süreçtir.

Kanunların anlaşılması daha iyi bir topluma imkan sağlar.

Coğrafi ve iklimsel koşullar toplumsal alanı.

Avrupa'ya en uygun olan sistem cumhuriyettir.

Roma’yı yükselten ve çökerten şahıslar değil olgulardır.

Açıklama:

Toplumların oluşum ve değişiminde belirli kanunlar olduğu fikrini ortaya atan Montesquieu, sadece doğanın değil toplumun da belirli yasalara göre hareket ettiği fikrini geliştirerek toplumsal değişimin mekanik bir süreç olduğuna dair ilk değerlendirme çerçevesini ortaya çıkarmıştır. “Romalıların Büyüklük ve Çöküş Nedenleri” isimli eserinde Roma’yı yükselten ve daha sonra çökerten nedenlerin şahıslarda değil olgularda aranması gerektiğini öne sürmüş; “Yasaların Ruhu” eserinde ise kanunların anlaşılması yoluyla daha iyi bir toplum oluşturma imkanının ortaya çıkacağını savunmuştur. Buna ek olarak, coğrafi ve iklimsel koşulların toplumsal alanı belirlediğini düşünen Montesquieu, üç iklim kuşağı ve buna bağlı olarak ortaya çıkan despotizm, cumhuriyet ve monarşi olmak üzere üç siyasal sistem olduğunu öne sürmüştür. Bu üç siyasal sistemden Montesquieu’nun Avrupa'ya uygun bulduğu sistem ise cumhuriyet değil monarşidir. Doğru yanıt D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 28

"Kamu menfaatinin bozuk ahlaki özellikler olarak görülen niteliklerden de ortaya çıkabileceğini" öne süren düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Francis Hutcheson

David Hume

Bernard de Mandeville

Jacques Turgot

Immanuel Kant

Açıklama:

Kamu menfaatinin bazen bozuk ahlaki özellikler olarak görülen niteliklerden ortaya çıkabileceğini ve erdemli davranışın toplumsal düzen açısından düşünüldüğü gibi etkin olamayacağını ileri süren düşünür Bernard de Mandeville’dir. Ayrıca düşünüre göre, toplum ve devlet değişip ilerlerken erdemlerin de yeniden tanımlanması gerektiğinden, insan davranışları yüksek ya da düşük olarak nitelenmemelidir. Doğru yanıt C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 29

Toplumsal değişmeye ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi klasik sosyolojiyi nitelemektedir?

Değişimin temel etkeni gündelik toplumsal olaylardır.

Değişim, toplum tiplerinin farklılaşmasıdır.

İktisadi değişimin itici gücü Fordizm’dir.

Sosyal hareketler ulus temellidir.

Din, değişimin temel bir unsurudur.

Açıklama:

19. yüzyıldaki klasik sosyolojiye göre, değişimin temel etkeni makro tarihsel ve doğal etkenler iken, iktisadi değişimin gücü ise sanayileşmedir. Klasik sosyoloji açısından sosyal hareketler sınıf temellidir ve din değişime engel olan bir unsur olarak kabul edilir. Bununla birlikte, değişim toplum tiplerinin farklılaşması olarak kabul edilmiştir. Doğru yanıt B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 30

Uygarlığı kabalıktan veya vahşilikten ayırt edenin mülkiyet fikri olduğunu öne süren düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Theodor Adorno

Adam Ferguson

Max Horkheimer

Herbert Marcuse

Walter Benjamin

Açıklama:

Uygarlığı kabalıktan veya vahşilikten ayırt eden şeyin mülkiyet fikri olduğunu öne süren düşünür İskoç Aydınlanması’nın önemli temsilcilerinden Adam Ferguson’dur. Ferguson’a göre, bu tür bir özel mülkiyet fikri Avrupa’ya mahsustur ve geri kalan barbarlar onu bilmedikleri için medenileşememişlerdir. Aslında ilerlemenin mülkiyete bağlanması iktisadi gelişmeler ile fikri yaşam arasındaki bağın kurulmasına yöneliktir. Düşünüre göre, ekonomik yaşamdaki ilerlemenin temelini işbölümü oluşturmaktadır ve insanlık tarihinde toplumun gelişimi de işbölümünün gelişimine dayalıdır. Adorno, Horkheimer, Marcuse ve Benjamin ise Frankfurt Okulu’nun temsilcileridir. Doğru yanıt B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi toplumsal değişmenin ana başlıklarından biri değildir?

Fiziki-coğrafi etkenler

Demografik değişimler

Bilimsel ve teknik gelişmeler

İktisadi etkenler

Toplumsal cinsiyet rolü

Açıklama:

Toplumsal değişimi etkileyen çok sayıda unsur sayılabilse de bunları gruplayarak açıklamak daha kolaydır. Bu çerçevede toplumsal değişimi etkileyen pek çok tekil unsur olmakla birlikte bunları altı ana başlık altında gruplamak mümkündür: (i) fiziki-coğrafi etkenler, (ii) demografik değişimler, (ii) bilimsel ve teknik gelişmeler, (iv) iktisadi etkenler, (v) din ve dünya görüşü ve (vi) sosyal hareketler.

Doğru Cevap: E

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi toplumsal değişime etki etme biçimleri bakımından sosyal hareketlerin gruplarından biridir?

Kimlik temelli yeni sosyal hareketler

Kültür temelli yeni sosyal hareketler

Dil temelli yeni sosyal hareketler

Din temelli yeni sosyal hareketler

Siyasi temelli yeni sosyal hareketler

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi 19. yüzyıl klasik sosyolojisinin toplumsal değişim incelemelerinin seyri arasında yer almaz?

Toplum tipinin farklılaşması

Sanayileşme

Din değişime engeldir.

Sınıf temelli

Cinsiyet temelli

Açıklama:

"Toplum tipinin farklılaşması, Sınıf temelli, Din değişime engeldir, Sanayileşme" her biri 19. yüzyıl klasik sosyolojisinin toplumsal değişim incelemelerinin seyri arasında yer alır.

Doğru Cevap: E

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi geçiş dönemi (kabaca 1920-1960) toplumsal değişim incelemelerinin seyri arasında yer almaz?

Tarihsel

Orta

Ulus temelli

Din değişimde etkilidir.

Yaşam biçimi temelli

Açıklama:

"Din değişimde etkilidir, Ulus temelli, Orta, Tarihsel" her biri geçiş dönemi (kabaca 1920-1960) toplumsal değişim incelemelerinin seyri arasında yer alır.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi çağdaş sosyoloji (kabaca 1960 sonrası) toplumsal değişim seyri arasında yer alan özelliklerden biridir?

Uzun

Yaşam biçimi temelli

Sanayileşme

Sınıf temelli

Ulus temelli

Açıklama:

çağdaş sosyoloji (kabaca 1960 sonrası) toplumsal değişim seyri arasında yer alan özelliklerden biri, yaşam biçimi temelli oluşudur.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi İngiltere'deki aydınlanma düşünürlerinden biridir?

Bacon

Descartes

Voltaire

Leibniz

Lessing

Açıklama:

Bacon, İngiltere'deki aydınlanma düşünürlerinden biridir.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi Fransa'daki aydınlanma düşünürlerinden biridir?

Leibniz

Bacon

Hobbes

Descartes

Wolff

Açıklama:

Descartes, Fransa'daki aydınlanma düşünürlerinden biridir.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi Almanya'daki aydınlanma düşünürlerden biridir?

Turgot

Bacon

Wolff

Descartes

Hobbes

Açıklama:

Wolff, Almanya'daki aydınlanma düşünürlerden biridir.

Doğru Cevap: C

Soru 39

Dayanışma duygusu, sosyal bağ, grup duygusu, grup dayanışması gibi anlamlara sahip
oldukça merkezi bir kavrama verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Asabiye

Harbiye

Empati

Yerleşik

Bedevi

Açıklama:

İbn Haldun’un düşüncesinde, “asabiye”, dayanışma duygusu, sosyal bağ, grup duygusu,
grup dayanışması gibi anlamlara sahip oldukça merkezi bir kavramdır.

Doğru Cevap: A

Soru 40

İbn Haldun'un iklimin toplumların biçimini belirlemede etkin bir rol oynadığına güçlü bir vurgu yaptığı eser aşağıdakilerden hangisidir?

Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu

Asabiye

Mukaddime

Enformasyon Çağı

Romalıların Büyüklük ve Çöküş Nedenleri

Açıklama:

İbn Haldun'un iklimin toplumların biçimini belirlemede etkin bir rol oynadığına güçlü bir vurgu yaptığı eser, Mukaddime'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 41

Olgusal

Yapısal

Kurumsal

Sistemik

Evrimsel

Açıklama:

Toplumsal değişim kavramını ve konusunu net bir çerçeveye kavuşturmak üzere onunla ilgili bazı bileşenleri açığa çıkarmak gerekmektedir. Bu bileşenleri analiz etmek toplumsal değişimin incelenme sınırlarını da belirleyecektir. Bu bakımdan şu beş bileşenin kavramsal sınırları çizmek bakımından mühim olduğu görülmektedir: (i) değişimin boyutu (büyük, orta ve küçük), (ii) değişimin vadesi (kısa, orta ve uzun) ve içeriği (bireysel, olgusal, kurumsal, yapısal ve sistemik), (i) değişimin hızı (yavaş, aşamalı, evrimsel ve barışçıl ile hızlı, ani, devrimsel ve şiddetli), (iv) değişmin yönü (ileri, durağan, geri), (v) faili (yapı ve aktör) olarak sıralanabilir.

Doğru Cevap: E

Soru 42

Bir mahalleye bir park yapımının o mahallenin sosyal yaşamında oluşturduğu etki hangi düzeyde değişime bir örnektir?

Küçük ölçekli

Büyük ölçekli

Orta ölçekli

Kapsamlı

Büyük çaplı

Açıklama:

Bir mahalleye bir park yapımının o mahallenin sosyal yaşamında oluşturduğu etki küçük ölçekli değişime bir örnektir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Aşağıdakilerden hangisi ilerlemeci anlatıların en sık üzerinde durdukları değişim unsurlarından biri değildir?

Sivil hakların kapsayıcı bir biçimde gelişmesi

Siyasal düzenlerin anayasal bir düzene doğru evrilmesi

Pozitivist/rasyonel bir bilim anlayışının yaygınlaşması

Rasyonel bir bilim anlayışının yaygınlaşması

Dini anlayışların güçlenmesi

Açıklama:

İlerlemecilik, tarihi mukadder bir siyasi, sosyal ve iktisadi geleceğe doğru akan, yani teleolojik bir süreç olarak görür. Sivil hakların kapsayıcı bir biçimde gelişmesi, siyasal düzenlerin anayasal bir düzene doğru evrilmesi ve son olarak pozitivist/ rasyonel bir bilim anlayışının yaygınlaşması ilerlemeci anlatıların en sık üzerinde durdukları değişim unsurlarıdır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Anlamacı sosyolojisi ile yapıyı inkâr etmemekle birlikte toplumsal değişme bağlamında aktörün önemine daha fazla vurgu yapan sosyolog kimdir?

Marx

Hegel

Engels

Weber

Durkheim

Açıklama:

Weber'in anlamacı sosyolojisi yapıyı inkâr etmemekle birlikte aktörün önemine daha fazla vurgu yapmaktadır. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Montesquieu, coğrayfa konusunda determinist bir yaklaşıma sahipken İbn Haldun’un iklim ile insan toplulukları bağlamında aşağıdakilerden hangisine odaklanmıştır?

İklim, coğrafya ve toplum arasında bir ilişki olmamasına

İklim ve insan psikolojisi arasındaki ters ilişkiye

İklim ile insan toplulukları arasında bir etkileşime

İnsanların iklim üzerindeki tahripkar etkisine

Coğrafya ile ekonominin birbirinden bağımsız oluşuna

Açıklama:

Montesquieu’nun bahsettiği gibi determinist olmasa da İbn Haldun’un bahsettiği gibi iklim ile insan toplulukları arasında bir etkileşim mevcuttur. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 46

Bedevilikten hadariliğe geçiş neticesinde göçebeleri bir arada tutan bağın gevşemesi demografik bir değişim olarak irdeleyen ve şehir yaşamının koşullarının demografik dinamizmi ortadan kaldırdığını ifade eden düşünür kimdir?

İbn Haldun

Montesquieu

Weber

Marx

Comte

Açıklama:

İbn Haldun'a göre bedevilikten hadariliğe geçiş yaşamın şartlarından ötürü ne kadar zorunluysa bu geçiş neticesinde göçebeleri bir arada tutan bağın (asabiye) gevşemesi de o kadar mukadderdir. Bu temelde aynı zamanda demografik bir değişimdir. Şehir yaşamının koşulları demografik dinamizmi ortadan kaldırmaktadır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Modern tekniğin yayılması ve sanayileşme ile birlikte bütün toplumların baştan ayağa aynı şekilde ve aynı yoldan değişeceğini böylece türdeş bir evrensel uygarlığın ortaya çıkacağını savunan yaklaşım hangisidir?

Endüstri devrimi

Teknolojik determinizm

Rasyonel düşünce

Evrimci yaklaşım

Yapısalcılık

Açıklama:

Hemen hemen bütün klasik sosyologlar sonradan teknolojik determinizm olarak adlandırılan bu yaklaşıma sahiptir. Onlara göre bir toplumun biçimini teknolojinin biçimi ve düzeyi belirlemektedir. Bu görüş sanayinin ortaya çıkması ile birlikte Avrupa’da toplumsal biçimin bütüncül olarak değişimine bağlı olarak meydana çıkmıştır. Aynı zamanda modern tekniğin yayılması ve sanayileşme ile birlikte bütün toplumların baştan ayağa aynı şekilde ve aynı yoldan değişeceği düşünülmektedir. Böylece türdeş bir evrensel uygarlık ortaya çıkacaktır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi, sanayideki yeni organizasyon biçimleri ile 1930’larda Avrupa’da totaliter faşist rejimlerin yükselişi arasındaki ilişki hakkında yoğun tartışmalar yürütmüş olan eleştirel kuramcılardan değildir?

Adorno

Horkheimer

Marcuse

Benjamin

Durkheim

Açıklama:

Frankfurt Okulunun Theodor Adorno, Max Horkheimer, Herbert Marcuse ve Walter Benjamin gibi eleştirel kuramcıları sanayideki yeni organizasyon biçimleri ile 1930’larda Avrupa’da totaliter faşist rejimlerin yükselişi arasındaki ilişki hakkında yoğun tartışmalar yürütmüşlerdir. doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 49

Dinin büyüsel olandan akılcı olana doğru bir evrim geçirmekte olduğunu savunan Weber'e göre ve büyü aşağıdakilerin hangisinde tamamen bozularak akılcılaşma tamamlanmıştır?

Protestanlık

Katoliklik

İslam

Konfüçyanizm

Hinduizm

Açıklama:

Weber'e göre din büyüsel olandan akılcı olana doğru bir evrim geçirmektedir ve Protestanlık ile birlikte büyü tamamen bozularak akılcılaşma tamamlanmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 50

Montesquieu'ye göre Orta boy devletlere uygun olan monarşinin yönetici ilkesi nedir?

Erdem

Korku

Sevgi

Şan ve şeref

Yasalar

Açıklama:

Montesquieu'ye göre küçük devletlere uygun düşen Cumhuriyet’in yönetici ilkesi erdemdir. Büyük imparatorluklara uygun olan despotizmin yönetici ilkesi korkudur. Orta boy devletlere uygun olan monarşinin yönetici ilkesi ise şan ve şereftir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 51

Adam Smith'e göre Avrupa'ya özgü olan ve uygarlığın ortaya çıkmasını sağlayan temel olgu nedir?

Endüstri toplumu

Tüketim toplumu

Gözetim toplumu

Toplumsal yapı

Ticaret toplumu

Açıklama:

Dördüncü aşamada ise ticaret ortaya çıkmıştır. Smith’e göre Avrupa’ya özgü olan ticaret toplumları uygarlığın ortaya çıkmasını sağlamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 52

Tarım toplumu, ticaret toplumu, sanayi toplumu ve bilgi toplumu gibi değişik toplum tiplerinin ortaya çıkmasına sebep olan kapsamlı değişimler aşağıdakilerden hangisi için verilebilecek örnekler arasında yer almaktadır?

Büyük ölçekli değişimler

Mikro düzeyli değişimler

Barışçıl değişimler

Kısa vadeli değişimler

Orta ölçekli değişimler

Açıklama:

Ayrıntılı bilgi almak için "değişimin boyutu" başlıklı kısmı yeniden gözden geçirebilirsiniz.
Tarım toplumu, ticaret toplumu, sanayi toplumu ve bilgi toplumu gibi değişik toplum tiplerinin ortaya çıkmasına sebep olan kapsamlı değişimler büyük ölçekli değişimler için birer örnek teşkil etmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 53

İlerlemecilik ile ilgili olarak aşağıda söylenenlerden hangisi yanlıştır?

Sosyoloji ilerlemeci bir temele sahip olarak doğmuştur.

İlerlemecilik 19. yüzyılda sosyoloji literatürüne egemendir.

Emperyalist yayılmanın temelini ilerlemecilik teşkil etmiştir.

İlerlemecilik, tarihi mukadder bir siyasi, sosyal ve iktisadi geleceğe doğru akan bir süreç olarak görür.

Spengler, Toynbee ve Sorokin’in düşünceleri ilerlemeciliğin gelişiminde önemli yapı taşlarıdır.

Açıklama:

Ayrıntılı bilgi için "değişimin yönü" başlığını gözden geçiriniz.
İlerlemecilik daha çok Comte, Durkheim, Marx ve Spencer gibi ilk önemli sosyologların düşünceleri üzerinde temellenen bir bakış açısı sunar. Buna karşılık, Döngüselcilik (Spengler, Toynbee ve Sorokin’in düşünceleri) ilerlemeciliğin geriletilmesi çabaları ile özdeşleştirilir.

Doğru Cevap: E

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi toplumsal değişimde yapının belirleyici olduğunu düşünen isimler arasında yer almaktadır?

Schopenhauer

Weber

Hegel

Garfinkel

Schultz

Açıklama:

Ayrıntılı bilgi edinmek için "Aktör Problemi" başlığını gözden geçirebilirsiniz.
Hegel yapısalcı düşüncenin kurucu aktörleri arasında kabul edilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 55

1970’lerde geliştirdiği yapılaşma kuramı ile yapı-aktör ikiliğini aşmaya çalışan sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

Habermas

Bourdieu

Bhaskar

Giddens

Mead

Açıklama:

Ayrıntılı bilgi edinmek için "aktör problemi" başlığını gözden geçiriniz.
Yapı-aktör ikiciliğini aşmak üzere 1970 sonrasında önemli teorik açılımlar gerçekleştirilmiştir. Bunlar arasında Giddens, Bourdieu ve Bhaskar önemli bir yer tutmaktadır. Giddens 1970’lerde geliştirdiği yapılaşma kuramı ile bu noktada kendisinden önceki sosyal teorik gelenekleri birleştirerek önemli ve haklı bir yer edinmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 56

I. Ibn Haldun
II. Portes
III. Voltaire
IV. Montesquieu
V. Turgot
Yukarıda sıralanandan hangileri iklim ile toplumsal değişme arasında bağ kuran düşünceleri ile bilinmektedir?

II ve III

I ve IV

I, II ve V

III, IV ve V

IV ve V

Açıklama:

Ayrıntılı bilgi edinmek için "Doğal Koşullar: Fiziki, Biyolojik ve Coğrafi Etkenler" başlığını gözden geçiriniz.
Ibn Haldun ve Montesquieu iklim ve toplumsal değişme arasında bağ kurmuşlardır. Buna göre Ibn Haldun için yeryüzünde güneydenkuzeye doğru uzanan yedi iklim kuşağı vardır ve bu kuşakların her birindeki koşullar insan karakterine etki ederek toplumun yapısını etkilemektedir. Benzer bir teoriye modern sosyolojinin fikir
babalarından Montesquieu da sahiptir. Ona göre de dünyada üç iklim bölgesi (sıcak, ılıman ve soğuk) vardır ve bu iklimlerin etkisine dayalı olarak şekillenen değişik insan karakterleri farklı siyasal modellerin ortaya çıkmasına neden olmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi bilimin, aklın ve düşünmenin gelişimi ile toplumsal biçimlerin evrimi arasında doğrudan bir bağ kuran Aydınlanma düşünürleri arasında yer almaktadır?

Condorcet

Althusser

Gintis

Bowles

Bernstein

Açıklama:

Ayrıntılı bilgi edinmek için "Bilimsel ve Teknolojik Gelişmeler" başlığını gözden geçiriniz.
Sosyolojinin klasik çağında bilimsel düşünüş ile toplumsal değişim arasında doğrudan bir bağ tesis
etme çabası göze çarpmaktadır. Voltaire, Turgot ve Condorcet gibi Aydınlanma düşünürleri bilimin, aklın
ve düşünmenin gelişimi ile toplumsal biçimlerin evrimi arasında doğrudan bir bağ kurmaktadırlar. Buna
göre bireyin doğayı anlama ve açıklama biçimi aynı zamanda toplumu kurma biçimini de şekillendirmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Bilime, düşünceye ve onların bir çıktısı olan teknolojiye toplumsal değişimde temel ve doğrusal bir rol vermek 19. yüzyıl sosyal düşüncesinde önemli bir yer tutmaktadır. Hemen hemen bütün klasik sosyologlar
sonradan .................................... olarak adlandırılan bu yaklaşıma sahiptir. Onlara göre bir toplumun biçimini teknolojinin biçimi ve düzeyi belirlemektedir.
Yukarıdaki boşluk için en uygunu aşağıdakilerden hangisidir?

Fordizm

Tarihsel maddecilik

Teknolojik determinizm

Evrimcilik

Post-modernizm

Açıklama:

Ayrıntılı bilgi edinmek için "Bilimsel ve Teknolojik Gelişmeler" başlığına göz atınız.
Bilime, düşünceye ve onların bir çıktısı olan teknolojiye toplumsal değişimde temel ve doğrusal bir rol vermek 19. yüzyıl sosyal düşüncesinde önemli bir yer tutmaktadır. Hemen hemen bütün klasik sosyologlar
sonradan teknolojik determinizm olarak adlandırılan bu yaklaşıma sahiptir. Onlara göre bir toplumun biçimini teknolojinin biçimi ve düzeyi belirlemektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Eğitimi toplumsal değişim için bir kaynak olarak gören ve Türk eğitim sistemini bizzat kuran isim aşağıdakilerden hangisidir?

Apple

Giroux

Willis

Dewey

Bowles

Açıklama:

Ayrıntılı bilgi edinmek için "Bilimsel ve Teknolojik Gelişmeler" başlığını gözden geçiriniz.
Dewey, eğitimi toplumsal değişim için bir kaynak olarak görür. Buna göre eğer toplumsal, ekonomik ve politik kurumlar eğitim ile birlikte ve tutarlı bir biçimde bütüncül olarak planlanabilirse toplumda
istenilen değişimler meydana getirebilir. Dewey Türk eğitim sistemini bizzat kuran
kişidir. Ülkemizde eğitime toplumsal değişmede daima merkezi ve aşırıya kaçan bir rol verilmesinin nedenlerinden birisi de budur

Doğru Cevap: D

Soru 60

................, etik üzerine felsefi bir soruşturma yürütmesi kadar, onu dinin gelişimi ve toplumun tarihsel ilerlemesiyle ilişkili bir biçimde ele alarak ahlak teorisi ile toplum teorisi arasındaki bağlantıları tesis etmesi bakımından, İskoç aydınlanmasının ve belki de kıta düşüncesinin en etkili ve önemli isimlerinden birisi olmuştur.
Yukarıdaki boşluk için en uygunu aşağıdakilerden hangisidir?

Voltaire

Hume

Turgot

Pascal

Leibniz

Açıklama:

Ayrıntılı bilgi edinmek için "Toplumsal Değişimin İktisadi Modeli:Ahlak, Sözleşme ve Düzen" başlığını gözden geçiriniz.
İskoç aydınlanmasının tarihinde Francis Hutcheson’un (1694-1746) etik tartışmalarının
önemli bir yeri bulunmaktadır. Ondan etkilenerek David Hume (1711-1776), etik üzerine düşünmeyi
derinleştiren isim olmuştur. Hume, etik üzerine felsefi bir soruşturma yürütmesi kadar, onu dinin
gelişimi ve toplumun tarihsel ilerlemesiyle ilişkili bir biçimde ele alarak ahlak teorisi ile toplum teorisi
arasındaki bağlantıları tesis etmesi bakımından, İskoç aydınlanmasının ve belki de kıta düşüncesinin
en etkili ve önemli isimlerinden birisi olmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 61

Aydınlanma düşünürleri ile ilgili olarak aşağıda söylenenlerden hangisi yanlıştır?

Aydınlanmacıların ilerleme kavramına yükledikleri anlam toplumun doğuşuna ve değişimine
yönelik tutumlarını anlamamız için bir hareket noktası teşkil etmektedir.

Aydınlanma düşünürleri, toplumsal değişmeyi her zaman olumlu bir anlam yükü ile donatmışlardır.

Fransız aydınlanmasının saygın ismi olan Smith ise toplumların gelişmesini açıklayan
bu iktisadi değerlendirmeyi daha da ileri bir noktaya taşımıştır.

Aydınlanma düşüncesi içinde doğmuş ve olgunlaşmış olan evrimci gelişme teorisi sosyolojinin değişime yaklaşırken kullandığı ilk ve en uzun soluklu teorik ve kavramsal çerçeveyi sunmuştur.

Aristokrasi ve kilisenin ilahî düzen fikri karşısında Aydınlanmacılar mekanik doğa anlayışında temellenen bir doğal düzen fikrini savunmaktaydılar.

Açıklama:

Ayrıntılı bilgi edinmek için "Toplumsal Değişimin İktisadi Modeli: Ahlak, Sözleşme ve Düzen" başlığını gözden geçiriniz.
Adam Smith İskoç aydınlanmasının önemli isimleri arasında yer alır.

Doğru Cevap: C

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisinde sosyolojinin incelemesinin iki ana unsuru birlikte verilmiştir?

Teknoloji ve ekonomi

Teknoloji ve değişim

Yapı ve psikoloji

Psikoloji ve değişim

Yapı ve değişim

Açıklama:

Sosyolojinin incelemesinin iki ana unsurundan birisi yapı diğeri ise değişimdir.

Doğru Cevap: E

Soru 63

Belirli bir sosyal yapının zaman içinde yaşadığı farklılaşmalara ne ad verilmektedir?

Toplumsallaşma

Toplumsal psikoloji

Toplumsal yapı

Toplumsal değişim

Sosyalleşme

Açıklama:

Belirli bir sosyal yapının zaman içinde yaşadığı farklılaşmalara toplumsal değişim adı verilmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 64

Aşağıdakilerden hangisi büyük toplumsal değişime örnektir?

Nüfustaki artış

Siyasal yapının değişimi

Tarım toplumundan sanayi toplumuna geçiş

Sınıf farklılıklarının ortadan kalkması

Ekonomik refahın artması

Açıklama:

Toplumsal yapıdaki büyük değişime örnek olarak tarım toplumundan sanayi toplumuna geçiş verilebilir. Zira bu tür değişimler toplumdaki ekonomik, sosyal, nüfussal bir çok faktörü de etkileyen değişimlerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 65

Aşağıdakilerden hangisi toplumda uzun süreli etkiler yaratan bir değişimdir?

Köy toplumsal ilişkilerindeki farklılaşmalar

Türklerin Orta Asya'dan Anadolu'ya göç etmesi

Giyim tarzlarının moda olgusuyla değişmesi

Tarımda makineleşmenin ortaya çıkması

Saç ve kaş tarzlarının moda olgusuyla değişmesi

Açıklama:

Türklerin Orta Asya'dan Anadolu'ya göç etmesi uzun süreli etkilere yol açan değişimlerdir ve toplumsal yapıyı büyük ölçüde etkilemektedir.Diğer seçeneklerdeki değişimler kısa süreli ve orta vadeli toplumsal değişimler olup toplumun bütün katmanlarında ve yapısında değişimlere etki etmezler.

Doğru Cevap: B

Soru 66

Toplumsal değişimin kaynağı toplumsal yapının kendi dâhilinde ise nasıl bir değişimdir?

Değişim olmaz

Hızlı bir değişim yaşanır

Hızlı bir değişim yaşanmaz

Değişim dışsal kaynaklardan kaynaklanır

Zorlama bir değişim yaşanmaktadır

Açıklama:

Toplumsal değişimin toplumun kendi iç yapısından kaynaklanıyorsa bu değişim zorlama olmadan ve dışsal kaynaklara bağlı olmadan gerçekleşmektedir ve süreç yavaş ilerlemektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 67

Aşağıdakilerden hangisi harekete geçirilmiş grupların zora dayalı olarak bir toplumu şiddetli ve hızlı bir biçimde dönüştürmelerine örnektir?

Sanayi devrimi

Bilgi devrimi

Tarım devrimi

Rus devrimi

Demografik devrim

Açıklama:

Harekete geçirilmiş grupların zora dayalı olarak bir toplumu şiddetli ve hızlı bir biçimde dönüştürmelerine devrim denmektedir. Bu bakımdan modern zamanlarda çok sayıda devrim (Fransız, Rus, Çin, İran vb.) gerçekleşmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 68

Aşağıdakilerden hangisi ilerlemeci anlatıların değişim unsurlarından değildir?

Sivil hakların gelişmesi

Anayasal düzenin gelişmesi

Pozitivist bilim anlayışının yaygınlaşması

Toplumsal modernleşme

Kilise ve aristokrasinin yaygınlaşması

Açıklama:

Kilise ve aristokrasinin yaygınlaşması toplumsal modernleşmenin karşıtı bir değişimdir ve gerici bir anlayış ile ilişkilendirilir.

Doğru Cevap: E

Soru 69

Hangi anlayışa göre sosyal dünya, ne yaptığının farkında olan aktörlerden kuruludur ve değişimde eylem yapıdan önce gelmektedir?

Yapısalcılık

İradecilik

İşlevselcilik

Marksizm

Yapılaşma kuramı

Açıklama:

İradecilik anlayışına göre sosyal dünya, ne yaptığının farkında olan aktörlerden kuruludur ve değişimde eylem yapıdan önce gelmektedir. Diğer seçenekler değişimlerde aktör ve kahramanların rolünü sınırlandırmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 70

Aşağıdakilerden hangisi toplumsal değişime yol açan fiziki-coğrafi etkenler kapsamında değerlendirilmektedir?

Toplumun bir liman şehrinde yaşaması

Toplumun bir yerden başka bir yere göç etmesi

Toplumda bilgi üretiminin gelişmesi

Toplumda sanayileşmenin artması

Toplumun tek tanrılı bir dine inanması

Açıklama:

Toplumsal değişimler toplumun yaşadığı fiziki şartlara ve coğrafyaya bağlı olarak da değişmektedir. Bir toplumun liman şehrinde yerleşik olması o toplumun sosyo-ekonomik yaşamının denize bağlı olarak gelişmesini desteklemektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 71

Aşağıdakilerden hangisi değişimin içeriğini ifade eden unsurlardan biri değildir?

Bireysel

Olgusal

Sistemik

Kurumsal

Evrimsel

Açıklama:

Toplumsal değişim kavramının bileşenlerinden biri olan değişimin içeriğini ifade eden unsurlar “bireysel”, “olgusal”, “kurumsal”, “yapısal” ve “sistemik” olarak sıralanabilir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 72

Aşağıdakilerden hangisi orta ölçekli değişimlerin niteliklerinden biridir?

Bir toplumu bütünüyle değiştirir.

Tarım toplumunun ortaya çıkışı önemli örneklerinden biridir.

Toplumsal yapıda farklılaşmalara yol açar.

İncelenmesi ve kavranması en güç olan değişimlerdir.

Sayıca az ve kritiktir.

Açıklama:

Toplumsal değişimi büyük, orta ve küçük ölçekli olarak sınıflandırmak mümkündür. Bunlardan orta ölçekli değişimler bir toplumun biçimini bütüncül olarak değiştirmeyen ancak toplumsal yapıda farklılaşmalara yol açan değişimlerdir. Daha ziyade sosyal kurumlarla ilişkili olan söz konusu değişimler, toplumun işleyişini ciddi bir biçimde değiştirirler. Özellikle nüfus, siyasal yapı, iktisadi sistem ve mekânsal unsurlardaki kapsamlı değişimler toplumsal yapıya etki ederler. Örneğin bir toplumda belirgin bir biçimde yaşanan iktisadi kalkınma neticesinde ortaya çıkan refah artışı ile sınıflar arası ilişkilerde gerçekleşen değişimler buna bir örnektir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 73

Aşağıdaki kuramcılardan hangisi diğerlerinden farklı bir tarih anlayışı ortaya koymuştur?

Comte

Marx

Sorokin

Spencer

Durkheim

Açıklama:

19. yüzyılda ilerlemecilik sosyolojinin resmi biçimi olmuş; bu çerçevede Comte, Marx, Spencer ve Durkheim gibi düşünürler ilerlemeci bir anlayışla toplumsal değişmeyi evrimci bir perspektiften ele almışlardır. Bununla birlikte, ilerlemecilik 20. yüzyılın başında, özellikle iki savaş arası dönemde, tarih felsefesinden başlayarak ciddi eleştirilere uğramıştır. Bu eleştirilerden öne çıkanlardan birisi de Spengler, Toynbee ve Sorokin’in döngüselci tarih fikri olmuştur. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 74

İbn Haldun ve Montesquieu’nun toplumsal değişimi açıklamada ortaklaştıkları unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Yapı

İklim

Gelenek

Dayanışma

Siyaset

Açıklama:

İbn Haldun, "Mukaddime" isimli eserinde iklimin toplumların biçimini belirlemede etkin bir rol oynadığına güçlü bir vurgu yapmaktadır. Ona göre, yeryüzünde güneyden kuzeye doğru uzanan yedi iklim kuşağı vardır ve bu kuşakların her birindeki koşullar insan karakterine etki ederek toplumun yapısını etkilemektedir. Benzer bir teoriye sahip olan Montesquieu’ya göre ise, dünyada üç iklim bölgesi (sıcak, ılıman ve soğuk) vardır ve bu iklimlerin etkisine dayalı olarak şekillenen değişik insan karakterleri farklı siyasal modellerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 75

Aşağıdaki kuramcılardan hangisi eğitim kurumlarına yönelik tamamen olumsuz düşüncelere sahiptir?

Inkeles

Althusser

Giroux

Bernstein

Dewey

Açıklama:

Inkeles, eğitimi toplumsal değişmeyi sağlayan en önemli kurum olarak kabul eden modernist görüşün temsilcisi iken, Giroux ve Bernstein eğitime toplumsal değişmede sınırlı da olsa bir rol atfetmiştir. Dewey ise toplumsal, ekonomik ve politik kurumlar ile eğitimin bütüncül olarak planlanması halinde toplumda istenilen değişimlerin meydana gelebileceğine inanmıştır. Althusser’in Bowles ve Gintis ile birlikte temsil ettiği Marksist yapısalcı veya çatışmacı düşünce ise eğitim kurumlarını mevcut sistemi koruyan ve yeniden üreten hegemonik bir araç olarak değerlendirmiştir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 76

Aşağıdakilerden hangisi sanayideki yeni organizasyon biçimleri ile Avrupa’da yükselen faşist rejimler arasında ilişki kuran düşünürlerden biri değildir?

Theodor Adorno

Max Horkheimer

Herbert Marcuse

Charles Taylor

Walter Benjamin

Açıklama:

Frankfurt Okulu'nun Theodor Adorno, Max Horkheimer, Herbert Marcuse ve Walter Benjamin gibi eleştirel kuramcıları sanayideki yeni organizasyon biçimleri ile 1930’larda Avrupa’da totaliter faşist rejimlerin yükselişi arasındaki ilişki hakkında yoğun tartışmalar yürütmüşlerdir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 77

Tilly’nin yaklaşımında toplumsal hareketleri ifade eden anahtar kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Sınıf

Talep

Grup

Kimlik

Değişim

Açıklama:

Charles Tilly toplumsal hareketleri hedefteki otoritelere yönelik kolektif talepler; bu talepleri oluşturmak için özel birtakım medya ve propaganda faaliyetleri ve kamusal eylemler ve üyelerin birlikteliği ile gerçekleşen kamusal temsil etrafında şekillenen bir siyasi bileşim olarak nitelendirmektedir. Burada “talep” kavramı toplumsal hareketi ifade eden anahtar olarak belirmektedir. Zira bir toplumsal hareket genellikle toplumun bir kısmının toplumda bir konuda değişim talebi ile meydana çıkmaktadır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 78

I. Romalıların Büyüklük ve Çöküş Nedenleri
II. Yasaların Ruhu
III. Mukaddime
IV. Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu
Yukarıda verilen toplumsal değişme konusundaki önemli eserlerden hangileri aynı yazar tarafından kaleme alınmıştır?

I ve III

I ve II

I ve IV

II ve IV

III ve IV

Açıklama:

"Romalıların Büyüklük ve Çöküş Nedenleri" ve "Yasaların Ruhu" isimli eserler Montesquieu, "Mukaddime" İbn Haldun ve "Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu" ise Weber tarafından kaleme alınmış olan toplumsal değişme konusundaki önemli eserlerdir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 79

Modernleri yeni ve tecrübesiz olmakla itham eden kilisenin söylemini tersyüz eden düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Bacon

Descartes

Condorcet

Voltaire

Comte

Açıklama:

Modern toplumun doğuşu tartışmalarında kilise kendi geleneksel gücünü merkeze alırken, modernleri yeni, genç ve tecrübesiz olmakla itham etmiştir. Bu düşünceye karşı Bacon, dünya tarihi penceresinden bakıldığında Antikçağların daha genç ve tecrübesiz olduklarını, modernlerin ise birikmiş bir tecrübeye sahip ve dolayısıyla daha yetkin olduğunu savunarak söylemi tersyüz etmiştir. Böylece insanlığın başlangıçtan itibaren tecrübelerin birikimi ile bir ilerlemeye sahip olduğu da kabul edilmiştir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 80

Aşağıdakilerden hangisi çağdaş sosyolojinin toplumsal değişme konusundaki yaklaşımına ilişkin doğru bir ifadedir?

Orta ölçekli değişime odaklanır.

Değişimi toplumsal yapıda farklılaşma olarak ele alır.

Değişimin itici gücü olarak Fordizm’i kabul eder.

Değişimi ampirik olarak inceler.

Değişimin kaynağını ulus temelli sosyal hareketler olarak görür.

Açıklama:

Kabaca 1960 sonrasına tekabül eden çağdaş sosyoloji küçük ölçekli değişimlere odaklanırken, değişimi toplumsal olgu ve süreçlerde farklılaşma olarak kabul eder. Çağdaş sosyolojiye göre, değişimin itici gücü Post-Fordizm ve küreselleşmedir. Ayrıca sınıf ya da ulus temelli değil, yaşam biçimi temelli sosyal hareketlere odaklanan çağdaş sosyoloji, değişimi ampirik olarak inceler. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 81

İyimser bir felsefenin ifadesi olarak ilerlemeci görüş kim tarafından başlatılmıştır?

Comte

Bacon

Voltaire

Kant

Descartes

Açıklama:

İlerlemecilik, iyimser bir felsefenin ifadesi olarak, ilerlemeye inanan, insanlığın giderek daha fazla ve yetkin bir bilgiye ve mutluluğa ulaşacağını savunan görüşü ifade eder. Bacon’la başlayan, Descartes, Kant ve Voltaire ile sürüp, Comte, Darwin ve
Marks’ta en yüksek düzeye erişen bir tavır olarak ilerlemecilik, insan bilgisinin giderek gelişeceğini, insanın doğaya egemen
olup, evrenin gizlerine nüfuz edebileceğini dile getirir.

Doğru Cevap: B

Ünite 2

Soru 1

Toplumun tıpkı fizik madde gibi bir "şey" veya "olgu" olduğunu, "ahlâk, örf ve âdetler"in ve "bir ulusun ruhunun" bilimsel olarak incelenebileceğini kabul eden düşünür kimdir?

Saint-Simon

Montesquieu

Auguste Comte

Herbert Spencer

Emile Durkheim

Açıklama:

İnsanın özü ve insan toplumlarının kaynakları hakkında spekülâsyonlardan ziyade somut verilerle ilgilenen bir empirist olan Montesquieu çoğu kez Newton’un fizikte kullandığı işlemlere başvurur: toplumsal evrendeki olguları gözlemlemeye, bu gözlemlerden hareketle onların temel özellikleri ve yasa-benzeri ilişkileri hakkında önermeler oluşturmaya çalışır. O fizik bilimlerini temel alan bir toplum bilimi yaratmanın mümkün olduğunu düşünen ilk kişidir. Toplumun tıpkı fizik madde gibi bir ‘şey’ veya ‘olgu’ olduğunu, ‘ahlâk, örf ve âdetler’in ve ‘bir ulusun ruhunun’ bilimsel olarak incelenebileceğini kabul eder.Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 2

I. Bütün olguların değişmez doğa yasalarına tâbî olduklarını, bu yasaları keşfedecek olan sosyolojinin “en genel veya basit olgulardan daha özel veya kompleks olgulara doğru ilerleyen” bilimlerin tepesinde yer aldığını öne sürmüştür.
II. İnsanın toplumsal geleceğinin, geçmişinde olduğu gibi, kesinlikle yasalar tarafından düzenleneceğini düşünür.
III. Bir organizma olarak toplum, bireysel üyelerin bilinçlerini aşan ve gerçekte belirleyen kendine ait bağımsız bir bilince sahiptir
IV. Toplumsal evrimin, dolayısıyla değişmenin merkezî dinamik gücünü “iktisadî sınıflar arasındaki çatışma”nın oluşturduğunu öne sürmüştür.
V. Her şeyi, toplumsal düzen dâhil, doğal ve fiziksel yasalar ve süreçler yönlendirmektedir.
Yukardakilerden hangileri Saint-Simon'un görüşlerindendir?

I ve III

II, IV ve V

III ve V

II, III, ve IV

I, II, III, IV

Açıklama:

Saint-Simon toplumun bir makine veya gezegenler sistemi değil, yaşayan bir organizma olduğunu düşündüğü için, toplumsal olgulara ilişkin bilimsel araştırmanın doğa bilimlerinin metodolojisini benimsemesi, bilimsel bir sosyal bilimin yaşam bilimlerini model alması gerektiğini öne sürer. Ona göre fiziksel, kimyasal, biyolojik veya toplumsal, bütün olgular tek bir ilkenin işleyişini yansıtırlar. Bu tek ilke de Newton’un çekim yasasıdır. Gordon’a (2015) göre, “Toplum, içindeki bireylerin ve bireyler kategorilerinin hücreler ve organlara benzer roller yüklendikleri bir tür süperorganizmadır” fikrini Greklere kadar götürmek mümkün olsa da, bu görüş toplumsal düşüncede sadece 19. yüzyılda önemli bir rol oynamaya başlamıştır ve burada bir organizma olarak toplum fikri benimsenir. Saint-Simon bu fikrin toplum felsefesi ve sosyal bilimlere nüfuz etmesinde önemli bir role sahiptir. Ona göre “bir organizma olarak toplum, bireysel üyelerin bilinçlerini aşan ve gerçekte belirleyen kendine ait bağımsız bir bilince sahiptir”. Saint-Simon kültürlerin çeşitliliğinin yüzeysel olduğunu düşünür. Bütün toplumsal gelişmeler ve değişme temel bir plâna göre gerçekleşir; insanlığın tarihi, en azından kendi yörüngelerinde hareket eden gezegenlerde olduğu gibi, tek yasa tarafından yönlendirilir. Saint- Simon böyle bir tarih anlayışını benimseyen tek kişi olmasa da, toplumsal evrimin, dolayısıyla değişmenin merkezî dinamik gücünü “iktisadî sınıflar arasındaki çatışma”nın oluşturduğunu öne süren ilk kişidir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 3

"Evrenin işleyişinin, evrende gerçekleşen olayların çeşitli bilimsel yasalarla, örneğin fizik yasaları ile, belirlenmiş olduğunu ve bu belirlenmiş olayların gerçekleşmelerinin zorunlu olduğunu öne süren öğretidir." şeklinde açıklanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Determinizm

Empirizm

Doğal seçkinler

İndirgemecilik

Toplumsal organizma

Açıklama:

Belirlenimcilik ve gerekircilik olarak da adlandırılan determinizm, evrenin işleyişinin, evrende gerçekleşen olayların çeşitli bilimsel yasalarla, örneğin fizik yasaları ile, belirlenmiş olduğunu ve bu belirlenmiş olayların gerçekleşmelerinin zorunlu olduğunu öne süren öğretidir.Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Hangisi Comte’un toplumsal dünyayı açıklamak için gerekli olduğunu savunduğu temel tekniklerden birisidir?

Analiz

Sentez

Değerlendirme

Hipotez

Deney

Açıklama:

Comte’un toplum ve yöntem anlayışı araştırma tekniklerinde bir işbölümüne dayanır. Ona göre toplumsal dünyayı açıklamak için dört temel tekniğe başvurulabilir: (1) insan duyumlarıyla (ve teorinin rehberliğinde) ‘gözlem’, (2) özellikle ‘toplumsal patolojiler’i anlamada ‘deney’; (3) toplumun doğasındaki -özellikle toplumsal düşüncelerin doğasındaki- düzenli değişme örüntülerini yakalamada ‘tarihsel gözlem’; ve (4) insan ve hayvan toplumları, bir arada bulunan insan toplumları ve aynı toplumun farklı unsurları olan özel değişkenlerin etkilerini soyutlayan bir gözle ‘karşılaştırma’.Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Toplumsal ve biyolojik organizmalar ayrımını yapan ilk düşünür kimdir?

Montesquieu

Herbert Spencer

Auguste Comte

Saint-Simon

Emile Durkheim

Açıklama:

Yöntem anlayışını ayrıca organik analojiler etrafında geliştiren Comte çoğu kez toplumu biyolojik organizmayla karşılaştırır ve bir parça/unsurun, örneğin aile veya devletin ‘toplumsal beden’ için yaptığı şeye veya katkısına göre anlaşılabileceğini öne sürer. Montesquieu benzer bir noktaya temas etse de toplumsal ve biyolojik organizmalar ayrımını yapan ilk kişi Comte’tur.Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 6

I. Gelişme başlangıçta küçük birimlerden daha büyüklere doğru bir ilerleme içerir. II. En homojen, içbütünlükten en fazla yoksun, en istikrarsız ve en alt düzey toplum biçimi (diğer toplumlardan korku nedeniyle) ordunun hâkim olduğu yerlerde ortaya çıkar. III. Farklılaşmanın büyüklüğü ve düzeyi bakımından büyük çeşitlilikler sergiler. IV. Nüfusun büyüklüğü ve yoğunluğu ve komşu toplumlarla ilişkileri etkilidir. V. Gelişme ve yapısal farklılaşmaya bütünleşme eşlik eder. Yukarıdaki ifadelerden hangileri organizmaların ve toplumların evriminin ortak örüntüleri birlikte verilmiştir?

II,IV

I,III.V

I,II,V

I,III,IV,V

III,IV,V

Açıklama:

Spencer’a göre, evrim homojen bir durumdan daha farklılaşmış bir duruma doğru hareketi içerdiği için, hem organik hem de süper-organik bedenlerde (toplumlarda) farklılaşmamış durumlardan farklılaşmış durumlara doğru hareketin belirli ortak örüntüleri şöyle sıralanabilir:

Hem organizmalarda hem de toplumlarda gelişme başlangıçta küçük birimlerden daha büyüklere doğru bir ilerleme içerir.

Hem bireysel organizmalar hem de toplumlar farklılaşmanın büyüklüğü ve düzeyi bakımından büyük çeşitlilikler sergiler.

Hem organik hem de süper-organik bedenlerde gelişme birleşme ve yeniden birleşme aracılığıyla ortaya çıkar; yani, en küçük birimler başlangıçta daha büyük birimler (birleşimler) oluşturacak biçimde bir araya gelirler, ardından bu büyük birimler daha büyük bir bütünü oluşturmak için diğer benzer birimlerle bir araya gelir (yeniden birleşirler). Bu sayede organik ve süper-organik sistemler giderek büyür ve yapısal olarak farklılaşırlar. Bu yüzden, büyüklük artışına her zaman birleşen birimlerin yapısal farklılaşması eşlik eder. Örneğin, bedensel bir organizmadaki veya küçük, ilkel bir toplumdaki küçük hücre öbekleri başlangıçta diğer hücreler veya küçük toplumlarla bir araya gelir (ve böylece birleşir) ve daha büyük ve daha farklılaşmış organizmalar veya toplumlar oluştururlar; böylece hem organik hem de süper-organik gelişme gerçekleşir (akt. Turner vd., 2010).

Gelişme ve yapısal farklılaşmaya bütünleşme eşlik eder. Bütünleşme olmadığında yeniden birleşme mümkün olmayacağı için, organik ve toplumsal bedenlerin her birleşme evresinde yapısal bütünleşme sergilemesi gerekir.

Karşılıklı bağımlılık ve kontrolün merkezileşmesi sistemin ‘iç bütünlüğünü ve ortama adaptasyon yeteneğini artırır. Bu artan adaptasyon yeteneği çoğu kez daha fazla gelişme, farklılaşma ve bütünleşme için elverişli koşullar yaratırken, çözülme çoğu kez bir sistem birimler arasında bütünlüğü sağlama kapasitesinin çok üzerinde genişlediğinde ortaya çıkar.

Doğru cevap B'dir.

Hem organizmalarda hem de toplumlarda gelişme başlangıçta küçük birimlerden daha büyüklere doğru bir ilerleme içerir.

Hem bireysel organizmalar hem de toplumlar farklılaşmanın büyüklüğü ve düzeyi bakımından büyük çeşitlilikler sergiler.

Hem organik hem de süper-organik bedenlerde gelişme birleşme ve yeniden birleşme aracılığıyla ortaya çıkar; yani, en küçük birimler başlangıçta daha büyük birimler (birleşimler) oluşturacak biçimde bir araya gelirler, ardından bu büyük birimler daha büyük bir bütünü oluşturmak için diğer benzer birimlerle bir araya gelir (yeniden birleşirler). Bu sayede organik ve süper-organik sistemler giderek büyür ve yapısal olarak farklılaşırlar. Bu yüzden, büyüklük artışına her zaman birleşen birimlerin yapısal farklılaşması eşlik eder. Örneğin, bedensel bir organizmadaki veya küçük, ilkel bir toplumdaki küçük hücre öbekleri başlangıçta diğer hücreler veya küçük toplumlarla bir araya gelir (ve böylece birleşir) ve daha büyük ve daha farklılaşmış organizmalar veya toplumlar oluştururlar; böylece hem organik hem de süper-organik gelişme gerçekleşir (akt. Turner vd., 2010).

Gelişme ve yapısal farklılaşmaya bütünleşme eşlik eder. Bütünleşme olmadığında yeniden birleşme mümkün olmayacağı için, organik ve toplumsal bedenlerin her birleşme evresinde yapısal bütünleşme sergilemesi gerekir.

Karşılıklı bağımlılık ve kontrolün merkezileşmesi sistemin ‘iç bütünlüğünü ve ortama adaptasyon yeteneğini artırır. Bu artan adaptasyon yeteneği çoğu kez daha fazla gelişme, farklılaşma ve bütünleşme için elverişli koşullar yaratırken, çözülme çoğu kez bir sistem birimler arasında bütünlüğü sağlama kapasitesinin çok üzerinde genişlediğinde ortaya çıkar.

Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 7

"Bir toplumdaki insanların sayısı ve aralarındaki etkileşim miktarıdır."şeklinde açıklanan kavram hangisidir?

Bütünleşme

Maddi yoğunluk

Farklılaşma

Ahlâkî yoğunluk

Dinamik yoğunluk

Açıklama:

Durkheim yoğunluğu ‘dinamik yoğunluk’ ve ‘ahlâkî yoğunluk’ biçiminde ikiye ayırır. Dinamik yoğunluk bir toplumdaki insanların sayısı ve aralarındaki etkileşim miktarıdır.Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 8

Durkheim’a göre anominin ortadan kaldırılabilmesi için gerekli durum nedir?

Güçlü ve bir ölçüde diktatör bir merkezî organın, devletin kurulması

Dengenin sağlanması için toplumsal çatışmanın kendi doğal işleyişine bırakılması

Farklı sosyal sınıfların toplumsal ve tarihsel kuvvetlere farklı biçimlerde ve farklı toplamlar olarak tepki verilmesi

Bireylerin ortak bir ideal etrafında bir araya gelerek kolektif hayatla yeniden bütünleşmelerinin sağlanması

İnsanlar arasında bilgi artışı, sempati ve karşılıklı anlayışın artması

Açıklama:

Durkheim’a göre anominin ortadan kaldırılabilmesi Comte veya Rousseau’nun önerdiği gibi güçlü ve bir ölçüde diktatör bir merkezî organın, devletin kurulması değil, diğer uzman kişilere ve nihayetinde toplumun tüm üyelerinin peşinden gideceği ortak hedeflere karşılıklı bağımlı olan bireylerin kollektif hayatla yeniden bütünleşmelerinin sağlanmasıdır. Bunun mekanizması da ‘meslek grupları’ veya ‘korporatif yapılar’dır.Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi Emile Durkheim’ın en temel kavramları arasında yer alır?

İşbölümü

Sınıf çatışması

Devrim

Feminizm

Birey

Açıklama:

Durkheim çalışmalarında esasen toplumsal düzen ve dayanışmanın kaynağını açıklamaya odaklansa da, toplumsal çatışmanın ve dolayısıyla değişmenin kaynağında da aynı değişkenlerin geçerli olduğunu düşünür. Durkheimcı teoride düzen/dayanışma ve çatışmanın kaynağıyla ilişkili üç eksen kavram işbölümü, konsensüs ve ahlâkî normlardır.Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi Auguste Comte’a göre ‘sosyal dinamik’ içinde yer alır?

Toplumun varlığını nasıl sürdürdüğü

İşbölümünün toplumsal dayanışma üzerindeki etkisi

Toplumların geçirdikleri dönüşümler

Parçalar ve bütün arasındaki dengenin nasıl sağlandığı

Toplumsal kurumlar arasındaki uyum

Açıklama:

Comte sosyal dinamikte evrimci bir insan ilerlemesi anlayışına bağlıdır; ilerleme, değişme ve evrimi konu alır. Farklı toplum tiplerindeki karşılıklı bağların ampirik yollarla incelenmesi gerekir. Toplumlar ve onların toplumsal fikirleri teolojik, metafizik ve pozitif değişme evrelerinden geçer ve bu “sosyal dinamiğin anayasası”dır. Toplumlar basitten karmaşık toplumsal yapı örüntülerine ve buna bağlı olarak dinsel düşüncelerden lâik düşüncelere doğru ilerledikleri için, sosyal dinamik ‘ardışıklık yasaları’nı veya sosyal sistemlerdeki ‘değişme örüntüleri’ni zamansal boyutta araştırır.Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Bireyin temel hak ve özgürlüklerinin ön planda olduğu, müdahaleden uzak bir serbest piyasa ekonomisini içeren toplumsal düzen seçeneklerden hangisidir?

Kapitalizm

Liberalizm

Sosyalizm

Pozitivizm

Marksizim

Açıklama:

Liberalizm, doğası gereği çıkarcı ve rasyonel hareket eden bireyin temel hak ve özgürlüklerini güvence altına almak için devletin toplumsal barışı ve huzuru sağlama dışında devreye girmediği, her türlü müdahaleden uzak bir serbest piyasa toplumunu öngörür.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Pozitivist, organizmacı ve evrimci toplumsal düzen ve değişme anlayışının öncüsü kimdir?

Montesquieu

Hobbes

Locke

Rousseau

Marks

Açıklama:

Pozitivist, organizmacı ve evrimci toplumsal düzen ve değişme anlayışının öncüsü Montesquieudur.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Montesquieu'nun eserinin adı nedir?

Kanunlar Üzerine

Newton ile Topluma Bakmak

Yasalar ve Toplum

Kanun İkilemi

Kanunların Ruhu Üzerine

Açıklama:

Montesquieu'nun eserinin adı "Kanunların Ruhu Üzerine"dir.

Doğru Cevap: E

Soru 14

Yalnızca ampirizm ile değil felsefi dehanın da desteği ile toplumsal olguların özünün kavranabileceğini savunan düşünür kimdir?

Spencer

Durkheim

Montesquieu

Saint-Simon

Auguste Comte

Açıklama:

Saint Simon yalnızca ampirizm ile değil felsefi dehanın da desteği ile toplumsal olguların özünün kavranabileceğini savunmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Saint-Simone'a göre tarihin üç evresi seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Ön hazırlık dönemi, gelişim dönemi, pozitif evre

Başlangıç dönemi, gelişim dönemi, sonuç

Ön hazırlık dönemi, varsayımsal dönem, pozitif evre

Ön hazırlık dönemi, sonuç dönemi, pozitif evre

Başlangıç dönemi, gelişme dönemi, yükseliş dönemi

Açıklama:

Saint-Simone'a göre tarihin üç evresi ön hazırlık dönemi, varsayımsal dönem ve pozitif evredir.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Emek hangi düşünürden beri küçültücü olmaktan çıkmıştır?

Saint-Simon

Durkheim

Montesquieu

Spencer

Comte

Açıklama:

Emek Saint-Simon'dan beri küçültücü olmaktan çıkmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 17

August Comte'a göre bilimlerin kraliçesi hangi bilim dalıdır?

Sosyoloji

Sosyal psikoloji

Sosyal fizik

Psikoloji

Psikiyatri

Açıklama:

August Comte'a göre bilimlerin kraliçesi sosyal fiziktir ve tüm bilimlerin sosyal fiziğe ilerlemesi kaçınılmazdır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 18

Comte toplumun parçaları arasındaki uyumu ve karşılıklı bağlantıları ifade etmek için hangi terimi kullanmıştır?

Toplumsal bağlar

Topumsal organizma

Sosyal bağlar

Sosyal organizma

Toplumsal değişme

Açıklama:

August Comte, toplumun parçaları arasında uyum olduğunu, kurumlar arasındaki karşılıklı bağlantıların bir organizma içindeki işlevlerin karşılıklı bağlantısına benzediğini göstermek için toplumsal organizma terimini kullanmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Seçeneklerden hangisi August Comte'un kuramı için söylenemez?

Sosyoloji toplumsal yapılara odaklanmalıdır.

Sosyal analizin temel birimi ailedir.

Sosyal dinamik , toplumsal ilerleme ve değişmeye odaklanır.

Sosyoloji bireylerle ilgilenmelidir.

Sosyal statik, toplumsal düzenin araştırılmasına odaklanır.

Açıklama:

Comte'a göre sosyoloji bireylerle değil toplumsal yapı ve kurumlarla ilgilenmelidir.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Seçeneklerden hangisi Spencer'ın sosyal sistemlerde yapılaşmaya ilişkin modelinin süreçlerinden biri değildir?

Sistem büyüklüğünde artışa yol açan kuvvetler

Birimlerin farklılaşması

Farklılaşan birimlerin bütünleşme süreçleri

Çevre adaptasyon düzeni

Birimlerin tamamen ayrılması

Açıklama:

Spencer'ın sosyal sistemlerde yapılaşmaya ilişkin modelinin süreçleri şunlardır:

Sistem büyüklüğünde artışa yol açan kuvvetler
Birimlerin farklılaşması
Farklılaşan birimlerin bütünleşme süreçleri
Çevre adaptasyon düzeni

Doğru Cevap: E

Soru 21

Pozitivist, organizmacı ve evrimci toplumsal düzen ve değişme anlayışının öncüsü aşağıdaki isimlerden hangisidir?

Hobbes

Locke

Rousseau

Montesquieu

Marx

Açıklama:

Pozitivist, organizmacı ve evrimci toplumsal düzen ve değişme anlayışının öncüsü Montesquieu’dür. İnsanların toplum yaratılmadan önce ‘doğa durumu’nda yaşadıklarını varsayan
Hobbes, Locke ve Rousseau’yu eleştiren Montesquieu insanların hiçbir zaman toplumsuz yaşamadığını, toplumun ürünü olduklarını vurgular. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 22

Bilginin gözlem, deneme veya duyular ile elde edilebileceğini ileri süren geleneksel öğretiye ne ad verilir?

Pozitivizm

Empirizm

Metafizik

Sübjektivizm

Rasyonalizm

Açıklama:

Empirizm
Bilginin gözlem, deneme veya duyular ile elde edilebileceğini ileri süren geleneksel öğretidir.

Doğru Cevap: B

Soru 23

Evrenin işleyişinin, evrende gerçekleşen olayların çeşitli bilimsel yasalarla, örneğin fizik yasaları ile, belirlenmiş olduğunu ve bu belirlenmiş olayların gerçekleşmelerinin zorunlu olduğunu öne süren öğretiye ne ad verilir?

Belirlenimcilik

Pragmatizm

Oportünizm

Belirlenimsizlik

Objektivizm

Açıklama:

Belirlenimcilik ve gerekircilik olarak da adlandırılan determinizm, evrenin işleyişinin, evrende gerçekleşen olayların çeşitli bilimsel yasalarla, örneğin fizik yasaları ile, belirlenmiş olduğunu ve bu belirlenmiş olayların gerçekleşmelerinin zorunlu olduğunu öne süren öğretidir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 24

1789 yılında Fransız bilim insanı Antonie Lavoisier tarafından dile getirilen ve kimyanın temel kanunları arasında yer alan kanunun adı nedir?

Sabit Oranlar Kanunu

Maddenin Korunumu Kanunu

Katlı Oranlar Kanunu

Kütlenin Korunumu Kanunu

Birleşen Hacim Oranları Kanunu

Açıklama:

Maddenin Korunumu Kanunu
Kimyanın temel kanunları arasında yer alan bu kanunu ilk defa 1789 yılında Fransız bilim insanı Antonie Lavoisier dile getirmiştir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 25

I. Kuvvetlerin sürekliliği
II. Maddenin yok olmaması
III. Hareketin sürekliliği
IV. Kademeli evrim
Yukarıdakilerden hangisi Spencer’ın evrim konusunu ele alırken öne sürdüğü açıklamalarında karşımıza üç temel aksiyom arasındadır?

Yalnız I

I ve II

I, II ve III

III ve IV

Yalnız IV

Açıklama:

Spencer’ın evrim konusunu ele alırken öne sürdüğü açıklamalarında karşımıza üç temel aksiyom çıkar: i) kuvvetlerin sürekliliği, ii) maddenin yok olmaması ve iii) hareketin sürekliliği. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 26

I. Teolojik Hâl
II. Metafizik Hâl
III. Teorik Hâl
IV. Bilimsel Hâl
Yukarıdakilerden hangisi Comte'un Üç Hal yasası arasında sayılabilir?

Yalnız I

I ve II

I, II ve III

Yalnız IV

I, II ve IV

Açıklama:

Ütopist ve determinist olan Comte insan zihninin gelişiminin tâbi olduğu bir ‘temel yasa’yı keşfettiğini belirtir. İnsan zihninin gelişimine ilişkin bu üç hâl sırasıyla teolojik ya da kurgusal hâl, metafizik ya da soyut hâl ve bilimsel ya da pozitif hâldir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 27

Görünüşte çeşitlilik gösteren fenomenleri bazı birincil ya da temel açıklayıcı ilkelere indirgeyen entelektüel stratejileri ifade eden düşünceye ne ad verilir?

Animizm

Özgecilik

İndirgemecilik

Dekonstrüktivizm

Ampirizm

Açıklama:

İndirgemecilik
En genel biçimi ile söylenirse, indirgemecilik, görünüşte çeşitlilik gösteren fenomenleri bazı birincil ya da temel açıklayıcı ilkelere indirgeyen entelektüel stratejileri ifade eder. Doğru cevap C'dir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 28

I. Anomik işbölümü
II. Zorunlu işbölümü
III. Yetersiz koordine edilmiş işbölümü
IV. Bireysel işbölümü
Yukarıdakilerden hangisi Durkheim'ın değişmeye yol açan üç normal dışı iş bölümünü tespit ettiği biçimler arasındadır?

Yalnız I

I ve II

II ve III

I, II ve III

Yalnız IV

Açıklama:

İşbölümünün genelde toplumsal dayanışma yaratsa bile, bazen farklı, hatta karşı yönde sonuçlara sahip olabileceğini belirten Durkheim değişmeye yol açan üç normal dışı işbölümü biçimi tespit eder. Bunlar:
• Anomik işbölümü
• Zorunlu işbölümü
• Yetersiz koordine edilmiş işbölümü
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Evrensel bir sınıf olan proleteryanın özgürleştirici ve geliştirici rolünü gizlemeye yarayan bilinç kavramına ne ad verilir?

Bilinçaltı Kavramı

Bilinç Öncesi Kavramı

Yanlış Bilinç Kavramı

Bilinç Ötesi Kavramı

Süperego

Açıklama:

Karl Marx’ta yanlış bilinç kavramı, evrensel bir sınıf olan proleteryanın özgürleştirici ve geliştirici rolünü gizlemeye yaramaktadır. Bir başka biçimde söylenirse, yanlış bilinç, insanın türsel özünü kurtarmaktan ziyade köleliğini pekiştiren düşünceyi anlatır (Marshall, 1999). Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Bütün insanların hayatta kalma mücadelesi içinde olduğunu belirten Spencer aşağıdaki isimlerin hangisinden etkilenmiştir?

Marx

Durkheim

Locke

Darwin

Kierkegaard

Açıklama:

Darwinist fikirleri benimseyen Spencer’a göre bütün insanlar hayatta kalma mücadelesi içindedir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Aşağıdakilerden hangisi sanayileşmeyle ilgili değişimlere verilen tepkilerden biri değildir?

Liberalizmin ön plana çıkması

Serbest piyasa toplumunun öngörülmesi

insanların müdahalesi ile değişme çabalarının felakete yol açacağı düşüncesi

Sosyalizmin ortaya çıkışı

Muhafazakar anlayışta Aydınlanma kaynaklı değişim ve yeni toplum vaadi benimsenmiştir

Açıklama:

Sanayileşme ile birlikte ortaya çıkan kapsamlı
değişimler karşısında üç tepki gelişmiştir. Liberalizm
olarak adlandırılan ilk tepki olumludur. Liberalizm,
doğaları gereği çıkarcı ve rasyonel hareket
eden bireylerin temel hak ve özgürlüklerini güvence
altına almak için devletin toplumsal barışı ve huzuru
sağlama dışında devreye girmediği, her türlü
müdahaleden uzak bir serbest piyasa toplumunu
öngörür.İkinci, yani muhafazakâr tepki doğrudan olumsuzdur.
Bu gelenek içindeki toplumsal, kültürel,
iktisadî, siyasal bütün yeni gelişmelerin yarattığı
karışıklıklardan cidden rahatsız olan insanlar değişmenin,
özellikle insanların müdahalesiyle değişim çabalarının
bu doğal, kendiliğinden düzeni daha da çıkmaza
sokacağını ve daha ciddi felâketlere yol açacağını
öne sürerler.
Üçüncü tepki, sosyalizm öncelikle ‘kapitalist’
olarak nitelendirilen yeni dönemin yarattığı eşitsizlik,
sömürü, baskı ve yabancılaşmaya karşı yoğun
bir tepki biçiminde ortaya çıkarken, öte yandan
özellikle Aydınlanma kaynaklı değişme ve yeni bir
toplum vaadini benimser.
E şıkkının yanlış olma sebebi
sosyalizm yerine muhazafakar anlayışın kullanılmış olmasıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi fizik bilimlerini temel alan bir toplum bilimi yaratmanın mümkün olduğunu düşünen ilk kişidir?

Montesquieu

Simon

Durkheim

Castells

Hobbes

Açıklama:

İnsanların toplum yaratılmadan
önce ‘doğa durumu’nda yaşadıklarını varsayan
Hobbes, Locke ve Rousseau’yu eleştiren Montesquieu
insanların hiçbir zaman toplumsuz yaşamadığını,
toplumun ürünü olduklarını vurgular.
İnsanın özü ve insan toplumlarının kaynakları
hakkında spekülâsyonlardan ziyade somut verilerle
ilgilenen bir empirist olan Montesquieu çoğu kez
Newton’un fizikte kullandığı işlemlere başvurur:
toplumsal evrendeki olguları gözlemlemeye, bu
gözlemlerden hareketle onların temel özellikleri ve
yasa-benzeri ilişkileri hakkında önermeler oluşturmaya
çalışır. O fizik bilimlerini temel alan bir toplum
bilimi yaratmanın mümkün olduğunu düşünen
ilk kişidir. Toplumun tıpkı fizik madde gibi bir
‘şey’ veya ‘olgu’ olduğunu, ‘ahlâk, örf ve âdetler’in
ve ‘bir ulusun ruhunun’ bilimsel olarak incelenebileceğini
kabul eder.

Doğru Cevap: A

Soru 33

Montesquieu'nun yasalar kavramı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Yasalar, şeylerin doğasından kaynaklanan zorunlu ilişkilerdir

Tüm varlıkların kendi yasaları vardır

İnsanların kendi davranışlarını düzenlemek için yarattıkları bir emir veya kural olarak yasa tanımı yapmıştır

Fiziksel, biyolojik ve toplumsal görünümleri içinde, evrendeki özellikler arasındaki ilişkilerin bilimsel bir ifadesi olarak yasa tanımı yapmıştır

Yasalar hiyerarşişi söz konusu değildir

Açıklama:

Montesquieu Kanunların Ruhu Üzerine’ye şu
sözlerle başlar: “Yasalar, en genel anlamında, şeylerin
doğasından kaynaklanan zorunlu ilişkilerdir.
Bu anlamda, tüm varlıkların kendi yasaları vardır. Montesquieu yasa terimini
iki anlamda kullanır: (1) insanların kendi davranışlarını
düzenlemek için yarattıkları bir emir
veya kural olarak yasa; ve (2) fiziksel, biyolojik ve
toplumsal görünümleri içinde, evrendeki özellikler
arasındaki ilişkilerin bilimsel bir ifadesi olarak
yasa. Düzenin sağlanması ve değişmenin sorunsuz
ve acısız gerçekleşmesi için birinci anlamında
yasaların ikincilere uygun olması gerektiğini varsayar.
Fakat Montesquieu bir ‘yasalar hiyerarşisi’
ima eder: “fizik madde benzeri ‘alt-düzey’ olgular,
kendi işleyişlerini düzenleyen bilimsel yasalardan
sapma göstermezler, ancak zekâ sahibi üst-düzey
varlıklar yasalara ters düşebilir veya onları ihlâl
edebilirler: bir toplumun bilimsel yasaları mutlak
değil de olasılıklı bir yapıdadır”.

Doğru Cevap: E

Soru 34

“Bir organizma olarak toplum, bireysel üyelerin bilinçlerini aşan ve gerçekte belirleyen kendine ait bağımsız bir bilince sahiptir” ifadesi ile organizmacı olduğunu gösteren düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Montesguieu

S. Simon

Rousseau

Tönnies

Comte

Açıklama:

Gordon’a (2015) göre, “[t]oplum, içindeki bireylerin
ve bireyler kategorilerinin hücreler ve organlara
benzer roller yüklendikleri bir tür süperorganizmadır”
fikrini Greklere kadar götürmek
mümkün olsa da, bu görüş toplumsal düşüncede
sadece 19. yüzyılda önemli bir rol oynamaya başlamıştır
ve burada bir organizma olarak toplum fikri
benimsenir. Saint-Simon bu fikrin toplum felsefesi
ve sosyal bilimlere nüfuz etmesinde önemli bir role
sahiptir. Ona göre “bir organizma olarak toplum,
bireysel üyelerin bilinçlerini aşan ve gerçekte belirleyen
kendine ait bağımsız bir bilince sahiptir”.

Doğru Cevap: B

Soru 35

Saint-Simon’a göre aşağıdaki evrelerin hangisinde insanlar birbirlerine egemen olmaya çalışmaktan vazgeçerek doğaya egemen olacaklardır?

Pozitif evre

Ön hazırlık evresi

Varsayımsal dönem

Orta evre

Başlangıç evresi

Açıklama:

Saint-Simon’a göre ‘Pozitif Evre’de insanlar birbirlerine egemen olmaya çalışmaktan vazgeçerek doğaya egemen olacaklardır.

Doğru Cevap: A

Soru 36

Kendi ‘bilimler hiyerarşisi’nde bilimlerin bilhassa matematikten astronomiye, oradan fizik, kimya ve fizyolojiye, ardından kendi deyimiyle ‘Bilimlerin Kraliçesi’ olan sosyal fiziğe doğru ilerlemesinin kaçınılmaz olduğunu iddia eden düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Durkheim

Comte

Simon

Hobbes

Smith

Açıklama:

Comte, Pozitif Felsefe Dersleri’nde (1853) bütün
olguların değişmez doğa yasalarına tâbî olduklarını,
bu yasaları keşfedecek olan sosyolojinin “en genel
veya basit olgulardan daha özel veya kompleks
olgulara doğru ilerleyen” bilimlerin tepesinde yer
aldığını öne sürer. Kendi ‘bilimler hiyerarşisi’nde
bilimlerin bilhassa matematikten astronomiye, oradan
fizik, kimya ve fizyolojiye, ardından kendi deyimiyle
‘Bilimlerin Kraliçesi’ olan sosyal fiziğe doğru
ilerlemesinin kaçınılmaz olduğunu iddia eder.

Doğru Cevap: B

Soru 37

Comte'un sosyal statik kavramı ile ilgili bilgilerden hangisi yanlıştır?

Toplumsal dayanışma ve işbölümü önemlidir

Toplumsal kuruluşları durağan halleri içinde niteler

Sosyal statik, toplumsal yapının ve onun unsurları ile ilişkilerinin araştırılmasıdır

Evrimci bir insan ilerlemesi anlayışına bağlıdır; ilerleme, değişme ve evrimi konu alır.

İşlevlerin giderek uzmanlaştığı bir dünyada genel konsensüs toplumsal bütünleşmenin temelini nasıl oluşturabilir? sorusuna cevap arar.

Açıklama:

Comte sosyal statikte toplumsal dayanışmayla ve
işbölümünün dayanışma üzerindeki etkisiyle ilgilenir.
“İşlevlerin giderek uzmanlaştığı bir dünyada genel
konsensüs toplumsal bütünleşmenin temelini nasıl
oluşturabilir? İnsanlar meslekî uzmanlık temelinde
farklılaşır ve uzmanlaşırlarken düşünceler, inançlar
ve değerlerde uzlaşma nasıl sürdürülebilir?” sorularının
cevaplarını arar. Sosyolojinin iki ana bölümünden biri olan ‘sosyal
statik’ toplumsal kuruluşları durağan hâlleri içinde
niteler yani toplumdaki düzeni, değişmezliği,
eşzamanlı olarak meydana gelen olayları
inceler. Özetle, sosyal statik toplumsal
yapının ve onun unsurları ile ilişkilerinin araştırılmasıdır.
Toplumsal dinamik ise evrimci bir insan ilerlemesi anlayışına bağlıdır;
ilerleme, değişme ve evrimi konu alır.

Doğru Cevap: D

Soru 38

"Bütün toplumlar bilginin birikmesi sonucu, aynı evrelerden geçerek, sonunda bilimsel düşünce tarzı tarafından belirlenen ........ evreye ulaşacaklardır" şeklinde verilen Comte'un önermesinde boşluğa hangisi gelmelidir?

Teolojik

Metafizik

Pozitif

Rasyonel

Felsefik

Açıklama:

Son evre pozitif evredir. Toplumsal evrimin sonucu olan bu evrede, insan zihni iyi düzenlenmiş bir akıl yürütme sayesinde metafizik olan her şeyi reddeder. Dolayısıyla, teolojik ve metafizik evrelerden geçen toplumlar pozitif evreye ulaşırlar. Pozitif evrede insan bir akıl yürütme ve gözlem bileşimini kullanır. Pozitif bilim akıl yürütme, gözlem, deney ve öngörülerle yasalar inşa eder. Pozitif
felsefe gözlenebilir olgular ve onlar arasındaki ilişkiler dışında hiçbir bilgiye sahip olamayacağımız inancına dayanır. Bütün toplumlar bilginin birikmesi sonucu, aynı evrelerden geçerek, sonunda bilimsel düşünce tarzı tarafından belirlenen
pozitif evreye ulaşacaklardır.

Doğru Cevap: C

Soru 39

Spencer'ın toplum modeli, sosyolojisi doğa bilimleri ve fizik hakkındaki kabullerine dayanır. Bu makro şemanın temel kavramları arasında aşağıdakilerden hangisi sayılamaz?

Evren

Evrim

Bütünleşme

Farklılaşma

Anomi

Açıklama:

Spencer'ın toplum modeli,
sosyolojisi doğa bilimleri ve fizik hakkındaki kabullerine
dayanır. Bu makro şemanın iki temel kavramı
‘evren’ ve onun ayrılmaz bir parçası olduğunu düşündüğü
‘evrim’, diğer yardımcı ve ilişkili kavramları
‘farklılaşma’ ve ‘bütünleşme’, ‘çevre’ ve ‘denge’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi ya da hangileri Durkheim'ın değişmeye yol açan normal dışı işbölümü biçimlerindendir?
I) Anomik işbölümü
II) Zorunlu işbölümü
III) Yetersiz koordine edilmiş işbölümü

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I-II

I-II-III

Açıklama:

İşbölümünün genelde toplumsal dayanışma yaratsa
bile, bazen farklı, hatta karşı yönde sonuçlara
sahip olabileceğini belirten Durkheim değişmeye
yol açan üç normal dışı işbölümü biçimi tespit
eder. Bunlar:
• Anomik işbölümü
• Zorunlu işbölümü
• Yetersiz koordine edilmiş işbölümü

Doğru Cevap: E

Soru 41

Fizik bilimlerini temel alan bir toplum bilimi yaratmanın mümkün olduğunu düşünen ilk kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Montesquieu

Newton

Locke

Rousseau

Hobbes

Açıklama:

Cevabınız yanlışsa "Fikri Temel" başlığını tekrar gözden geçiriniz.
Fizik bilimlerini temel alan bir toplum bilimi yaratmanın mümkün olduğunu düşünen ilk kişiMontesquieu'dur. O, Toplumun tıpkı fizik madde gibi bir 'şey' veya 'olgu' olduğunu; ahlak, örf ve adetlerin ve bir ulusun ruhunun bilimsel olarak incelenebileceğini kabul eder.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi toplumsal evrimin merkezi dinamik gücünü iktisadi sınıflar arasındaki çatışmanın oluşturduğunu öne süren ilk kişidir?

Hobbes

Marx

Saint-Simon

Comte

Smith

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Saint-Simon" başlıklı bölümü tekrar gözden geçiriniz.
Saint-Simon kültürlerin çeşitliliğinin yüzeysel
olduğunu düşünür. Bütün toplumsal gelişmeler ve
değişme temel bir plâna göre gerçekleşir; insanlığın
tarihi, en azından kendi yörüngelerinde hareket
eden gezegenlerde olduğu gibi, tek yasa tarafından
yönlendirilir. Saint- Simon böyle bir tarih anlayışını
benimseyen tek kişi olmasa da, toplumsal evrimin,
dolayısıyla değişmenin merkezî dinamik gücünü
“iktisadî sınıflar arasındaki çatışma”nın oluşturduğunu
öne süren ilk kişidir

Doğru Cevap: C

Soru 43

Belirlenimcilik ve gerekircilik olarak da adlandırılan ..............., evrenin işleyişinin, evrende
gerçekleşen olayların çeşitli bilimsel yasalarla, örneğin fizik yasaları ile, belirlenmiş olduğunu
ve bu belirlenmiş olayların gerçekleşmelerinin zorunlu olduğunu öne süren öğretidir.
Yukarıdaki boşluk için en uygunu aşağıdakilerden hangisidir?

Liberalizm

Rasyonalizm

Empirizm

Pozitivizm

Determinizm

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Saint-Simon" başlıklı bölümü tekrar gözden geçiriniz.
Belirlenimcilik ve gerekircilik olarak da adlandırılan determinizm, evrenin işleyişinin, evrende
gerçekleşen olayların çeşitli bilimsel yasalarla, örneğin fizik yasaları ile, belirlenmiş olduğunu
ve bu belirlenmiş olayların gerçekleşmelerinin zorunlu olduğunu öne süren öğretidir.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Auguste Comte için aşağıda söylenenlerden hangisi doğrudur?

Kanunların Ruhu Üzerine adlı eserin yazarıdır.

Fiziği bilimlerin kraliçesi olarak kabul eder.

Toplum ve topluma özgü yasalardan daha çok bireylerle ilgilidir.

Toplumu bir organizma olarak görür.

Tarihin ön hazırlık dönemi, varsayımsal dönem ve pozitif evre olarak üç evreye ayrılabileceğini düşünür.

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Auguste Comte" kısmını tekrar gözden geçiriniz.
Toplumu bir organizma olarak gören Comte bu fikri Durkheim’dan ve diğer 19. yüzyıl sosyologlarından
önce sistemli bir biçimde ortaya koymuş, Darwin evrim teorilerini sunmadan yıllar önce topluma bir organizma olarak bakılmasını önermiştir: Comte toplumsal organizma terimini toplumun parçaları arasında bir uyum olduğunu, kurumlar arasındaki karşılıklı bağlantıların bir organizma içindeki işlevlerin karşılıklı bağlantısına
benzediğini göstermek için kullanmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi Comte'un düşüncelerini tanımlamak için kullanılabilecek kavramlar arasında yer almaz?

Ütopist

Pozitivist

Determinist

İlerlemeci

Çatışmacı

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Auguste Comte" ile ilgili bölümü tekrar okuyunuz.
Çatışmayı mümkün olduğu kadar kaçınılması gereken bir unsur olarak gören Comte’a göre, çatışma
toplum pozitif evreye geçmediği için ortaya çıkmaktadır. Bu gerçekleştiğinde ve ‘İnsanlık Dini’ oluştuğunda
hiçbir çatışma olmayacaktır. Özetle, çatışma insanlığın ilerlemediğinin göstergesidir. Üçüncü veya
pozitif evreye ilerleme ve geçişle uyumun egemen olmasıyla çatışma bulanık bir anıdan ibaret olacaktır.
Teolojik ve metafizik evrenin düzensizlik ve çatışmanın kaynakları, pozitif evrenin düzen ve ilerlemenin
kaynağı olduğunu düşünür. Comte’a göre düzeni ancak tarihin son evresinde pozitif bilim olarak ortaya
çıkan sosyoloji koruyabilir.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi evrim fikrini sosyal bilimlere sokarak Darwinin fikirlerini tüm varoluş evrenini içerecek biçimde genişletmiştir?

Comte

Spencer

Mill

Bentham

Marx

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Herbert Spencer" başlıklı bölümü tekrar okuyunuz.
Gordon’a (2015) göre, evrim teorisinin modern
düşünceyi 17. yüzyıldaki ‘bilimsel devrim’ dışında
başka bir şeyle karşılaştırılamayacak ölçüde etkilemesinde,
devrim kavramının yaşamla ilgili olguları
içerecek biçimde genişletilmesinde, etkisinin organik
türlerin kökeni sorununun ve biyoloji biliminin
çok ötesine geçmesinde, Newtoncu mekanik gibi bu
teorinin de bilim insanları ve aydınlar kadar sokaktaki
insanın da kendisini ve dünyayı görme biçimini
kapsamlı olarak değiştirmesinde hiç kimse evrim
kavramını sosyal bilimlere sokan Herbert Spencer
kadar önemli rol oynamamıştır. Onun yazıları hem
Darwinistlerin zaferine katkıda bulunmuş, hem de
evrim fikrinin biyolojik olguların yanı sıra toplumsal
olguları ve bunların ötesinde, tüm varoluş evrenini
içerecek ölçüde genişletilmesini sağlamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 47

I. Gelişme küçük birimlerden daha büyüklere doğru bir ilerleme içerir.
II. Toplumların hemen hepsi benzer bir biçimde farklılaşırlar.
III. Gelişme ve yapısal farklılaşmaya bütünleşme eşlik eder.
IV. Bir sistem birimler arasında bütünlüğü sağlama kapasitesinin çok üzerinde genişlediğinde çözülme ortaya çıkar.
V. Karşılıklı bağımlılık sistemin iç bütünlüğünü arttırır.
Yukarıdakilerden hangisinde Spencer'in evrim anlayışı ile uyumsuz bir önermeye yer verilmiştir?

Yalnızca II

I ve III

II ve V

I, II ve III

II, IV ve V

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "H. Spencer" başlıklı bölümü tekrar okuyunuz.
Hem bireysel organizmalar hem de toplumlar farklılaşmanın büyüklüğü ve düzeyi bakımından büyük çeşitlilikler sergiler.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Emile Durkheim'ın toplumsal değişme ile ilgili düşüncelerini öğrenmek isteyen bir araştırmacının aşağıdaki eserlerden hangisini okuması gerekir?

İlk İlkeler

İnsanlık Dini

İntihar

Sosyolojinin İlkeleri

Milletlerin Zenginliği

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Emile Durkheim" adlı başlığı tekrar gözden geçiriniz.
İntihar Durkheim'a ait bir eserdir.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Durkheim bireylerin toplumdan soyutlanmaları, uzaklaşmaları, kopmaları, yabancılaşma duyguları,
güçlüler tarafından sömürülmeleri ve ilişkili hususları Marx’tan farklı biçimde ele alır ve açıklar. Bu yüzden, yabancılaşmadan ziyade kendi geliştirdiği .............. kavramını tercih eder.
Yukarıdaki boşluk için en uygunu aşağıdakilerden hangisidir?

Organik Dayanışma

Anomi

Mekanik Dayanışma

Değerlerin genelleşmesi

İşbölümü

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Emile Durkheim" başlıklı bölümü gözden geçiriniz.
Durkheim bireylerin toplumdan soyutlanmaları,
uzaklaşmaları, kopmaları, yabancılaşma duyguları,
güçlüler tarafından sömürülmeleri ve ilişkili
hususları Marx’tan farklı biçimde ele alır ve açıklar.
Bu yüzden, yabancılaşmadan ziyade kendi geliştirdiği
anomi kavramını tercih eder. Marx’a göre bu
olgular kapitalizmin doğasıyla bağlantılı aslî çelişkilerken,
Durkheim’a göre daha ziyade geleneksel
bir toplumdan modern (organik) topluma geçişle
ilişkili, büyük ölçüde geçici, sistemi değiştirmeye
gerek kalmadan çözülebilecek problemlerdir. Kimi
örneklerde organik dayanışmanın genellikle olması
gerektiği gibi, yani normal düzeyde ve biçimde
gerçekleşmemesinin nedeni bu dayanışma türünün
tüm varoluş koşullarının henüz yerine gelmemesidir

Doğru Cevap: B

Soru 50

Durkheim'ın düşüncesine göre aşağıdakilerden hangisi "ara grup"lar içinde yer alır?

Meslek grupları

Aile

Dini gruplar

Komşu grupları

Devlet

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Emile Durkheim" başlığını tekrar gözden geçiriniz.
Durkheim’a göre sanayileşme, kentleşme, meslekî
uzmanlaşma ve bürokrasinin gelişimi gibi faktörler
bireylerin toplumla bütünleşmesine yardımcı mekanizmalar
olan aile, din, bölge ve komşuluğun işleyişini
zayıflattığı için, geleneksel toplumsal yapılar
bu yeni toplumsal bütünleşme temelini sağlamakta
yetersiz kalır. Örneğin, aile yeterince kuşatıcı bir
toplumsal yapı değildir, dinsel yapıların etki alanları
oldukça sınırlıdır ve daha çok kutsala yöneliktir, yönetim
bürokratikleşmiştir ve bu yüzden bireyi uzaktan
yönetir. Sonuçta modern toplumsal yapılarda
aile ve dinin azalan etkisinin yerini alacak, birey ve
devlet arasında arabuluculuk yapacak ve devletin artan
gücünü kontrol edecek ara gruplara gerek vardır.
Bu ara gruplardan ‘meslek grupları’ bireylere çekidüzen
verebilecek ve onları topluma bağlayabilecek tek
potansiyel yapısal birimdir.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Bilginin gözlem, deneme veya duyular ile elde edilebileceğini ileri süren geleneksel öğretidir ifadesi aşağıdakilerden hangisi için kullanılmıştır?

Emperyalizm

Egzistansiyalizm

Empirizm

Eksizyon

Pozitivizm

Açıklama:

Empirizm : Bilginin gözlem, deneme veya duyular ile elde edilebileceğini ileri süren geleneksel öğretidir

Doğru Cevap: C

Soru 52

Saint-Simon tarihin üç evreye ayrılabileceğini düşünür: Ön Hazırlık Dönemi, Varsayımsal Dönem ve ..................... ifadesi aşağıdakilerden hangisi ile tamamlanırsa doğru olacaktır?

Şematik Evre

Pozitif Evre

Dogmatif Evre

Kompulsiv Evre

Sembolik Evre

Açıklama:

Tarihsel evrime inanan Saint-Simon tarihin üç evreye ayrılabileceğini düşünür: Ön Hazırlık Dönemi, Varsayımsal Dönem ve Pozitif Evre.

Doğru Cevap: B

Soru 53

Saint-Simon seçkinci bir düşünürdür. Erken dönem yazılarında bilim adamlarının, filozofların ve sanatçıların ‘.....................’ sınıfını oluşturduğunu düşünmüştür. Tanımı için boş yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

anti-seçkinler

sanal seçkinler

doğal seçkinler

mühendisler

burjuvalar

Açıklama:

Saint-Simon seçkinci bir düşünürdür. Erken dönem yazılarında bilim adamlarının, filozofların ve sanatçıların ‘doğal seçkinler’ sınıfını oluşturduğunu düşünmüştür.

Doğru Cevap: C

Soru 54

1853 de yazdığı eserinde, bütün olguların değişmez doğa yasalarına tâbî olduklarını, bu yasaları keşfedecek olan sosyolojinin “en genel veya basit olgulardan daha özel veya kompleks olgulara doğru ilerleyen” bilimlerin tepesinde yer aldığını öne süren aşağıdakilerden hangisidir?

Comte

Camus

Hobbes

Weber

Giddens

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 55

Comte’a göre bilimlerin kraliçesi hangisidir?

Biyoloji

Kimya

Sosyal Fizik

Edebiyat

Tarih

Açıklama:

Comte’a göre Kendi ‘bilimler hiyerarşisi’nde bilimlerin bilhassa matematikten astronomiye, oradan fizik, kimya ve fizyolojiye, ardından kendi deyimiyle ‘Bilimlerin Kraliçesi’ olan sosyal fiziğe doğru ilerlemesinin kaçınılmaz olduğunu iddia eder.

Doğru Cevap: C

Soru 56

Toplumsal düzenin temelinde görev dağılımı ve çabaların birliği olduğunu varsayan, ‘görev dağılımı’ ile işbölümünü ve buna bağlı olarak emeğin artan uzmanlaşmasını ve ‘çabaların birliği’ ile bütün toplumun eylemlerinin ortak bir hedef etrafında bir araya gelmesini, her şeyin bir tür güç veya otorite kurumu aracılığıyla koordine edilmesini kasteden aşağıdakilerden hangisidir?

Marx

Mill

Durkheim

Giddens

Comte

Açıklama:

Toplumsal düzenin temelinde görev dağılımı ve çabaların birliği olduğunu varsayan Comte ‘görev dağılımı’ ile işbölümünü ve buna bağlı olarak emeğin artan uzmanlaşmasını ve ‘çabaların birliği’ ile bütün toplumun eylemlerinin ortak bir hedef etrafında bir araya gelmesini, her şeyin bir tür güç veya otorite
kurumu aracılığıyla koordine edilmesini kasteder.

Doğru Cevap: E

Soru 57

'İnsan zihninin gelişimine ilişkin Comte'nin öne sürdüğü üç hâl sırasıyla kurgusal hâl, soyut hâl ve ................ hâldir.' ifadesinde boşluk nasıl tamamlanmalıdır?

bilimsel

kitlesel

hücresel

sosyolojik

yakınsak

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 58

Dinin amacı toplumu bir arada tutmak, ilerleme için zorunlu olduğunu düşündüğü düzeni sağlamaktır, fakat bunun tamamen lâik bir din olacağını varsayan kimdir?

Berger

Dewey

Comte

Weber

Bottomore

Açıklama:

Comte'ya göre, dinin amacı toplumu bir arada tutmak, ilerleme için zorunlu olduğunu düşündüğü düzeni sağlamaktır, fakat bunun tamamen lâik bir din olacağını varsayar.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Çatışmayı mümkün olduğu kadar kaçınılması gereken bir unsur olarak gören Comte’a göre, çatışma ne için ortaya çıkmaktadır?

toplum pozitif evreye geçmediği için

toplum negatif evreye geçmediği için

toplum pozitif evreye geçtiği için

toplumsal yapı olmadığı için

Hiçbiri

Açıklama:

Çatışmayı mümkün olduğu kadar kaçınılması gereken bir unsur olarak gören Comte’a göre, çatışma toplum pozitif evreye geçmediği için ortaya çıkmaktadır. Bu gerçekleştiğinde ve ‘İnsanlık Dini’ oluştuğunda hiçbir çatışma olmayacaktır.

Doğru Cevap: A

Soru 60

Görevlerde uzmanlaşmaya yeterli bir koordinasyonun eşlik etmediği durumlarda enerji boşa harcanır ve bireylerin kendilerini kollektif hayatın akışıyla yetersiz düzeyde bütünleşmiş hissettikleri bir durum ortaya çıkabilir. ifadesi kime aittir?

Comte

Weber

Durkheim

Engels

Marks

Açıklama:

Durkheim’a göre, değişmeye yol açabilecek bir başka normal dışı biçim koordinasyon eksikliğidir. Görevlerde uzmanlaşmaya yeterli bir koordinasyonun eşlik etmediği durumlarda enerji boşa harcanır ve bireylerin kendilerini kollektif hayatın akışıyla yetersiz düzeyde bütünleşmiş hissettikleri bir durum ortaya çıkabilir.

Doğru Cevap: C

Soru 61

Montesquieu’ye ilişkin aşağıdaki açıklamalardan hangisi doğrudur?

Toplumsal evrimin, dolayısıyla değişmenin merkezî dinamik gücünü “iktisadî sınıflar arasındaki çatışma oluşturur.

Fizik madde benzeri ‘alt-düzey’ olgular, kendi işleyişlerini düzenleyen bilimsel yasalardan sapma göstermezler, ancak zekâ sahibi üst-düzey varlıklar yasalara ters düşebilir veya onları ihlâl edebilirler.

Toplumsal düzenin temelinde görev dağılımı ve çabaların birliği olduğunu varsayar.

Aile birey ve toplum arasında yer alan bir kurum olduğu için, sosyal analizin temel birimi birey değil ailedir.

Toplumlar ve onların toplumsal fikirleri teolojik, metafizik ve pozitif değişme evrelerinden geçer ve bu “sosyal dinamiğin anayasası”dır.

Açıklama:

Montesquieu bir ‘yasalar hiyerarşisi’ ima eder: “fizik madde benzeri ‘alt-düzey’ olgular, kendi işleyişlerini düzenleyen bilimsel yasalardan sapma göstermezler, ancak zekâ sahibi üst-düzey varlıklar yasalara ters düşebilir veya onları ihlâl edebilirler: bir toplumun bilimsel yasaları mutlak değil de olasılıklı bir yapıdadır”.

Doğru Cevap: B

Soru 62

Bilginin gözlem, deneme veya duyular ile elde edilebileceğini ileri süren geleneksel öğreti aşağıdakilerden hangisidir?

Determinizm

Pozitivizm

Empirizm

Diyalektik

Kollektivizm

Açıklama:

Empirizm Bilginin gözlem, deneme veya duyular ile elde edilebileceğini ileri süren geleneksel öğretidir.

Doğru Cevap: C

Soru 63

Saint-Simon’a ilişkin aşağıdaki açıklamalardan hangisi yanlıştır?

Yeni toplum ‘eşitsiz’dir, seçkinlerin yönetimindedir ve kitlelerin seçkinlere itaat ettiği bir toplumdur.

Sanayileşmenin olumlu yanlarını övmesine rağmen, Ortaçağ’ın üstün yanlarının yeni bir ortaklaşalık anlayışıyla bir araya geldiği yeni bir toplum tasavvur eder.

Kültürlerin çeşitliliğinin yüzeysel olduğunu düşünür.

Klasik politik iktisadı benimser.

İnsanın toplumsal geleceğinin, geçmişinde olduğu gibi, kesinlikle yasalar tarafından düzenleneceğini düşünür.

Açıklama:

Saint-Simon Aydınlanmanın ilerleme olduğu inancına karşı çıkar ve ona göre gerçek ‘ilerleme’ modern
sınaî ekonomiye Ortaçağ’daki feodalizmin merkeziyetçi bir biçimi olacak bir siyasal ve sosyal sistemin dâhil
edileceği mükemmel toplumsal düzende mümkündür. Ekonomiye vurgusuna rağmen, romantikler gibi, klâsik
politik iktisadı şiddetle eleştirir.

Doğru Cevap: D

Soru 64

‘’Sosyoloji kendisinden önce gelen bütün bilimlerin doruk noktasıdır.’’ düşüncesi aşağıdakilerden hangisine aittir?

Montesquie

Saint-Simon

Auguste Comte

Herbert Spencer

Emile Durkheim

Açıklama:

Comte’a göre her bilim kendisinden önce gelen daha alt düzey ancak temel bilim üzerine inşa edilir. Sosyoloji kendisinden önce gelen bütün bilimlerin doruk noktasıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 65

Comte toplumsal dünyayı açıklamak için aşağıdaki tekniklerden hangisini kullanmaz?

Gözlem

Deney

Tarihsel gözlem

Düzensizlik

Karşılaştırma

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 66

Spancer’a göre aşağıdaki açıklamalardan hangisi yanlıştır?

Hem organizmalarda hem de toplumlarda gelişme başlangıçta küçük birimlerden daha büyüklere doğru bir ilerleme içerir.

İnsanların hayatta kalabilmek için adaptasyon sağlamaları gerekir ve ‘en uygunlar’ en iyi adaptasyon sağlayanlardır.

İşbölümünün temel nedenleri mekanik dayanışmadan organik dayanışmaya doğru yönelten güçler, artan nüfusun ahlâkî ve dinamik yoğunluk boyutları olarak adlandırdığı faktörlerdir.

Evrenin hâkim süreci evrimdir ve bu süreç basit yapı biçimlerinden daha kompleks formlara doğru ilerler.

Evrim “maddenin -toplum örneğinde nüfusların ve insanların ilişkilerini düzenleyen yapıların- oluşumu, farklılaşması ve bütünleşmesi etrafında ilerler.

Açıklama:

Spancer’a göre işbölümünün temel nedenleri mekanik dayanışmadan organik dayanışmaya doğru yönelten güçler, artan nüfusun ahlâkî ve dinamik yoğunluk boyutları olarak adlandırdığı faktörlerdir. Durkheim işbölümünün toplumların hacmi ve yoğunluğuyla doğru orantılı olduğunu ve sürekli olarak toplumsal gelişme yönünde ilerlemesinin toplumların düzenli olarak daha da yoğunlaşmaları ve genel olarak hacimlerinin artması eğiliminden kaynakladığını düşünür.

Doğru Cevap: C

Soru 67

Aşağıdakilerden hangisi Emile Durkheim’e göre bireyin toplumla bütünleşmesini sağlayan faktörlerden birisidir?

Aile

Din

Bürokratik yönetim

Komşuluk

Meslek grupları

Açıklama:

Emile Durkheim’e göre ‘meslek grupları’ bireylere çekidüzen verebilecek ve onları topluma bağlayabilecek tek potansiyel yapısal birimdir.

Doğru Cevap: E

Soru 68

Auguste Comte’a göre aşağıdakilerden hangisi ‘sosyal statik’ içinde yer alır?

Toplumsal yapı ve onun unsurları ile ilişkileri

Pozitif değişme evreleri

Evrimci bir insan ilerlemesi

Metafizik değişme evreleri

Dinsel düşüncelerden lâik düşüncelere doğru ilerleme

Açıklama:

Auguste Comte’a göre sosyal statik toplumsal yapının ve onun unsurları ile ilişkilerinin araştırılmasıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 69

Spencer’a göre homojen bir bedenin dengesi bozulduğunda çok geçmeden yeni bir dengeye doğru evrimleşmeye başlar, bu evrim aşağıdakilerden hangisiyle sonuçlanır?

Seleksiyon

Adaptasyon

Bireyin toplumdan uzaklaşması

Zorunlu işbölümü

Çatışma

Açıklama:

Spencer’a göre homojen bir bedenin (daha ilkel veya askerî bir toplumun) dengesi bozulduğunda çok geçmeden yeni bir dengeye doğru evrimleşmeye başlar. Bu evrim adaptasyonla sonuçlanır; yani toplumlar (kuvvetlerin bombardımanı, sürekli etkileri sonucunda) ortaya çıkan değişimlerle tepki içinde evrimleşirken insanlar varlıklarını bu değişimlere adaptasyon sağlayarak sürdürürler.

Doğru Cevap: B

Soru 70

Emile Durkheim ’a ilişkin aşağıdaki açıklamalardan hangisi doğrudur?

Toplum bir organizma değil, makine veya gezegenler sistemidir.

Bütün olgular Newton’un çekim yasasına göre işlerler.

İşbölümü zamanla gelişirken, dinsel ve toplumsal hareketliliği etkileyen gelişmeler kollektif bilinci zayıflatır.

Evrim bir maddenin bütünlüğü ve buna bağlı olarak daha az bütünlüklü, daha tutarsız bir homojenlikten daha bütünlüklü, heterojen bir biçime geçerken hareketin yayılması ve bu esnada korunan hareketin paralel olarak dönüşmesidir.

Sosyoloji ve pozitif felsefe toplumsal düzenin temelini oluşturma tarzına işaret eder.

Açıklama:

Durkheim (1893) geliştirdiği sosyolojizminde dikkati toplumsal güçlerin önceliğine ve belirleyici niteliklerine çeker. Hayatta kalma mücadelesini, Spencer’dan farklı olarak, Darwinist evrimci güçler değil, toplumsal güçler içinde konumlandırır. İşbölümü zamanla gelişirken, dinsel ve toplumsal hareketliliği etkileyen gelişmeler kollektif bilinci zayıflatır.

Doğru Cevap: C

Soru 71

Sanayileşme ile birlikte ortaya çıkan kapsamlı değişimler karşısında gelişen üç tepkiden birisi olan muhafazakar anlayışa göre düzendeki değişim neden olumsuz görülür?

Çünkü düzen doğal ve ilahidir

Çünkü düzen insan ürünüdür

Var olan düzen eşitsizlikler yarattığı için

Düzen özgürlükleri garanti aldığına için

Değişmenin her zaman olumlu yönde olduğu düşünüldüğü için

Açıklama:

Muhafazakar anlayış, düzenin doğal, ilahi olduğunu, değişmenin, özellikle insanların müdahalesiyle değişim çabalarının bu doğal, kendiliğinden düzeni daha da çıkmaza sokacağını ve daha ciddi felaketlere yol açacağını öne sürerler

Doğru Cevap: A

Soru 72

Fiziksel, kimyasal, biyolojik veya toplumsal, bütün olguların tek bir ilkenin işleyişini yansıttıklarını savunan düşünür kimdir?

Montesquieu

Saint-Simon

Comte

Spencer

Durkheim

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 73

Aşağıdakilerden hangisi, Comte'a göre toplumsal dünyayı açıklamak için başvurulacak tekniklerden değildir?

Deney

Gözlem

Tarihsel gözlem

Karşılaştırma

Sezgi

Açıklama:

Comte’un toplum ve yöntem anlayışı araştırma tekniklerinde bir işbölümüne dayanır. Ona göre
toplumsal dünyayı açıklamak için dört temel tekniğe başvurulabilir: (1) insan duyumlarıyla (ve teorinin rehberliğinde) ‘gözlem’, (2) özellikle ‘toplumsal patolojiler’i anlamada ‘deney’; (3) toplumun doğasındaki -özellikle toplumsal düşüncelerin doğasındaki- düzenli değişme örüntülerini yakalamada ‘tarihsel gözlem’; ve (4) insan ve hayvan toplumları, bir arada bulunan insan toplumları ve aynı toplumun farklı unsurları olan özel değişkenlerin etkilerini soyutlayan bir gözle ‘karşılaştırma’

Doğru Cevap: E

Soru 74

Spencer’a göre insanın evrimi ayrıca beraberinde belirli türden kontrollere yol açacak belirli korkuları getirir. Buna göre siyasal kontrol ve kuruluşlara hangi korku yol açar?

Ölüm korkusu

Çatışma korkusu

Yaşamda kalma korkusu

Tabiat korkusu

Öte Dünya korkusu

Açıklama:

Spencer'a göre ilkel/temel (insanlara evrim sırasında daha alt düzey hayvanlardan geçen) ‘hayatta
kalabilme korkusu’ nihayetinde siyasal kontrollere ve siyasal kuruluşlara yol açar.

Doğru Cevap: C

Soru 75

Aşağıdakilerden hangisi Durkheim'a göre iş bölümünün temel nedenlerinden birisidir?

Dini inanışlar

Geleneksel kurumların ortaya çıkması

Dayanışmanın azalması

Mekanik dayanışmanın güçlenmesi

Nüfusun dinamik ve ahlaki yoğunluğu

Açıklama:

Durkheim'a göre iş bölümünün temel nedenleri mekanik dayanışmadan organik dayanışmaya doğru yönelten güçler, artan nüfusun ahlâkî ve dinamik yoğunluk boyutları olarak adlandırdığı faktörlerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 76

Durkheim'a göre anominin çözümü hangi mekanizmalarla söz konusu olur?

Meslek grupları ve korporatif yapılar

Dini kurumlar

Diktatör bir devlet örgütü

Mekanik dayanışma

Psikolojik destek

Açıklama:

göre anominin çözümü, Comte veya Rousseau’nun önerdiği gibi güçlü ve bir ölçüde diktatör bir merkezî organın, devletin kurulması değil, diğer uzman kişilere ve nihayetinde toplumun tüm üyelerinin peşinden gideceği ortak hedeflere karşılıklı bağımlı olan bireylerin kollektif hayatla yeniden bütünleşmelerinin sağlanmasıdır. Bunun mekanizması da ‘meslek grupları’ veya ‘korporatif yapılar’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 77

Comte'un bilimlerin kraliçesi olarak adlandırdığı bilim aşağıdakilerden hangisidir?

Kimya

Biyoloji

Fizyoloji

Sosyal fizik

Astronomi

Açıklama:

Comte, Pozitif Felsefe Dersleri isimli eserinde bütün olguların değişmez doğa yasalarına tabi olduklarını, bu yasaları keşfedecek olan sosyolojinin "en genel veya basit olgulardan daha özel veya kompleks olgulara doğru ilerleyen" bilimlerin tepesinde yer aldığını öne sürmüş; kendi bilimler hiyerarşisinde, bilimlerin bilhassa matematikten astronomiye, oradan fizik, kimya ve fizyolojiye, ardından da kendi deyimiyle "Bilimlerin Kraliçesi" olan sosyal fiziğe doğru ilerlemesinin kaçınılmaz olduğunu iddia etmiştir. Başka bir ifadeyle, "sosyal fizik" Comte'un sosyoloji için kullandığı ilk isimdir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 78

Comte’un sosyolojisinde, aşağıdakilerden hangisi göz ardı edilerek esas olanın toplum ve yasalar olduğu ifade edilmektedir?.

Bireyler

Gruplar

Evrim

Montesquieu

Coğrafya

Açıklama:

Comte’un sosyolojisinde, bireyler göz ardı edilerek esas olanın toplum ve yasalar olduğu ifade edilmektedir

Doğru Cevap: A

Soru 79

Saint-Simon’un savunduğu ve öngördüğü ‘yeni toplum’ için hangisi söylenemez?

Yönetici seçkinler grubu vardır.

Otoriter hatta totaliter toplum

Toplumun tam olgunluğu

Toplumun sistematik planlanması

Güçlü bir demokrasi

Açıklama:

Saint-Simon’un savunduğu ve öngördüğü ‘yeni toplum’ üyelerinin faaliyetlerinin yönetici bir seçkinler grubunun kontrolü ve yönetimine tâbi olduğu otoriter ve hatta totaliter bir toplumdur. Yeni toplumun temellerine ilişkin açıklamalarında, sürekli olarak insanın bütün problemlerinin söz konusu toplumun sistematik bir genel plânlaması ve ayrıntılı idarî organizasyonu içinde çözülebileceğini öne sürer. Bir yandan devletin toplumu kontrol eden ve yöneten bir araç olduğunu düşünmesi, öte yandan yeni toplumun tam olgunluğuna kavuşmasının insanların baskıya gerek kalmadan hareket edecek biçimde kapsamlı bir değişim geçirmeleriyle mümkün olacağına inanması.

Doğru Cevap: E

Soru 80

Aşağıdakilerden hangisi Sentetik Felsefe adını verdiği bir makro düşünce şeması şemasını kullanmıştır?

Weber

Marx

Spencer

Durkheim

Saint-Simon

Açıklama:

Herbert Spencer’ı diğer pozitivist çoğu sosyal bilimciden ayıran bir özellik, sadece toplumsal alanın yasalarını değil, Sentetik Felsefe adını verdiği bir makro düşünce şeması içinde ‘evren’in
tüm alanlarının, fiziksel, psikolojik, biyolojik, sosyolojik ve ahlâkî alanların yasalarını, yani ‘düzenleyici evrensel ilkeler’i ortaya çıkarmaya çalışmasıdır,

Doğru Cevap: C

Soru 81

Aşağıdakilerden hangisi sanayileşme ile birlikte ortaya çıkan kapsamlı değişimlerin ilkidir?

Liberalizm

Muhafazakar tepki

Kapitalizm

Sosyalizm

Pozitivizm

Açıklama:

Sanayileşme ile birlikte ortaya çıkan kapsamlı değişimler karşısında üç tepki gelişmiştir. Bu tepkiler sırasıyla; Liberalizm, muhafazakar tepki ve sosyalizmdir.

Doğru Cevap: A

Soru 82

Toplumun tıpkı fizik madde gibi bir ‘şey’ veya ‘olgu’ olduğunu, ‘ahlâk, örf ve âdetler’in
ve ‘bir ulusun ruhunun’ bilimsel olarak incelenebileceğini kabul eden düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Hobbes

Locke

Rousseau

Montesquieu

Aristo

Açıklama:

Hobbes, Locke ve Rousseau’yu eleştiren Montesquieu insanların hiçbir zaman toplumsuz yaşamadığını, toplumun ürünü olduklarını vurgular. İnsanın özü ve insan toplumlarının kaynakları hakkında spekülâsyonlardan ziyade somut verilerle ilgilenen bir empirist olan Montesquieu çoğu kez Newton’un fizikte kullandığı işlemlere başvurur. Toplumun tıpkı fizik madde gibi bir ‘şey’ veya ‘olgu’ olduğunu, ‘ahlâk, örf ve âdetler’in ve ‘bir ulusun ruhunun’ bilimsel olarak incelenebileceğini kabul eder.

Doğru Cevap: D

Soru 83

Toplumsal evrimin çekirdeğini iktisadi sınıflar arasındaki çatışmanın oluşturduğunu öne süren ilk düşünür, aşağıdakilerden hangisidir?

Comte

Saint-Simon

Spencer

Durkheim

Montesquieu

Açıklama:

Saint-Simon kültürlerin çeşitliliğinin yüzeysel olduğunu düşünür. Bütün toplumsal gelişmeler ve değişme temel bir plâna göre gerçekleşir; insanlığın tarihi, en azından kendi yörüngelerinde hareket eden gezegenlerde olduğu gibi, tek yasa tarafından yönlendirilir. Saint- Simon böyle bir tarih anlayışını benimseyen tek kişi olmasa da, toplumsal evrimin,
dolayısıyla değişmenin merkezî dinamik gücünü “iktisadî sınıflar arasındaki çatışma”nın oluşturduğunu öne süren ilk kişidir.

Doğru Cevap: B

Soru 84

Saint-Simon'a göre insanların birbirlerine egemen olmaktan vazgeçip doğaya egemen olmaya çalışacakları evre, aşağıdakilerden hangisidir?

Ön Hazırlık Dönemi

Varsayımsal Dönem

Pozitif Evre

Aydınlanma Evresi

Nihai evre

Açıklama:

Saint-Simon’a göre ‘Pozitif Evre’de insanlar birbirlerine egemen olmaya çalışmaktan vazgeçerek doğaya egemen olacaklardır. Buson evrede ahlâkî davranıştaki bu değişimin başlamasına bilim ve sanayileşme hizmet edecektir.

Doğru Cevap: C

Soru 85

Aşağıdakilerden hangisi Saint-Simon tarafından seçkinler sınıfına dahil edilmemiştir?

Sanayiciler

Öğretmenler

Tüccarlar

İş adamları

Sanatçılar

Açıklama:

Saint-Simon seçkinci bir düşünürdür. Erken dönem yazılarında bilim adamlarının, filozofların ve sanatçıların "doğal seçkinler" sınıfını oluşturduğunu düşünmüştür. Buna karşılık geç dönem eserlerinde ise sanayici, tüccar ve zengin iş adamlarından oluşan grubu temel toplumsal sorunları çözebilecek mühendisler olarak görmeye başlamıştır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 86

I. Sosyal fizik, en ilkel bilim dalıdır.
II. Sosyoloji, kendinden önce gelen bilimlerin zirvesidir.
III. Toplum, bireysel varlığa indirgenmez.
IV. O'na göre toplum, mükemmelleştirilemez.
Yukarıda Comte'un benimsediği, ileri sürdüğü görüşler verilmiştir. Bunlardan hangileri doğrudur?

I ve II

I ve III

I ve IV

II ve III

II ve IV

Açıklama:

Comte göre, sosyoloji kendisinden önce gelen bütün bilimlerin doruk noktasını temsil etmekte ve bireye indirgenemeyen bir analiz yöntemi ile incelenmektedir. Bununla birlikte sosyoloji bilim adamının “toplumu mükemmelleştirmek için gerekli” toplumsal yasaları
kavramasını mümkün kılacağını da benimsemektedir. Sosyal fizik ise, bilim dallarının en kıdemlisidir.

Doğru Cevap: D

Soru 87

Comte, toplum düzenin araştırılmasını hangi kavram ile ifade etmiştir?

Sosyal statik

Sosyal dinamik

Sosyal aydınlanma

İlerlemecilik

Değişim örüntüleri

Açıklama:

Comte, sosyolojiyi “sosyal statik” yani toplumsal düzenin araştırılması ve “sosyal dinamik” toplumsal ilerleme ve değişmenin araştırılması biçiminde ikiye ayırıp incelemektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 88

Comte'un Üç Hal Yasası'na göre insanın bütün olayların Tanrı veya tanrısal kuvvetler tarafından yönetildiği düşüncesinin egemen olduğu evre, aşağıdakilerden hangisidir?

Metafizik yöntem

Teolojik yöntem

Pozitif yöntem

Post-pozitivist yöntem

Pozitivist yöntem

Açıklama:

Comte'a göre, teolojik hâlde insan zihni kendisini etkileyen her şeyin ilk ve son nedenlerine, başka ifadeyle mutlak bilgisine yönelir. Bu evrede bütün olayların Tanrı veya tanrısal kuvvetler tarafından yönetildiği düşüncesi egemendir.

Doğru Cevap: B

Soru 89

Herbert Spenver'in "sentetik felsefe" adını verdiği felsefesinin temel varsayımı aşağıdakilerden hangisidir?

Kendiliğinden var olan her şey, değiştirilmelidir.

Her şey, doğal-fiziksel yasalarla şekillenir.

Toplumsal düzen asla kurulamaz.

Organizmaların evriminin mantıklı dayanağı yoktur.

Doğa yasaları, toplumsal olayları yeterince açıklayamaz.

Açıklama:

Herbert Spencer’ı diğer pozitivist çoğu sosyal bilimciden ayıran bir özellik, sadece toplumsal alanın yasalarını değil, Sentetik Felsefe adını
verdiği bir makro düşünce şeması içinde ‘evren’in tüm alanlarının, fiziksel, psikolojik, biyolojik, sosyolojik ve ahlâkî alanların yasalarını, yani ‘düzenleyici evrensel ilkeler’i ortaya çıkarmaya çalışmasıdır, çünkü ona göre her şeyi, toplumsal düzen dâhil, doğal ve fiziksel yasalar ve süreçler yönlendirmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 90

Aşağıdakilerden hangisi, Durkheim'ın öne sürdüğü zorunlu iş bölümünü ortaya çıkaran nedendir?

Merkezi bir gücün olması

Toplumda seçkinler sınıfının olması

Yetersiz koordine edilen işlerin olması

Bireyci yaşam tarzının hüküm sürmesi

Miras yoluyla servetin kuşaktan kuşağa geçmesi

Açıklama:

Durkheim'e göre, organik toplumlarda normal dışı olan şey miras yoluyla servetin kuşaktan kuşağa geçmesi ve bu miras kalan ayrıcalığın
bir sınıf tarafından başka bir sınıfı baskı altına almak ve sömürmek için kullanılmasıdır. Bu zorunlu iş bölümü demektir.

Doğru Cevap: E

Ünite 3

Soru 1

Aşağıdaki seçeneklerden hangisi Hegel ile Marx’ın idealizm anlayışları karşılaştırıldığında doğru bir çıkarımdır?

Hegel’in idealizmi siyasal açıdan devrimcidir.

Marx’a göre en önemli emek üretim etkinliğidir.

Marx diyalektiğinin özü çelişkidir.

Marx’a göre bir nesne gerçekte sadece düşüncede mümkündür.

Hegel’e göre sonlu dünyadaki her şey gerçektir.

Açıklama:

Hegelci idealizm siyasal açıdan devrimci olmaktan ziyade muhafazakârdır. Hegel diyalektiğin özü çelişkidir: her kavram karşıtını, olumsuzlamasını içerir. Marx’a göre, Hegel’in sonlu veya ampirik olguların nihayetinde gerçek olmadıkları iddiası kesinlikle yanlıştır. Çünkü gerçek olgular sadece düşünceler olarak anlaşıldığında insanların daha önemli pratik sorunları göz ardı edilir. Hegel varlık anlayışında sonlu dünyadaki şeylerin, yani insanlar veya diğer fizikî nesnelerin gerçek olduklarını reddeder. Marx için ise, emek, zihinsel bir etkinlikten ibaret değildir. Üretim etkinliğidir. Çünkü, insanlar bu dünyada gıda, giyim ve barınak gibi fiziksel ihtiyaçlarını sadece üretici etkinlikler sayesinde karşılayabilmektedirler.

Doğru Cevap: B

Soru 2

Aşağıdaki seçeneklerden hangisi Hegel ile Marx’ın diyalektik anlayışları karşılaştırıldığında doğru bir çıkarımdır?

Her ikisinde de diyalektik tez, antitez ve sentez aşamalarından oluşur.

Marx, Hegel’in diyalektik yöntemini tamamen reddeder.

Marx’ın diyalektik yöntemi mistik teolojik terimler içerir.

Hegel’e göre ilgi odağı somut toplumlar ve çatışan gerçek insanlar olmalıdır.

Hegel’e göre bilim sadece bilgiyi artırabilir, ancak mutlak gerçeğe ulaşamaz.

Açıklama:

İdealizmi tamamen reddeden Marx, Hegel’in diyalektik yöntemini gerçekliği anlamanın önemli bir aracı olarak görür. Marx’ın değil Hegel’in diyalektik yöntemi mistik teolojik terimler içerir. Marx’a göre Tanrının varlığıyla ilgilenmek yerine, ilgi odağının daha ziyade (sosyal sistemler olarak görülen) ‘somut toplumlar’ ve çatışan çıkarlara sahip ‘gerçek insanlar’ olması gerekir. Hegel’e değil Marx’a göre bilim sadece bilgiyi artırabilir, ancak mutlak gerçeğe ulaşamaz. Hegel’de, Marx’ta olduğu gibi, “yadsınmanın yadsınması”, “karşıtların birliği ve birbirlerine nüfuzu”, “niceliğin niteliğe dönüşmesi” yasaları temelinde ilerleyen diyalektik tez, antitez ve sentez aşamalarından oluşur.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Aşağıdaki seçeneklerden hangisi Marx’ın tarihe bakışını doğru bir biçimde yansıtır?

Ölü olgular toplamıdır.

Birbirini izleyen olaylar dizisidir.

Evrimci bir örüntü sergilemez.

Değişimler dış dinamiklerden kaynaklanır.

Değişimin itici gücü çatışmadır.

Açıklama:

Marx, empiristlerin aksine tarihi bir “ölü olgular toplamı” olarak almaz. Maddî gerçekliğin doğrudan gözlemlerle kavranamayan, ancak gözlem alanı içindeki görünür olayları, görünür yapıyı belirleyen daha temel dinamik güçlerin, uzun dönemli eğilimlerin, süreçlerin, derin yapıların önemini vurgular. Marx’a göre, tarih sadece dikkatli bir tarihçinin betimleyebileceği birbirini izleyen olaylar dizisi değil, aynı zamanda (doğa bilimlerinin araştırdığı olguları açıklayabilmesine benzer biçimde) bu olayları düzenleyen yasaları ortaya çıkararak açıklanabilecek olaylar bütünüdür. Marx, insan tarihinin daha az karmaşık toplumsal yapılardan daha kompleks olanlara doğru evrimci bir örüntü sergilediğine ve değişmenin bizzat toplumun içinden, iç dinamiklerinden kaynaklandığına inanır. Tarihsel değişmenin itici gücünün çatışma olduğu düşüncesini benimseyerek, değişmenin diyalektik bir çatışma, çözüm, yeniden çatışma ve daha üst, daha gelişmiş düzeyde çözüm örüntüsü içinde yapılandığını iddia eder.

Doğru Cevap: E

Soru 4

Marx’a göre tarihteki bütün toplum biçimlerini anlayabilmenin anahtarı aşağıdakilerden hangisidir?

Bireyin kişiliği

Devlet organları

Psikolojik unsurlar

Üretim tarzı

Din

Açıklama:

Marx’a göre tarihteki bütün toplum biçimlerini anlayabilmenin anahtarı üretim tarzı kavramıdır. Marx’ın bu fikrine göre, tarihin temel değişme uğrakları olan, insanlığın başlangıcından beri var olan ve varlığını tarihte her zaman hissettiren üretim tarzları (iktisadî yapısı) ve onların ayrılmaz bir parçası olan toplumsal üretim ilişkileri (eylemler) arasında bir karşılıklılık vardır. Başka deyişle, her üretim tarzı kendini sürdürebilecek uygun toplumsal ilişki biçimlerini yaratmak zorundadır. Aksi takdirde varlığı tehlikeye düşecektir.

Doğru Cevap: D

Soru 5

Marx’ın toplumsal değişime yol açan ya da engelleyen unsurlar hakkındaki görüşleri dikkate alınarak aşağıdaki seçeneklerden ikişerli gruplar oluşturulduğunda hangisi dışarıda kalır?

Meta fetişizmi

Ekonomik koşullar

Şeyleştirme

Sınıf çatışması

Kadın-erkek çatışması

Açıklama:

Meta fetişizmi ve şeyleştirme toplumsal değişmeyi engelleyen unsurlarken, ekonomik koşullar, toplumsal devrim döneminin gelmesi ve sınıf çatışması toplumsal değişmeyi sağlayan unsurlardır. Marx’ın çatışmadan kastettiği şey basitçe olumsuz, yıkıcı bir güç değil, üretici, yaratıcı bir güçtür, kapitalizmle daha fazla zenginleşen ve güç elde elen işverenle, daha az kazanmaya başlayan işçi sınıfı arasındaki ilişkidir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

“Marx ve Engels, üretim tarzı ve üretim ilişkileri ekseninde işleyen tarihsel yasalar temelinde, insanlık tarihinde bütün toplumların evrimsel bir doğrultuda dört temel evreden geçtiklerini veya geçmek zorunda olduklarını düşünür.” Bu dört temel evrenin doğru sıralanışı aşağıdaki hangi seçenekte verilmiştir?

İlkel komünizm-köleci toplum-feodalizm-kapitalizm

Köleci toplum-ilkel komünizm-feodalizm-kapitalizm

Köleci toplum-feodalizm-kapitalizm-ilkel komünizm

Feodalizm-köleci toplum-ilkel komünizm-kapitalizm

İlkel komünizm-feodalizm-kapitalizm-köleci toplum

Açıklama:

Marx ve Engels’e göre, her tarihsel evreyi kendine özgü farklı üretim teknolojileri ve farklı sınıfsal ilişkiler karakterize eder. Bütün toplum tiplerinde sınıfsal ilişkiler üretim faktörlerinin kullanılma tarzının ve bunlara sahiplik biçiminin yansımalarıdır. İlk evre, İlkel Komünizm, avcı-toplayıcıların doğal kaynakları ortaklaşa kullandıkları, kişinin sadece giyim veya kabilenin mallarından temelde farklı olmayan basit araçlara sahip olduğu “ilkel ve kaba durum”dur. ‘Üretim araçları’nda hiçbir önemli ayrıştırıcı özel mülkiyet ve bu yüzden hiçbir sosyal sınıf yoktur. Bu evre bir sınıfsız toplum olan ‘komünizm’dir. İnsanlığın uzun bir gelişme sürecine başladığı ikinci evre Köleci Toplumdur. Bu toplumun olumlu yanı üretim kapasitesinde artış sağlaması, olumsuz yanı sınıfsal farklılaşmanın, üretim araçlarında özel mülkiyetin ortaya çıkışı ve bir sınıfın diğerini sömürmesidir. Sınıfsal ilişkilerin ve üretim ilişkilerinin özünde aynı kaldığı üçüncü evre Feodalizmde toplumsal ve iktisadî düzen daha komplekstir. Feodalizm, daha ileri üretim teknolojilerinin gelişimini yansıtır. Dördüncü ve mevcut evre Kapitalizmde mülksüz emekçi bir köle veya serften farklıdır, emek gücünü (özgürce!) serbest piyasada satar, ancak yine de sömürülür ve bu sömürü üretim araçlarında özel mülkiyetin ve böylece hiçbir sınıfsal farklılaşmanın olmadığı İleri Komünizm günışığına çıkıncaya kadar ortadan kaldırılamaz.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Aşağıdaki ifadelerden hangileri Max Weber’in metodolojik bireycilik anlayışının terminolojisi kapsamında değerlendirilebilir?

Öznel-birey-mikro

Öznel-toplum-makro

Yapısal-birey-mikro

Yapısal-toplum-makro

Öznel-grup-mikro

Açıklama:

Weber, Marx’tan sosyal bilimcinin rolü ve bireysel insan aktöre odaklanmanın önemi konularında ayrılır. O (makro düzey) yapısal (toplumsal yapıların neye benzediği, nasıl değiştikleri gibi konulardaki) analizlere odaklanan Marx’ın doğrudan bireysel insan aktörün ele alındığı (mikro düzey) sosyal psikolojik analizleri ihmal ettiğini düşünür. Marx’ın yapısal analizini takdir eder, fakat onun sosyoloji anlayışına öznel yani insan aktörü/ mikro-düzey boyutu ekler.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi Max Weber’in metodolojik bireycilik anlayışını en doğru biçimde yansıtan seçenektir?

Bireyi toplumsal kurumlar biçimlendirir.

Toplumu makro düzeyde incelenir.

Toplumsal değişiminin temelinde bireyin eylemleri yer alır.

Bireyi yasalar biçimlendirir.

Toplumsal değişimler kurumlar tarafından gerçekleştirilir.

Açıklama:

Weber toplumun özünde bireylerin nispeten kalıcı, sürekli davranış biçimleri ve bunların oluşturdukları düzenliliklerden meydana geldiğini iddia etmekle, toplumun belirli bir nesnel gerçekliğe sahip olmadığını değil, sadece insanların eylemleri sayesinde var olabileceği, sürebileceği ve değişebileceğini kasteder. Ona göre toplumsal olguları araştırırken onları bireysel bilince indirgemek gerekir; sosyolojideki nomolojik önermeler bireylerin rasyonel ve amaçlı eylemleri dikkate alınarak formüle edilmelidir.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi toplumsal değişmenin iç dinamiklerinden biri değildir?

Rasyonelleşme

Çatışma

Din

Dış güç için kullanılacak idarî yapıların ölçeği

Egemenlik ilişkileri ve otorite

Açıklama:

Weber, Marx gibi, değişmenin kaynağını esasen toplumun iç dinamiklerinde (toplumun içinde) görür. Weber’e göre bir sosyal sistemi meydana getiren, bir bütünlük oluşturan temel içsel dinamikler, yani kültürel değerler, eylem kalıpları ve psikolojik yönelimler, aynı zamanda aralarındaki uyuşmazlıklar, Marx’ın ifadesiyle ‘çelişkiler’ nedeniyle krizlere yol açma, böylece değişme süreçleri yaratma eğilimindedir. Ana iç dinamiklerden biri her toplumun ayrılmaz bir parçası olan güç mücadelesidir. Diğer dinamikler; Egemenlik ilişkileri ve otorite, rasyonelleşme, çatışma, din gibi unsurlardır. Devletin büyüklüğü veya dış güç uygulamak için kullanılan idarî yapıların ölçeği ise dış dinamiktir.

Doğru Cevap: D

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi Weber’e göre toplumsal değişmenin hem iç hem de dış dinamiği olarak gösterilebilir?

Ülke içindeki eşitsizlik düzeyi

Devletin büyüklüğü

Dış güç için kullanılacak idarî yapıların ölçeği

Temel ekonomik aktörlerin devletle ilişkisi

Güç mücadeleleri

Açıklama:

Güç mücadeleleri ana iç dinamiklerden biridir ve her toplumun ayrılmaz bir parçasıdır. Weber için dış dinamikle ilişkili bazı faktörler şöyle sıralanabilir: (1) Devletin büyüklüğü veya dış güç uygulamak için kullanılan idarî yapıların ölçeği. (2) Temel ekonomik aktörler ve devlet arasındaki ilişki. (3) Ülke içindeki eşitsizlik düzeyi. Aslında bir iç dinamik olmasına rağmen, bu faktör dünya sistemi içinde prestijle yönetici seçkinlerin meşruiyeti arasındaki temel ilişkiyi etkiler. “Yüksek eşitsizlik düzeyleri ile sınıflar, statü grupları ve partilere üyelik arasındaki korelasyon yüksek olduğunda, yani üst sınıfların üyeleri aynı zamanda yönetici partilerin, yüksek prestijli statü gruplarının üyeleri olduklarında ve benzer şekilde tersi durumlarda karizmatik liderlerin ortaya çıkma ihtimali artar”. Bu yüzden, “başka devletlerle ilişkilerde diplomatik veya askeri bir maceraya giren bir devlet, siyasal iktidar toplumdaki eşitsizlik düzeyini artıracak biçimlerde kullanıldığında daha savunmasız konumdadır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

Marx, Hegel'in hangi yöntemini gerçekliği anlamanın önemli bir aracı olarak görmüştür?

Tarihsel materyalizm

Diyalektik

Varlık

Değişme

Emek-değer

Açıklama:

İdealizmi tamamen reddeden Marx, Hegel’in diyalektik yöntemini gerçekliği anlamanın önemli bir aracı olarak görür. Fakat mistik teolojik terimler içinde ifade edildiği için Hegel’in diyalektiğinin baş aşağı durduğunu ve bu mistik kabuğun rasyonel özünün ortaya çıkartılabilmesinin onun yeniden ayakları üzerine oturtulmasıyla mümkün olduğunu iddia eder. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Marx'ın diyalektik ve tarihsel materyalizm görüşünün oluşmasında hangi düşünür etkili olmuştur?

G. W. Friedrich Hegel

Immanuel Kant

Theodor W. Adorno

Max Horkheimer

Herbert Marcuse

Açıklama:

Marx, Hegel'in düşüncelerinden hem etkilenmiş hem de bu düşünceleri eleştirmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Bir şeyin kendisi ile aynı olduğunu iddia eden Aristoteles hangi anlayışa gönderme yapmaktadır?

Değişme

İdealizm

Özdeşlik

Materyalizm

Karizma

Açıklama:

Aristoteles’in formel mantığının temel ilkeleri arasında yer alan özdeşlik ilkesine göre bir şey kendisi ile aynıdır. Örneğin A=A’dır. Çelişmezlik ilkesi ise, ‘bir şey aynı şartlar altında ve aynı anda hem kendisi hem de başka bir şey olamaz’ biçiminde özetlenebilir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Kapitalizmin gelişmesiyle birlikte üretim ilişkilerinde yaşanan değişime dikkat çeken düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

G. W. Friedrich Hegel

Max Weber

Martin Heidegger

Karl Marx

Edmund Husserl

Açıklama:

Doğru cevap D'dir. Karl Marx'ın düşüncesinin temelini kapitalizm ile birlikte değişen üretim ilişkilerinden ortaya çıkan yeni toplumsal yapılanma oluşturmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Hangi neden ile Marx, toplumsal dünyadaki olaylar arasında bölme çizgileri olmadığını iddia etmiştir?

Tarih düz bir çizgide ilerlediği için

Bilgi aktarımının yukarıdan aşağı doğru olması nedeniyle

İnsanoğlunun eliyle çevreyi değiştirememesinden

Bilinç çevreyi etkilediği için

Farklı bileşenler kademeli ve fark edilmeyecek biçimde iç içe geçtiği için

Açıklama:

Çünkü Marx'a göre toplumsal dünyanın farklı bileşenleri kademeli ve fark edilmeyecek biçimlerde iç içe geçerler. Örneğin, kapitalistler ve proletarya birbirinden açıkça kesin çizgilerle ayrışmaz, kademeli olarak iç içe geçerler, bu iki sınıf arasında yer alan veya bir sınıftan ötekine geçen çok sayıda insan, dolayısıyla birçok ara kademe vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi Marx'a göre toplumsal hayatın temelini ekonominin oluşturmasına neden olmaktadır?

Üretici etkinlikler insanların doğasını belirler

Emek artışı değer artışını beraberinde getirmektedir

Montaj hatları yabancılaşmayı engeller

Toplumsal üretim ilişkileri arasında bir karşılılık yoktur

Üretim faaliyeti toplumsal değil bireyseldir

Açıklama:

Marx’a göre, üç nedenle toplumsal hayatın temelini ekonomik üretim oluşturur:

(1) Üretici etkinlik insanın doğasını belirler.

(2) Üretici etkinlik, fiziksel varoluş koşullarını sağlayıncaya kadar bir başka şey
yapamamamız anlamında, mantıken diğer etkinliklerden önce gelir.

(3) Üretici etkinliğin yapısı diğer toplumsal etkinliklerin kazanacağı biçim açısından nedensel sonuçlara sahiptir.

Örneğin, bir aristokrat ve bir köylü tamamen farklı biçimlerde yaşar, yani aristokrat çalışmaya gerek kalmadan hayatını sürdürürken, köylüler zamanlarının önemli bir kısmını kendilerinin (ve nihayetinde aristokratların) var olabilmesi için gerekli şeyleri üretmeye ayırırlar.

Doğru Cevap: A

Soru 17

Aşağıdaki düşünürlerden hangisi toplumun özünde bireylerin nispeten kalıcı, sürekli davranış biçimlerinin yer aldığını idda etmiştir?

Hegel

Weber

Marx

Kant

Socrates

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 18

Weber aşağıdakilerden hangisini kullanarak pozitivizmi eleştirmiştir?

Varoluşçuluk

Numenler

Epistemolojik idealizm

Görev

Kategorik buyruk

Açıklama:

Weber, Kantçı epistemolojik idealizm ve tarihselci idealizmi kullanarak sosyal bilimleri sadece olguları toplamaya ve bu olguları genel yasalar olarak formüle etmeye indirgeyen ‘pozitivizm’i eleştirir. Tarihi basit şemalara ve öznel önyargılara kolayca teslim ettiğini düşündüğü idealizmin daha uç biçimlerinden, Hegelci diyalektikten ve estetik sezgicilikten kaçınmaya çalışır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Weber'e göre kapitalizmin gelişimini aşağıdakilerden hangisi etkilemiştir?

Üretici güçler

İktisadi faktörler

Püriten fikirler

Üretim ilişkileri

Yanlış bililnç

Açıklama:

Weber dinsel fikirleri sadece ideoloji olarak, kapitalizmin maddî temelini yansıtan “kitlelerin afyonu” olarak ele almak yerine, bizzat dinsel inançların kapitalizmin ortaya çıkışının temeli olduğunu göstermiştir. Ona göre kapitalizmin gelişimini Püriten fikirler etkilemiştir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 20

Uzun vadede otoritenin kişi temelli olmaktan çıkarak kurum temelli olması ne anlama gelmektedir?

Karizmanın rutinleşmesi

Karizmanın yoksunluğu

Tarihsel epistemoloji

Pozitivizm

Karizmanın yükselmesi

Açıklama:

Karizmanın rutinleşmesi sürecinde, uzun vadede otorite kişi temelli olmaktan çıkıp kurum temelli olma eğilimindedir. Başka deyişle, karizmatik otorite yeni bir kurumsal çerçevede ya geleneksel ya da rasyonel-hukukî otoriteye dönüşür. Modern (kapitalist ve sosyalist) toplumların temel ekseni olan rasyonel-hukukî otorite de ancak bürokrasiyle yerleşebilir ve varlığını sürdürebilir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi Marx'ın tanımlamış olduğu kapitalizmin özel yasalarından biri değildir?

Kar oranının azalma eğilimi

İşçi sınıfının giderek artan sefaleti

Sermaye sahipliğinin yoğunlaşma eğilimi

İşçi sınıfının sayıca azalma eğilimi

İktisadi dalgalanmaların şiddetlenmesi

Açıklama:

Marx, kapitalizmin özel yasaları olarak, “kar oranının azalma eğilimi”, “işçi sınıfının giderek artan sefaleti”, “sermaye sahipliğinin yoğunlaşma eğilimi” ve “iktisadi dalgalanmaların şiddetinin artması”ndan söz etmektedir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 22

Marx’ın “belirli bir birikim ve gelişme düzeyinde bir toplumsal devrim döneminin gelmesi” durumunu açıklamak için başvurduğu diyalektik ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Çelişmezlik ilkesi

Niceliğin niteliğe dönüşmesi

Yadsınmanın yadsınması

Karşıtların birliği

Özdeşlik ilkesi

Açıklama:

Diyalektiğin ilkeleri “karşıtların birliği”, “yadsınmanın yadsınması” ve “niceliğin niteliğe dönüşmesi” iken, “özdeşlik ilkesi” ve “çelişmezlik ilkesi” Aristoteles’in formel mantığının temel ilkeleridir. Bu çerçevede, "belirli bir (nicel) birikim ve gelişme düzeyinde bir toplumsal devrim döneminin gelmesi" olarak ifade edilen toplumsal yasayı açıklamak için Marx, Hegelci diyalektiğin yasalarından "niceliğin niteliğe dönüşmesi" ilkesine başvurmuştur. Buna göre, niceliğin niteliğe dönüşmesi bir toplumun birikimli olarak değiştiği tarihsel sürecin karakteristik bir özelliğidir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 23

Marx ve Engels’e göre, sınıfsal farklılaşmanın ve üretim araçlarında özel mülkiyetin ortaya çıktığı tarihsel evre aşağıdakilerden hangisidir?

İlkel komünizm

Köleci toplum

Feodalizm

Kapitalizm

Sosyalizm

Açıklama:

Her tarihsel evreyi kendine özgü farklı üretim teknolojileri ve farklı sınıfsal ilişkilerin karakterize ettiğini öne süren Marx ve Engels’e göre, sınıfsal farklılaşmanın ortaya çıktığı tarihsel evre "köleci toplum"dur. Kuramcılara göre, söz konusu toplumun olumlu yanı üretim kapasitesinde artış sağlaması iken, olumsuz yanı sınıfsal farklılaşmanın ve üretim araçlarında özel mülkiyetin ortaya çıkışıdır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 24

Weber’in toplum düşüncesinde aşağıdaki niteliklerden hangisini bulmak mümkündür?

Organizma olarak toplum anlayışı

Temel bir toplum doğası kabulü

Evrimci gelişme olarak toplum anlayışı

Genel bir toplum teorisi

Toplumsal eyleme dayanan toplum anlayışı

Açıklama:

Bireyler ve onların niyetleri, güdüleri ve anlamlarından yola çıkan Weber, kurumlar gibi daha büyük yapıları, bireylerin daha geniş alanlara ve uzun bir zaman dilimine yayılmış düzenli eylemlerinde cisimleşen davranış örüntüleri olarak nitelendirir. Bu kabuller temelinde Weber’in toplum anlayışı, organizmacı ve evrimci bir anlayışa ya da bir toplum doğası fikrine dayanmadığı gibi, Weber genel bir toplum teorisi arayışında da değildir. Fakat sosyolojiyi toplumsal eylemin kapsamlı bir bilimi olarak gören Weber’e göre hayat, bireylerin gündelik dünyadaki karşılıklı eylemleri ve etkileşimleri içinde cereyan eder. Bu çerçevede Weber, kolektivitelerin kendilerini oluşturan bireylerden bağımsız belirli özelliklere sahip oldukları söylenebilse de, bunların ilgili birey aktörler ve bu aktörlerin eylemleri temelinde açıklanabileceğini öne sürer. Bu anlamda Weber'e göre toplum, düzenli eylemler, ilişkiler ve etkileşimlere verilen isimdir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi ideal tipin özelliklerinden biri değildir?

En iyi olguyu ifade eder.

Tek taraflı bir abartmadır.

Toplumu tüm biçimleriyle inceleme amacı taşır.

Kültürlerarası karşılaştırma yapmaya olanak tanır.

Weber tarafından ortaya atılmıştır.

Açıklama:

Weber’in ürettiği en önemli yöntemsel fikirlerden birisi olan “ideal tip”, tek taraflı bir abartmadır. İdeal tipler, toplumsal dünyayı tüm tarihsel ve güncel çeşitleriyle incelemek ve toplumsal olguları zaman içinde ve kültürler arası karşılaştırmak amacıyla kullanılır. Bununla birlikte ideal tip, bir tür ütopya olmadığı gibi, olası en iyi olgudan bahsetmek anlamına da gelmemektedir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Weber’e göre toplumu mümkün kılan ve anlamamızı sağlayan aşağıdakilerden hangisidir?

Sınıf çatışmaları

Toplumsal gelişme yasaları

Evrim

Rasyonel davranış

Geist

Açıklama:

Weber, etkileşim içindeki bireylerin bir toplum, daha doğrusu bir toplumsal hayat oluşturmalarını mümkün kılanın insanların rasyonel davranmaları olduğunu ve toplumu bu rasyonellik sayesinde anlayabileceğimizi öne sürmektedir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Weber’in “tarihin fiili karmaşıklığını toptancı bir biçimde basitleştirdiği” gerekçesiyle eleştirdiği idealizm biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Tarihselci idealizm

Epistemolojik idealizm

Diyalektik idealizm

İrrasyonalist idealizm

Natüralist idealizm

Açıklama:

Weber’in tarih anlayışı farklı idealizm türlerinden beslenir. Bunlar Kant’ın "epistemolojik idealizmi", kaynağı Dilthey olan "tarihselci idealizm" ve Schopenhauer’la ilişkilendirilen "irrasyonalist ya da natüralist idealizm"dir. Söz konusu üç idealizmden etkilenen Weber, dünya tarihini ideaların mantıksal olarak ortaya çıkışı ile ilişkilendiren Hegelci veya diyalektik idealizmin tarihin fiili karmaşıklığını toptancı bir biçimde basitleştirdiğini düşünür. Hegel’in insanların bir tarihsel Geist (Ruh) tarafından kontrol edildiği ve belirlendiği fikrini onaylamayan Weber, bütün tarihin öncelikle insanın tarihi olduğuna inanır. Çünkü Weber'e göre, tarihe katkıda bulunan şey insanların toplumsal eylemleridir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 28

“Aktörün düşünsel süreçlerini, anlam ve amaçlarını ve bu etkenlerin nasıl eyleme ya da etkileşime dönüştüğünü incelemeyi içeren yöntemsel bir teknik” tanımı aşağıdaki kavramlardan hangisine aittir?

İdeal tip

Verstehen

Toplumsal eylem

Üstyapı

Şeyleştirme

Açıklama:

"Aktörün düşünsel süreçlerini, anlam ve amaçlarını ve bu etkenlerin nasıl eyleme ya da etkileşime dönüştüğünü incelemeyi içeren yöntemsel bir teknik“ tanımı "Verstehen" kavramına aittir. "Anlayış” anlamına gelen Almanca bir kelime olan Verstehen, Weber düşüncesinde önemli bir yere sahiptir. Weber'e göre, bir nedensel analiz olmayan Verstehen, toplumsal eylemi açıklamak için bir analitik tarihsel çerçeve içinde kullanılabilir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 29

Weber’in tarihe yönelik bakışına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Sosyal bilim tarihsel yasaları ortaya çıkararak nesnel olabilir.

Nedensel yasalar soyutlaştıkça daha anlamlı hale gelir.

Tarihçinin görevi tümdengelimsel bir bilim geliştirmektir.

Tarihsel olaylar farklı nedensel zincirlerin bir araya gelmesidir.

Toplumlar tarihsel gelişme yasalarına göre değişir.

Açıklama:

Genel yasalar aramayı reddeden ve hiçbir tarihsel gelişme yasası bulunmadığını öne süren Weber, sosyal bilimin yasaları ortaya çıkarabildiği takdirde nesnel olabileceği iddiasının yanlış olduğunu öne sürmüştür. Benzer şekilde, tarihçinin görevinin tümdengelimsel bir bilim geliştirmek için ampirik düzenlilikler hakkında bilgi toplamak olduğu iddiasına da katılmaz. Ayrıca Weber’e göre, yasalar daha genel ve soyut hale geldikçe, içerikten daha fazla yoksun olacakları için daha az değerli hale gelmektedir. Bu çerçevede, Weber’in tarih anlayışında, tarihsel olaylar daha önceden birbirlerinden bağımsız olarak veya doğrudan birbirini etkilemeden gelişmiş farklı nedensel zincirlerin bir araya gelmesi olarak kabul edilir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi Hegel'in öne sürdüğü düşüncelerden biri değildir?

Sonlu dünyadaki şeyler gerçek değildir.

Hakikat akıl sayesinde keşfedilir.

Nihai fikir Tanrı’dır.

Zihinsel emek insanın özüdür.

Devletin kaynağı toplumdur.

Açıklama:

Hegel'in varlık anlayışında sonlu şeyler, yani insanlar ve diğer fiziki nesneler gerçek olmadığı gibi, gerçek hakikat de ancak akıl yoluyla elde edilebilir. Ayrıca Hegel, sadece fikirleri gerçek olarak kabul ederken, nihai fikrin de Tanrı olduğunu ifade etmiştir. Hegel'in düşüncesinde, Tanrı (sonsuz) ve insanlar (sonlu) arasında diyalektik bir ilişki vardır ve söz konusu diyalektiğin özü çelişkidir. Buna ek olarak, emeğin zihinsel emek olduğunu ve bunun da insanın özünü teşkil ettiğini söyleyen Hegel için, devletin kaynağı toplum değil, Tin veya düşüncedir. Hegel böylece devlete kutsal bir nitelik atfetmektedir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 31

Marx'ın, idealizmini eleştirip tarih ve diyalektik konusundaki kimi görüşlerinden yararlandığı düşünür kimdir?

Kant

Hegel

Weber

Aristoteles

Ritzer

Açıklama:

Marx’ın temel görüşleri, diyalektik ve tarihsel materyalizmi dikkate alınarak anlaşılabilir. Bu konudaki görüşlerinin şekillenmesinde hem Hegel’in belirli görüşleri hem de ona eleştirileri etkilidir. Marx, Hegel’in idealizmini eleştirip yerine materyalizmi geçirmeye çalışırken onun diyalektik ve tarih konusundaki görüşlerinden belirli noktalarda yararlanır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 32

Her şeyin sürekli hareket hâlinde olduğunu, varlık kazandığını ve ortadan kalktığını, hiçbir ayrımın sabit olmadığını, çelişkilerin evrensel olduğunu kabul eden düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

İdealizm

Metafizik

Diyalektik

Şeyleştirme

İdeoloji

Açıklama:

Diyalektik düşünceye göre her şey sürekli hareket hâlindedir. Her şey bir süre varlığını sürdürdükten sonra ortadan kalkar. Hiçbir ayrım sabit değildir. Çelişkiler evrenseldir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Marx'a göre tarihsel değişmenin itici gücünü oluşturan şey nedir?

Birlik

Çatışma

İdeoloji

Yabancılaşma

Kapitalizm

Açıklama:

Marx, tarihsel değişmenin itici gücünün çatışma olduğu düşüncesini benimseyerek değişmenin diyalektik bir çatışma, çözüm, yeniden çatışma ve daha üst, daha gelişmiş düzeyde çözüm örüntüsü içinde yapılandığını iddia eder. O hâlde, tarih her zaman daha üst gelişim evrelerinin birbirini izlemesiyle, giderek artan özgürlük düzeyleriyle, nihayetinde insanlığın nihai, tam bir aydınlanması ve özgürleşmesiyle ilerler. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 34

Marksizmde bir işçinin ücret olarak aldığı değer ile üretilen ve kapitalistin el koyduğu değer arasındaki farkı anlatan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Üretim biçimi

Yabancılaşma

Şeyleştirme

Sömürü

Sosyal sınıflar

Açıklama:

Sömürü, ister toprak ister emek, isterse piyasa konumu olsun, iktisadi bir kaynağın kabul edilmesi mümkün olmayan araçlarla kullanılmasını anlatan bir terimdir. Bir tekelcinin pazardaki denetim gücünü kullanarak tüketicilere fahiş fiyatlar dayatması ya da bir arazi sahibinin toprağı doğal kaynaklara zarar verecek şekilde kullanması sömürü kapsamındaki eylemler olarak görülmelidir. Marksizmde ise sömürü temel bir rol oynar ve bir işçinin ücret olarak aldığı değer ile üretilen ve kapitalistin el koyduğu değer arasındaki farkı anlatır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 35

Marx ve Engels'e göre kapitalizmden sonra gelen, üretim araçlarında özel mülkiyetin ve böylece hiçbir sınıfsal farklılaşmanın olmadığı tarihsel evre hangisidir?

Feodalizm

İlkel komünizm

Köleci toplum

Sanayi toplumu

İleri komünizm

Açıklama:

Marx ve Engels’e göre, her tarihsel evreyi kendine özgü farklı üretim teknolojileri ve farklı sınıfsal ilişkiler karakterize eder. Kapitalizm dördüncü ve mevcut evredir. Kapitalizmde mülksüz emekçi bir köle veya serften farklıdır, emek gücünü (özgürce!) serbest piyasada satar ancak yine de sömürülür ve bu sömürü üretim araçlarında özel mülkiyetin ve böylece hiçbir sınıfsal farklılaşmanın olmadığı "ileri komünizm" günışığına çıkıncaya kadar ortadan kaldırılamaz. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Weber tarafından üretilen yöntemsel fikirlerden biri olan ve bir olgunun mantığının abartılması şeklinde tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

İdeal tip

Materyalizm

Diyalektik

Rasyonalite

Demir kafes

Açıklama:

İdeal tip, Weber’in ürettiği en önemli yöntemsel fikirlerden biridir. Hemen belirtmekte fayda vardır ki Weber ideal tip kavramıyla bir tür ütopya ya da olası en iyi olgudan bahsetmemektedir. İdeal tip, tek taraflı bir abartmadır. Genellikle bir olgunun mantığının abartılmasıdır. Toplumsal dünyayı tüm tarihsel ve güncel çeşitleriyle incelemek için kullanılır. Bu tür tek taraflı abartmalar Weber tarafından toplumsal olguları zaman içinde ve kültürler arası karşılaştırmak amacıyla kullanılır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi eylem kuramı açısından, aktörün düşünsel süreçlerini, anlam ve amaçlarını ve bu etkenlerin nasıl eyleme (ya da etkileşime) dönüştüğünü incelemeyi içeren yöntemsel tekniğin Türkçe karşılığıdır?

Kolektif bilinç

Anlayış

Tarihselci idealizm

Nedensellik

Eylemsellik

Açıklama:

Verstehen, “anlayış” anlamına gelen Almanca bir kelimedir. Eylem kuramı açısından, verstehen(anlayış) aktörün düşünsel süreçlerini, anlam ve amaçlarını ve bu etkenlerin nasıl eyleme (ya da etkileşime) dönüştüğünü incelemeyi içeren yöntemsel bir tekniktir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Krallar, kraliçeler ve dini erkânın otoritesi Weber'in hangi otorite tipine örnek olarak gösterilebilir?

Karizmatik otorite

Rasyonel otorite

Modern otorite

Geleneksel otorite

Hukuki otorite

Açıklama:

Weber’in ünlü otorite tipolojisi içinde üç tür otorite yer alır. Bunlardan ilki geleneksel otoritedir. Söz konusu otorite, geleneklerin şemsiyesi altında, eski geleneklerin önemine ilişkin yerleşik inanç çerçevesinde işleyen ya da bir gelenek içindeki örf ve uygulamalara uygun olarak seçilmiş kişilerin kabul görmesi ve ayrıcalığına olan yerleşik inanca dayalıdır; krallar, kraliçeler ve dini erkânın otoritesi gibi. İkinci olarak karizmatik otorite, olağanüstü kişilik (peygamberlik, kahramanlık gibi) özellikleri olan karizmatik bireyin koyduğu kurallara adanmaya dayalı otoritedir. Son olarak rasyonel-hukuki otorite ise dinî kurallar ya da geleneklere değil de akıl temel alınarak yapılmış yasalara ve kurallara dayalıdır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 39

Weber'e göre statü grupları toplumun hangi alanında yer alır?

Ekonomik

Dinî

Yasal

Kültürel

İdeolojik

Açıklama:

Weber sosyal sınıfların, yani üretim araçlarının mülkiyetine dayalı ilişkilerin önemini yadsımasa da sınıflar aynı tipten insanları içerirken gerçek, somut gruplaşmaların, etkileşimlerin iktisadi sınıfsal tabakalaşmanın karşıtı olan statü grupları etrafında şekillendiğini düşünür. Başka deyişle, sınıflar katı iktisadi faktörlere dayanırken (benzer piyasa konumları nedeniyle benzer çıkarlara sahip gruplaşmalarken), statü gruplarının kültürel alanda yer aldıkları varsayılır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Weber'e göre "Batı'da her seçimin, insanların bütün eylemlerinin rasyonel kararlarla belirlendiği gündelik hayat tarzını" ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Modernleşme

Çelik kafes

İdeal tip

Statü grupları

Protestan ahlakı

Açıklama:

Weber Batı’da uygarlığın giderek daha fazla rasyonalitenin ‘çelik kafes’i olarak adlandırdığı şey -yani, her seçimin insanların bütün eylemlerinin rasyonel kararlarla belirlendiği gündelik hayat tarzı tarafından kuşatıldığını düşündüğü “modern dünyanın rasyonel doğası” hakkında esasen büyük bir ikilem içindedir. İnsanların davranışlarında kendiliğindenlik ortadan kaybolmaktadır; her şey bir kafese aittir ve modern dünyada gizem veya heyecana çok az yer vardır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

I. Weber, bireyin toplumsal kurumlar tarafından tamamıyla biçimlendirildiği görüşüne savunur.
II. Weber, bireylerin eylemleri ve karşılıklı etkileşimlerinin zaman içinde toplumsal yapıları ortaya çıkardığını iddia eder.
III. Weber’e göre toplumsal değişmenin kökeninde bireylerin eylemleri yer almaktadır.
Weber’in görüşlerine ilişkin yukarıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yalnız I

Yalnız III

I, II

II, III

I, II, III

Açıklama:

Weber’in nasıl bir toplumsal değişme anlayışına sahip olduğunu kavramanın en önemli başlangıç noktası, onun bireyciliğini anlamaktan geçer. Weber, Durkheim ve diğer yapısalcılar gibi, bireyin toplumsal kurumlar tarafından tamamıyla biçimlendirildiği görüşüne katılmaz. Bireylerin eylemleri ve karşılıklı etkileşimlerinin zaman içinde toplumsal yapıları ortaya çıkardığını iddia eder. Dolayısıyla ona göre, toplumsal değişmenin kökeninde bireylerin eylemleri yer almaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 42

“Weber, toplumu anlamanın önemli iki ekseninin ………..…………. ve ………..…………. olduğunu düşünür. Bu bağlamda tarihi bir anlamda geleneksel otoriteden karizmatik ve daha sonra rasyonel-hukukî otoriteye geçiş olarak yorumlar.”
Yukarıda verilen paragrafta boş bırakılan bölümlere uygun ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Tabakalaşma, meşru düzen

Tabakalaşma, ayrışma

Ayrışma, çatışma

Çatışma, üretim düzeni

Meşru düzen, hukuk

Açıklama:

Weber, genelde toplumu ve özelde modern kapitalist toplumları anlamak için sosyal sınıfların yanı sıra statü grupları ve güç gruplarına odaklanmanın önemini vurgular, ayrıca toplumu anlamanın önemli iki ekseninin tabakalaşma ve meşru düzen olduğunu düşünür. Bu bağlamda tarihi bir anlamda geleneksel otoriteden karizmatik ve daha sonra rasyonel-hukukî otoriteye geçiş olarak yorumlar.

Doğru Cevap: A

Soru 43

I. Ülke içindeki eşitsizlik düzeyi, dünya sistemi içinde prestijle yönetici seçkinlerin meşruiyeti arasındaki temel ilişkiyi etkiler.
II. Yüksek eşitsizlik düzeyleri ile sınıflar, statü grupları ve partilere üyelik arasındaki korelasyon yüksek olduğunda, yani üst sınıfların üyeleri aynı zamanda yönetici partilerin, yüksek prestijli statü gruplarının üyeleri olduklarında ve benzer şekilde tersi durumlarda karizmatik liderlerin ortaya çıkma ihtimalinin artar.
III. Başka devletlerle ilişkilerde diplomatik veya askeri bir maceraya giren bir devlet, siyasal iktidar toplumdaki eşitsizlik düzeyini artıracak biçimlerde kullanıldığında daha savunmasız konumdadır.
IV. Dış ilişkilerde başarı bir karizmatik liderin ortaya çıkışını geciktirecektir, ancak devlet dış ilişkilerde prestij kaybettiğinde tabakalaşma sistemine içkin çatışma potansiyeli (özellikle devletin prestij kaybından avantaj sağlayabilecek karizmatik liderler ortaya çıkabildiğinde) çarpıcı bir biçimde artacaktır.
V. Weber’e göre, tabakalaşma düzeninin ve devletin meşruluğu ile toplumun jeopolitik konumu arasında açık bir bağlantı vardır.
VI. Bürokrasi, Weber için bir yandan rasyonel hukuki egemenliğin cisimleşmiş halidir. Yani bilim ve aklın modern zamanlardaki hükümranlığının bir tür ifadesidir. Fakat bürokrasi aynı zamanda insanları özgürleştirmek yerine bir ‘demir kafes’ içine sokmaktadır.
Aslında bir iç dinamik olmasına rağmen, ülke içindeki eşitsizlik düzeyini Weber’in dış dinamiklere ilişkin faktörler arasında saymasında yukarıdakilerden hangisi etkilidir?

I, II, III, IV

IV, V, VI

III, IV, V, VI

I, II, III, IV, V

I, II, III, IV, V, VI

Açıklama:

Ülke içindeki eşitsizlik düzeyi. Aslında bir iç dinamik olmasına rağmen, bu faktör dünya sistemi içinde prestijle yönetici seçkinlerin meşruiyeti arasındaki temel ilişkiyi etkiler. “Yüksek eşitsizlik düzeyleri ile sınıflar, statü grupları ve partilere üyelik arasındaki korelasyon yüksek olduğunda, yani üst sınıfların üyeleri aynı zamanda yönetici partilerin, yüksek prestijli statü gruplarının üyeleri olduklarında ve benzer şekilde tersi durumlarda karizmatik liderlerin ortaya çıkma ihtimali artar”. Bu yüzden, “başka devletlerle ilişkilerde diplomatik veya askeri bir maceraya giren bir devlet, siyasal iktidar toplumdaki eşitsizlik düzeyini artıracak biçimlerde kullanıldığında daha savunmasız konumdadır. Dış ilişkilerde başarı bir karizmatik liderin ortaya çıkışını geciktirecektir, ancak devlet dış ilişkilerde prestij kaybettiğinde tabakalaşma sistemine içkin çatışma potansiyeli (özellikle devletin prestij kaybından avantaj sağlayabilecek karizmatik liderler ortaya çıkabildiğinde) çarpıcı bir biçimde artacaktır”. Dolayısıyla Weber’e göre, tabakalaşma düzeninin ve devletin meşruluğu ile toplumun jeopolitik konumu arasında açık bir bağlantı vardır.

Doğru Cevap: D

Soru 44

Marx’ın emeği zihinsel bir etkinlikten ziyade üretim etkinliği olarak görmesi aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir?

Ülkeler üretim ve ticaretle büyüyebilir.

Üretim ve ticaret, ülke ekonomisinin en önemli yapı taşıdır.

İnsanlar bu dünyada gıda, giyim ve barınak gibi fiziksel ihtiyaçlarını sadece üretici etkinlikler sayesinde karşılayabilmektedirler.

Üretim etkinliği, toplumu zinde ve sağlıklı kılar.

Üretim etkinliği doğru yönlendirilmez ise toplum bireysel çıkarları peşinde yozlaşabilir.

Açıklama:

Hegel için emek zihinseldir. Zihinsel emek onun için insanın özünü teşkil eder. Marx için ise, emek, zihinsel bir etkinlikten ibaret değildir. Üretim etkinliğidir. Çünkü, insanlar bu dünyada gıda, giyim ve barınak gibi fiziksel ihtiyaçlarını sadece üretici etkinlikler sayesinde karşılayabilmektedirler.

Doğru Cevap: C

Soru 45

Max Weber Kalvinizm’de fikirler ve toplumsal eylem/davranış ilişkisini anlamaya çalışır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi fikirler arasında yer alır?

Kalvinistler gösterişsiz, rasyonel çalışma fikrine yönelmişlerdir.

Erken dönem Kalvinizm’in temel bir inancı, bu dünyada her şeyi oluruna bıraktığımızda geri dönülemeyecek biçimde günah ve ölüm içinde kaybolacağımızdır. Bu yüzden kişi kendi rahatını düşünerek Tanrı’yı yüceltmek için çalışmadığında günâh ve ölüm içinde sonsuza kadar kaybolacaktır.

Bütün dinler gibi Kalvinizm de basitçe ritüellerden ibaret değildir -gündelik hayatta bir temel sosyal kontrol aracı olarak hareket etmeye çalışır. Aşırı bir biçimde rasyonel, üretkenlik-yönelimli çalışma vurgulanır.

Kalvinizm kendi kollektif bilincini bütün topluma yaymaya çalışır. Herkesin tamamen Tanrı’yı yüceltmek amacıyla, büyük ahlâkî sistemlerin inşa edilmesine “katkıda bulunması” gerekir ve işbirliği yapmayanlar (özellikle inançsızlar) şiddetle cezalandırılacaktır.

Sıkı, rasyonel, başarılı çalışmanın ‘Tanrı’nın inayeti’nin kriteri olduğuna inanıldığı için, çalışma “Tanrı tarafından” ödüllendirilirken, tembelliğin kötülüğün işareti olduğu düşünülür ve ağır bir biçimde yaptırım altına alınır.

Açıklama:

a- Toplumsal eylem: Kalvinistler gösterişsiz, rasyonel çalışma fikrine yönelmişlerdir.
b- Fikir: Erken dönem Kalvinizm’in temel bir inancı, bu dünyada her şeyi oluruna bıraktığımızda geri dönülemeyecek biçimde günah ve ölüm içinde kaybolacağımızdır. Bu yüzden kişi kendi rahatını düşünerek Tanrı’yı yüceltmek için çalışmadığında günâh ve ölüm içinde sonsuza kadar kaybolacaktır.
c- Toplumsal eylem: Bütün dinler gibi Kalvinizm de basitçe ritüellerden ibaret değildir -gündelik hayatta bir temel sosyal kontrol aracı olarak hareket etmeye çalışır. Aşırı bir biçimde rasyonel, üretkenlik-yönelimli çalışma vurgulanır.
d- Toplumsal eylem: Kalvinizm kendi kollektif bilincini bütün topluma yaymaya çalışır. Herkesin tamamen Tanrı’yı yüceltmek amacıyla, büyük ahlâkî sistemlerin inşa edilmesine “katkıda bulunması” gerekir ve işbirliği yapmayanlar (özellikle inançsızlar) şiddetle cezalandırılacaktır.
e- Toplumsal eylem: Sıkı, rasyonel, başarılı çalışmanın ‘Tanrı’nın inayeti’nin kriteri olduğuna inanıldığı için, çalışma “Tanrı tarafından” ödüllendirilirken, tembelliğin kötülüğün işareti olduğu düşünülür ve ağır bir biçimde yaptırım altına alınır.

Doğru Cevap: B

Soru 46

Collins’e göre çok boyutlu perspektifi Weber’i özünde bir çatışma teorisyeni kılar. Zira çatışmayı birçok faktör arasından sadece biri, çok boyutluluğun, dünyayı meydana getiren farklı gruplar, çıkarlar ve perspektifler çokluğunun bir ifadesi olarak görür. Bu bağlamda, Weber’e ilişkin aşağıdakilerden hangisi/ hangileri doğrudur?
I. Weber’e göre dünyayı bir arada tutan şey büyük bir toplumsal (veya metafizik) birliktir.
II. Bazı bileşenleri konsensüs ve dayanışma içermesine rağmen, toplum bir çatışan bileşimler karışımıdır. Hem birçok alan vardır, hem de her birinin içinde bir hâkimiyet mücadelesi yer almaktadır.
III. Weber’e göre ekonomi bir sınıf mücadelesidir, ancak Marx ve Engels’in varsaydığından çok daha kompleks bir süreçtir.
IV. Politika hem rakip siyasal çıkarlar arasındaki hem de politikacılar ve iktisadî sınıflar arasındaki bir başka mücadele alanıdır. Fikirler dünyası bile farklı çıkar gruplarına bölünmüştür.
V. Din bir toplumsal düzenin bütün yönlerine nüfuz ettiği için Kalvinizm kendi kollektif bilincini bütün topluma yaymaya çalışır.

I, V

III, IV

II, III, V

I, III, V

II, III, IV

Açıklama:

Collins’e göre çok boyutlu perspektifi Weber’i özünde bir çatışma teorisyeni kılar. Zira çatışmayı birçok faktör arasından sadece biri, çok boyutluluğun, dünyayı meydana getiren farklı gruplar, çıkarlar ve perspektifler çokluğunun bir ifadesi olarak görür. Ona göre dünyayı bir arada tutan şey büyük bir toplumsal (veya metafizik) birlik değildir. Bazı bileşenleri konsensüs ve dayanışma içermesine rağmen, toplum bir çatışan bileşimler karışımıdır. Hem birçok alan vardır, hem de her birinin içinde bir hâkimiyet mücadelesi yer almaktadır. Ekonomi bir sınıf mücadelesidir, ancak Marx ve Engels’in varsaydığından çok daha kompleks bir süreçtir. Politika hem rakip siyasal çıkarlar arasındaki hem de politikacılar ve iktisadî sınıflar arasındaki bir başka mücadele alanıdır. Fikirler dünyası bile farklı çıkar gruplarına bölünmüştür.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Weber sosyal sınıfların, yani üretim araçlarının mülkiyetine dayalı ilişkilerin önemini yadsımasa da, sınıflar aynı tipten insanları içerirken, gerçek, somut gruplaşmaların, etkileşimlerin iktisadî sınıfsal tabakalaşmanın karşıtı olan statü grupları etrafında şekillendiğini düşünür. Başka deyişle, sınıflar katı iktisadî faktörlere dayanırken (benzer piyasa konumları nedeniyle benzer çıkarlara sahip gruplaşmalarken), statü gruplarının kültürel alanda yer aldıkları varsayılır. Statü grupları salt istatistiksel kategoriler değil, aksine -ortak hayat tarzına ve ortak dünya anlayışlarına sahip olan, birbirlerini aynı gruptan bireyler olarak gören insanlardan oluşan- ‘gerçek topluluklar’dır. Aşağıdakilerden hangileri statü gruplarına örnek verilebilir?
I. Etnik, ırksal gruplar
II. Dinsel gruplar
III. İşçiler
IV. Küçük kasaba toplulukları
V. Kentlerdeki komşulukları

I, II

IV, V

I, II, IV, V

I, II, IV

I, III, IV, V

Açıklama:

Weber sosyal sınıfların, yani üretim araçlarının mülkiyetine dayalı ilişkilerin önemini yadsımasa da, sınıflar aynı tipten insanları içerirken, gerçek, somut gruplaşmaların, etkileşimlerin iktisadî sınıfsal tabakalaşmanın karşıtı olan statü grupları etrafında şekillendiğini düşünür. Başka deyişle, sınıflar katı iktisadî faktörlere dayanırken (benzer piyasa konumları nedeniyle benzer çıkarlara sahip gruplaşmalarken), statü gruplarının kültürel alanda yer aldıkları varsayılır. Statü grupları salt istatistiksel kategoriler değil, aksine -ortak hayat tarzına ve ortak dünya anlayışlarına sahip olan, birbirlerini aynı gruptan bireyler olarak gören insanlardan oluşan- ‘gerçek topluluklar’dır. Örneğin etnik, ırksal gruplar, dinsel gruplar, küçük kasaba toplulukları, kentlerdeki komşulukları sosyal sınıf olmaya direnen ve sınıfsal sınırları örtüşen gruplardır.

Doğru Cevap: C

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi Weber için dış dinamikle ilişkili faktörlerinden biri değildir?

İdari personel.

Devletin büyüklüğü.

Devletin dış güç uygulamak için kullanılan idarî yapılarının ölçeği.

Temel ekonomik aktörler ve devlet arasındaki ilişki.

Ülke içindeki eşitsizlik düzeyi.

Açıklama:

Weber için dış dinamikle ilişkili bazı faktörler şöyle sıralanabilir: (1) Devletin büyüklüğü veya dış güç uygulamak için kullanılan idarî yapıların ölçeği. Devlet gelişimini ekonomik üretim düzeyi uzman idarî personeli desteklemek için gerekli artıdeğeri yaratacak yeterlikte olduğunda sürdürebilir. (2) Temel ekonomik aktörler ve devlet arasındaki ilişki. Örneğin, imtiyazlı bir firma veya devletin tekel hakkı tanıdığı bir şirket, “ekonomik aktörler belirli türden faaliyetleri sürdürebilmek için devlete bağımlı olduklarında, çıkarları dış sistemle bağlantılıysa devlete başka ülkelerle çatışmaya girmesi için baskı yapacaklardır”. Öte yandan, “ekonomik aktörlerin, devlete bağımlılıkları düşük olduğunda bile, dış sistemden çıkarları varsa, devlete, örneğin savaştan ziyade ticarî anlaşmalar gibi işbirlikçi stratejilere katılma yönünde baskı yapmaları ihtimali yüksektir”. Bu yüzden, “devletin savaş veya ticari anlaşma başarısı toplumun ve seçkinlerin, sadece diğer devletler karşısında değil bir toplum içindeki kitlelerle ilişkilerde de prestijini belirler”. (3) Ülke içindeki eşitsizlik düzeyi. Aslında bir iç dinamik olmasına rağmen, bu faktör dünya sistemi içinde prestijle yönetici seçkinlerin meşruiyeti arasındaki temel ilişkiyi etkiler. “Yüksek eşitsizlik düzeyleri ile sınıflar, statü grupları ve partilere üyelik arasındaki korelasyon yüksek olduğunda, yani üst sınıfların üyeleri aynı zamanda yönetici partilerin, yüksek prestijli statü gruplarının üyeleri olduklarında ve benzer şekilde tersi durumlarda karizmatik liderlerin ortaya çıkma ihtimali artar”. Bu yüzden, “başka devletlerle ilişkilerde diplomatik veya askeri bir maceraya giren bir devlet, siyasal iktidar toplumdaki eşitsizlik düzeyini artıracak biçimlerde kullanıldığında daha savunmasız konumdadır. Dış ilişkilerde başarı bir karizmatik liderin ortaya çıkışını geciktirecektir, ancak devlet dış ilişkilerde prestij kaybettiğinde tabakalaşma sistemine içkin çatışma potansiyeli (özellikle devletin prestij kaybından avantaj sağlayabilecek karizmatik liderler ortaya çıkabildiğinde) çarpıcı bir biçimde artacaktır”. Dolayısıyla Weber’e göre, tabakalaşma düzeninin ve devletin meşruluğu ile toplumun jeopolitik konumu arasında açık bir bağlantı vardır.

Doğru Cevap: A

Soru 49

I. Marx’ın temel görüşlerinin şekillenmesinde Hegel’in belirli görüşleri etkilidir. Hegel’in her şeyden önce idealizmi ile diyalektik anlayışı Marx üzerinde etkili olmuştur. Hegelci idealizmi gibi Marx da muhafazakârdır.
II. Marx’a göre Hegel’in diyalektik yöntemi toplumsal gerçekliği anlamak için önemli bir araçtır. Bu bağlamda Marx, Tanrı’nın varlığı ile ilgilenmek yerine ‘somut toplumlar’ ve çatışan çıkarlara sahip ‘gerçek insanlar’ı ilgi odağının merkezine yerleştirir.
III. Tarih, Marx’a göre sadece birbirini izleyen olaylar dizisidir.
IV. Marx’ın yaklaşımına göre, toplumu anlayabilmek için öncelikle insan doğasını, onu doğadaki diğer varlıklardan ayıran temel özelliği bilmemiz gerekir. Bu özellik, insanların varlıklarını sürdürebilmek için çevreden yararlanarak üretim yapabilmeleri ve böylece tarihi yapmalarıdır.
V. Maddi koşullara öncelik tanıyan Marx ideolojileri, kendi deyimiyle egemen sınıfın düşüncelerini kapitalizmin sınıfsal ve diğer iç dinamikleriyle açıklar.
VI. Karl Marx kendi materyalist toplum anlayışını Hegel’in idealizmi paralelinde geliştirmiştir.
Yukarıda verilen bilgilerden hangileri doğrudur?

I, III, VI

II, IV, V

II, IV, V, VI

I, II, III, IV, V

I, II, III, IV, V, VI

Açıklama:

Marx’ın temel görüşlerinin şekillenmesinde Hegel’in belirli görüşleri etkilidir. Hegel’in her şeyden önce idealizmi ile diyalektik anlayışı Marx üzerinde etkili olmuştur. Hegelci idealizm muhafazakârdır. Devrimci değildir. Marx ise devrimcidir. İkinci olarak, Marx’a göre Hegel’in diyalektik yöntemi toplumsal gerçekliği anlamak için önemli bir araçtır. Ama Marx bu aracı ters yüz eder. Tanrı’nın varlığı ile ilgilenmek yerine ‘somut toplumlar’ ve çatışan çıkarlara sahip ‘gerçek insanlar’ı ilgi odağının merkezine yerleştirir.
Tarih, Marx’a göre sadece birbirini izleyen olaylar dizisi olarak görülemez. Tarih, aynı zamanda, birbirini izleyen olayları düzenleyen yasaları ortaya çıkarmak suretiyle açıklanabilecek bir olaylar bütünüdür. Bu birbirini izleyen olayların ardındaki yasaları ortaya çıkarmak, öte yandan, tarihe yön vermenin ön koşuludur. Marx’ın yaklaşımına göre, ikinci olarak, toplumu anlayabilmek için öncelikle insan doğasını, onu doğadaki diğer varlıklardan ayıran temel özelliği bilmemiz gerekir. Bu özellik, insanların varlıklarını sürdürebilmek için çevreden yararlanarak üretim yapabilmeleri ve böylece tarihi yapmalarıdır.
Karl Marx kendi materyalist toplum anlayışını Hegel’in idealizmi karşısında konumlanarak ve diyalektiği kendi çalışmalarına uyarlayarak geliştirmiştir. Tarihin hem evrensel hem de üretim tarzlarına bağlı olarak iki türden diyalektik yasaları olduğunu kabul eden Marx özellikle kapitalist sisteme odaklanarak, sınıflı toplumların yapılarını ve değişme yasalarını ortaya çıkarmaya çalışır. Maddi koşullara öncelik tanıyan Marx ideolojileri, kendi deyimiyle egemen sınıfın düşüncelerini kapitalizmin sınıfsal ve diğer iç dinamikleriyle açıklar.

Doğru Cevap: B

Soru 50

I. Weber’e göre, (kapitalist ve komünist) modern sanayi toplumlarının temel özelliği ampirizm eğilimidir.
II. Weber’e göre, modern toplumda, diğer bütün kurumlar gibi, güç/iktidar rasyonel bir temele sahiptir. Bu yüzden, Modern toplumun temelini hukukî otorite, yasalar ve düzenlemeler tarafından yönetilmeden ziyade insanlar oluşturur.
III. Weber’e göre, modern toplumun temelini gücün gelenek veya kişisel karizmadan ziyade rıza ve görevin gerektirdiği otorite aracılığıyla meşrulaştırılması oluşturur.
IV. Weber’e göre, bürokrasi düzenleyici yönetimin, kişisel-olmayan ve tarafsız gücün bir örneğidir. Her türden modern sanayi toplumu düzgün işleyebilmek için oldukça etkin örgütsel yapılara gerek duyar.
V. Weber’e göre, bürokrasi, kesinlikle insanlara, bir kişisel ilişkiler ağına dayandığı için, en etkili ve teknik bakımdan en üstün organizasyon biçimidir.
Yukarıda verilen bilgilerden hangileri doğrudur?

I, II, III, IV, V

II, III, IV, V

I, II, III, IV

III, IV, V

III, IV

Açıklama:

Weber’e göre, (kapitalist ve komünist) modern sanayi toplumlarının temel özelliği rasyonelleşme eğilimi, toplumda mantıklı, rasyonel ve hesaplı düşünce, eylem ve plânlama biçimlerinin gelişmesidir. Modern toplumda, diğer bütün kurumlar gibi, güç/iktidar rasyonel bir temele sahiptir. Bu yüzden, modern toplumun temelini hukukî otorite, insanlardan ziyade yasalar ve düzenlemeler tarafından yönetilme, gücün gelenek veya kişisel karizmadan ziyade rıza ve görevin gerektirdiği otorite aracılığıyla meşrulaştırılması oluşturur. Bürokrasi bu düzenleyici yönetimin, kişisel-olmayan ve tarafsız gücün bir örneğidir. Her türden modern sanayi toplumu düzgün işleyebilmek için oldukça etkin örgütsel yapılara gerek duyar. Bu yüzden bürokrasi, kesinlikle insanlara değil kurallara, bir kişisel ilişkiler ağına değil bir görevler hiyerarşisine dayandığı için, en etkili ve teknik bakımdan en üstün organizasyon biçimidir.

Doğru Cevap: E

Soru 51

Bilimsel yöntem aşağıdaki hangi diyalektiğin örneğidir?

Ontolojik diyaletik

Epistomolojik diyaletik

Diyaletik teoloji

İlişkisel diyaletik

Diyalektik materyalizm

Açıklama:

Epistemolojik diyalektiğin örneği olarak bilimsel yöntem,

Doğru Cevap: B

Soru 52

Genelde toplumsal yapılar ve toplum içindeki aktörler ve ayrıca aktörler ve toplumsal yapılar arasındaki diyalektik ilişkileri araştıran aşağıdakilerden hangisidir?

Diyalektik analiz

Diyalektik düşünce

Diyalektik yaklaşım

Diyalektik yöntem

Epistemolojik diyalektik

Açıklama:

Diyalektik yaklaşımda, genelde (Marx’ın yaptığı gibi) toplumsal yapılar ve toplum içindeki aktörler ve ayrıca aktörler ve toplumsal yapılar arasındaki diyalektik ilişkiler araştırılır.

Doğru Cevap: C

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi insanların üretim faaliyetleriyle, ürettikleri ürünlerle, beraber çalıştıkları işçilerle ve kendi potansiyelleriyle aralarındaki doğal ilişkilerin yıkılmasıdır?

Egemenlik

Kapitalizm

Sömürü

Şeyleştirme

Yabancılaşma

Açıklama:

Yabancılaşma, insanların üretim faaliyetleriyle, ürettikleri ürünlerle, beraber çalıştıkları işçilerle ve kendi potansiyelleriyle aralarındaki doğal ilişkilerin yıkılmasıdır

Doğru Cevap: E

Soru 54

I. Kar oranının azalma eğilimi II. işçi sınıfının giderek artan sefaleti, III. Sermaye sahipliğinin yoğunlaşma eğilimi IV. Tabakalaşma düzenleri V. İktisadî dalgalanmaların şiddetinin artması Yukardakilerden hangileri Marx' a göre kapitalizm özel yasalarındandır?

Yalnız I

I ve III

II, III ve IV

I, II, III ve IV

I, II, III ve V

Açıklama:

Marx bu bağlamda kapitalizmin özel yasaları olarak (1) kâr oranının azalma eğilimi, (2) işçi sınıfının giderek artan sefaleti, (3) sermaye sahipliğinin yoğunlaşma eğilimi ve (4) iktisadî dalgalanmaların şiddetinin artmasından söz eder

Doğru Cevap: E

Soru 55

Aşağıdaki ifadelerden hangisi Hegel’in düşüncelerini yansıtmaz?

Fiziki nesneler gerçek değildir.

Sonlu ve sonsuz arasında diyalektik bir ilişki vardır.

Hakikat akıl sayesinde keşfedilir.

Diyalektiğin özü çelişkidir.

Emek üretim etkinliğidir.

Açıklama:

İdealist bir anlayış ortaya koyan Hegel, sonlu dünyadaki şeylerin, yani insanlar veya diğer fiziki nesnelerin gerçek olduklarını reddederek, sadece fikirlerin gerçek olduğunu ve nihai fikrin de Tanrı olduğunu ifade etmiştir. Ayrıca, Tanrı (sonsuz) ve insanlar (sonlu) arasında içkin bir diyalektik ilişki olduğunu da öne sürmüştür. Buna ek olarak, düşünür, diyalektiğin özünün çelişki olduğunu yani her kavramın karşıtını içerdiği fikrini de ortaya atmıştır. Fakat Hegel insanın özünü emeğin oluşturduğunu iddia etmiş olmakla birlikte, bununla sadece soyut zihinsel emeği kastetmiş; yani emeğin zihinsel olduğunu ve zihinsel emeğin insanın özünü teşkil ettiğini öne sürmüştür. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 56

Diyalektik yaklaşımın ilgi alanının sınırları dışında kalan konu aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal hayatın bütünlüğü

Çok genel düzeydeki soyutlamalar

Toplumun gelecekteki yönelimi

Toplumsal faktörler arasındaki ilişkiler

Çağdaş dünyanın tarihsel kaynakları

Açıklama:

Toplumsal dünyanın farklı parçaları arasında çok yönlü ve boyutlu bir neden-sonuç ilişkisi olduğunu öne süren diyalektik yaklaşımda, insanların içinde yer aldıkları toplumsal hayatın bütünlüğü kadar, toplumsal faktörler arasındaki karşılıklı ilişkiler de vurgulanmaktadır. Ayrıca diyalektik yaklaşım çerçevesinde düşünen bir sosyolog hem çağdaş dünyanın tarihsel kaynaklarıyla hem de toplumun gelecekteki yönelimiyle ilgilenir. Bununla birlikte, diyalektik yaklaşım çok genel düzeydeki soyutlamalardan ziyade gerçek ilişkileri araştırmakla ve toplumsal gerçeklik düzeyleri arasındaki çatışmalar ve çelişkilerle ilgilenmektedir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 57

Marx’ın Hegel’den aldığı tarih anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?

Olgular toplamı olarak tarih

Bir bütün olarak tarih

Birbirini izleyen olaylar dizisi olarak tarih

Düşüncenin gelişimi olarak tarih

Tek yönlü neden-sonuç ilişkisi olarak tarih

Açıklama:

Marx, Hegel’i insanın gelişiminin gerçek tarihinin, sadece düşüncenin veya fikirlerin değil, gerçek dünyadaki insan hayatının tarihi olması gerektiğini belirterek eleştirmiş olsa da Hegel’in “bir bütün olarak tarih şeması" fikrini ve “insan doğasının gerçek karakterinin ilerleyici bir gelişimi olarak tarih” fikrini alıkoymuştur. Buna ek olarak, Marx empiristlerin aksine tarihi bir “ölü olgular toplamı” olarak ele almadığı gibi, tarihçinin betimleyebileceği “birbirini izleyen olaylar dizisi” olarak da görmemiştir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 58

Marx’a göre tarihteki tüm toplum biçimlerini anlamanın temelinde aşağıdaki kavramlardan hangisi yer alır?

Meta fetişizmi

Şeyleşme

Üretim tarzı

İdeoloji

Yabancılaşma

Açıklama:

Marx’a göre tarihteki bütün toplum biçimlerini anlayabilmenin anahtarı “üretim tarzı” kavramıdır. Buna göre, üretim tarzları (iktisadi yapı) ve onların ayrılmaz parçası olan toplumsal üretim ilişkileri (eylemler) arasında bir karşılıklılık söz konusudur. Başka bir ifadeyle, her üretim tarzı kendini sürdürebilecek uygun toplumsal ilişki biçimlerini yaratmak durumundadır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 59

“İnsanlarca yaratılan toplumsal formların doğal, evrensel ve mutlak olduklarına ve neticede gerçekte söz konusu nitelikleri kazandıklarına inanılması” durumunun karşılığı aşağıdaki kavramlardan hangisidir?

Meta fetişizmi

Şeyleştirme

Dar uzmanlaşma

Özdeşleşme

Yabancılaşma

Açıklama:

İnsanlarca yaratılan toplumsal formların doğal, evrensel ve mutlak olduklarına ve neticede gerçekte söz konusu nitelikleri kazandıklarına inanılması durumu “şeyleştirme” kavramıyla karşılık bulur. İnsanların toplumsal yapıların kendi kontrolleri dışında ve değişmez olduklarına inanmalarını ifade eden şeyleştirme, değişmeyi engelleyen faktörlerden biridir. Doğru cevap B’dir

Doğru Cevap: B

Soru 60

Weber’in kuramında kendine yer bulmayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Rasyonelleşme

İdeal tip

Metodolojik bireycilik

Kolektif bilinç

Verstehen

Açıklama:

Bireyler, onların niyetleri, güdüleri ve anlamlarına odaklanarak, “metodolojik bireycilik” olarak adlandırılan bir yaklaşım ortaya koyan Weber’in kuramında, “ideal tip” ve “Verstehen” önemli yöntemsel araçlardır. Buna ek olarak, Weber modern kapitalizmin oluşumunun “rasyonelleşme” sürecinin bir yansıması olduğuna inanmıştır. “Kolektif bilinç” ise Weber’in değil, Durkheim’ın düşüncesinde önemli yer tutan bir kavramdır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 61

Weber’in tarih anlayışına kaynaklık etmeyen idealizm anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?

Epistemolojik idealizm

Tarihselci idealizm

İrrasyonalist idealizm

Natüralist idealizm

Diyalektik idealizm

Açıklama:

Weber’in tarih anlayışına Kant’ın “epistemolojik idealizmi”, Dilthey’in “tarihselci idealizmi”, Schopenhauer’un “irrasyonalist ya da natüralist idealizmi” kaynaklık etmiştir. Bununla birlikte Weber, tarihin fiili karmaşıklığını toptancı bir biçimde basitleştirdiğini düşündüğü “Hegelci ya da diyalektik idealizmi” eleştirmiştir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 62

“Aktörün düşünsel süreçlerini, anlam ve amaçlarını ve bu etkenlerin nasıl eyleme ya da etkileşime dönüştüğünü incelemeyi içeren yöntemsel teknik” aşağıdaki kavramlardan hangisidir?

İdeal tip

İdeoloji

Verstehen

Statü

Bilinç

Açıklama:

“Anlayış” anlamına gelen Almanca bir kelime olan “verstehen”, eylem kuramı açısından, aktörün düşünsel süreçlerini, anlam ve amaçlarını ve bu etkenlerin nasıl eyleme (ya da etkileşime) dönüştüğünü incelemeyi içeren yöntemsel bir tekniktir. Ayrıca Weber’e göre Verstehen bir nedensel analiz değildir ve toplumsal eylemi açıklamak için bir “analitik tarihsel çerçeve” içinde kullanılabilir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 63

Nedenler olarak fikirler düşüncesi Weber’in toplumsal değişme anlayışının hangi niteliğini ortaya koymaktadır?

İdealist

Determinist

Evrimci

Materyalist

İşlevselci

Açıklama:

Nedenler olarak fikirler Weber’in idealist (düşünce temelli) toplumsal değişme anlayışının kanıtıdır. Çünkü Weber’e göre, fikirler olarak dinsel düşünceler, sadece herhangi bir neden türü olmayıp, belirli bağlamlarda daha temel ve bazen birincil rol oynayabilirler. Bu yüzden Weber, “Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu” isimli eserinde dinsel bir kaygının modern kapitalizmin yaratılması açısından önemini ortaya koymaya çalışmıştır. Bu çerçevede Weber, Marx’ın “sadece ekonomik çıkarlar gerçek çıkarlardır, diğer, örneğin siyasal, ulusal ve dinsel çıkarlar ekonomik çıkarların sadece yansımalarıdır” görüşünün indirgemeciliğe, yani her türden olguyu tek bir faktöre, ekonomik olgulara indirgemeye yol açtığını düşünmüştür. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 64

Aşağıdakilerden hangisi Weber’in tanımladığı statü gruplarının niteliklerinden biri değildir?

Ortak hayat tarzına sahip bireyleri içerir.

Kültürel alanda yer alır.

Gerçek topluluklardır.

İktisadi olmayan birimlerdir.

Birbirlerini aynı gruptan gören insanlardan oluşur.

Açıklama:

Mücadeleleri modern toplumların temel bileşenlerinden biri olarak gören Weber, sınıfın yanına statü grupları ve partiyi (güç gruplarını) eklemiştir. Weber, sosyal sınıfların önemini yadsımasa da, gerçek gruplaşmaların ve etkileşimlerin statü grupları etrafında şekillendiğini düşünmüştür. Kültürel alanda yer alan ve salt istatistiksel kategoriler olmayan statü grupları, Weber’e göre, ortak hayat tarzına ve ortak dünya anlayışlarına sahip olan, birbirlerini aynı gruptan bireyler olarak gören insanlardan oluşan gerçek topluluklardır. Bununla birlikte, statü grupları iktisadi-olmayan birimler değildir, yani onların hayat tarzları ve bakış açıları iktisadi kaynaklara ve toplumdaki konumlarına bağlıdır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 65

Weber’in idealist toplumsal değişme anlayışının kanıtı aşağıdakilerden hangisidir?

Nedenler olarak fikirler

Çatışma

Maddi çıkarlar

Tarihsel materyalizm

Evrimci değişme

Açıklama:

Weber’in idealist toplumsal değişme anlayışının kanıtı nedenler olarak fikirler anlayışıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 66

Hegel'e göre, evrensel akıl anlamına gelen mükemmel varlık Geist’in içine düştüğü yabancılaşma durumundan zamanla ve kademeli olarak kurtularak eski tam ve bütünlüklü hâline dönmesi süreci aşağıdakilerden hangisini tanımlar?

Tarihsel materyalizm

Tarihsel diyalektik

Materyalist diyalektik

Protestan Ahlak

Kapitalizm

Açıklama:

Hegel'e göre, Tarihin diyalektiği, evrensel akıl anlamına gelen mükemmel varlık Geist’in içine düştüğü yabancılaşma durumundan zamanla ve kademeli olarak kurtularak eski tam ve bütünlüklü hâline dönmesi sürecidir.

Doğru Cevap: B

Soru 67

Marx’a göre, aşağıdakilerden hangisi toplumsal hayatın temelini ekonomik üretimin oluşturmasının nedeni olarak gösterilemez?

Üretici etkinliğin insan doğasını belirlemesi

Üretici etkinlik mantıken diğer etkinliklerden önce gelir

Üretici etkinlik diğer toplumsal etkinlikleri yapısal olarak kaynaklık eder

Üretim etkinliği insanın nasıl yaşayacağını belirler, köylü ve arsitokrat örneğinde olduğu gibi.

Fikirler olay ve olguların nedenidir

Açıklama:

Marx’a göre, üç nedenle toplumsal hayatın temelini ekonomik üretim oluşturur: (1) Üretici etkinlik insanın doğasını belirler. (2) Üretici_ etkinlik, fiziksel varoluş koşullarını sağlayıncaya kadar bir başka şey yapamamamız anlamında, mantıken diğer etkinliklerden önce gelir. (3) Üretici etkinliğin yapısı diğer toplumsal etkinliklerin kazanacağı biçim açısından nedensel sonuçlara sahiptir. Örneğin, bir aristokrat ve bir köylü tamamen farklı biçimlerde yaşar.

Doğru Cevap: E

Soru 68

Ne maddi nesneler ne de ilişkiler sadece onlar hakkındaki düşüncelerle değiştirilebileceğini vurgulayan Marx, Hegel'in hangi temel fikrine karşı çıkmıştır?

Devletin kaynağının tin olması

Mistik diyalektik anlayışı

Toplumsal değişmenin çıkar çatışmalarına dayanması

Ekonomik ilişkilerin toplumsal yapının temeli oluşu

Sonlu veya ampirik olguların nihayetinde gerçek olmadıkları iddiası

Açıklama:

Ne maddi nesneler ne de ilişkiler sadece onlar hakkındaki düşüncelerle değiştirilebileceğini vurgulayan Marx, Hegel'in sonlu veya ampirik olguların nihayetinde gerçek olmadıkları iddiasına karşı çıkmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 69

Marx'a göre insan toplumunun gelişimini araştırırken işe hangi noktadan başlanmalıdır?

Mutlak hakikatlerin saptanması ile

Devletin tinsel temellerini irdeleyerek

Toplumsal inançları araştırarak

İnsan toplumlarının somut toplumsal yasam süreçlerini ampirik olarak inceleyerek

Olguların temelindeki düşünceleri anlamaya çalışarak

Açıklama:

Marx'a göre insan toplumunun gelişimini araştırırken işe insan toplumlarının somut toplumsal yasam süreçlerini ampirik olarak inceleyerek başlanmalıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 70

Marx'ın tarih anlayışı bakımından aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Tarihin bir ölü olgular olarak görülemeyeceği

Tarih, yasaları ortaya çıkarılarak açıklanabilecek bir olaylar bütünüdür.

Tüm insan tarihini düzenleyen genel yasalar vardır.

Tarihsel değişmenin itici gücü çatışmadır.

Tarih sadece fikirlerin tarihi olarak anlaşılabilir.

Açıklama:

Marx'ın tarih anlayışı bakımından, tarihin sadece fikirler tarihi olduğu söylenemez, tarih ekonomik ve siyasal varlıkların tarihidir aynı zamanda

Doğru Cevap: E

Soru 71

Weber'e göre sosyoloğun temel görevi olan; belirli bir tarihsel dönemi analiz etmek ve insanları söz konusu bağlamda belirli biçimlerde davranmaya güdüleyen faktörleri anlamaya çalışmanın konusu aşağıdakilerden hangisidir?

Tarihsel materyalizm

Materyalist diyalektik

Tarihsel insan

İdealizm

Yabancılaşmış birey

Açıklama:

Weber'e göre sosyoloğun temel görevi olan tarihsel insanı yani belirli bir tarihsel dönemi analiz etmek ve insanları söz konusu bağlamda belirli biçimlerde davranmaya güdüleyen faktörleri anlamaya çalışmaktır.

Doğru Cevap: C

Soru 72

Weber'in tarih anlayışı bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Tarihin gerçekte ne olduğu asla bilinemez

Tarihi oluşturan genel yasalar bilinebilir

Tarih, doğa gibi genel yasalara sahiptir.

Tarihin akışı genel bir gelişmeyi yansıtır

Pozitivist yöntemle tarih anlaşılabilir

Açıklama:

Weber'in tarih anlayışı bakımından A şıkkı doğrudur. Çünkü Weber'e göre tarih insanların eylemleri bağlamında tikle olayların akışıdır. Gerçekte bütüncül olarak tarihin anlamı bilinemez.

Doğru Cevap: A

Soru 73

Weber'e göre toplumsal değişmenin temel nedeni nedir?

Çatışma

Gerilim

Ekonomi

Savaşlar

Maddi koşullar

Açıklama:

Weber, aslında toplumsal değişmeye gerilimin neden olduğuna inanır. Tutarlılığa ulaşmak için harcanan kesintisiz çaba yeni gerilimlere yol açar.

Doğru Cevap: B

Soru 74

Tarihsel değişimi esasen egemenlik ve otorite türlerini merkeze alarak açıklamaya çalışan Weber için merkezi kavram hangisidir?

Sınıf

Materyalizm

Meşruluk

Zamanın Ruhu

Altyapı

Açıklama:

Tarihsel değişimi esasen egemenlik ve otorite türlerini merkeze alarak açıklamaya çalışan Weber için merkezi kavram meşruluktur.

Doğru Cevap: C

Soru 75

Marx'a göre, aşağıdakilerden hangisinin sonlu veya ampirik olguların nihayetinde gerçek olmadıkları iddiası kesinlikle yanlıştır?

Weber

Hegel

Aristoteles

Ritzer

Simmel

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Marx ve Hegelci İdealizm" başlığını tekrar gözden geçiriniz.
Marx’a göre, Hegel’iin sonlu veya ampiiriik olguların niihayetiinde gerçek olmadıkları iiddiiası kesiinliikle yanlıştır. Çünkü gerçek olgular sadece düşünceler olarak anlaşıldığında iinsanların daha önemlii pratiik sorunları göz ardı ediiliir.

Doğru Cevap: B

Soru 76

Hegelci idealizm siyasal açıdan devrimci olmaktan ziyade ............ olarak adlandırlabilir. Karşıt çıkarlarla dolu bir toplumsal gerçeklik anlayışından ziyade gerçek bir insanlar topluluğu yanılsaması yaratır.
Yukarıdaki boşluk için en uygunu aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyalist

Liberal

Muhafazakar

Faşist

Totaliter

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Marx ve Hegelci İdealizm" başlığını gözden geçiriniz.
Hegelci idealizm siyasal açıdan devrimci olmaktan ziyade muhafazakar olarak adlandırlabilir. Karşıt çıkarlarla dolu bir toplumsal gerçeklik anlayışından ziyade gerçek bir insanlar topluluğu yanılsaması yaratır. Bunun kaynağı kısmen Hegel'in pratik ve fiziksel bir varlık olarak devletin kaynağının Tin ve düşünce olduğunu öne sürmesi böylece devlete kutsal bir nitelik atfetmesidir.

Doğru Cevap: C

Soru 77

Marx için tarihsel değişmenin itici gücü aşağıdakilerden hangisidir?

Dayanışma

Düzen

Kültür

Teknoloji

Çatışma

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Tarih" başlıklı bölümü yeniden gözden geçiriniz.
Çatışma, Marx'da değişmenin motorudur. Diyalektik bir süreç içinde çatışma, çözüm, yeniden çatışma ve daha üst daha gelişmiş düzeyde çözüm örüntüleri birbirini takip eder. nihayetinde insanlık için aydınlanma ve özgürleşmeye doğru bir tarihsel dönüşüm gerçekleşir.

Doğru Cevap: E

Soru 78

Marksist kuram içinde toplumun veya toplumsal formasyonun kurucu özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Üretim güçleri

Üretim tarzı

Kültür ve ideoloji

Üretim araçları

İşbölümü

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Toplum" başlığını tekrar gözden geçiriniz.
Marx'a göre tarihteki bütün toplum biçimlerini anlayabilmenin anahtarı üretim tarzı kavramıdır. Üretim tarzı, toplumun kurucu özelliğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 79

I. Meta fetişizmi
II. İşbölümü
III. Çatışma
IV. Sınıflı toplum
V. Şeyleştirme
Yukarıdakilerden hangileri Marx'a göre toplumsal değişmeyi engelleyen unsurlar arasında yer almaktadır?

I ve III

I ve V

II ve IV

I, II ve IV

III, IV ve V

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Kapitalist toplumsal yapılar" başlığını tekrar gözden geçiriniz.
Meta fetişizmi ve şeyleştirme değişimi engelleyen iki ana faktördür.

Doğru Cevap: B

Soru 80

Aşağıdakilerden hangisi Marx'ın düşünceleri ile uyumlu bir önerme değildir?

Tarihteki bütün toplumları sınıf mücadeleleri şekillendirir.

Yaşamı bilinç belirlemez, bilinci yaşam belirler.

Teknoloji toplumsal değişmenin ardındaki temel dinamiktir.

Tarihsel evreler statik değildir.

Bireylerin eylemleri bilincinde olmadıkları güçler tarafından belirlenir.

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Tarihin Yasaları" kısmını tekrar gözden geçiriniz.
Marx, teknolojik determinist bir bakışa açısına sahip değildir. Bu yüzden teknolojiyi toplumsal değişmenin ardındaki temel faktör olarak görmemektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 81

Weber ............................ adlı eserinde kültürel değerler ile Batıda kapitalizmin gelişimi arasındaki bağlantıyı kanıtlamaya çalışmasına rağmen, Marx'ın sözünü ettiği maddi faktörlerin önemini de yadsımaz.
Yukarıdaki boşluk için en uygunu aşağıdakilerden hangisidir?

İntihar

Kapital

Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu

Tinin Fenomenolojisi

Grundrisse

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "İdealist Toplumsal Değişme Anlayışı: Max Weber" kısmını tekrar gözden geçiriniz.
Sıralananlar içinde sadece Protestan Ahlakı..... Max Weber'e ait bir eserdir.

Doğru Cevap: C

Soru 82

Weber aşağıdakilerden hangisinin tarihin fiili karmaşıklığını toptancı bir biçimde basitleştirdiğini düşünmektedir?

Diyalektik idealizm

İrrasyonalist idealizm

Natüralist idealizm

Tarihselci idealizm

Epistemolojik idealizm

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Tarih Anlayışı" adlı kısmı tekrar gözden geçiriniz.
Weber dünya tarihini ideaların mantıksal olarak ortaya çıkışı ile ilişkilendiren Hegelci veya diyalektik idealizmin tarihin fiili karmaşıklığını toptancı bir biçimde basitleştirdiğini düşünür.

Doğru Cevap: A

Soru 83

Max Weber'de uzun vadede otoritenin kişi temelli olmaktan çıkarak kurum temelli olması sürecini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Ekonomik determinizm

Tarihsel birey

Karizmanın rutinleşmesi

Yabancılaşma

Anomi

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Egemenlik İlişkileri ve Otorite" başlığını tekrar gözden geçiriniz.
Karizmanın rutinleşmesi, otoritenin kişi temelli olmaktan çıkması, kurum temelli olması sürecidir.

Doğru Cevap: C

Soru 84

Aşağıdakilerden hangisi Max Weber'in düşünceleri ile uyumlu değildir?

Rasyonalite dünya tarihindeki basit bir ilerici kuvvet değildir.

Rasyonelleşme bir gerilim setinden oluşur.

Modern dünyada gizem ve heyecana çok az yer vardır.

Modern toplumda iktidarın rasyonel temelleri vardır.

Bürokrasi kişisel ilişkiler ağına dayalıdır.

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Rasyonelleşme" başlığını tekrar gözden geçiriniz.
Bürokrasi, insanlara değil kurallara, bir kişisel ilişkiler ağına değil bir görevler hiyerarşisine dayanır.

Doğru Cevap: E

Ünite 4

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Arnold Joseph Toynbee’ye göre bir medeniyetin ömrünü tamamlamadan önce geçirdiği dört temel aşamadan biri değildir?

Gelişme Çağı

Kargaşa Zamanı

Evrensel Devlet Süreci

Parçalanma Devresi

Yükseliş Çağı

Açıklama:

Arnold Joseph Toynbee’ye göre bir medeniyet ömrünü tamamlamadan önce gelişme çağı, kargaşa zamanı, evrensel devlet süreci ve parçalanma devresi olmak üzere dört temel aşamadan geçmektedir. Ancak Toynbee’ye göre tüm uygarlıklar nihayetinde yok olmazlar. Hatalarından ders alan ve diğer kültürlerden çözümleri ödünç alan uygarlıklar yeniden yükseliş dönemine girebilir. Dolayısıyla yükseliş her uygarlığın geçirdiği bir aşama değildir. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 2

I. Toplumlarda değişimi meydana çıkaran ana unsur farklılaşma ve bütünleşme sürecidir. II.Sosyal değişmeyi “Ne değişir?”, “ Nasıl değişir?” , “Neden bu şekilde değişir?” soruları çerçevesinde ele almıştır. III. Uygarlıkları yükseliş ve düşüş ekseninde ele almak yerine kültürlerin hissi ile fikri uçlar arasında bir salınım yaşadığını düşünür. Yukarıda verilen görüşler aşağıdakilerden hangisine aittir?

Oswald Spengler

Arnold Toynbee

Pitirim Alexandrovich Sorokin

Gerhard Lenski

Daniel Bell

Açıklama:

Pitirim Alexandrovich Sorokin toplumlarda değişimi meydana çıkaran ana unsur farklılaşma ve bütünleşme süreci olduğunu öne sürmekte ve değişimi “Ne değişir?”, “ Nasıl değişir?” , “Neden bu şekilde değişir?” soruları çerçevesinde ele almaktadır. Pek çok çağdaşından farklı olarak yükseliş ve düşüş ekseninde ele almak yerine kültürlerin hissi ile fikri uçlar arasında bir salınım yaşadığını düşünür. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi Spengler’e göre dünya tarihinde yer alan kültür çevrelerinden biridir?

Amerika

Anadolu

Afrika

Meksika

Rusya

Açıklama:

Spengler’e göre tüm dünya tarihinde 8 tip kültür çevresi vardır: Mısır, Babil, Hindistan, Çin, Antikite, Arap, Batı ve Meksika. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 4

Ticari sistemler

Etik sistemler

Hukuk sistemleri

Dini sistemler

Bilimsel sistemler

Açıklama:

Sorokin’e göre her insan toplumunda kaçınılmaz bir biçimde ortaya çıkan farklılaşma çerçevesinde toplumun bütünleşmesini oluşturmak üzere beş alt sistem ortaya çıkmaktadır. Bu sistemler etik sistemler, hukuk sistemleri, dini sistemler, bilimsel sistemler ve sanat sistemleridir. Ticari sistemler bunlardan biri değildir. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 5

A. White’a göre insanlık tarihinde kullanılan enerji kaynaklarına göre sırasıyla beş evrimsel aşama vardır. Aşağıdakilerden hangisinde bu enerji kaynakları doğru sıralanmıştır?

Doğal kaynaklar, insan kası, nükleer enerji, evcilleştirilmiş hayvan, bitki

İnsan kası, evcilleştirilmiş hayvan, bitki, doğal kaynaklar ve nükleer enerji

Evcilleştirilmiş hayvan, insan kası, bitki, doğal kaynaklar ve nükleer enerji

Bitki, doğal kaynaklar, evcilleştirilmiş hayvan, insan kası, ve nükleer enerji

İnsan kası, evcilleştirilmiş hayvan, doğal kaynaklar, bitki ve nükleer enerji

Açıklama:

White’a göre insanlık tarihinde kullanılan enerji kaynaklarına göre sırasıyla beş evrimsel aşama vardır. Bu aşamalar sırasıyla insan kası, evcilleştirilmiş hayvan, bitki, doğal kaynaklar ve nükleer enerjidir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 6

Aşağıda Julian H. Steward ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Yeni evrimci geleneğe katkı yapan isimlerdendir.

Benzer ekolojik ortamlarda yaşayan toplumların benzer kültürlere sahip olduğunu düşünür.

İnsanın ve toplumun ekolojik çevre ile girdiği ilişkinin toplumsal değişimin temel dayanaklarından olduğunu düşünür.

İnsanlık tarihinde aileden devlete doğru bir evrim olduğunu öne sürmektedir.

Fikirleri yeni evrimciliğin önemli isimleri tarafından ciddiye alınmamıştır.

Açıklama:

Julian H. Steward yeni evrimci geleneğe katkı yapan isimlerden biridir. Benzer ekolojik ortamlarda yaşayan toplumların benzer kültürlere sahip olduğunu düşünen Steward, insanın ve toplumun ekolojik çevre ile girdiği ilişkinin toplumsal değişimin temel dayanaklarından olduğunu düşünür. İnsanlık tarihinde aileden devlete doğru bir evrim olduğunu iddia eden Steward’ın görüşleri yeni-evrimciliğin önemli isimleri olan Marvin Harris, Eric Wolf, Marshall Sahlins ve Gordon Childe’ı oldukça etkilemiştir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 7

I.Genetik bilgiler kültürel bilgilere aktarılmakta ve insan toplumları bu yolla gelişmektedir. II.Teknolojik gelişme toplumların evrimindeki temel etkendir. III. Bir toplumda çevreyi şekillendirmede etkin olabilecek ne kadar fazla bilgi birikimi varsa o toplum o kadar ileridir. Yukarıda verilen görüşler aşağıdakilerden hangisine aittir?

Gerhard Lenski

Marvin Harris

H. Steward

Eric Wolf

A. White

Açıklama:

Gerhald Lenski’ye göre genetik bilgiler kültürel bilgilere aktarılmakta ve insan toplumları bu yolla gelişmektedir. Ona göre bir toplumda çevreyi şekillendirmede etkin olabilecek ne kadar fazla bilgi birikimi varsa o toplum o kadar ileridir. Lenski aynı zamanda teknolojik gelişmeyi toplumların evrimindeki temel etken olarak görür. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 8

Aşağıda Daniel Bell ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

The End of Ideology kitabının yazarıdır.

Sanayi sonrası toplum teorisini geliştirmiştir.

Sanayi sonrası toplumda bilginin belirleyici olduğunu öne sürmektedir.

Teknolojik deterministtir.

Toplumsal değişim anlayışı evrimci anlayıştan uzaktır.

Açıklama:

Daniel Bell The End of Ideology kitabıyla ün kazanan Amerikalı bir sosyologtur. Sanayi sonrası toplum teorisini geliştirmiştir. Bu teoriye göre sanayi sonrası toplumda bilginin belirleyici olduğunu öne sürmektedir. Görüşleri teknolojik determinizme ve evrimci anlayışa dayanmaktadır. Dolayısıyla doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 9

Daniel Bell’e göre sanayi sonrası toplumda iktisadi yapının merkezinde aşağıdakilerden hangisi bulunmaktadır?

Sanayi

Tarım

Hizmet

İmalat

Eğitim

Açıklama:

Daniel Bell’e göre sanayi sonrası toplumda iktisadi yapının merkezinde hizmet sektörü bulunmaktadır. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Julian H. Steward’a göre insanlık evrim sürecinde ilk hangi aşamadan geçmiştir?

Avcılık ve toplayıcılık

Başlangıç tarımı

Devletin oluşma dönemi

Karanlık çağlar

Döngüsel fetihler

Açıklama:

H.Steward’a göre insanlık evrim sürecinde sırasıyla avcılık ve toplayıcılık, başlangıç tarımı, devletin oluşma dönemi, bölgesel çiçeklenme, başlangıç fetihleri, karanlık çağlar ve döngüsel fetihler aşamalarından geçmiştir. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 11

İlerlemeciliğin alternatifi olarak ortaya çıkan döngüselciliğin sosyolojiye taşınması aşağıdaki hangi sosyolog ya da felsefeci aracılığıyla olmuştur?

Pitirim Alexandrovich Sorokin

Arnold Toynbee

Oswald Spengler

Philip K. Bock

Auguste Comte

Açıklama:

Toplumsal olarak arzu edilen refah ve felaha bir türlü erişemeyen ve sürekli savaşlar ve yıkımlarla karşı karşıya kalan Avrupa düşüncesinde dolayısıyla ilerlemeciliğe ve onun bilimsel paradigmalarına karşı alternatif arayışları ortaya çıktı. Yüzyılın dönüm noktasında yoğunlaşan insanlığın geleceğine dair pesimist fikirler çerçevesinde öncelikle sanat, edebiyat ve felsefede başlayan sorgulamalar özellikle birinci dünya sava- şı sonrasında gittikçe alternatif bir tarih anlayışına dönüştü. Alman tarih felsefecisi Oswald Spengler’in polemiksel eserleri ile başlayan bu dönüşüm ilerlemeciliğin alternatifi olarak döngüsel bir zaman fikrini ve buna bağlı olarak da toplumların oluşumunu ve gelişimini, siyasal yapıların doğuşu, yükselişi ve çöküşünü açıklamada farklı bir kuramsal ve felsefi açıklama çerçevesini meydana çıkarmıştır. Söz konusu açıklama çerçevesi İngiliz tarih felsefecisi (1889-1975) ile birlikte kapsamlı bir tarih felsefesine dönüşmüş ve Rus asıllı Amerikalı sosyolog Pitirim Alexandrovich Sorokin (1889- 1968) ile birlikte sosyolojiye taşınmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi klasik sosyoloji ile ilgili doğru bir ifadedir?

Değişim sosyolojisi alanında makro ve mikro pek çok kavramsallaştırma ortaya çıkmıştır.

Döngüselci ve yeni evrimcilik yaklaşımı ortaya çıkmıştır.

Güncel toplumsal yapıyı analiz etmek üzere tarihsel çerçeveden hareket edilir.

Sosyolojik kuramlarda çeşitlilik ortaya çıkmıştır.

İşlevselcilik ve çatışmacılık önemli kuramlarındandır.

Açıklama:

(Eğer gerekliyse) Toplumsal değişimi tarihsel düzeyde analiz etmek için güncel toplumsal yapıdan hareket etmek gerekmektedir. Halbuki klasik sosyoloji güncel toplumsal yapıyı analiz etmek üzere tarihsel çerçeveden hareket etmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 13

Spengler'in “her toplumdaki yozlaşmış öğeler sürekli olarak dibe batar” fikri aşağıdaki eserlerden hangisinde irdelenmiştir?

Batı’nın Çöküşü (Der Untergang des Abendlandes)

Karar Anı (Die Jahre der Entscheidung)

A Study of History

Civilization on Trial (Medeniyet Yargılanıyor)

Social and Cultural Dynamics

Açıklama:

Spengler, bugünün dünyasında faal olan güçlerin analiziyle işe başlamaktadır. Bu bağlamda onun daha geniş fikri çerçevesini ortaya koyduğu Karar Anı (Die Jahre der Entscheidung) isimli çalışmasında dile getirdiği “her toplumdaki yozlaşmış öğeler sürekli olarak dibe batar” fikri onun temel başlangıç noktasını teşkil eder: “Yorgun aileler, üstün soyun nesillerinin düşmüş üyeleri, ruhani ve fiziksel başarısızlıklar, bayağılıklar.”
A Study of History ve Civilization on Trial, Toynbee; Social and Cultural Dynamics; Sorokin.
Batı'nın çöküşü Spengler'in uygarlıkların yükseliş ve düşüşünün kaçınılmaz olduğunu anlattığı eseridir.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi Spengler'e göre dünya tarihinde yer alan kültür çerçevelerinden biri değildir?

Mısır

Hindistan

Çin

Arap

Antartika

Açıklama:

Spengler'e göre, tüm dünya tarihinde 8 tip kültür çevresi vardır: Mısır, Babil, Hindistan, Çin, Antikite, Arap, Batı ve Meksika. Antartika sayılanlar kültür çerçeveleri içerisinde yer almamaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 15

Toynbee'nin eserlerinde yer verdiği iki tema aşağıdakilerden hangisidir?

Kültür ve kişilik

Tarih ve ilerleme

Biyoloji ve evrim

Medeniyet ve dini inanç

İnsan ve ölüm

Açıklama:

Toynbee, I. Dünya Savaşı öncesinde ve sırasında medeniyet kavramının, II. Dünya Savaşı sırasında da dinî inançların toplumsal yaşamın oluşumundaki önemini keşfetmiş ve bu iki tema ekseninde birçok eser vermiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Toynbee'ye göre medeniyetlerin yaşam döngüsü içerisinde yer alan ve bir medeniyetin zirvesine erişip gelişimini tamamladığı evre aşağıdakilerden hangisidir?

Parçalanma

Döngüselleşme

Kargaşa zamanı

Gelişme çağı

Evrensel devlet süreci

Açıklama:

Toynbee’ye göre medeniyetlerin yaşam döngü- lerinde geçirdikleri süreçler birbirine benzemektedir. Buna göre bir medeniyet dört temel aşamadan geçerek ömrünü tamamlar: Bunlardan birincisi bir medeniyetin fizikî çevresi üzerinde hâkimiyet kurduğu gelişme çağıdır. Bu aşamadan sonra sel, kıtlık, istilâ gibi harici etkenler neticesinde değil de toplumların kendi dahili süreçlerinde kendilerini güçsüzleştiren bazı durumların neticesinde ortaya çıkan kargaşa zamanı gelmektedir. Bir medeniyetin üçüncü aşamasını ise evrensel devlet süreci teşkil eder. Bu aşamada medeniyet artık zirvesine erişmiş, yükselmesini tamamlamıştır. Bu devrede artık medeniyetin muhafazakâr bir mahiyet kazanması söz konusu olur. Nihai olarak da aslında bu muhafazakarlık sebebiyle bir parçalanma devresi medeniyete musallat olur.

Doğru Cevap: E

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi Sorokin'in savunduğu görüşlerden biridir?

Toplumsal süreçler zaman koordinatlarına yerleştirilmeksizin anlaşılır kılınamazlar.

Sosyo-kültürel olgular iki türlü niceliksel değişim gösterir: artış ve azalış.

Değişimin niçin ve nasıl gerçekleştiği bir kültürün sona erme biçiminden daha önemlidir.

Sosyal değişmesi ne ve nasıl soruları çerçevesinde ele almıştır.

Toplumsal değişimi meydana çıkaran tek unsur farklılaşma sürecidir.

Açıklama:

Toplumsal değişimi meydana çıkaran tek unsur farklılaşma ve bütünleşme sürecidir.
Sosyal değişmesi ne, nasıl ve neden soruları çerçevesinde ele almıştır.
Değişimin niçin ve nasıl gerçekleştiği kadar bir kültürün sona erme biçimini de incelemek gerektiğini söylemiştir.
Sosyo-kültürel olgular üç türlü niceliksel değişim gösterir: artış, azalış ve sabitlik.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Aşağıdakilerden hangisi yeni-evrimcilik çerçevesinde fikir üretmiş isimler arasında yer almaz?

Marvin Harris

Max Weber

Eric Wolf

Marshall Sahlins

Gordon Childe

Açıklama:

Steward yeni-evrimciliğin önemli isimleri olan Marvin Harris, Eric Wolf, Marshall Sahlins ve Gordon Childe’ı oldukça etkilemiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Teknoloji, emek, işbölümü, organizasyon yapıları esnekleşen ve özelleştirme yolu ile devletin küçüldüğü dönem aşağıdaki seçeneklerden hangisinde verilmiştir?

Sanayi sonrası toplum

Sanayi toplumu

Sanayi öncesi toplum

Fordizm

Gelişmiş tarım toplumu

Açıklama:

1960’lardan itibaren Fordizmin yaşadığı sorunları aşmak üzere gündeme gelen bilgi teknolojilerinin ekonomi ve toplumda kazandığı merkezi rolden ötürü bazı sosyal bilimciler ortaya çıkan bu toplumsal yapıyı yeni bir toplum aşaması olarak görmektedir. Ağırlıklı olarak sanayi sonrası toplum olarak adlandırılan bu toplumda teknoloji, emek, işbölümü, organizasyon yapıları esnekleşmiş ve özelleştirme ile devlet küçülmüştür. Sanayi toplumundan sanayi sonrası topluma geçişi açıklamak üzere teknolojik faktörlere merkezi yer veren kuramcılar toplumsal değişimi açıklamada evrimci bir yaklaşımı benimsemektedirler.
Sanayi sonrası toplum, “enformasyonun merkezi önemi dışında hizmet toplumuna geçişi ve beyaz yakalı olarak adlandırılan profesyonel ve teknik adamların istihdamının büyümesini içermektedir. Bu gelişmenin kaynağı ise, tek başına enformasyon değil, yeni enformasyon teknolojilerinin gelişimi ve bu teknolojilerin toplumun her kesimine yayılabilmesinin yaratacağı potansiyel ile özdeşleştirilen kuramsal bilgidir”

Doğru Cevap: A

Soru 20

Teknoloji ve teknolojinin toplumsal etkileri üzerine çalışmalar yapmış ve sayısal devrim, iletişim devrimi ve bilgi toplumu ile ilgilenmiş yazar ve gelecekbilimci aşağıdakilerden hangisidir?

Daniell Bell

Robert Nisbet

Alvin Toffler

Gerhard Lenski

Julian Stewart

Açıklama:

Sayısal devrim, iletişim devrimi, bilgi toplumu gibi çalışmalarıyla bilinen ABD’li yazar ve gelecekbilimci Alvin Toffler’in (1928), erken dönem çalışmaları teknoloji ve teknolojinin toplumsal etkileri üzerinedir. Daha sonra toplumdaki değişimleri ve tepkileri incelemeye başlayan Toffler’in çalışmalarının odağını 21. yüzyılda askeri donanımın artan gücü, silah ve teknolojinin yayılımı ve kapitalizm oluşturmaktadır. Sanayi sonrası toplum kavramsallaştırması geliştiren Toffler mevcut gelişmeleri takip ederek gelecek üzerine yaptığı tahminlerle ünlenmiştir

Doğru Cevap: C

Soru 21

İnsanın aklını/zekasını kullanarak kendi potansiyellerini keşfetmesi ile birlikte yeni teknikler ve araçları keşfetmesi veya icad etmesi ile toplumsal yapıların da gittikçe geliştiğini savunan görüşe ne ad verilir?

İlerlemecilik

Kapitalizm

Teknoloji

Modernizm

Döngüselcilik

Açıklama:

İlerlemecilik olarak adlandırılan bu düşünceye göre tarihte içkin olan bir mekanizmaya dayalı olarak ya da in- sanın aklını/zekasını kullanarak kendi potansiyellerini keşfetmesi ile birlikte yeni teknikler ve araçları keşfetmesi veya icad etmesi ile toplumsal yapılar da gittikçe gelişmektedir. Buna göre ilk toplumsal biçimler daha basit ve ilkel iken son toplumsal biçim olan modernite daha karmaşık ve gelişkindir. Böylece aydınlanmacılar modern toplumsal biçimle sonlanacak şekilde insanlığın akla dayalı bir biçimde daima bir ilerleme içerisinde olduğunu düşünmektedirler. Böylece değişik toplumsal biçimler birbirinin peşi sıra gelmiş ve yeni gelişmelerle yerini yeni toplumsal biçimlere bırakmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Batı'nın Çöküşü isimli eseriyle tarih felsefesine önemli katkılar sunan düşünür kimdir?

Arnold Joseph Toynbee

Sorokin

Spengler

Darwin

Daniel Bell

Açıklama:

Spengler, 1918-22 yıllarında 2 cilt olarak yazdığı Batı’nın Çöküşü (Der Untergang des Abendlandes) isimli meşhur eserinde uygarlıkların yükseliş ve düşüşünün kaçınılmaz bir kader olduğunu ilan etmektedir. Ona göre her uygarlık biyolojik bir organizma gibi doğar, büyür ve ölür. Onun eseri belki de ondokuzuncu yüzyıl tarih düşüncesine yöneltilmiş en yıkıcı eleştiri olarak karşımıza çıkmaktadır. Ondan sonra tarih felsefesindeki çalışmalar ya onu eleştirerek ya da destekleyerek işe başlamaktadırlar. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Spengler'e göre modernite hangi gelişme düzeyine denk düşer?

Metafiziksel kültürler

Dini yüksek kültürler

Erken kültürler

Geç sivil kültürler

Simgeci kültürler

Açıklama:

Spengler’in ilerlemecilikte sorunsallaştırdığı nokta tarihte aranan amaçlılıktır. Ona göre tarih kendi içinde bir döngüsü olan bir doğa oyununa benzemektedir. Spengler, dünya tarihinin yapısını, felsefi ve biyolojik esaslara göre açıklamaya çalışmıştır. Ona göre, tüm dünya tarihinde 8 tip kültür çevresi vardır: Mısır, Babil, Hindistan, Çin, Antikite, Arap, Batı ve Meksika. Spengler bunları gelişme düzeylerine göre üç aşamaya ayırır: Metafiziksel-dini yüksek kültürler, Erken simgeci kültürler, Geç sivil kültürler. Ona göre geç sivil kültür olarak tanımlanan modernite bir çöküş aşamasındadır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi Toynbee'ye göre intihara eğilimli Batı medeniyetini tehdit eden unsurlardan biridir?

Paylaşımcılık

Nüfus artışındaki düşüş

Çevrecilik

Teknoloji

Güçlü ahlaki sistem

Açıklama:

Toynbee’ye göre intihara eğilimli Batı medeniyetini tehdit eden başlıca un- surlar nükleer savaş, teknoloji, uzay keşifleri, aşırı tüketim, hırs, aşırı nüfus artışı, çevre kirliliği, kaos, ahlâkî çöküntü ve benmerkezciliktir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Kültür ve kişilik arasındaki ilişkiyi ele alarak bütüncül bir yaklaşım geliştirmeyi hedefleyen sosyolog kimdir?

Spengler

Daniel Bell

Toynbee

Talcott Parsons

Sorokin

Açıklama:

Sosyolojik teoride toplumsal çevrim kuramı ile tanınan Sorokin bütüncül yaklaşım olarak adlandırılabilecek bir sosyolojik yaklaşım oluşturmaya çalışmıştır. Bu yaklaşımını 1938’de kaleme aldığı dört ciltlik Social and Cultural Dynamics isimli eserinde ortaya koyan Sorokin, kültür ve kişilik arasındaki ilişkiyi kapsamlı bir biçimde ele alarak pek çok yeni kavramsallaştırmaya zemin hazırlamıştır. Bu eserinde Sorokin toplumsal değişime mevcut yaklaşımlardan çok farklı bir açıklama önermektedir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 26

Sorokin'e göre kutsal ve tabu olanı olmayandan ayıran sistem aşağıdakilerden hangisidir?

Sanat sistemleri

Dini sistemler

Hukuk sistemleri

Etik sistemler

Bilimsel sistemler

Açıklama:

Sorokin’e göre toplumlarda değişimi meydana çıkaran bir farklılaşma ve bütünleşme süreci söz konusudur.Bu yaklaşıma göre her insan toplumunda kaçınılmaz bir biçimde ortaya çıkan farklılaşma çerçevesinde toplumun bütünleşmesini oluşturmak üzere beş alt sistem ortaya çıkmaktadır: Doğru ile yanlışı birbirinden ayıran etik sistemler, mülkiyet ilişkilerini, temel hak ve görevleri düzenleyen, yasal olanla suç teşkil eden eylemleri birbirinden ayıran hukuk sistemleri, kutsal ve tabu olanı olmayandan ayıran dini sistemler, bilgi edinirken gerçekle hatayı birbirinden ayıran bilimsel sistemler ve sanat sistemleri. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 27

Toplumlarda değişimi meydana getiren ana unsurun farklılaşma ve bütünleşme süreci olduğunu savunan düşünür kimdir?

Erkilet

Talcott Parsons

Sorokin

Julian H. Stewart

Gerhard Lenski

Açıklama:

Sorokin’e göre toplumlarda değişimi meydana çıkaran ana unsur farklılaşma ve bütünleşme sürecidir.Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi Gerhard Lenski'ye göre toplumun aldığı şekillerden biri değildir?

Avcı toplayıcı

Basit tarım

Kapitalist

Sanayi

Balıkçılık

Açıklama:

Gerhard Lenski, bilginin evrimsel gelişimi çerçevesinde tarihte toplumların dördü genel biri özel beş şekil aldığını ifade eder. Bunlar avcı toplayıcı, basit tarım, gelişmiş tarım, sanayi olmak üzere genel şekiller ve balıkçılık gibi özel şekillerdir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 29

Bilgi tarafından karakterize edile sanayi sonrası toplum teorisiyle tanınan kuramcı kimdir?

Daniel Bell

Alvin Toffler

Robert Nisbet

Gerhard Lenksi

Talcott Parsons

Açıklama:

Daniel Bell 1960’larda kaleme aldığı makale- lerle geliştirmeye başladığı sanayi sonrası toplum teorisini 1973 tarihli The Coming of Post-Industrial Society isimli kitabı ile olgunlaştırmıştır. Bell, ileri sanayileşmiş toplumlarda yaşanan değişimleri inceleyerek bu deği- şimlerin toplumsal yapıda gelecekte ne tür etkileri olacağını sorgulamaktadır. Bell’in gözlemlediği en önemli değişim bilginin toplumsal yapıdaki konumunda yaşanan değişimdir. Bell’e göre sanayi sonrası toplum bilgi tarafından karakterize edilmektedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi Alvin Toffler'e göre Üçüncü Dalga'da gerçekleşen enformasyon devrimi sonucu ortaya çıkan toplum türüdür?

Sanayi sonrası toplum

Tarım toplumu

Sanayi toplumu

Modern toplum

Feodal toplum

Açıklama:

Bilgi Toplumu kuramcılarının en meşhuru olan Toffler toplumsal değişimi bilgi ve teknikte gerçekleşen değişimlerin oluşturduğu dalgalara göre açıklamakta ve günümüzde yaşanan değişimi de üçüncü dalga olarak adlandırmaktadır.Bu çerçevede dünya tarihinde üç büyük dalga yaşanmış ve buna bağlı olarak da üç tip toplum ortaya çıkmıştır. Birinci dalga tarım devrimini meydana getiren teknik yeniliklerdir. Bu dalga neticesinde tarım toplumları ortaya çıkmıştır. İkinci dalga fizik bilimindeki gelişmelere bağlı olarak ortaya çıkan teknik yenilikler temelinde gerçekleşen Sanayi Devrimi'dir. “İkinci Dalga Toplumu sanayicidir ve kitlesel üretime, kitlesel dağıtıma, kitlesel tüketime, kitlesel eğitime, kitle iletişim araçlarına, kitlesel dinlenmeye, kitlesel eğlenceye ve kitle imha silahlarına dayanır. Bunları standartlaştırma, merkezcilik, odaklanma ve eşzamanlılık ile birleştirirsiniz ve kendinizi bürokrasi olarak tanımladığımız bir örgütlenme yapısı içinde bulursunuz.” Bu dalga neticesinde sanayi toplumu ya da modern toplum ortaya çıkmıştır. Üçüncü dalga ise günümüzde yaşanan bilgi temelli bir iktisadi biçimi ortaya çıkaran enformasyon devrimidir. Bu devrimin temelinde de yeni teknikler ve enerji türleri, yeni üretim biçimleri ve güçleri bulunmaktadır. Bu dalga neticesinde ortaya çıkan ve kendisinin sanayi sonrası toplum olarak adlandırdığı toplumda belirli derecelerde bireyselleşme, ayrışma, bilgi-tabanlı üretim söz konusudur ve değişim hızlanmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Sosyolojide ekolojik evrimcilik olarak bilinen yeni evrimci teorinin kurucusu olan sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

Fritz Machlup

Daniel Bell

Gerhard Lenski

Alvin Toffler

Leslie A. White

Açıklama:

Gerhard Lenski sosyolojide ekolojik evrimcilik olarak bilinen yeni evrimci teorinin kurucusu olan Amerikalı sosyologdur.

Doğru Cevap: C

Soru 32

Batı’nın Çöküşü adlı eseri aşağıdakilerden hangisi yazmıştır?

Sorokin

Spengler

Steward

Toynbee

Childe

Açıklama:

Spengler, 1918-22 yıllarında 2 cilt olarak yazdığı Batı’nın Çöküşü (Der Untergang des Abendlandes) isimli meşhur eserinde

Doğru Cevap: B

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi 1930’da Harvard Üniversitesi’nde sosyoloji bölümünü kurmuştur?

Pitirim A. Sorokin

Leslie A. White

Marshall Sahlins

Julian H. Steward

Daniel Bell

Açıklama:

1930’da Harvard Üniversitesi’nde sosyoloji bölümünü kuran Sorokin,

Doğru Cevap: A

Soru 34

Toplumsal değişime ilişkin aşağıdaki ilgilerden hangisi çağdaş sosyoloji ile birlikte ortaya çıkmıştır?

Bir toplumun ortaya çıkışı olarak değişim

Tarihsel perspektif temelinde değişim

Makro boyutlu değişim

Toplum tiplerinin dönüşümü olarak değişim

Belirli bir toplumsal yapıdaki değişim

Açıklama:

Sosyoloji toplumsal değişimi ele almak üzere ortaya çıkmış bir bilimdir. Modern toplum ortaya çıkarken yaşanan kapsamlı ve yoğun değişimleri ele alan sosyoloji bilimi başlangıçta değişimi temelde “bir toplumun ortaya çıkışı” veya “bir toplum tipinden başka bir toplumsal tipe dönüşüm” olarak ele almıştır. Bu bağlamda toplumsal değişim genellikle makro boyutlu felsefi ve tarihsel bir perspektif ile ele alınmıştır. Klasik sosyolojiden çağdaş sosyolojiye geçerken değişim çalışmalarında yaşanan en önemli değişim ise konunun ele alınış biçimindeki farklılaşma olmuştur. Bu çerçevede, çağdaş sosyoloji toplumsal değişmeyi makro boyutlu tarihsel toplum tiplerinin değişimi kadar, “belirli bir toplumsal yapının değişimi” olarak da ele alma eğilimine sahiptir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Modernitenin yaratıcı insanların sayısını azaltmasından ötürü Batı medeniyetinin bir dinamizm kaybı yaşadığını öne süren kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?

Spengler

Sorokin

Toynbee

Collingwood

Lenski

Açıklama:

Medeniyet Yargılanıyor (Civilization on Trial) adlı eserinde modernitenin yaratıcı insanların sayısını azaltmasından ötürü Batı medeniyetinin bir dinamizm kaybı yaşadığını, dolayısıyla içeriden ve dışarıdan karşılaştığı tehditleri göğüslemede zorlandığını öne süren kuramcı İngiliz tarihçi ve fikir adamı Arnold Joseph Toynbee’dir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 36

Aşağıdaki ifadelerden hangisi Sorokin’in sosyal değişmeye ilişkin düşüncelerini yansıtmaz?

Toplumun bütünleşmesini oluşturan beş alt sistemden söz eder.

Değişimi zaman ve mekandaki farklılaşma ile ilişkilendirir.

Zaman boyutuna önem verir.

Uygarlıkları yükseliş ve düşüş ekseninde ele alır.

Toplumsal yapıyı anlamlar ve değerlerle ilişkili olarak görür.

Açıklama:

Döngüselci teorinin sosyolojideki en önemli temsilcisi olan Sorokin’e göre, toplumlarda değişimi meydana çıkaran bir farklılaşma ve bütünleşme süreci söz konusudur. Toplumda kaçınılmaz bir biçimde ortaya çıkan farklılaşma çerçevesinde toplumun bütünleşmesini oluşturmak üzere beş alt sistem (etik sistemler, hukuk sistemleri, dini sistemler, bilimsel sistemler, sanat sistemleri) bulunur. Bu çerçevede, değişimlerin zamanda ve mekanda gerçekleşen nitel ve nicel farklılaşmalar yoluyla gerçekleştiğini öne süren Sorokin, değişim anlayışında zaman boyutuna da önem verir. Buna ek olarak, pozitivist anlayıştan farklı biçimde toplumsal yapıyı anlamlar ve değerlerle ilişkili görmektedir. Fakat uygarlıkları yükseliş ve düşüş ekseninde ele almak yerine kültürlerin hissi ile fikri uçlar arasında bir salınım yaşadığını düşünmektedir. Buna göre, hissi kültürler duyularla elde edilebilen şeylere vurgu yaparken, fikri kültürler ise akıl kanalıyla elde edilen şeylere vurgu yaparlar. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Aşağıdaki kuramcılardan hangisi yeni evrimciliğin temsilcilerinden biri değildir?

Marvin Harris

Eric Wolf

Marshall Sahlins

Gordon Childe

Oswald Spengler

Açıklama:

Marvin Harris, Eric Wolf, Marshall Sahlins ve Gordon Childe yeni evrimciliğin önemli isimleridir. Batı’nın Çöküşü isimli eserinde uygarlıkların yükseliş ve düşüşünün kaçınılmaz bir kader olduğunu ilan eden Spengler ise, yeni evrimciliğin değil, döngüselci değişim yaklaşımının temsilcilerindendir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 38

Yeni evrimci geleneğe antropoloji içinden katkı yapan Steward tarafından ortaya atılan kuram aşağıdakilerden hangisidir?

Çok hatlı evrim kuramı

Döngüsellik kuramı

Kalıtım kuramı

Sanayi sonrası toplum kuramı

Toplumsal çevrim kuramı

Açıklama:

Kültürel antropoloji içerisinde yeni-evrimci geleneğe katkı yapan Julian H. Steward, evrimin yerel koşullara uyarlanmış birden fazla biçiminin olduğunu varsayan “çok hatlı evrim kuramı”nı ortaya atmıştır. Buna ek olarak, Steward benzer ekolojik ortamlarda yaşayan toplumların benzer kültürlere sahip olduklarını öne süren ekolojik evrimciliğin temellerini de geliştirmiştir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 39

Lenski’nin çok hatlı evrim kuramı aşağıdakilerden hangisine odaklanır?

Kullanılan enerji kaynağı

Bilginin miktarı ve kullanımı

Sanayileşme düzeyi

Toplumsal farklılaşma derecesi

İşbölümü düzeyi

Açıklama:

Yeni evrimciliğin en önemli isimlerinden Gerhard Lenski, sosyal değişim tezlerini ilk defa 1960’larda ortaya koymuş; kuramında bilginin miktarına ve kullanımına odaklanmıştır. Lenski bir toplumda çevreyi şekillendirmede etkin olabilecek ne kadar fazla bilgi birikimi varsa, toplumun da o oranda ileri olduğunu öne sürmüştür. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 40

Sanayi sonrası toplum kuramlarının kökeni aşağıdaki kuramcılardan hangisinin çalışmalarına dayanmaktadır?

Fritz Machlup

Peter Drucker

Alvin Toffler

Daniel Bell

Gerhard Lenski

Açıklama:

Sanayi sonrası toplum kuramlarının kökenini Fritz Machlup’un kaleme aldığı “The Production and Distribution of Knowledge in the United States” isimli çalışması oluşturmaktadır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi Bell’in sanayi ötesi topluma atfettiği niteliklerden biri değildir?

Ekonominin merkezi hizmet sektörüdür.

Bireyden ziyade toplum önemlidir.

Kitle hareketleri önemini yitirmiştir.

Bilgi tarafından karakterize edilir.

Daha az organize olan bir toplum söz konusudur.

Açıklama:

Sanayi sonrası toplum kuramlarının önemli temsilcisi Daniel Bell'in, sanayi sonrası topluma geçiş açısından gözlemlediği en önemli değişim bilginin toplumsal yapıdaki konumundaki değişimdir. Girilmekte olan yeniçağın enformasyon tarafından karakterize edildiğini öne süren Bell’e göre, dünya tarihinde sanayi öncesi, sanayi ve sanayi ötesi olmak üzere üç toplumsal aşama mevcuttur. Bilginin merkezde olduğu sanayi ötesi toplumda, ekonomideki temel alan hizmetlere kaymıştır. Ayrıca sanayi toplumunun hiyerarşik yapısı azalarak, yerine daha yatay bir toplumsal ve kişilerarası ilişki düzlemi ortaya çıkmıştır. Buna ek olarak, kitle hareketleri yerini artık daha az organize tepki gruplarına bırakmış ve gittikçe daha az organize olan bireyci bir toplum ortaya çıkmıştır. Bireyin değil toplumun önemli olduğu toplum tipi ise sanayi ötesi değil, sanayi toplumudur. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 42

Toffler’in sanayi sonrası toplum olarak nitelendirdiği toplum biçiminde azalma eğilimi gösteren nitelik aşağıdakilerden hangisidir?

Bireyselleşme

Hammaddeye sahip olmanın önemi

Değişimin hızı

Bilgi tabanlı üretim

Beyaz yakalı çalışanların sayısı

Açıklama:

ABD’li yazar ve gelecekbilimci Alvin Toffler’a göre, sanayi sonrası toplumda belirli derecelerde bireyselleşme, ayrışma ve bilgi-tabanlı üretim söz konusu olduğu gibi, değişim de hızlanmıştır. Beyaz yakalı çalışanların sayısının mavi yakalı çalışanlara kıyasla fazla olduğu söz konusu toplumda, bilgi birikimi, özellikle gelişme ve kalkınmanın temelinde bulunan teknolojik bilgi artarak gelişmektedir. Ayrıca ekonomik ve toplumsal mekanizmaların işlenmesinde entelektüel teknoloji önem arz etmektedir. Bununla birlikte, endüstrileşme sürecinde son derece gerekli olan hammaddeye sahip olmanın önemi ise bu toplum tipinde söz konusu değildir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Sosyal değişimin dışsal etkenlere bağlı olduğunu öne sürerek evrimci teorileri eleştiren kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?

Robert Nisbet

Marvin Harris

Eric Wolf

Marshall Sahlins

Gordon Childe

Açıklama:

“Social Change and History” isimli eserinde evrim teorilerinin varsaydığı gibi değişimin bağlı olduğu içsel etkenleri belirleyen genel kanunların mevcut olmadığını belirten ve içsel etkenler kısmen etkili olsa da sosyal değişimin daha ziyade dışsal etkenlerin bir eseri olduğunu öne süren kuramcı Robert Nisbet’tir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Aydınlanmacılara göre toplumlar nasıl değişmektedir?

Tarihsel süreç içinde az gelişmiş olandan gelişmiş olana doğru gerçekleşir

Toplumsal değişme günlük küçük ilerlemeler ile gerçekleşir

Her toplum en ileri düzeyde yaşamına başlatarak giderek geriye döner ve yok olur

İlerleme fikri giderek distopyaya dönüşür

Toplumsal olayların arka planında tekrar etmeyen faktörler yatmaktadır

Açıklama:

Aydınlanmacılar toplumların tarihsel süreçte daha az gelişmiş olandan gelişmiş olana doğru bir değişim geçirdiğini düşünmekteydiler.

Doğru Cevap: A

Soru 45

uygarlıkların yükseliş ve düşüşünün kaçınılmaz bir kader olduğunu sonucuna ulaşan Spengler'ın sosyoloji alanı içinde önemli bir yere sahip olan kitabı aşağıdakilerden hangisidir?

Aydınlanmanın diyalektiği

Akıl tutulması

Batı'nın çöküşü

1844 el yazmaları

Amerika'da demokrasi

Açıklama:

Doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 46

Kültürlerin mutlaka çökmek zorunda olmadığı, yaşamlarını sürdürmeleri için fırsatların olduğunu iddia eden düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

İbn-i Haldun

Spengler

Parsons

Marx

Toynbee

Açıklama:

Toynbee’ye göre kültürler mutlaka çökmek zorunda değildirler, hayatiyetleri- ni sürdürmeleri için fırsatlar bulunmaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 47

Aşağıdaki ifadelerden hangisi Sorokin'in oluşturduğu sistem içerisinde yer almaktadır?

Etik sistemler

Dini sistemler

Maddi olmayan zamansız ve mekansız anlamlar

Bilgi elde edilirken izlenen metafizik sistemler

Sanat sistemleri

Açıklama:

Sorokin’e göre bilgi elde edilirken izlenen metafizik sistemlerdir ve Sorokin’in yaklaşımı içerisinde yer alır.

Doğru Cevap: D

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi White'a göre sosyal sistemleri açıklamadaki en önemli unsurdur?

Din

Toplumsal yapı

Etik

Toplumsal kurum

Teknoloji

Açıklama:

White’a göre sosyal sistemleri açıklamadaki en önemli unsur teknolojidir.

Doğru Cevap: E

Soru 49

Sanayi sonrası toplumun ana karakteri aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik üretim

Montaj

Bilgi

Tarımsal işgücü artışı

Hammadde

Açıklama:

Doğru cevap C şıkkıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 50

Alvin Toffler'ın 20. yüzyıldaki toplumsal değişimi anlatmak için kullandığı metafor aşağıdakilerden hangisidir?

I. Dalga

II. Dalga

III. Dalga

IV. Dalga

V. Dalga

Açıklama:

Doğru cevap C şıkkıdır

Doğru Cevap: C

Soru 51

Bilgi Toplumu'nda beyaz yakalı çalışanların sayısının mavi yakalıları geçeceğini iddia eden düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

E. Durkheim

Alvin Toffler

Oswald Spengler

Pitirim Sorokin

Jaques Deluze

Açıklama:

Doğru cevap B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 52

Toplumsal değişme kavramı hangi boyutta gerçekleşen değişimi belirtmek için kullanılmaktadır?

Mikro

Sembolik

Yerel

Uluslararası

Evrensel

Açıklama:

“sosyal değişim” kavramı makro boyutlu değişimleri (social change) anlatmak ve “toplumsal değişme” kavramı da mikro boyutlu değişimleri (so- cietal change) ele almak üzere kullanılabilir.99

Doğru Cevap: A

Soru 53

Çağdaş sosyolojinin kurucu dinamiğini ne oluşturur?

Evrenselcilik

Döngüselcilik

İşlevselcilik

İlerlemecilik

Yeni Evrimcilik

Açıklama:

İşlevselcilik çağdaş sosyolojinin kurucu
dinamiğini teşkil etmiştir. Bu bağlamda çağdaş
sosyolojinin değişim konusunu ele alırken kendi
içinde çeşitlenen birçok tartışmayı kapsadığını söylemek gerekir

Doğru Cevap: C

Soru 54

Aydınlanma düşüncesiyle birlikte Ondokuzuncu yüzyılın tamamını kapsayan fikir nedir?

çatışmacılık

işlevselcilik

yenievrimcilik

döngüselcilik

ilerlemecilik

Açıklama:

Modern medeniyet ve toplum fikrinin ana
kaynaklarından birisi olan ilerlemecilik ondokuzuncu yüzyılın tamamını kapsayan bir fikri çerçeve oluşturmuştur. Bu anlamda ilerleme fikri bir
tarihsel mesele olmaktan çıkarak geleceğe yönelik
ütopyacı bir vizyonun bir nişanesi olarak görülmüştür.

Doğru Cevap: E

Soru 55

Ondokuzuncu yüzyıl tarih düşüncesine yöneltilmiş en yıkıcı eleştiriyi kim yapmıştır?

Spengler

Arnold Toynbee

Bock

Pitirim Alexandrovich Sorokin

Erkilet

Açıklama:

Spengler, 1918-22 yıllarında 2 cilt olarak yazdığı Batı’nın Çöküşü (Der Untergang des Abendlandes) isimli meşhur eserinde uygarlıkların yükseliş
ve düşüşünün kaçınılmaz bir kader olduğunu ilan etmektedir. Onun eseri belki de ondokuzuncu yüzyıl tarih düşüncesine yöneltilmiş en yıkıcı eleştiri olarak
karşımıza çıkmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 56

Spengler hangi eseri “her toplumdaki yozlaşmış öğeler sürekli olarak dibe batar” fikrinden ortaya çıkmıştır?

Batı’nın Çöküşü

Karar Anı

A Study of History

Medeniyet Yargılanıyor

Social and Cultural Dynamic

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 57

Spengler'e göre tüm dünya tarihinde kaç tip kültür çevresi vardır?

dört

beş

altı

yedi

sekiz

Açıklama:

Spengler, dünya tarihinin yapısını,
felsefi ve biyolojik esaslara göre açıklamaya çalışmıştır. Ona göre, tüm dünya tarihinde 8 tip kültür çevresi vardır: Mısır, Babil, Hindistan, Çin, Antikite, Arap, Batı ve Meksika

Doğru Cevap: E

Soru 58

'Uygarlığın erken dönemleri insanın çocukluk dönemine denk gelir. Bu
dönemde toplum ve din ortaya çıkmıştır' düşüncesini kim benimsemiştir?

Bock

Pitirim Alexandrovich Sorokin

Arnold Joseph Toynbee

Spengler

Collingwood

Açıklama:

Spengler'e göre uygarlıkların ortaya çıkışı, gelişmesi
ve çöküşü kendi içinde belirli bir yazgısal döngüsellik barındırır. Uygarlıkların yaşam döngüleri insanın gelişim dönemleri gibidir. Uygarlığın erken dönemleri insanın çocukluk dönemine denk gelir. Bu dönemde toplum ve din ortaya çıkmıştır. Gençlik döneminde aklın üstünlüğü vardır ve olgunluk döneminde entelektüellik kendini gösterir ve bu dönem sanatın, felsefenin, bilimin en çok geliştiği dönemdir. İnsanın yaşlılık dönemi gibi bir uygarlığın
yaşlılık döneminde de güçten düşme ve çözülme vardır. Bu dönemde parçalanmaya başlayan değerler kaçınılmaz çözülmenin ve çöküşün habercisidir.

Doğru Cevap: D

Soru 59

Spengler tüm dünya tarihinde kültür çevrelerini gelişme düzeylerine göre kaç aşamaya ayırır?

iki

üç

dört

beş

altı

Açıklama:

Tüm dünya tarihinde 8 tip kültür
çevresi vardır: Mısır, Babil, Hindistan, Çin, Antikite, Arap, Batı ve Meksika. Spengler bunları gelişme
düzeylerine göre üç aşamaya ayırır:
• Metafiziksel-dini yüksek kültürler
• Erken simgeci kültürler
• Geç sivil kültürler.

Doğru Cevap: B

Soru 60

Collingwood, kimin düşüncelerini ve öngörülerini 1927 yılında yayımlanan bir makalesinde reddetmektedir?

Pitirim Sorokin

Bock

Spengler

Arnold Joseph Toynbee

Erkilet

Açıklama:

Antiquity dergisinde 1927 yılında yayımlanan bir makalesinde R. S. Collingwood, Spengler’in eserinin kendisine yeni hiçbir şey öğretmediğini
dile getirmektedir. Collingwood, Spengeler’in düşüncelerini ve öngörülerini reddetmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 61

Erkilet’e göre Sorokin sosyal değişmeyi kaç soru çerçevesinde ele almıştır?

iki

üç

dört

beş

altı

Açıklama:

üç soru çerçevesinde ele almıştır:
• Ne değişir?
• Nasıl değişir?
• Neden bu şekilde değişir?

Doğru Cevap: B

Soru 62

I. Toplumsal değişimi açıklamak için kavramsal ve felsefi açıklamalar yapılmalıdır.
II. Bir değişim kuramı ampirik olarak temellendirildiğinde kabul edilebilir.
III. Bir genel açıklama çerçevesi oluşturmak için büyük çaplı analizler gerekli görülür.
IV. Toplumların biçiminden ziyade işleyişiyle ilgili analizler merkeze alınır.
V. Ampirik araç ve analizlere ihtiyaç bulunmaktadır.
Yukarıdaki maddelerden hangileri sosyolojinin değişim konusunu ele alırken kuramsal ve kavramsal olarak birbirinden farklılaşan bu analizlerin ortak bir biçimde kabul ettikleri noktalardandır?

I, II, III, IV, V

I, II, III, IV

I, II, IV, V

I, II, III, V

II, III, IV, V

Açıklama:

Kuramsal ve kavramsal olarak birbirinden farklılaşan bu analizlerin ortak bir biçimde kabul ettikleri bazı noktalar bulunmaktadır:

Toplumsal değişim tarihsel olarak makrodüzeyde yaşanan bir olgu olmakla birlikte (ya da bazı yaklaşımlara göre onun ötesinde) toplumun kendi içinde yaşadığı bir farklılaşmaya dayanmaktadır.
(Eğer gerekliyse) Toplumsal değişimi tarihsel düzeyde analiz etmek için güncel toplumsal yapıdan hareket etmek gerekmektedir. Halbuki klasik sosyoloji güncel toplumsal yapıyı analiz etmek üzere tarihsel çerçeveden hareket etmektedir.
Toplumsal değişimi açıklamak için (en az)kavramsal ve felsefi açıklamalar kadar (hatta bunlardan ziyade) ampirik araç ve analizlere ihtiyaç bulunmaktadır. Bir değişim kuramı ampirik olarak temellendirildiğinde kabul edilebilir.
Bu manada bir genel açıklama çerçevesi oluşturmak için büyük çaplı analizler gerekli görülmekle birlikte toplumların biçiminden ziyade işleyişiyle ilgili analizler merkeze alınmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 63

Aşağıdakilerden hangisi çağdaş sosyolojinin kurucu dinamiğini teşkil etmektedir?

Yapısalcılık

İşlevselcilik

Döngüselcilik

Evrimcilik

Çatışmacılık

Açıklama:

Klasikten çağdaşa (makrodan mikroya, felsefi-tarihsel kuramdan sosyal analize) geçerken yaşanan bu değişim birdenbire gerçekleşmemiştir. Aşağıda detaylı bir biçimde ele alınacağı üzere döngüselcilik, yeni-evrimcilik, işlevselcilik ve çatışmacılık farklı biçimlerde klasik sosyolojik kuram ile çağdaş sosyolojik analizi birbirine bağlayan çerçeveler oluşturmuşlardır. Döngüselcilik klasik sosyolojiye daha yakın dururken, işlevselcilik çağdaş sosyolojinin kurucu dinamiğini teşkil etmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 64

Aşağıdakilerden hangisi modern toplumun ortaya çıkışı bağlamında klasik sosyoloji için temel mesele haline gelmiştir?

Sömürgecilik

Irkçılık

Farklı toplum tipleri arasındaki geçiş

Avrupamerkezcilik

Emperyalizm

Açıklama:

Toplumsal biçimlerin bu hiyerarşik konumlanışının ondokuzuncu yüzyıl siyasal ve sosyal düşün- cesi için sömürgecilik, ırkçılık, avrupamerkezcilik ve emperyalizm gibi çok farklı anlamları olmakla birlikte burada bu mesele ale alınmayacaktır. Klasik sosyoloji buradan hareketle toplumsal değişimi bir tarihsel süreç sorunu olarak ele almış ve ilerlemecilik ilkesi çerçevesinde modern toplumun tarihsel konumlandırmasının bir aracına çevirmiştir. Böylece klasik sosyoloji için temel mesele modern toplumun ortaya çıkışı bağlamında farklı toplum tipleri arasındaki geçiş olmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 65

Aşağıdakilerden hangisi 1918-22 yıllarında 2 cilt olarak yazdığı Batı’nın Çöküşü adlı eseriyle uygarlıkların yükseliş ve düşüşünün kaçınılmaz bir kader olduğunu ilan ederek ondokuzuncu yüzyıl tarih düşüncesine yöneltilmiş en yıkıcı eleştiriyi yapan sosyologdur?

Collingwood

Spengler

Toynbee

Erkilet

Sorokin

Açıklama:

Spengler, 1918-22 yıllarında 2 cilt olarak yazdığı Batı’nın Çöküşü (Der Untergang des Abendlan- des) isimli meşhur eserinde uygarlıkların yükseliş ve düşüşünün kaçınılmaz bir kader olduğunu ilan etmektedir. Ona göre her uygarlık biyolojik bir organizma gibi doğar, büyür ve ölür. Batı’nın da içinde yer aldığı sekiz büyük dünya uygarlığını inceledikten sonra, modern uygarlığın son aşamada olduğunu dile getirmiştir. Onun eseri belki de ondokuzuncu yüzyıl tarih düşüncesine yöneltilmiş en yıkıcı eleştiri olarak karşımıza çıkmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 66

Dünya tarihinde 26 ana medeniyet halkasının bulunduğunu tespiteden Toynbee esasen medeniyetlerin yükseliş ve çöküşlerinin mekanizmasını analiz etmeye yönelmektedir. Aşağıdakilerden hangisi Toynbee'nin bir tarih felsefesi geliştirme amacıyla yayımladığı eseridir?

Antiquity

Karar Anı

Civilization on Trial

A Study of History

Social and Cultural Dynamics

Açıklama:

Dünya tarihinde 26 ana medeniyet halkasının bulunduğunu tespiteden Toynbee esasen medeniyetlerin yükseliş veçöküşlerinin mekanizmasını analiz etmeye yönelmektedir. Bu yönüyle de Toynbee meşhur çalışması A Study of History’de bir tarih felsefesi geliştirme uğraşındadır.

Doğru Cevap: D

Soru 67

Aşağıdakilerden hangisi Erkilet’e göre tarihsel bir sosyoloji kuran Sorokin’in kuramını anlayabilmenin ön koşuludur?

Muhafazakarlık sebebiyle bir parçalanma devresinin medeniyete musallat olacağını bilmek

Toplumların kendi dahili süreçlerinde kendilerini güçsüzleştiren bazı durumların neticesinde ortaya çıkan kargaşa zamanı yaşayacağını bilmek

Medeniyetin muhafazakâr bir mahiyet kazanacağını bilmek

Toplumlarda değişimi meydana çıkaran bir farklılaşma ve bütünleşme süreci olduğunu bilmek

Onun insanı varlığına, evrene ve çevresindeki her şeye anlam atfeden bir varlık olarak kabul ettiğini bilmek

Açıklama:

Erkilet’e göre tarihsel bir sos- yoloji kuran Sorokin’in kuramını anlayabilmenin ön koşulu, onun insanı varlığına, evrene ve çevresindeki her şeye anlam atfeden bir varlık olarak kabul ettiğini bilmekten geçer. Bu çerçevede Sorokin insanın hem beden hem ruh boyutuna işaret etmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 68

I. Etik sistemler
II. Dini sistemler
III. Hukuki sistemler
IV. Bilimsel sistemler
V. Sanat sistemleri
Yukarıdakilerden hangisi Sorokin'e göre farklılaşma çerçevesinde toplumun bütünleşmesini oluşturmak üzere ortaya çıkan sistemlerdendir?

I, II, III, IV

I, II, III, V

I, II, IV, V

II, III, IV, V

I, II, III, IV, V

Açıklama:

Sorokin’e göre toplumlarda değişimi meydana çıkaran bir farklılaşma ve bütünleşme süreci söz konusudur. Erkilet’in (2007, s. 16) dile getirdiği gibi işlevselcilerin işbölümü çerçevesinde geliştirdikleri farklılaşma ve bütünleşme kuramından ciddi bir biçimde farklı olan bu yaklaşıma göre her insan toplumunda kaçınılmaz bir biçimde ortaya çıkan farklılaşma çerçevesinde toplumun bütünleşmesini oluşturmak üzere beş alt sistem ortaya çıkmaktadır. Bunlar;
Doğru ile yanlışı birbirinden ayıran etik sistemler
Mülkiyet ilişkilerini, temel hak ve görevleri düzenleyen, yasal olanla suç teşkil eden eylemleri birbirinden ayıran hukuk sistemleri
Kutsal ve tabu olanı olmayandan ayıran dini sistemler
Bilgi edinirken gerçekle hatayı birbirinden ayıran bilimsel sistemler
Sanat sistemleri

Doğru Cevap: E

Soru 69

Aşağıdakilerden hangisi klasik evrimciliğin ana fikrini oluşturmaktadır?

Toplum en ilkel kabile aşamasından en gelişkin modern aşamaya kadar gelirken determinist ve doğrusal bir yol takip eder.

Toplumun gelişmişliği enerji türü ile ölçülebilir.

Bazı kültürler evrensel düzeyde bir çeşitlilik, örgütlenme ve uyum gerçekleştirirken bazıları da bu genel evrimden sapıp kendi özel yollarını takip etmektedir.

İnsan ve toplum ekolojik çevre ile girdiği ilişkide toplumsal değişimin temel dayanaklarıdır.

Genetik bilgiler kültürel bilgilere aktarılmakta ve insan toplumları bu yolla gelişmektedir.

Açıklama:

Toplumun en ilkel kabile aşamasından en gelişkin modern aşamaya kadar gelirken takip ettiği determinist ve doğrusal bir yol oldu- ğu fikri klasik evrimciliğin ana fikridir. Buna göre toplumsal değişmenin belirli katı yasaları vardır ve tarihsel inceleme yoluyla bu yasalar keşfedildiğinde toplumun bundan sonraki evrimi ile ilgili de bir sistematik çıkarılabilecektir.

Doğru Cevap: A

Soru 70

Aşağıdakilerden hangisi Lenski'nin evrimci sosyal değişim tezlerini ilk defa ortaya koyduğu eseridir?

History and Social Change

Human Societies: An Introduction to Macrosociology

Power and Privilege: A Theory of Social Stratification

The Production and Distribution of Knowledge in the United States

The Coming of Post-Industrial Society

Açıklama:

Lenski evrimcisosyal değişim tezlerini ilk defa 1960’lardaPower and Privilege: A Theory of Social Stratification (1966) isimli eseriyle ortaya koymuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 71

Aşağıdakilerden hangisi bilginin evrimsel gelişimi çerçevesinde tarihte toplumların aldığı şekillerden birini işaret etmektedir?

gelişmiş tarım

bilginin tecrübe ile aktarımı

dil ve yazının kullanımı

mantığın kullanımı

bilginin genlerle geçişi

Açıklama:

Bilginin evrimsel gelişimi çerçevesinde tarihte toplumların dördü genel biri özel beş şekil aldı- ğını ifade eder:

avcı toplayıcı
basit tarım
gelişmiş tarım
sanayi
balıkçılık gibi özel.

Doğru Cevap: A

Soru 72

Klasik sosyolojiden çağdaş sosyolojiye geçerken toplumsal değişme çalışmalarında yaşanan en
önemli değişim konunun ele alınış biçimindeki farklılaşmadır. Hangi şıkta toplumsal değişimin analizindeki farklılaşma doğru ifade edilmiştir?

Makrodan mikroya; felsefi-tarihsel kuramdan sosyal analize

Mikrodan makroya; bilmselden felsefiye

Felsefi-tarihselden psikolojik analize

Sosyal analizden tarihsel analize

Makrodan mikroya; bireyselden toplumsala

Açıklama:

Çağdaş sosyoloji toplumsal değişmeyi makro boyutlu tarihsel toplum tiplerinin değişimi kadar belirli bir toplumsal yapının değişimi olarak ele alma eğilimine sahiptir. Değişime ilişkin analiz makrodan mikroya, felsefi-tarihsel kuramdan sosyal analize doğru farklılaşmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 73

Spengler'e göre modernite hangi kültür çevresine aittir?

Metafiziksel-dini yüksek kültürler

Erken simgeci kültürler

Geç sivil kültürler

İlkel kültürler

Bilimsel kültürler

Açıklama:

Spengler'e göre modernite geç sivil kültürler çevresine aittir.

Doğru Cevap: C

Soru 74

Kültürlerin de dört mevsimi bulunduğunu söyleyen Spengler’den hayli etkilenen Toynbee, XIX. yüzyıla damgasını vuran ilerlemeci tarih anlayışına karşı döngüsel tarih anlayışını savunur. Ancak Toynbee'nin döngüsel tarih anlayışını Spengler'den ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Determinist olmaması

Kültürlerin mutlaka çözülmek zorunda olmadığını savunması

Evrimci ilerlemeyi benimsemesi

İlerlemeci moderniteyi savunması

Değişmenin döngüsel olduğunu savunması

Açıklama:

Toynbee'nin döngüsel tarih anlayışını Spengler'den ayıran temel özellik, kültürlerin mutlaka çözülmek zorunda olmadıklarını savunmasıdır. Kültürler hayatiyetlerini sürdürmeleri için fırsatlar bulunmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 75

Sorokin’e göre toplumlarda değişimi meydana çıkaran bir farklılaşma ve bütünleşme süreci söz konusudur. Aşağıdakilerden hangisi toplumun bütünleşmesini oluşturmak üzere ortaya çıkan beş alt sistemden biri değildir?

Etik sistemler

Hukuk sistemleri

Dini sistemler

Sanat sistemleri

İlerleme sistemi

Açıklama:

Sorokin'e göre etik, hukuk, dini, bilimsel ve sanat sistemleri toplumun bütünleşmesini oluşturmak üzere ortaya çıkar.

Doğru Cevap: E

Soru 76

Aşağıdakilerden hangisi klasik biyolojik evrimciliği sosyolojik açıklamaya taşıyan isimlerden biri olarak görülemez?

Spencer

Tylor

Spengler

Morgan

Hobhouse

Açıklama:

Spengler, evrimci ilerlerlemeciliği eleştirir ve döngüsel bir tarih anlayışını savunur.

Doğru Cevap: C

Soru 77

Gerhard Lenski’nin Çok Hatlı Evrim Kuramında temel ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?

Bilginin miktarı ve kullanımı

Enerji

Tarihsel döngüler

Mikro düzeydeki toplumsal değişmeler

Psikolojik faktörler

Açıklama:

White’ın enerjiyi temele alan yaklaşımının aksine Lenski’nin çok hatlı evrim kuramı bilginin miktarı ve kullanımına odaklanmaktadır. Ona göre bir toplumda çevreyi şekillendirmede etkin olabilecek ne kadar fazla bilgi birikimi varsa o toplum o kadar ileridir.

Doğru Cevap: A

Soru 78

Çağdaş sosyal bilimlerde yeni-evrimcilik anlayışının öncülerinden olan Leslie A. White'a göre toplumların gelişim gösterdiği evrimsel aşamaların ana belirleyicisi nedir?

Biyolojik çevre

Savaşlar

Dini sistemler

Kullanılan enerji

Kültürel etkileşim

Açıklama:

White’a (1959) göre sosyal sistemleri açıklamadaki en önemli unsur teknolojidir. Ona göre bir toplumun gelişmişliği enerji türü ile ölçülebilir. Bu çerçevede insanlık tarihinde kullanılan enerji kaynaklarına göre sırasıyla beş evrimsel aşama vardır.

Doğru Cevap: D

Soru 79

Aşağıdakilerden hangisi yeni evrimcilik akımı içinde yer almaz?

Toynbee

White

Steward

Harris

Wolf

Açıklama:

Toynbee, döngüsel tarih anlayışını savunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 80

Bell'e göre, sanayi sonrası toplumda başat tipler kimlerdir?

Askerler

Çiftçiler

Bilim adamları

Din adamları

Arazi sahipleri

Açıklama:

Bell'e göre, sanayi sonrası toplumda başat tipler bilim adamları ve araştırmacılardır.

Doğru Cevap: C

Soru 81

Toplumların değişimi temelde tekniğin gelişimine bağlı olarak ortaya çıkan dalgalarla açıklanabileceğini savunan ve bilgi temelli bir iktisadi biçimi ortaya çıkaran enformasyon devriminin üçüncü dalga olduğunu dile getiren kuramcı kimdir?

Weber

Toffler

Nisbet

Spengler

Darwin

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 82

Aşağıdakilerden hangisi döngüselci tarih yaklaşımını benimseyen düşünürler arasında yer alır?

Toynbee

Saint Simon

Spencer

Comte

Durkheim

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Döngüselci Tarih Yaklaşımı" başlığını tekrar gözden geçiriniz.
Spengler, Toynbee ve Sorokin gibi isimler ilerlemeci tarih anlayışına yönelttikleri eleştirileri ile bilinirler. Döngüselci bir tarih yaklaşımına sahiplerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 83

Batı'nın Çöküşü adlı eserinde uygarlıkların yükseliş ve düşüşünün kaçınılmaz olduğunu iddia eden isim aşağıdakilerden hangisidir?

Sorokin

Toynbee

Spengler

Toffler

Bell

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Tarih Felsefesi Olarak Döngüsellik ve Toplumların Biyolojik Ömrü" adlı bölümü gözden geçiriniz.
Spengler, 1918-1922 yılları arasında yazdığı Batı'nın Çöküşü adlı eserinde uygarlıkların yükseliş ve çöküşünü bir kader olarak görür. Böylelikle ilerlemeci tarih görüşünden uzaklaşır.

Doğru Cevap: C

Soru 84

Toynbee’ye göre medeniyetlerin yaşam döngülerinde geçirdikleri süreçler birbirine benzemektedir. Ona göre bir medeniyet dört temel aşamadan geçerek ömrünü tamamlar. Buna göre sel, kıtlık, istilâ gibi harici etkenler neticesinde değil de toplumların kendi dahili süreçlerinde kendilerini güçsüzleştiren bazı durumların neticesinde ortaya çıkan aşama aşağıdakilerden hangisidir?

Gelişmiş tarım

Parçalanma

Evrensel devlet süreci

Gelişme çağı

Kargaşa zamanı

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Tonybee ve Meydan Okumaları Göğüsleme" adlı bölümü gözden geçiriniz.
Toynbee’ye göre medeniyetlerin yaşam döngülerinde geçirdikleri süreçler birbirine benzemektedir. Buna göre bir medeniyet dört temel aşamadan geçerek ömrünü tamamlar: Bunlardan birincisi bir medeniyetin fizikî çevresi üzerinde hâkimiyet kurduğu gelişme çağıdır. Bu aşamadan sonra sel, kıtlık, istilâ gibi harici etkenler neticesinde değil de toplumların kendi dahili süreçlerinde kendilerini güçsüzleştiren bazı durumların neticesinde ortaya çıkan kargaşa zamanı gelmektedir. Bir medeniyetin üçüncü aşamasını ise evrensel devlet süreci teşkil eder. Bu aşamada medeniyet artık zirvesine erişmiş, yükselmesini tamamlamıştır. Bu devrede artık medeniyetin muhafazakâr bir mahiyet kazanması söz konusu olur. Nihai olarak da aslında bu muhafazakarlık sebebiyle bir parçalanma devresi medeniyete musallat olur.

Doğru Cevap: E

Soru 85

Pitirim A. Sorokin için aşağıda söylenenlerden hangisi yanlıştır?

Talcott Parsons’ın kuramlarının önemli muhaliflerinden biridir.

Çok hatlı evrim kuramının kurucu isimleri arasında yer almaktadır.

Sosyolojik teoride toplumsal çevrim kuramı ile tanınır.

İnsanı her zaman gerçekliğin henüz kavranamayan boyutları hakkında hipotezler geliştiren bir varlık olarak kabul eder.

Pozitivist anlayıştan farklı olarak toplumsal yapıyı anlamlar ve değerlerle ilişkili olarak da görmektedir.

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Sorokin: Toplumsal Çevrim Kuramı" adlı bölümü gözden geçiriniz.
Sorokin, yeni evrimcilik ya da çok hatlı evrim kuramı ile ilişkilendirilebilecek bir isim değildir. Aksine görüşleri döngüselci-çevrimci tarih kuramı içinde değerlendirilir.

Doğru Cevap: B

Soru 86

Çağdaş sosyal bilimlerde .................... Leslie A. White ve Marshall Sahlins tarafından yeniden gündeme getirilmiştir.
Yukarıdaki cümledeki boşluk için en uygunu aşağıdakilerden hangisidir?

döngüselcilik

idealizm

materyalizm

yeni-evrimcilik

çatışmacılık

Açıklama:

Çağdaş sosyal bilimlerde yeni-evrimcilik Leslie A. White ve Marshall Sahlins tarafından yeniden gündeme getirilmiştir. Tüm insanlık tarihini açıklayacak kültürel ilerlemenin nedenlerini ortaya koyacak bir teori peşinde olan White’a göre sosyal sistemleri açıklamadaki en önemli unsur teknolojidir. Ona göre bir toplumun gelişmişliği enerji türü ile ölçülebilir. Bu çerçevede insanlık tarihinde kullanılan enerji kaynaklarına göre sırasıyla beş evrimsel aşama vardır: insan kası, evcilleştirilmiş hayvan, bitki, doğal kaynaklar ve nükleer enerji. White’ı takiben Sahlins ve arkadaşları genel ve özel evrim olarak iki tür evrimden bahsetmektedirler. Buna göre bazı kültürler evrensel düzeyde bir çeşitlilik, örgütlenme ve uyum gerçekleştirirken bazıları da bu genel evrimden sapıp kendi özel yollarını takip etmektedirler.

Doğru Cevap: D

Soru 87

Gerhard Lenski için aşağıda söylenenlerden hangisi doğrudur?

Büyük oranda insan toplumlarında yaşanan değişimin döngüsel karakteri üzerinde durur.

Klasik biyolojik evrimciliği sosyolojik açıklamaya taşıyan isimlerin başında gelmektedirler.

Sosyolojide ekolojik evrimcilik olarak bilinen yeni evrimci teorinin kurucusu olan Amerikalı sosyologdur.

İnsanlığın sırasıyla avcılık ve toplayıcılık, başlangıç tarımı, devletin oluşma dönemi, bölgesel çiçeklenme, başlangıç fetihleri, karanlık çağlar ve döngüsel fetihler aşamalarından geçtiğini iddia etmiştir.

İdeolojinin sonu adlı eseri ile sosyal bilimciler içinde şöhret kazanmıştır.

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Lenski'nin Çok Hatlı Evrim Kuramı" başlıklı bölümü gözden geçiriniz.
Yeni-Evrimciliğin sosyolojide sosyal değişme çalışmalarında bilinen en etkin ismi Gerhard Lenski’dir. 1924’te dünyaya gelen Lenski sosyolojide ekolojik evrimcilik olarak bilinen yeni evrimci teorinin kurucusu olan Amerikalı sosyologdur.

Doğru Cevap: C

Soru 88

Sanayi Sonrası Toplum kuramcıları hakkında bilgi sahibi olmak isteyen bir üniversite öğrencisinin öncelikli olarak başvuracağı isimler arasında aşağıdakilerden hangisinin yer alması beklenmez?

Comte

Drucker

Bell

Toffler

Machlup

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Sanayi Sonrası Topluma Evrim" başlığını gözden geçiriniz.
Comte erken dönem sanayileşmenin kuramcıları arasındadır.

Doğru Cevap: A

Soru 89

.........................., enformasyonun merkezi önemi dışında hizmet toplumuna geçişi ve beyaz yakalı olarak adlandırılan profesyonel ve teknik adamların istihdamının büyümesini içermektedir. Bu gelişmenin kaynağı ise, tek başına enformasyon değil, yeni enformasyon teknolojilerinin gelişimi ve bu teknolojilerin toplumun her kesimine yayılabilmesinin yaratacağı potansiyel ile özdeşleştirilen kuramsal bilgidir.
Yukarıdaki boşluk için en uygunu aşağıdakilerden hangisidir?

Avcı ve toplayıcı toplum

Döngüsel fetihler

Küreselleşme

Sanayi sonrası toplum

Etik sistemler

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "D. Bell ve Sanayi Sonrası Toplum" başlığını gözden geçiriniz.
Sanayi sonrası toplum, enformasyonun merkezi önemi dışında hizmet toplumuna geçişi ve beyaz yakalı olarak adlandırılan profesyonel ve teknik adamların istihdamının büyümesini içermektedir. Bu gelişmenin kaynağı ise, tek başına enformasyon değil, yeni enformasyon teknolojilerinin gelişimi ve bu teknolojilerin toplumun her kesimine yayılabilmesinin yaratacağı potansiyel ile özdeşleştirilen kuramsal bilgidir.

Doğru Cevap: D

Soru 90

I. Bilgi Toplumunda beyaz yakalı işgörenlerin sayısı mavi yakalı işgörenlere oranla daha fazladır.
II. Bilgi birikimi, özellikle gelişme ve kalkınmanın temelinde bulunan teknolojik bilgi, teorik bilginin kodlanması ile daha da artarak gelişmektedir.
III. Ekonomik ve toplumsal mekanizmaların işlenmesinde, sistem analizi ve karar alma yaklaşımlarını ifade eden entellektüel teknoloji önem arz eder.
IV. İşçi aileleri genellikle parasal gelirlerinin yarısından fazlasını yiyecek giderlerine ayırmaktaydılar.
V. Endüstrileşme sürecinde son derece gerekli olan hammaddeye sahip olmanın önemi enformasyon toplumları için söz konusu değildir.
Yukarıda sıralananlardan hangileri Toffler'e göre bilgi toplumunun özellikleri arasında yer almaktadır?

I ve III

I, II ve V

III, IV ve V

I, II, III ve V

I, II, III, IV ve v

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "E. Toffler'in Bilgiye Dayalu Evrim Kuramı" başlıklı bölümü gözden geçiriniz.
Toffler’e göre bilgi toplumunu karakterize eden özellikler su sekilde özetlenebilir:

Bilgi Toplumunda beyaz yakalı işgörenlerin sayısı mavi yakalı işgörenlere oranla daha fazladır.
Bilgi birikimi, özellikle gelişme ve kalkınmanın temelinde bulunan teknolojik bilgi, teorik bilginin kodlanması ile daha da artarak gelişmektedir.
Ekonomik ve toplumsal mekanizmaların işlenmesinde, sistem analizi ve karar alma yaklaşımlarını ifade eden entellektüel teknoloji önem arz eder.
Endüstrileşme sürecinde son derece gerekli olan hammaddeye sahip olmanın önemi enformasyon toplumları için söz konusu değildir.
İşçi aileleri genellikle parasal gelirlerinin yarısından fazlasını yiyecek giderlerine ayırmaktaydılar.

Doğru Cevap: E

Soru 91

Daniel Bell'e göre sanayi sonrası toplumun başat tipleri aşağıdakilerden hangisidir?

Bilim adamları

Toprak sahipleri

Köylüler

İşçiler

Sanayiciler

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "D. Bell ve Sanayi Sonrası Toplum" başlıklı bölümü gözden geçiriniz.
Bilim adamları ve araştırmacılar sanayi sonrası toplumun başat tipleridir.

Doğru Cevap: A

Soru 92

Aşağıdakilerden hangisi toplumsal değişime yönelik döngüselci yaklaşımların temsilcilerinden biridir?

Gerhard Lenski

Julian Steward

Daniel Bell

Arnold Toynbee

Alvin Toffler

Açıklama:

Çağdaş sosyolojide öne çıkan toplumsal değişme açıklamalarından biri de döngüselci değişim yaklaşımlarıdır. Şıklarda verilen kuramcılardan Toynbee, toplumsal değişimi döngüselci bir yaklaşımla ele almışken, diğer isimler yeni-evrimci anlayışın temsilcileridir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Ünite 5

Soru 1

Durkheim ve Spencer'ın işlevselcilik kuramına ilişkin aşağıda verilen bilgilerden hangileri doğrudur? I. Toplumsal alanda yapısal farklılaşma sosyal gelişmenin temel sürecidir. II. Organik olandan mekanik olana doğru bir süreç yaşanmaktadır. III. Toplum homojenleşmektedir.

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

II ve III

Açıklama:

Spencer ve Durkheim toplumsal alanda yapısal farklılaşmanın, sosyal gelişmenin temel süreci olduğunu ileri sürmektedirler. Onlara göre zaman içerisinde homojen topluluklar ve örgütler değişik işlerde odaklanan uzmanların uzmanlaşmış heterojen yapıları ile yer değiştirmiştir. Onlara göre mekanik olandan organik olana doğru yaşanan bu değişim sürecinde iktisadi üretim, sağlık veya eğitim gibi akrabalık yapıları tarafından yerine getirilen işler uzmanlaşmış örgütler tarafından yapılmaya başlanmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

İşlevselciliğe ilişkin aşağıda verilen bilgilerden hangileri doğrudur? I. Toplum, birimlerden oluşmaktadır. II. Toplumun üyeleri arasındaki ilişkide kuralların yeri yoktur. III. Ekonomi ve eğitim de toplumsal bir kurumdur.

I ve II

I ve III

I, II ve III

Yalnız II

Yalnız III

Açıklama:

Klasik işlevselcilik, yapı ve toplumun işleyişi ile ilgilenmektedir. Bu kurama göre toplum, varlığını devam ettirebilmesi için gereklilikleri yerine getirirken işleyen, birbirine bağımlı birimlerin bütünlüğüdür. Kurallar ve düzenlemeler toplumunun üyeleri arasındaki karşılıklı organize ilişkilere yardım ederken değerler, normlar ve rollere göre şekillenen davranışlara genel anlamda rehberlik ederler. Bu çerçevede işlevselciliğe göre normlar arası ilişkiyi ya da roller arası iletişimi kuran aile, ekonomi, eğitim, politik sistemler gibi toplumun kurumları, sosyal yapının ana görünümleridir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Parsons ile ilgili olarak aşağıda verilenlerden hangisi doğrudur?

Parsons'a göre bireylerin beklentileri gözardı edilebilmelidir.

Toplumun değer yargıları ve bireysel beklentiler arasında ilişki kurmak gereksizdir.

Toplum benzer kurumların birbirini tekrarladığı bir sosyal sistemdir.

Sosyal sistem sürekli olarak uyumsuzluk üretmektedir.

Toplum bazı alt sistemlerinin bir araya gelmesinden oluşur.

Açıklama:

Parsons, her bir bireyin beklentilerinin olduğunu ve bu beklentilerin diğer bireyler tarafından etkilendiğini ve biçimlendirildiğini, bu beklentilerin aynı zamanda kabul edilmiş normları ve yaşam alanındaki toplumun değer yargılarını da bünyesinde barındırdığını söylemektedir. Parsons’a göre toplum farklılaşmış kurumların birbirini tamamlayan işlevlere sahip olduğu bir sosyal sistemdir. Sosyal sistem bir bütün olarak işlemekte ve sürekli uyum üretmektedir. Her sistemde olduğu gibi toplumda da bazı alt sistemler mevcuttur:

Kişilik sistemleri

Toplumsal sistemler

Kültürel sistemler. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 4

Aşağıdakilerden hangileri birim eylemin bileşenleri arasında yer almaktadır? Hedef Durum Normlar

Yalnız II

Yalnız III

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Birim eylem kendi içinde şu bileşenlere ayrıştırılabilir:

Aktör: Her eylem bir kişi tarafından icra edilir.

Hedef: Her eylemin yönelik olduğu bir hedef vardır.

Durum: Her eylem belli bir mekan içinde cereyan eder. Bu mekanın aktörün denetiminde olan kısımlarına araçlar, kontrol edilemeyen kısımlarına ise koşullar adı verilir.

Normlar: Her eylem, hedefe uygun araçların seçimini düzenleyen bir norm ya da normlar dizisine sahiptir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi Parsons’ın genel toplumsal denge teorisinin ampirik olarak geçerli olmadığını ileri sürmektedir?

David Lockwood

Ralf Dahrendorf

Georg Simmel

C. Wright Mills

Lewis A. Coser

Açıklama:

Parsons’ın değişim yaklaşımı çok sayıda eleştiriye uğramıştır. Bu eleştirmenlerden en önemlisi olan C. Wright Mills, Parsons’ın genel toplumsal denge teorisinin ampirik olarak geçerli olmadığını belirtmektedir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 6

“Sapkınlık” kavramını geliştiren ve açık ile gizli işlevler arasındaki farkı ortaya koyan sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

C. Wright Mills

Robert King Merton

David Lockwood

Ralf Dahrendorf

Talcott Parsons

Açıklama:

Parsons’ın kuramına gelen eleştirilere karşı kuramı yeniden şekillendiren Merton işlevselciliği savunmakta ancak onu çok büyük ve genel bir teori olarak görmektedir. Ona göre, orta büyüklükte bir teorinin büyük anlatımlara yeğlenmesi gerekir. Merton, Parsons’ın teorisini sınırlandırmak üzere 3 temel nokta belirlemektedir: İşlevsel birlik, evrensel işlevselcilik, kaçınılmazlık. Merton ayrıca “sapkınlık” kavramını geliştirmiş ve açık ile gizli işlevler arasındaki farkı ortaya koymuştur. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 7

Simmel'in yaklaşımına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Sosyal değişmede çatışmanın yeri yoktur.

Modern toplumda çatışmanın temeli üretim sürecidir.

Para ekonomisi, toplumda yaygın rahatsızlıkların önüne geçilmesini sağlamaktadır.

İnsanları etkileşim içinde birbiriyle bağlayan çatışma geçici değil, kalıcıdır.

Çatışma benzer ilgi ve çıkarlara sahip kişilerin daha da ayrışmasına sebep olur.

Açıklama:

Simmel sosyal değişmede çatışmanın merkezi bir yeri olduğunu düşünmektedir. Marx’tan farklı olarak Simmel’e (2009) göre modern toplumda çatışmanın temeli üretim süreci değil mübadeledir. Ona göre kent hayatında rastlanılan uç durumlar para ekonomisi ile ilgilidir. Para ekonomisi toplumun normları ve değerlerinin değişimine katkıda bulunurken toplumda yaygın rahatsızlıkların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Simmel'e göre insanları etkileşim içinde birbiriyle bağlayan çatışma geçici değil, toplumun daimi bir özelliğidir. Buna ek olarak çatışma benzer ilgi ve çıkarlara sahip kişilerin amaçlarına ulaşmak için bir araya gelmelerini de sağlayan bir etkendir. Bu yolla toplum içinde sürekli birbirine zıt çıkar alanlarına sahip çıkar grupları oluşur. Böylece daimi çatışma toplumu dinamik kılar ve değişime kaynaklık eder. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Değişim ve sosyal çatışmanın kaçınılmaz olduğunu ve tüm toplumlarda baskının olduğunu ileri süren sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

Ralf Dahrendorf

Georg Simmel

George Ritzer

Randall Collins

Mübeccel B. Kıray

Açıklama:

Ralf Dahrendorf'a göre her toplum her noktada değişim sürecine tabidir ve bu değişim kaçınılmazdır. Benzer olarak çatışma da kaçınılmaz olmaktadır. Diğer yandan her toplumun bazı bileşenlerinin diğer bileşenler üzerinde baskı kurduğunu da iler sürmektedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 9

Aşağıdakilerden hangileri Collins'in çatışma teorisi kapsamında yer almaktadır? I. Çatışmalar yeni çatışmaları doğurur. II. Potansiyel çatışmalar muhalif grupların mobilize olma derecesine göre fiili çatışmalar haline gelir. III. Seferberlik için kullanılan kaynaklar tükendiğinde çatışmalar artış eğilimi gösterir.

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

II ve III

I ve III

Açıklama:

Collins'in çatışma teorisinin dört ana hattı şu şekilde ifade edilmektedir:

Her kıt kaynağın eşit olmayan dağılımı, onu kontrol edenlerle etmeyenler arasında potansiyel bir çatışma oluşturur.

Potansiyel çatışmalar muhalif grupların mobilize olma derecesine göre fiili çatışmalar haline gelir.

Çatışmalar yeni çatışmaları doğurur.

Seferberlik için kullanılan kaynaklar tükendiğinde çatışmalar azalır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 10

Toplumsal değişimin, bireylerin ihtiyaçlarını giderme çerçevesinde, kaynak için birbirleriyle girdikleri rekabet sonucunda gerçekleştiğini ileri süren sosyolog aşağıdakilerden hangisidir.

Talcott Parsons

Robert K. Merton

Randall Collins

William F. Ougborn

Mübeccel Belik Kıray

Açıklama:

Collins, bireylerin ihtiyaçlarını giderme çerçevesinde birbirleriyle kaynaklar için rekabet ettiklerini ve bu süreçte de birbirlerinden faydalandıklarını düşünmektedir. Ona göre toplumsal değişim bu rekabetin bir neticesi olarak ortaya çıkmaktadır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 11

Aşağıdaki kuramcılardan hangisi işlevselciliği diğerlerinden farklı bir disiplin çerçevesinde temsil etmiştir?

Talcott Parsons

Robert Merton

Bronislaw Malinowski

William F. Ougborn

Mübeccel Belik Kıray

Açıklama:

Sosyal bilimlerde işlevselcilik (functionalism) Spencer ve Durkheim tarafından geliştirilen kuramsal ve metodolojik temeller üzerinde şekillenmiştir. 20. yüzyılda önce sosyal antropolojide A. R. Radcliffe-Brown ve Bronislaw Malinowski tarafından geliştirilen işlevselcilik, daha sonra 1940’lardan itibaren sosyolojide Talcott Parsons, Robert K. Merton ve William F. Ougborn’un katkılarıyla kısa bir zamanda hakim bir yaklaşıma dönüşmüştür. Türk sosyolojisinde ise Mübeccel Belik Kıray hem kuramı kullanmış hem de yeni kavramsal katkılar sunarak zenginleştirmiştir. Dolayısıyla, işlevselcilik Malinowski tarafından antropoloji alanında temsil edilirken, diğer şıklardaki kuramcılar sosyoloji alanında çalışmalar yapmışlardır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 12

Aşağıdakilerden hangisi Parsons’un teorisindeki birim eylemin bileşenlerinden biri değildir?

Aktör

Hedef

Durum

Organizma

Normlar

Açıklama:

Parsons’un beşeri eylem sistemlerinin en küçük birimi olan eylem "birim eylem"dir. Birim eylemin bileşenleri "aktör", "hedef", "durum" ve "normlar" biçiminde sıralanmaktadır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 13

Merton’un toplumsal yapı analiz düzeylerinden “grupların birim olarak alınıp incelendiği” düzey aşağıdakilerden hangisidir?

Bireysel düzey

Grup düzeyi

Toplumsal sistem düzeyi

Kültürel sistem düzeyi

Küresel sistem düzeyi

Açıklama:

Merton bir toplumsal yapıyı dört düzlemde ele almaktadır. Bu düzeyler; statü/rol bileşeni birimi olarak ele alınan “bireysel düzey”, statü dizilerinin birim alınarak incelendiği ”grup düzeyi”, grupların birim olarak alınıp incelendiği “toplumsal sistem düzeyi” ve değer ya da norm sistemlerinin inceleme birimi olarak alındığı “kültürel sistem düzeyi” olarak sıralanabilir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Aşağıdakilerden hangisi Parsons’un toplumsal sistem şemasının unsurlarından biri değildir?

Uyum

Hedefe ulaşma

Bütünleştirme

Farklılaşma

Örüntüleri muhafaza etme

Açıklama:

Parsons’a göre bir toplumsal sistem “uyum”, “hedefe ulaşma”, “bütünleştirme” ve “örüntüleri muhafaza etme” (AGIL: Adaptation, Goal Attainment, Integration ve Latency) şeklinde bir şematik döngüye sahiptir. Parsons bu şemayı kullanarak pek çok sistemin çözümlemesini yapmıştır. Parsons'a göre, bu işlevlerin her biri sistemin varlığının devamı için zorunlu olduğu gibi, birimler arasındaki fark dört işlevden hangisinin ağır bastığına bağlı olarak ortaya çıkmaktadır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 15

Mübeccel Kıray aşağıdaki kavramlardan hangisiyle işlevselci teoriye katkı yapmıştır?

Anomi

Tampon kurumlar

Değerler sistemi

Gizli işlev

Bütünleşme

Açıklama:

Türk sosyolojisinde toplumsal değişmeyi açıklamak üzere yapısal-işlevselci yaklaşımı kullanmış olan Mübeccel Kıray, işlevselci teoriye “tampon kurumlar” kavramıyla katkı yapmıştır. Buna göre, bir toplumsal yapıda bir tipten diğerine geçiş gerçekleşirken her bir unsur aynı hızda hareket etmemektedir. Özellikle maddi unsurlar ile değerler arasındaki bu uyumsuzluk, değişimi bir değer krizine dönüştürebilme riskine sahiptir. Dolayısıyla, Kıray’a göre, bu riski gidermek üzere değişimi kolaylaştıran ve toplumsal bütünleşmeyi sağlayan tampon kurumlar ortaya çıkmaktadır. Bu kurumlar eskinin örüntülerini belirli bir düzeyde sürdürerek yeniye geçişi kolaylaştırmakta ve değişimin bir kriz olarak yaşanmasının önüne geçmektedir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 16

Aşağıdaki kuramcılardan hangisi diğerlerinden farklı bir ekolü temsil etmektedir?

Georg Simmel

Ralf Dahrendorf

Randall Collins

Lewis Coser

William Ougborn

Açıklama:

William Ogburn yapısal işlevselci yaklaşımın temsilcisi iken, diğer isimler çatışmacı yaklaşımın temsilcileridir. Simmel’in teorileri ve kavramları üzerinde şekillenen çatışma sosyolojisi içerisinde toplumsal değişimi açıklamada Ralf Dahrendorf ’un diyalektik yaklaşımı, Lewis Coser’ın çatışmanın işlevi yaklaşımı ve Randall Collins’in alışverişçi çatışma yaklaşımı öne çıkmaktadır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi Dahrendorf’un temel önermelerinden biri değildir?

Değişimin kaçınılmazlığı

Çatışmanın kaçınılmazlığı

Toplumdaki her unsurun değişime katkısı

Çatışmanın mülkiyet eksenli olması

Çatışmanın yoğunluk ve şiddet düzeyine göre farklılaşması

Açıklama:

Dahrendorf, yapısal işlevselciliğin sosyal denge modeline karşı toplumsal istikrarsızlık, çatışma ve sosyal çözülmeyi vurgulayan bir çatışmacı model sunmuştur. Dahrendorf’a göre, her toplumda kaçınılmaz olarak her unsur değişime tabi olduğu gibi, aynı zamanda değişime de katkı sunmaktadır. Ayrıca, her toplumda değişime kaynaklık eden sosyal çatışma kaçınılmazdır. Buna ek olarak, Dahrendorf’a göre bir çatışmanın sosyal değişime yol açması yoğunluk ve şiddet düzeyine göre çeşitlilik arz etmektedir. Bununla birlikte Dahrendorf, Marx’ın mülkiyet eksenli çatışma teorisini eleştirerek, yerine güç için mücadeleyi temel alan bir çatışma anlayışı ortaya koymuştur. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 18

Tepkilerin sorunun kaynağına yönelip yönelmemesine göre çatışmaları gerçekçi olan ve olmayan şeklinde ayıran kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?

Coser

Dahrendorf

Collins

Marx

Simmel

Açıklama:

Tepkilerin sorunun kaynağına yönelip yönelmemesine göre toplumdaki çatışmaları gerçekçi olan ve olmayan şeklinde ele alan kuramcı çatışmacı yaklaşımın temsilcilerinden biri olan Lewis Coser’dir. Coser'e göre, gerçekçi olan çatışmalarda tepkiler sorunun kaynağına yönelirken, gerçekçi olmayan çatışmalarda sorunun kaynağı yerine onu temsil eden başka bir nesneye yönelinmektedir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 19

"Çatışma Sosyolojisi" isimli eser aşağıdaki kuramcılardan hangisine aittir?

Coser

Collins

Dahrendorf

Merton

Ougborn

Açıklama:

Çatışma sosyolojisinin geniş bir resmini sunarak bu teorileri bilimsel biçimde ispat etmek amacıyla "Çatışma Sosyolojisi" isimli eseri yazan düşünür Randall Collins’tir. Çatışma ve değişimle ilgili pek çok yeni önermenin ortaya koyulduğu söz konusu eser, çatışmayı bilimsel olarak açıklamak için yapılan en sistematik gayreti temsil etmektedir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 20

Collins’in teorisinde aşağıdakilerden hangisi çatışmayı azaltan bir etkiye sahiptir?

Kıt kaynakların eşit olmayan dağılımı

Muhalif grupların mobilize olması

Kaynakları kontrol edenlerin ve etmeyenlerin varlığı

Mevcut çatışmalar

Seferberlik için kullanılan kaynakların tükenmesi

Açıklama:

Collins’in ortaya koyduğu “çatışmanın dört ana hattı”na göre, kıt kaynakların eşit olmayan dağılımı kaynakları kontrol edenler ve etmeyenler arasında potansiyel bir çatışma oluşturduğu gibi, muhalif grupların mobilize olması ve mevcut çatışmalar da yeni çatışmaları doğurmaktadır. Bununla birlikte, çatışmalar seferberlik için kullanılan kaynaklar tükendiğinde azalmaktadır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Sosyal bilimlerde işlevselcilik (functionalism) kimler tarafından geliştirilen kuramsal ve metodolojik temeller üzerinde şekillenmiştir?

Spencer ve Durkheim

Spencer ve Marx

Durkheim ve Marx

Parsons ve Dahrendorf

Merton ve Weber

Açıklama:

Sosyal bilimlerde işlevselcilik (functionalism) Spencer ve Durkheim tarafından geliştirilen kuramsal ve metodolojik temeller üzerinde şekillenmiştir. Yirminci yüzyılda önce sosyal antropolojide A. R. Radcliffe-Brown ve Bronislaw Malinowski tarafından geliştirilen işlevselcilik, daha sonra 1940’lardan itibaren sosyolojide Talcott Parsons, Robert K. Merton ve William F. Ougborn’un katkılarıyla kısa bir zamanda hakim bir yaklaşıma dönüşmüştür. Türk sosyolojisinde Mübeccel Belik Kıray hem kuramı kullanmış hem de yeni kavramsal katkılar sunarak zenginleştirmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Birim eylem kendi içerisinde dört farklı bileşene ayrılır. Aşağıdakilerden hangisi bu dört bileşen arasında sayılmaz?

Seviye

Durum

Aktör

Hedef

Normlar

Açıklama:

Birim eylem kendi içerisinde, aktör, hedef, durum ve normlar olmak üzere dört farklı bileşene ayrılır.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Hangi düşünüre göre bir toplumsal sistem uyum, hedefe ulaşma, bütünleştirme ve örüntüleri muhafaza etme (AGIL: Adaptation, Goal Attainment, Integration ve Latency) şeklinde bir şematik döngüye sahiptir?

Merton

Parsons

Simmel

Dahrendorf

Weber

Açıklama:

Parsons'a göre bir toplumsal sistem uyum, hedefe ulaşma, bütünleştirme ve örüntüleri muhafaza etme (AGIL: Adaptation, Goal Attainment, Integration ve Latency) şeklinde bir şematik döngüye sahiptir.
Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 24

Merton bir toplumsal yapıyı dört düzlemde ele alır. Aşağıdakilerden hangisi bu dört düzlemden biri olan toplumsal sistem düzeyini tanımlamaktadır?

Statü/rol bileşeni birimi olarak ele alınan düzey

Statü dizilerinin birim alınarak incelendiği düzey

Grupların birim olarak alınıp incelendiği sistem düzeyi

Değer ya da norm sistemlerinin inceleme birimi olarak alındığı düzey

Yasa veya gözlenebilir gerçeklerin birim olarak ele alındığı düzey

Açıklama:

Merton'un toplumsal yapıyı ele aldığı düzlemlerden biri, grupların birim olarak alınıp incelendiği toplumsal sistem düzeyidir.
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Türk sosyolog Mübeccel Belik Kıray'ın işlevselci teoriye yaptığı en önemli katkı aşağıdakilerden hangisidir?

Kendi kendini doğrulayan kehanet

Niyetlenilmemiş neticeler

Mahalle baskısı

Örüntüleri muhafaza etme

Tampon mekanizmalar

Açıklama:

Mübeccel Kıray tampon mekanizmalar kavramıyla işlevselci teoriye katkı yapmıştır.
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 26

Modern çatışmacı teori denilince akla gelen ve çalışmaları geniş bir alana yayıldığı için yaptığı şeyin aslında hayatın sosyolojisi olduğu söylenen düşünür kimdir?

Marx

Merton

Weber

Simmel

Parsons

Açıklama:

Modern çatışmacı teori denilince akla gelen ve çalışmaları geniş bir alana yayıldığı için yaptığı şeyin aslında hayatın sosyolojisi olduğu söylenen düşünür Georg Simmel'dir.
Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Ralf Dahrendorf ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Marx’ın mülkiyet eksenli çatışma teorisini eleştirerek yerine güç için mücadeleyi yerleştirir

İşlevsel teoriyi savunur

Sosyal çatışmanın önlenebilir olduğunu iddia eder

Toplumdaki bazı mensuplarının diğerleri üzerinde baskı kurması toplumu dağılmaya götüreceğini savunur

Toplumda süregelen düzenin korunması ve değişmemesi gerektiğini söyler

Açıklama:

Dahrendorf, Marx’ın mülkiyet eksenli çatışma teorisini eleştirerek yerine güç için mücadeleyi yerleştirir.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 28

Coser, çatışmanın sadece yıkıcı unsurlardan ibaret olmadığını aynı zamanda toplumu bir arada tutan bağların oluşmasında da önemli bir rol oynadığını düşünmektedir. Bu aslında Merton’un hangi fikrinin farklı bir biçimde ifadesidir?

Kendi kendini doğrulayan kehanet

İşlevsizliklerin işlevi

Tampon mekanizmalar

İşlevsel birlik

Örüntüleri muhafaza etme

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 29

Randall Collins alışverişçi çatışma yaklaşımını geliştirirken Durkheim'ı da bu yaklaşıma dahil etmiştir. Collins'in bunu yapması aşağıdakilerden hangisini sağlamıştır?

Çatışma halinde gözlemlenebilir gerçeklerin kullanımını işin içine katmasını

Çatışma halinde ben-merkezci bir yapının kullanımını işin içine katmasını

Çatışma halinde duygu ve ritüel kullanımını işin içine katmasını

Çatışma halinde dinin kullanımını işin içine katmasını

Çatışma halinde milli sosyalist etkilerin kullanımını işin içine katmasını

Açıklama:

Durkheim’ı kullanmak, Collins’in çatışma halinde duygu ve ritüel kullanımını işin içine katmasını sağlar.
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisi sosyolojide çatışmacı teoriler denilince akla gelen isimlerden biri değildir?

Simmel

Dahrendorf

Cooser

Parsons

Collins

Açıklama:

Parsons Sosyoloji'de genel denge yaklaşımı denilince akla gelen bir isimdir; çatışmacı teoriler denilince akla gelen isimlerden biri değildir.
Doğru Cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Aslolanın değişim değil istikrar ve denge olduğunu ileri sürerken Amerikan toplumunda sosyalist bir devrimin imkan ve gerekliliğini yadsıyan ve bu minvalde toplumda çeşitli çalkalanmalar olsa da toplumun değişmez olup kendisini sürdüreceğini savunan düşünür kimdir?

Merton

Weber

Simmel

Dahrendorf

Parsons

Açıklama:

Parsons, aslolanın değişim değil istikrar ve denge olduğunu ileri sürerken Amerikan toplumunda sosyalist bir devrimin imkan ve gerekliliğini yadsımaktadır. Ona göre, bu minvalde toplumda çeşitli çalkalanmalar olsa da toplum değişmez, kendisini sürdürür.
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 32

Klasik işlevselcilik kuramı ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Klasik işlevselcilik, yapı ve toplumun işleyişi ile ilgilenmektedir

Bu kurama göre toplum varlığını devam ettirebilmesi için gereklilikleri yerine getirirken işleyen, birbirine bağımlı birimlerin bütünlüğüdür.

Kurallar ve düzenlemeler toplumunun üyeleri arasındaki karşılıklı organize ilişkilere yardım ederken değerler, normlar ve rollere göre şekillenen davranışlara genel anlamda rehberlik ederler.

İşlevselciliğe göre normlar arası ilişkiyi ya da roller arası iletişimi kuran aile, ekonomi, eğitim, politik sistemler gibi toplumun kurumları, sosyal yapının ana görünümleridir.

Bu yaklaşıma göre bir toplumsal yapıda her bir unsurun bir işlevi olmak zorunda değildir.

Açıklama:

İşlevselcilik, temelde biyolojik organizmacılığa dayalı olarak tesis edilmiş olan toplumsal kurumları ya da kurumlaşmayı açıklamaya çalışan bir paradigmadır. Bu yaklaşıma göre bir toplumsal yapıda her bir unsurun bir işlevi vardır ve toplumsal değişim de bu işlevlerin yerine getirilmesi ile yakından alakalıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 33

Parsons'a göre bir toplumsal sistemin sahip olduğu şematik döngüde aşağıdakilerden hangisi bulunmaz?

Uyum

Hedefe ulaşma

Bütünleştirme

Çatışma

Örüntüleri muhafaza etme

Açıklama:

Parsons’a göre bir toplumsal sistem uyum, hedefe ulaşma, bütünleştirme ve örüntüleri muhafaza etme (AGIL: Adaptation, Goal Attainment, Integration ve Latency) şeklinde bir şematik döngüye sahiptir.

Doğru Cevap: D

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi Merton'ın bir toplumsal yapıyı ele aldığı düzlemlerden biri değildir?

Bireysel düzey

Grup düzeyi

Yapısal çatışma düzeyi

Toplumsal sistem düzeyi

Kültürel sistem düzeyi

Açıklama:

Merton, bir toplumsal yapıyı dört düzlemde ele alır:
1. Statü/rol bileşeni birimi olarak ele alınan bireysel düzey
2. Statü dizilerinin birim alınarak incelendiği grup düzeyi
3. Grupların birim olarak alınıp incelendiği toplumsal sistem düzeyi
4. Değer ya da norm sistemlerinin inceleme birimi olarak alındığı kültürel sistem düzeyi.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Modern çatışmacı yaklaşımın temelinde aşağıdaki isimlerden hangisi vardır?

Malinowski

Simmel

Parsons

Durkheim

Weber

Açıklama:

Simmel’in teorileri ve kavramları üzerinde şekillenen çatışma sosyolojisi içerisinde toplumsal değişimi açıklamada Ralf Dahrendorf’un diyalektik yaklaşımı, Lewis Coser’ın çatışmanın işlevi yaklaşımı ve Randall Collins’in alışverişçi çatışma yaklaşımı öne çıkmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Aşağıdaki bilim insanlarından hangisi sosyal bilimlerde işlevselcilik (functionalism) akımına katkıda bulunmamıştır?

Herbert Spencer

Emile Durkheim

Bronislaw Malinowski

A. R. Radcliffe-Brown

Wilhelm Wundt

Açıklama:

Sosyal bilimlerde işlevselcilik (functionalism) Spencer ve Durkheim tarafından geliştirilen kuramsal ve metodolojik temeller üzerinde şekillenmiştir. Yirminci yüzyılda önce sosyal antropolojide A. R. Radcliffe-Brown ve Bronislaw Malinowski tarafından geliştirilen işlevselcilik, daha sonra 1940’lardan itibaren sosyolojide Talcott Parsons, Robert K. Merton ve William F. Ougborn’un katkılarıyla kısa bir zamanda hakim bir yaklaşıma dönüşmüştür. Wilhelm Wundt ise yapısalcı psikolojinin kurucularındandır.

Doğru Cevap: E

Soru 37

Çağdaş sosyolojide önemli bir yeri olan yapısal işlevselciliğin kurucusu ve modernleşme kuramlarının fikir mimarlarından birisi olan bilim insanı aşağıdaki seçeneklerin hangisinde verilmiştir?

Emile Durkheim

Max Weber

Wilhelm Wundt

Talcott Parsons

Herbert Spencer

Açıklama:

Çağdaş sosyolojide önemli bir yeri olan yapısal işlevselciliğin kurucusu ve modernleşme kuramlarının fikir mimarlarından birisi olan bilim insanı Talcott Parsons’dır.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Parsons’a göre bir toplumsal sistem dört bileşenden oluşan şematik bir döngüye sahiptir. Aşağıdakilerden hangisi bu bileşenlerden birisi değildir?

Uyum

Problem çözme

Hedefe ulaşma

Bütünleştirme

Örüntüleri muhafaza etme

Açıklama:

Parsons’a göre bir toplumsal sistem uyum, hedefe ulaşma, bütünleştirme ve örüntüleri muhafaza etme (AGIL: Adaptation, Goal Attainment, Integration ve Latency) şeklinde bir şematik döngüye sahiptir. Bu işlevlerin her biri sistemin
varlığının devamı için zorunludur. Birimler arasındaki fark dört işlevden hangisinin ağır bastığına bağlı olarak ortaya çıkmaktadır. Değişim bu sistemlerin birbiri ile etkileşimi neticesinde ortaya çıkan uyumsuzlukların sistemin işleyişi doğrultusunda uyuma dönüştürülmesi ile yakından alakalıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi yapısal işlevselciliğin önemli temsilcilerinden birisi olan Robert King Merton'ın sosyoloji literatürüne kazandırdığı kavramlardan biri değildir?

Rol modeli

Niyetlenilmemiş neticeler

Öğrenilmiş çaresizlik

Kendi kendini doğrulayan kehanet

Sapkınlık

Açıklama:

Robert King Merton (1910-2003) Doğu Avrupa göçmeni işçi sınıfından Yahudi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. Merton “kendi kendini doğrulayan kehanet”, “rol modeli” ve “niyetlenilmemiş neticeler” gibi kavramları sosyoloji literatüre kazandırmıştır. Parsons ile birlikte yapısal işlevselciliğin önemli temsilcilerinden birisi olan Merton, teoride sosyal değişimi açıklar hale getirmek için çeşitli revizyonlar ve katkılar yapmıştır. Merton ayrıca “sapkınlık” kavramını geliştirmiş ve açık ile gizli işlevler arasındaki farkı ortaya koymuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 40

Merton bir toplumsal yapıyı dört düzlemde ele alır. Aşağıdakilerden hangisi "statü dizilerinin birim olarak alınarak incelendiği" düzeyi tanımlamaktadır?

Sapma düzeyi

Bireysel düzey

Grup düzeyi

Toplumsal sistem düzeyi

Kültürel sistem düzeyi

Açıklama:

Merton bir toplumsal yapıyı statü dizilerinin örüntüleşmiş bir düzenlenmesi olarak görmektedir. Bu bağlamda statü roller ya da rol dizilerinin dayandığı bazı davranış beklentilerini de beraberinde getirir. Buna göre toplum statü ve rol ilişkilerinden müteşekkildir. Bu çerçevede Merton, bir toplumsal yapıyı dört düzlemde ele alır:
1. Statü/rol bileşeni birimi olarak ele alınan bireysel düzey
2. Statü dizilerinin birim alınarak incelendiği grup düzeyi
3. Grupların birim olarak alınıp incelendiği toplumsal sistem düzeyi
4. Değer ya da norm sistemlerinin inceleme birimi olarak alındığı kültürel sistem düzeyi.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: C

Soru 41

Türk sosyolojisinde toplumsal değişmeyi açıklamak üzere yapısal-işlevselci yaklaşımı kullanan ve bu teoriye "tampon mekanizmalar" kavramını kazandıran bilim insanı aşağıdaki seçeneklerin hangisinde verilmiştir?

Mübeccel B. Kıray

Prens Sabahattin

Ziya Gökalp

Mehmet İzzet

Hilmi Ziya Ülken

Açıklama:

Mübeccel B. Kıray Türk sosyolojisinde toplumsal değişmeyi açıklamak üzere yapısal-işlevselci yaklaşımı kullanmış ve tampon mekanizmalar kavramıyla işlevselci teoriye katkı yapmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Toplumsal bütünleşmenin temelini "baskı, yani otorite konumundakilerin kitlelere boyun eğdirme gücü" olarak tanımlayan ve çatışmacılık olarak bilinen kuramsal yaklaşımın önemli temsilcilerinden olan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

Georg Simmel

George Ritzer

Randall Collins

Ralf Dahrendorf

Lewis Coser

Açıklama:

Dahrendorf için, toplumsal bütünleşmenin temeli, Parsons’ın öne sürdüğü
gibi uzlaşma değil, aksine baskı, yani otorite konumundakilerin kitlelere boyun eğdirme gücüdür.

Doğru Cevap: D

Soru 43

Sorunun kaynağına yönelen çatışmaların gerçekçi ve toplumsal değişmeye olumlu katkıları olduğunu savunan toplumsal değişim kuramı aşağıdakilerden hangisidir?

Çatışmanın işlevi yaklaşımı

Diyalektik yaklaşım

Alışverişçi yaklaşım

Yapısal işlevselcilik

Genel denge yaklaşımı

Açıklama:

"Sorunun kaynağına yönelen çatışmalar gerçekçidir ve toplumsal değişmeye olumlu katkılar sağlar." bakış açısını savunan kuram Lewis A. Coser’ın "Çatışmanın İşlevi Yaklaşımı"dır.

Doğru Cevap: A

Soru 44

Collins’in "Alışverişçi Çatışma Yaklaşımı"nı, diğer çatışmacı teorilerden ayıran yön aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal çatışmalar için daha işlevsel olması

İnsanların nesnel bir dünyada yaşadığını savunması

Daha somut ve deneysel olması

Değişimin, toplum çatışmasının doğal sonucu olduğunu savunması

Daha geniş temellere dayanması

Açıklama:

Collins’in yaklaşımı bizi Coser veya Dahrendorf ’dan farklı bir yöne götürür. Birincisi, Collins’in sentez çalışması daha geniş temellere dayanır. Collins teorilerini geliştirirken sadece klasik çatışma teorisyenlerinden değil, Durkheim ve Erving Goffman’dan da faydalanmaktadır. Burada özellikle Durkheim’ın kurama dâhil edilmesi son derece önemlidir. Durkheim’ı kullanmak, Collins’in çatışma hâlinde duygu ve ritüel kullanımını işin içine katmasını sağlar. Ona göre sembolik mallar ve duygusal dayanışma “çatışmada kullanılan ana silahlar” arasında yer alır.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Toplumsal değişimin bireylerin ihtiyaçlarını giderme çerçevesinde birbirleriyle kaynaklar için rekabet etmeleri ve bu süreçte birbirlerinden faydalanmaları sonucu gerçekleştiğini savunan toplumsal değişim kuramı aşağıdakilerden hangisidir?

İşlevselci çatışmacılık

Çatışmanın işlevi yaklaşımı

Çağdaş çatışma yaklaşımı

Diyalektik yaklaşım

Alışverişçi çatışma yaklaşımı

Açıklama:

Randall Collins’in Alışverişçi Çatışma Yaklaşımı'na göre toplumsal değişim bireylerin ihtiyaçlarını giderme çerçevesinde birbirleriyle kaynaklar için rekabet etmeleri ve bu süreçte birbirlerinden faydalanmalarına dayanır.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Sosyal bilimlerde işlevselcilik hangi iki düşünürün geliştirdiği kuramsal temeller üzerinde şekillenmiştir?

Spencer ve Durkheim

Radcliffe ve Brown

Parson ve Merton

Spencer ve Parson

Durkheim ve Ougborn

Açıklama:

Sosyal bilimlerde işlevselcilik Spencer ve Durkheim'ın geliştirdiği kuramsal temeller üzerinde şekillenmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Klasik işlevselci yaklaşım, toplumu hangi temel kavramla niteler?

Denge

Düzen

Sistem

Kurum

Nitelik

Açıklama:

Klasik işlevselci yaklaşım toplumu, dengeyi sağlama eğiliminde olan birbirlerine bağımlı parçaların toplamı bir "sistem" olarak ele alır.

Doğru Cevap: C

Soru 48

Aşağıdaki seçeneklerden hangisi Parsons'ın toplumsal yapıya ilişkin birim eyleminin bileşenlerinden biri değildir?

Aktör

Hedef

Durum

Normlar

Sonuç

Açıklama:

Birim eylemin bileşenleri şunlardır:
Aktör
Hedef
Durum
Normlar

Doğru Cevap: E

Soru 49

Aşağıdaki seçeneklerden hangisi Merton'a göre toplumsal yapının dört düzleminden biri değildir?

Bireysel düzey

Grup düzeyi

Toplumsal sistem düzeyi

Evrensel sistem düzeyi

Kültürel sistem düzeyi

Açıklama:

Merton'a göre toplumsal yapının dört düzlemi; bireysel düzey, grup düzeyi, toplumsal sistem düzeyi ve kültürel sistem düzeyidir.

Doğru Cevap: D

Soru 50

Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde Mübeccel Kıray'a göre toplumsal yapıyı oluşturan dört unsur doğru olarak sıralanmıştır?

Yer, insan, kültür, çevre

Mekân, nüfus, organizasyon, değerler sistemi

Mekân, kültür, ahlak, nüfus

İnsan, kültürel miras, ahlaki değer, yasalar

Çevre, insan, kanun, tabakalar

Açıklama:

Mübeccel Kıray'a göre toplumsal yapıyı oluşturan dört unsur; mekân / ekolojik çevre, nüfus, organizasyon ve değerler sistemidir.

Doğru Cevap: B

Soru 51

Çatışmacı teoriler özellikle hangi kuramı temel olarak alır?

Marksist kuram

Eleştirel kuram

Liberal kuram

Sosyolojik kuram

Denge kuramı

Açıklama:

Çatışmacı teoriler özellikle Marksist kuramı temel olarak alır.

Doğru Cevap: A

Soru 52

Sosyolojik teoride ortaya çıkan iki baskın çatışma teorisi seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Diyalektik çatışma teorisi, Marksist teori

Eleştirel teori, Marksist teori

Diyalektik çatışma teorisi, İşlevselci çatışmacılık

Eleştirel teori, işlevselci çatışmacılık

Sosyal çatışmacılık, eleştirel teori

Açıklama:

Sosyolojik teoride ortaya çıkan iki baskın çatışma teorisi; diyalektik çatışma teorisi ve işlevselci çatışmacılıktır.

Doğru Cevap: C

Soru 53

Dahrendorf'a göre bir çatışmanın sosyal değişime yol açması neye göre çeşitlilik arzeder?

Etki alanı ve süresi

Yoğunluk ve şiddet düzeyi

Kapsamı ve geçerliliği

Bütünlüğü ve içeriği

Başlangıçı ve etki oranı

Açıklama:

Dahrendorf'a göre bir çatışmanın sosyal değişime yol açması, yoğunluk ve şiddet düzeyine göre çeşitlilik arzeder.

Doğru Cevap: B

Soru 54

Hangi seçenekteki sosyologlar, sosyal bilimlerde işlevselci paradigmayı kuramsal ve metodolojik temeller üzerinde geliştirmiştir?

Husserl ve Weber

Spencer ve Durkheim

Garfinkel ve Schutz

Marx ve Engels

Althusser ve Bourdieu

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 55

Seçeneklerden hangisi Colllins'in formüle ettiği çatışma teorisinin dört ana hattından biri değildir?

Kıt kaynağın eşitsiz dağılımı onu kontrol eden ve etmeyenler arasında potansiyel çatışma oluşturur

Potansiyel çatışmalar fiili çatışma haline gelebilir

Çatışmalar yeni çatışmaları doğurur

Her çatışma şiddet içerir

Seferberlik için kullanılan kaynaklar tükendiğinde çatışmalar azalır

Açıklama:

Her çatışma şiddet içeriri önermesi, Colllins'in formüle ettiği çatışma teorisinin dört ana hattından biri değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 56

Temelinde biyolojik organizmacılığa dayalı olarak tesis edilmiş olan toplumsal kurumları ya da kurumlaşmayı açıklamaya çalışan paradigma aşağıdakilerden hangisidir?

İşlevselcilik

Olguculuk

Davranışçılık

Yapılandırmacılık

Deneyselcilik

Açıklama:

İşlevselcilik, temelde biyolojik organizmacılığa dayalı olarak tesis edilmiş olan toplumsal kurumları ya da kurumlaşmayı açıklamaya çalışan bir paradigmadır.

Doğru Cevap: A

Soru 57

“Parsons’ın toplumsal değişim yaklaşımı bu toplumsal modele dayanmaktadır. Parsons’a göre toplum farklılaşmış kurumların birbirini tamamlayan işlevlere sahip olduğu bir sosyal sistemdir. Sosyal sistem bir bütün olarak işlemekte ve sürekli uyum üretmektedir. Her sistemde olduğu gibi toplumda da bazı alt sistemler mevcuttur.”
Bu görüşün sunduğu toplumdaki alt sistemler seçeneklerin hangisinde verilmiştir?

Kişilik sistemleri- Toplumsal sistemler- Kültürel sistemler

Ekonomik sistemler- Siyasal sistemler- Eğitim sistemleri

Ekonomik sistemler- Toplumsal sistemler- Kültürel sistemler

Ekonomik sistemler- Siyasal sistemler- Toplumsal sistemler

Kişilik sistemleri- Siyasal sistemler- Kültürel sistemler

Açıklama:

Parsons’ın toplumsal değişim yaklaşımı bu toplumsal modele dayanmaktadır. Parsons’a göre toplum farklılaşmış kurumların birbirini tamamlayan işlevlere sahip olduğu bir sosyal sistemdir. Sosyal sistem bir bütün olarak işlemekte ve sürekli uyum üretmektedir. Her sistemde olduğu gibi toplumda da bazı alt sistemler mevcuttur:

Kişilik sistemleri
Toplumsal sistemler
Kültürel sistemler

Doğru Cevap: A

Soru 58

“Klasik işlevselci yaklaşıma göre burada toplum, dengeyi sağlama eğiliminde olan birbirine bağımlı parçaların toplamı bir sistem olarak görülür. Toplumda, nüfusun yeniden üretimi gibi yaşamsal önemde değerlendirilmesi gereken işlevsel gereklilikler vardır. Kurumlar toplumsal sistemin …………x1……….dirler ve bir işlev sundukları için vardır ve varlıklarını sürdürürler. Toplum bir ………….x2…………..ya benzer. Bu çerçevede toplumda mevcut olan ……….x3…………. ve ………………x4……………….. mekanizmaları bu sosyal sistemin dengesinin devamı için önemlidir. Bu ……….x3…………. ve ………………x4……………….. ler tabakalaşma sistemi vasıtasıyla kendilerini sürdürürler. ” Yukarıda verilen paragrafta boşlukları uygun seçenekle doldurunuz.

Gövdesi- uzantı- tabakalaşma- uzmanlaşma

Sistemi - organizma- tabakalaşma- uzmanlaşma

Sistemi- tabaka- farklılaşma- bütünleşme

Öğesi- organizma- farklılaşma- bütünleşme

Öğesi- tabaka- farklılaşma- uzmanlaşma

Açıklama:

Parsons’a göre sosyal sistem bireylerin faaliyetlerinden oluşmaktadır. Bir sosyal sistem bireyler arasındaki karşılıklı etkileşim üzerine bina edilmiştir. Parsons, her bir bireyin beklentilerinin olduğunu ve bu beklentilerin diğer bireyler tarafından etkilendiğini ve biçimlendirildiğini, bu beklentilerin aynı zamanda kabul edilmiş normları ve yaşam alanındaki toplumun değer yargılarını da bünyesinde barındırdığını söylemektedir
Klasik işlevselci yaklaşıma göre burada toplum, dengeyi sağlama eğiliminde olan birbirine bağımlı parçaların toplamı bir sistem olarak görülür. Toplumda, nüfusun yeniden üretimi gibi yaşamsal önemde değerlendirilmesi gereken işlevsel gereklilikler vardır. Kurumlar toplumsal sistemin öğesidirler ve bir işlev sundukları için vardır ve varlıklarını sürdürürler. Toplum bir organizmaya benzer; bir vücudun işlevini yerine getirebilmesi için birlikte çalışan parçalar (organlar) veya sistemlerden oluşan canlı bir organizma gibidir. Bu çerçevede toplumda mevcut olan farklılaşma ve bütünleşme mekanizmaları bu sosyal sistemin dengesinin devamı için önemlidir. Bu farklılaşma ve bütünleşmeler tabakalaşma sistemi vasıtasıyla kendilerini sürdürürler. Buna göre tabakalaşma farklılıkları ve uzmanlıkları koruyarak toplumsal dengenin devamı açısından hayati bir rol oynamaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 59

Toplumsal değişmeye ilişkin iki ana yaklaşım arasındaki temel farklılık neyle ilgilidir?

Toplumsal değişimin sürekliliği

Toplumsal değişimin yayılması

Toplumsal değişimin etkisi

Toplumsal değişimin süreci

Toplumsal değişimin planlı ve öngörülebilir olması

Açıklama:

Toplumsal değişmeye ilişkin iki ana yaklaşım arasındaki temel farklılık; toplumsal değişimin planlı ve öngörülebilir olmasıyla ilgilidir.

Doğru Cevap: E

Soru 60

Parsons’ın sistem çözümlemesinde kullandığı, bir toplumsal sistemin şematik döngüsünü oluşturan öğeler nelerdir?

Birey- Aile- Grup- Örgüt

İnsan- Sermaye- Hedef- Güç

İnsan- Toplum- Bütünleştirme- Örüntüleri muhafaza etme

Uyum- Denge- Bütünleştirme- Örüntüleri muhafaza etme

Uyum- Hedefe ulaşma- Bütünleştirme- Örüntüleri muhafaza etme

Açıklama:

Parsons’a göre bir toplumsal sistem uyum, hedefe ulaşma, bütünleştirme ve örüntüleri muhafaza etme (AGIL: Adaptation, Goal Attainment, Integration ve Latency) şeklinde bir şematik döngüye sahiptir. Parsons bu şemayı kullanılarak pek çok sistemin çözümlemesini yapmaktadır. Bu işlevlerin her biri sistemin varlığının devamı için zorunludur. Birimler arasındaki fark dört işlevden hangisinin ağır bastığına bağlı olarak ortaya çıkmaktadır. Değişim bu sistemlerin birbiri ile etkileşimi neticesinde ortaya çıkan uyumsuzlukların sistemin işleyişi doğrultusunda uyuma dönüştürülmesi ile yakından alakalıdır. Bu çerçevede bir sosyal sistemde değişim farklılaştırma, uyumu yükseltme, kapsama ve gerçek değerlemeden oluşan bir döngü içerisinde gerçekleşmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 61

Parsons ile birlikte yapısal işlevselciliğin önemli temsilcilerinden birisi olan Merton, teoride sosyal değişimi açıklar hale getirmek için çeşitli revizyonlar ve katkılar yapmıştır. Merton’a göre toplumsal değişimin kaynağı ve dinamiği nedir?

Uyum

Denge

Uyumsuzluk

Çatışma

Otorite

Açıklama:

Merton’a göre anomi/sapma toplumsal yapıda beklendiği gibi işlemeyen noktalardır. Toplumsal değişimin kaynağı ve dinamiği bu uyumsuzluktur.

Doğru Cevap: C

Soru 62

Merton’ın toplumsal yapıyı ele aldığı düzlemler nelerdir?

Siyasal Sistem düzeyi - Ekonomik Sistem düzeyi- Toplumsal Sistem düzeyi- Kültürel Sistem düzeyi.

Bireysel düzey- Grup düzeyi- Toplumsal Sistem düzeyi- Kültürel Sistem düzeyi.

Bireysel düzey- Grup düzeyi- Örgüt düzeyi- Kurumsal düzey.

Siyasal Sistem düzeyi - Ekonomik Sistem düzeyi- İşçi düzeyi- Köylü düzeyi.

Bireysel düzey- Grup düzeyi- Örgüt düzeyi- Sendika düzeyi.

Açıklama:

Statü/rol bileşeni birimi olarak ele alınan bireysel düzey
Statü dizilerinin birim alınarak incelendiği grup düzeyi
Grupların birim olarak alınıp incelendiği toplumsal sistem düzeyi
Değer ya da norm sistemlerinin inceleme birimi olarak alındığı kültürel sistem düzeyi.

Doğru Cevap: B

Soru 63

Mübeccel Kıray’ın işlevselci teoriye yapmış olduğu “tampon mekanizmalar” kavramı nedir?

Farklı kültürel grupları birbirinden ayırmak için kullanılan stratejiler ve ayrılmış bölgeler ile toplumda birleşim ve bütünleşmenin önüne geçilir.

Değişimi kolaylaştıran ve toplumsal bütünleşmeyi sağlayan tampon kurumlar, eskinin örüntülerini belirli bir düzeyde sürdürerek yeniye geçişi kolaylaştırır ve değişimin bir kriz olarak yaşanmasının önüne geçerler.

Bütünleşmeyi engelleyen ve toplumsal değişimi kolaylaştıran stratejik unsurlar, belirlenen örüntüleri belirli düzeyde sürdürerek kurgulanan etkileşim ve iletişim düzeyini korur ve kontrollü kriz sağlanarak, toplum kontrol altında tutulur.

Bütünleşmeyi sağlayan ve toplumsal değişimi engelleyen stratejik unsurlar, belirlenen örüntüleri belirli düzeyde sürdürerek kurgulanan etkileşim ve iletişim düzeyini korur ve kontrollü kriz sağlanarak, toplum kontrol altında tutulur.

Değişimi engelleyen ve toplumsal ayrışmayı sağlayan tampon kurumlar, eskinin örüntülerini belirli bir düzeyde sürdürerek yeniye geçişi zorlaştırır ve değişimin bir kriz olarak yaşanmasının önüne geçerler.

Açıklama:

Mübeccel B. Kıray ise Türk sosyolojisinde toplumsal değişmeyi açıklamak üzere yapısal-işlevselci yaklaşımı kullanmış ve bu teoriye kavramsal katkılar yapmıştır. Ona göre bir toplumsal yapı dört unsurdan müteşekkildir:

mekan/ekolojik çevre
nüfus
organizasyon
değerler sistemi

Kıray toplumsal yapının bu unsurların karşılıklı etkileşimi ile bir uyum içerisinde bulunduğunu ifade eder. Bu unsurlardan birisinde gerçekleşen değişimlere bağlı olarak sosyal uyum da bozulur ve değişim ortaya çıkar. Kıray’ın teoriye yaptığı en önemli katkı bu değişimin gerçekleşme mekanizmasına dair geliştirdiği açıklamalardır. Ona göre bir toplumsal yapıda bir tipten diğerine geçiş gerçekleşirken her bir unsur aynı hızda hareket etmez. Özellikle maddi unsurlar ile değerler arasındaki bu uyumsuzluk değişimi bir değer krizine dönüştürebilme riskine sahiptir. Bu riski gidermek üzere Kıray’a göre değişimi kolaylaştıran ve toplumsal bütünleşmeyi sağlayan tampon kurumlar ortaya çıkar. Bu kurumlar eskinin örüntülerini belirli bir düzeyde sürdürerek yeniye geçişi kolaylaştırır ve değişimin bir kriz olarak yaşanmasının önüne geçerler.

Doğru Cevap: B

Soru 64

Temel ilgilerini sanat ve kültür, para, kapitalizm, kent, aşk, cinsiyet, grup gibi hayatın değişik biçimlerinden seçen, çalışma alanları, yönelimleri ve yöntemiyle sosyolojiyi hayatın akışına tanık kılma amacında; yaşanan hayatın sosyolojik yorumunu gerçekleştirmeye çalışan sosyolog seçeneklerden hangisindekidir?

Marx

Parsons

Kıray

Merton

Simmel

Açıklama:

Çağdaş çatışmacı teori Marx’tan ziyade Simmel’e dayanmaktadır. Temel ilgilerini sanat ve kültür, para, kapitalizm, kent, aşk, cinsiyet, grup gibi hayatın değişik biçimlerinden seçer. Çalışma alanları, yönelimleri ve yöntemiyle Simmel’in aslında hayatın sosyolojisini yaptığı söylenebilir. O, bizzat hayatın kendisini, onun akışını, akışa yön veren temel kategori ve faktörleri sorunsallaştırmış ve bu sorunların üzerine eğilmiştir. Sosyolojiyi hayatın akışına tanık kılma amacındadır; yaşanan hayatın sosyolojik yorumunu gerçekleştirmeyi denemektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 65

Dahrendorf ‘un, toplumu oluşturan her unsurun, toplumun çözülmesine ve tekrar bütünleşmesine, diğer bir ifade ile değişmesine katkıda bulunduğunu belirttiği değişimin bileşenlerine dair açıklamalarından biri değildir?

Her toplum her noktada değişim sürecine tabidir; değişim kaçınılmazdır.

Her toplum her noktada çatışma ve uyumsuzluk sergiler; sosyal çatışma kaçınılmazdır.

Her toplum değişimine direnen her unsuru kendi topluluğunun dışına iter.

Bir toplumdaki her unsur onun dağılmasına ve değişmesine bir katkı sunar.

Her toplum bazı mensuplarının diğerleri üzerinde baskı kurmasına dayanır.

Açıklama:

Dahrendorf (1959, s. 162) değişimin bileşenlerine dair bazı açıklamalar yapmaktadır:

Her toplum her noktada değişim sürecine tabidir; değişim kaçınılmazdır.
Her toplum her noktada çatışma ve uyumsuzluk sergiler; sosyal çatışma kaçınılmazdır.
Bir toplumdaki her unsur onun dağılmasına ve değişmesine bir katkı sunar.
Her toplum bazı mensuplarının diğerleri üzerinde baskı kurmasına dayanır.

Bu çerçevede ona göre toplumu oluşturan her unsur, toplumun çözülmesine ve tekrar bütünleşmesine, diğer bir ifade ile değişmesine katkıda bulunur.

Doğru Cevap: C

Soru 66

Aşağıdakilerden hangisi Simmel'in çatışma ile ilgili fikirlerindendir?

Sosyal değişmede çatışmanın merkezi bir öneme sahip olması söz konusu değildir

İnsanları etkileşim içinde birbiriyle bağlayan çatışma geçicidir

Daimi çatışma toplumu statik kılar

Çatışmaların toplumda meydana getirdiği değişimler toplumun sürekliliğinin sağlanmasında önemli bir yere sahiptir

Modern toplumda çatışmanın temeli üretim sürecidir

Açıklama:

Simmel çatışmanın sonuçlarını değişmeden ziyade toplumsal süreklilik açısından araştırmaya yönelmiştir. Ona göre çatışmaların toplumda meydana getirdiği değişimler toplumun sürekliliğinin sağlanmasında önemli bir yere sahiptir.

Doğru Cevap: D

Soru 67

Dahrendorf ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

1950’lerde çok yaygın olan yapısal işlevselcilerin sosyal denge modellerine karşı toplumsal istikrarsızlık, çatışma ve sosyal çözülmeye vurgu yapan bir çatışmacı modeli savunmuştur

Çatışmacı kuramın en önemli temsilcilerindendir

Marx’ın mülkiyet eksenli çatışma teorisini eleştirmeksizin kabul eder

Her toplum uyum ve düzene dayanır

Toplumsal bütünleşmenin temeli, Parsons’ın öne sürdüğü gibi uzlaşmadır

Açıklama:

Dahrendorf, 1950’lerde çok yaygın olan yapısal işlevselcilerin sosyal denge modellerine karşı toplumsal istikrarsızlık, çatışma ve sosyal çözülmeye vurgu yapan bir çatışmacı modeli savunmuştur. Ona göre her toplumda kaçınılmaz olarak her unsur, her an yaşanan bir değişime tabidir ve aynı zamanda değişime katkı sunarlar. Zira her toplumda değişime kaynaklık eden sosyal çatışma kaçınılmazdır.

Doğru Cevap: A

Soru 68

Bir sosyal sistem içerisinde çatışmanın yoğunluk düzeyi aşağıdaki etkenlerden hangisiyle ilişkili değildir?

Örgütlenmenin teknik, politik ve sosyal koşulları

Sosyal hareketlilik düzeyi

Kıt kaynakların toplumda dağıtılma biçimi

İktidarın toplumda dağıtılma biçimi

Toplumun birlikte hareket edebilmesi

Açıklama:

Bir sosyal sistem içerisinde çatışmanın yoğunluk düzeyi şu etkenlerle ilişkilidir: 1. örgütlenmenin teknik, politik ve sosyal koşulları 2. sosyal hareketlilik düzeyi 3. iktidarın ve diğer kıt kaynakların toplumda dağıtılma biçimi

Doğru Cevap: E

Soru 69

Aşağıdakilerden hangisi Collins'in çatışma teorisinin dört ana hattı olarak belirlediği faktörlerden biri değildir?

Her kıt kaynağın eşit olmayan dağılımı, onu kontrol edenlerle etmeyenler arasında potansiyel bir çatışma oluşturur

Potansiyel çatışmalar muhalif grupların mobilize olma derecesine göre fiili çatışmalar haline gelir

Çatışmalar yeni çatışmaları doğurur

Bireylerin ihtiyaçlarını gidermeleri için rekabet etmeleri gerekmemektedir

Seferberlik için kullanılan kaynaklar tükendiğinde çatışmalar azalır

Açıklama:

Collins'in 1975’teki çalışmasında yer alan yüzlerce teorik önermeyi “çatışma teorisinin dört ana hattı” olarak yeniden formüle etmiştir. 1. Her kıt kaynağın eşit olmayan dağılımı, onu kontrol edenlerle etmeyenler arasında potansiyel bir çatışma oluşturur. 2. Potansiyel çatışmalar muhalif grupların mobilize olma derecesine göre fiili çatışmalar haline gelir. 3. Çatışmalar yeni çatışmaları doğurur. 4. Seferberlik için kullanılan kaynaklar tükendiğinde çatışmalar azalır.

Doğru Cevap: D

Soru 70

Aşağıda Coser ile ilgili bilgilerden hangisi doğrudur?

Yapısal-işlevselci kurama destek vermiştir

Bir toplumda özellikle birbirine sorumluluk ve güç ağlarıyla bağlı olan ve yakın ilişki içerisinde bulunan insanlar arasında çatışma ortaya çıkmaz

Coser’e göre sorunun kaynağına yönelen çatışmalar gerçekçidir ve toplumsal değişmeye olumlu katkılar sağlarlar.

Modern toplum esasında eşitsizlikler ve çatışmalar üzerine değil konsensüs üzerine kurulmuştur

Coser’in çatışma teorisi Marksistlerde olduğu gibi ekonomi-politik bir temele ve yaklaşımadayanır

Açıklama:

Coser, çatışmanın bütün toplumlarda var olduğunu düşünmektedir. Ancak toplumdaki bu çatışma toplumun parçalanmasına yol açmaz zira her toplumda düşmanca ve saldırganca duygular oluşmadan, ortaya çıkan sorunların ifade edilmesini sağlayan emniyet subabı işlevini gören kurumlar bulunmaktadır. Toplumun biçimi ve ilişkilerin düzeyine göre değişen bu kurumlar toplumdaki gerilimleri azaltır, toplumun işleyişini sağlarlar. Coser’e göre sorunun kaynağına yönelen çatışmalar gerçekçidir ve toplumsal değişmeye olumlu katkılar sağlarlar.

Doğru Cevap: C

Soru 71

Coser ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Ralf Dahrendorf'ın görüşlerini geliştirerek çatışmanın işlevi yaklaşımına katkıda bulunmuştur.

Çatışmanın sadece yıkıcı unsurlardan ibaret olduğunu düşünmektedir.

Çatışmanın bütün toplumlarda var olmadığını düşünmektedir.

Tepkilerin sorunun kaynağına yönelip yönelmemesine göre toplumdaki çatışmaları olumlu ve olumsuz olarak iki başlık altında tasnif eder.

Coser’ın çatışmacı görüşleri işlevselci bir yaklaşımı da içermektedir

Açıklama:

Coser’ın çatışmacı görüşleri işlevselci bir yaklaşımı da içermektedir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 72

Çağdaş sosyolojide çatışmacılık olarak bilinen kuramsal yaklaşımın önemli temsilcilerindendir.
1950’lerde çok yaygın olan yapısal işlevselcilerin sosyal denge modellerine karşı toplumsal istikrarsızlık, çatışma ve sosyal çözülmeye vurgu yapan bir çatışmacı modeli savunmuştur.
Marx’ın mülkiyet eksenli çatışma teorisini eleştirerek yerine güç için mücadeleyi yerleştirir.

Bu görüşleri savunan görüşün temsilcisi seçeneklerden hangisidir?

Ralf Dahrendorf

George Ritzer

Lewis Coser

Georg Simmel

Randall Collins

Açıklama:

Verilen görüşler "Ralf Dahrendorf"a aittr. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 73

Aktör
Hedef
Uyum
Durum
Normlar

Yukarıda verilen birim eylem bileşenlerden hangisi ya da hangileri Parsons'un birim eylem bileşenlerindendir?

I, II, III, IV

I, II, IV, V

I, III, IV, V

III, IV, V

I, II, V

Açıklama:

I, II, IV, V numaralı olan maddeler Parsons'un birim eylem bileşenlerindendir. Doğru cevap

Doğru Cevap: B

Soru 74

İşlevselci yaklaşımı antropoloji disiplini içinde temsil etmiş olan kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?

Herbert Spencer

R. Radcliffe Brown

Talcott Parsons

Robert K. Merton

William F. Ougborn

Açıklama:

Sosyal bilimlerde Spencer ve Durkheim’ın kuramsal ve metodolojik temelleri üzerinde şekillenen işlevselcilik, 20. yüzyılda önce sosyal antropolojide A. R. Radcliffe-Brown ve Bronislaw Malinowski tarafından geliştirilmiş, daha sonra 1940’lardan itibaren sosyolojide Talcott Parsons, Robert K. Merton ve William F. Ougborn’un katkılarıyla kısa bir zamanda hakim bir yaklaşıma dönüşmüştür. Türk sosyolojisinde ise Mübeccel Belik Kıray hem kuramı kullanmış hem de yeni kavramsal katkılar sunarak zenginleştirmiştir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 75

Parsons’un teorisinde yer alan aşağıdaki kavramlardan hangisi diğerlerine kıyasla daha kapsayıcıdır?

Eylem

Sistem

Farklılaşma

Bütünleşme

Durum

Açıklama:

Parsons’un yaklaşımında toplum, dengeyi sağlama eğiliminde olan birbirine bağımlı parçaların toplamı bir sistem olarak görülmüştür. Başka bir ifadeyle, toplum farklılaşmış kurumların birbirini tamamlayan işlevlere sahip olduğu bir sosyal sistemdir. Söz konusu sosyal sistem bir bütün olarak işlemekte ve sürekli uyum üretmektedir. Ayrıca toplumda mevcut olan farklılaşma ve bütünleşme mekanizmaları bu sosyal sistemin dengesinin devamı için önemlidir. Toplumsal yapı ve değişme anlayışını Weber’in toplumsal eylem fikri üzerine bina eden Parsons’a göre, beşeri eylem sistemlerinin en küçük birimi olan eylem, kendi içinde aktör, hedef, durum ve normlar olmak üzere dört bileşene ayrılmaktadır. Dolayısıyla her biri birbiriyle ilişkili olan tüm bu kavramların en kapsayıcı olanı sistem kavramıdır. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 76

Parsons’un teorisinde “uzun vadede canlı sistemlerin aktif ve pasif adaptasyon kapasitelerini artıran yapı ve süreçler”i ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Hedefe ulaşma

Uyumu yükseltme

Evrimleşen tümeller

Dinamik denge

Gerçek değerleme

Açıklama:

Parsons’a göre bir sosyal sistemde değişim farklılaştırma, uyumu yükseltme, kapsama ve gerçek değerlemeden oluşan bir döngü içerisinde gerçekleşmektedir. Söz konusu döngüde uyum, adaptasyonu artıracak düzenlemeler ve evrimleşen tümeller kavramları ile ifade edilmektedir. Evrimleşen tümeller ise, uzun vadede canlı sistemlerin aktif ve pasif adaptasyon kapasitelerini artıran yapı ve süreçleri ifade etmektedir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 77

Merton’un Parsons’un teorisini sınırlamak üzere belirlediği temel noktalardan biri aşağıdakilerden hangisidir?

Kendi kendini doğrulayan kehanet

Rol modeli

Niyetlenilmemiş neticeler

İşlevsel birlik

Sapkınlık

Açıklama:

“Kendi kendini doğrulayan kehanet”, “rol modeli” ve “niyetlenilmemiş neticeler” gibi kavramları sosyolojiye kazandırmış olan Merton, ayrıca “sapkınlık” kavramını geliştirmiş ve açık ile gizli işlevler arasındaki farkı da ortaya koymuştur. Bununla birlikte, Parsons’ın kuramına gelen eleştirilere karşı kuramı yeniden şekillendiren Merton, bir yandan işlevselciliği savunurken diğer yandan çok büyük ve genel bir teori olarak görmüş ve orta büyüklükte bir teorinin büyük anlatılara yeğlenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu çerçevede kuramcı, Parsons’ın teorisini sınırlandırmak için “işlevsel birlik”, “evrensel işlevselcilik” ve “kaçınılmazlık” olmak üzere 3 temel nokta belirlemiştir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 78

Merton’un toplumsal yapı analizindeki grup düzeyinde inceleme birimi olarak alınan olgu aşağıdakilerden hangisidir?

Statü/rol bileşeni

Gruplar

Değer sistemleri

Statü dizileri

Norm sistemleri

Açıklama:

Orta-boy bir teori geliştirme amacında olan ve bu çerçevede toplumu statü ve rol ilişkilerinden müteşekkil gören Merton, bir toplumsal yapıyı dört düzlemde ele almıştır. Bu dört düzlem, statü/rol bileşeni birim olarak ele alınan bireysel düzey; statü dizilerinin birim alınarak incelendiği grup düzeyi; grupların birim olarak alınıp incelendiği toplumsal sistem düzeyi ve değer ya da norm sistemlerinin inceleme birimi olarak alındığı kültürel sistem düzeyi olarak sıralanabilir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 79

Yaklaşımıyla çatışma sosyolojisine temel olan kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?

George Ritzer

Lewis Coser

Georg Simmel

Ralf Dahrendorf

Randall Collins

Açıklama:

Çatışma sosyolojisine düşünceleriyle temel olan isim, sosyal değişmede çatışmanın merkezi bir yeri olduğunu öne süren Georg Simmel’dir. Simmel’e göre, insanları etkileşim içinde birbirine bağlayan, geçici değil toplumun daimi bir özelliği olan çatışma, benzer ilgi ve çıkarlara sahip kişilerin amaçlarına ulaşmak için bir araya gelmelerini sağlayan bir etkendir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 80

Aşağıdakilerden hangisi Mübeccel Kıray’ın ortaya koyduğu toplumsal yapıyı oluşturan unsurlardan biri değildir?

Mekan/ekolojik çevre

Statü

Nüfus

Organizasyon

Değerler sistemi

Açıklama:

Mübeccel B. Kıray, Türk sosyolojisinde toplumsal değişmeyi açıklamak üzere yapısal-işlevselci yaklaşımı kullanmış ve bu teoriye kavramsal katkılar yapmıştır. Kıray’a göre, bir toplumsal yapı “mekan/ekolojik çevre”, “nüfus”, “organizasyon” ve “değerler sistemi” olmak üzere dört unsurdan oluşmaktadır. Bu çerçevede Kıray, toplumsal yapının bu unsurların karşılıklı etkileşimi ile bir uyum içerisinde bulunduğunu, bu unsurlardan birisinde gerçekleşen değişimlere bağlı olarak sosyal uyumun da bozulacağını ve değişimin meydana geleceğini öne sürmüştür. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 81

Coser gerçekçi olan ve olmayan çatışmalar ayrımında aşağıdaki niteliklerden hangisini temel almıştır?

Normatif olma

Sorunun kaynağına yönelme

İşlevsel olma

Yeni çatışmalar doğurma

Değişime yol açma

Açıklama:

Çatışma sosyolojisinin önemli isimlerinden Coser, “tepkilerin sorunun kaynağına yönelip yönelmemesine” göre toplumdaki çatışmaları gerçekçi olan ve olmayan şeklinde iki başlık altında sınıflandırmıştır. Buna göre, birincisinde tepkiler sorunun kaynağına yönelirken, ikincisinde ise sorunun kaynağı yerine onu temsil eden başka bir nesneye yönelim söz konusudur. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 82

Aşağıdaki kuramcı-yaklaşım eşleştirmelerinden hangisi doğru değildir?

Collins-Alışverişçi Çatışma Yaklaşımı

Dahrendorf- Diyalektik Yaklaşım

Coser-Çatışmanın İşlevi Yaklaşımı

Parsons-Genel Denge Yaklaşımı

Merton- Organizmacı Yaklaşım

Açıklama:

Merton, organizmacı yaklaşımın değil yapısal işlevselci yaklaşımın önemli temsilcilerinden biridir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 83

İşlevselci teoriye bir Türk sosyolog tarafından kazandırılmış olan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Uyum

Anomi

Farklılaşma

Tampon kurum

Sistem

Açıklama:

İşlevselci teoriye bir Türk sosyolog tarafından kazandırılmış olan kavram “tampon kurum” kavramıdır. Söz konusu kavramı literatüre kazandıran ise sosyolog Mübeccel Kıray’dır. Bu kavram ile Kıray, bir toplumsal yapıda bir tipten diğerine geçiş gerçekleşirken her bir unsurun aynı hızda hareket etmediğine, özellikle maddi unsurlar ile değerler arasındaki uyumsuzluğun değişimi bir değer krizine dönüştürebilme riskine sahip olduğuna işaret etmiştir. Bu riski gidermek üzere ise, Kıray’a göre, değişimi kolaylaştıran ve toplumsal bütünleşmeyi sağlayan tampon kurumlar ortaya çıkmaktadır. Bu kurumlar eskinin örüntülerini belirli bir düzeyde sürdürerek yeniye geçişi kolaylaştırırken, değişimin bir kriz olarak yaşanmasının önüne geçmektedir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 84

1950ler sonrasında çok etkin olmuş olan iki toplumsal değişme yaklaşımı hangi şıkta doğru verilmiştir?

İşlevselcilik ve çatışmacılık

Yapısalcılık ve postmodernizm

Postyapısalcılık ve postmodernizm

Evrimcilik ve işlevselcilik

Yapısalcılık ve toplumsal evrimcilik

Açıklama:

1950 sonrasında çok etkin olmuş olan iki açıklama işlevselcilik ve çatışmacılıktır.

Doğru Cevap: A

Soru 85

İşlevselci kuramın klasik yapısını geliştiren Spencer ve Durkheim'a göre sosyal gelişmenin temel süreci aşağıdakilerden hangisidir?

Tarihsel devirler

Toplumsal alanda yapısal farklılaşma

Sınıflar arasındaki çatışma

Biyolojik evrimin toplumsal yansımaları

Üretim sistemindeki değişimler

Açıklama:

İşlevselci kuramın klasik yapısını geliştiren Spencer ve Durkheim toplumsal alanda yapısal farklılaşmanın sosyal gelişmenin temel süreci olduğunu ileri sürmektedirler.

Doğru Cevap: B

Soru 86

İşlevselci yaklaşıma göre her eylem belli bir mekan içinde cereyan eder. Bu mekanın aktörün denetiminde olan kısımlarına araçlar, kontrol edilemeyen kısımlarına ise koşullar adı verilir. Bu açıklama birim eylemin hangi bileşenini tanımlamaktadır?

Aktör

Hedef

Normlar

Durum

Sınıf

Açıklama:

Birim eylemin bileşenlerinden Durum, her eylemin belli bir mekan içinde cereyan etmesini ifade eder ve bu mekanın aktörün denetiminde olan kısımlarına araçlar, kontrol edilemeyen kısımlarına ise koşullar adı verilir.

Doğru Cevap: D

Soru 87

Aşağıdakilerden hangisi Parsons'a göre toplumsal sistemin sahip olduğu döngüsel şemada yer almaz?

Uyum

Hedefe ulaşma

Bütünleştirme

Örüntüleri muhafaza etme

Üretim ilişkileri

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 88

Aslolanın değişim değil istikrar ve denge olduğunu ileri sürerek Amerikan toplumunda örneğin sosyalist bir devrimin imkan ve gerekliliğini yadsıyan sosyolog kimdir?

Marx

Durkheim

Weber

Parsons

Comte

Açıklama:

Parsons, aslolanın değişim değil istikrar ve denge olduğunu ileri sürerken Amerikan toplumunda sosyalist bir devrimin imkan ve gerekliliğini yadsımaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 89

Merton’un sapma (anomi) olarak adlandırdığı toplumsal davranış bozukluklarının kaynakları aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru bir biçimde verilmiştir?

Toplumsal çevre ile kültürel çevre arasındaki uyumsuzluk ve tabakalaşma

Biyolojik evrim ve çevresel faktörler

Psikolojik unsurlar ve toplumsal yapı

Sınıfsal çatışmalar ve işgücünün sömürüsü

Toplumsal tabakalaşma ve siyasal istikrar

Açıklama:

Toplumsal çevre ile kültürel çevre arasındaki uyumsuzluk ve tabakalaşmadan kaynaklanan çeşitli işlevsizlikler Merton’un sapma (anomi) olarak adlandırdığı toplumsal davranış bozukluklarını ortaya çıkarır.

Doğru Cevap: A

Soru 90

Aşağıdakilerden hangisi Kıray'a göre toplumsal yapıyı oluşturan unsurlardan biri değildir?

Mekan/ekolojik çevre

Nüfus

Organizasyon

Değerler sistemi

Alt kültürler

Açıklama:

Kıray'a göre toplumsal yapı dört unsurdan müteşekkildir:
1. mekan/ekolojik çevre
2. nüfus
3. organizasyon
4. değerler sistemi

Doğru Cevap: E

Soru 91

Sosyolojik teoride ortaya çıkan iki baskın çatışmacı teori aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru bir biçimde verilmiştir?

Diyalektik ve işlevselci

Evrimci ve yapısalcı

Diyalektik ve materyalist

Postmodern ve işlevselci

Döngüsel ve evrimsel

Açıklama:

Bu çerçevede sosyolojik teoride iki baskın çatışmacı teori ortaya çıkmıştır:
1. diyalektik çatışma teorisi
2. işlevselci çatışmacılık.

Doğru Cevap: A

Soru 92

Toplumsal değişimin bireylerin ihtiyaçlarını giderme çerçevesinde birbirleriyle kaynaklar için rekabet etmeleri ve bu süreçte birbirlerinden faydalanmalarına dayandığını savunan çatışmacı sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

Simmel

Collins

Dahrendorf

Coser

Goffman

Açıklama:

Collins’e göre toplumsal değişim bireylerin ihtiyaçlarını giderme çerçevesinde birbirleriyle kaynaklar için rekabet etmeleri ve bu süreçte birbirlerinden faydalanmalarına dayanır.

Doğru Cevap: B

Soru 93

Dahrendorf’a göre bir çatışmanın sosyal değişime yol açması hangi koşullara bağlıdır?

Yoğunluk ve şiddet düzeyi

Yoğunluk ve kapsayıcılık

Şiddet düzeyi ve kalıcılığı

Şiddet düzeyi ve çatışmanın sonuçları

Çatışan sınıflar ve çatışmanın yoğunluğu

Açıklama:

Dahrendorf’a göre bir çatışmanın sosyal değişime yol açması yoğunluk ve şiddet düzeyine göre çeşitlilik arzeder.

Doğru Cevap: A

Soru 94

Sosyal bilimlerde işlevselcilik Spencer ve ............... tarafından geliştirilen kuramsal ve metodolojik temeller üzerinde şekillenmiştir. Yirminci yüzyılda önce sosyal antropolojide A. R. Radcliffe-Brown ve Bronislaw Malinowski tarafından geliştirilen işlevselcilik, daha sonra 1940’lardan itibaren sosyolojide Talcott Parsons, Robert K. Merton ve William F. Ougborn’un katkılarıyla kısa bir zamanda hakim bir yaklaşıma dönüşmüştür. Türk sosyolojisinde Mübeccel Belik Kıray hem kuramı kullanmış hem de yeni kavramsal katkılar sunmuştur.
Yukarıdaki paragraftaki boşluk için en uygunu aşağıdakilerden hangisidir?

Marx

Comte

Durkheim

Weber

Simmel

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "İşlevselci Denge Teorileri" adlı kısmı gözden geçiriniz.
Sosyal bilimlerde işlevselcilik (functionalism) Spencer ve Durkheim tarafından geliştirilen kuramsal ve metodolojik temeller üzerinde şekillenmiştir. Yirminci yüzyılda önce sosyal antropolojide A. R. Radcliffe-Brown ve Bronislaw Malinowski tarafından geliştirilen işlevselcilik, daha sonra 1940’lardan itibaren sosyolojide Talcott Parsons, Robert K. Merton ve William F. Ougborn’un katkılarıyla kısa bir zamanda hakim bir yaklaşıma dönüşmüştür. Türk sosyolojisinde Mübeccel Belik Kıray hem kuramı kullanmış hem de yeni kavramsal katkılar sunmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 95

Aşağıdakilerden hangisinde işlevselci teori için doğru bir bilgiye yer verilmemiştir?

İşlevselcilik, 1970'lerde yeni ve eleştirel argümanlarla karşılaşıncaya kadar popüler etkinliğini sürdürmüştür.

İşlevselciliğe göre normlar arası ilişkiyi ya da roller arası iletişimi kuran aile, ekonomi, eğitim, politik sistemler gibi toplumun kurumları, sosyal yapının ana görünümleridir.

İşlevselcilik, temelde biyolojik organizmacılığa dayalı olarak tesis edilmiş olan toplumsal kurumları ya da kurumlaşmayı açıklamaya çalışan bir paradigmadır.

20. yüzyıl boyunca Amerikan sosyolojisi içinde işlevselci kurama çok önemli katkılar yapılmıştır.

Klasik işlevselciliğin bireylerin eylemleri ile ilgilendiğini söyleyebiliriz

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "İşlevselci Denge Teorileri" başlıklı kısmı gözden geçiriniz.
İşlevselcilik eyleme değil yapıya odaklanan bir kuramdır.

Doğru Cevap: E

Soru 96

Aşağıdakilerden hangisi Parsons'da birim eylemin kendi içinde ayrıştırılabileceği bileşenlerden birisidir?

Organizma

Sistem

Aktör

Yapı

Kültür

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "Talcot Parsons" başlıklı bölümü gözden geçiriniz.
Parsons'ın toplumsal yapı ve değişme anlayışının dayandığı temelin onun Weber’den etkilenerek geliştirdiği toplumsal eylem fikri üzerine bina edildiğini belirtmektedir. Ona göre beşeri eylem sistemlerinin en küçük birimi olan eylem, birim eylemdir. Birim eylem kendi içinde şu bileşenlere ayrıştırılabilir:

Aktör: her eylem bir kişi tarafından icra edilir
Hedef: Her eylemin yönelik olduğu bir hedef vardır
Durum: Her eylem belli bir mekan içinde cereyan eder. Bu mekanın aktörün denetiminde olan kısımlarına araçlar, kontrol edilemeyen kısımlarına ise koşullar adı verilir.

Normlar: Her eylem, hedefe uygun araçların seçimini düzenleyen bir norm ya da normlar dizisine sahipti.

Doğru Cevap: C

Soru 97

Merton, çağdaş endüstriyel toplumda karşılaşılan teknolojik işsizliği aşağıdaki kavramlardan hangisi için bir örnek olarak vermektedir?

Olumlu işlev

Açık işlev

Örtük işlev

Olumsuz işlev

İşlevsel birlik

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "R. Merton'un Sapma Kavramsallaştırması" adlı bölümü gözden geçiriniz.
Teorisini çağdaş endüstriyel topluma uygulayan Merton teknolojik değişmelerin üretim sürecine ve topluma yansıyan sonuçlarını şu şekilde ele almaktadır. Sermaye yoğun teknolojilerin, daha ucuza daha kaliteli üretim yapma olanağı olumlu işlevleridir, teknolojik işsizlik de olumsuz işlevleridir. Bu işçi açısından bir gerilim kaynağıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 98

Tampon mekanizmalar kavramıyla işlevselci teoriye katkı sağlayan sosyal bilimci aşağıdakilerden hangisidir?

Kıray

Poloma

Merton

Malinowski

Spencer

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Diğer İşlevselci Açıklamalar" adlı kısmı gözden geçiriniz.
Mübeccel Kıray tampon mekanizmalar kavramıyla işlevselci teoriye katkı yapmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 99

Aşağıdakilerden hangisinde çatışmacı teorisyenlerden birine yer verilmiştir?

Coser

Ougborn

Durkheim

Spencer

Radcliffe-Brown

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Toplumsal Değişimi Açıklamada Çatışmacı Teoriler" başlıklı bölümü gözden geçiriniz.
Simmel’in teorileri ve kavramları üzerinde şekillenen çatışma sosyolojisi içerisinde toplumsal değişimi açıklamada Ralf Dahrendorf ’un diyalektik yaklaşımı, Lewis Coser’ın çatışmanın işlevi yaklaşımı ve Randall Collins’in alışverişçi çatışma yaklaşımı öne çıkmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 100

I. Sosyal değişmede çatışmanın merkezi bir yeri olduğunu düşünmektedir.
II. Kent hayatında rastlanılan uç durumların para ekonomisi ile ilgili olduğunu iddia etmektedir.
III. Çalışmalarına makrososyolojik bir perspektif hâkimdir.
IV. İnsanları etkileşim içinde birbiriyle bağlayan çatışmanın geçici değil, toplumun daimi bir
özelliği olduğunu düşünmektedir.
V. Çatışmanın sonuçlarını değişmeden ziyade toplumsal süreklilik açısından araştırmaya yönelmiştir.
Yukarıdaki seçeneklerin hangilerinde Simmel ile ilgili doğru bir değerlendirmeye yer verilmiştir?

II ve V

I, II, III, IV ve V

III, IV ve V

II, III ve V

I, II, IV ve V

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Simmel'in Çatışma Teorisi" başlıklı bölümü gözden geçiriniz.
Çalışmaları geniş bir alana yayılan Simmel mikrososyoloji yapmış ve Amerikan
sosyolojisinde hayli etkili olmuştur.

Doğru Cevap: E

Soru 101

Aşağıdakilerden hangisi Dahrendorf'un değişimin bileşenlerine ilişkin yaptığı açıklamalar arasında yer almamaktadır?

Her toplum her noktada değişim sürecine tabidir; değişim kaçınılmazdır.

Her toplum her noktada çatışma ve uyumsuzluk sergiler; sosyal çatışma kaçınılmazdır.

Toplumsal bütünleşmenin temeli uzlaşmadır.

Bir toplumdaki her unsur onun dağılmasına ve değişmesine bir katkı sunar.

Her toplum bazı mensuplarının diğerleri üzerinde baskı kurmasına dayanır.

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "R. Dahrendorf'un Diyalektik Yaklaşımı" adlı başlığı gözden geçiriniz.
Dahrendorf için, toplumsal bütünleşmenin temeli, Parsons’ın öne sürdüğü gibi uzlaşma değil, aksine baskı, yani otorite konumundakilerin kitlelere boyun eğdirme gücüdür.

Doğru Cevap: C

Soru 102

Aşağıdaki isimlerden hangisine göre toplumsal değişim bireylerin ihtiyaçlarını giderme çerçevesinde birbirleriyle
kaynaklar için rekabet etmeleri ve bu süreçte birbirlerinden faydalanmalarına dayanır?

Coser

Marx

Simmel

Collins

Dahrendorf

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Randall Collins’in Alışverişçi Çatışma Yaklaşımı" adlı kısmı gözden geçiriniz.
Collins'e göre toplumsal değişim bireylerin ihtiyaçlarını giderme çerçevesinde birbirleriyle kaynaklar için rekabet etmeleri ve bu süreçte birbirlerinden faydalanmalarına dayanır.

Doğru Cevap: D

Soru 103

Aşağıdakilerden hangisine göre toplumsal değişim son derece planlı ve öngürülebilirdir?

Simmel

Merton

Dahrendorf

Collins

Coser

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Sonuç" başlığını gözden geçiriniz.
İşlevselci sosyologlar toplumsal değişimi, bazı
doğal güçlerin sonucu olarak görürler. Bu anlamda,
onlara göre sosyal değişim düzeyi ne olursa olsun
plansız değildir. Çatışma teorisyenleri ise toplumsal
değişimin toplumsal hareketlerin toplumsal,
ekonomik ve politik sistemlerde köklü değişiklikler
getirme çabalarından kaynaklandığını ileri sürerler.
Bu anlamda çatışmacılara göre sosyal değişim, işlevselcilerin
öngördüğünden daha az “planlanmış”
ya da en azından daha az amaçlanmıştır.

Doğru Cevap: B

Ünite 6

Soru 1

Toplumsal değişmeye ilişkin aşağıdakilerden hangileri doğru olarak verilmiştir? I. Süreç ifade etmektedir. II. Yenilenme ihtiyacından kaynaklanabilmektedir. III. Sadece olumlu yöndeki değişmeleri ifade etmektedir.

Yalnız I

I ve II

I ve III

Yalnız III

I, II ve III

Açıklama:

Sosyoloji tarafından canlı ve değişken olarak ele alınan toplum, birtakım kültürel, ekonomik, sosyal ve siyasal niteliklerinin kimi zaman bir kriz kimi zaman da değişim ya da yenilenme isteği doğrultusundaki değişimi toplumsal değişim olarak ifade edilmektedir. Olumlu veya olumsuz biçimde gerçekleşebilen toplumsal değişim, bir süreci işaret etmektedir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 2

Aşağıda feodalizme ilişkin verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Ekonomiden bağımsız, sadece siyasal olarak ele alınabilen bir kavramdır.

Mutlak bir bütünlüğü ifade etmektedir.

Feodalizmde kiliseler geri planda kalmıştır.

Feodalizmin etkisini yitirerek ortadan kalkması bir süreç içinde gerçekleşmiştir.

Feodalizmin ortadan kalması olumsuz yönde gerçekleşen bir toplumsal değişimdir.

Açıklama:

Feodalizm, kendine yeterlilikle tanımlanan, küçük üretim ve siyasi birimlerin oluşturduğu bir sosyo-ekonomik düzen olarak tanımlanmaktadır. Dolayısıyla mutlak bir bütünlüğü değil, aşırı biçimde bölünmüş bir yapıya karşılık gelmektedir. İddia edilenin aksine kiliseler, feodalizmde ideolojilerin belirlendiği kurumlardır. Bu bakımdan feodal yapıda kiliseler oldukça önemli konuma sahiptir. Feodalizm, İstanbul'un fethi, Amerika kıtasının keşfedilmesi ve gerçekleşen reform ve ayaklanmalar neticesinde bir süreç içerisinde etkisini kaybetmeye başlamıştır. Feodalizmin ortadan kalması ise daha insani yaşam koşullarının ortaya çıkmasına neden olmasından ötürü olumlu yönde gerçekleşen bir toplumsal değişimdir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Feodal Ortaçağ'da gerçekleşen köylü ayaklanmalarına ilişkin aşağıdakilerden hangileri doğrudur? I. Köylülerin diğer köylülerle çatışması şeklinde gerçekleşmiştir. II. Köylüler hak talep etmek için ayaklanmıştır. III. Köylü ayaklanmaları feodalizmin daha da pekişmesine neden olmuştur.

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

II ve III

Açıklama:

Feodal Ortaçağ'da gerçekleşen köylü ayaklanmaları genel olarak köylüler ve toprak sahipleri arasında yaşanan toprak uyuşmazlıkları nedeniyle gerçekleşmiştir. Diğer yandan salgın hastalıklar ve nüfus artışı gibi nedenlerle ortaya çıkan sorunlar da köylülerin birtakım hakları talep ettikleri ayaklanmalara neden olmuştur. Köylü ayaklanmalarının sonrasında ise feodalizmde çözülmeler ortaya çıkmaya başlamıştır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 4

Fransız Devrimi sonrasında güç kazanan ulus devlet ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Güçlenen merkezi otorite sömürgecilik yarışının da bitmesine neden olmuştur.

Sömürgecilik ile ulus devlet arasında bir ilşki bulunmamaktadır.

Ulus devlet, merkezi otoritenin gücünün azalmasına neden olmuştur.

Sömürgeleştirilmiş ulus devletler sömürgeci devlet haline gelmiştir.

Güçlenen merkezi otorite, sömürgecilik yarışının ivme kazanmasına neden olmuştur.

Açıklama:

1789 Fransız Devrimi ile doruğa çıkan eski düzenin tasfiyesi süreci modern siyasi bir yeni model olarak ulus-devletin gelişimi ile tamamlanmıştır. Bu iki devrimin sonucunda merkezi devlet güç kazanmış; merkezi devletin uygulama ve siyaset etme kapasiteleri artmış; ekonomi üretim ve ticaret ekseninde olağanüstü gelişmiştir. Merkezi devlet toplumsal ilişkileri, üretim ve ticareti düzenlemede, üretim ve ticaretin gelişmesinde içerde güçlü bir aktör haline gelmiştir. Aynı şekilde bir kaç yüzyıldır oluşmakta olan dünya pazarına, sömürge dünyasına müdâhil olma, orada etkinlik kurma anlamında da modern devlet merkezi bir rol üstlenir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 5

Genellikle bir devletin başka ulusları, devletleri, toplulukları, siyasal ve ekonomik egemenliği altına alarak yayılması veya yayılmak istemesine ne ad verilir?

Modernleşme

Sömürgecilik

Feodalizm

Endüstri Devrimi

Aydınlanma

Açıklama:

Müstemlekecilik ya da kolonyalizm de denilen sömürgecilik, genellikle bir devletin başka ulusları, devletleri, toplulukları, siyasal ve ekonomik egemenliği altına alarak yayılması veya yayılmayı istemesidir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 6

18. yüzyılda Kıta Avrupası'nda ortaya çıkan ve insanları eski düzenden kurtararak, yine esasta iyi ve özgürleştirici olduğu çekincesiz kabul edilen aklın düzenine sokmayı temel amaç olarak benimseyen görüş hangisidir?

Aydınlanma Hareketi

İngiliz Devrimi

Kolonyalizm

Müstemlekecilik

Monarşi

Açıklama:

Aydınlanma Hareketi, 18. yüzyılda Kıta Avrupası’nda ortaya çıkmış ve insanları esasta kötü ve bu niteliği ile köleleştirici olduğuna inanılan mit, önyargı ve hurafenin (dolayısıyla da dinin) temsil ettiğine inanılan eski düzenden kurtararak, yine esasta iyi ve özgürleştirici olduğu çekincesiz kabul edilen aklın düzenine sokmayı temel amaç olarak benimsemiştir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi 19.yüzyıl Avrupa'sında sorun ve gerilim alanlarından biri değildir?

Ulus devletlerin yükselişi

Sınıf çatışmaları

Avrupa'nın sömürge edinme yarışı

Köylü ayaklanmaları

Emperyal çekişmenin artması

Açıklama:

19. yüzyıl boyunca değişim olgu ve temasının açıklayıcı bir kavram haline gelmesinin yanında, dönemin Batı Avrupa toplumlarını tarihsel olarak biçimlendiren, etkileyen tarihi ve siyasi gerilimler söz konudur. Bunlar: Ulus devletlerin yükselişi kurumlaşması ve birbirleri aleyhine Avrupa üzerinde etkinliklerini artırma mücadelesi; sınıf çatışmaları, sınıf temelli talep ve düzen önerileri; dünya pazarı için Avrupalı merkezlerin güç mücadelesi, sömürge edinme yarışının sert bir egemenlik mücadelesine, emperyal bir çekişmeye dönüşmesidir. Feodal üretim tarzının çözülmesinde önemli rol oynayan köylü ayaklanmaları ise Feodal Ortaçağ'da, genel itibariyle, köylüler ile toprak sahibi aristokratlar arasındaki ekonomik uyuşmazlıkların sonucu olarak ortaya çıkmışlardır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi 20. yüzyılın ilk yarısında Avrupa merkezli ortaya çıkan krizin nedenlerinden biridir?

II. Dünya Savaşı

Aydınlanma Hareketi

Fransız Devrimi

Ulus devletlerin ortaya çıkışı

1929 ekonomik buhranı

Açıklama:

20. yüzyılın ilk yarısını tanımlayan Avrupa merkezli kriz, ekonomik, siyasi ve düşünsel boyutta hayli kapsamlı yaşanmış bir krizdir ve dönemin toplumsal değişme anlayışını da, siyasi ve ekonomik paradigmalarını da derinden etkilemiştir. 20. yüzyılın ilk yarısında krize kaynaklık eden sorunlar, I. Dünya Savaşı, Rus Devrimi, sömürgelerde ayaklanma ve 1929 ekonomik krizidir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 9

20. yüzyılda Avrupa merkezli krizin hangi aşamasında, Batı düşüncesinde "Sömürgelerin kara derili insanlarının ayaklanıp, beyaz adamın kurduğu makine medeniyetine son vereceği" görüşü dillendirilmiştir?

Sömürgelerde ortaya çıkan Batı karşıtı ayaklanmalar sırasında

Rusya'da patlak veren Bolşevik Devrimi sırasında

İkinci Dünya Savaşı sırasında

Fransız İhtilali sırasında

1929'da Amerika Birleşik Devletlerinde çıkan ekonomik kriz sırasında

Açıklama:

20. yüzyılın ilk yarısında Avrupa merkezli krize kaynaklık eden sorunlardan sömürgelerde ortaya çıkan Batı karşıtı ayaklanmalar, uzun yüzyıllardır yerleşik bir siyaset uygulaması haline gelen sömürge idaresine, sistemine itiraz ekseninde ortaya çıkmışlardır. I. Dünya Savaşı öncesinde, sırasında ve sonrasında tüm Batı-dışı coğrafyalar, Latin Amerika dahil, tüm Batı dışı coğrafyalar, Fas’tan Endonezya’ya, Hindistan’dan Orta Asya’ya sömürgeciliğe karşı ayaklanma halindedir. O kadar ki, bu yılların Batı düşüncesinde “sömürgelerin kara derili insanlarının ayaklanıp, Beyaz adamın kurduğu makine medeniyetine son vereceği” görüşü ve değerlendirmeleri dillendirilmeye başlanmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Cezayir Bağımsızlık Savaşı aşağıdaki süreçlerden hangisine örnek verilebilir?

Endüstri Devrimi

Dekolonizasyon

Aydınlanma

Bolşevik Devrimi

I. Dünya Savaşı

Açıklama:

Dekolonizasyon, sömürgelerde, sömürge idaresinin sona erdirilerek yerli halkın kendi bağımsız ulus-devletini kurması politikası idi. II. Dünya Savaşı sonrasında başlayan bu dekolonizasyon süreci,1960’lı yıllar da dahil olmak üzere uzun bir sürece yayıldı. Savaş sonrasında eski sömürgeler birbiri arkasına ulus-devletler haline gelmeye başladı. Sömürgelerin bağımsızlık kazanması, öncelikle sömürge coğrafyalarındaki halkın direncinin, sömürge idarelerine karşı ayaklanma ve kendi düzenini kurma çabasının ürünüdür. Bu anlamda önemli bir örnek olarak Cezayir Bağımsızlık savaşını verebiliriz. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi 1950'lerde ortaya çıkan modernleşme kuramlarında diğerlerine göre daha temel kavramdır?

Kırdan kente göç

Toplumsal cinsiyet

Azgelişmişlik

Din

Kitle iletişim araçları

Açıklama:

1950’lerde doğan modernleşme kuramlarındaki anahtar kavramların, modernleşme, endüstrileşme, kurumsal gelişme, ulus inşa süreci ve azgelişmişlik gibi kavramlar olması, modernleşme kuramları ile yeni uluslararası ilişkiler sisteminin ihtiyaç ve taleplerinin örtüştüğünün göstergesidir.Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 12

Modernleşme literatürüne göre aşağıdakilerden hangisi modern toplumların özelliklerinden biridir?

Durağan toplumsal yapı

Tarıma dayalı ekonomi

Yatay ve dikey hareketsizlik

Demokratik siyasi yapı

Yüzyüze ilişkilerin yoğunluğu

Açıklama:

Modernleşme literatüründe geleneksel ve modern toplum arasındaki farklılıklar üzerinde geniş olarak durulmuştur. Getirilen tanımlamalara göre geleneksel toplum bünyesinde şu özellikleri taşımaktadır: Durağan toplumsal yapı, tarıma dayalı ekonomi, düşük okuma-yazma oranı, geri kalmış teknolojik düzey, düşük hayat standardı, fonksiyonel belirliliği olan kurumların yokluğu, yatay ve dikey hareketsizlik, sosyal hayatta yüz yüze ilişkilerin yoğunluğu, yönetimde kanun ve kurallardan ziyade geleneklerin hâkimiyeti, inanç ve dü- şünüş biçimlerinde kaderci zihniyet ve anlayışların egemenliği. Geleneksel toplumun bu özelliklerine karşılık modern toplum dinamik, şehirli hayat tarzının egemen olduğu, endüstrileşmiş, siyasi ve sosyal yapıda kurumlaşmaların arttığı, okuma yazma oranın yüksek ve yüksek öğrenimin yaygın olduğu, yönetimde görevlerin fonksiyonel olarak farklılaştığı, kitlelerin giderek artan bir oranda siyasete katıldığı, siyasî gücün daha geniş gruplara dağıldığı, demokratikleşmenin yanı sıra lâik düşünüş tarzlarının siyasi ve sosyal yapıda hâkim olduğu bir toplum tipi olarak tanımlanmaktadır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 13

Avrupa’ya göre, ırkmerkezci bir biçimde, doğuda yer alan ulusların dillerini, tarihlerini, kültür ve törelerini inceleyen bilime ne ad verilir?

Emperyalizm

Endüstrileşme

Oryantalizm

Azgelişmişlik

Feodalizm

Açıklama:

Şarkiyatçılık ya da oryantalizm, Avrupa’ya göre, yani ırkmerkezci bir biçimde, doğuda yer alan ulusların dillerini, tarihlerini, kültür ve törelerini inceleyen bilime verilen isimdir.Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Canlı olmayan enerji kaynaklarının canlı enerji kaynaklarına oranının yüksek olduğu ve insan emeğinin alet kullanımı ile etkinliğinin artırıldığı oranda toplumların da modernleştiğini savunan kuramcı kimdir?

Talcott Parsons

Levy

Smelser

August Comte

Daniel Lerner

Açıklama:

Levy’ye göre canlı olmayan enerji kaynaklarının canlı enerji kaynaklarına oranının yüksek olduğu ve insan emeğinin alet kullanımı ile etkinliğinin artırıldığı oranda, toplumlar da modernleşmişlerdir. Levy de diğer kuramcılar gibi açıklamalarını geleneksel/modern ikilemine dayandırır. Ona göre izafi olarak modernleşmiş toplumlarla izafi olarak modernleşmemiş toplumlar arasında belirli farklar söz konusudur. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 15

Aşağıdakilerden hangileri yirminci yüzyılın ilk yarısında yaşanan Avrupa merkezli krizin nedenleri arasında yer almaktadır? I- Fransız Devrimi II- Bolşevik Devrimi III- Sömürgelerde görülen ayaklanmalar

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Yirminci yüzyılın ilk yarısında yaşanan Avrupa merkezli krizlerin sebepleri, I. Dünya Savaşı, Bolşevik Devrimi, sömürgelerde görülen ayaklanmalar ve 1929 ekonomik buhranıdır. Fransız Devrimi ise on sekizinci yüzyılda gerçekleşmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 16

II. Dünya Savaşı sonrası yeni uluslararası ilişkiler sistemi ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

I. Dünya Savaşı'nın etkileri belirleyici olmamıştır.

Ulus devlet anlayışının yayılması amaçlanmıştır.

Teknolojik gelişmeler merkeze alınmıştır.

I. ve II. Dünya Savaşlarının etkileri belirleyici olmuştur.

Sadece II. Dünya Savaşı'nın etkileri belirleyici olmuştur.

Açıklama:

II. Dünya Savaşı sonrasında müttefikler, I. ve II. Dünya Savaşlarının yarattığı yüksek yıkım ve maliyeti göz önünde bulundurarak, tekrar bir savaşın yaşanmamasına odaklanmıştı. Yeni uluslararası düzende hem eski sorunlar (gerilim alanlarını görece bir çözüme kavuşturma) hem de uluslararası sistemi yeni bir krize evrilmeyecek şekilde tahkim etme ihtiyacı merkeze alınmıştı. Tam da bu anlamda II. Dünya Savaşı sonrası yeni uluslararası ilişkiler sistemi, eski sorunları aşmaya ve yeni kriz alanlarının ortaya çıkmasını engellemeye yönelik olarak kurulmuştu.

Doğru Cevap: D

Soru 17

Aşağıda verilenlerden hangileri sömürgecilik anlayışıyla ilgilidir? I- Eski trafik levhaları ile gidilemeyeceği ifadesi II- Gunbot politikaları III- Dekolonizasyon

Yalnız III

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Merkezinde Amerika Birleşik Devletleri’nin bulunduğu yeni uluslararası ilişkiler sisteminin ilk öne çıkardığı politik düzenleme, sömürge sorununa ilişkindi. Uzun yüzyıllar boyunca geliştirilmiş ve yerleşik bir siyasi uygulama haline gelmiş olmasına rağmen, sömürge sisteminin, özellikle I. Dünya Savaşı öncesinden başlayan ayaklanmalar sebebi ile sürdürülmesi maliyetli hale gelmişti. Yeni politika arayışının işaret fişeği, Amerikalı diplomatların “eski trafik levhaları” ile gidilemeyeceği, sömürgelerin “gunbot politikaları” ile yönetilemeyeceği ifadeleri ile atıldı. Bu politika uluslararası siyaset terminolojisine “dekolonizasyon”, sömürgelerin bağımsızlaşması olarak girdi.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Dekolonizasyona ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Dekolonizasyon, kolonilerin sömürgeleştirilmesi politikasıdır.

Dekolonizasyon süreci 1930 yılında tamamlanmıştır.

Dekolonizasyon politikası, tüm sömürge dünyasını yeniden biçimlendirmeye yöneliktir.

Dekolonizasyon ile birlikte ulus devletler sömürge halini almaya başlamıştır.

Dekolonizasyon politikası ile, 19. yüzyıl sonu ve iki savaş arası dönemin sömürgecilikten kaynaklı sorunları tehdit olmaya başlamıştır.

Açıklama:

Dekolonizasyon, sömürgelerde, sömürge idaresinin sona erdirilerek yerli halkın kendi bağımsız ulus-devletini kurması politikasıdır. Savaş sonrasında başlayan bu dekolonizasyon süreci 1960’lı yıllar da dâhil olmak üzere uzun bir sürece yayıldı. Dekolonizasyon politikası, tüm sömürge dünyasını yeniden biçimlendirmek, yeni ilişkiler sisteminin parçası kılmaya yöneliktir. Böylelikle Sömürge devletlerin yerini ulus devletler almaya başlamıştır. Dekolonizasyon politikası ile, 19. yüzyıl sonu ve iki savaş arası dönemin sömürgecilikten kaynaklı sorunları tehdit olmaktan çıkarılmıştı.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Modernleşme kuramlarıyla ilgili olarak aşağıda verilenlerden hangileri doğrudur? I- Modernleşme kuramları I. Dünya Savaşı öncesinde sosyal bilimler alanında doğmuştur. II- Modernleşme kuramı en geniş karşılığını sosyoloji alanında bulmuştur. III- Modernleşme kuramları II. Dünya Savaşı sonrasında modernliğin çekirdeğinde yer alan Batı Avrupa ve Kuzey Amerika’da sosyal bilim çevrelerince geliştirilmiştir.

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Modernleşme kuramları II. Dünya Savaşı sonrasında sosyal bilimler alanında doğdu. Daha özelde sosyolojide güçlü bir karşılık buldu. Sosyolojinin hemen yanında, iktisat, siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler disiplin ve alanları yer aldı. Çoğu kez bu bilim dalları birlikte yol aldı. Özellikle “bölge araştırmaları” çalışmalarında birçok bilim alanı birlikte çalıştı. Modernleşme kuramları II. Dünya Savaşı sonrasında modernliğin çekirdeğinde yer alan Batı Avrupa ve Kuzey Amerika’da sosyal bilim çevrelerince geliştirildi. Modernleşme kuramları, toplumsal değişme açıklamalarının hemen bütününü etkiledi ve değişme süreçlerini açıklayan ana paradigma haline gelmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 20

Modernleşme kuramına göre, aşağıdakilerden hangisi, modern toplum siyasi ve sosyal yapısına örnek oluşturur?

Yüz yüze ilişkilere dayalı sistem

Tarıma dayalı üretim

Düşük katılımlı siyasi hayat

Kaderci zihniyetin hakim olması

Kurumlaşmış siyasi ve sosyal yapı

Açıklama:

Yüz yüze ilişkilere dayalı sistem, tarıma dayalı üretim, düşük katılımlı siyasi hayat ve kaderci zihniyetin hakim olması modernleşme kuramında geleneksel toplum yapısını ifade etmektedir. Modern toplumun siyasi ve sosyal yapısı ise; dinamik, yüksek katılımın sağlandığı, demokratik ve laik bir toplum yapısının olduğu, kurumlaşmış bir siyasi ve sosyal yapıyı belirtmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 21

Aşağıdakilerden hangileri 19. yüzyılda Batı Avrupa toplumlarını tarihsel olarak biçimlendiren, etkileyen tarihî ve siyasi gerilimler arasında yer almaktadır? I.Sömürge edinme yarışı II.Sınıf çatışmaları III.Ulus devletlerin yükselişi

Yalnız I

I ve II

II ve III

Yalnız III

I, II ve III

Açıklama:

19. yüzyıl boyunca değişim olgu ve temasının açıklayıcı bir kavram hâline gelmesinin yanında, dönemin Batı Avrupa toplumlarını tarihsel olarak biçimlendiren, etkileyen tarihî ve siyasi gerilimler söz konudur. Bunlar sırasıyla; ulus devletlerin yükselişi, kurumlaşması ve birbirleri aleyhine Avrupa üzerinde etkinliklerini artırma mücadelesi; sınıf çatışmaları, sınıf temelli talep ve düzen önerileri; dünya pazarı için, Avrupalı merkezlerin güç mücadelesi, sömürge edinme yarışıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi 20. yüzyılın ilk yarısında, Avrupa merkezli yaşanan ekonomik, siyasi ve düşünsel krize kaynaklık eden sorunlardan biri değildir?

I. Dünya Savaşı

Rus Devrimi

Cezayir Bağımsızlık Savaşı

Sömürgelerde ayaklanma

1929 ekonomik krizi

Açıklama:

20. yüzyılı tanımlayan olgu krizdir. Avrupa merkezli bu kriz ekonomik, siyasi ve düşünsel boyutta hayli kapsamlı yaşanmış bir krizdir ve dönemin toplumsal değişme anlayışını da siyasi ve ekonomik paradigmalarını da derinden etkilemiştir. 20. yüzyılın ilk yarısında krize kaynaklık eden sorunlar, sırasıyla: I. Dünya Savaşı, Rus Devrimi, sömürgelerde ayaklanma ve 1929 ekonomik krizidir. Cezayir Bağımsızlık Savaşı ise Fransa ile Cezayir'in 1954-1962 yılları arasında verdiği savaştır.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Çevrimsel tarih anlayışıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangileri doğru değildir? I. Tarih döngüsel bir seyir izler. II. Uygarlıklar insanlar gibi doğar, yaşar ve ölür. III. Tarih sürekli bir ilerleme ve gelişme içindedir.

Yalnız I

I ve II

II ve III

Yalnız III

I, II ve III

Açıklama:

Dairevi, döngüsel ya da çevrimsel tarih anlayışlarına göre tarih döngüsel bir seyir izler. Yani tıpkı insanlar gibi, uygarlıklar da çocukluk, gençlik ve yaşlılık çağlarından geçer. Doğar, yaşar ve ölür. Dolayısıyla bu bakış açısında, sürekli bir ilerleme, gelişme fikri saklı değildir. Aksine, ilerlemeci tarih anlayışının açık bir reddi söz konusudur.

Doğru Cevap: D

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi II. Dünya Savaşı sırasında müttefik güçler arasında savaş sonrasındaki yeni uluslararası düzene ilişkin olarak gerçekleştirilen konferanslardan biri değildir?

Postdam Konferansı

Kahire Konferansı

Paris Barış Konferansı

Tahran Konferansı

Yalta Konferansı

Açıklama:

II. Dünya Savaşı sırasında müttefik güçler arasında savaş sonrasındaki yeni uluslararası düzene ilişkin olarak başlatılan görüşmeler yapılmış ve Potsdam, Kahire, Tahran ve Yalta Konferansları ile belirli bir mutabakat ortaya konulmuştur. Paris Barış Konferansı ise I. Dünya Savaşı sonrasında gerçekleştirilmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Sömürgeci devletlerin sömürgeleştirdikleri coğrafyalarda yaşayan insanların sömürge idaresinin sona erdirilmesi ile kendi bağımsız ulus-devletlerini kurma sürecini ifade eden politika aşağıdakilerden hangisidir?

Dekolonizasyon politikası

Gunbot politikası

Saldırmazlık politikası

Entegrasyon politikası

Kolonizasyon politikası

Açıklama:

Dekolonizasyon, sömürgeci devletlerin sömürgeleştirdikleri coğrafyalarda yaşayan insanların sömürge idaresinin sona erdirilmesi ile kendi bağımsız ulus-devletlerini kurma sürecidir.

Doğru Cevap: A

Soru 26

I. Weber-Organik-Mekanik II. Tönnies- Cemaat-Cemiyet III. Maine- Statü-Sözleşme
Yukarıda modernleşmenin getirdiği geleneksel-modern ayrımının kavramsal kökenlerine ilişkin olarak verilen kuramcı ve toplumsal değişimi ifade eden kavramsal çift eşleştirmelerden hangileri doğrudur?

I ve II

I ve III

Yalnız II

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Modernleşmenin getirdiği geleneksel-modern ayrımının kavramsal kökenleri, Maine’nin toplumsal ilerlemenin doğrusal gelişiminin statüye dayalı ilişkilerden sözleşmeye dayalı ilişkilere doğru olduğu açıklaması, F. Tönnies’nin Cemaat/Cemiyet (Gemeinschaft/ Gesellschaft) ayrımı ve M. Weber’in otoritenin geleneksel ve rasyonel kaynakları tartışmasında görülebilir. İlk maddede yer alan mekanik ve organik kavramları Weber tarafından değil, Durkheim tarafından ortaya atılmıştır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Modernleşme kuramcılarının geleneksel veya modern toplum ayrımına ilişkin aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Geleneksel toplumlarda görevler fonksiyonel olarak farklılaşmıştır.

Modern toplumlarda yüksek katılımlı siyasi hayat vardır.

Geleneksel toplumların hayat standardı düşüktür.

Modern toplumlar demokratik ve laik toplum yapısındadırlar.

Geleneksel toplumlarda yatay ve dikey hareketsizlik söz konusudur.

Açıklama:

Modernleşme kuramcılarına göre, geleneksel toplumlar; durağan, yatay ve dikey hareketsiz, yüz yüze ilişkilere dayalı, kaderci zihniyete sahip, hayat standardı ve eğitim düzeyi düşük, tarıma dayalı ekonomi ve geleneğe dayalı yönetim anlayışına sahip toplumlardır. Modern toplumlar ise dinamik, yüksek katılımlı siyasi hayata sahip, demokratik, laik ve kurumlaşmış siyasi ve sosyal yapıya sahip, endüstrileşmiş, eğitim düzeyi yüksek ve yönetim anlamında görevlerin fonksiyonel olarak farklılaştığı toplumlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 28

Avrupa’ya göre, ırk merkezci bir biçimde, Doğu'da yer alan ulusların dillerini, tarihlerini, kültür ve törelerini inceleyen bilime ............ denir. Yukarıdaki boş bırakılan cümleyi doğru şekilde tamamlayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Oksidentalizm

Pozitivizm

Oryantalizm

Scientizm

Amprizm

Açıklama:

Avrupa’ya göre, yani ırkmerkezci bir biçimde, Doğu'da yer alan ulusların dillerini, tarihlerini, kültür ve törelerini inceleyen bilime şarkiyatçılık ya da oryantalizm adı verilir.

Doğru Cevap: C

Soru 29

İzafi olarak modernleşmiş toplumlarla izafi olarak modernleşmemiş toplumlar arasında örgütlerin uzmanlaşması, karşılıklı bağımlılık, ilişkiler farkı, merkezîleşme eğilimleri, aile ve bürokrasi gibi konular arasında belirli farklar olduğunu savunan modernleşme kuramcısı aşağıdakilerden hangisidir?

Parsons

Merton

Levy

Smelser

Lerner

Açıklama:

Levy, Parsons ve Smelser gibi açıklamalarını geleneksel/modern ikilemine dayandırmaktadır. Ancak Levy’e göre izafi olarak modernleşmiş toplumlarla izafi olarak modernleşmemiş toplumlar arasında belirli farklar söz konusudur. Bu farklar; örgütlerin uzmanlaşması, karşılıklı bağımlılık, ilişkiler farkı, merkezîleşme eğilimleri, genel değişim ortamı ve pazarlar, bürokrasi, ailenin önemi, köy-kent karşılıklı bağımlılığı gibi konularda kendini göstermektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 30

1950’li yıllarda aralarında Türkiye’nin de bulunduğu bazı Doğu Akdeniz ülkelerinde yapılan saha çalışmalarının kitaba dönüştürülmesinden oluşan "The Passing of Traditional Society" isimli eser aşağıdaki kuramcılardan hangisine aittir?

Smelser

Parsons

Levy

Lerner

Wallerstein

Açıklama:

Modernleşme kuramlarının, 1950’li yıllarda bir diğer önemli ismi Daniel Lerner’dır. Lerner, alanın klasiği sayılan “The Passing of Traditional Society” isimli eseri kaleme almıştır. Çalışma 1950’li yıllarda aralarında Türkiye’nin de bulunduğu bazı Doğu Akdeniz ülkelerinde yapılan saha çalışmalarının kitaba dönüştürülmesinden oluşmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 31

Toplumsal değişme kavramı ile ilgili olarak verilen aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

Değişme kavramı bizatihi iyi ve olumlu bir durum olarak görülmektedir

Değişme kavramı bizatihi kötü ve olumsuz bir durum olarak görülmektedir

Toplumsal değişmeye ilişkin bu kabul ve değerlendirmeler değişime kapalı bir yapıya sahiptir

Bir toplumda değişim önceden olumsuz olarak kabul edildiği gibi, zaman içerisinde değişimin olumlu olarak algılandığı da görülmektedir

Kültürlere ve toplumlara göre değişimin algılanma ve değerlendirme biçimi genellikle bir evrensellik içermektedir

Açıklama:

Değişmenin bizatihi iyi ve kötü, olumlu ya da olumsuz olduğunu söylemek pek mümkün gözükmemektedir. Tarih, çok farklı toplum ve kültürlerde çok farklı dönemlerde değişimin olumsuz olarak kabul edildiği gibi, olumlu olarak görüldüğüne de işaret etmektedir.
Geleneksel Çin’de, klasik dönem Çin İmparatorluk tecrübesinde değişim olumlu olarak görülmez. Modernleşme dönemi Çin’inde ise, 19. yüzyıldan başlayarak ‘Kültür Devrimi’ne ve günümüzün modern Çin’ine baktığımızda, değişim bir zorunluluk, hırsla istenen bir modernleşme hedefi, yeniden üretimin olmazsa olmazı haline gelmiştir.
Toplumsal değişmeye ilişkin bu kabul ve değerlendirmelerin değişip dönüşmesinde birçok faktörün rol oynadığı söylenebilir.
Bu bilgiler doğrultusunda doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 32

Kelime anlamı olarak ''Bir ülkenin, bir toplumun, maddi ve manevi varlıklarının, fikir, sanat çalışmalarıyla ilgili niteliklerinin tümü, medeniyet'' biçiminde tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Toplum

Kültür

Uygarlık

İmparatorluk

Topluluk

Açıklama:

Türk Dil Kurumunun Genel Türkçe Sözlüğünde uygarlık “bir ülkenin, bir toplu- mun, maddi ve manevi varlıklarının, fikir, sanat çalışmalarıyla ilgili niteliklerinin tümü, medeniyet” biçiminde tanımlanmıştır. Sosyal bilimler literatüründe ise, uygarlık, genel olarak, ulaşılmış bir durumu ya da düzenli toplumsal yaşam koşulunu anlatmak üzere kullanılmaktadır. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 33

Aşağıdaki toplumlardan hangisinin tarihsel süreç içerisinde genellikle “değişime kapalı” ve "durgun toplum" olarak nitelendirildiği söylenemez?

Çin

Hint

İslam

Mısır

Batı Avrupa

Açıklama:

Eski Mısır uygarlığında devlet ve toplum örgütlenmesi, Mezopotamya’da birbiri arkasından gelen uygarlık tecrübeleri, Çin ve Hint uygarlıkları, görece daha çağdaş tecrübeler olarak İslam ve Osmanlı örnekleri belirli bir siyasi, ekonomik ve toplumsal çözümün uzun tarihe yayılan kurumlaşma örnekleridir.
Toplumsal çözümlerin çok uzun tarihlere yayılacak ölçüde kurumlaşması Çin, Hint, Eski Mısır ve İslam toplumları gibi bazı uygarlık tecrübelerinin “değişime kapalı”, “gelişme dinamizminden yoksun” ve “durgun toplum” oldukları tez ve değerlendirmelerinin gelişmesine yol açmıştır. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 34

Aşağıdaki toplumsal olaylardan hangisi Feodalizm ya da Ortaçağ Batı Avrupa düzeni ilk olarak etkileyen toplumsal olaylardan birisi değildir?

Sanayi Devrimi

İstanbul'un fethi

Köylü ayaklanmaları

Amerika kıtasının keşfi

Ümit Burnu'nun bulunuşu

Açıklama:

Ortaçağ Batı Avrupa toplumları feodalizm olarak adlandırılan sosyo-ekonomik ve sosyo-politik bir düzen içerisinde idi. Feodal beyliklerin oluşturduğu, aşırı bölünmüş bir toplumsal ve siyasi birimler toplamından oluşan feodal toplumda, ortak bilinç ve bütünsellik kilise kurumunun temin ettiği ideolojik temel aracığıyla sağlanmakta idi. Feodalizm ya da Ortaçağ Batı Avrupa düzeni, 1453’te İstanbul’un fethi, 1492’de Amerika kıtasının keşfi, 1497/98’de Ümit Burnu’nun bulunuşu, Köylü ayaklanmaları ve Reform gibi bir dizi tarihi ve siyasi hadise ile birlikte sarsılmaya başlar. Sanayi devrimi daha sonraki dönemlerde Batı Avrupa’daki yeni toplumsal, ekonomik ve siyasi düzeni etkilemiş olan bir toplumsal olaydır. Değişme, toplumsal gelişme endüstri devrimi sonrasında hem bir yoğunluk kazanmış hem de başlı başına bir ideoloji (gelişmecilik ideolojisi) haline gelmiştir. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 35

Faust adlı eserinde "gelişmecilik, değişimcilik, ilerlemecilik" düşüncesini merkezi tema olarak işleyen düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Auguste Comte

Geothe

Saint Simon

Weber

Durkheim

Açıklama:

Saint-Simoncu düşünüşlerin beslediği Geothe’nin Faust’u gelişmecilik, değişimcilik, ilerlemecilik düşüncesinin merkezi tema olarak işlendiği bir metindir. 19. yüzyılın temel düşünsel mottosu, Aydınlanma hareketinden gelen “ilerlemecilik” olmazsa olmaz kabul haline gelmiştir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Aşağıdakilerden hangisi 20. yüzyılın ilk yarısında krize kaynaklık eden toplumsal olaylardan birisi değildir?

1. Dünya Savaşı

Rus Devrimi

Sömürgelerde ayaklanma

İran İslam Devrimi

1929 Ekonomik Buhranı

Açıklama:

20. yüzyılın ilk yarısında krize kaynaklık eden sorunlar, sırasıyla:

I. Dünya Savaşı,
Rus Devrimi,
Sömürgelerde ayaklanma ve
1929 ekonomik krizidir. İran İslam devrimi daha sonraki dönemde 20. Yüzyılın ikinci yarısında meydana gelen siyasi ve toplumsal bir olaydır. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 37

Sömürgeci devletlerin sömürgeleştirdikleri coğrafyalarda yaşayan insanların sömürge idaresinin sona erdirilmesi ile kendi bağımsız ulus-devletlerini kurma sürecini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Kolonicilik

Dekolonizasyon

Gunbot politikası

Siyasi devrim

Siyasi ayaklanma

Açıklama:

Siyaset terminolojisinde “dekolonizasyon” olarak ifade edilen kavram genel olarak sömürgelerin bağımsızlaşması olarak ifade edilebilir. Diğer bir ifadeyle Dekolonizasyon, sömürgeci devletlerin sömürgeleştirdikleri coğrafyalarda yaşayan insanların sömürge idaresinin sona erdirilmesi ile kendi bağımsız ulus-devletlerini kurma sürecini ifade etmektedir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 38

.Ortak bir yönetim mekanizması etrafında tek bir uluslararası ilişkiler sistemi
II.Yeni uluslararası ilişkiler sisteminin alt yapısını oluşturacak ekonomik ilişkiler sistemi
III.Batı Avrupa öncülüğünde ortaya çıkmış modern ilişkiler sisteminde geleneksel Batılı aktörlerin konumunun korunması
Yukarıdakilerden hangisi/leri II. Dünya Savaşı sonrasında eski ve yerleşik sorunları çözmeye yönelik yeni politika arayışlarının üzerinde durduğu ana unsurlar arasında yer almaktadır?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

I ve III

I, II ve III

Açıklama:

II. Dünya Savaşı sonrasında eski ve yerleşik sorunları çözmeye yönelik yeni politika arayışları üç ana unsur üzerinde durmuştur:
1. Ortak bir yönetim mekanizması etrafında tek bir uluslararası ilişkiler sistemi,
2. Yeni uluslararası ilişkiler sisteminin alt yapı- sını oluşturacak ekonomik ilişkiler sistemi,
3. Batı Avrupa öncülüğünde ortaya çıkmış modern ilişkiler sisteminde geleneksel Batılı aktörlerin konumunun korunması.
Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 39

19. yüzyılın ilerlemeci tarih anlayışında ilkel toplumlardan uygar Batılı toplumlara olan dönüşüm modernleşme kuramlarında nasıl bir evrimi ifade etmektedir?

Durgun toplumlardan değişime açık topluma

Gelişmemiş toplumlardan gelişmiş toplumlara

Geleneksel toplumdan modern toplumlara

İlkel toplumlardan çağdaş toplumlara

Kapalı toplumlardan açık toplumlara

Açıklama:

19. yüzyılın ruhu, yeni zamanların ruhu olan modernleşme paradigmasına sızmıştır. Öyle ki, 19. yüzyılda ilkel toplumlardan uygar Batılı toplumlara doğru olan toplumsal değişmenin yönü, modernleşme kuramında geleneksel toplumların modern Batılı toplumlara doğru evrilmeleri şekline dönüşmüştür. Bu anlamda 19. yüzyılın ilerlemeci tarih anlayışında dönüşüm ilkel toplumlardan uygar Batılı toplumlara doğrudur. Modernleşme kuramında ise, benzer bir biçimde, geleneksel toplumların modern Batılı toplumlara doğru evrilmesi öngörülür. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 40

"Canlı olmayan enerji kaynaklarının canlı enerji kaynaklarına oranının yüksek olduğu ve insan emeğinin alet kullanımı ile etkinliğinin artırıldığı oranda, toplumlar da modernleşmişlerdir" görüşünü ortaya koyan kuramcı aşağıdakilerden hangisidir?

Levy

Smelser

Parsons

Lerner

Eisenstadt

Açıklama:

Levy’nin modernleşmeye ilişkin açıklaması şöyle özetlenebilir. Ona göre canlı olmayan enerji kaynaklarının canlı enerji kaynaklarına oranının yüksek olduğu ve insan emeğinin alet kullanımı ile etkinliğinin artırıldığı oranda, toplumlar da modernleşmişlerdir. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 41

Aşağıdaki ifadelerden hangisi sosyolojinin toplumsal değişim bağlamında değerlendirilmesi ilkesiyle çelişir?

Sosyoloji, toplumsal değişme odaklı bir bilimdir.

Sosyoloji, toplumsal yapının, örgütlenme dinamiklerinin değişimine odaklanmaktadır.

Toplumsal çözüm yönündeki uygulamalar yeni sorunların üstesinden gelme kapasiteleri ölçüsünde kurumlaşır, yerleşir, uzun ömürlü hale gelir.

Sosyoloji bilimi bize, toplumun canlı ve değişken olduğunu, yeni toplumsal sorunlar karşısında yeni strateji ve çözümler geliştirerek varlığını sürdürdüğünü göstermektedir.

Sosyoloji toplumun yapısal işleyişine, grup dinamiklerine, örgütlenme kalıplarına odaklanmaktan çok değişimi öngörür.

Açıklama:

Sosyoloji bilimi bize, toplumun canlı ve değişken olduğunu, yeni toplumsal sorunlar karşısında yeni strateji ve çözümler geliştirerek varlığını sürdürdüğünü göstermektedir. Bu anlamda toplumsal değişme, belirli bir toplumsal çözümün kurumlaşma düzeyinin yüksekliği ve tekrarlanabilirliği ölçüsünde toplumların içinde yaşadıkları tarih döneminde ortaya çıkan kriz ve yenilenme ihtiyacına bağlı olarak olumlu ya da olumsuz olarak kabul görmektedir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 42

.... genellikle bir devletin başka ulusları, devletleri, toplulukları, siyasal ve ekonomik egemenliği altına alarak yayılması veya yayılmayı istemesidir.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdaki kavramlardan hangisi denk düşmektedir?

Kolonyalizm

Materyalizm

Oryantalizm

Feodalizm

Sürrealizm

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 43

Değişim ve tarih bağlamında aşağıda verilen ifadelerden hangisi diğerlerinin dışında kalır?

Değişimin kendisine bizatihi olumluluk ya da olumsuzluk atfedilemez.

Değişim içinde cereyan ettiği tarihi süreçle ilişkisi dışında ele alınmalıdır.

Farklı tarihi süreç ve gelişmeler söz konusu olduğunda kabul ve tanımlamada değişim cereyan eder.

Çok farklı tarihsel ilişkilerde, insani ve toplumsal etkinliğin seyrine göre değişim olumlu olarak tanımlanırken, olumsuz da tanımlanabilir, algılanabilir.

Toplumsal değişme olgusunun kendisi, değişme olgusunun olumlu ya da olumsuz kabulü kadar tarihseldir.

Açıklama:

Toplumsal değişme olgusunun kendisi, değişme olgusunun olumlu ya da olumsuz kabulü kadar tarihseldir. Çok farklı tarihsel ilişkilerde, insani ve toplumsal etkinliğin seyrine göre değişim olumlu olarak tanımlanırken, olumsuz da tanımlanabilir, algılanabilir. Farklı tarihi süreç ve gelişmeler söz konusu olduğunda kabul ve tanımlamada değişim cereyan eder. Dolayısıyla değişimin kendisine bizatihi olumluluk ya da olumsuzluk atfedilemez, içinde cereyan ettiği tarihi süreçle ilişkisi içinde ele alınması gerekir. Doğru cevap

Doğru Cevap: B

Soru 44

Malların ve hizmetlerin etkili bir şekilde üretilmesi, dağıtılması ve paylaştırılması için olduğu kadar bireysel seçimi en üst düzeye çıkarmak için, bireysel üreticiler ile bireysel alıcılardan oluşan serbest ve rekabetçi piyasanın önemini savunan ve devlet tarafından yapılan düzenlemelerin en az düzeyde olması gerektiğini ileri süren iktisadi yaklaşımın adı nedir

Laissez Faire

Cogito

Radikal demokrasi

Meşruiyet

Oksidentalizm

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi Batı Avrupa toplumlarını tarihsel olarak biçimlendiren, etkileyen tarihi ve siyasi gerilimler arasında başat bir konum olarak belirmez?

Ulus devletlerin yükselişi, kurumlaşması

Sınıf çatışmaları, sınıf temelli talep

Avrupalı merkezlerin güç mücadelesi

Sömürge edinme yarışı

Kimlik mücadeleleri

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi 20. yüzyılın ilk yarısında krize kaynaklık eden sorunlar sıralandığında dışarıda kalır?

I. Dünya Savaşı,

Rus Devrimi,

Sömürgelerde ayaklanma

Berlin duvarının yıkılışı

1929 ekonomik krizidir

Açıklama:

Berlin duvarı iki kutuplu dünyanın sonununu getiren simgesel bir olay olarak 20. yüzyılın ikinci yarısında gelişmiştir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 47

Güçlü bir devletin gönderdiği savaş gemileri ile güçsüz bir devleti tehdit etmesini ifade eden terim aşağıdakilerden hangisidir?

Reich politikası

Dada politikası

Gunbot politikası

Humbolt politikası

Eklektizm

Açıklama:

Gunbot politikası, güçlü bir devletin gönderdiği savaş gemileri ile güçsüz bir devleti tehdit etmesini ifade etmektedir. doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 48

Aşağıda verilen sosyoloji ile ilgili bilgilerden hangisi doğrudur?

Sosyoloji sadece sosyal statiği konu edinir

Sosyoloji sadece sosyal dinamiği konu edinir

Sosyoloji sadece toplumun görece durağan, örgütlü yapılarını mercek altına alır

Sosyoloji sadece toplumun dinamik, değişken unsurlarını irdeler

Sosyoloji bir yönüyle sosyal statiği, diğer yönüyle sosyal dinamiği konu edinir

Açıklama:

Sosyoloji hem statiği hem dinamiği konu edinir

Doğru Cevap: E

Soru 49

Sömürgeci devletlerin sömürgeleştirdikleri coğrafyalarda yaşayan insanların sömürge idaresinin sona erdirilmesi ile kendi bağımsız ulus-devletlerini kurma sürecine ne ad verilir?

Dekolonizasyon

Dekonstruksiyon

Determinizm

Develüasyon

Deregülasyon

Açıklama:

Sömürgeci devletlerin sömürgeleştirdikleri coğrafyalarda yaşayan insanların sömürge idaresinin sona erdirilmesi ile kendi bağımsız ulus-devletlerini kurma sürecine dekolonizasyon denir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 50

aşağıdakilerden hangisi modernleşme bağlamında düşünülürse geleneksel toplum yapısının siyasi ve sosyal yapısına daha çok uyar?

Dinamik

Yüz yüze ilişkilere dayalı

Yüksek katılımlı siyasi hayat

Demokratik, laik toplum yapısı

Kurumlaşmış siyasi ve sosyal yapı

Açıklama:

Durağan, Yatay ve dikey hareketsizlik hâkim, Yüz yüze ilişkilere dayalı, Kaderci zihniyetin hâkim olduğu inanç sistemi geleneksel sosyal ve siyasal yapıyla ilişkilidir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ Batı Avrupa düzenini sarsan tarihi ve siyasi hadiselerden değildir?

İstanbul'un fethi

Amerikan kıtasının keşfi

Kavimler göçü

Ümit burnunun bulunuşu

Köylü ayaklanmaları

Açıklama:

Kavimler göçü ortaçağdaki düzeni bozan gelişmeler arasında değildir

Doğru Cevap: C

Soru 52

Avrupa’ya göre, yani ırkmerkezci bir biçimde, doğuda yer alan ulusların dillerini, tarihlerini, kültür ve törelerini inceleyen bilime verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Determinizm

Postkolonyalizm

Kolonyalizm

Oryantalizm

Oksidentalizm

Açıklama:

Şarkiyatçılık ya da oryantalizm, Avrupa’ya göre, yani ırkmerkezci bir biçimde, doğuda yer alan ulusların dillerini, tarihlerini, kültür ve törelerini inceleyen bilime verilen isimdir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 53

19. yüzyıl dünyasının siyaset ve ideolojisi, esas itibariyle hangi ülkede oluşan düşüncelerle meydana gelmiştir?

Fransa

İngiltere

Almanya

Rusya

İtalya

Açıklama:

19. yüzyıl siyaset ve ideolojisini Fransa'da oluşan düşünceler oluşturmuştur

Doğru Cevap: A

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi 20. yüzyılın ilk yarısında krize kaynaklık eden sorunlar arasında gösterilemez?

Birinci Dünya Savaşı

Rus Devrimi

Sömürgelerde ayaklanma

1929 Ekonomik krizi

Fransız Devrimi

Açıklama:

Fransız devrimi 20. yüzyılın ilk yarısında krize kaynaklık eden sorunlardan gösterilemez

Doğru Cevap: E

Soru 55

Sömürgelerde sömürge idaresinin sona erdirilerek yerli halkın kendi bağımsız ulus devletini kurması politikasına ne ad verilir?

Gunbot politikası

Dekolonizasyon

Emperyalist politika

Asimilasyon

Milliyetçilik

Açıklama:

Sömürgelerde sömürge idaresinin sona erdirilerek yerli halkın kendi bağımsız ulus devletini kurması politikasına dekolonizasyon denir

Doğru Cevap: B

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi diğerlerine göre daha geç bir tarihte ulus-devlet haline gelmiştir?

İspanya

Hollanda

Fransa

Almanya

Portekiz

Açıklama:

İlk oluşan ulus-devlet örgütlenmeleri İspanya, Portekiz, Fransa, Hollanda ve İngiltere olmuştur. Almanya çok geç bir tarihte, 19. yüzyılda ulus-devlet haline gelecektir. Aynı şekilde İtalya da benzeri süreci 19. yüzyılda yaşamıştır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi 20. yüzyılın ilk yarısında krize kaynaklık eden sorunlardan biri değildir?

Çin Kültür Devrimi

I. Dünya Savaşı

Rus Devrimi

Sömürgelerde ayaklanma

1929 ekonomik krizi

Açıklama:

20. yüzyılın ilk yarısında krize kaynaklık eden sorunlar, sırasıyla:
1. I. Dünya Savaşı,
2. Rus Devrimi,
3. Sömürgelerde ayaklanma ve
4. 1929 ekonomik krizidir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 58

Aşağıdakilerden hangisi modernleşme kuramına göre geleneksel toplum yapısının özelliklerinden biridir?

Demokratik, laik toplum yapısı

Kurumlaşmış siyasi ve sosyal yapı

Yüz yüze ilişkilere dayalı

Yüksek katılımlı siyasi hayat

Dinamik

Açıklama:

Geleneksel Toplum Yapısı
• Durağan
• Yatay ve dikey hareketsizlik hâkim
• Yüz yüze ilişkilere dayalı
• Kaderci zihniyetin hâkim olduğu
inanç sistemi. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Avrupa’ya göre, yani ırk merkezci bir biçimde, doğuda yer alan ulusların dillerini, tarihlerini, kültür ve törelerini inceleyen bilime ne denir?

Dekolonizasyonizm

Oryantalizm

Feodalizm

Laissez-faire

Emperyalizm

Açıklama:

Şarkiyatçılık ya da oryantalizm, Avrupa’ya göre, yani ırk merkezci bir biçimde, doğuda yer alan ulusların dillerini, tarihlerini, kültür ve törelerini inceleyen bilime verilen isimdir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 60

Gunbot politikası nedir?

Ükeleri bir yoksullaşma ve sömürü girdabına hapsetme

Üçüncü Dünya ülkelerinin yeterli ve sürdürülebilir kalkınma düzeyine ulaşmamaları anlayışı

Geleneğe dayalı yönetim anlayışı

Sömürgeci devletlerin sömürgeleştirdikleri coğrafyalarda yaşayan insanların sömürge idaresinin sona erdirilmesi

Güçlü bir devletin gönderdiği savaş gemileri ile güçsüz bir devleti tehdit etmesi

Açıklama:

Gunbot politikası, güçlü bir devletin gönderdiği savaş gemileri ile güçsüz bir devleti tehdit etmesini ifade etmektedir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 61

"Canlı olmayan enerji kaynaklarının canlı enerji kaynaklarına oranının yüksek olduğu ve insan emeğinin alet kullanımı ile etkinliğinin artırıldığı oranda, toplumlar da modernleşmişlerdir" görüşü hangi sosyoloğa aittir?

Levy

Smelser

Parsons

Durkheim

Lerner

Açıklama:

Levy'e göre canlı olmayan enerji kaynaklarının canlı enerji kaynaklarına oranının yüksek olduğu ve insan emeğinin alet kullanımı ile etkinliğinin artırıldığı oranda, toplumlar da modernleşmişlerdir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisi feodalitenin sarsılmaya başlamasına neden olan olaylardan biri değildir?

İstanbul’un fethi

Amerika kıtasının keşfi

Ümit Burnu’nun bulunuşu

Fransız Devrimi

Köylü ayaklanmaları

Açıklama:

Feodal üretim tarzı ya da Ortaçağ Batı Avrupa düzeni 1453’te İstanbul’un fethi, 1492’de Amerika kıtasının keşfi, 1497’de Ümit Burnu’nun bulunuşu, köylü ayaklanmaları, Reform ve Rönesans gibi gelişmeler ile birlikte sarsılmaya başlamıştır. Fransız Devrimi ve Endüstri Devrimi ise, söz konusu sarsılmayı radikalleştirmiş ve yeni bir toplumsal, politik, ekonomik düzeneğin ortaya çıkışına kapı aralamıştır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 63

1950’li yıllarda aralarında Türkiye’nin de bulunduğu bazı Doğu Akdeniz ülkelerinde yapılan saha çalışmalarının kitaba dönüştürülmesinden oluşan “The Passing of Traditional Society” isimli eser hangi sosyoloğa aittir?

M. Weber

F. Tönnies

W. E. Moore

Talcott Parsons

Daniel Lerner

Açıklama:

Modernleşme kuramlarının, 1950’li yıllardaki önemli isimlerinden biri Daniel Lerner’dır. Lerner alanın hala klasiği sayılan “The Passing of Traditional Society” isimli eseri kaleme almıştır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 64

İngiliz Devrimi'nin ilk ayağı hangi yılda gerçekleşmiştir?

1639

1640

1688

1680

1641

Açıklama:

İngiltere’nin demokratikleşme sürecinde önemli bir aşamayı temsil eden ve parlamento ile taç (kraliyet ailesi) arasındaki iktidar paylaşımına dayalı kavgaya “İngiliz Devrimi” adı verilmektedir. Bu iktidar paylaşımının ilk ayağı 1640 tarihlidir. Diğeri ise 1688’de gerçekleşmiştir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 65

19. yüzyılda bütün Batı Avrupa ülkelerini saran işçi sınıf hareketleri aşağıdaki seçeneklerin hangisinde yer ve tarih olarak doğru biçimde verilmiştir?

1830 Lyon

1840 Paris

1834 Berlin

1848 Viyana

1830 Paris

Açıklama:

19. yüzyılda bütün Batı Avrupa ülkelerini saran işçi sınıf hareketleri endüstrileşmenin bir sonucu olarak ortaya çıkmış, 1848 işçi ayaklanmalarında olduğu gibi, var olan toplumsal düzende sarsıcı etkiler yaratmıştır. 1789 sonrasında Avrupa’da 1830 Lyon, 1848 Paris, Almanya-Fransa Sedan Savaşını müteakip 1871 Paris Komün ayaklanmalarında olduğu gibi Avrupa’da ritmik dalgalar halinde sınıf temelli hareketlere tanık olunmuştur. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 66

Modernleşme kuramına göre geleneksel toplum yapısının siyasi ve toplum yapısıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Dinamiktir

Yüz yüze ilişkilere dayalıdır

Yüksek katılımlı siyasi hayat vardır

Demokratik, laik toplum yapısı vardır

Kurumlaşmış siyasi ve sosyal yapı vardır

Açıklama:

Geleneksel toplum yapısı yüz yüze ilişkilere dayalıdır, diğer bilgiler modern toplum yapısıyla ilgilidir.

Doğru Cevap: B

Soru 67

Modernleşme kuramına göre geleneksel ve modern toplum yapısıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Modern toplum yapısında siyasi ve sosyal yapı durağandır

Geleneksel toplum yapısında yüksek okuma yazma oranı vardır

Geleneksel toplum yapısında hayat standardı yüksektir

Modern toplum yapısında yönetimde görevler fonksiyonel olarak farklılaşmıştır

Geleneksel toplum yapısında ekonomi endüstrileşmiştir

Açıklama:

Modern toplum yapısında yönetimde görevler fonksiyonel olarak farklılaşmıştır. Geleneksel toplum yapısında siyasi ve sosyal yapı durağandır, ekonomi endüstrileşmiştir. Modern toplum yapısında yüksek okuma yazma oranı vardır, hayat standardı yüksektir.

Doğru Cevap: D

Soru 68

Levy'e göre modernleşmiş ve modernleşmemiş toplumlar arasındaki farklarla ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Modernleşmemiş toplumlarda örgütler belirli bir davranış biçimi üzerinde örgütlenmişlerdir

Modernleşmemiş toplumlarda nüfusun büyük çoğunluğu kentlerde yaşar

Modernleşmiş toplumlarda aile, bireyin davranışını etkiler

Modernleşmiş toplumlarda paranın kullanım oranı yüksektir

Modernleşmiş toplumlarda düşük düzeyde merkezileşme görülür

Açıklama:

Modernleşmiş toplumlarda paranın kullanım oranı yüksektir

Doğru Cevap: D

Soru 69

Sanayileşmelerini geç tamamladıkları için sömürge yarışına geç dahil olan bu sebeple dünya savaşlarının çıkmasında etkili olan ülkeler aşağıdaki seçeneklerin hangisinde yer almaktadır?

İngiltere-Fransa

ABD-Rusya

Almanya-İtalya

İspanya-Portekiz

Kanada-Japonya

Açıklama:

Sanayileşmelerini geç tamamlayıp, sömürge yarışına geç dahil olarak dünya savaşlarının çıkmasında etkili olan ülkeler Almanya - İtalya'dır.

Doğru Cevap: C

Soru 70

Avrupa'ya göre doğuda yer alan ulusların dillerini, tarihlerini, kültür ve törelerini inceleyen bilime ne ad verilir?

Sosyalizm

Garbiyatçılık

Siyonizm

Oryantalizm

Emperyalizm

Açıklama:

Avrupa'ya göre doğuda yer alan ulusların dillerini, tarihlerini, kültür ve törelerini inceleyen bilime oryantalizm denir.

Doğru Cevap: D

Soru 71

19. yüzyıl siyaset ve ideolojisi kimler tarafından oluşturulmuştur?

Fransızlar

Britanyalılar

Osmanlılar

İtalyanlar

Almanlar

Açıklama:

19. yüzyıl dünyasının ekonomisi, başlıca Britanya Endüstri Devrimi’nin tesiri altında teşekkül etmişse, siyaset ve ideolojisi de esas itibariyle Fransızlarca oluşturulmuştu. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 72

I- Merkezi devlet güç kazanmıştır
II- Ekonomi üretim ve ticaret ekseninde gelişmiştir.
III- Çok uluslu devletler gelişmiştir.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri Endüstri devrimi ve 1789 Fransız devriminin sonuçlarındandır?

Yalnız I

Yalnız II

I-II

I-III

I-II-III

Açıklama:

Bu iki devrimin sonucunda merkezi devlet güç kazanmış; merkezi devletin uygulama ve siyaset etme kapasiteleri artmış; ekonomi üretim ve ticaret ekseninde olağanüstü gelişmiştir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 73

I. Ulus devletlerin yükselişi, kurumlaşması ve birbirleri aleyhine Avrupa üzerinde etkinliklerini artırma mücadelesi, II. Sınıf çatışmaları, sınıf temelli talep ve düzen önerileri, III. Dünya pazarı için, Avrupalı merkezlerin güç mücadelesi, sömürge edinme yarışı. Yukarıdakilerden hangisi/hangileri 19. yüzyıl boyunca Batı Avrupa toplumlarını tarihsel olarak biçimlendiren, etkileyen tarihi ve siyasi gerilimler arasındadır?

Yalnız I

I-II

I-III

II-III

I-II-III

Açıklama:

Verilen üç ifade de 19. yüzyıl boyunca Batı Avrupa toplumlarını tarihsel olarak biçimlendiren, etkileyen tarihi ve siyasi gerilimler arasındadır. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 74

Aşağıdakilerden hangisi 20. yüzyılın ilk yarısında krize kaynaklık eden sorunlar arasında değildir?

I. Dünya Savaşı

II. Dünya Savaşı

Rus Devrimi

Sömürgelerde ayaklanma

1929 ekonomik krizi

Açıklama:

20. yüzyılın ilk yarısında krize kaynaklık eden sorunlar, sırasıyla:I. Dünya Savaşı, Rus Devrimi, sömürgelerde ayaklanma ve 1929 ekonomik krizidir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 75

Aşağıdakilerden hangisi güçlü bir devletin gönderdiği savaş gemileri ile güçsüz bir devleti tehdit etmesini ifade etmektedir?

Dekolonizasyon politikası

Hegemonya

Marshall Planı

Gunbot politikası

Sömürgecilik

Açıklama:

Gunbot politikası, güçlü bir devletin gönderdiği savaş gemileri ile güçsüz bir devleti tehdit etmesini ifade etmektedir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 76

Aşağıdakilerden hangisi modern toplum yapısının özelliklerinden biri değildir?

Siyasi ve sosyal yapı dinamiktir.

Görevler fonksiyonel olarak farklılaşmıştır.

Yüz yüze ilişkilere dayalıdır.

Endüstrileşmiştir.

Hayat standardı yüksektir.

Açıklama:

Verilen diğer seçeneklerin hepsi modern toplum yapısını tanımlarken, yüz yüze ilişkiye dayalı toplum yapısı geleneksel toplumların özelliğidir. Modern toplumlarda kurumsallaşmış siyasi ve sosyal yapı bulunmaktadır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 77

Aşağıdakilerden hangisi Levy’in izafi olarak modernleşmiş toplumların izafi olarak modernleşmemiş toplumlardan farklılıkları arasında sayılamaz?

Örgütlerin uzmanlaşması

İlişkiler farkı

Zaman hızı

Ailenin önemi

Bürokrasi

Açıklama:

Verilen diğer seçenekler Levy’in izafi olarak modernleşmiş toplumların izafi olarak modernleşmemiş toplumlardan farklılıklarını belirtirken, Levy zamanın hızı ile ilgili bir ifadede bulunmamıştır. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 78

1950’li yıllarda yazılmış, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu bazı Doğu Akdeniz ülkelerinde yapılan saha çalışmalarından oluşan “ The Passing of Traditional Society” isimli eser aşağıdakilerden hangisi tarafından yazılmıştır?

Lerner

Parsons

Smelser

Levy

Tönnies

Açıklama:

Lerner, alanın hala klasiği sayılan “ The Passing of Traditional Society” isimli eseri kaleme almıştır. Çalışma 1950’li yıllarda aralarında Türkiye’nin de bulunduğu bazı Doğu Akdeniz ülkelerinde yapılan saha çalışma- larının kitaba dönüştürülmesinden oluşmaktadır. Lerner’in modernleşme açıklaması tipik bir nihai, sonul durum modelidir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 79

Modernleşme kuramları etkinliklerini hangi yıllara kadar sürdürmüştür?

1960'lar

1970'ler

1980’ler

1990’lar

2000’ler

Açıklama:

Modernleşme kuramları, II. Dünya Savaşı sonrasında toplumsal ilişkilerin tarihsel bakımdan yeniden oluştuğu ve tanımlandığı bir evrede ortaya çıkmışlardır. Bu kuramlar etkinliklerini, 1970’lere kadar sürdürmüşlerdir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 80

Üçüncü Dünya ülkelerinin yeterli ve sürdürülebilir kalkınma düzeyine ulaşmamalarını, ileri kapitalist dünyaya bağımlılıklarına bağlayan kuramları anlatan terim aşağıdakilerden hangisidir?

Marshall Planı

Gunbot Diplomasisi

Dekolonizasyon

Hegemonya

Bağımlılık Kuramı

Açıklama:

Bağımlılık Kuramı, Üçüncü Dünya ülkelerinin yeterli ve sürdürülebilir kalkınma düzeyine ulaşmamalarını, ileri kapitalist dünyaya bağımlılıklarına bağlayan kuramları anlatan terimdir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 81

Avrupalı aktörlerin Batı-dışı coğrafyalarda birbirleri aleyhine girdikleri sömürge edinme ve nüfuz alanları oluşturma mücadelesinin dünya savaşlarına varan çatışmalara dönüşmesini engellemek amacıyla kurulan örgüt aşağıdakilerden hangisidir?

Avrupa Ekonomik Topluluğu

Birleşmiş Milletler

Avrupa Birliği

İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD)

Uluslararası Af Örgütü

Açıklama:

Modern uluslararası ilişkiler sisteminin karşılaştığı en önemli sorun alanlarından birisi de, Avrupalı aktörlerin Batı-dışı coğrafyalarda birbirleri aleyhine girdikleri sömürge edinme ve nüfuz alanları oluşturma mücadelesinin dünya savaşlarına varan çatışmalara dönüşmesi idi. II. Dünya Savaşı sonrasında oluşturulan yeni uluslararası ilişkiler sistemi, bu temel sorunu bir çözüme ulaştırmaya yönelmişti. Bu amaçla, Birleşmiş Milletler (BM) örgütü kuruldu. Birleşmiş Milletler, güçlü aktörler arasında bir ortak yönetim mekanizmasının kurulması anlamına geliyordu.

Doğru Cevap: B

Soru 82

Üçüncü Dünya ülkelerinin yeterli ve sürdürülebilir kalkınma düzeyine ulaşmamalarını, ileri kapitalist dünyaya bağımlılıklarına bağlayan kuramları anlatan terim aşağıdakilerden hangisidir?

Postmodern Kuram

Kolonyal Kuram

Oryantalist Kuram

Bağımlılık Kuramı

Modernleşme Kuramı

Açıklama:

Bağımlılık Kuramı, Üçüncü Dünya ülkelerinin yeterli ve sürdürülebilir kalkınma düzeyine ulaşmamalarını, ileri kapitalist dünyaya bağımlılıklarına bağlayan kuramları anlatan terimdir (Marshall, 1999, s. 55). Bu kuramı savunanlar açısından, düşük gelirli ülkelerin yoksul olmalarının temel sebebi, zengin ülkeler ve bu zengin ülkelerde konuşlanmış çokuluslu şirketlerdir. Onlara göre, küresel kapitalizm, ülkeleri bir yoksullaşma ve sömürü girdabına hapsetmektedir (Giddens, 2008, s. 455).

Doğru Cevap: D

Soru 83

Aşağıdaki tarih aralıklarından hangisi Çin Kültür Devrimi'ni kapsar?

1936-1945

1946-1955

1956-1965

1966-1976

1977-1996

Açıklama:

Çin Kültür Devrimi ya da tam adıyla Büyük Proleter Kültür Devrimi, Çin Komünist Partisi Genel Sekreteri Mao Zedong’un iktidardaki son 10 yılı içinde (1966-1976) devrimci coşkuyu canlandırmak amacıyla başlattığı harekete verilen isimdir.

Doğru Cevap: D

Soru 84

Aşağıdaki toplumlardan hangisi görece “değişime kapalı”, “gelişme dinamizminden yoksun” ve “durgun toplum” olarak sınıflandırılır?

Kuzey Avrupa

Eski Mısır

A.B.D.

Fransa

Portekiz

Açıklama:

Toplumsal çözümlerin çok uzun tarihlere yayılacak ölçüde kurumlaşması, yukarda zikredilen uygarlık tecrübelerinin (Çin, Hint, Eski Mısır ve İslam toplumlarının) “değişime kapalı”, “gelişme dinamizminden yoksun” ve “durgun toplum” oldukları tez ve değerlendirmelerinin gelişmesine yol açmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 85

"................ birlikte dünya tarihinde, uygarlıklar arası ilişkilerde yaşanan bir dizi tarihi, siyasi ve toplumsal hadisenin tetiklemesi ile Batı Avrupa’da bugünkü modern dünyayı hazırlayan tarihi süreç yaşanmaya başlamıştır."
Yukarıda yer alan boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelir?

2000'lerle

1900'lerle

1500'lerle

1700'lerle

1800'lerle

Açıklama:

Toplumsal değişme konusunun toplum tanımlamalarında ve toplumun incelenmesinde merkezi bir olgu olarak ortaya çıkışı modern dönemle birliktedir. Modern dönem derken 1500-1800 tarihleri arasında ortaya çıkan ve bugün de devam eden tarihsel dönemi kastediyoruz. 1500’lerle birlikte dünya tarihinde, uygarlıklar arası ilişkilerde yaşanan bir dizi tarihi, siyasi ve toplumsal hadisenin tetiklemesi ile Batı Avrupa’da bugünkü modern dünyayı hazırlayan tarihi süreç yaşanmaya başlamıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 86

Aşağıda yer alan olaylardan hangisi ile feodalizm sarsılmaya başlamıştır?

1492’de Amerika kıtasının keşfi.

I. Dünya Savaşı

II. Dünya Savaşı

1096-1272 Haçlı Seferleri

1991 Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin dağılması

Açıklama:

Feodalizm ya da Ortaçağ Batı Avrupa düzeni, 1453’te İstanbul’un fethi, 1492’de Amerika kıtasının keşfi, 1497/98’de Ümit Burnu’nun bulunuşu, Köylü ayaklanmaları ve Reform gibi bir dizi tarihi ve siyasi hadise ile birlikte sarsılmaya başlar.

Doğru Cevap: A

Soru 87

Aşağıda yer alan ülkelerden hangisinde Feodal Ortaçağ’da, genel itibariyle, köylüler ile toprak sahibi aristokratlar arasındaki ekonomik uyuşmazlıkların sonucu olarak köylü ayaklanmaları yaşanmıştır?

Kanada

İngiltere

A.B.D.

Çin

Hindistan

Açıklama:

Köylü ayaklanmaları, Feodal Ortaçağ’da, genel itibariyle, köylüler ile toprak sahibi aristokratlar arasındaki ekonomik uyuşmazlıkların sonucu olarak ortaya çıkmışlardır. Bunun dışında, bazı salgın hastalıklar, nüfusun azalışı ve toplumun sosyal dengesinin bozulması da zaman zaman köylü ayaklanmalarına sebep olabilmiştir. Bu ayaklanmalarda köylüler, toprak sahiplerine karşı bazı haklar öne sürmüşlerdir. Belçika, İngiltere ve Almanya gibi örneklerde karşımıza çıkan bu ayaklanmalar, feodal üretim tarzının çözülmesinde önemli oranda rol oynamışlardır

Doğru Cevap: B

Soru 88

İngiltere’nin demokratikleşme sürecinde önemli bir aşamayı temsil eden ve parlamento ile taç (kraliyet ailesi) arasındaki iktidar paylaşımına dayalı kavgaya “İngiliz Devrimi” adı verilmektedir. Bu iktidar paylaşımının ilk ayağı aşağıdaki tarihlerden hangisinde başlamıştır?

1702

1640

1688

1712

1560

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 89

Aşağıdakilerden hangisinde 18. yüzyılda Kıta Avrupası’nda ortaya çıkmış ve insanları esasta “kötü” ve bu niteliği ile “köleleştirici” olduğuna inanılan mit, önyargı ve hurafenin (dolayısıyla da dinin) temsil ettiğine inanılan “eski düzen”den kurtararak, yine esasta “iyi” ve “özgürleştirici” olduğu çekincesiz kabul edilen “aklın düzeni”ne sokmayı temel amaç olarak benimsemiştir?

Hare Krişna Hareketi

Arap Baharı

Küreselleşme

Haçlı Seferleri

Aydınlanma Hareketi

Açıklama:

Aydınlanma Hareketi, 18. yüzyılda Kıta Avrupası’nda ortaya çıkmış ve insanları esasta “kötü” ve bu niteliği ile “köleleştirici” olduğuna inanılan mit, önyargı ve hurafenin (dolayısıyla da dinin) temsil ettiğine inanılan “eski düzen”den kurtararak, yine esasta “iyi” ve “özgürleştirici” olduğu çekincesiz kabul edilen “aklın düzeni”ne sokmayı temel amaç olarak benimsemiştir

Doğru Cevap: E

Soru 90

Aşağıdakilerden hangisinin sonucunda merkezi devlet güç kazanmış; merkezi devletin uygulama ve siyaset etme kapasiteleri artmış; ekonomi üretim ve ticaret ekseninde olağanüstü gelişmiştir?

Soğuk Savaş Dönemi

SSCB'nin Dağılması

II. Dünya Savaşı

1789 Fransız Devrimi

I. Dünya Savaşı

Açıklama:

Çağdaş toplum ve uygarlık iki temel devrim etrafında şekillenir. Endüstri devrimi ve 1789 siyasi devrimi. Siyasi bir devrim olarak 1789 Fransız Devrimi ile doruğa çıkan eski düzenin tasfiyesi süreci modern siyasi bir yeni model olarak ulus-devletin gelişimi ile tamamlanmıştır. Bu iki devrimin sonucunda merkezi devlet güç kazanmış; merkezi devletin uygulama ve siyaset etme kapasiteleri artmış; ekonomi üretim ve ticaret ekseninde olağanüstü gelişmiştir. Merkezi devlet toplumsal ilişkileri, üretim ve ticareti düzenlemede, üretim ve ticaretin gelişmesinde içerde güçlü bir aktör haline gelmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 91

"..................malların ve hizmetlerin etkili bir şekilde üretilmesi, dağıtılması ve paylaştırılması için olduğu kadar bireysel seçimi en üst düzeye çıkarmak için, bireysel üreticiler ile bireysel alıcılardan oluşan serbest ve rekabetçi piyasanın önemini savunan ve devlet tarafından yapılan düzenlemelerin en az düzeyde olması gerektiğini ileri süren iktisadi yaklaşımın adıdır."
Yukarıda yer alan boşluğa aşağıdaki kavramlardan hangisi gelir?

Laissez-faire

Pan-Cermen

Rus Devrimi

Versailles Krizi

Dekolonizasyon

Açıklama:

Laissez-faire, malların ve hizmetlerin etkili bir şekilde üretilmesi, dağıtılması ve paylaştırılması için olduğu kadar bireysel seçimi en üst düzeye çıkarmak için, bireysel üreticiler ile bireysel alıcılardan oluşan serbest ve rekabetçi piyasanın önemini savunan ve devlet tarafından yapılan düzenlemelerin en az düzeyde olması gerektiğini ileri süren iktisadi yaklaşımın adıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 92

Aşağıdakilerden hangisi 20. yüzyılın ilk yarısında krize kaynaklık eden sorunlardan biri değildir?

I. Dünya Savaşı

Rus Devrimi

Sömürgelerde ayaklanma

Soğuk Savaş Dönemi

1929 ekonomik krizi

Açıklama:

‘20. yüzyılın ilk yarısını tanımlayıcı olgu nedir?’ diye sorduğumuzda cevap krizdir. Avrupa merkezli bu kriz ekonomik, siyasi ve düşünsel boyutta hayli kapsamlı yaşanmış bir krizdir ve dönemin toplumsal değişme anlayışını da, siyasi ve ekonomik paradigmalarını da derinden etkilemiştir. 20. yüzyılın ilk yarısında krize kaynaklık eden sorunlar, sırasıyla: 1. I. Dünya Savaşı, 2. Rus Devrimi, 3. Sömürgelerde ayaklanma ve 4. 1929 ekonomik krizidir.

Doğru Cevap: D

Soru 93

Genellikle bir devletin başka ulusları, devletleri, toplulukları, siyasal ve ekonomik egemenliği altına alarak yayılması veya yayılmayı istemesi aşağıdaki kavramlardan hangisi ya da hangileriyle ifade edilmektedir?
I. Sömürgecilik
II. Kolonyalizm
III. Oksidentalizm

Yalnız I

I ve II

Yalnız II

Yalnız III

II ve III

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 94

............, kendine yeterlilikle tanımlanan, küçük üretim ve siyasi birimlerin oluşturduğu bir sosyoekonomik düzendir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdaki kavramlardan hangisi doğru bir şekilde tamamlar?

Feodalizm

Kapitalizm

Kolonyalizm

Emperyalizm

Sosyalizm

Açıklama:

Feodalizm, kendine yeterlilikle tanımlanan, küçük üretim ve siyasi birimlerin oluşturduğu bir sosyoekonomik düzendir.

Doğru Cevap: A

Soru 95

Aşağıdakilerden hangisi feodalizm ya da Ortaçağ Batı Avrupa düzenini sarsan olaylar arasında yer almaz?

İstanbul’un fethi

Amerika kıtasının keşfi

Reform hareketleri

Endüstri devrimi

Köylü ayaklanmaları

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 96

İngiltere’nin demokratikleşme sürecinde önemli bir aşamayı temsil eden ve parlamento ile kraliyet ailesi arasındaki iktidar paylaşımına dayalı kavga aşağıdaki olaylardan hangisi ile kavramsallaştırılmıştır?

Endüstri Devrimi

İngiliz Devrimi

Rönesans hareketleri

Aydınlanma hareketi

Reform hareketleri

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 97

Aşağıdakilerden hangileri 19. yüzyıl Batı Avrupasını şekillendiren önemli tarihi ve siyasi gelişmelerdendir? I. Sömürge yarışları II. Feodalizmin çöküşü III. Sınıf çatışmaları IV. Ulus-devletlerin yükselişi

I, II ve III

I, III ve IV

II ve III

II, III ve IV

III ve IV

Açıklama:

19. yüzyıl boyunca değişim olgu ve temasının açıklayıcı bir kavram haline gelmesinin yanında, dönemin Batı Avrupa toplumlarını tarihsel olarak biçimlendiren, etkileyen tarihi ve siyasi gerilimler söz konudur. Bunlar sırasıyla:
1. Ulus devletlerin yükselişi, kurumlaşması ve birbirleri aleyhine Avrupa üzerinde etkinliklerini artırma mücadelesi,
2. Sınıf çatışmaları, sınıf temelli talep ve düzen önerileri,
3. Dünya pazarı için, Avrupalı merkezlerin güç mücadelesi, sömürge edinme yarışı.
Bu üç gerilim alanı, bir yandan 19. yüzyıl Avrupa siyasi ortamına damga vururken, diğer yandan da 19. yüzyıl uluslararası ilişkiler sisteminin sorunlu ve gerilimli bir içerikle donanmasına katkı sağlamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 98

20. yüzyılın ilk yarısını tanımlayıcı olgu krizdir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Avrupa merkezli bu krize kaynaklık eden sorunlar arasında yer almaz?

Rus Devrimi

I. Dünya Savaşı

Sömürgelerde ayaklanma

1929 ekonomik krizi

Demografik değişimler

Açıklama:

20. yüzyılın ilk yarısını tanımlayıcı olgu krizdir. Avrupa merkezli bu kriz ekonomik, siyasi ve düşünsel boyutta hayli kapsamlı yaşanmış bir krizdir ve dönemin toplumsal değişme anlayışını da, siyasi ve ekonomik paradigmalarını da derinden etkilemiştir. 20. yüzyılın ilk yarısında krize kaynaklık eden sorunlar, sırasıyla:
1. I. Dünya Savaşı,
2. Rus Devrimi,
3. Sömürgelerde ayaklanma ve
4. 1929 ekonomik krizidir.

Doğru Cevap: E

Soru 99

Sömürgeci devletlerin sömürgeleştirdikleri coğrafyalarda yaşayan insanların sömürge idaresinin sona erdirilmesi ile kendi bağımsız ulus-devletlerini kurmasını ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Kolonyalizm

Repolitizasion

Dekolonizasyon

Oryantalizm

Emperyalizm

Açıklama:

Dekolonizasyon, sömürgeci devletlerin sömürgeleştirdikleri coğrafyalarda yaşayan insanların sömürge idaresinin sona erdirilmesi ile kendi bağımsız ulus-devletlerini kurma sürecidir.

Doğru Cevap: C

Soru 100

Modernleşme kuramları, modernleşmeyi geleneksel toplumsal yapıdan modern toplumsal yapıya doğru bir ilerleme süreci olarak tanımlamaktadırlar. Buna göre aşağıdakilerden hangisi geleneksel toplumlara ait özellikler arasındadır?

Yüksek katılımlı siyasi hayat vardır

Kurumlaşmış siyasi ve sosyal yapı söz konusudur

Yaygın yüksek öğrenime sahiptir

Yüz yüze ilişkilere dayalıdır

Laik toplum yapısına sahiptir

Açıklama:

Modern toplumlar: Dinamik, yüksek katılımlı siyasi hayat, demokratik, laik toplum yapısı, kurumlaşmış siyasi ve sosyal yapı, fonksiyonel olarak farklılaşmış görevler, yüksek okuma yazma oranı ve yaygın yüksek öğrenim gibi belirli özelliklere sahip iken geleneksel toplumlar: Durağan, yatay ve dikey hareketsizliğin hakim olduğu, yüz yüze ilişkilere dayalı, kaderci zihniyetin hakim olduğu inanç sistemi ve düşük eğitim düzeylerine sahiptirler.

Doğru Cevap: D

Soru 101

Levy'e göre izafi olarak modernleşmiş toplumlarla, izafi olarak modernleşmemiş toplumlar arasında belirli farklar söz konusudur. Aşağıdakilerden hangisi bu farklar arasında yer almaz?

Bürokrasi

Merkezileşme eğilimleri

Teknolojik Süreçler

Köy- kent karşılıklı bağımlılığı

Örgütlerin uzmanlaşması

Açıklama:

Levy açıklamalarını geleneksel/modern ikilemine dayandırır. Ona göre izafi olarak modernleşmiş toplumlarla izafi olarak modernleşmemiş toplumlar arasında belirli farklar söz konusudur. Bu farkları şöyle özetlemektedir: Bürokrasi, örgütlerin uzmanlaşması, karşılıklı bağımlılık, merkezileşme eğilimleri, ailenin önemi, ilişkiler farkı, genel değişim ortamı ve pazarlar, köy- kent karşılıklı bağımlılığı.

Doğru Cevap: C

Soru 102

Aşağıdakilerden hangisi düşük gelirli ülkelerin yoksul olmalarının temel sebebi olarak zengin ülkeleri gören ve bu zengin ülkelerde konuşlanmış çok uluslu şirketler ile küresel kapitalizmin ülkeleri bir yoksullaşma ve sömürü girdabına hapsettiğini savunan kuramıdır?

Modernleşme Kuramı

Küreselleşme Kuramı

Aydınlanma Kuramı

Tabakalaşma Kuramı

Bağımlılık Kuramı

Açıklama:

Bağımlılık Kuramı, Üçüncü Dünya ülkelerinin yeterli ve sürdürülebilir kalkınma düzeyine ulaşmamalarını ileri kapitalist dünyaya bağımlılıklarına bağlayan kuramları anlatan terimdir. Bu kuramı savunanlar açısından, düşük gelirli ülkelerin yoksul olmalarının temel sebebi, zengin ülkeler ve bu zengin ülkelerde konuşlanmış çok uluslu şirketlerdir. Onlara göre, küresel kapitalizm, ülkeleri bir yoksullaşma ve sömürü girdabına hapsetmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 103

İlk yerleşik uygarlıklar, günümüzden beş altı bin yıl öncesinde ortaya çıkmıştır. Aşağıdakilerden hangisi ilk uygarlıkların ortaya çıktığı bölgeler arasında yer almaz?

Çin

Hindistan

Mezopotamya

Doğu Akdeniz

Afrika

Açıklama:

İlk yerleşik uygarlıklar, günümüzden beş altı bin yıl öncesinde Doğu’da, Doğu Akdeniz’de, Mezopotamya’da, Çin ve Hindistan’da ortaya çıkmışlardır.

Doğru Cevap: E

Soru 104

Toplumsal çözümlerin çok uzun tarihlere yayılacak ölçüde kurumlaşması, Çin, Hint, Eski Mısır ve İslam toplumlarının gelişim açısından nasıl değerlendirilmelerine yol açmıştır?

dinamik gelişen

yavaş gelişen

hızlı gelişen

değişime kapalı

değişmesi imkansız

Açıklama:

Toplumsal çözümlerin çok uzun tarihlere yayılacak ölçüde kurumlaşması, yukarıda zikredilen uygarlık tecrübelerinin (Çin, Hint, Eski Mısır ve İslam toplumlarının) “değişime kapalı”, “gelişme dinamizminden yoksun” ve “durgun toplum” oldukları tez ve değerlendirmelerinin gelişmesine yol açmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 105

Dünya tarihinde, uygarlıklar arası ilişkilerde yaşanan bir dizi tarihi, siyasi ve toplumsal hadisenin tetiklemesi ile Batı Avrupa’da bugünkü modern dünyayı hazırlayan tarihi süreç aşağıdakilerden hangisidir?

tarih öncesi dönem

islamiyet öncesi dönem

islamiyet sonrası dönem

modern dönem

postmodern dönem

Açıklama:

Toplumsal değişme konusunun toplum tanımlamalarında ve toplumun incelenmesinde merkezi bir olgu olarak ortaya çıkışı modern dönemle birliktedir. Modern dönem derken 1500-1800 tarihleri arasında ortaya çıkan ve bugün de devam eden
tarihsel dönemi kastediyoruz. 1500’lerle birlikte
dünya tarihinde, uygarlıklar arası ilişkilerde yaşanan bir dizi tarihi, siyasi ve toplumsal hadisenin
tetiklemesi ile Batı Avrupa’da bugünkü modern
dünyayı hazırlayan tarihi süreç yaşanmaya başlamıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 106

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ Batı Avrupa toplumlarında kendine yeterlilikle tanımlanan, küçük üretim ve siyasi birimlerin oluşturduğu bir sosyo-ekonomik düzene verilen isimdir?

Feodalizm

Kapitalizm

Sosyalizm

Emperyalizm

Determinizm

Açıklama:

Ortaçağ Batı Avrupa toplumları feodalizm olarak adlandırılan sosyo-ekonomik ve sosyo-politik bir düzen içerisinde idi. Feodalizm, kendine yeterlilikle tanımlanan, küçük üretim ve siyasi birimlerin oluşturduğu bir sosyo-ekonomik düzendir.

Doğru Cevap: A

Soru 107

Aşağıdakilerden hangisi 20. yüzyılın ilk yarısında krize kaynaklık eden sorunlar arasında yer almaz?

I. Dünya Savaşı

II. Dünya Savaşı

Rus Devrimi

Sömürgelerde ayaklanma

1929 ekonomik krizi

Açıklama:

20. yüzyılın ilk yarısında krize kaynaklık eden sorunlar sırasıyla:
1. I. Dünya Savaşı,
2. Rus Devrimi,
3. Sömürgelerde ayaklanma ve
4. 1929 ekonomik krizidir.

Doğru Cevap: B

Soru 108

Aşağıdakilerden hangisi güçlü bir devletin gönderdiği savaş gemileri ile güçsüz bir devleti tehdit etmesini ifade etmektedir?

Dekolonizasyon

Laissez-faire

Gunbot politika

Müstemlekecilik

Kolonyalizm

Açıklama:

Gunbot politikası, güçlü bir devletin gönderdiği savaş gemileri ile güçsüz bir devleti tehdit etmesini ifade etmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 109

Modernleşme kuramlarının sosyal bilimlerde ortaya çıkışı aşağıda verilen hangi dönemde olmuştur?

I. Dünya savaşı sonrası

II. Dünya savaşı sonrası

Rus Devrimi sonrası

Sömürgelerde ayaklanma sonrası

1929 ekonomik krizi sonrası

Açıklama:

Modernleşme kuramları II. Dünya Savaşı sonrasında sosyal bilimler alanında doğmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 110

Aşağıdakilerden hangisi Modernleşme Kuramı’nda yer alan Geleneksel Toplum Yapısının Siyasi ve sosyal yapı özellikleri arasında yer almaktadır?

Dinamiktir

Yüksek katılımlı siyasi hayata sahiptir

Yatay ve dikey hareketsizlik hâkimdir

Demokratik, laik toplum yapısına sahiptir

Kurumlaşmış siyasi ve sosyal yapı mevcuttur

Açıklama:

Tablo 6.1 Modernleşme Kuramı’nda Geleneksel ve Modern Toplum Yapısında yer alan bilgilere bakıldığında, Modern Toplum Yapısı özellikleri olarak
• Dinamik
• Yüksek katılımlı siyasi hayat
• Demokratik, laik toplum yapısı
• Kurumlaşmış siyasi ve sosyal yapı görülmektedir.
GelenekselToplum Yapısında ise;

Durağan

Yatay ve dikey hareketsizlik hâkim

Yüz yüze ilişkilere dayalı

Kaderci zihniyetin hâkim olduğu inanç sistem yer almaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 111

Aşağıdakilerden hangisi Şarkiyatçılık'ın tanımıdır?

Avrupa’ya göre, yani ırkmerkezci bir biçimde, doğuda yer alan ulusların dillerini, tarihlerini, kültür ve törelerini inceleyen bilime verilen isimdir.

Üçüncü Dünya ülkelerinin yeterli ve sürdürülebilir kalkınma düzeyine ulaşmamalarını, ileri kapitalist dünyaya bağımlılıklarına bağlayan kuramları anlatan terimdir

ABD’deki bir grup gelişme uzmanının, Marksist toplumsal gelişme değerlendirmesine bir alternatif ortaya koyma gayretlerinin sonucu olarak, 1960’ların başında yaygın biçimde kullanılmaya başlanan bir terim ve yaklaşımdır.

Güçlü bir devletin gönderdiği savaş gemileri ile güçsüz bir devleti tehdit etmesini ifade etmektedir.

Açıklama:

Şarkiyatçılık ya da oryantalizm, Avrupa’ya göre, yani ırk merkezci bir biçimde, doğuda yer alan ulusların dillerini, tarihlerini, kültür ve törelerini inceleyen bilime verilen isimdir.

Doğru Cevap: A

Soru 112

Küreselleşme paradigmasının ortaya çıkması hangi yıllarda gerçekleşmiştir?

1960'lar

1970'ler

1980'ler

1990'lar

2000'ler

Açıklama:

1980’lerle birlikte ise uluslararası sistemin yeniden kendisini toparlaması, sosyal bilimlerde yeni modernleşme kuramları olarak
da tanımlanabilecek küreselleşme açıklamalarını doğurmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 113

Aşağıdakilerden hangisi feodalizmin sarsılmasına yol açan gelişmelerden birisidir?

Berlin Duvarının yıkılması

Ümit Burnu'nun bulunuşu

Süveyş Kanalı'nın açılması

Soğuk Savaş'ın sona ermesi

Tek tanrılı dinlerin ortaya çıkması

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "MODERN TOPLUM, BATI AVRUPA DENEYİMİ VE TOPLUMSAL DEĞİŞME" başlığını gözden geçiriniz.
Feodalizm ya da Ortaçağ Batı Avrupa düzeni, 1453’te İstanbul’un fethi, 1492’de Amerika kıtasının keşfi, 1497/98’de Ümit Burnu’nun bulunuşu, Köylü ayaklanmaları ve Reform gibi bir dizi tarihi ve siyasi hadise ile birlikte sarsılmaya başlar.

Doğru Cevap: B

Soru 114

Köylü ayaklanmaları, Feodal Ortaçağ’da, genel itibariyle, köylüler ile toprak sahibi aristokratlar arasındaki ekonomik uyuşmazlıkların sonucu olarak ortaya çıkmışlardır. Bunun dışında, bazı salgın hastalıklar, nüfusun
azalışı ve toplumun sosyal dengesinin bozulması da zaman zaman köylü ayaklanmalarına sebep olabilmiştir. Bu ayaklanmalarda köylüler, toprak sahiplerine karşı bazı haklar öne sürmüşlerdir. Belçika, İngiltere ve Almanya gibi örneklerde karşımıza çıkan bu ayaklanmalar, feodal üretim tarzının çözülmesinde önemli oranda rol oynamışlardır.
Yukarıdaki paragraftan hareketle aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Köylü ayaklanmaları feodal üretim tarzının çözülmesinde önemli bir rol üstlenmiştir.

Köylü ayaklanmalarının ortaya çıkış sebeplerinden birisi de salgın hastalıklardır.

Köylü ayaklanmaları ile aristokratların varlığına son verilmiştir.

Almanya köylü ayaklanmalarına sahne olan ülkelerden birisidir.

Köylü ayaklanmaları, köylüler ile toprak sahibi aristokratlar arasındaki ekonomik uyuşmazlıkların sonucu olarak ortaya çıkmışlardır

Açıklama:

Cevabınız yanlış ise "MODERN TOPLUM, BATI AVRUPA DENEYİMİ VE TOPLUMSAL DEĞİŞME" başlılığını gözden geçiriniz.
Köylü ayaklanmaları, Feodal Ortaçağ’da, genel itibariyle, köylüler ile toprak sahibi aristokratlar arasındaki ekonomik uyuşmazlıkların sonucu olarak ortaya çıkmışlardır. Bunun dışında, bazı salgın hastalıklar, nüfusun
azalışı ve toplumun sosyal dengesinin bozulması da zaman zaman köylü ayaklanmalarına sebep olabilmiştir. Bu ayaklanmalarda köylüler, toprak sahiplerine karşı bazı haklar öne sürmüşlerdir. Belçika, İngiltere ve Almanya gibi örneklerde karşımıza çıkan bu ayaklanmalar, feodal üretim tarzının çözülmesinde önemli oranda rol oynamışlardır.

Doğru Cevap: C

Soru 115

18. yüzyıl Batı Avrupa düşüncesinde Aydınlanma hareketi değişim taleplerini eski düzen eleştirisi ile birlikte
merkeze taşırken, 1789 Fransız Devrimi değişim talep ve önerilerini uygulamaya koymuştur. Yine
bu yıllarda sosyolojinin öncü ismi ..............., bilimin ve endüstrinin imkânlarının akılcı bir düzenlemesi
ile iktisadi ve toplumsal gelişme üzerine odaklanmış, kendisinden sonraki gelişme ideolojisinin
kurucusu olarak düşünce tarihindeki yerini almıştır.
Yukarıdaki boşluk için en uygunun aşağıdakilerden hangisidir?

Spengler

Sorokin

Montesquieu

İbn Haldun

Saint-Simon

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "MODERN TOPLUM, BATI AVRUPA DENEYİMİ VE TOPLUMSAL DEĞİŞME" başlığını gözden geçiriniz.
18. yüzyıl Batı Avrupa düşüncesinde Aydınlanma hareketi değişim taleplerini eski düzen eleştirisi ile birlikte
merkeze taşırken, 1789 Fransız Devrimi değişim talep ve önerilerini uygulamaya koymuştur. Yine
bu yıllarda sosyolojinin öncü ismi Saint-Simon, bilimin ve endüstrinin imkânlarının akılcı bir düzenlemesi
ile iktisadi ve toplumsal gelişme üzerine odaklanmış, kendisinden sonraki gelişme ideolojisinin
kurucusu olarak düşünce tarihindeki yerini almıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 116

I. Almanya
II. İngiltere
III. İtalya
IV. Fransa
V. Hollanda
Yukarıda sıralananlardan hangileri ilk oluşan ulus-devlet örgütlenmeleri arasında yer almaktadır?

I ve II

I, III ve V

II, IV ve V

I, II, III ve IV

II, III, IV ve V

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "19. yüzyıl Avrupa’sında Sorun ve Gerilim Alanları" başlığını gözden geçiriniz.
İlk oluşan ulus-devlet örgütlenmeleri İspanya, Portekiz, Fransa, Hollanda ve İngiltere olmuştur.
Almanya çok geç bir tarihte, 19. yüzyılda ulus-devlet haline gelecektir. Aynı şekilde İtalya da benzeri süreci 19. yüzyılda yaşamıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 117

I. I. Dünya Savaşı
II. Rus Devrimi
III. Sömürgelerde ayaklanma
IV. 1929 ekonomik krizidir
V. Fransız Devrimi
20. yüzyılın ilk yarısında krize kaynaklık eden sorunlar arasında yukarıdakilerden hangileri yer almaktadır?

I, III ve IV

II ve V

III, IV ve V

I, II, III ve IV

I, II, III, IV ve V

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "İki Savaş Arası dönem: Kriz ve Toplumsal Değişme Anlayışının Değişmesi" başlığını gözden geçiriniz.
20. yüzyılın ilk yarısında krize kaynaklık eden sorunlar, sırasıyla:
1. I. Dünya Savaşı,
2. Rus Devrimi,
3. Sömürgelerde ayaklanma ve
4. 1929 ekonomik krizidir.

Doğru Cevap: D

Soru 118

19. yüzyılın özgüven yüklü, değişime, ilerlemeye olan inancını derin bir biçimde sarsan olaylar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

1929 iktisadi krizi

Batı karşıtı, anti-emperyalist ayaklanmalar

Rus Devrimi

I. Dünya Savaşı

İngiliz Devrimi

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "İki Savaş Arası dönem: Kriz ve Toplumsal Değişme Anlayışının Değişmesi" başlığını gözden geçiriniz.
I. Dünya Savaşı, Rus Devrimi, Sömürgelerde ayaklanma ve 1929 ekonomik krizi 19. yüzyıldaki iyimser havayı dağıtan başlıca unsurlardır.

Doğru Cevap: E

Soru 119

Sömürgeci devletlerin sömürgeleştirdikleri coğrafyalarda yaşayan insanların sömürge idaresinin sona erdirilmesi
ile kendi bağımsız ulus-devletlerini kurma sürecini adlandırmak için kullanılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Emperyalizm

Uluslararası sistemin kurulması

Dekolonizasyon

Gunbot Politikası

Sınıf çatışması

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Eski Sorunlar Yeni Çözümler" başlığını gözden geçiriniz.
Dekolonizasyon, sömürgeci devletlerin sömürgeleştirdikleri coğrafyalarda yaşayan insanların sömürge idaresinin sona erdirilmesi ile kendi bağımsız ulus-devletlerini kurma sürecidir.

Doğru Cevap: C

Soru 120

Aşağıdakilerden hangisi modernleşme kuramının temel iddiaları ile uyumsuzdur?

Modern toplumda kaderci zihniyetin hakim olduğu inanç sistemi söz konusudur.

Modern toplumda siyasi ve sosyal yapı dinamiktir.

Modern toplum laik bir siyasi yapı ile bilinir.

Siyasal hayata katılım oranı modern toplumda hayli yüksektir.

Modern toplumda kurumlaşma esastır.

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Modernleşme Kuramları" başlığını gözden geçiriniz.
Kadercilik modernleşme kuramcılarına göre geleneksel toplumlara özgüdür.

Doğru Cevap: A

Soru 121

Aşağıdaki isimlerden hangisi modernleşme kuramlarını analiz eden bir çalışmada öncelikli olarak ele alınması gereken bilim insanlarından birisidir?

Spengler

Levy

Sorokin

Darwin

Tonybee

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Modernleşme Kuramları" başlığını gözden geçiriniz.
Modernleşme kuramı dendiğinde Parson ile başlayarak Levy, Smelser ve Lerner gibi isimler akla gelir.

Doğru Cevap: B

Soru 122

Aşağıdakilerden hangisi modernleşme kuramlarına yönelik ciddi eleştirilerin ortaya konulmasına kapı aralayan gelişmelerden birisidir?

Vietnam Savaşı

I. Dünya Savaşı

Sömürgecilik

Fransız Devrimi

İngiliz Devrimi

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Modernleşme Kuramları" başlığını gözden geçiriniz.
1960’larda ABD’de ortaya çıkan sivil haklar hareketi, Soğuk Savaş sürecinde SSCB ve ABD’nin etkinlik arayışları ve Vietnam Savaşı gibi hadiseler modernleşme kuramlarının ciddi eleştirilere maruz kalmasına kapı aralamıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 123

Geleneksel Doğu toplumlarında değişim olgusu nasıl görülür?

Olumsuz

Olumlu

Yararlı

Düzen sağlayıcı

Kutsal

Açıklama:

Değişimin olumsuzlanması, geleneksel doğu toplumlarında görülürken, Ortaçağ sonlarında-Yeniçağ başlarında Batı Avrupa’da yenilenme talepleri, değişimin olumluluğu yönünde kabul ve değerlendirmeleri getirmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 124

Aşağıdakilerden hangisi Feodalizm ya da Ortaçağ Batı Avrupa düzenini sarsan gelişmelerden biri değildir?

1453’te İstanbul’un fethi,

1492’de Amerika kıtasının keşfi,

1497/98’de Ümit
Burnu’nun bulunuşu,

Köylü ayaklanmaları

Birinci Dünya Savaşı

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 125

Alman yazar Johann Wolfgang von Goethe'nin değişimcilik ve ilerlemecilik düşüncelerini eleştirel bir bakışla işlediği ünlü eseri hangisidir?

Faust

Kapital

Sosyolojinin İlkeleri

Hamlet

Protestan Ahlakı

Açıklama:

1749-1832 tarihleri arasında yaşayan Alman yazar Johann Wolfgang von Goethe, ünlü eseri Faust’ta değişimcilik ve ilerlemecilik düşüncelerini merkezi temalar olarak işlemiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 126

Sömürgelerde, sömürge idaresinin sona erdirilerek yerli halkın kendi bağımsız ulus-devletini kurması politikasını ifade eden dekolonizasyon ne zaman uygulanmaya başlamıştır?

1789 Fransız İhtilali'nden sonra

II. Dünya Savaşı'ndan sonra

I. Dünya Savaşı'ndan sonra

1848 İşçi ayaklanmalarının ardından

1500'lü yıllarda

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 127

II. Dünya Savaşı sonrasında sınıf temelli toplumsal hareketlerin geri çekilmesinin kaynağında aşağıdakilerden hangisinin yer aldığı söylenebilir?

Fransız İhtilali'nin etkisi

Toplumsal sınıf bilincinin gelişmesi

Toplumsal sınıfların ekonomik sistemden dışlanmaları

Sınıf temelli hareketlerin kısmi çıkarlarla sisteme dahil edilmeleri

Sınıf temelli hareketlerin bütünüyle yasaklanması

Açıklama:

II. Dünya Savaşı sonrasında sınıf temelli toplumsal hareketlerin geri çekilmesinin kaynağında, kısmi çıkarlarla sisteme dahil edilmeleri bulunmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 128

ABD’deki bir grup gelişme uzmanının çabaları ile etkili olan Modernleşme kuramı aşağıdakilerden hangisine alternatif olarak geliştirilmiştir?

Postmodern yaklaşım

İlerlemeci tarih anlayışı

Ulus devlet düşüncesi

Döngüsel tarih

Marksist toplumsal gelişme değerlendirmesi

Açıklama:

Modernleşme kuramı, ABD’deki bir grup gelişme uzmanının, Marksist toplumsal
gelişme değerlendirmesine bir alternatif ortaya koyma gayretlerinin sonucu olarak, 1960’ların başında yaygın biçimde kullanılmaya başlanan bir terim ve yaklaşımdır.

Doğru Cevap: E

Soru 129

Modernleşme Kuramı’na göre geleneksel toplumun siyasi ve sosyal yapısında aşağıdaki özelliklerden hangisi bulunmaz?

Yüksek katılımlı siyasi hayat

Durağanlık

Kaderci inanç sistemi

Yüz yüze ilişkilere dayalı

Yatay ve dikey hareketsizlik

Açıklama:

Modernleşme Kuramı’na göre geleneksel toplumun siyasi ve sosyal yapısında şu özellikler bulunur; Durağan; Yatay ve dikey hareketsizlik hâkim; Yüz yüze ilişkilere dayalı; Kaderci zihniyetin hâkim olduğu inanç sistemi

Doğru Cevap: A

Soru 130

Modernleşme Kuramına göre modern toplum yapısında ekonomi hangi özelliği gösterir?

Tarıma dayalı

Endüstrileşmiş

Avcı-toplayıcı

Değiş tokuşa dayalı ticaret

Geleneksel zanaatlere dayalı

Açıklama:

Modernleşme Kuramına göre modern toplum yapısında ekonomi endüstrileşmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 131

Avrupa’ya göre, yani ırkmerkezci bir biçimde, doğuda yer alan ulusların dillerini, tarihlerini, kültür ve törelerini incelemeyi esas alan yaklaşım hangisidir?

Sosyoloji

Biyoloji

Şarkiyatçılık

Geleneksel yaklaşım

Marksist yaklaşım

Açıklama:

Avrupa’ya göre, yani ırkmerkezci bir biçimde, doğuda yer alan ulusların dillerini, tarihlerini, kültür ve törelerini incelemeyi esas alan yaklaşım şarkiyatçıklık ya da oryantalizm olarak adlandırılır

Doğru Cevap: C

Soru 132

Modernleşme Kuramlarının, 1950’li yıllarda bir diğer önemli ismi Daniel Lerner'ın yaklaşımına göre bütün toplumların geleneksel toplum aşamasından başladığı gelişim sürecinin nihai aşaması aşağıdakilerden hangisidir?

Katılmacı toplum

İlkel toplum

Sosyalist toplum

Risk toplumu

Çözülme aşaması

Açıklama:

Lerner'e göre toplumlar aynı başlangıç noktasından, geleneksel toplumdan hareket ederler. Geleneksel toplumlar, sınırlı beklentilere, yüz yüze iletişim sistemleri ile kabile şefleri ve dini liderler gibi geleneksel otoritelerce denetlenen bir yönetim biçimine dayanmaktadır. Gelişme sürecinin nihaî noktasında ise demokratik katılım, toplumsal refah ve tüketimcilikle oluşturulan katılmacı toplum yer almaktadır

Doğru Cevap: A

Ünite 7

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi klasik dönem Osmanlı toplum yapısı bağlamında diğerlerinin dışında kalır?

Halk ve ülkenin zengin kaynakları başta olmak üzere devletin bütün unsurları hükümdarın kudretini destekleme ve artırma işlevi üstlenmiştir.

Tüm toplumsal ve politik örgütlenmenin ve iktisadi faaliyetin yönetimin kudretine hizmet etmesi beklenir.

Halk iki temel tabakaya ayrılmıştır.

Hükümdarın otoritesini temsil edenler yöneticiler, asker ve din adamlarıdır.

Üretim işleri ile uğraşan ve vergi veren tebaa sadece çiftçilerden oluşur.

Açıklama:

Üretim işleri ile uğraşan ve vergi veren bu kitlekendi içinde hiyerarşik olarak çiftçiler, tüccarlar ve hirfet erbabı olarak sıralanır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 2

Osmanlılarda şehir ve kasabalarda devletle halk arasındaki ilişkileri düzenleyen kimselere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Ayan

Hirfet

Mir

Şıh

Reaya

Açıklama:

Ayan: Osmanlılarda şehir ve kasabalarda devletle halk arasındaki ilişkileri düzenleyen kimselere verilen ad. Ayan, Osmanlı Devleti’nde de diğer devletlerde olduğu gibi çok geniş manada kullanılmıştır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 3

..... 3 Kasım 1839’da Sultan Abdülmecid’in padişahlığı döneminde, sadrazam Mustafa Reşid Paşa tarafından yabancı devletlerin elçileri ve büyük bir halk kitlesi karşısında okunan bir belgedir. Reaya ile devlet arasındaki ilişkilerin düzenlenmesine yönelik bir dizi ıslahat gündeme getirilmiştir. Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

Islahat Fermanı

Tanzimat Fermanı

İlericiler Fermanı

Jön Türk Fermanı

Pan-Osmanlı Fermanı

Açıklama:

Tanzimat Fermanı 3 Kasım 1839’da Sultan Abdülmecid’in padişahlığı döneminde, sadrazam Mustafa Reşid Paşa tarafından yabancı devletlerin elçileri ve büyük bir halk kitlesi karşısında okunan bir belgedir. Ferman reaya ile devlet arasındaki ilişkilerin düzenlenmesine yönelik bir dizi ıslahat gündeme getirilmiştir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 4

Genç Osmanlılar bağlamında aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenemez?

Genç Osmanlılar, ilk olarak 1865 yılında İstanbul’da ‘İttifak-ı Hamiyet’ adlı gizli bir örgütün çatısı altında bir araya gelmişlerdir.

Genç Osmanlı hareketinin temel hedefi anayasal bir sistemin inşa edilmesidir.

Genç Osmanlılar arasında ortak bir eğilim tespit edilmektedir.

Genç Osmanlıların eleştirilerinin hedefinde saray değil Bâb-ı Ali yer alır.

Genç Osmanlılar Tanzimat dönemi ıslahatlarına şüphe ile yaklaşmaktadırlar.

Açıklama:

Genç Osmanlılar, ilk olarak 1865 yılında İstanbul’da ‘İttifak-ı Hamiyet’ adlı gizli bir örgütün çatısı altında bir araya gelmişlerdir.
Genç Osmanlı hareketinin temel hedefi anayasal bir sistemin inşa edilmesidir.
Genç Osmanlıların eleştirilerinin hedefinde saray değil Bâb-ı Ali yer alır.
Genç Osmanlılar Tanzimat dönemi ıslahatlarına şüphe ile yaklaşmaktadırlar.
Yukarıdaki dört unsur Genç Osmanlılar bağlamında söylenebilecek unsurlardır. Fakat Şerif Mardin, Genç Osmanlılar arasında en az dört farklı eğilim tespit etmektedir.
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 5

..... ilk gazeteci olarak kabul edilir. Bu yönüyle, aynı zamanda, Batılı fikirleri Osmanlı Devleti’ nde taşıyan ilk isimdir. Onun şiirlerinden ve manzum eserlerinden arda kalan birkaç temel kavram var ise, kuşkusuz bunlar her şeyden önce ‘adalet’ ve ‘akıl’dır. Yukarıdaki boşluğa hangi isim gelmelidir?

Nuri

Agah Efendi

Ali Suavi

Şinasi

Namık Kemal

Açıklama:

Şinasi ilk gazeteci olarak kabul edilir. Bu yönüyle, aynı zamanda, Batılı fikirleri Osmanlı Devleti’ nde taşıyan ilk isimdir. Onun şiirlerinden ve manzum eserlerinden arda kalan birkaç temel kavram var ise, kuşkusuz bunlar her şeyden önce ‘adalet’ ve ‘akıl’dır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 6

Hükümdarın ya da padişahın yetkilerinin yazılı bir anayasa ile tanımlandığı ve sınırlandığı bir yönetim biçimi olan ve bu yönetim biçiminde iktidarın padişah ile meclis tarafından paylaşılmasına ne ad verilir?

Meşruti Monarşi

Meşruti Hiyerarşi

Meşruti Oligarşi

Meşruti Nepotizm

Meşruti Hukuki

Açıklama:

Meşruti Monarşi: Hükümdarın ya da padişahın yetkilerinin yazılı bir anayasa ile tanımlandığı ve sınırlandığı bir yönetim biçimidir. Bu yönetim biçiminde iktidar padişah ile meclis tarafından paylaşılır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Otoritenin birliği anlamına gelen ve Ali Suavi tarafından güçler ayrılığı ilkesine karşı olarak öne sürülen ve şeriat ve kanun dahi ezeli adalet ilkesine bağlı bir zincir ilkesinin özünü oluşturan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Meşruti Monarşi

Vahdet-i İmamet

Kanuni Esasi

Pozitivizm

Terakki

Açıklama:

Vahdet-i İmamet: Bu kavram, otoritenin birliği anlamına gelir ve Ali Suavi tarafından güçler ayrılığı ilkesine karşı olarak öne sürülmüştür. Ali Suavi’ye göre, yürütme hükme, hüküm fetvaya, fetva ise şeriat ve kanuna bağlıdır. Şeriat ve kanun dahi ezeli adalet ilkesine bağlıdır. İşte bu bağlılık zinciri vahdet-i imamet ilkesinin özünü oluşturmaktadır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Jön Türklerin düşünce ve eylem dünyasına dair aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Toplumsal gelişmeleriadeta bir fizik problemini çözercesine ve kesin kurallara bağlı bir biçimde halletme iddiası taşıyorlardı.

Bir yönüyle statükoyu yıkmayı değil korumayı amaçlayan bir dizi faaliyetin içinde bulunmuşlardır.

Din başlangıçta Jön Türkler için oldukça kıymetli bir unsurdu.

Başlangıçta evrimci bir çizginin baskın olmasına karşılık sonraları icraata/devrime dayalı bir dönüşüm fikri daha baskın hale gelmiştir.

Açıklama:

A,B, C ve D seçeneklerinde verilen unsurlar Jön Türklerin düşünce ve eylem dünyasına uygundur. Din ise başlangıçta Jön Türkler için oldukça kıymetsiz bir unsurdur. Tümüyle terki gereken ve aklın-bilimin referans alınması sureti ile etkisini yitireceği düşünülen bir unsurdur. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 9

Fikirlerinde sıklıkla merkeziyetçilik ve adem-i merkeziyetçilik kavramnlarına rastlanan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Prens Sabahattin

Abdullah Cevdet

Ali Suavi

Ahmet Rıza

Mizancı Murat Bey

Açıklama:

Hayatı boyunca adem-i merkeziyetçi konumunu muhafaza eden Sabahattin Bey için, Osmanlı Devleti’nin içine düştüğü zor durumdan kurtulması için atılan her adım merkeziyetçi bir içerikle donatılmıştır. Önceki ıslahatların bu merkeziyetçiliğinin derde deva olmadığının artık ivedilikle anlaşılması gerekmektedir. Bunun yerine adem-i merkeziyetçi bir idari yapılanma içine gidilmesi sureti ile anasırın Osmanlı Devleti’ne sıkı bir biçimde bağlanmalarını temin etmek mümkün hale gelebilecektir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Aşağıdaki ifadelerden hangisi Osmanlı-Cumhuriyet bağlamında yanlıştır?

Osmanlı Devletinin son asrında yürürlüğe konan ıslahatlar ve ıslahatları konu edinen tartışmalar Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunda ciddi anlamda yol gösterici olmuştur.

Bunun ötesinde, ıslahat fikrinin neredeyse bir yüzyıldan fazla bütün gündemi işgal ettiği yıllarda elde edilen deneyime Cumhuriyetin kurucu kadrolarının tümüyle ilgisiz kaldıklarını iddia etmek mümkün değildir.

1923’den itibaren, Osmanlı Devletindeki ıslahatların başaramadığı ölçüde bir radikal dönüşümün gerçekleştirildiği de açıktır.

Osmanlı'dan cumhuriyete kısmi bir süreklilikten bahsedilebilir.

Osmanlı ve yeni cumhuriyet arasında derin ve keskin bir kopuş vardır.

Açıklama:

Osmanlı ve yeni cumhuriyet arasında derin ve keskin bir kopuş değil, kısmi ve ilişkisel bir süreklilik söz konusudur. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 11

Hangisi Islahat kelimesinin eşanlamlısıdır?

Reform

Devrim

İhtilal

İttihat

Hilafet

Açıklama:

Islahat ve reform eş anlamlı kelimeler. Her ikisi de düzeltme demek. Yani bozulan düzeni tekrar eski haline getirme çabasını temsil ediyorlar.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Osmanlı Devleti’nde kunduracılık, duvarcılık, demircilik, marangozluk, dokumacılık gibi küçük el sanatlarına verilen isim şıklardan hangisidir?

Hirfet

Saka

Hallaç

Debbağ

Nalbur

Açıklama:

Hirfet, Osmanlı Devleti’nde kunduracılık, duvarcılık, demircilik, marangozluk, dokumacılık gibi küçük el sanatlarına verilen isimdir.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Osmanlı toprak rejimi içinde yer alan hangi toprak türü hacmen en fazla yer tutar ve mutlak mülkiyet hakkı devlete aittir.?

Mülk toprakları

Vakıf toprakları

Miri topraklar

Bağ toprakları

Bahçe toprakları

Açıklama:

Osmanlı toprak rejimi içinde üç tür toprak türü yer alır. Mülk toprakları, vakıf toprakları ve miri topraklar. Bu üçü içinde miri toprakların hacmi diğer ikisi ile karşılaştırılamayacak kadar çoktur.
Dolayısıyla Osmanlı toprak rejiminin esasını miri topraklar oluşturmaktadır. Miri toprak ya da arazinin mutlak mülkiyet hakkı devlete aittir.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Osmanlılarda şehir ve kasabalarda devletle halk arasındaki ilişkileri düzenleyen kimselere ne ad verilirdi?

Yeniçeri serdan

Kethüdayeri

Ayan

Zahireci

Bezzaz

Açıklama:

Osmanlılarda şehir ve kasabalarda devletle halk arasındaki ilişkileri düzenleyen kimselere Ayan adı verilirdi.

Doğru Cevap: C

Soru 15

Hangi padişah dönemi Osmanlı-Türk modernleşmesinin başlangıç aşaması olarak kabul edilir?

I. Mahmut

Sultan Abdülmecid

III. Selim

Fatih Sultan Mehmet

Kanuni Sultan Süleyman

Açıklama:

III. Selim dönemi genellikle Osmanlı-Türk modernleşmesinin başlangıç aşaması olarak kabul edilir.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Tanzimat Fermanı hangi padişah döneminde düzenlenmiştir?

Sultan Abdülhamit

Sultan Abdülmecid

Yavuz Sultan Selim

Sultan Abdülaziz

I. Mahmut

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 17

Hangi isim Genç Osmanlılar hareketi içinde yer almaz?

Şinasi

Namık Kemal

Ali Suavi

Peyami Safa

Ziya Paşa

Açıklama:

Peyami Safa Genç Osmanlılar hareketi içinde yer almaz.

Doğru Cevap: D

Soru 18

Hükümdarın ya da padişahın yetkilerinin yazılı bir anayasa ile tanımlandığı ve sınırlandığı, iktidarın padişah ile meclis tarafından paylaşıldığı yönetim biçimi şıklardan hangisidir?

Demokrasi

Otokrasi

Teokrasi

Meşruti Monarşi

Monarşi

Açıklama:

Meşruti Monarşi, Hükümdarın ya da padişahın yetkilerinin yazılı bir anayasa ile tanımlandığı ve sınırlandığı bir yönetim biçimidir. Bu yönetim biçiminde iktidar padişah ile meclis tarafından paylaşılır.

Doğru Cevap: D

Soru 19

İlk Osmanlı Anayasası olan Kanun-i Esasi’yi, ilanından kısa bir süre sonra yürürlükten kaldıran Padişah kimdir?

I. Abdülhamit

II. Abdülhamit

I. Mahmut

Sultan Vahdettin

Sultan Abdülhamid

Açıklama:

Bir büyük dönüşümü ya da inkılabı temsil eden Kanun-i Esasi ancak kısa bir süre yürürlükte kalabilmiştir. II. Abdülhamit, anayasadan kaynaklı yetkisini kullanarak ve Osmanlı-Rus Savaşını bahane ederek, 14 Şubat 1878’de Meclisi süresiz tatil etmiştir. Her ne kadar, kısa bir süre sonra tekrar meclisin açılacağına dair sözler verse de, 1908 yılına kadar bu gerçekleşmemiştir. Bu süre zarfında II. Abdülhamit, mutlak bir güç sahibi olarak iktidarda kalmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 20

Araştırmalarını olgulara, deneylere, gerçeklere dayayan, fizikötesi açıklamaları teorik olarak ihtimal dışı ve yararsız gören Auguste Comte’un açtığı felsefe çığırına ne ad verilir?

Optimizim

Sürrealizm

Pozitivizm

Hümanizm

Septisizm

Açıklama:

Pozitivizm Araştırmalarını olgulara, deneylere, gerçeklere dayayan, fizikötesi açıklamaları teorik olarak ihtimal dışı ve yararsız gören Auguste Comte’un açtığı felsefe çığırıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 21

Osmanlı Devleti’nde kunduracılık, duvarcılık, demircilik, marangozluk, dokumacılık gibi küçük el sanatlarına verilen isim aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

Hirfet

Ayan

Meşruti monarşi

Vahdet-i imamet

Islahat

Açıklama:

Ayan, Osmanlılarda şehir ve kasabalarda devletle halk arasındaki ilişkileri düzenleyen kimselere verilen isimdir. Vahdet-i imamet, otoritenin birliği anlamına gelir ve Ali Suavi tarafından güçler ayrılığı ilkesine karşı olarak öne sürülmüştür. Hirfet ise, Osmanlı Devleti’nde kunduracılık, duvarcılık, demircilik, marangozluk, dokumacılık gibi küçük el sanatlarına verilen isimdir. Dolayısıyla, doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Osmanlı Devleti’nde üç tür toprak vardır. ………….. , bunlar içinde en yaygın olanıdır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi tamamlar?

Miri topraklar

Vakıf toprakları

Mülk topraklar

Verimli topraklar

Verimsiz topraklar

Açıklama:

Osmanlı Devleti’nde üç tür toprak vardır: Mülk toprakları, vakıf toprakları ve miri topraklar. Bunlar içinde en yaygını miri topraklardır. Dolayısıyla, doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Osmanlılarda şehir ve kasabalarda devletle halk arasındaki ilişkileri düzenleyen kimselere verilen isim aşağıdaki şıkların hangisinde verilmiştir?

Reaya

Tımarlı sipahi

Ayan

Genç Osmanlılar

Hirfet

Açıklama:

Hirfet, Osmanlı Devleti’nde kunduracılık, duvarcılık, demircilik, marangozluk, dokumacılık gibi küçük el sanatlarına verilen isimdir. A şıkkında verilen ayan ise, Osmanlılarda şehir ve kasabalarda devletle halk arasındaki ilişkileri düzenleyen kimselere verilen isimdir. Dolayısıyla, doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 24

I. Pozitivist ve materyalist paradigmanın etkisi altına girmişlerdir.
II. Var olan sorunları çözmek bilimi ve aklı referans almışlardır.
III. Kendilerine “toplum doktoru” rolü atfetmişlerdir.
IV. Dini dışarıda bırakmayan bir batılılaşma arayışı içinde olmuşlardır.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri Jön Türklerin düşünce dünyasını açıklamada kullanılabilir?

I ve II

Yalnız II

I, II ve III

III ve IV

Yalnız IV

Açıklama:

Jön Türklerin düşünce dünyasında ilk göze çarpan unsur, pozitivizm ve materyalizm gibi dönemin Avrupa’sının entelektüel muhitlerinde etkin olan iki paradigmanın etkisi altına girmiş olmalarıdır. Bir başka biçimde söylenebilirse, Jön Türkler’e göre, bilim ve aklın referans alınması yoluyla ancak ve ancak var olan sorunlarla baş etmek mümkün hale gelebilecektir. Bu aynı zamanda toplumsal meselelerin çözümünde dinin bir referans kaynağı olmaktan çıkması demektir. Bu yönüyle Jön Türkler ile Genç Osmanlılar düşüncesi arasında belirgin bir kopuş olduğunu söylemek mümkündür. Zira Genç Osmanlılar dini dışarıda bırakmayan bir batılılaşma arayışı içinde idiler.
Dolayısıyla, doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Hükümdarın ya da padişahın yetkilerinin yazılı bir anayasa ile tanımlandığı ve sınırlandığı, iktidarın padişah ve meclis tarafından paylaşıldığı yönetim biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Cumhuriyet

Aristokrasi

Oligarşi

Teokrasi

Meşruti Monarşi

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 26

I. Namık Kemal
II. Şinasi
III. Prens Sabahattin
IV. Abdullah Cevdet
Yukarıdaki isimlerden hangisi/hangileri Genç Osmanlılar hareketi içinde yer almıştır?

Yalnız I

I ve II

I, II ve IV

Yalnız III

III ve IV

Açıklama:

Namık Kemal ve Şinasi Genç Osmanlılar hareketi içinde; Prens Sabahattin ve Abdullah Cevdet ise Jön Türkler hareketi içinde yer almışlardır.

Doğru Cevap: B

Soru 27

Genç Osmanlı hareketi içerisinde yer alan ve aynı zamanda, ilk gazeteci olarak bilinen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Şinasi

Namık Kemal

Ali Suavi

Abdullah Cevdet

Ahmet Rıza Bey

Açıklama:

Şinasi, Genç Osmanlı hareketi içerisinde yer almıştır ve aynı zamanda, ilk gazeteci olarak bilinmektedir. Ayrıca, Abdullah Cevdet ve Ahmet Rıza Bey, Jön Türkler hareketi içinde yer almışlardır. Dolayısıyla, doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 28

Yoksul bir aileden geliyor olması ve bir direniş teorisi geliştirme çabası içinde olması bakımından Genç Osmanlılar hareketi içinde istisnai bir yere sahip olan isim aşağıdakilerden hangisidir?

Abdullah Cevdet

Şinasi

Namı Kemal

Ali Suavi

Ahmet Rıza Bey

Açıklama:

Ali Suavi, yoksul bir aileden geliyor olması ve bir direniş teorisi geliştirme çabası içinde olması bakımından Genç Osmanlılar hareketi içinde istisnai bir yere sahiptir.
Bu sebeple, doğru cevap D' dir.

Doğru Cevap: D

Soru 29

Otoritenin birliği anlamına gelen ve Ali Suavi tarafından güçler ayrılığı ilkesine karşı olarak öne sürülen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Meşveret

Vahdet-i imamet

Meşruti monarşi

Toplum sözleşmesi

Ayan

Açıklama:

Meşruti monarşi, hükümdarın ya da padişahın yetkilerinin yazılı bir anayasa ile tanımlandığı ve sınırlandığı, iktidarın padişah ve meclis tarafından paylaşıldığı yönetim biçimidir. Ayan, Osmanlılarda şehir ve kasabalarda devletle halk arasındaki ilişkileri düzenleyen kimselere verilen isimdir. Vahdet-imamet ise, otoritenin birliği anlamına gelir ve Ali Suavi tarafından güçler ayrılığı ilkesine karşı olarak öne sürülmüştür. Bu sebeple, doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 30

Din ve ırk farkı gözetmeksizin bütün unsurları Osmanlı kimliği etrafında bir arada tutma düşüncesi aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

İslamcılık

Türkçülük

Vahdet-i imamet

Meşruti monarşi

Osmanlıcılık

Açıklama:

Vahdet-i imamet, otoritenin birliği anlamına gelen ve Ali Suavi tarafından güçler ayrılığı ilkesine karşı olarak öne sürülen bir kavramdır. Meşruti monarşi, hükümdarın ya da padişahın yetkilerinin yazılı bir anayasa ile tanımlandığı ve sınırlandığı bir yönetim biçimidir. Bu yönetim biçiminde iktidar padişah ile meclis tarafından paylaşılır. İslamcılık, Müslüman unsurları esas alarak Osmanlı birliğini sağlama hedefini temsil eder. Türkçülükte ise temel unsur Türklerdir. Bir başka deyişle, Türkçülük, Türklere dayalı bir Osmanlı birliği sağlama hedefinin adıdır. Osmanlıcılık ise, din ve ırk farkı gözetmeksizin bütün unsurları Osmanlı kimliği etrafında bir arada tutma düşüncesidir.
Dolayısıyla, doğru cevap E' dir.

Doğru Cevap: E

Soru 31

Osmanlı Devleti’nde ıslahatları başlatan padişah aşağıdakilerden hangisidir?

III. Selim

Sultan Abdülaziz

I. Mahmut

Sultan Abdülmecid

II. Abdülhamit

Açıklama:

Islahatlar 1789 yılında tahta çıkan 28. Osmanlı padişahı III. Selim ile başlamış ve halefleri tarafından sürdürülmüştür. Bu nedenle III. Selim dönemi genellikle Osmanlı-Türk modernleşmesinin başlangıç aşaması olarak kabul edilmektedir. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Osmanlı Devleti’nde tüm unsurların birbirine bağlandığı ideoloji aşağıdakilerden hangisidir?

Hirfet

Vahdet-i İmamet

Islahat

Daire-i Adalet

Adem-i Merkeziyetçilik

Açıklama:

Osmanlı Devleti’nde tüm unsurların bir silsile halinde birbirine bağlandığı ideoloji Daire-i Adalet (Adalet Dairesi) olarak nitelendirilir. Bu silsilede dünya düzeni, devlet, şeriat, mülk (hüküm sürülen topraklar), ordu, mal (devletin gelirleri) ve vergi veren reaya birbirine sıkı bir biçimde bağlanmıştır. Adaletin temel alındığı bu yönetim geleneği ya da ideolojisinde, adalet halkı, yani reayayı zulümden korumak anlamında kullanılmıştır. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 33

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti’nde klasik düzenin bozulmasının sonuçlarından biridir?

Ateşli silahların yaygınlaşması

Nüfusun artması

Ayanların güçlenmesi

Akdeniz’in ticari önemini yitirmesi

Savaş giderlerinin artması

Açıklama:

Osmanlı Devleti’nde klasik düzeninin 1570’li yıllar ile birlikte bozulmaya başlaması pek çok faktörün bir araya gelmesiyle gerçekleşmiştir. Bu faktörler, “sipahilerin suistimalleri ya da yolsuzlukları”, “ateşli silahların kullanılmaya başlanması ve yaygınlaşması”, “Akdeniz’in artık önemli bir ticaret odağı olmaktan çıkmaya başlaması”, “15. ve 16. yüzyıllardaki nüfus artışı ve şehirleşme”, “artan savaş giderleri” ve “ yeni tüketim alışkanlıklarının (kahve ve şeker gibi) ortaya çıkması" olarak sıralanabilir. Bütün bu sıralanan değişimler merkez ile taşra arasındaki dengenin dönüşümünü beraberinde getirerek klasik düzenin bozulmasına yol açan faktörlerdir. Ayanların bir iktisadi ve siyasi aktör olarak öne çıkmaları ise bu gelişmelerin ve klasik düzenin bozulmasının sonuçlarından biridir. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi 17. ve 18. yüzyıl ıslahatlarının özelliklerinden biri değildir?

Düzeni kuvvete dayanarak tesis etme eğilimindedir.

Şahıslarla kaimdir.

Plansız ıslahatlardır.

Sonraki ıslahatların dayanak noktası olmuşlardır.

Kapsamlı ıslahatlardır.

Açıklama:

17. ve 18. yüzyıllardaki ıslahat teşebbüslerinin ortak noktası, bozulan düzeni kuvvete dayanarak iade etmektir. Söz konusu çabalar müteşebbislerin karakterlerindeki şiddet ölçüsünde başarılı sonuçlar üretebilmiştir. Dahası, her bir ıslahat girişimi şahıslarla kaimdir, yani ilgili müteşebbis öldükten sonra Osmanlı Devleti kısa süre içinde tekrar ıslaha muhtaç bir hale düşmekten kurtulamamıştır. Ayrıca bu ıslahatlar, plansız oldukları gibi, kısmi ıslahatlardır. Fakat bu özelliklere rağmen, 18. yüzyıl ıslahatları büyük bir karşılık bulmuş ve özellikle bir sonraki yüzyıla damgasını vuracak tüm ıslahat girişimleri için bir tür dayanak noktası teşkil etmiştir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Genç Osmanlılar’a ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

Temel hedefleri anayasal bir sistemin inşa edilmesidir.

1865 yılında İttifak-ı Hamiyet adı altında bir araya gelmişlerdir.

Tanzimat dönemi ıslahatlarına şüphe ile yaklaşmışlardır.

Eleştirileriyle doğrudan sarayı hedef almışlardır.

Önde gelen isimleri farklı eğilimlere sahip olmuşlardır.

Açıklama:

1865 yılında İstanbul’da “İttifak-ı Hamiyet” adlı gizli bir örgütün çatısı altında bir araya gelen Genç Osmanlılar arasında tümüyle ortak bir eğilimden bahsetmek zor olmakla birlikte, temel hedeflerinin anayasal bir sistemin inşa edilmesi olduğu söylenebilir. Genç Osmanlılar Tanzimat dönemi ıslahatlarına şüphe ile yaklaşmışlardır. Bununla birlikte, Genç Osmanlılar’ın eleştirilerinin hedefinde saray değil Bâb-ı Ali yer almıştır. Bâb-ı Ali, sadece bir istibdat rejimi inşa ettiği için değil, Avrupa kültürünün en yüzeysel kısımlarını benimsediği için eleştirilmiştir. Dönemin Bâb-ı Ali yöneticilerine yöneltilen bir diğer eleştiri ise, engin şeriat denizinin ortaya çıkardığı büyük fırsatların ihmale uğraması ile ilgilidir. Doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 36

Genç Osmanlılar içinde Türkçü ideolojinin öncüsü sayılan fikirleri ilk defa dile getiren isim aşağıdakilerden hangisidir?

Ziya Paşa

Namık Kemal

Ali Suavi

Mustafa Fazıl Paşa

Şinasi

Açıklama:

Genç Osmanlılar hareketi içinde yoksul bir aileden geliyor olması bakımından istisnai bir yer işgal eden Ali Suavi, aynı zamanda Türkçü ideolojinin öncüsü sayılan fikirleri ilk defa dile getiren isim olmuştur. Doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 37

Genç Osmanlılar’ın önemli isimlerinden Ali Suavi’nin güçler ayrılığı yerine öne sürdüğü ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Vahdet-i İmamet

Daire-i Adalet

Hirfet

Adem-i Merkeziyetçilik

İttifak-ı Hamiyet

Açıklama:

Ali Suavi kuvvetler ayrılığı yerine “vahdet-i imamet” ilkesini koymuştur. Bu ilke, otoritenin birliği anlamına gelmektedir. Ali Suavi’ye göre, yürütme hükme, hüküm fetvaya, fetva şeriat ve kanuna ve şeriat ve kanun da ezeli adalet ilkesine bağlıdır. Bu bağlılık zinciri vahdet-i imamet ilkesinin özünü oluşturmaktadır. Doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 38

Jön Türk hareketinin ikinci nesli aşağıdaki isimlerden hangisinin liderliğinde toplanmıştır?

Ahmet Rıza

Mizancı Murat

Prens Sabahattin

Abdullah Cevdet

Mehmet Talat Bey

Açıklama:

Jön Türkler, 1889 yılında bir grup tıp fakültesi öğrencisinin İttihad-i Osmanlı Cemiyeti’ni kurmasıyla ortaya çıkmıştır. Jön Türklerin bir bakıma ilk lideri Ahmet Rıza iken, ikinci nesli Mehmet Talat Bey’in öncülüğünde bir araya gelmiştir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 39

Materyalizm düşüncesinin etkisi altında kalmış olan Jön Türklerin önemli ismi aşağıdakilerden hangisidir?

Prens Sabahattin

Abdullah Cevdet

Ahmet Rıza

Mizancı Murat Bey

Namık Kemal

Açıklama:

Jön Türkler’in düşünce dünyasında dönemin Avrupa’sında etkin olan pozitivizm ve materyalizm paradigmalarının etkileri görülür. Bu çerçevede, Jön Türklere göre, var olan sorunlarla ancak bilim ve aklın referans alınması yoluyla mücadele edilebilir. Materyalizm ile yakınlık kurmuş olan isim ise, İttihad-i Osmani Cemiyeti’nin ilk kurucuları arasında yer alan Abdullah Cevdet’tir. Doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 40

Mizancı Murat Bey ile Ahmet Rıza’nın farklı düşüncelere sahip oldukları konu aşağıdakilerden hangisidir?

Şiddet karşıtlığı

Kanun-i Esasi’nin tekrar yürürlüğe konması

Osmanlılık bilincinin gerekliliği

Halkın eğitim yoluyla aydınlatılması

Yabancı müdahalesi

Açıklama:

İlk olarak, hem Mizancı Murat Bey hem de Ahmet Rıza’nın şiddet karşıtı oldukları, devletin içinde bulunduğu zor durumdan kurtulması için uzun erimli ıslahatlar gerektiğini düşündükleri belirtilmelidir. İkincisi, her ikisi de Kanun-i Esasi’nin tekrar yürürlüğe konmasına halkın henüz hazır olmadığını düşünerek, eğitim yoluyla halkı aydınlattıktan sonra tekrar bir anayasalı rejime geçişin daha makul bir çözüm olduğu noktasında da ortaklaşırlar. Üçüncüsü, Osmanlıcılığı, yani din ve etnik kimlik farkı gözetmeksizin bir ortak Osmanlılık bilinci etrafında bir araya gelmeyi devletin kurtuluşu için önemli bir gereklilik olarak görmüşlerdir. Ayrıca, yine her iki isim düzenin temini hususunda da bir ortaklığa sahiptir. Bununla birlikte, Mizancı Murat Bey ve Ahmet Rıza yabancı müdahalesi noktasında ayrışırlar. Ahmet Rıza her türlü yabancı müdahalesine şiddetle karşı bir isim iken, Murat Bey en azından işler yoluna girene kadar yabancı müdahalesinden, özellikle İngilizler ile sıkı münasebetten yana olmuştur. İkinci bir farklılık ise, Ahmet Rıza’da oldukça baskın bir pozitivist ve materyalist damar söz konusu iken, aynı durumun Murat Bey için söz konusu olmamasıdır. Mizancı Murat Bey, düzeni sağlayıcı bir unsur olarak sıklıkla ahlaktan bahsetmiştir. Doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 41

"Reaya oğlu reayadır" sözü temel alınarak klasik dönem Osmanlı toplumsal yapısıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi veya hangilerine varılabilir?
I. Tabakalaşma sistemi vardır
II. Toplumsal hareketliliğe izin verilmektedir
III. Herkes kendi toplumsal sınıfı içinde tutulmaktadır

Yalnız I

Yalnız II

I ve III

II ve III

Yalnız III

Açıklama:

Bu dönemde Osmanlı'da halk iki temel tabakaya ayrılmıştır. Bir yanda hükümdarın otoritesini temsil edenler yer alır. Bunlar yöneticiler, asker ve din adamlarıdır. Diğer yanda ise tebaa ya da reaya vardır. Üretim işleri ile uğraşan ve vergi veren bu kitle kendi içinde hiyerarşik olarak çiftçiler, tüccarlar ve hirfet erbabı olarak sıralanır. Bu temel tabakalaşma sisteminde herkesi kendi sınıfı içinde tutmak ve dolayısıyla her türlü toplumsal hareketliğe engel olmak devletin en temel görevidir. Düzenin tesisi ve devamlılığı bu görevin hakkıyla yerine getirilmesine bağlıdır. Örneğin ‘reaya oğlu reayadır’ sözünde açığa çıktığı gibi, devletin en korktuğu şeylerden biri ya da en az istediği şey bir köylünün toprağını terk etmesidir. Çünkü toprak rejimi, tesis edilen düzenin en merkezi unsurudur. Düzenin, hem ekonomik ve politik hem de toplumsal dayanağıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 42

Klasik dönem Osmanlı toprak sistemiyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisinin doğru olduğu söylenemez?

Osmanlı toprak rejimi içinde mülk, vakıf ve miri topraklar olmak üzere üç tür toprak yer alır

Miri topraklar, en geniş hacme sahip olan topraklardır

Bağlar ve bahçeler miri topraklar kapsamında yer almaz

Osmanlı toprak rejiminin esasını mülk toprakları oluşturur

Miri toprakların mülkiyeti devlete aittir

Açıklama:

Osmanlı toprak rejimi içinde, basitçe, üç tür toprak yer alırdı. Mülk toprakları, vakıf toprakları ve miri topraklar. Bu üçü içinde miri toprakların hacmi diğer ikisi ile karşılaştırılamayacak kadar çoktur. Dolayısıyla Osmanlı toprak rejiminin esasını miri topraklar oluşturmaktadır. Miri toprak ya da arazinin mutlak mülkiyet hakkı devlete aittir. Bu toprakların bütün tarım topraklarını kapsadığı düşünülmemelidir. Bağlar ve bahçeler miri arazi kapsamında değildir. Miri arazi, sadece hububat ziraati yapılan, bir bakıma tarla olarak kullanılan toprağı ifade etmektedir. Miri arazinin sadece hububat ziraati yapılan toprakları içermesi büyük kitlelerin geçiminin, ordunun ve şehirlerin iaşesinin hububat ekimine bağımlı olmasından kaynaklanmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 43

Osmanlı Klasik düzeninin bozulması ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğru değildir?

Vergi toplama sistemi değişmiştir

Sipahiler değişimin ana aktörleridir

Miri toprakların kullanım şekli değişmiştir

Reayanın üzerindeki vergi yükleri artmıştır

Klasik Osmanlı düzeninin bozulması 1670'li yıllara tekabül eder

Açıklama:

Osmanlı Devletinin klasik düzeninin 1570li yıllar ile birlikte bozulmaya başlaması aynı anda pek çok faktörün bir araya gelişi ile birlikte düşünülmelidir. Bu faktörler içinde belki de en önemlisi miri toprakların kullanım şeklinin ve vergi toplama sisteminin değişmesidir. Merkez ile çevre arasındaki ilişkileri düzenleyen ve bir kontrol mekanizması işlevi üstlenen sipahiler, söz konusu değişimin ana aktörü olarak öne çıkmaktadır. Sipahilerin, toplumsal değişmenin ana aktörü olarak öne çıkışı iki bakımdan ele alınabilir. İlki sipahilerin suistimalleri ya da yolsuzlukları ile ilgilidir. Reayanın üzerindeki vergi yükünü artıran bu yolsuzluklar alınan tedbirlere rağmen tümüyle ortadan kaldırılamamıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 44

Tanzimat Fermanı aşağıdaki padişahlardan hangisi döneminde ilan edilmiştir?

Abdülmecid

III. Selim

Abdülhamid

II. Mahmut

Mehmed Reşad

Açıklama:

Tanzimat Fermanı 3 Kasım 1839’da Sultan Abdülmecid’in padişahlığı döneminde, sadrazam Mustafa Reşid Paşa tarafından yabancı devletlerin elçileri ve büyük bir halk kitlesi karşısında okunan bir belgedir. Ferman ile reaya ile devlet arasındaki ilişkilerin düzenlenmesine yönelik bir dizi ıslahat gündeme getirilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 45

Askeri, sivil ve anayasal hayata ilişkin birtakım düzenlemeleri içeren Islahat Fermanı, Tanzimat Fermanı ve Kanun-i Esasi uygulamalarının tarihleri aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru sıra ile verilmiştir?

1856- 1876- 1839

1856- 1839- 1876

1839- 1876- 1856

1876- 1839- 1856

1839- 1856- 1876

Açıklama:

Islahat Fermanı 1856, Tanzimat Fermanı 1839 ve Kanun-i Esasi ise 1876 yılında ilan edilmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 46

Şerif Mardin'e göre Genç Osmanlılar arasında en az dört farklı eğilim tespit edilmektedir. Bu eğilimler içinde "hürriyet" ve "millet" kavramlarını merkeze alarak bir temsilciler meclisi kurulması fikrini savunan eğilimin temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Namık Kemal

Ali Suavi

Ziya Paşa

Mustafa Fazıl

Halil Şerif

Açıklama:

Şerif Mardin, Genç Osmanlılar arasında en az dört farklı eğilim tespit etmektedir. Genç Osmanlılar içindeki eğilimlerden birini Namık Kemal temsil etmektedir. Namık Kemal de batılı fikirlerin çekimine kapılmıştır. Ancak onun merkezi kavramları “hürriyet” ve “millet”dir. Ona göre bir temsilciler meclisinin kurulması imparatorluğu tahrip etmekte olan çeşitli bağımsızlık hareketlerini ortadan kaldırma potansiyeline sahiptir.

Doğru Cevap: A

Soru 47

I. Temel hedefleri anayasal bir sistemin inşa edilmesidir
II. Eleştirilerinin hedefinde Bab-ı Ali değil saray yer alır
III. Tanzimat döneminin ıslahatlarını benimsemektedirler
Yukarıdakilerden hangisi Genç Osmanlılar ile ilgili söylenebilir?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

I ve II

II ve III

Açıklama:

Genç Osmanlı hareketinin temel hedefi anayasal bir sistemin inşa edilmesidir.
Genç Osmanlıların eleştirilerinin hedefinde saray değil Bâb-ı Ali yer alır. Bâb-ı Ali, onlar için sadece bir istibdat rejimi inşa ettiği için değil, Avrupa kültürünün en sathi, yani yüzeysel kısımlarını benimsediği için eleştirilmelidir.
Genç Osmanlılar Tanzimat dönemi ıslahatlarına da şüphe ile yaklaşmakta ve eleştirmektedirler.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi Genç Osmanlılar hareketi içerisinde yer almaz?

Namık Kemal

Şinasi

Ziya Paşa

Ali Suavi

Şerif Mardin

Açıklama:

Şinasi, Namık Kemal, Mehmet Bey, Ziya Paşa, Ali Suavi, Halil Şerif ve Mustafa Fazıl gibi isimler Genç Osmanlılar hareketinin önde gelen isimleridir.

Doğru Cevap: E

Soru 49

Otoritenin birliği anlamına gelen ve Ali Suavi tarafından güçler ayrılığı ilkesine karşı olarak öne sürülmüş olan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

İnkılab-ı Azim

Adem-i Merkeziyet

Teşebbüs-ü Şahsi

Meşruti Monarşi

Vahdet-i İmamet

Açıklama:

Vahdet-i İmamet, otoritenin birliği anlamına gelir ve Ali Suavi tarafından güçler ayrılığı ilkesine karşı olarak öne sürülmüştür.

Doğru Cevap: E

Soru 50

I. II. Abdülhamid’e karşı yürüttüğü muhalefet sebebi ile sürgüne gönderilmiştir
II. Materyalizmden faydalanmıştır
III. Bilimin önemini dini referanslarla anlatmaya çalışmıştır
IV. Düşüncelerinin şekillenmesinde pozitivizm çok önemlidir
Yukarıdakilerden hangisi Jön Türk hareketinin başlangıcını temsil eden İttihad-i Osmani Cemiyeti’nin ilk kurucuları arasında yer alan Abdullah Cevdet ile ilgili söylenebilir?

Yalnız II

Yalnız III

Yalnız IV

II, III, IV

I, II ve III

Açıklama:

II. Abdülhamid’e karşı yürüttüğü muhalefet sebebi ile sürgüne gönderilen, tutuklanan ve uzunca bir süre Cenevre, Paris, Mısır gibi şehirlerde faaliyetlerini sürdürmek zorunda kalan Abdullah Cevdet özellikle Meşrutiyet’in ilânını takip eden yıllarda daha çok fikir ve edebiyat ile meşgul olmuştur.
Abdullah Cevdet, ilerleme, modernleşme ya da toplumsal değişime ilişkin görüşlerini oluştururken daha çok materyalizmin ortaya koyduğu düşüncelerden yararlanmıştır.
Materyalist görüşlerini desteklemek üzere, Abdullah Cevdet dine başvurmuştur. Bilimin önemini dini referanslarla anlatmaya çalışmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 51

Osmanlı Devleti’nin son asrında içine düşülen buhrana çare olmak üzere başvurulan ve aynı zamanda Osmanlı Devleti’nin halefi olan Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun yapı taşlarını da oluşturan kavram aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

eğitim sistemi

sağlık sistemi

reform çabaları

ekonomik faaliyetler

kanun ve düzenlemeler

Açıklama:

Osmanlı Devleti’nin son asrına içine düşülen buhrana çare olmak üzere başvurulan ıslahat (reform) çabaları damgasını vurmuştur. Bu ıslahatlar aynı zamanda Osmanlı Devleti’nin halefi olan Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun yapı taşlarını da örmeleri itibariyle dikkate değerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 52

Halk ve ülkenin zengin kaynakları başta olmak üzere devletin bütün unsurlarının Eski çağlardan beri Ortadoğu imparatorluklarında yaygın biçimde görülen ve Osmanlı Devleti’nde rastlanan Buna göre halk ve ülkenin zengin kaynakları başta olmak üzere devletin bütün unsurları aşağıdakilerden hangi işlevi üstlenmiştir?

Hükümdarın kudretini destekleme ve artırma

ekonomiyi geliştirme ve güçlendirme

halkın durumunu iyileştirme ve kalkındırma

eğitimi destekleme ve düzenleme

altyapı olanaklarını iyileştirme

Açıklama:

Eski çağlardan beri Ortadoğu imparatorluklarında yaygın biçimde görülen hükümdarın kuvvet ve kudretinden ibaret devlet anlayışının bir benzerine, Osmanlı Devleti’nde rastlanır. Halk ve ülkenin zengin kaynakları başta olmak üzere devletin bütün unsurları hükümdarın kudretini destekleme ve artırma işlevi üstlenmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı zamanında toprak rejimi ile ilgili söylenemez?

Mülk toprakları, vakıf toprakları ve miri topraklar olarak ayrılır.

Osmanlı Devleti’nde bir ana vergi ünitesidir.

Devletin mali düzenini istikrarlı kılabilmiştir.

Savaş gücünün en önemli dayanağı olmuştur.

Miri toprakları en az yaygın olan toprak türüdür.

Açıklama:

Osmanlı toprak rejimi içinde, basitçe, üç tür toprak yer alırdı. Mülk toprakları, vakıf toprakları ve miri topraklar. Osmanlı Devleti’nde bir ana vergi ünitesidir. Devlet, dirlik sahipleri aracılığı ile bu küçük birimlerden topladığı vergiler sayesinde mali düzenini istikrarlı kılabilmiştir. Toprak rejiminin Osmanlı Devleti için önemi sadece mali düzenin belkemiğini oluşturması ile sınırlı değildir. Toprak rejimi ikinci olarak Osmanlı Devleti’nin savaş gücünün en önemli dayanağı olması bakımından da kritik bir işlev yüklenmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 54

Osmanlı Devleti’nin klasik düzeninin 1570’li yıllar ile birlikte bozulmaya başlaması aynı anda pek çok faktörün bir araya gelişi ile birlikte düşünülmelidir. Bu faktörler içinde en önemlisi aşağıdakilerden hangisidir?

Sağlık sisteminin bozulması ve yetersizliği

Miri toprakların kullanım şeklinin ve vergi sisteminin değişmesi

Alt yapıdaki bozulmalar ve bunun halk üzerindeki etkisi

Uzun süren ve başarısızlıkla sonuçlanan savaş girişimleri

Batılı devletlerin birçok alanda ilerleme kaydetmeleri

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 55

18. yüzyıldan başlayarak ama özellikle 19. yüzyılın ilk yarısı Osmanlı Devleti’nin hızla toprak kaybettiği bir döneme karşılık gelir. Buna göre Osmanlı Devleti için yegâne kurtuluş ümidi hangi alanda ıslahatlar olmuştur?

bozulan askeri düzeni yeniden tesis etme

yeni topraklar elde etme

toplumu kalkındırma ve zenginleştirme

ekonomiyi düzeltme ve güçlendirme

eğitim sisteminde yenilik hareketleri

Açıklama:

18. yüzyıldan başlayarak ama özellikle 19. yüzyılın ilk yarısında yapılan ıslahatlar ağırlıklı olarak bozulan askeri düzeni yeniden tesis etmeye yönelik teşebbüsler biçiminde karşımıza çıkar. Bu yıllar Osmanlı Devleti’nin hızla toprak kaybettiği bir döneme karşılık gelir. Rakiplerinin sahip olduğu yeni savaş aletleri ve teknikleri karşısında sürekli mağlubiyetler alan Osmanlı Devleti için yegâne kurtuluş ümidi orduların ıslahıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 56

Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Fermanı ve Islahat Fermanın önceki teşebbüslerden açık bir biçimde farklılaşmasında en önemli ortak özelliktir?

Ekonomik alanda yeni uygulamalar başlatılmıştır.

Yerli halka daha geniş özgürlükler verilmek istenmiştir.

Gayrimüslimlerinin bağımsızlık taleplerinin önü alınmaya çalışılmıştır.

Orduda reformlar ve iyileştirmeler ön plandadır.

Şehirleşme ve vergilendirme alanlarında değişiklikler içermektedirler.

Açıklama:

Tanzimat Fermanı ve Islahat Fermanı ıslahatların alanını genişletmeleri bakımından önceki teşebbüslerden açık bir biçimde farklılaşırlar. Bu iki ferman ile Osmanlı gayrimüslimlerinin bağımsızlık taleplerinin önü alınmaya çalışılmıştır. Dönem Fransız İhtilali’nin etkilerinin çok-uluslu Osmanlı devleti içinde ziyadesiyle hissedilmeye başladığı bir dönemdir. Sırp, Yunan ve Bulgar isyanları ile sarsılan devlet, mevcut topraklarını muhafaza edebilmek üzere bir dizi çare üretme çabası içindedir. Her bir milliyetçi kalkışma nihai olarak kendi ulus devletini kurma arzusu ile yol almaya başlamıştır. İşte Tanzimat fermanı ile başlayan dönem bu arzunun mümkün mertebe önüne geçmek üzere ortaya konan bir dizi düzenlemeyi temsil etmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 57

Genç Osmanlılar aşağıdakilerden hangisini hem azınlıkların kendi devletlerini kurma arzularının önüne geçilebilmesi, hem de kanun hâkimiyeti sağlanabilmesi için öncelikli hedef olarak belirlemişlerdir?

Ekonomik reformların arttırılması

Anayasal bir yönetim modelinin benimsenmesi

Halka daha büyük özgürlüklerin verilmesi

Ordunun baştan yapılandırılması

Toprak vergilendirme sisteminin değiştirilmesi

Açıklama:

Genç Osmanlılar için öncelikli hedef anayasal bir yönetim modelinin benimsenmesidir. Bu sayede hem kanun hâkimiyeti sağlanabilecek hem de azınlıkların kendi devletlerini kurma arzularının önüne geçilebilecektir

Doğru Cevap: B

Soru 58

inanç

millet

ordu

bağımsızlık

düzen

Açıklama:

Şinasi, ilk gazeteci olarak kabul edilir. Bu yönüyle, aynı zamanda, Batılı fikirleri Osmanlı Devleti’nde taşıyan ilk isimdir. Onun şiirlerinden ve manzum eserlerinden arda kalan birkaç temel kavram var ise, kuşkusuz bunlar her şeyden önce ‘adalet’ ve ‘akıl’dır. Belki bu iki kavrama Fransız İhtilali’nin derin etkisi altında kalmış bir ismi söz konusu ediyorsak, ‘ilerleme’ ve ‘halk’ı da ilave edebiliriz. Adalet, Şinasi’de millet anlayışının esasını teşkil etmektedir

Doğru Cevap: B

Soru 59

Aşağıdakilerden hangisi hükümdarın ya da padişahın yetkilerinin yazılı bir anayasa ile tanımlandığı, sınırlandığı ve iktidarı padişah ile meclis tarafından paylaşıldığı yönetim biçimine verilen isimdir?

Sultanlık

Federasyon

Demokrasi

Meşruti monarşi

Feodalizm

Açıklama:

Meşruti Monarşi hükümdarın ya da padişahın yetkilerinin yazılı bir anayasa ile tanımlandığı ve sınırlandığı bir yönetim biçimidir.Meşruti Monarşi yönetim biçiminde iktidar padişah ile meclis tarafından paylaşılır.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Aşağıdakilerden hangisi 1878’de meclisin süresiz tatil edilmesi ve Kanun-i Esasi’nin askıya alınmasına yönelik tepkiler sonrası ortaya çıkan muhalif harekete verilen isimdir?

Vahdet-i İmamet

Yeni Osmanlılar

Ahrar Fıkrası

Jön Türkler

Genç Osmanlılar

Açıklama:

1878’de meclisin süresiz tatil edilmesi ve Kanun-i Esasi’nin askıya alınmasına yönelik tepkiler bir süre sonra Jön Türkler olarak adlandıracağımız muhalif hareketin ortaya çıkması ile sonuçlanmıştır. Bu muhalif hareket Mülkiye ve Harbiye’de, yani dönemin siyasal bilgiler fakültesi ile harp okullarında eğitim görmekte olan öğrenciler tarafından organize edilmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 61

Osmanlı toplumsal düzeni içerisinde hükümdarın otoritesini temsil kabiliyetinde olmayan sınıfın adı aşağıdakilerden hangisidir?

Din adamları

Askerler

Şehzadeler

Yöneticiler

Reaya

Açıklama:

Diğer yanda ise tebaa ya da reaya vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 62

Osmanlı İmparatorluğu'nda değişim olgusu ile ilgili tartışmalar aşağıdaki padişahların hangisiyle ilişkilendirilmektedir?

V. Murat

III. Selim

Kanuni Sultan Süleyman

Fatih Sultan Mehmet

Yıldırım Bayazıt

Açıklama:

Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan ömrünü tamamladığı zaman zarfına kadar geçen süre esas alındığında toplumsal değişme ile ilgili tartışmalar daha çok III. Selim döneminde başlayan ıslahatlar ile ilişkili bir biçimde ele alınır.

Doğru Cevap: B

Soru 63

Osmanlı Devleti'nin klasik dönemi hangi yıllarla birlikte bozulmaya başlamıştır?

1800'ler

1650'ler

1600'ler

1570'ler

1500'ler

Açıklama:

Osmanlı Devleti’nin klasik düzeninin 1570’li yıllar ile birlikte bozulmaya başlaması aynı anda pek çok faktörün bir araya gelişi ile birlikte düşünülmelidir.

Doğru Cevap: D

Soru 64

Osmanlı Devleti'nde hangi yüzyıl hem varsayılan istikrarın bozulması hem de yeniden yapılanmanın müjdecisi olması özelliğini taşımaktadır?

Açıklama:

18. yüzyıl hem varsayılan istikrarın bozulması hem de yeniden yapılanmanın müjdecisi olması bakımından bir değişim dönemini temsil etmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 65

1865 yılında İstanbul’da ‘İttifak-ı Hamiyet’ adlı gizli bir örgütün çatısı altında bir araya gelen gruba verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Değişimciler

Jön Türkler

Genç Osmanlılar

Devrimciler

Gelenekselciler

Açıklama:

Genç Osmanlılar, ilk olarak 1865 yılında İstanbul’da ‘İttifak-ı Hamiyet’ adlı gizli bir örgütün çatısı altında bir araya gelmişlerdir.

Doğru Cevap: C

Soru 66

Hürriyet ve vatan şairi olarak kabul edilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Şinasi

Ziya Gökalp

Mehmet Akif Ersoy

Namık Kemal

Recaizade Mahmut Ekrem

Açıklama:

Doğru cevap D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 67

Osmanlı Devleti'nin ilk gazetecisi olması sebebiyle Batılı fikirleri topluma yayan ilk kişi olarak kabul edilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Şinasi

Namık Kemal

Ziya Gökalp

Halide Edip Adıvar

Adnan Adıvar

Açıklama:

Doğru cevap A şıkkıdır

Doğru Cevap: A

Soru 68

Din olgusunu, Batılılaşmaya yön verecek asli bir kaynak olarak gören grup aşağıdakilerden hangisidir?

Jön Türkler

Cumhuriyetçiler

Laikler

İttifakçılar

Genç Osmanlılar

Açıklama:

Genç Osmanlılar için din Batılılaşmaya yön verecek asli bir kaynaktır. Bu onların samimi kanaatleridir.

Doğru Cevap: E

Soru 69

Anayasanın tekrar yürürlüğe girmesini öncelikli hedef olarak görmeyen, bunun yerine topyekûn bir ıslahat programının uygulanmasının gerekliliğinin altını çizen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

Namık Kemal

Abdullah Cevdet

Murat Bey

Adnan Adıvar

Prens Sabahattin

Açıklama:

Prens Sabahattin için anayasanın tekrar yürürlüğe girmesi öncelikli hedef değildir. Bunun yerine topyekûn bir ıslahat programının uygulanmasının gerekliliğinin altını çizmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 70

Çırağan baskını hangi tarihte meydana gelmiştir?

1878

1879

1880

1881

1882

Açıklama:

Doğru cevap A şıkkıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 71

I. Tüccarlar
II. Yöneticiler
III. Askerler
IV. Çiftçiler
V. Din adamları
Yukarıda sıralananlardan hangileri Osmanlı klasik düzeninde reaya içinde yer almaktadır?

I, II ve V

II, III ve V

I, II, III ve V

I ve IV

III ve V

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Klasik Dönem Osmanlı Toplumsal Yapısı" başlıklı bölümü gözden geçiriniz.
Klasik dönemde halk iki temel tabakaya ayrılmıştır. Bir yanda hükümdarın otoritesini temsil edenler yer alır. Bunlar yöneticiler, asker ve din adamlarıdır. Diğer yanda ise tebaa ya da reaya vardır. Üretim işleri ile uğraşan ve vergi veren bu kitle kendi içinde hiyerarşik olarak çiftçiler, tüccarlar ve hirfet erbabı olarak sıralanır. Bu temel tabakalaşma sisteminde herkesi kendi sınıfı içinde tutmak ve dolayısıyla her türlü toplumsal hareketliğe engel olmak devletin en temel görevidir.

Doğru Cevap: D

Soru 72

Aşağıdakilerden hangisi hirfet erbabının uğraştığı işler arasında yer almamaktadır?

Askerlik

Duvarcılık

Kunduracılık

Dokumacılık

Marangozluk

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Klasik Dönem Osmanlı Toplum Yapısı" başlığını gözden geçiriniz.
Hirfet, Osmanlı Devleti’nde kunduracılık, duvarcılık, demircilik, marangozluk, dokumacılık gibi küçük el sanatlarına verilen isimdir.

Doğru Cevap: A

Soru 73

Tarihi belgelerde voyvoda, mütesellim, muhassıl, mutasarrıf ve vali olarak görülen yerli hanedanlar aynı zamanda ..........., derebeyi veya mütegallibe tabirleriyle de ifade edilmişlerdir. Osmanlılarda şehir ve kasabalarda devletle
halk arasındaki ilişkileri düzenleyen kişiler bu grubu oluştururlar.
Yukarıdaki boşluk için en uygunu aşağıdakilerden hangisidir?

Köylü

Ayan

Sipahi

Esnaf

Şeyhülislam

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Klasik Düzenin Bozulması" başlığını gözden geçiriniz.
Ayan, Osmanlılarda şehir ve kasabalarda devletle halk arasındaki ilişkileri düzenleyen kimselere verilen ad. Ayan, Osmanlı Devleti’nde de diğer devletlerde olduğu gibi çok geniş manada kullanılmıştır. Tarihi belgelerde voyvoda, mütesellim, muhassıl, mutasarrıf ve vali olarak görülen yerli hanedanlar aynı zamanda ayan, derebeyi veya mütegallibe tabirleriyle de ifade edilmişlerdir. Ayrıca molla, kadı, müftü, müderris, seyyid ve tarikat şeyhi gibi ilmiye mensupları, kethüdayeri ve yeniçeri serdan gibi kapıkulları ve bunların mazul emeklileri ve çocukları, kasapbaşı ve bakkalbaşı gibi esnafın önde gelenleri, zahireci, kuyumcu, sarraf, bezzaz ve çuhacı gibi tüccar ve mültezimler ayandan sayılmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 74

Tanzimat Fermanı'nın okunduğu dönemde Osmanlı padişahı aşağıdakilerden hangisidir?

III. Selim

II. Mahmut

Sultan Abdülmecid

II. Abdülhamid

V. Mehmet Reşat

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Islahalar ve En Uzun Yüzyıl" başlığını gözden geçiriniz.
Tanzinat Fermanı Sultan Abdülmecid döneminde okunmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 75

Aşağıdakilerden hangisi ilk olarak 1865 yılında kurulan Genç Osmanlılar Cemiyeti'nin öncü isimleri arasında yer almaktadır?

Doktor Nazım

İshak Sukuti

Mizancı Murat

Prens Sabahattin

Namık Kemal

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Genç Osmanlılar" başlığını gözden geçiriniz.
Bu cemiyet ile ilişkili isimlerin başında Ziya Paşa, Namık Kemal ve Ali Suavi gibi münevverler gelmektedir. Öte yandan cemiyetin Avrupa’da örgütlenmesinde Mustafa Fazıl Paşanın yardımlarının
ciddi anlamda katkısı olduğu bilinmektedir. Ayrıca Nuri, Mehmet Bey, Reşat Bey, Rıfat Bey ve Agah
Efendi gibi isimler de cemiyetin önde gelenleri arasında yer almaktadırlar.

Doğru Cevap: E

Soru 76

Genç Osmanlılar ile ilgili olarak aşağıda söylenenlerden hangisi yanlıştır?

Öncelikli hedefleri anayasal bir yönetim modelinin benimsenmesidir.

Çoğu hali vakti yerinde insanlardır.

Eleştirilerinin hedefinde saray yer alır.

Tanzimat dönemi ıslahatlarına şüphe ile yaklaşırlar.

Farklı eğilimlere sahiplerdir.

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Genç Osmanlılar" başlığını gözden geçiriniz.
Genç Osmanlıların eleştirilerinin hedefinde bab-ı ali yer alır.

Doğru Cevap: C

Soru 77

I. Çankırı’dan İstanbul’a gelerek geçimini kağıtçılıkla sağlayan fakir bir babanın oğludur.
II. Genç Osmanlılar içinde Türkçü ideolojinin öncüsü sayılan fikirleri ilk defa dile getirmiştir.
III. İslamlıkla Batıcılık arasında bir çelişme değil; tersine birbirini tamamlama olduğu fikrindedir.
IV. Halk hâkimiyeti fikrine karşıdır.
V. Sözlü protestoların ötesine geçen herhangi bir sivil itaatsizlik hareketine karşıdır.
Yukarıda sıralananlardan hangilerinde Ali Suavi'ye dair doğru bir bilgiye yer verilmektedir?

I ve V

III ve IV

II, IV ve V

I, II, III ve IV

I, II, III, IV ve V

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Ali Suavi" başlığını gözden geçiriniz.
Ali Suavi sadece sözlü protestolar ile yetinme yanlısı değildir. Nitekim bir darbe teşebbüsü sebebiyle hayatını kaybetmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 78

Aşağıdakilerden hangisi 1889’da bir araya gelerek İttihad-i Osmani Cemiyeti’ni kuran gençlerden birisidir?

İbrahim Temo

Şinasi

Ömer Naci

Şerafettin Mağmumi

Mehmet Talat Bey

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Jön Türkler" başlığını gözden geçiriniz.
1889’da bir grup genç bir araya gelerek İttihad-i Osmani Cemiyeti’ni kurmuşlardır. İbrahim Temo
(Ohri), Abdullah Cevdet (Arapkir), İshak Sukuti (Diyarbakır) ve Çerkez Mehmet Reşit (Kafkasya)’in
bir araya gelmesi ile temelleri atılan cemiyet, daha sonra Hikmet Emin (Konya), Cevdet Osman, Kerim
Sebatî, Mekkeli Sabri Bey, Selanikli Dr. Nazım Bey, Şerafettin Mağmumi, Giritli Şefik ve Bakülü
Hüseyinzade Ali’nin katılımıyla kurulmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 79

Prens Sabahattin için aşağıda söylenenlerden hangisi doğrudur?

1886 yılında çıkarmaya başladığı Mizan ile düşünce hayatımız içinde kritik bir konum elde etmiştir.

Hayatı boyunca merkeziyetçi konumunu muhafaza etmiştir.

Osmanlı Devleti'nin kurtuluşunun kamucu kuruluşlar eliyle gerçekleşebileceğine inanmaktadır.

Ağır sanayiye dayalı bir kapitalistleşme modelini benimsemiştir.

Bütün yetkilerin tek elde toplanamasını özgürlüklerin önünde önemli bir engel olarak görür.

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Prens Sabahattin" başlığını gözden geçiriniz.
Prens Sabahattin adem-i merkeziyetçi, bireyci, demokratik süreçlerden yana, tarıma dayalı bir kalkınmaya inanan bir isimdir.

Doğru Cevap: E

Soru 80

Aşağıdakilerden hangisinde doğru bir değerlendirmeye yer verilmektedir?

1789’da III. Selim’in tahta oturması ile başlayan reformlar ağırlıklı olarak iktisadi alandaki yenileşme çabalarını
içeriyordu.

Cumhuriyet dönemi reformları tarihsel bir arka plandan yoksun çabaların ürünüdür.

Cumhuriyet dönemi reformlarında eski kurumlar ile yeni kurumlar bir arada varlıklarını sürdürmüşlerdir.

Tanzimat dönemi reformlarında bir biçimde dinselliği çağrıştıran her türlü kurum ve inanış ciddi anlamda geri planda bırakılmıştır.

Genç Osmanlılar ve Jön Türkler devletin bekasını hedeflemeleri açısından ortak bir ideali paylaşırlar.

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Osmanlı'dan Cumhuriyete Devreden Miras" başlığını gözden geçiriniz.
Genç Osmanlılar ile Jön Türkleri birbirine bağlayan temel unsurlardan biridir, anayasal bir rejim sayesinde devletin kurtulacağına inanmak.

Doğru Cevap: E

Soru 81

1789 yılında tahta çıkan ve ıslahatlar ile başlattığı batılılaşma ve modernleşme çabası haleﬂeri tarafından sürdürülen 28. Osmanlı Padişahı kimdir?

III. Selim

II. Abdulhamit

I. Ahmet

Fatih Sultan Mehmet

Kanuni Sultan Süleyman

Açıklama:

1789 yılında tahta çıkan 28. Osmanlı padişahı III. Selim ile başlayan ve onun
haleﬂeri tarafından sürdürülen ıslahatlar ile Batılılaşma ve modernleşme çabaları söz konusu olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 82

Osmanlı toprak rejiminin esasını miri topraklar oluşturmaktadır. Miri toprak ya da arazi için hangi ifade doğrudur?

Mülk toprakları

Hububat ziraatı yapılan tarlalar

Vakıf toprakları

Verimsiz ve kullanılmayan araziler

Yabancılara ait araziler

Açıklama:

Miri arazi, mutlak mülkiyeti devlete ait olan ve sadece hububat ziraatı yapılan, bir bakıma tarla olarak kullanılan toprağı ifade etmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 83

Adalet daire bağlamında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bir yönetim geleneği ve ideolojisidir

Bu gelenekte adalet temel alınır

Adalet halkı yani reayayı zulümden korumayı ifade eder

Adalet, köylüleri askerlerin taciz ve yağmasından korumaktır

Adalet dairesi bir kamu kuruluşudur

Açıklama:

Adalet Dairesi bir yönetim geleneği ya da ideolojisidir. Bu gelenekte adalet temel alınır ve adalet halkı yani reayayı zulümden korumak anlamında kullanılır. Adalet, köylüleri askerlerin taciz ve yağmasından korumak ya da vergi toplamakla görevli askerlerin halkı haraca bağlamasının önüne geçecek tedbirler almaktır.

Doğru Cevap: E

Soru 84

Osmanlı Devleti’nin klasik düzeninin 1570’li yıllar ile birlikte bozulmaya başlaması aynı anda pek çok faktörün bir araya gelişi ile birlikte düşünülmelidir. Aşağıdakilerden hangisi bu faktörler arasında gösterilemez?

Miri toprakların kullanım şeklinin ve vergi toplama sisteminin değişmesi

Ateşli silahların kullanılmaya başlanması ve yaygınlaşması

Meşrutiyetin İlanı

1600’lü yılların başından itibaren büyüyen Avrupa ile ticaret

15. ve 16. yüzyıllardaki nüfus artışı ve şehirleşme

Açıklama:

Osmanlı Devleti’nin klasik düzeninin 1570’li yıllar ile birlikte bozulmaya başlaması aynı anda pek çok faktörün bir araya gelişi ile birlikte düşünülmelidir. Miri toprakların kullanım şeklinin ve vergi toplama sisteminin değişmesi, Ateşli silahların kullanılmaya başlanması ve yaygınlaşması; 1600’lü yılların başından itibaren büyüyen Avrupa ile ticaret; 15. ve 16. yüzyıllardaki nüfus artışı ve şehirleşme bu faktörlerdendir.

Doğru Cevap: C

Soru 85

Osmanlıda klasik düzenin bozulması sadece içsel nedenlerle açıklanamaz. Örneğin Cenevizlilerin de benzer sorunlar yaşamasına yol açan ve Osmanlıda köklü toplumsal ve ekonomik değişim meydana getiren gelişme hangisidir?

Dini inanışların zayıflaması

Devletin aşırı büyümesi

Akdeniz'in bir ticaret merkezi olmaktan çıkması

Celali İsyanları

Medreselerin varlığı

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 86

Osmanlı Devleti'nde 18. yüzyıldan itibaren başlayan ancak özellikle 19. yüzyılın ilk yarısında yapılan ıslahatlar ağırlıklı olarak hangi hedefe yöneliktir?

Gelir adaletsizliğini gidermek

Askeri düzeni yeniden tesis etmek

Azınlıkların haklarını garanti altına almak

Sağlık alanında reformlar yapmak

Medreselerde iyileştirmeler yapmak

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 87

Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat ve Islahat Fermanlarından sonra 1876 tarihinde Kanun-i Esasi’nin ilan edilmesinin öncelikli amaçlarından biri olarak gösterilebilir?

Azınlıkların Osmanlı ile birliğinin güçlendirilmesi

Hukuki olarak bütünüyle modern bir düzene geçmek

Padişahın otoritesini güçlendirmek

Ekonomik düzeni güçlendirmek

Din adamı sınıfının etkisini azaltmak

Açıklama:

Tanzimat ve Islahat Fermanlarından sonra 1876 tarihinde Kanun-i Esasi’nin ilan edilmesi de tam tamına aynı amaca yöneliktir. Anayasal bir rejimde kurulacak bir parlamento içinde temsil imkânı bulacak azınlıkların Osmanlı birliğine daha bir gönüllü olarak katılacakları varsayılmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 88

Şerif Mardin, Genç Osmanlılar arasında en az dört farklı eğilim tespit etmektedir. Mehmet Bey, Halil Şerif ve Mustafa Fazıl'ın temsil ettiği eğilim hangisidir?

Liberal

İslamcı

Türkçü

Sosyalist

Geleneksel

Açıklama:

Şerif Mardin, Genç Osmanlılar arasında en az dört farklı eğilim tespit etmektedir. Bu eğilimlerden birini Mehmet Bey, Halil Şerif ve Mustafa Fazıl temsil etmektedir. Bu isimler liberal gelişme fikri ile
oldukça uyumlu görüşlere sahiplerdir.

Doğru Cevap: A

Soru 89

Ali Suavi tarafından güçler ayrılığı ilkesine karşı olarak öne sürülmüş olan ve yürütmenin hükme, hükmün fetvaya, fetvanın ise şeriat ve kanuna bağlı olduğunu ifade eden kavram hangisidir?

Meşruti Monarşi

Kanun-i Esasi

Vahdet-i İmamet

Bab-ı Ali

Mutlak Monarşi

Açıklama:

Vahdet-i İmamet kavramı otoritenin birliği anlamına gelir ve Ali Suavi tarafından güçler ayrılığı ilkesine karşı olarak öne sürülmüştür. Ali Suavi’ye göre, yürütme hükme, hüküm fetvaya, fetva
ise şeriat ve kanuna bağlıdır. Şeriat ve kanun dahi ezeli adalet ilkesine bağlıdır. İşte bu bağlılık zinciri vahdet-i imamet ilkesinin özünü oluşturmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 90

''ilim havasın dinidir, din avamın ilmidir” sözü ile materyalizm ve bilimcilik ile din arasında kurduğu ilişkiyi açıklayan Jön Türk hareketinin önemli düşünürü kimdir?

Ali Suavi

Namık Kemal

Mizancı Murat Bey

Prens Sabahattin

Abdullah Cevdet

Açıklama:

Abdullah Cevdet bilimin önemini dini referanslarla anlatmaya çalışmıştır. Şöyle ki, ona göre Allah’ın her sıfatı insana bilimsel faaliyette bulunmasını emretmektedir. Bir bakıma “ilim havasın dinidir, din avamın ilmidir” sözü ile de ifade etmeye çalıştığı gibi, dinin içindeki bilimselliği gözler önüne sermek sureti ile bilimin öncülüğünde bir toplum inşa etmenin meşruiyetini temin etmeye çalışmıştır.

Doğru Cevap: E

Ünite 8

Soru 1

Türkiye toplumunun tarihsel ve güncel değişimlerini açıklamaya çalışan araştırmalara temel teşkil eden teorisyenler kimlerdir?

Marx ve Weber

Grundrisse ve Marx

Weber ve Grundrisse

Parsons ve Weber

Parsons ve Marx

Açıklama:

Klasik sosyolojide Batı dışı toplumlarda modernleşme ve toplumsal değişimi açıklamada birbiri ile rekabet eden iki teori olan Marx’ın Asya Tipi Üretim Biçimi (ATÜT) analizi ile Weber’in patrimonyalizm açıklaması Türkiye toplumunun tarihsel ve güncel değişimlerini açıklamaya çalışan araştırmalara da temel teşkil etmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 2

İnsan ırklarının nereden geldiklerini, nasıl geliştiklerini ve nasıl yayıldıklarını inceleyen bilim dalına ne ad verilir?

Etimoloji

Antropoloji

Etnoloji

Arkeoloji

Filoloji

Açıklama:

Etnoloji, insan ırklarının nereden geldiklerini, nasıl geliştiklerini ve nasıl yayıldıklarını inceleyen bilim dalıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 3

“Kültür Değişmeleri” isimli eseri kim kaleme almıştır?

Ziya Gökalp

Mübeccel B. Kıray

Şerif Mardin

Kemal Haşim Karpat

Mümtaz Turhan

Açıklama:

Mümtaz Turhan’ın 1940’ların sonunda kaleme aldığı Kültür Değişmeleri isimli eseri Türkiye’de yaşanan modernleşmeyi etnolojik bir bakış açısıyla eleştirel bir gözle değerlendiren bir çalışma olarak toplumsal değişmeye ilişkin önemli bir yorum getirmiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 4

“Toplumsal değişmenin kendisi değil, hızı ve neticeleri sorunlu olabilir.” İfadesi aşağıdaki şıklardan hangisinde yer alan sosyoloğa aittir?

Ziya Gökalp

Mübeccel B. Kıray

Şerif Mardin

Kemal Haşim Karpat

Mümtaz Turhan

Açıklama:

Mübeccel B. Kıray’a göre toplumsal değişmenin kendisi değil, hızı ve neticeleri sorunlu olabilir.

Doğru Cevap: B

Soru 5

Geleneksel toplumdan modern topluma geçerken değişimi kolaylaştıran yapılara ne ad verilir?

Ara kurumlar

Geçiş kurumları

Tampon kurumlar

Sınır kurumlar

Küçük kurumlar

Açıklama:

Tampon kurumlar bir toplumsal yapıdan diğerine geçerken aracılık eden mekanizmalardır. Özellikle geleneksel toplumdan modern topluma geçerken değişimi kolaylaştırırlar.

Doğru Cevap: C

Soru 6

Türk modernleşmesini ve toplumsal değişimi daha çok siyasal ve dinsel düşünce tarihi üzerinden ele alan çalışmalar gerçekleştiren sosyolog hangi seçenekte yer almaktadır?

Ziya Gökalp

Mübeccel B. Kıray

Şerif Mardin

Kemal Haşim Karpat

Mümtaz Turhan

Açıklama:

Şerif Mardin, Türk modernleşmesini ve toplumsal değişimi daha çok siyasal ve dinsel düşünce tarihi üzerinden ele alan çalışmalar gerçekleştirmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Şerif Mardin, ilk defa 1973’te yayımladığı bir makalesinde kullanmış olduğu merkez-çevre kavramsallaştırmasını hangi sosyologdan almıştır?

Eisenstadt

Mübeccel B. Kıray

Edward Shils

Behice Boran

Mümtaz Turhan

Açıklama:

Şerif Mardin merkez-çevre kavramsallaştırmasını Edward Shils’ten almaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 8

Gerçekleştirdiği gecekondu incelemesi ile Türkiye’de kentleşme etrafında oluşan toplumsal değişim dinamiklerini ele alan sosyal bilimci kimdir?

Metin Heper

Nilüfer Göle

Mümtaz Turhan

Behice Boran

Kemal Karpat

Açıklama:

Demografik hareketlilik (iç göç) aynı zamanda modern Türkiye’de de toplumsal değişim açısından önemli bir unsuru oluşturmuştur. Bu çerçevede Karpat gerçekleştirdiği gecekondu incelemesi ile Türkiye’de kentleşme etrafında oluşan toplumsal değişim dinamiklerini ele almaktadır.

Doğru Cevap: E

Soru 9

"Türk Demokrasi Tarihi" isimli eseri kim kaleme almıştır?

Kemal Karpat

Metin Heper

Nilüfer Göle

Mümtaz Turhan

Mübeccel B. Kıray

Açıklama:

Türk Demokrasi Tarihi isimli eser Kemal Karpat tarafından kaleme alınmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 10

Türkiye toplumu kurulurken sosyal yapı üzerindeki en etkili olan durum aşağıdaki seçeneklerden hangisinde yer almaktadır?

Göç

Nüfus

Ekonomi

Coğrafya

Ekoloji

Açıklama:

Türkiye toplumu yoğun göçlerle kurulmuş ve akabinde de iç göçler sosyal yapı üzerinde çok etkili olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 11

İnsan ırklarının nereden geldiklerini, nasıl geliştiklerini ve nasıl yayıldıklarını inceleyen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Antropoloji

Sosyoloji

Psikoloji

Teoloji

Etnoloji

Açıklama:

Etnoloji, insan ırklarının nereden geldiklerini, nasıl geliştiklerini ve nasıl yayıldıklarını inceleyen bilim dalıdır. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 12

Asya Tipi Üretim Biçimi (ATÜT) olarak bilinen yaklaşım hangi sosyolog tarafından geliştirilmiştir?

Karl Marx

Emil Durkheim

Max Weber

Herbert Spencer

Talcott Parsons

Açıklama:

ATÜT, Marx’ın kendi kaptalizmin gelişimini açıklamada ve sosyal teorisini kurmada kullandığı Batı dışı toplumlara dair bir durağanlık teorisidir.

Doğru Cevap: A

Soru 13

ATÜT ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Marx’ın kendi sosyal teorisini kurmada temel noktalardan biridir.

Marx, sosyalizmin gelişimini açıklama uğraşının bir parçası olarak ATÜT’ü gündeme getirmiştir.

ATÜT, Marx’a göre özel mülkiyetin ortaya çıkmadığı arkaik, durağan ve değişmeyen bir toplum tipini temsil etmektedir.

ATÜT, Marx’ın sosyal teorisini kurmada kullandığı Batı dışı toplumlara dair bir durağanlık teorisidir.

Marx, ATÜT’ten ilk kez 1853 yılında Engels’e yazdığı bir mektupta söz etmiştir.

Açıklama:

Marx, kaptalizmin gelişimini açıklama uğraşının bir parçası olarak ATÜT’ü gündeme getirmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Her şeyin sultanın şahsi mülkü olduğu ve sultanın bürokrasi aracılığıyla toplumu kontrol ettiği patromonyal otorite türüne ne ad verilir?

Saltanatizm

Feodalizm

Sultanizm

Sosyalizm

Sembolizm

Açıklama:

Sultanizm, her şeyin sultanın şahsi mülkü olduğu ve sultanın bürokrasi aracılığıyla toplumu kontrol ettiği patromonyal otorite türüdür.

Doğru Cevap: C

Soru 15

“Türk Weberi” olarak adlandırılan, Türkiye’nin gerileyişi (inhitat) olarak adlandırdığı sürecin ana nedeni olarak iktisadi zihniyette ortaya çıkan kadercileşmeyi ve “bir lokma bir hırka” düşüncesini gören sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

Mümtaz Turhan

Mübeccel B. Kıray

Kemal Karpat

Sabri F. Ülgener

Şerif Mardin

Açıklama:

Weberyen patrimonyalizm tezleri Türkiye’nin toplumsal tarihini, yapısını ve değişimini açıklarken sıklıkla başvurulan bir teorik temeli teşkil eder. Bu tür açıklamalardan en bilineni Sabri F. Ülgener’e aittir. Açık bir biçimde Weberyen açıklamaları benimseyen ve hatta bir “Türk Weberi” olarak adlandırılan Ülgener (2006), Türkiye’nin gerileyişi (inhitat) olarak adlandırdığı sürecin ana nedeni olarak iktisadi zihniyette ortaya çıkan kadercileşmeyi ve “bir lokma bir hırka” düşüncesini görmektedir. Doğru yanıt D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Osmanlı iktisat ve toplum tarihi hakkında önemli çalışmalar yapmış, Weberyen patrimonyalizm tezlerini eleştiren ve Osmanlı toplumu için düzeltilmiş yeni bir patrimonyalizm modeli öneren bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

Mümtaz Turhan

Mübeccel B. Kıray

Kemal Karpat

Sabri F. Ülgener

Halil İnalcık

Açıklama:

Osmanlı iktisat ve toplum tarihi hakkında önemli çalışmalar yapan bir isim olan Halil İnalcık Weberyen patrimonyalizm tezlerini eleştirmekte ve Osmanlı toplumu için düzeltilmiş yeni bir patrimonyalizm modeli önermektedir. Doğru yanıt E şıkkıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 17

Tüm toplumların nihayetinde modern aşamaya varacaklarını ve bunun için de modern toplumları modellemeleri gerektiğini belirten sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

Talcott Parsons

Daniel Lerner

Shmuel Noah Eisenstadt

Seymour Martin Lipset

Walt Whitman Rostow

Açıklama:

Parsons’a (1960) göre tüm toplumlar nihayetinde modern aşamaya varacaklardır. Bunun için de modern toplumları modellemelidirler. Ona göre asıl toplumsal değişim gelenekselden moderne geçiş ile ilintilidir. Bu süreçte toplumda ciddi bir farklılaşma yaşanmakta ve kapsamlı bir toplumsal değişim gerçekleşmektedir

Doğru Cevap: A

Soru 18

Serbest ve cebri kültür değişimlerini Türk modernleşmesinin tıkanıklığını açıklamak üzere kullanan sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

Mübeccel B. Kıray

Mümtaz Turhan

Kemal Karpat

Sabri F. Ülgener

Şerif Mardin

Açıklama:

Serbest ve cebri kültür değişimlerini Türk modernleşmesinin tıkanıklığını açıklamak üzere kullanan sosyolog Mümtaz Turhan'dır. Doğru yanıt B şıkkıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 19

“Her sosyal yapı, bu yapıyı meydana getiren sosyal kurumların insan ilişkilerinin ve bunların karşılıklı etkileşimlerinden doğan sosyal değerlerin birbirini karşılıklı olarak etkiledikleri bir bütündür. Ve bu bütün her zaman aynı olmayan hız ve tempoyla değişir” diyen sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

Şerif Mardin

Sabri F. Ülgener

Mübeccel B. Kıray

Kemal Karpat

Mümtaz Turhan

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 20

Merkez-çevre kavramsallaştırması ile toplumsal yapıda sosyal gruplar arasındaki kopukluğu açıklayan bir çerçeve sunmayı amaçlayan sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

Mümtaz Turhan

Mübeccel B. Kıray

Kemal Karpat

Şerif Mardin

Sabri F. Ülgener

Açıklama:

Merkez-çevre kavramsallaştırması ile toplumsal yapıda sosyal gruplar arasındaki kopukluğu açıklayan bir çerçeve sunmayı amaçlayan sosyolog Şerif Mardin'dir. Doğru yanıt D şıkkıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 21

"Osmanlı Nüfusu (1830- 1914): Demografik ve Sosyal Özellikleri" isimli çalışmasında, ondokuzuncu yüzyıl boyunca ve yirminci yüzyılın ilk çeyreğinde eski Osmanlı coğrafyasındaki yoğun nüfus hareketlerini inceleyen sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

Sabri F. Ülgener

Mümtaz Turhan

Mübeccel B. Kıray

Şerif Mardin

Kemal Karpat

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 22

Aşağıdakilerden hangisi Asya Tipi Üretim Biçimi (ATÜT) için söylenebilir?

Marx’ın kapitalizmin gelişimini açıklamada kullandığı Batı dışı toplumlara dair bir durağanlık teorisidir.

Weber'in geliştirdiği bir teoridir.

Patrimonyalizmle tamamen farklı teorilerdir.

Weber'in kendi sosyal teorisini kurmada temel noktalardan biridir.

Avrupa toplumlardaki değişimi aynı temellerden hareketle açıklamaktadırlar.

Açıklama:

Marx’ın kendi kapitalizmin gelişimini açıklamada ve sosyal teorisini kurmada kullandığı Batı dışı toplumlara dair bir durağanlık teorisidir. seçeneği haricindekiler yanlış bilgiler içermektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 23

Asya tipi üretim biçimi (ATÜT) aşağıdaki isimlerden hangisi tarafından geliştirilmiş bir teoridir?

Weber

Marx

Engels

Grundrisse

Ülgener

Açıklama:

ATÜT, Marx’ın kendi kaptalizmin gelişimini açıklamada ve sosyal teorisini kurmada
kullandığı Batı dışı toplumlara dair bir durağanlık teorisidir.

Doğru Cevap: B

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi Asya tipi üretim biçimi (ATÜT) ile rekabet eden aslında birbirinin ikizi olan teori ve teorinin sahibidir?

Marx - Patrimonyalizm

Hegel - despotizm

Weber - Patrimonyalizm

Marx - Doğu despotizmi

Grundrisse - Patrimonyalizm

Açıklama:

Asya tipi üretim biçimi (ATÜT) ile rekabet eden aslında birbirinin ikizi olan teori ve teorinin sahibi Weber - Patrimonyalizmdir

Doğru Cevap: C

Soru 25

Weber'e göre patrimonyalizmin uç durumu olan sultanizm aşağıdakilerden hangisini ifade etmektedir?

Osmanlı tarım yapısını

Osmanlı sanat yapısını

Osmanlı şehir yapısını

Osmanlı ekonomik yapısını

Osmanlı toplumsal yapısını

Açıklama:

Weber, patrimonyalizmi geleneksel egemenliğin üç tipinden biri olarak tanımlar. Ona göre patrimonyalizmin uç durumu olan sultanizm Osmanlı toplumsal yapısını ifade etmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 26

Aşağıdakilerden hangisi çağdaş sosyolojide yapısal işlevselciliğin kurucusu ve aynı zamanda modernleşme kuramının da önemli isimlerinden birisidir?

Marx

Weber

Spencer

Parsons

Durkheim

Açıklama:

Çağdaş sosyolojide yapısal işlevselciliğin kurucusu olan Parsons aynı zamanda modernleşme kuramının da önemli isimlerinden birisidir.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Aşağıdakilerden hangisi insan ırklarının nereden geldiklerini, nasıl geliştiklerini ve nasıl
yayıldıklarını inceleyen bilim dalıdır?

Sosyoloji

Etnoloji

Antropoloji

Atomoloji

Akaroloji

Açıklama:

Etnoloji insan ırklarının nereden geldiklerini, nasıl geliştiklerini ve nasıl
yayıldıklarını inceleyen bilim dalıdır

Doğru Cevap: B

Soru 28

Mümtaz Turhan, Lale devrinden başlayarak batılılaşma sürecini yedi döneme ayırmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi Turhan'ın batılılaşma sürecini ayırdığı yedi dönem arasında değildir?

Lale Devri - III. Selim Dönemi’ne kadar olan süreç

III. Selim Devri

II. Mahmud Dönemi

Tanzimat Devri

II. Mehmet Devri

Açıklama:

II. Mehmet devri Mümtaz Turhan'ın Lale devrinden başlayarak batılılaşma sürecini ayırdığı yedi dönem arasında değildir.

Doğru Cevap: E

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi Şerif Mardin'le ilgili yanlış bilgi içermektedir?

Türk sosyolojisinde toplumsal değişim veya modernleşme konusu ele alındığında hiç şüphesiz akla gelebilecek önemli isimlerden birisidir.

1961 yılında Ereğli’de yapılan demir çelik fabrikasının yaratacağı toplumsal değişmeleri saptamak üzere bir ön araştırma yaptırmıştır.

Mardin, Türk modernleşmesini ve toplumsal değişimi daha çok siyasal ve dinsel düşünce tarihi üzerinden ele alan çalışmalar gerçekleştirmiştir.

Mardin toplumsal değişimi Weberyen bir perspektifle fikirler ve anlamlar ekseninde
ele almaktadır.

Tarihsel bağlamdan hareket edip güncel önermelerle renklenen incelemelerinde
modernleşme sürecine ve toplumsal değişime dair kapsamlı analizler bulmak mümkündür.

Açıklama:

1961 yılında Ereğli’de yapılan demir çelik fabrikasının yaratacağı toplumsal değişmeleri saptamak üzere bir ön araştırmayı MÜBBECCEL B. KIRAY yaptırmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 30

Aşağıdakilerden hangisini Mümtaz Turhan devletin veya egemen elitlerin
zor kullanarak gerçekleştirdikleri kültür değişmelerini ifade etmek için kullanmıştır?

Modernleşme

Demokratikleşme

Sanayileşme

Serbest Kültür Değişimleri

Cebri Kültür Değişimleri

Açıklama:

Mümtaz Turhan devletin veya egemen elitlerin zor kullanarak gerçekleştirdikleri kültür değişmelerini ifade etmek Cebri Kültür Değişimlerini kullanmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 31

Şerif Mardin Türk modernleşmesini aşağıdakilerden hangi çerçeve bağlamında incelemiştir?

Despotik devlet ve tebaa ikilemi

Asyatik toplum teorisi

Tampon kurumlar

Merkez çevre analizi

Demokratikleşme perpektifi

Açıklama:

Şerif Mardin Türk modernleşmesini Merkez çevre analizi çerçeve bağlamında incelemiştir

Doğru Cevap: D

Soru 32

Paradoksal olarak Türk toplumsal yapısı ile ilgili açıklamalarda modernleşmenin aşırı merkezde olması ve bu çerçevede yapılan aşırı genellemeci tarihsel analizler aşağıdakilerden en çok hangisine neden olmuştur?

Toplumsal değişimin açıklanmasının önünde bir engele dönüşmüştür.

Toplumsal değişim hakkında genel sosyolojik literatür zenginleşmiştir.

Türkiye’de yaşanan toplumsal değişme hızlı olmuştur.

Türkiye’de toplumsal değişmeye dair çalışmalar yeterince gelişmemiştir.

Sürekli, hızlı ve kapsamlı bir biçimde değişen toplumda değişim ele alınmamıştır.

Açıklama:

Paradoksal olarak Türk toplumsal yapısı ile ilgili açıklamalarda modernleşmenin aşırı merkezde olması ve bu çerçevede yapılan aşırı genellemeci tarihsel analizler toplumsal değişimin açıklanmasının önünde bir engele dönüşmüştür.

Doğru Cevap: A

Soru 33

Türkiye’de aşağıdakilerden hangi konu ciddi bir biçimde tüm sosyal ve tarihi analizlerin merkezinde olup ayrıca din, hukuk, siyaset, birey, toplumsal ilişkiler gibi alanda da ele alınmıştır?

düzen

modernleşme

haberleşme

iletişim

gelenekler

Açıklama:

Türkiye’de modernleşme konusu ciddi bir biçimde tüm sosyal ve tarihi analizlerin merkezinde yer almaktadır. Din, hukuk, siyaset, birey, toplumsal ilişkiler gibi pek çok konu modernleşme çerçevesinde ele alınmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi Sultanizm ile ilgili olarak doğru değildir?

Her şeyin sultanın şahsi mülküdür.

Sultan bürokrasiyi kendi amaçları için kullanır.

Sultan toplumu kontrol eder.

Patromonyal bir otorite türüdür.

Saray ile toplum arasında ara bir kademe vardır.

Açıklama:

Sultanizm, her şeyin sultanın şahsi mülkü olduğu ve sultanın bürokrasi aracılığıyla toplumu kontrol ettiği patromonyal otorite türüdür. Dolayısıyla patrimonyalizmi tanımlayan özellikler geleneklerle meşrulaştırılmış sultanın şahsi idaresi, sultana şahsen bağlı bir bürokrasi, her şeyin sultanın mülkü olması ve saray ile toplum arasında herhangi bir ara kademenin olmamasıdır

Doğru Cevap: E

Soru 35

II. Dünya Savaşı sonrasında, ABD’de şarkiyatçı çalışmaların değişen bağlamı dâhilinde Batı dışı toplumlar ile ilgili modernleşme kuramları çerçevesinde yoğun bir araştırma gündemi söz konusudur. Modernleşme kuramları klasik sosyolojide yer alan modern öncesi (geleneksel) toplumlar ile modern toplumlar arasındaki hangi fikre dayanmaktadır?

ikilik ve bu ikisi arasındaki işlevselci tarihsel geçiş

toplumsal değişimin iktisadi, sosyal ve siyasi boyutları

serbest piyasanın gelişimi

siyasi düzlemde parlamenter demokrasinin oluşumu

kentleşme ve sekülerleşme

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 36

Çağdaş sosyolojide yapısal işlevselciliğin kurucusu olan Parsons aynı zamanda modernleşme kuramının da önemli isimlerinden birisidir. Parsons’a göre tüm toplumlar nihayetinde ilerlemiş ve gelişmiş bir aşamaya varacaklardır. Bunun için aşağıdakilerden hangisi gereklidir?

eğitimi sürekli güncelleme

seküler toplum olma

modern toplumları modelleme

okuma yazma oranını arttırma

orta sınıfı kalkındırma

Açıklama:

Çağdaş sosyolojide yapısal işlevselciliğin kurucusu olan Parsons aynı zamanda modernleşme kuramının da önemli isimlerinden birisidir. Parsons’a göre tüm toplumlar nihayetinde modern aşamaya varacaklardır. Bunun için de modern toplumları modellemelidirler.

Doğru Cevap: C

Soru 37

Türkiye’de modernleşme kuramlarını doğrudan toplumsal değişim analizine uygulayan isimlerin başında Mübeccel B. Kıray gelir. Kıray yapısal işlevselci değişim anlayışı çerçevesinde Türkiye’de modernleşmenin imkan ve mekanizmalarını sorgulamıştır. Kıray, iktisadi yaşamda ortaya çıkan değişimlerin çeşitli alanlara sirayet ederek toplumu dönüştürdüğünü düşünmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bu alanlardan birisi değildir?

örgütlenme

aile

nüfus

değerler

gelenekler

Açıklama:

Türkiye’de modernleşme kuramlarını doğrudan toplumsal değişim analizine uygulayan isimlerin başında Mübeccel B. Kıray gelir.Kıray 1960’larda gerçekleştirdiği araştırmalarda yapısal işlevselci değişim anlayışı çerçevesinde Türkiye’de modernleşmenin imkan ve mekanizmalarını sorgulamıştır. Kıray, iktisadi yaşamda ortaya çıkan değişimlerin örgütlenme, aile, nüfus ve değerler gibi toplumsal alanın parçalarına sirayet ederek toplumu dönüştürdüğünü düşünmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 38

İnsan ırklarının nereden geldiklerini, nasıl geliştiklerini ve nasıl yayıldıklarını inceleyen bilim dalı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

antropoloji

sosyoloji

psikoloji

etnoloji

felsefe

Açıklama:

Etnoloji, insan ırklarının nereden geldiklerini, nasıl geliştiklerini ve nasıl yayıldıklarını inceleyen bilim dalıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 39

Mümtaz Turhan’a göre tıpkı biyolojide hüküm süren evrim teorisinde olduğu gibi ilkel kavimlerden günümüze kadar oluşmuş toplumlar da belli bir süreç içerisinde şimdiki formlarını almışlardır. Ona göre biyolojide olduğu gibi bir toplumun mevcudiyetini sürdürebilmesi için aşağıdakilerden hangisi gereklidir?

uyum göstermek üzere değişmesi

insanların toplumda birbiri ile kaynaşması

gelenek ve göreneklerine sahip çıkması

işlevselci bir yaklaşım edinmesi

hiyerarşik düzeni koruması

Açıklama:

Turhan’a (1997, s. 18-19) göre tıpkı biyolojide hüküm süren evrim teorisinde olduğu gibi ilkel kavimlerden günümüze kadar oluşmuş toplumlar da belli bir süreç içerisinde şimdiki formlarını almışlardır. Ona göre aynen biyolojide olduğu gibi bir toplumun mevcudiyetini sürdürebilmesi için uyum göstermek üzere değişmesi gereklidir.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Turhan’a göre aşağıdakilerden hangisi insan hayatında sosyal yoldan sahip olunan maddi-manevi her unsuru kapsar?

eğitim

değerler

kültür

inanç

iletişim

Açıklama:

Turhan’a göre kültür insan hayatında sosyal yoldan sahip olunan maddi-manevi her unsuru kapsar.

Doğru Cevap: C

Soru 41

Turhan, değişimi ele alırken etnolojinin bakış açısını kullanmıştır. Bunu onun sosyal değişme kavramı yerine kültür değişmeleri kavramını kullanmasından da açık bir biçimde görebiliriz. Bu çerçevede bir toplumda değişimin geçerli, sürekli ve kalıcı olabilmesi için aşağıdakilerden en çok hangisi gereklidir?

modern olması

anlaşılır olması

işlevsel ve faydalı olması

tüm topluma yayılması

bireyleri farklı şekillerde etkilemesi

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 42

'Batı dışı toplumlarda modernleşme ve toplumsal değişimi açıklamada birbiri ile rekabet eden iki teori olan Marx’ın .............................. analizi ile Weber’in patrimonyalizm açıklaması Türkiye toplumunun tarihsel ve güncel değişimlerini açıklamaya çalışan araştırmalara da temel teşkil etmiştir.' ifadesi aşağıdakilerden hangisindeki ile doğru olarak tamamlanır?

Asya Tipi Üretim Biçimi

Avrupa Tipi Üretim Biçimi

Ortadoğu Tipi Üretim Modeli

Uzakdoğu Tipi Üretim Biçimi

Hiçbiri

Açıklama:

Batı dışı toplumlarda modernleşme ve toplumsal değişimi açıklamada birbiri ile rekabet eden (aslında birbirinin ikizi) iki teori olan Marx’ın Asya Tipi Üretim Biçimi (ATÜT) analizi ile Weber’in patrimonyalizm açıklaması Türkiye toplumunun tarihsel ve güncel değişimlerini açıklamaya çalışan araştırmalara da temel teşkil
etmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Marx’ın kendi kaptalizmin gelişimini açıklamada ve sosyal teorisini kurmada kullandığı Batı dışı toplumlara dair durağanlık teorisi aşağıdakilerden hangisidir?

TAKUT

ATÜT

Patrimon

WEBER

AKUT

Açıklama:

ATÜT, Marx’ın kendi kaptalizmin gelişimini açıklamada ve sosyal teorisini kurmada kullandığı Batı dışı toplumlara dair bir durağanlık teorisidir.

Doğru Cevap: B

Soru 44

Her şeyin sultanın şahsi mülkü olduğu ve sultanın bürokrasi aracılığıyla toplumu kontrol ettiği patromonyal otorite türü aşağıdakilerden hangisidir?

Anti-Patrimonyalizm

Sensualizm

Sultanizm

Başkanizm

Marksizm

Açıklama:

Sultanizm, her şeyin sultanın şahsi mülkü olduğu ve sultanın bürokrasi aracılığıyla toplumu kontrol ettiği patromonyal otorite türüdür.

Doğru Cevap: C

Soru 45

Modernleşme kuramları hangi yıllarda ortaya çıkan dünya siyaseti ile yakından ilişkilidir?

1980

1919 sonrası

2000 sonrası

1945 sonrası

1855

Açıklama:

1945 sonrası

Doğru Cevap: D

Soru 46

İnsan ırklarının nereden geldiklerini, nasıl geliştiklerini ve nasıl yayıldıklarını inceleyen bilim aşağıdakilerden hangisidir?

Jeoloji

Arkeoloji

Biyoloji

Etnoloji

Morfoloji

Açıklama:

Etnoloji

Doğru Cevap: D

Soru 47

İnsan hayatında sosyal yoldan sahip olunan maddi-manevi her unsuru kapsayan terim aşağıdakilerden hangisidir?

Fizik

Kültür

Müzik

Sanat

Coğrafya

Açıklama:

Kültür

Doğru Cevap: B

Soru 48

Sanayileşme faaliyetlerinin toplumsal yapıda meydana getireceği değişimleri anlamak üzere Devlet Planlama Teşkilatım(DPT) tarafından ısmarlanmış çalışma aşağıdakilerden hangisidir?

İstatsitiksel Gözlem : Çankırı

Bir örneklem incelemesi : Osmaniye

Ereğli: Ağır Sanayiden Önce Bir Sahil Kasabası

Bir Doğu Gözlemi : Ardahan

Hiçbiri

Açıklama:

Ereğli: Ağır Sanayiden Önce Bir Sahil Kasabası çalışmasıdır. Bu çalışma sanayileşme faaliyetlerinin toplumsal yapıda meydana getireceği değişimleri anlamak üzere Devlet Planlama Teşkilatım(DPT) tarafından ısmarlanmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 49

............kurumlar bir toplumsal yapıdan diğerine geçerken aracılık eden mekanizmalardır. ifadesini doğru şekilde tamamlayınız.

Siyasi

Tampon

Kilit

Bütünleşik

Ticari

Açıklama:

Tampon kurumlar bir toplumsal yapıdan diğerine geçerken aracılık eden mekanizmalardır. Özellikle geleneksel toplumdan modern topluma geçerken değişimi kolaylaştırırlar.

Doğru Cevap: B

Soru 50

Kıray’a göre Türkiye’de toplumsal değişmenin esas aktörü kimler olacaktır?

tüccarlar/girişimciler

iş adamları

eğitimciler

sendika başkanları

eğitimciler

Açıklama:

Kıray’a göre Türkiye’de toplumsal değişmenin esas aktörü tüccarlar/girişimciler olacaktır.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Merkez-çevre kavramsallaştırması toplumsal yapıda ...................açıklayan bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır. ifadesi aşağıdkailerden hangisi ile doğru bir biçimde tamamlanacaktır?

sosyal gruplar arasındaki kopukluğu

politik gruplar arasındaki kopukluğu

azınlık gruplar arasındaki kopukluğu

mülteci gruplar arasındaki kopukluğu

etnik gruplar arasındaki kopukluğu

Açıklama:

Merkez-çevre kavramsallaştırması toplumsal yapıda sosyal gruplar arasındaki
kopukluğu açıklayan bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 52

Marx, ATÜT’ten ilk kez kime yazdığı bir mektupta söz eder?

Deleuze

Durkheim

Engels

Hegel

Weber

Açıklama:

Marx, ATÜT’ten ilk kez 1853 yılında Engels’e yazdığı bir mektupta söz eder.

Doğru Cevap: C

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi "Kapitalizm öncesi üretim biçimleri" adlı incelemeyi yazmıştır?

Deleuze

Durkheim

Engels

Marx

Weber

Açıklama:

Marx, ATÜT’ten ilk kez 1853 yılında Engels’e yazdığı bir mektupta söz eder. 1855-1859 yılları arasında yazdığı ve ölümünden tam 56 yıl sonra, 1939’da Moskova’da Kapitalizm Öncesi Üretim Biçimleri başlığı ile yayımlanacak olan incelemelerinde konuyu geniş bir biçimde işlemiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 54

Aşağıdakilerden hangisi patrimonyalizmin uç durumu olan sultanizm Osmanlı toplumsal yapısını ifade ettiğini belirtmiştir?

Durkheim

Engels

Hegel

Marx

Weber

Açıklama:

Weber, patrimonyalizmi geleneksel egemenliğin üç tipinden biri olarak tanımlar. Ona göre patrimonyalizmin uç durumu olan sultanizm Osmanlı toplumsal yapısını ifade etmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi “Türk Weberi” olarak adlandırılmıştır?

Mübbeccel B. Kıray

Mümtaz Turhan

Kemal Karpat

Sabri F. Ülgener

Şerif Mardin

Açıklama:

Açık bir biçimde Weberyen açıklamaları benimseyen ve hatta bir “Türk Weberi” olarak adlandırılan Ülgener (2006), Türkiye’nin gerileyişi (inhitat) olarak adlandırdığı sürecin ana nedeni olarak iktisadi zihniyette ortaya çıkan kadercileşmeyi ve “bir lokma bir hırka” düşüncesini görmektedir.

Doğru Cevap: D

Soru 56

Aşağıdakilerden hangileri toplumsal değişimi açıklarken doğrudan, sıklıkla ve sorgulamaksızın Weberyen teorik çerçeveyi kullanmaktadırlar?

Kıray, Mardin ve Karpat

Mardin, Turhan ve Karpat

Ülgener, Mardin ve Kıray

Ülgener, Turhan ve Karpat

Ülgener, Mardin ve Karpat

Açıklama:

Toplumsal değişimi açıklarken Ülgener, Mardin ve Karpat gibi isimler doğrudan, sıklıkla ve sorgulamaksızın Weberyen teorik çerçeveyi kullanmaktadırlar.

Doğru Cevap: E

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi modernleşme için tüm toplumların batılı iktisadi gelişmenin aşamalarını takip etmeleri gerektiğini ifade etmiştir?

Daniel Lerner

Seymour Martin Lipset

Shmuel Noah Eisenstadt

Talcott Parsons

Walt Whitman Rostow

Açıklama:

Etkili bir modernleşme kuramcısı olan Walt Whitman Rostow’a (1966) göre modernleşme için tüm toplumların batılı iktisadi gelişmenin aşamalarını takip etmeleri gerekmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 58

Aşağıdakilerden hangisi modernleşmenin katılım arzusu çerçevesinde yükselen bir protesto hareketi olduğunu ileri sürmüştür?

Daniel Lerner

Seymour Martin Lipset

Shmuel Noah Eisenstadt

Talcott Parsons

Walt Whitman Rostow

Açıklama:

Modernleşmenin katılım arzusu çerçevesinde yükselen bir protesto hareketi olduğunu ileri süren Shmuel Noah Eisenstadt (2007, s. 11) bu süreçte “modernleştirici elitler”e merkezi bir konum ve rol atfeder.

Doğru Cevap: C

Soru 59

Aşağıdakilerden hangisi modernleşmeyi bir demokratikleşme süreci olarak görür?

Daniel Lerner

Karl Marx

Seymour Martin Lipset

Shmuel Noah Eisenstadt

Talcott Parsons

Açıklama:

Seymour Martin Lipset (1981, s. 28) ise modernleşmeyi bir demokratikleşme süreci olarak görür.

Doğru Cevap: C

Soru 60

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de modernleşme kuramlarını doğrudan toplumsal değişim analizine uygulayan isimlerin başında gelir?

Kemal Karpat

Mümtaz Turhan

Mübeccel B. Kıray

Şerif Mardin

Sabri F. Ülgener

Açıklama:

Türkiye’de modernleşme kuramlarını doğrudan toplumsal değişim analizine uygulayan isimlerin başında Mübeccel B. Kıray gelir.

Doğru Cevap: C

Soru 61

"Kültür değişmeleri" isimli eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Mübbeccel B. Kıray

Mümtaz Turhan

Kemal Karpat

Sabri F. Ülgener

Şerif Mardin

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 62

Aşağıdakilerden hangisi Mümtaz Turhan'a göre yeni bir kültür unsurunun bir topluluk içinde yayılmasında etkili olan en önemli faktörleden biri değildir?

Fayda temini

Cebri değişim

İtibar kazanma

Yenilik arzusu veya eğilimi

Yeni unsurun mevcut kültür sistemine uyması

Açıklama:

Mümtaz Turhan'a göre, yeni bir kültür unsurunun alınmasında olduğu gibi bir cemiyet içinde yayılmasında da etkili olan en önemli faktör fayda temini, itibar kazanma, yenilik arzusu veya eğilimi ve bir de yeni unsurun mevcut kültür şekillerine, sistemine uymasıdır. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 63

Mümtaz Turhan'a göre Türkiye'de Batılışma yönünde esaslı bir dönüşüm hangi dönemde başlamıştır?

Lale Devri

Tanzimat Devri

III. Mahmut Dönemi

Meşrutiyet Devri

Cumhuriyet Dönemi

Açıklama:

Turhan'a göre Osmanlı’da Viyana bozgunundan sonra izlenen yanlış strateji ve siyasi hataların da getirisiyle bir bocalama dönemi olan Lale Devri’nde Batılılaşma adına fazla bir yenilik gözlemlemek mümkün olmamıştır. Zira Tanzimat’a kadar geçen dönemler boyunca Osmanlı’nın içinde bulunduğu psikolojik tutum hala kendisinin Batı medeniyetinden üstün olduğu yönündedir. Fakat alınan ağır yenilgiler, gerek halkın gerekse ordunun bitap düşmesi, alınan siyasi önlemlerin işe yaramaması sebebiyle Tanzimat Fermanı bütüncül bir değişim, bir çıkış yolu olarak görülmüş fakat bu da başarıya ulaşamamıştır. Alınan önlemler genellikle siyasi ve askeri temelli olduğundan çözümler yüzeysel ve geçici olmaktan öteye gidememiş, halkın sorunlarına çare olamamıştır. Cumhuriyet ile birlikte Batılılaşma yönünde esaslı bir dönüşüm başlamıştır. Önceki dönüşümlerden farklı olarak bu sefer daha bütüncül, kapsamlı ve hızlı bir değişim seyri söz konusudur. Doğru yanıt E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 64

Mübeccel Kıray’a göre toplumsal değişimin temel sebebi hangi alanda yaşanan değişimlerdir?

Toplumsal alanda

Kültürel alanda

İktisadi alanda

Siyasi alanda

Sanat alanında

Açıklama:

Kıray’a göre toplumsal değişimin temel sebebi iktisadi sahada yaşanan değişimlerdedir. Kırda yaşanan nüfus artışını besleyebilecek bir üretkenlik artışı gerçekleşmediği için emek fazlası ortaya çıkmıştır. Kırda yeterli geçim imkânlarını bulamayan bu kişiler, kentte yeni gelişmekte olan sanayi tarafından kente çekilmektedirler. Böylece kırdan kente yoğun bir göç yaşanmaya başlamıştır. Bu gelenler marjinal işlerde çalışmakta, kentin düzenine ayak uyduramamakta ve kentin çeperlerinde varlıklarını sürdürmektedirler. Dolayısıyla onların bu şekilde kente entegre olamayışlarından kaynaklanan yoğun ve kapsamlı sosyal problemler değişmenin bir sorun olarak görülmesine sebep olmuştur. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 65

Aşağıdakilerden hangisi Mübeccel B. Kıray’ın işlevselci yaklaşıma kazandırdığı temel kavramdır?

Sosyal düzensizlik

Merkez-çevre

Bozuk işlevler

Tampon kurumlar

İşlevsel faydalar

Açıklama:

Toplumsal değişimi açıklarken Kıray, (özellikle Merton sonrası) işlevselci yaklaşımdaki sosyal düzensizlik ve bozuk işlevler yerine tampon kurumlarkavramını kullanmaktadır. Amerikan sosyolojisinde işlevselciliğin ciddi bir biçimde eleştirildiği ve yeniden formüle edilmeye çalışıldığı bir dönemde bu kavram Kıray’ın teoriye yaptığı en önemli katkıdır. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 66

Mübeccel B. Kıray’a göre Türkiye’de toplumsal değişmenin esas aktörü aşağıdakilerden hangisidir?

İşçi sınıfı

Girişimciler

Bürokratlar

Köylü sınıfı

Sanatçılar

Açıklama:

Kıray’a göre Türkiye’de toplumsal değişmenin esas aktörü tüccarlar/girişimciler olacaktır. Ona göre her ne kadar dükkanı köhne ve ilkel görünüşte ise de tüccar ve esnaf kapitalist ekonominin bilincinde ve formelleşme süreçlerinin farkındadır. Bu tüccarlar ağanın yerini alarak köylüye veresiye mal ve borç para teminini gerçekleştirmektedirler. Bu tüccarlar köylünün malını ucuza almakta, kendi malını pahalıya satmaktadırlar. Yine dışarıdan bakıldığında bir sömürü gibi görünen bu ilişkinin esasında bu geçiş toplumunda bir işlevi bulunmaktadır. Köylüyü ağadan kurtarmakta, tarımsal üretimini piyasaya yönlendirmekte ve dahası şehirdeki ilişkilere dâhil etmektedir. Yani bu tüccarların bir rolü köylünün gerekli iktisadi döngüsünü gerçekleştirmesi ise, esas ana işlevi de onu yeni modern topluma adapte etmektir. Doğası itibariyle bu ilişki geliştikçe sona ermesi beklenen bir ilişkidir. Zira tüccar esasında köylünün modern ekonomik ve toplumsal ilişkilere dair bilgisizliğinden istifade etmektedir. Köylü yeni toplumsal ilişkileri anladıkça bu işlev azalacak ve bu ilişki de ortadan kalkacaktır. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 67

Kemal Karpat'ın toplumsal değişme ve modernleşme varsayımlarına ilişkin aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Cumhuriyet dönemi boyunca yaşanan pek çok çatışma, çelişki ve yönelim, Osmanlı döneminden miras olarak aktarılmıştır

İslam, hem toplumun bir kimliği hem de özünü kaybetmeden değişmesine yardım eden bir kurumdur

Uzun vadede toplumsal değişim ve modernleşmenin sorunsuz bir biçimde gerçekleştirilmesi orta sınıfın varlığına bağlıdır

Osmanlı-Türk modernleşmesi sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik bağlamın etkileri altında işlemektedir

Modernleşme politikaları ve analizlerinin en zayıf tarafı iktisadi alanı ihmal etmeleridir

Açıklama:

Karpat diğer modernleşme analizlerine göre dinin toplumsal yapıdaki birleştirici rolüne daha fazla vurgu yapmaktadır. Ona göre modernleşme politikaları ve analizlerinin en zayıf tarafı dini ihmal etmeleridir. Cumhuriyet dönemi boyunca, laikliğin uygulanma biçimi ile bağıntılı olarak, Cumhuriyet elitlerinin çoğu, halkın ulusal kimliğinin en önemli ideolojik ögesi olan İslam dinini hesaba katmamışlardır. Doğru yanır E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 68

Aşağıdakilerden hangisi Kemal Karpat'ın Türkiye’de toplumsal değişmeye yaptığı en önemli katkılardandır?

Osmanlı nüfusuna yönelik çalışmalar

Bürokrasi merkezli kuramsal çalışmalar

Batı dışı modernliklere yönelik çalışmalar

Toplumsal değişimde geçiş kuramı temelinde çalışmalar

Tanzimat dönemindeki toplumsal değişim çalışmaları

Açıklama:

Karpat’ın Türkiye’de toplumsal değişmeye yaptığı en önemli katkılar Osmanlı nüfusuna dair çalışmalarıdır. Osmanlı Nüfusu (1830-1914): Demografik ve Sosyal Özellikleri isimli çalışmasında Karpat (2010), ondokuzuncu yüzyıl boyunca ve yirminci yüzyılın ilk çeyreğinde eski Osmanlı coğrafyasındaki yoğun nüfus hareketlerini incelemektedir. Karpat’ın günümüz Balkanlar, Kafkaslar ve Ortadoğu toplumlarını anlamak için bir önşart olarak gördüğü nüfus hareketleri gerçekten de toplumsal yapılarda esaslı değişimler meydana getirmiştir. Günümüzde göçün Türkiye’deki toplumsal değişimdeki işlevi tartışılmaz bir biçimde kabul edilmektedir. Tarihsel boyuttan ampirik veriler ışığında konuya eğilen Karpat nüfusun niceliksel ve niteliksel değişimlerini Türkiye toplumsal yapısını anlamak açısından gündeme getirmektedir. Doğru yanıt A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 69

Aşağıdakilerden hangisi modernleşmeyi bir demokratikleşme süreci olarak görmektedir?

Walt Whitman Rostow

Shmuel Noah Ei-senstadt

Seymour Martin Lipset

Talcott Parsons

Daniel Lerner

Açıklama:

Çağdaş sosyolojide yapısal işlevselciliğin kurucusu olan Parsons aynı zamanda modernleşme kuramının da önemli isimlerinden birisidir. Etkili bir modernleşme kuramcısı olan Walt Whitman Rostow’a göre modernleşme için tüm toplumların batılı iktisadi gelişmenin aşamalarını takip etmeleri gerekmektedir. Daniel Lerner, gelenekselden moderne geçişte kitle iletişimi ve ulaşımın önemini vurgular. Modernleşmenin katılım arzusu çerçevesinde yükselen bir protesto hareketi olduğunu ileri süren Shmuel Noah Eisenstadt, bu süreçte “modernleştirici elitler”e merkezi bir konum ve rol atfeder. Seymour Martin Lipset ise modernleşmeyi bir demokratikleşme süreci olarak görür. Doğru yanıt C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 70

Mümtaz Turhan, Türkiye’de modernleşmenin istenildiği gibi gerçekleşmediğini aşağıdaki kavramlardan hangisiyle sorgulamaktadır?

Göç

Kültür

Nüfus

Din

Ekonomi

Açıklama:

Turhan’ın 1940’ların sonunda kaleme aldığı Kültür Değişmeleri isimli eseri Türkiye’de yaşanan modernleşmeyi etnolojik bir bakış açısıyla eleştirel bir gözle değerlendiren bir çalışma olarak toplumsal değişmeye ilişkin önemli bir yorum getirmiştir. Eser Türkiye’nin tek partili dönemi geride bırakmaya ve Batı blokunda yer almaya hazırlandığı bir dönemde yazılmıştır. Turhan, burada Türkiye’de arzulanan modernleşmenin neden istenildiği gibi gerçekleşmediğini kültür kavramına merkezi bir yer vererek sorgulamaktadır. Doğru yanıt B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 71

Şerif Mardin'e Osmanlı'da siyasal ve toplumsal çatışmaların bir gücün diğeri üzerinde tahakküm kurmasıyla sonuçlanmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Kültürel ve dini farklılıklar

Toplumsal değişmenin yavaş olması

İktisadi kurumların eksikliği

Sivil toplumun eksikliği

Sınıf bilincinin eksikliği

Açıklama:

Şerif Mardin'e göre Osmanlı modernleşmesi merkezi devletin biçim değiştirmesidir. Bu karşılaştırmanın temelini aslında sivil toplum ve patrimonyalizm yaklaşımları belirlemektedir. Bu açıklamaya göre Batılı sivil toplumda merkezi siyasal erk ile çevredeki halk katmanlarını birbirinden ayıran ve dengeleyen bir ara kademe olarak ortaçağda feodalite, modern zamanlarda da burjuvazi önemli roller oynamaktadır. Bu açıklamaya göre Batı dışı patrimonyal toplumlar bu tür bir sivil topluma erişememişlerdir, ve merkezdeki güç ile toplum arasında dengeleyici-frenleyici bir güç ortaya çıkmamıştır. Dolayısıyla Osmanlı despotik sisteminde Batı’da olduğu gibi siyasal ve toplumsal çatışmalar uzlaşma ile neticelenmiyor, bir gücün diğeri üzerinde tahakküm kurması ile noktalanıyordu. Doğru yanıt D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 72

Batı dışı toplumlarda modernleşme ve toplumsal değişimi açıklamak için Max Weber tarafından öne sürülen kavramsallaştırma aşağıdakilerden hangisidir?

Patrimonyalizm

Asya Tipi Üretim Tarzı

Feodalizm

Şarkiyatçılık

Doğu Despotizmi

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Kuramsal Temeller" başlığını gözden geçiriniz.
Weber ile özdeşleştirilen kavramsallaştırma patrimonyalizm'dir.

Doğru Cevap: A

Soru 73

Türk Weber'i olarak adlandırılan sosyal bilimci aşağıdakilerden hangisidir?

Karpat

Kıray

Ülgener

Mardin

Baltacıoğlu

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Patrimonyalizm ve Sivil Toplum Problemi" başlığını gözden geçiriniz.
Sabri Ülgener Türkiye'de Weber'in düşüncesine referansla önemli meseleleri ele alması sebebi ile "Türk Weberi" olarak adlandırılmaktadır.

Doğru Cevap: C

Soru 74

I. Kıray
II. Karpat
III. Mardin
IV. Turhan
V. Gökalp
Yukarıda sıralananlardan hangileri toplumsal değişimi açıklamak için Weberyan teorik çerçeveyi kullanan isimler içinde yer almaktadır?

I ve II

I, II ve IV

II ve III

I, III, IV ve V

I, II, III, IV ve V

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Patrimonyalizm ve Sivil Toplum Problemi" başlığını gözden geçiriniz.
Türkiye'de Ülgener ile birlikte Mardin ve Karpat Weberci gelenek içinde değerlendirmeler sunmaktadırlar.

Doğru Cevap: C

Soru 75

Mübeccel Kıray ile ilgili olarak aşağıda söylenenlerden hangisi yanlıştır?

Türkiye’de modernleşme kuramlarını doğrudan toplumsal değişim analizine uygulayan isimlerin başında gelmektedir.

1960’larda gerçekleştirdiği araştırmalarda yapısal işlevselci değişim anlayışı
çerçevesinde Türkiye’de modernleşmenin imkan ve mekanizmalarını sorgulamıştır.

Modernleşmeyi kaçınılmaz bir süreç olarak görmektedir.

İktisadi yaşamda ortaya çıkan değişimlerin örgütlenme, aile, nüfus ve değerler
gibi toplumsal alanın parçalarına sirayet ederek toplumu dönüştürdüğünü düşünmektedir.

Kültür Değişmeleri adlı eseri ile Türkiye'nin dönüşümünü analiz etmeye çalışmıştır.

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Modernleşme Kuramları: Toplumsal Değişmenin Yapısal-İşlevselci Açıklaması" başlığını gözden geçiriniz.
Kültür Değişmeleri Mümtaz Turhan'ın bir eseridir.

Doğru Cevap: E

Soru 76

..........., değişimi ele alırken etnolojinin bakış açısını kullanmıştır. Bunu onun sosyal değişme kavramı yerine kültür değişmeleri kavramını kullanmasından da açık bir biçimde görebiliriz.
Yukarıdaki boşluk için en uygunu aşağıdakilerden hangisidir?

Mardin

Turhan

Kıray

Karpat

Parsons

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Mümtaz Turhan'ın Kültür Değişmeleri" başlığını gözden geçiriniz.
Kültür değişmeleri kavramı ve sorunu ile ilgili isim Mümtaz Turhan'dır.

Doğru Cevap: B

Soru 77

"Ereğli: Ağır Sanayiden Önce Bir Sahil Kasabası" adlı çalışma ile bilinen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Shils

Mardin

Turhan

Kıray

Gökalp

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Ereğli Araştırması" adlı bölümü gözden geçiriniz.
Mübeccel Kıray'ın en önemli araştırmaları arasında Ereğli'de yaptığı alan araştırmasına dair bulgulardan oluşan eseri yer alır.

Doğru Cevap: D

Soru 78

Aşağıdakilerden hangisi Şerif Mardin'in düşünceleri ile uyumlu bir önermedir?

Merkez-çevre kopukluğu modernleşme süreci ile birlikte ortadan kalkmıştır.

Osmanlı Devleti'nde sivil toplum bir denge fren mekanizması olarak etkindir.

Osmanlılar bazı farklılıkları olsa da tam bir despotik patrimonyal şark toplumudur.

Osmanlı'nın klasik çağında merkezi siyasal erk ile çevredeki halk katmanlarını
birbirinden ayıran ve dengeleyen bir ara kademe olarak burjuvazi önemli roller oynamıştır.

Türkiye’de toplumsal değişmenin esas aktörü tüccarlar/girişimciler olacaktır.

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Merkez-çevre kavramsallaştırması" başlığını gözden geçiriniz.
Mardin’e göre Osmanlılar bazı farklılıkları olsa da tam bir despotik patrimonyal şark toplumudur.

Doğru Cevap: C

Soru 79

Aşağıdaki düşünürlerden hangisi Mardin'in merkez-çevre kavramsallaştırmasını ortaya atarken esinlendiği isimlerin başında gelmektedir?

Gellner

Marx

Durkheim

Gökalp

Shils

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Merkez-Çevre Kavramsallaştırması" başlığını gözden geçiriniz.
Shils ve Eisenstadt Mardin'in esinlendiği iki önemli isimdir.

Doğru Cevap: E

Soru 80

Karpat, Osmanlı toplumunun dâhili değişiminin merkezi dinamiklerini aşağıdakilerden hangisi ile ilişkilendirmektedir?

Ayan

Saray

Sultan

Köylüler

Zanaatkarlar

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Osmanlı Sosyo-Ekonomik Yapısının Değişimi" başlığını gözden geçiriniz.
Karpat Osmanlı'daki değişimin ayanların katkısı ile gerçekleştiği kanaatindedir.

Doğru Cevap: A

Soru 81

Türkiye’de Toplumsal Dönüşüm: Kırsal Göç, Gecekondu ve Kentleşme adlı eserinde ........ özellikle gecekondu olgusuna eğilir.
Yukarıdaki boşluk için en uygunu aşağıdakilerden hangisidir?

Mardin

Turhan

Arlı

Karpat

Kıray

Açıklama:

Yanıtınız yanlış ise "Demografik Değişim ve Göç" konusunu gözden geçiriniz.
Türkiye’de Toplumsal Dönüşüm: Kırsal Göç, Gecekondu ve Kentleşme adlı eserinde Karpat özellikle gecekondu olgusuna eğilir.

Doğru Cevap: D

Soru 82

Marx’a göre özel mülkiyetin ortaya çıkmadığı arkaik, durağan ve değişmeyen bir toplum
tipini temsil eden üretim tarzı hangisidir?

Asya Tipi Üretim Biçimi

Kapitalist Üretim Biçimi

Avrupa Tarzı Üretim Biçimi

Feodal Üretim Biçimi

Sosyalist Üretim Biçimi

Açıklama:

Marx’a göre ATÜT (Asya Tipi Üretim Biçimi) özel mülkiyetin ortaya çıkmadığı arkaik, durağan ve değişmeyen bir toplum tipini temsil etmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 83

Patrimonyalizmin uç durumu olarak sultanizmi tanımlayan ve Osmanlı toplumsal yapısını ifade ettiğini öne süren sosyolog kimdir?

Marx

Weber

Durkheim

Comte

Parsons

Açıklama:

Weber, patrimonyalizmi geleneksel egemenliğin üç tipinden biri olarak tanımlar. Ona göre
patrimonyalizmin uç durumu olan sultanizm Osmanlı toplumsal yapısını ifade etmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 84

Türk Weberi” olarak adlandırılan Ülgener, Türkiye’nin gerileyişi (inhitat) olarak adlandırdığı sürecin ana nedeni olarak aşağıdakilerden hangisini görür?

Savaş teknolojilerindeki gerileme

Feodal düzen

Bürokratik yönetim

Toplumsal eşitsizlikler

İktisadi zihniyette ortaya çıkan kadercileşme

Açıklama:

Açık bir biçimde Weberyen açıklamaları benimseyen ve hatta bir “Türk Weberi” olarak adlandırılan Ülgener, Türkiye’nin gerileyişi (inhitat) olarak adlandırdığı sürecin ana nedeni olarak iktisadi zihniyette ortaya çıkan kadercileşmeyi ve “bir lokma bir hırka” düşüncesini görmektedir.

Doğru Cevap: E

Soru 85

Türkiye’de modernleşme kuramlarını doğrudan toplumsal değişim analizine uygulayan isimlerin başında hangi sosyolog gelmektedir?

Sabri Ülgener

Mübeccel Kıray

Halil İnalcık

Kemal Karpat

Şerif Mardin

Açıklama:

Türkiye’de modernleşme kuramlarını doğrudan toplumsal değişim analizine uygulayan isimlerin başında Mübeccel B. Kıray gelir.

Doğru Cevap: B

Soru 86

Temelde evrimci antropolojik perspektiﬂe ve işlevselci bir yaklaşımla modernleşmeyi kaçınılmaz bir süreç olarak görmektedir. Etnolojinin saha gözlem tekniklerini kullanan ve aynı zamanda tarihsel analize de merkezi bir yer veren düşünür kimdir?

Mübeccel Kıray

Hilmi Ziya Ülken

Halil İnalcık

Mümtaz Turhan

Şerif Mardin

Açıklama:

Turhan temelde evrimci antropolojik perspektiﬂe ve işlevselci bir yaklaşımla modernleşmeyi kaçınılmaz bir süreç olarak görmektedir. Etnolojinin saha gözlem tekniklerini kullanan Turhan, aynı zamanda tarihsel analize de merkezi bir yer vermektedir

Doğru Cevap: D

Soru 87

Mümtaz Turhan'a göre Osmanlı-Türk modernleşmesinin yedi aşamasının ilki hangisidir?

Lale Devri

II. Mahmud Dönemi

II. Abdulhamid Dönemi

Meşrutiyet Devri

1923 Sonrası Dönem

Açıklama:

Turhan, Lale devrinden başlayarak batılılaşma sürecini yedi döneme ayırır.

Doğru Cevap: A

Soru 88

Mardin’i toplumsal değişim ve modernleşme ile ilgili olarak merkezi bir figüre dönüştüren unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Köykent kavramsallaştırması

Üretim tarzı kavramsallaştırması

Karşılıklı etkileşim kavramsallaştırması

Merkez-çevre kavramsallaştırması

Kerim devlet anlayışı

Açıklama:

Mardin’i toplumsal değişim ve modernleşme ile ilgili olarak merkezi bir figüre dönüştüren unsur,
onun Türk siyasasını açıklayabilecek bir anahtar olarak gördüğü merkez-çevre kavramsallaştırmasıdır. Mardin bu kavramı ilk defa 1973’te yayımladığı bir makalesinde kullanmıştır. Mardin merkez-çevre kavramsallaştırmasını Edward Shils’ten almaktadır

Doğru Cevap: D

Soru 89

Karpat'ın Türk modernleşmesine ilişkin görüşleri çerçevesinde aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Türk modernleşmesi Osmanlı'dan radikal bir kopuştur.

Osmanlı'dan Cumhuriyete toplumsal ve kültürel devamlılık vardır.

İslam, özü kaybetmeden değişmeyi kolaylaştıran bir kurumdur

Değişimde içsel dinamikler önemlidir.

Cumhuriyet dönemi birçok çatışma ve eğilim Osmanlı'dan miras alınmıştır.

Açıklama:

Türk modernleşmesi ile ilgili 1980’lere kadarki baskın paradigma cumhuriyet modernleşmesinin Osmanlı’dan radikal bir kopuş olduğu yönündeydi. Karpat bu görüşe karşı çıkarak Osmanlı ile Türkiye Cumhuriyeti arasındaki sürekliliğe dikkat çekmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 90

Türkiye'de toplumsal değişme bağlamında demografik değişimler ve göçlere özel olarak önem veren düşünür kimdir?

Halil İnalcık

Kemal Karpat

Behice Boran

Mümtaz Turhan

Şerif Mardin

Açıklama:

Karpat’ın Türkiye’de toplumsal değişmeye yaptığı en önemli katkılar Osmanlı nüfusuna dair çalışmalarıdır. Nüfus değişimleri ve göçlerin toplumsal sonuçlarına odaklanmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 91

Görüşleri incelenen dört düşünürün Türkiye'de toplumsal değişmeye ilişkin yaklaşımlarının temelinde aşağıdakilerden hangisi vardır?

Osmanlı devlet yapısı

Gelenekselcilik

Modernleşme pproblematiği

Dini etkenler

Ekonomik kaygılar

Açıklama:

incelenen dört isimde de görüldüğü üzere Türkiye’de toplumsal değişimle ilgili çalışmalar temelde modernleşme problematiği ekseninde ortaya çıkmışlardır. Klasik sosyolojide ve modernleşme kuramlarında sorulduğu biçimiyle “Türkiye neden modernleşemedi?” şeklindeki bir soru bu çalışmalara esas ruhunu vermektedir.

Doğru Cevap: C

Toplumsal Değişme Kuramları - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler