Modern Felsefe II - Tüm Sorular
Ünite 1
Soru 1
Modern çağın en büyük filozofu kabul edilen Immanuel Kant (1724-1804) nerede doğmuştur?
Seçenekler
A
İskoçya
B
Doğu Prusya
C
Hollanda
D
İngiltere
E
Amerika
Açıklama:
Modern çağın en büyük filozofu kabul edilen Immanuel Kant (1724-1804) bir saracın oğlu olarak Doğu Prusya'nın Königsberg kentinde doğdu. Ailesi İskoçya’dan göç etmiş göçmen bir ailedir.
Soru 2
Aşağıdaki eserlerinden hangisi Kant’ın eleştiri öncesi dönemine aittir?
Seçenekler
A
Salt aklın eleştirisi
B
Pratik aklın eleştirisi
C
Yargı gücünün eleştirisi
D
Ahlak metafiziğinin temelleri
E
Ateş üzerine
Açıklama:
1755’ te doktora düzeyinde bir derece alarak üniversitede eğitmen olarak göreve başlayan Kant bu görevi yaklaşık 15 yıl sürdürmüş ve 1770’de mantık ve metafizik profesörü olarak atanmıştır. Kant bu dönemde sadece mantık, metafizik ve ahlak alanında değil, matematik, fizik, coğrafya, antropoloji, pedagoji ve mineroloji gibi alanlar üzerine de dersler vermiştir. Felsefesinin gelişimi bakımından bu dönem eleştiri öncesi olarak nitelendirilmektedir. Bu döneme ait başlıca yapıtları: Canlı Güçlerin Doğru Değerlendirilişi Üzerine Düşünceler adlı fizik tezi, 1755’de yayımladığı Genel Doğa Tarihi ve Gök Teorisi adlı çalışması, yine aynı yıl yayımladığı Ateş Üzerine başlıklı çalışması, Genel Doğa Tarihi ve Gök Teorisi başlıklı çalışması, ve bunların yanı sıra Yer Ekseni Etrafında Dönerken Birtakım Değişikliklere Uğradı mı?, Yer İhtiyarlıyor mu?, Deprem Üzerine gibi çoğu fiziki coğrafya alanına ait yazılardır. 1770’de Duyu Dünyası ve Düşünce Dünyasının Form ve İlkeleri başlıklı tezi ile profesör olarak atanmıştır. Bu tarih onun eleştirel döneme geçişinin de başlangıcı olmuştur. Kant’ın asıl eleştirel dönemi 1781’de yayımladığı Salt Aklın Eleştirisi (Kritik der reinen Vernunft) adlı yapıtıyla başlamıştır. Bu yapıtın ardından 1788’de Pratik Aklın Eleştirisi (Kritik der Praktischen Vernunft), 1790’da Yargı Gücünün Eleştirisi (Kritik der Urteildkraft) yayımlanmıştır. Bunların dışında Her Bir Metafiziğe Önsöylem (Prolegomena zu einer jeden künftigen Metaphysik), Ahlak Metafiziğinin Temelleri, Ahlak Metafiziği, Dünya Yurttaşlığı Bakımından Bir Genel Tarih Tasarımı, Sonsuz Barış Üstüne, Aklın Sınırları İçindeki Din, Pragmatik Bakımdan Antropoloji gibi yapıtları da yayımlanmış ve her biri kendi alanında ses getirmiştir.
Soru 3
Aşağıdaki eserlerinden hangisi Kant’ın eleştirel dönemine aittir?
Seçenekler
A
Canlı Güçlerin Doğru Değerlendirilişi Üzerine Düşünceler
B
Genel Doğa Tarihi ve Gök Teorisi
C
Dünya Yurttaşlığı Bakımından Bir Genel Tarih Tasarımı
D
Duyu Dünyası ve Düşünce Dünyasının Form ve İlkeleri
E
Yer Ekseni Etrafında Dönerken Birtakım Değişikliklere Uğradı mı?
Açıklama:
1755’te doktora düzeyinde bir derece alarak üniversitede eğitmen olarak göreve başlayan Kant bu görevi yaklaşık 15 yıl sürdürmüş ve 1770’de mantık ve metafizik profesörü olarak atanmıştır. Kant bu dönemde sadece mantık, metafizik ve ahlak alanında değil, matematik, fizik, coğrafya, antropoloji, pedagoji ve mineroloji gibi alanlar üzerine de dersler vermiştir. Felsefesinin gelişimi bakımından bu dönem eleştiri öncesi olarak nitelendirilmektedir. Bu döneme ait başlıca yapıtları: Canlı Güçlerin Doğru Değerlendirilişi Üzerine Düşünceler adlı fizik tezi, 1755’de yayımladığı Genel Doğa Tarihi ve Gök Teorisi adlı çalışması, yine aynı yıl yayımladığı Ateş Üzerine başlıklı çalışması, Genel Doğa Tarihi ve Gök Teorisi başlıklı çalışması, ve bunların yanı sıra Yer Ekseni Etrafında Dönerken Birtakım Değişikliklere Uğradı mı?, Yer İhtiyarlıyor mu?, Deprem Üzerine gibi çoğu fiziki coğrafya alanına ait yazılardır. 1770’de Duyu Dünyası ve Düşünce Dünyasının Form ve İlkeleri başlıklı tezi ile profesör olarak atanmıştır. Bu tarih onun eleştirel döneme geçişinin de başlangıcı olmuştur. Kant’ın asıl eleştirel dönemi 1781’de yayımladığı Salt Aklın Eleştirisi (Kritik der reinen Vernunft) adlı yapıtıyla başlamıştır. Bu yapıtın ardından 1788’de Pratik Aklın Eleştirisi (Kritik der Praktischen Vernunft), 1790’da Yargı Gücünün Eleştirisi (Kritik der Urteildkraft) yayımlanmıştır. Bunların dışında Her Bir Metafiziğe Önsöylem (Prolegomena zu einer jeden künftigen Metaphysik), Ahlak Metafiziğinin Temelleri, Ahlak Metafiziği, Dünya Yurttaşlığı Bakımından Bir Genel Tarih Tasarımı, Sonsuz Barış Üstüne, Aklın Sınırları İçindeki Din, Pragmatik Bakımdan Antropoloji gibi yapıtları da yayımlanmış ve her biri kendi alanında ses getirmiştir.
Soru 4
Kant’ın düşüncelerinin gelişimi incelendiğinde 1770’den öncesi nasıl adlandırılmaktadır?
Seçenekler
A
Eleştiri öncesi dönem
B
Modern dönem
C
Eleştirel dönem
D
Metafizik dönem
E
Dogmatik dönem
Açıklama:
Kant’ın düşüncelerinin gelişimi başlıca iki döneme ayrılmaktadır. 1770’den önceki döneme eleştiri öncesi dönem, 1770’den sonraki döneme ise eleştirel dönem denmektedir.
Soru 5
Kant her bilgi bir yargıda dile geldiği için konuya zihinsel bağlamda bakarak yargı ve yargı türlerinden söz etmiştir. Aşağıdakilerden hangisi bu yargı türlerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Sentetik yargılar
B
Analitik yargılar
C
A priori yargılar
D
Doğal yargılar
E
A posteriori yargılar
Açıklama:
Kant her bilgi bir yargıda dile geldiği için konuya zihinsel bağlamda bakarak yargı ve yargı türlerinden söz etmeyi yeğlemiştir. a) A priori yargılar: Bu yargılar doğruluğu zorunlu olan ve aynı zamanda evrensel olarak geçerlilik taşıyan yargılardır. Bu zorunluluk ve evrensellik özellikleri deneyimin sağladığı sonuçlarda kesinlikle bulunmazlar. Buna karşılık matematik önermeler bu nitelikleri bütünüyle taşırlar. b) A posteriori yargılar: Deneyimin sağladığı verilere ilişkin yargılardır. Bunların doğrulukları olumsal olduğu için zorunluluk ve evrensellik niteliği taşımazlar. c) Analitik yargılar: Eğer bir önermenin yüklemini oluşturan kavram önermenin öznesi durumundaki kavram tarafından içeriliyorsa eş deyişle iki kavram anlamca özdeş iseler bu yargı analitik bir yargıdır. Kant’ın kendisinin verdiği örnek: “Tüm cisimler uzayda yer kaplar.” Bu önerme analitiktir çünkü bizim cisim kavramımız uzamlı olmayı ya da uzayda bir yer kaplamış olmayı içeren bir kavramdır. Bir başka deyişle “Uzamlı olan cisimdir, cisim uzamlı olandır”. O halde tüm tanım önermeleri analitik önermeler olmaktadır. Analitik önermelerde özne ile yüklem arasındaki ilişki özdeşlik biçiminde bir ilişkidir. d) Sentetik yargılar: Analitik bir yargıdaki koşulun gerçekleşmediği yargılardır. Başka bir deyişle yüklem kavramı özne kavramı tarafından içerilmemektedir. Bu şekilde özne ile yüklem kavramları arasında bir özdeşlik ilişkisi yoktur. Kant’ın verdiği örnek: “Tüm cisimler ağırdır.” Kant’ın düşüncesine göre, “ağır” kavramı “cisim” kavramı tarafından içerilmemektedir. Biz cisimlerin ağır olduğunu deneyim yoluyla öğrenmekteyiz. Aslında Kant bu özelliğin iyi bir şey olduğunu belirtir. Çünkü özne kavramına yüklem kavramı ile yeni bir nitelik eklenmektedir ve bu şekilde özneye ilişkin bilgimiz de genişlemiş olmaktadır.
Soru 6
Kant’a göre anlama yetimizin on iki kategorisi bulunmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu kategorilerden oluşan gruplardan biri değildir?
Seçenekler
A
Nicelik kategorileri
B
Sembol kategorileri
C
Nitelik kategorileri
D
İlişki kategorileri
E
Tarz kategorileri
Açıklama:
Anlama yetisinin görevi yargıda bulunmaktır. Yargı değişik tasarımları tek bir bilgi oluşturmak için kavramlar aracılığıyla birleştirmektir. Öte yandan olanaklı yargı tiplerinde kendini gösteren temel birleştirme yolları vardır. Kant bunlara yargıdaki birlik işlevleri demektedir. Bunlar anlama yetisinin a priori yapısını gözler önüne sererler. Eğer bu birlik işlevleri bütünüyle ortaya konabilirse, anlama yetisinin işlevleri de tümüyle belirlenmiş olur. Kant bunları belirlemiş ve bunlara kategoriler demiştir. Kant’ın belirlediği kategoriler, Aristoteles’inkinden farklı olarak sayıca 12’dir ve üçer üçer dört farklı grup oluştururlar: 1) Nicelik kategorileri: birlik (ölçü), çokluk (büyüklük) tümlük (bütünlük). 2) Nitelik kategorileri: olgusallık, değilleme, sınırlama. 3) İlişki kategorileri: töz-ilinek, neden-etki (nedensellik), etki-edilgi (karşılıklı etkileşim; birliktelik). (Bu kategorinin kavram çiftleri ile ifade edilmesi doğru olur. Çünkü ilişki daima en az iki şey arasında kurulur). 4) Tarz (Kip) kategorileri: olanak-olanaksızlık, varlık-yokluk, zorunlu-olumsal. (Bu kategoride ise varolan bir tarzın zıttı da söz konusudur).
Soru 7
Kant, anlama yetisinin ilkelerini kategori sınıflamasına uygun olarak dört ana başlık altında toplamıştır. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Salt doğa biliminin ilkeleri
B
Zaman ve uzaya bağlı algının aksiyomları
C
Algının beklentileri
D
Deneyimin analojileri
E
Empirik düşünmenin postülatları
Açıklama:
Anlama yetisinin ya da salt doğa biliminin ilkelerini, bir başka deyişle kategori şemalarını Kant kategori sınıflamasına uygun olarak dört ana başlık altında toplamaktadır: 1) Zaman ve uzaya bağlı algının aksiyomları. 2) Algının beklentileri (antisipasyonu). 3) Deneyimin analojileri. 4) Empirik düşünmenin postülatları
Soru 8
Haklılıkları aynı şekilde gösterilebilen birbirleriyle çelişik kuramlara hangi ad verilmektedir?
Seçenekler
A
İde
B
Kosmos
C
Antinomi
D
Analoji
E
Postülat
Açıklama:
Kant’a göre haklılıkları aynı şekilde gösterilebilen birbirleriyle çelişik kuramlara antinomi denir ve bu antinomiler anlama yetisinin, kategorilerini aşkın olana uygulama girişiminden doğarlar.
Soru 9
I. Ruh idesi
II. Evren ides
III. Tanrı idesi
Yukarıdakilerden hangileri Kant’ a göre salt aklın temel idelerindendir?
II. Evren ides
III. Tanrı idesi
Yukarıdakilerden hangileri Kant’ a göre salt aklın temel idelerindendir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız III
C
I-II
D
I-III
E
I-II-III
Açıklama:
Kant’a göre salt aklın üç temel idesi vardır: Bunlar ruh, evren (kosmos) ve tanrı ideleridir. Belirttiğine göre bu idelere uygun üç skolastik metafizik yapılmıştır. Bunlardan ilki ussal psikoloji, ikincisi ussal kozmoloji, üçüncüsü ussal teolojidir.
Soru 10
I. Birlik
II. Çokluk
III. Varlık-yokluk
IV. Tümlük
Yukarıda, Kant'ın belirlediği anlama yetimizin kategorilerinden bazılarına yer verilmiştir. Bunlardan hangileri Nicelik Kategorileri grubunda yer almaktadır?
II. Çokluk
III. Varlık-yokluk
IV. Tümlük
Yukarıda, Kant'ın belirlediği anlama yetimizin kategorilerinden bazılarına yer verilmiştir. Bunlardan hangileri Nicelik Kategorileri grubunda yer almaktadır?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I-II
C
I-II-III
D
I-II-IV
E
I-II-III-IV
Açıklama:
Kant’ın belirlediği kategoriler, üçer üçer dört farklı grup oluştururlar: 1) Nicelik kategorileri: birlik (ölçü), çokluk (büyüklük) tümlük (bütünlük). 2) Nitelik kategorileri: olgusallık, değilleme, sınırlama. 3) İlişki kategorileri: töz-ilinek, neden-etki (nedensellik), etki-edilgi (karşılıklı etkileşim; birliktelik). (Bu kategorinin kavram çiftleri ile ifade edilmesi doğru olur. Çünkü ilişki daima en az iki şey arasında kurulur). 4) Tarz (Kip) kategorileri: olanak-olanaksızlık, varlık-yokluk, zorunlu-olumsal. (Bu kategoride ise varolan bir tarzın zıttı da söz konusudur).
Soru 11
Kant’ın asıl eleştirel dönemi hangi yapıtla başlamıştır?
Seçenekler
A
Duyu Dünyası ve Düşünce Dünyasının Form ve İlkeleri
B
Pratik Aklın Eleştirisi
C
Salt Aklın Eleştirisi
D
Yargı Gücünün Eleştirisi
E
Ahlak Metafiziğinin Temelleri
Açıklama:
Kant’ın asıl eleştirel dönemi 1781’de yayımladığı Salt Aklın Eleştirisi (Kritik der reinen Vernunft) adlı yapıtıyla başladı çünkü yapıt baştan sona geleneksel felsefe tutumlarının eleştirisi üzerinde yükselmektedir.
Soru 12
Kant’ın doğal felsefenin alanından sıyrılarak salt felsefe alanına geçişi hangi yazısıyla gerçekleşmiştir?
Seçenekler
A
Gök Cisimlerinin Yapı ve Devinimlerinin Başlangıcı Üzerine Newton Fiziğine Göre Bir Deneme
B
Genel Doğa Tarihi ve Göky Teorisi
C
Ahlak Metafiziği
D
Dünya Yurttaşlığı Bakımından Bir Genel Tarih Tasarımı
E
Duyu Dünyası ve Düşünce Dünyasının Form ve İlkeleri
Açıklama:
Kant’ın doğal felsefenin alanından sıyrılarak salt felsefe alanına geçişi 1770’de yayımlanan Duyu Dünyası ve Düşünce Dünyasının Form ve İlkeleri adlı yazısı ile gerçekleşir
Soru 13
I. İnsan hangi alanlarda geçerli bilgi ortaya koyabiliyor?
II. Bilginin sınırı nereye dek uzanıyor?
III. Geçerli bilgi deyince ne anlıyoruz?
Yukarıdaki sorulardan hangisi/hangileri Kant'ın gelecekteki metafiziklere bir yol göstermek için sorduğu sorulardandır?
II. Bilginin sınırı nereye dek uzanıyor?
III. Geçerli bilgi deyince ne anlıyoruz?
Yukarıdaki sorulardan hangisi/hangileri Kant'ın gelecekteki metafiziklere bir yol göstermek için sorduğu sorulardandır?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız II
C
II ve III
D
I ve III
E
I,II ve III
Açıklama:
Salt Aklın Eleştirisi’nde de açıklıkla ortaya konulduğu gibi, Kant’ın genel bilgibilimsel amacı, bundan böyle Spinoza, Leibniz, Wolff tarzında metafizik sistemler üretmenin doğru, haklı bir girişim olup olmayacağının bir hesabını çıkarmak ve ortaya çıkacak sonuca göre gelecekteki metafiziklere bir yol göstermekti. Ama böyle bir görevi gerçekleştirebilmek için öncelikle insan bilgisinin alanını ve sınırlarını yoklamak gerekmektedir. İnsan hangi alanlarda geçerli bilgi ortaya koyabiliyor? Bu bilginin sınırı nereye dek uzanıyor? Geçerli bilgi deyince ne anlıyoruz? Tüm bu soruların yanıtlanabilmesi için Kant geniş kapsamlı bir araştırmaya girişir.
Soru 14
Deneyimin sağladığı verilere ilişkin yargılardır. Bunların doğrulukları olumsal olduğu için zorunluluk ve evrensellik niteliği taşımazlar. Yukarıda açıklaması verilen yargılar aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
A posteriori yargılar
B
A priori yargılar
C
Analitik yargılar
D
Sentetik yargılar
E
Eklektik yargılar
Açıklama:
A posteriori yargılar: Deneyimin sağladığı verilere ilişkin yargılardır. Bunların doğrulukları olumsal olduğu için zorunluluk ve evrensellik niteliği taşımazlar.
Soru 15
Maddesel dünyadaki tüm değişmelerde, maddenin miktarı değişmeden kalır. Devinimin tüm iletiminde etki ve tepki daima eşit olmalıdır.
Yukarıda sözü edilen örnek hangi yargı türüne örnek olarak gösterilebilir?
Yukarıda sözü edilen örnek hangi yargı türüne örnek olarak gösterilebilir?
Seçenekler
A
Analitik yargı
B
Sentetik yargı
C
Eklektik yargı
D
Sentetik apriori yargı
E
A priori yargı
Açıklama:
Kant bu noktada yeni bir buluş yaparak aynı yargı bakımından hem sentetik, hem apriori olan önermelerin bulunduğunu öne sürer. Kısacası sentetik a priori yargı türünü önümüze koyarak bilinen sınıflamaları bozmuş olur. Hemen hemen matematiğin tüm önermelerinin bu kategoride yer aldığını, doğal bilimlerin temel ilkelerinin de sentetik apriori yargı tipinde olduklarını öne sürer. Burada seçilmiş iki örnek verilirse Maddesel dünyadaki tüm değişmelerde, maddenin miktarı değişmeden kalır. Devinimin tüm iletiminde etki ve tepki daima
eşit olmalıdır.
eşit olmalıdır.
Soru 16
Aşağıdakilerden hangisi transsendental estetik ile ilgili değildir?
Seçenekler
A
Zihnin duyu yetisini (duyarlığı) incelemesi
B
Her bilgide algı ve kavram olmak üzere iki yan olması
C
Duyusuz kavramlar boş, kavramsız duyular kör olması
D
Duyu bilgisinin a priori ögeleri içerip içermemesi
E
Güzelin duyumlanması
Açıklama:
Kant'a göre Transsendental Estetik'te; Estetik teriminin burada ‘güzelin duyumlanması’ anlamındaki estetik terimi ile hiçbir ilişkisi yoktur.
Soru 17
Bizim sadece zaman ve uzay içinde verilenleri kavrayabilir olmamız, varolan her şeyin zaman ve uzay içinde olmasını gerektirmez, ama bizim “kendi başına varolan” şeyleri algıladığımızı da göstermez. Yukarıda sözü edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Transsendental estetik
B
Transsendental analitik
C
Transsendental idealizm
D
Transsendental sentetik
E
Transsendental eklektik
Açıklama:
Bizim sadece zaman ve uzay içinde verilenleri kavrayabilir olmamız, varolan her şeyin zaman ve uzay içinde olmasını gerektirmez, ama bizim “kendi başına varolan” şeyleri algıladığımızı da göstermez. Kant bu görüşüne transsendental idealizm adını verir.
Soru 18
Aşağıdakilerden hangisi Kant'a göre nitelik kategorilerindendir?
Seçenekler
A
Birlik (ölçü)
B
Çokluk (büyüklük)
C
Tümlük (bütünlük)
D
Değilleme
E
Neden-etki
Açıklama:
Nitelik kategorileri: olgusallık, değilleme, sınırlama.
Soru 19
Aşağıdakilerden hangisi Kant'a göre anlama yetisinin kategorilerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Zaman ve uzaya bağlı algının aksiyomları
B
A priori önermeler ve salt deneyim
C
Algının beklentileri
D
Deneyimin analojileri
E
Empirik düşünmenin postülatları
Açıklama:
Kant, anlama yetisinin kategori şemalarını dört başlıkta toplar:
1. Zaman ve uzaya bağlı algının aksiyomları,
2. Algının beklentileri,
3. Deneyimin analojileri,
4. Empirik düşünmenin postülatlarıdır.
Kant, anlama yetisinin kategori şemalarını dört başlıkta toplar: 1. Zaman ve uzaya bağlı algının aksiyomları, 2. Algının beklentileri, 3. Deneyimin analojileri, 4. Empirik düşünmenin postülatlarıdır.
1. Zaman ve uzaya bağlı algının aksiyomları,
2. Algının beklentileri,
3. Deneyimin analojileri,
4. Empirik düşünmenin postülatlarıdır.
Kant, anlama yetisinin kategori şemalarını dört başlıkta toplar: 1. Zaman ve uzaya bağlı algının aksiyomları, 2. Algının beklentileri, 3. Deneyimin analojileri, 4. Empirik düşünmenin postülatlarıdır.
Soru 20
Kendimizde bulduğumuz bir ben-birliğinden hareketle hiçbir koşula bağlı olmayan bir ruhun varolduğuna ilişkin yargılara varmak yanlış sonuç çıkarmak olur.
Yukarıda yer alan ifade aşağıdakilerden hangisi ile ilgilidir?
Yukarıda yer alan ifade aşağıdakilerden hangisi ile ilgilidir?
Seçenekler
A
Ruh idesi
B
Akıl idesi
C
Evren idesi
D
Tanrı idesi
E
Ontolojik ide
Açıklama:
Ruh İdesi: Kendimizde bulduğumuz bir ben-birliğinden hareketle hiçbir koşula bağlı olmayan bir ruhun varolduğuna ilişkin yargılara varmak yanlış sonuç çıkarmak olur. Çünkü bedene bağlı olmayan, buna karşın insanın yaşamasını, hareketlerinin sürüp gitmesini sağlayan tinsel bir tözün varolduğuna kendi ruhsal varlığımıza ilişkin bilgiden ulaşamayız.
Soru 21
Kant’ın ilk yazıları hangi bilim alanına yöneliktir?
Seçenekler
A
Fen bilimleri
B
Doğal bilimleri
C
Sosyal bilimler
D
Felsefe bilimi
E
Tarih bilimi
Açıklama:
Kant, Knutzen’in kütüphanesindeki kitaplardan yararlanarak mantık ve doğal bilim konusunda yetişme olanağı bulmuştur. Newton fiziğini incelemeye yönelmesi doğal bilimlere büyük ilgi gösteren hocası Knutzen’in etkisiyle olmuştur. Bu etki nedeniyle ilk yazıları doğal bilim alanına ilişkindir.
Soru 22
Kant'ın üniversiteyi bitirdiği fizik tezinin adı nedir?
Seçenekler
A
Genel Doğa Tarihi ve Gök Teorisi
B
Ateş Üzerine
C
Yer Ekseni Etrafında Dönerken Birtakım Değişikliklere Uğradı mı?
D
Canlı Güçlerin Doğru Değerlendirilişi Üzerine Düşünceler
E
Yer İhtiyarlıyor mu?
Açıklama:
Kant, Canlı Güçlerin Doğru Değerlendirilişi Üzerine Düşünceler adlı fizik tezi ile üniversiteyi bitirmiştir. 1755’de Genel Doğa Tarihi ve Gök Teorisi adlı çalışması yayımlanmıştır. Yine aynı yıl Ateş Üzerine başlıklı çalışması ile üniversite öğretim üyeliğine kabul edilmiştir. Genel Doğa Tarihi ve Gök Teorisi başlıklı yapıtında evrenin oluşumunu tümüyle mekanik ilkeler ışığında açıklamaya çalışmıştır. Öne sürdüğü görüşler Laplace’ın bu konudaki kuramını öncelemiştir. Daha sonra bu kuram Kant-Laplace kuramı adını almıştır. Bunların yanı sıra Yer Ekseni Etrafında Dönerken Birtakım Değişikliklere Uğradı mı?, Yer İhtiyarlıyor mu?, Deprem Üzerine gibi çoğu fiziki coğrafya alanına ait yazılar bu dönemde, yani 1770 öncesi dönemde yer almaktadır. Doğru yanıt D'dir.
Soru 23
Kant’ın düşüncelerinin gelişim dönemleri aşağıdaki şıklardan hangisinde doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Eleştirici öncesi dönem ve eleştirel dönem
B
Hayali ve realistik dönem
C
Geleneksel ve akılcı dönem
D
Üniversitesi öncesi ve sonrası dönem
E
18. yüzyıl öncesi ve sonrası dönem
Açıklama:
Kant’ın düşüncelerinin gelişimi başlıca iki döneme ayrılır. 1770’den önceki döneme eleştiri-öncesi dönem, 1770’den sonraki dönemey ise eleştirel dönem denir. Doğru yanıt A'dır.
Soru 24
Kant’ın eleştiri-öncesi dönemdeki fikirleri genel olarak hangi felsefe alanına ilişkindir?
Seçenekler
A
Bilim felsefesi
B
Ahlak felsefesi
C
Bilgi felsefesi
D
Varlık felsefesi
E
Doğa felsefesi
Açıklama:
Kant’ın eleştiri-öncesi görüşleri büyük ölçüde doğa felsefesi alanına aittir ve bu
dönemde ele aldığı metafizik kavramları da büyük ölçüde doğa felsefesi alanına aittir. Doğru yanıt E'dir.
dönemde ele aldığı metafizik kavramları da büyük ölçüde doğa felsefesi alanına aittir. Doğru yanıt E'dir.
Soru 25
I. Matematik II. Coğrafya III. Metafizik IV. Din Yukarıdakilerden hangileri Kant'ın Salt Aklın Eleştirisi’nde ele aldığı bilgi türlerindendir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
I ve III
D
I, II, III
E
I, II, III ve IV
Açıklama:
Kant Salt Aklın Eleştirisi’nde bilgi türlerini ve bunlara karşılık gelen zihinsel yetileri
araştırır. Ele aldığı bilgi türleri matematik, doğa bilimleri ve metafiziktir. Doğru yanıt C'dir.
araştırır. Ele aldığı bilgi türleri matematik, doğa bilimleri ve metafiziktir. Doğru yanıt C'dir.
Soru 26
Bu yargılar doğruluğu zorunlu olan ve aynı zamanda evrensel olarak geçerlilik taşıyan yargılardır. Bu zorunluluk ve evrensellik özellikleri deneyimin sağladığı sonuçlarda kesinlikle bulunmazlar. Buna karşılık matematik önermeler bu nitelikleri bütünüyle taşırlar. Yukarıdaki paragrafta Kant'ın Salt Aklın Eleştirisi eserinde ayırmış olduğu bilgi türlerinden hangisi tanıtılmaktadır?
Seçenekler
A
A posteriori yargılar
B
A priori yargılar
C
Analitik yargılar
D
Sentetik yargılar
E
Ahlaki yargılar
Açıklama:
A priori yargılar, doğruluğu zorunlu olan ve aynı zamanda evrensel olarak geçerlilik taşıyan yargılardır. Bu zorunluluk ve evrensellik özellikleri deneyimin sağladığı sonuçlarda kesinlikle bulunmazlar. Buna karşılık matematik önermeler bu nitelikleri bütünüyle taşırlar. Doğru yanıt B'dir.
Soru 27
Kant deneyimin sağladığı verilere ilişkin yargıları ne olarak isimlendirmiştir?
Seçenekler
A
A posteriori yargılar
B
A priori yargılar
C
Analitik yargılar
D
Sentetik yargılar
E
Ahlaki yargılar
Açıklama:
A posteriori yargılar, deneyimin sağladığı verilere ilişkin yargılardır. Bunların doğrulukları olumsal olduğu için zorunluluk ve evrensellik niteliği taşımazlar. Doğru yanıt A'dır.
Soru 28
Kant’a göre her bilginin iki yanı vardır. Bu iki yan aşağıdaki şıklardan hangisinde doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Analitik ve sentetik
B
Anlam ve yorum
C
Dil ve biliş
D
Algı ve kavram
E
Duyu ve biliş
Açıklama:
Kant öncelikle şunu belirtir: Her bilgide algı ve kavram olmak üzere iki yan vardır. Bir tarafta duyularımıza verilen ve bizim somut olarak kavradığımız yan, öbür tarafta anlama yetimizin düşünme ile bağlar kuran yanı. Bilgimizin oluşabilmesi için bu iki yanın birlikte çalışabilmesi gerekir. Doğru yanıt D'dir.
Soru 29
Kant’a göre anlama yetimizin on iki kategorisi vardır. Bu kategoriler üçer üçer dört farklı grup oluştururlar. Aşağıdakilerden hangisi söz konusu kategorilerden nicelik kategorilerine kapsamına girmektedir?
Seçenekler
A
Varlık-yokluk
B
Olanak-olanaksızlık
C
Etki-edilgi
D
Olgusallık
E
Birlik
Açıklama:
Kant’ın belirlediği kategoriler, Aristoteles’inkinden farklı olarak sayıca 12’dir ve üçer üçer dört farklı grup oluştururlar:
1) Nicelik kategorileri: birlik (ölçü), çokluk (büyüklük) tümlük (bütünlük).
2) Nitelik kategorileri: olgusallık, değilleme, sınırlama.
3) İlişki kategorileri: töz-ilinek, neden-etki (nedensellik), etki-edilgi (karşılıklı
etkileşim; birliktelik). (Bu kategorinin kavram çiftleri ile ifade edilmesi doğru olur. Çünkü ilişki daima en az iki şey arasında kurulur).
4) Tarz (Kip) kategorileri: olanak-olanaksızlık, varlık-yokluk, zorunlu-olumsal. (Bu kategoride ise varolan bir tarzın zıttı da söz konusudur). Doğru yanıt E'dir.
1) Nicelik kategorileri: birlik (ölçü), çokluk (büyüklük) tümlük (bütünlük).
2) Nitelik kategorileri: olgusallık, değilleme, sınırlama.
3) İlişki kategorileri: töz-ilinek, neden-etki (nedensellik), etki-edilgi (karşılıklı
etkileşim; birliktelik). (Bu kategorinin kavram çiftleri ile ifade edilmesi doğru olur. Çünkü ilişki daima en az iki şey arasında kurulur).
4) Tarz (Kip) kategorileri: olanak-olanaksızlık, varlık-yokluk, zorunlu-olumsal. (Bu kategoride ise varolan bir tarzın zıttı da söz konusudur). Doğru yanıt E'dir.
Soru 30
Kant'a göre aşağıdakilerden hangisi kiplik açısından yargılar arasındadır?
Seçenekler
A
Kesim
B
Önesürümlü
C
Olumlu
D
Tümel
E
Tikel
Açıklama:
Kant anlama yetisini ayırdığı kategoriler göre yargıları şu başlıklar altında ele almıştır:
1) Nicelik açısından yargılar: Tümel, tikel, tekil.
2) Nitelik açısından yargılar: Olumlu, olumsuz, sonsuz.
3) İlişki açısından yargılar: Kesin, koşullu, ayrık.
4) Kiplik (modalite) açısından yargılar: Olasılı, önesürümlü, zorunlu. Doğru yanıt B'dir.
1) Nicelik açısından yargılar: Tümel, tikel, tekil.
2) Nitelik açısından yargılar: Olumlu, olumsuz, sonsuz.
3) İlişki açısından yargılar: Kesin, koşullu, ayrık.
4) Kiplik (modalite) açısından yargılar: Olasılı, önesürümlü, zorunlu. Doğru yanıt B'dir.
Soru 31
Kant’ıni ilk yazıları hangi alana ilişkindir?
Seçenekler
A
Mantık
B
Doğal bilim
C
Ahlak
D
Din
E
Pedagoji
Açıklama:
Kant'ın ilk yazıları doğal bilim alanına ilişkindir.
Soru 32
Kant’ın asıl eleştirel dönemi hangi yapıtıyla başlamıştır?
Seçenekler
A
Canlı Güçlerin Doğru Değerlendirilişi Üzerine Düşünceler
B
Genel Doğa Tarihi ve Gök Teorisi
C
Ateş Üzerine
D
Salt Aklın Eleştirisi
E
Duyu Dünyası ve Düşünce Dünyasının Form ve İlkeleri
Açıklama:
Kant’ın asıl eleştirel dönemi 1781’de yayımladığı Salt Aklın Eleştirisi (Kritik der reinen Vernunft) adlı yapıtıyla başladı çünkü yapıt baştan sona geleneksel felsefe tutumlarının eleştirisi üzerinde yükselmektedir.
Soru 33
I. Gök cisimlerinin oluşumunu, evrenin başlangıcını Newton fiziğinin genel ilkelerinden hareketle açıklamaya çalışmaktadır. II. Evren bütün sistemleriyle sonsuzdur. III. Tanrısal aklın her şeyi esas yapıya uygun birtakım niteliklerle donatarak ortaya koyduğunu ve fiziko-teolojinin yani doğanın kitabından tanrının okunmasının en doğru yolunun bu olduğunu ifade eder. IV. Zaman ve uzamdan “insan düşüncesinde bulunan yasalar” (leges menti insitae) olarak söz etmektedir. Kant’ın "eleştiri-öncesi" görüşleri ile ilgili olarak verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?
Seçenekler
A
I ve II
B
I, II ve III
C
II ve III
D
II, III ve IV
E
Yalnız IV
Açıklama:
Kant, eleştiri öncesi görüşlerinde insana henüz belirgin bir yer vermemiştir. Sonsuz nedensel olaylar içinde insana ve onun özgürlüğüne pek yer kalmamış olarak görünmektedir. Evrenin mekanik düzeni içinde insanın özgürlük ve sorumluluğunun nasıl yer bulabileceği sorusu henüz Kant’ın zihnini kurcalamamaktadır. Oysa eleştirel döneminde Kant’ın birincil kaygısı bu sorunu çözmek olacaktır. Bu nedenle IV numaralı ifade, Kant'ın eleştiri öncesi değil, eleştiri dönemi görüşlerini yansıtmaktadır ve bu ifadenin yer almadığı seçenek olan B seçeneği doğru kabul edilecektir.
Soru 34
Salt Aklın Eleştirisi’nde Kant'ın ele aldığı bilgi türleri hangisinde doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Matematik, doğa bilimleri, metafizik
B
Matematik, din, metafizik
C
Mantık, pedagoji, sosyoloji
D
Doğa bilimleri, sosyoloji, metafizik
E
Mantık, ahlak, metafizik
Açıklama:
Kant, Salt Aklın Eleştirisi’nde, bilgi türlerimizi ve bunlara paralel zihinsel yetileri birbirinden ayırarak her birini ayrıntılı bir biçimde araştırmaya girişir. Ele alınan zihinsel yetiler duyarlık, anlık ve salt akıl, bunlara bağlı bilgi sistemleri matematik, doğa bilimleri ve metafiziktir.
Soru 35
Kant'a göre, doğruluğu zorunlu olan ve aynı zamanda evrensel olarak geçerlilik taşıyan yargılar hangisidir?
Seçenekler
A
Analitik yargılar
B
Sentetik yargılar
C
A posteriori yargılar
D
A priori yargılar
E
Çelişmez yargılar
Açıklama:
A priori yargılar, doğruluğu zorunlu olan ve aynı zamanda evrensel olarak geçerlilik taşıyan yargılardır. Bu zorunluluk ve evrensellik özellikleri deneyimin sağladığı sonuçlarda kesinlikle bulunmazlar. Buna karşılık matematik önermeler bu nitelikleri bütünüyle taşırlar.
Soru 36
Kant "estetik" terimini hangi anlamda kullanmıştır?
Seçenekler
A
Güzelin duyumlanması
B
Güzeli inceleme işine girişilmesi
C
Zihnin duyu yetisinin incelenmesi
D
Güzelin tanımlanması
E
Güzelin yorumlanması
Açıklama:
Estetik teriminin burada ‘güzelin duyumlanması’ anlamındaki estetik terimi ile hiçbir ilişkisi yoktur. ‘Estetik’ terimi Grekçe ‘aisthesis’ (duyularla, algı yoluyla kavrama) teriminden gelmektedir. Kant da ‘estetik’ terimini köken anlama uygun olarak kullanmıştır. Çünkü bu alt başlık altında Kant, zihnin duyu yetisini (duyarlığı) inceleme işine girişir. Burada birincil kaygısı duyu bilgisinin a priori ögeleri içerip içermediğini araştırmaktır. Yani doğru yanıt C seçeneğidir.
Soru 37
I. Her bilgide algı ve kavram olmak üzere iki yan vardır. İlki duyularımızla, ikincisi anlama yetimizle ilgilidir ve duyusuz kavramlar boş, kavramsız duyular kördür. II. Uzay ve zaman ideleri duyu/duyarlık yetimizin formlarıdır. III. Salt duyusal verilerin tek başına bize bilgi sağladığı konusunda Empiristlerle aynı görüştedir. IV. Zaman ve uzay mutlak bir gerçekliğe sahip değildirler. Bunlar ideal varlıklardır. Kant'ın "Transsendental Estetik" üzerine görüşleri hangisinde ya da hangilerinde doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
I, II ve III
D
I, II ve IV
E
III ve IV
Açıklama:
Kant'ın "Transsendental Estetik" üzerine görüşleri ile ilgili olarak verilen ifadelerden III numaralı ifade yanlış bilgi içermektedir. Çünkü Kant, öncelikle şunu belirtir: Her bilgide algı ve kavram olmak üzere iki yan vardır. Bir tarafta duyularımıza verilen ve bizim somut olarak kavradığımız yan, öbür tarafta anlama yetimizin düşünme ile bağlar kuran yanı. Bilgimizin oluşabilmesi için bu iki yanın birlikte çalışabilmesi gerekir. Empiristlerin öne sürdüğü gibi salt duyusal veriler tek başına bize bilgi sağlayamaz. Sadece anlama yetisinin kavramları içinde dönen bir düşünme biçimi de içi boş bir kavram bilgisinden başka bir şey vermez. Buna göre, “Duyusuz kavramlar boş, kavramsız duyular kördür.” Bu nedenle III numaralı ifadenin yer almadığı seçenek olan D seçeneği doğru kabul edilecektir.
Soru 38
Kant’a göre, aşağıdakilerden hangisi "nitelik kategorileri" arasında yer alır?
Seçenekler
A
Birlik
B
Töz-ilinek
C
Tümlük
D
Tümel
E
Değilleme
Açıklama:
Kant’a göre anlama yetimizin on iki kategorisi vardır. Nicelik Kategorileri: Birlik, çokluk, tümlük. Nitelik Kategorileri: Olgusallık, değilleme, sınırlama. İlişki Kategorileri: Töz-ilinek, neden-etki, etki-edilgi. Tarz Kategorileri: Olanak-olanaksızlık, varlık-yokluk, zorunlu-olumsal.
Soru 39
Hangisi Kant'ın anlama yetisinin kategori şemaları arasında yer almaz?
Seçenekler
A
Zaman ve uzaya bağlı algının aksiyomları
B
Algının beklentileri
C
Deneyimin analojileri
D
Empirik düşünmenin postülatları
E
Fenomenler ve kendinde şeyler
Açıklama:
Kant, anlama yetisinin kategori şemalarını dört başlıkta toplar: 1. Zaman ve uzaya bağlı algının aksiyomları, 2. Algının beklentileri, 3. Deneyimin analojileri, 4. Empirik düşünmenin postülatları.
Soru 40
Tanrı idesi ile ilgilenen skolastik metafizik hangisidir?
Seçenekler
A
Ussal psikoloji
B
Kozmoloji
C
Antinomi
D
Ussal teoloji
E
Teolojik-fizik
Açıklama:
Salt usun üçüncü idesi olarak ele alınan ide Tanrı idesidir. Bu ide ile ussal teoloji uğraşmaktadır.
Soru 41
Immanuel Kant'ın görüşlerini etkileyen ve aynı zamanda üniversitede hocası olan filozof kimdir?
Seçenekler
A
Philip Sidney
B
Martin Knutzen
C
Bertrand Russell
D
Jacques Derrida
E
Gottfried Leibniz
Açıklama:
Okulun kendisine en büyük katkısı iyi düzeyde Latince öğrenmiş olmasıdır. Daha sonra Kant, Königsberg Üniversitesine başlamış, burada filozof Martin Knutzen’in kişiliğinde birinci sınıf bir öğretici bulması kendisi için bir şans olmuştur. Knutzen’in kütüphanesindeki kitaplardan yararlanarak mantık ve doğal bilim konusunda yetişme olanağı bulmuştur. Doğru yanıt B şıkkıdır.
Soru 42
Kant'ın üniversitede çalıştığı ve mantık, ahlak, matematik gibi dersler verdiği döneme ne ad verilir?
Seçenekler
A
Gençlik dönemi
B
Eleştiri sonrası
C
Eleştiri öncesi
D
Olgunluk dönemi
E
Yaşlılık dönemi
Açıklama:
1746’da üniversiteyi bitirdikten sonra geçim zorunluluğu nedeniyle sekiz-on yıl kadar ailelere özel öğretmenlik yapmış, 1755’te doktora düzeyinde bir derece alarak üniversitede eğitmen olarak göreve başlamıştır. Bu görevi yaklaşık 15 yıl sürmüş, 1770’de nihayet mantık ve metafizik profesörü olarak atanmıştır. Kant bu dönemde sadece mantık, metafizik ve ahlak alanında değil, matematik, fizik, coğrafya, antropoloji,pedagoji ve mineroloji gibi alanlar üzerine de dersler verdi. Felsefesinin gelişimi bakımından bu dönem eleştiri öncesi olarak nitelenmiştir. Doğru yanıt C şıkkıdır.
Soru 43
Kant'ın eleştirel dönem öncesi felsefi düşünce yapısı ve ilgi alanı aşağıdakilerden hangisinde doğru şekilde verilmiştir?
Seçenekler
A
Doğal felsefe
B
Ahlak felsefesi
C
Metafizik
D
Siyaset felsefesi
E
Ontoloji
Açıklama:
Kant’ın felsefedeki ilk yönelimleri filozof Knutzen’in etkisiyle genel olarak doğal felsefe alanındadır. Bu dönemde ele aldığı bazı metafizik kavramları bile doğal felsefe alanının ideleri ışığında yorumlamaya çalışır. Doğru yanıt A şıkkıdır.
Soru 44
Kant'ın Salt Aklın Eleştirisi adlı eserinde ele aldığı bilgi türleri olan matematik, doğa bilimleri ve metafiziğe karşılık gelen zihinsel yetiler nelerdir?
Seçenekler
A
Mantık, duyarlık ve salt akıl
B
Duyarlık, anlık ve salt akıl
C
Ahlak, mantık ve salt akıl
D
Uslamlama, duyarlık ve mantık
E
Diyalektik, mantık ve salt akıl
Açıklama:
Kant Salt Aklın Eleştirisi’nde bilgi türlerini ve bunlara karşılık gelen zihinsel yetileri araştırır. Ele aldığı bilgi türleri matematik, doğa bilimleri ve
metafiziktir. Bunlara karşılık gelen zihinsel yetilerse duyarlık, anlık ve salt akıldır. Doğru yanıt B şıkkıdır.
metafiziktir. Bunlara karşılık gelen zihinsel yetilerse duyarlık, anlık ve salt akıldır. Doğru yanıt B şıkkıdır.
Soru 45
Kant'ın bilgileri türlerini sınıflandırması sonucu ortaya çıkan listede aşağıdakilerden hangisi yer alamaz?
Seçenekler
A
A priori yargılar
B
A posteriori yargılar
C
Analitik yargılar
D
Sentetik yargılar
E
Ontolojik yargılar
Açıklama:
Kant bilgi türlerini önce a priori ve a posteriori olarak,
ardından analitik ve sentetik olarak ayırır. Sonra bunlar arasında ilişki kurma yoluna gider. Doğru yanıt E şıkkıdır.
ardından analitik ve sentetik olarak ayırır. Sonra bunlar arasında ilişki kurma yoluna gider. Doğru yanıt E şıkkıdır.
Soru 46
Kant'ın neden metafizik eleştirisi yaptığına dair bilgiye Salt Aklın Eleştirisi eserinin hangi bölümünde ulaşılabilir?
Seçenekler
A
Transsendental estetik
B
Duyu yetisinin a priori formları
C
Transsendental matematik
D
Önsöz ve metafizik sorunu
E
Transsendental analitik
Açıklama:
Kant, neden böyle bir metafizik eleştirisine gereksinim duyduğunu henüz yapıtının önsözünde ortaya koyar. Metafiziğin ele aldığı temel sorunlar tanrının varoluşu ve doğasının ne olduğu, insanın gerçekten istenç özgürlüğüne sahip olup olmadığı ve insan ruhunun ölümsüz olup olmadığıdır. Kant şimdiye dek ortaya konulan metafizik sistemlerin bu sorunları aydınlatamadıkları ve bu alanda sürekli tartışmalara ve çelişkilere yol açtıkları inancındadır. Doğru yanıt D şıkkıdır.
Soru 47
Kant’a göre Transsendental Estetiğin en önemli sonuçlarından biri nedir?
Seçenekler
A
Zaman ve uzayın mutlak olmadığı
B
Zaman ve uzayın sonradan ortaya çıktığı
C
Zaman ve uzayın transsendental idealite olduğu
D
Zaman ve uzayın sınırlı olduğu
E
Zaman ve uzayın sonsuz olduğu
Açıklama:
Kant’a göre Transsendental Estetiğin en önemli sonuçlarından biri, zaman ve
uzayın “transsendental idealite”sidir. Buna göre içsel duyu da dahil, duyular aracılığıyla bildiğimiz her ne varsa fenomenaldir, yani salt bir görünüşdür, bir görüngüdür. Buna göre zaman ve uzay mutlak bir gerçekliğe sahip değildirler. Bunlar ideal varlıklardır. Burada idealin anlamı zaman ve uzayın insanın duyu yetisinde bulunan kavrayış formları olmalarıdır. Görüngü kavramının karşıtı “kendi başına varolan, kendinde-varlık” kavramıdır. Bizim sadece zaman ve uzay içinde verilenleri kavrayabilir olmamız, varolan her şeyin zaman ve uzay içinde olmasını gerektirmez, ama bizim “kendi başına varolan” şeyleri algıladığımızı da göstermez. Kant bu görüşüne transsendental idealizm adını verir. Doğru yanıt C şıkkıdır.
uzayın “transsendental idealite”sidir. Buna göre içsel duyu da dahil, duyular aracılığıyla bildiğimiz her ne varsa fenomenaldir, yani salt bir görünüşdür, bir görüngüdür. Buna göre zaman ve uzay mutlak bir gerçekliğe sahip değildirler. Bunlar ideal varlıklardır. Burada idealin anlamı zaman ve uzayın insanın duyu yetisinde bulunan kavrayış formları olmalarıdır. Görüngü kavramının karşıtı “kendi başına varolan, kendinde-varlık” kavramıdır. Bizim sadece zaman ve uzay içinde verilenleri kavrayabilir olmamız, varolan her şeyin zaman ve uzay içinde olmasını gerektirmez, ama bizim “kendi başına varolan” şeyleri algıladığımızı da göstermez. Kant bu görüşüne transsendental idealizm adını verir. Doğru yanıt C şıkkıdır.
Soru 48
Kant Transsendental Analitik başlığı altında hangi yetiyi inceler?
Seçenekler
A
Duyumlama
B
Öğrenme
C
Düşünme
D
Anlama
E
Sınıflandırma
Açıklama:
Kant Transsendental Analitik başlığı altında anlama yetisini inceler. Bu yetinin
temel işlevi düşünmedir. Kavramlarımızı oluşturan ve yargılar öne süren düşünme yetisi insan zihinselliğinin en önemli işlevlerinden biridir. Yargılar öne sürme sonucudur ki nesnelere ilişkin bilgilerimiz oluşmaya başlar. Doğru yanıt D şıkkıdır.
temel işlevi düşünmedir. Kavramlarımızı oluşturan ve yargılar öne süren düşünme yetisi insan zihinselliğinin en önemli işlevlerinden biridir. Yargılar öne sürme sonucudur ki nesnelere ilişkin bilgilerimiz oluşmaya başlar. Doğru yanıt D şıkkıdır.
Soru 49
Aşağıdakilerden hangisi Kant'a göre anlama yetimizin on iki kategorisinden biri değildir?
Seçenekler
A
Nicelik
B
Nitelik
C
İlişki
D
Tarz
E
Standart
Açıklama:
Kant’a göre anlama yetimizin on iki kategorisi vardır.
Nicelik Kategorileri: Birlik, çokluk, tümlük.
Nitelik Kategorileri: Olgusallık, değilleme,
sınırlama. İlişki Kategorileri: Töz-ilinek, neden-etki, etki-edilgi.
Tarz Kategorileri: Olanakolanaksızlık, varlık-yokluk, zorunlu-olumsal. Doğru yanıt E şıkkıdır.
Nicelik Kategorileri: Birlik, çokluk, tümlük.
Nitelik Kategorileri: Olgusallık, değilleme,
sınırlama. İlişki Kategorileri: Töz-ilinek, neden-etki, etki-edilgi.
Tarz Kategorileri: Olanakolanaksızlık, varlık-yokluk, zorunlu-olumsal. Doğru yanıt E şıkkıdır.
Soru 50
Transendental Diyalektik başlığı altında Kant hangi konuya yoğunlaşmıştır?
Seçenekler
A
Tanrı idesi
B
Ruh idesi
C
Akıl idesi
D
Metafizik neyi başarıp başaramayacağı
E
Evren idesi
Açıklama:
Bu alt başlık altında Kant, nesnel gerçeklik bakımından metafiziğin neyi başarıp
başaramayacağı konusuna yönelmektedir. Bir başka deyişle burada salt aklın eleştirisi yapılmaktadır. Metafizik üreten aklın dar anlamda kullanıldığını daha başlangıçta söylemiştik. Bu anlamda akıl, salt anlama yetisinin işlemlerine göre daha ilerilere giden, daha yeni bir yeti ya da etkinlik olarak görülmektedir. Salt anlama yetisi nasıl ki birtakım a priori kavramları-kategorileri yapısında taşıyorsa, aynı şekilde bu dar anlamdaki salt akıl da kendisinde a priori birtakım kavramlar taşımaktadır. Kant, bu kavramlara ideler adını verir. İşte bu bölümde idelere ilişkin bilgimizin geçerlilik açısından ne durumda olduğu araştırılmaktadır. Kant’ın salt akla ilişkin olarak sözünü ettiği ideler, tanrı, evren (kosmos) ve ruh ideleridir. Salt akıl bu ideleri yapısında taşımaktadır. Bir başka deyişle insan aklı bu ideleri ister istemez üretiyor. Bunlarla ilgili olarak salt akıl birtakım işlemler yapıyor ve bazı bilgiler öne sürüyor. Ne var ki idelere ilişkin bilgilerin nesnel gerçekliği yansıttıkları çok kuşkuludur. Doğru yanıt D şıkkıdır.
başaramayacağı konusuna yönelmektedir. Bir başka deyişle burada salt aklın eleştirisi yapılmaktadır. Metafizik üreten aklın dar anlamda kullanıldığını daha başlangıçta söylemiştik. Bu anlamda akıl, salt anlama yetisinin işlemlerine göre daha ilerilere giden, daha yeni bir yeti ya da etkinlik olarak görülmektedir. Salt anlama yetisi nasıl ki birtakım a priori kavramları-kategorileri yapısında taşıyorsa, aynı şekilde bu dar anlamdaki salt akıl da kendisinde a priori birtakım kavramlar taşımaktadır. Kant, bu kavramlara ideler adını verir. İşte bu bölümde idelere ilişkin bilgimizin geçerlilik açısından ne durumda olduğu araştırılmaktadır. Kant’ın salt akla ilişkin olarak sözünü ettiği ideler, tanrı, evren (kosmos) ve ruh ideleridir. Salt akıl bu ideleri yapısında taşımaktadır. Bir başka deyişle insan aklı bu ideleri ister istemez üretiyor. Bunlarla ilgili olarak salt akıl birtakım işlemler yapıyor ve bazı bilgiler öne sürüyor. Ne var ki idelere ilişkin bilgilerin nesnel gerçekliği yansıttıkları çok kuşkuludur. Doğru yanıt D şıkkıdır.
Soru 51
Kant'ın ilk profesörlük ünvanı ne üzerine idi?
Seçenekler
A
mantık ve matematik
B
metafizik ve ahlak
C
mantık ve metafizik
D
metafizik
E
mantık
Açıklama:
mantık ve metafizik
Soru 52
1770 yılı öncesi Kant için ne olarak adlandırılır?
Seçenekler
A
eleştiri öncesi dönem
B
eleştirel dönem
C
deneysel dönem
D
deneysl eleştiri dönemi
E
eleştiresel idealizm
Açıklama:
eleştiri öncesi dönem
Soru 53
Kant'ın eleştiri-öncesi dönemi ağırlıkla neyi ele alır?
Seçenekler
A
doğa felsefesi
B
insan felsfesi
C
tanrı idesi
D
matematik
E
metafizik
Açıklama:
doğa felsefesi
Soru 54
Kant'ın, Knutzen'in etkisiyle fikirlerini araştırmaya yöneldiği bilim insanı kimdir?
Seçenekler
A
Hegel
B
Newton
C
Sokrates
D
Aristo
E
Hume
Açıklama:
Newton
Soru 55
Kant'a göre 'Kar beyazdır' demek aşağıdakilerden hangisine uygundur?
Seçenekler
A
Neden-etki
B
Birlik-çokluk
C
Töz-ilinek
D
Zorunlu-olumsal
E
Etki-edilgi
Açıklama:
Töz-ilinek
Soru 56
Kant’ın salt akla ilişkin olarak sözünü ettiği ideler hangileridir?
Seçenekler
A
tanrı, ruh, matematik
B
evren, fizik, insan
C
tanrı, evren, ruh
D
evren, ruh, doğa
E
tanrı, insan, ruh
Açıklama:
tanrı, evren, ruh
Soru 57
Kant, felsefenin her alanındaki bilgi sistemlerine hangi bakışla yönelmiştir?
Seçenekler
A
kesin
B
kuşkucu
C
varoluşsal
D
eleştirisel
E
doğrusal
Açıklama:
eleştirisel
Soru 58
Kant’a göre matematik aklın hangi yetisi ile başlar?
Seçenekler
A
Anlama yetisi
B
Biçimlendirme
C
Salt akıl
D
Duyarlık
E
Düşünme
Açıklama:
Duyarlık
Soru 59
Kant'a göre her şeyi esas yapıya uygun birtakım niteliklerle donatarak ortaya koyan nedir?
Seçenekler
A
salt akıl
B
tanrısal akıl
C
matematiksel akıl
D
teolojik akıl
E
evrensel akıl
Açıklama:
tanrısal akıl
Soru 60
Kant’a göre tanrı idesi aşağıdakilerden hangisinden doğar?
Seçenekler
A
doğa
B
aklın varlık yapısı
C
evren
D
matematik
E
fizik
Açıklama:
aklın varlık yapısı
Soru 61
Kant’ı dogmatik uykusundan uyandıran filozof hangisi olmuştur?
Seçenekler
A
Leibniz
B
Hume
C
Knutzen
D
Baumgarten
E
Spinoza
Açıklama:
Kant’ı dogmatik uykusundan uyandıran filozofun Hume olduğunu söylemiştir.
Soru 62
David Hume’un Kant’ın düşünceleri üzerindeki etkisi özellikle hangi kavram üzerinden olmuştur?
Seçenekler
A
nedensellik
B
görecilik
C
deney
D
özgürlük
E
mutluluk
Açıklama:
David Hume’un Kant’ın düşünceleri üzerindeki etkisi özellikle "nedensellik" kavramı üzerinden olmuştur?
Soru 63
Kant'ın eleştirel dönemine doğru giden düşünceleriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Seçenekler
A
ussalcılığı benimsemesi
B
felsefi sistemine eklektik düşünceleri eleyerek başlaması
C
dogmatik düşüncelerden yola çıkması
D
kuşkuculuğu yöntem olarak benimsemesi
E
ussalcılık ile deneyimciliği birleştirmeye çalışması
Açıklama:
Kant'ın eleştirel dönemine doğru giden düşünceleriyle ilgili olarak söylenecek şey onun ussalcılık ile deneyimciliği birleştirmeye çalışmasıdır.
Soru 64
Kant Salt Aklın Eleştirisi adlı yapıtında açımladığı felsefi sistemini hangi ad altında öne sürmüştür?
Seçenekler
A
varoluşçu fenomenoloji
B
fenomenolojik redüksiyon
C
deneyimcilik
D
transcendental idealizm
E
rasyonalizm
Açıklama:
Kant Salt Aklın Eleştirisi adlı yapıtında açımladığı felsefi sistemine "transcendental idealizm" adını vermiştir.
Soru 65
Aşağıdakilerden hangisi Kant'ın Salt Aklın Eleştirisi yapıtının temel sorularından biridir?
Seçenekler
A
rasyonel bilgiyi temellendirmenin yöntemi nedir?
B
insan varoluşunu nasıl anlamlandırabilir?
C
insan bilgisinin sınırı nereye kadar uzanmaktadır?
D
insanı hayvandan ayıran yetiler nelerdir?
E
düşüncenin geometrik yasalarına nasıl ulaşılabilir?
Açıklama:
Kant'ın Salt Aklın Eleştirisi yapıtının temel sorularından biri insan bilgisinin sınırının nereye kadar uzandığıdır.
insan bilgisinin sınırı nereye kadar uzanmaktadır?
insan bilgisinin sınırı nereye kadar uzanmaktadır?
Soru 66
Kant'ın bilgi sınıflandırmasına göre aşağıdaki yargılardan hangisine dair bir önerme örneği bulamayız?
Seçenekler
A
sentetik ve a posteriori
B
analitik ve a priori
C
sentetik ve a priori
D
analitik ve a posteriori
E
analitik
Açıklama:
Kant'ın yaptığı bilgi sınıflandırmasına göre bir yargının hem analitik hem de a posteriori olması olanaklı değildir.
analitik ve a posteriori
analitik ve a posteriori
Soru 67
“Tüm cisimler uzayda yer kaplar” önermesi Kant’a göre ne tip bir önermedir?
Seçenekler
A
yalnızca sentetik
B
sentetik ve a posteriori
C
analitik ve a priori
D
sentetik ve a priori
E
yalnızca a posteriori
Açıklama:
Kant'a göre “Tüm cisimler uzayda yer kaplar” önermesi analitik ve a priori bir önerme örneğidir.
Soru 68
“Bitkiler fotosentez yaparlar” önermesi Kant’a göre ne tip bir önermedir?
Seçenekler
A
sentetik ve a posteriori
B
yalnızca a priori
C
yalnızca analitik
D
analitik ve a priori
E
analitik ve a posteriori
Açıklama:
“Bitkiler fotosentez yaparlar” önermesi Kant'a göre hem sentetik hem de a posteriori önerme örneğidir.
sentetik ve a posteriori
sentetik ve a posteriori
Soru 69
Kant sentetik a priori yargıların nasıl mümkün olduğunu Salt Aklın Eleştirisi kitabının hangi bölümümde ele almıştır?
Seçenekler
A
Transsendental analitik
B
Transsendental estetik
C
Transsendental mantık
D
Transsendental diyalektik
E
Transsendental yöntem öğretisi
Açıklama:
Kant sentetik a priori yargıların nasıl mümkün olduğunu Salt Aklın Eleştirisi kitabının "Transsendental estetik" bölümünde ele almıştır.
Soru 70
Kant'a göre aşağıdakilerden hangisi anlama yetimizin kategorilerinden biri değildir?
Seçenekler
A
kip
B
nicelik
C
tema
D
nitelik
E
ilişki
Açıklama:
Kant'ın öne sürdüğü kategoriler arasında "tema" diye bir kategori bulunmamaktadır.
Soru 71
Kant’ın evrenin oluşumunu mekanik ilkelerle açıklama konusunda öncelediği düşünür, aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Newton
B
Faraday
C
Laplace
D
Leverrier
E
Lavoisier
Açıklama:
Evrenin oluşumunu mekanik ilkelerle açıklama çalışmasında, Kant’ın öncelediği ve sonradan mekanik evren tasarımı konusunda isminin birlikte anıldığı düşünür Laplace’dır. Doğru yanıt C’dir.
Kant’ın Yaşamı, Yapıtları Ve Eleştiri Öncesi Düşünceleri
Kant’ın Yaşamı, Yapıtları Ve Eleştiri Öncesi Düşünceleri
Soru 72
I. Uzam, zaman ve evren sonsuzdur.
II. Evrendeki tüm olaylar, çekme ve itmeyle açıklanabilir.
III. İnsanın akıl güçlerinin sınırları belirlenmelidir.
IV. Duyu ve düşünce dünyasının bilgi temelleri farklıdır.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri Kant’ın eleştiri öncesi düşünceleriyle uygundur?
II. Evrendeki tüm olaylar, çekme ve itmeyle açıklanabilir.
III. İnsanın akıl güçlerinin sınırları belirlenmelidir.
IV. Duyu ve düşünce dünyasının bilgi temelleri farklıdır.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri Kant’ın eleştiri öncesi düşünceleriyle uygundur?
Seçenekler
A
I ve II
B
Yalnız I
C
II ve III
D
III ve IV
E
Yalnız IV
Açıklama:
Kant’ın eleştiri öncesi dönemini doğa felsefesi, daha çok da Newton fiziği karakterize eder; oysa eleştiri döneminde Kant, akla sınırları olan bir yeti olarak yaklaşmış ve onu, duyumla olan ilişkilerini de gözeterek eleştirel bir analizden geçirmiştir (III ve IV). I ve II eleştiri öncesi Kant’ı yansıtmaktadır. Doğru yanıt A’dır.
Kant’ın Yaşamı, Yapıtları Ve Eleştiri Öncesi Düşünceleri
Kant’ın Yaşamı, Yapıtları Ve Eleştiri Öncesi Düşünceleri
Soru 73
I. İnsan birbiriyle ilişkilerinde ne yapabilir; ne yapmalıdır?
II. İnsan hangi alanlarda geçerli bilgi ortaya koyabilir?
III. Geçerli bilgiden ne anlaşılabilir?
IV. İnsanın ürettiği geçerli bilginin sınırı nereye dek uzanır?
Kant’ın Salt Aklın Eleştirisi’nde yanıtını aradığı temel sorular, yukarıdakilerden hangisi/hangileridir?
II. İnsan hangi alanlarda geçerli bilgi ortaya koyabilir?
III. Geçerli bilgiden ne anlaşılabilir?
IV. İnsanın ürettiği geçerli bilginin sınırı nereye dek uzanır?
Kant’ın Salt Aklın Eleştirisi’nde yanıtını aradığı temel sorular, yukarıdakilerden hangisi/hangileridir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
Yalnız III
D
II, III ve IV
E
Yalnız IV
Açıklama:
Kant’ın Salt Aklın Eleştirisi’nde yanıtını aradığı temel sorular, madde II, III ve IV’de belirtilmiştir; oysa madde I’deki soru bu kapsamda yer almaz.Doğru yanıt D’dir.
Salt Aklın Eleştirisi’ ne Giriş
Salt Aklın Eleştirisi’ ne Giriş
Soru 74
“Kant, Salt Aklın Eleştirisi’nde geliştirdiği düşünce sistemine______adını verir” ifadesinde, boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
Seçenekler
A
Transcendental analitik
B
Transcendental diyalektik
C
Mekanik Materyalizm
D
Transcendental realizm
E
Transcendental idealizm
Açıklama:
Kant, Salt Aklın Eleştirisi’nde geliştirdiği ve ayrıntılarıyla ele aldığı felsefi düşünce sistemine transcendental idealizm adını verir. Doğru yanıt E’dir.
Salt Aklın Eleştirisi’ ne Giriş
Salt Aklın Eleştirisi’ ne Giriş
Soru 75
Salt Aklın Eleştirisi’nde, Transsendental Estetik bölümü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Seçenekler
A
Duyum bilgisinde a priori unsurların varlığını soruşturur.
B
Bölüme adını veren Estetik, güzelliğin felsefesi demektir.
C
Zihnin duyu yetisi (duyarlık) inceleme altındadır.
D
Duyu bilgisinde priori unsur bulunması ilk bakışta çelişiktir.
E
Her bilgide, algı ve kavram olmak üzere, iki yan bulunur.
Açıklama:
A, C, D ve E seçeneklerinde, Kant’ın, yapıtındaki bölümlerden biri olan Transcendental Estetik’te yapmaya çalıştıkları dile getirilmiştir. Ayrıca, Kant, burada estetik terimini, Yunanca’daki kökeninden ve birincil anlamından hareketle kullanmıştır, yani ilk/temel duyum anlamında. Doğru yanıt B’dir.
Transsendental Estetik
Transsendental Estetik
Soru 76
I. Uzay ve zaman, duyulara dayalı algının a priori formlarıdır.
II. Uzay ve zaman, her yerde hazır bulunur ve bu yüzden temeldir.
III. Zaman deneyimle erişebileceğimiz bir kavramdır.
IV. Uzayın parçalarını birleştirerek bütününü çıkarsayabiliriz.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri, Kant’ın uzay ve zaman görüşleriyle uyumludur?
II. Uzay ve zaman, her yerde hazır bulunur ve bu yüzden temeldir.
III. Zaman deneyimle erişebileceğimiz bir kavramdır.
IV. Uzayın parçalarını birleştirerek bütününü çıkarsayabiliriz.
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri, Kant’ın uzay ve zaman görüşleriyle uyumludur?
Seçenekler
A
I ve II
B
Yalnız I
C
II ve III
D
III ve IV
E
Yalnız IV
Açıklama:
Kant’a göre, uzay ve zaman, kavram değil; duyulara dayalı algının a priori formlarıdır. Her yerde hazır bulunmaları da, temel olma özelliklerinin bir göstergesi gibidir. Oysa zaman ve uzayın herhangi bir kaç kesitini deneyimlemek, bunların bütününe varmak için yeterli değildir. Doğru yanıt A’dır.
Transsendental Estetik
Transsendental Estetik
Soru 77
Kant’ın “duyusuz kavramlar boş, kavramsız duyular kördür” sözünden, aşağıdakilerden hangisi anlaşılabilir?
Seçenekler
A
Anlama yetisi olmadan duyuların anlamsızlığı
B
Duyular olmadan anlama yetimizin işlevsizliği
C
Bilgi edinmede duyuların ve anlama yetimizin iş birliğinin şart olduğu
D
Kavrama yetisinin bilginin tek gerçek koşulu olduğu
E
Duyuların tüm bilginin başlangıcı olduğu
Açıklama:
Kant “duyusuz kavramlar boş, kavramsız duyular kördür” sözüyle, insanın dış dünyaya ilişkin fenomenal bilgisini oluşturma sürecinde, duyuların da anlama yetimizin de ayrı başlarına bir şey yapamayacakları, fakat iş birliği halinde çalıştıklarında bilgi edinebileceğimize işaret etmiştir. Doğru yanıt C’dir.
Transsendental Analitik
Transsendental Analitik
Soru 78
Kant’ın “anlama yetisinin kategorileri” adı altında yaptığı bazı belirlemeler aracılığıyla kendisine benzetildiği düşünür, aşağıdakilerden hangisi olabilir?
Seçenekler
A
Platon
B
Aristoteles
C
Descartes
D
Leibniz
E
Newton
Açıklama:
Kant’ın “anlama yetisinin kategorileri”, duyu yetimizin sağladığı verilerin düşünülebilmesi için zorunlu koşullar olarak karşımıza çıkıyor. Aristoteles de düşünmeyi ya da önermelerimizi yöneten kategorilerden söz etmiştir. Bunlar töz, nicelik, nitelik, yer, zaman, durum, iyelik, ilişki, etki ve edilgi olmak üzere sayıca on tanedirler. Kant da Transendental Analitik’te Aristoteles’inkine az çok benzer bir belirleme yapmıştır. Doğru yanıt B’dir.
Transsendental Analitik
Transsendental Analitik
Soru 79
Transsendental Diyalektik’in içeriği hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Seçenekler
A
Tanrı’yı bir fenomen olarak ele almıştır.
B
İnsan zihni kendinde-şeyi algılayabilir.
C
Metafiziğin öznel gerçeklikteki başarısını soruşturur.
D
Fenomen denildiğinde, kendinde-şeye işaret edilmektedir.
E
Tanrı, evren ve ruh, salt aklın ideleridir.
Açıklama:
Kant, Salt Aklın Eleştirisi’nin Transendental Diyalektik bölümünde nesnel gerçeklik bakımından metafiziğin neyi başarıp başaramadığını araştırır. Burada salt aklın a priori idelerine de değinilir; bunlar insan aklının ister istemez ürettiği, tanrı, evren ve ruh ideleridir. Doğru yanıt E’dir.
Transsendental Diyalektik
Transsendental Diyalektik
Soru 80
Kant’ın, “haklılıkları aynı şekilde gösterilebilen birbirleriyle çelişik kuramlar” anlamında kullandığı terim, aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Apperzeption
B
Transcendental
C
Otonomi
D
Antinomi
E
Numenal
Açıklama:
Kant, evren idesi hakkında konuşurken, anlama yetisinin kategorilerinin kendinde-şeyler/numenler alanında uygulanma çabasından doğan yanılsamalara da değinir. Kant’a göre insan için gerçek bilgi deneyimin koşulları içinde olanaklıdır; bu olanağın sınırlarını deney aşırı (transendental) bir alana doğru genişletme çabası, yanılsamalara kapıyı açar ve insan, kendisini haklılıkları aynı şekilde gösterilebilen birbirleriyle çelişik kuramlarla, yani antinomilerle karşı karşıya bulur. Doğru yanıt D’dir.
Transsendental Diyalektik
Transsendental Diyalektik
Ünite 2
Soru 1
Kant etiğinde iyinin ve kötünün özü hangi kavrama dayandırılmaktadır?
Seçenekler
A
Sevgi
B
Erdem
C
Mutluluk
D
Fayda
E
İyi niyet
Açıklama:
Duyusal dürtüler onun pek çok eylemlerinde belirleyici etkendir ve bu durumlarda her insanı mutlu kılacak şeyler başka başkadır. Bu noktada tam bir birlik ya da yasa bulamayız. Oysa salt pratik akıl sadece iyi-istemeyi buyurur. Bir başka deyişle etik eylemler iyi istemeyi-iyi istenci içeren eylemlerdir. Kant etiğinin yeniliği de buradadır: İyinin ve kötünün özünün eylemin niyetinde (intention) aranması gerektiği ilk kez Kant tarafından gündeme getirilmiştir. Bu yüzden Kant etiği salt bir iyi niyet etiğidir. İyiyi isteme uygulamada bir sonuca ulaşamasa da iyi olma üstünlüğünden hiçbir şey kaybetmez.
Soru 2
Kant’ın ahlak anlayışında göre, “Öyle eylemde bulun ki senin eyleminin maksimi tüm insanlar için genel geçer bir yasa olsun.” ve “Eğer büyüklerine saygılı olursan bu işten sen kazançlı çıkarsın, seni severler, gözetirler, isteklerini onlara daha kolay kabul ettirebilirsin.” ifadeleri arasındaki etik ruhu yansıtmak açısından en önemli fark nedir?
Seçenekler
A
Koşulluluk
B
Edilgenlik
C
Eylem
D
Dolaylılık
E
Belirlilik
Açıklama:
Bu da yukarıda belirtildiği gibi gerçek etik ruhu yansıtmamaktadır. Örneğin “büyüklerine saygılı ol” buyruğu, aslında anlamı bakımından koşullu bir buyruktur. Çünkü buyruğa dikkat edilirse “Eğer büyüklerine saygılı olursan bu işten sen kazançlı çıkarsın, seni severler, gözetirler, isteklerini onlara daha kolay kabul ettirebilirsin.” tarzında bir içerik taşıdığı görülecektir. Kant’a göre gerçek ahlak buyruğu bu şekilde koşullu olamaz. Zaten koşullu buyruklarda ulaşılacak olan sonuç önemlidir. Oysa Kant’ın yaklaşımının eylemin sonucundan çok, niyetinin iyi olmasını öngördüğünü açıklamış bulunuyoruz. İşte bu nedenle ahlak buyruğunun koşulsuz (kategorik) olarak buyurması kaçınılamaz bir koşuldur. “Dürüst olmalısın.” buyruğu eğer kategorik bir buyruk olacaksa “Dürüst olmak insanlık görevidir, biz insan olarak ödevimiz olduğu için dürüst olmalıyız.” mesajını vermelidir. Kategorik yasa koşulsuz buyurduğu, bu yasaya uymak insanlık ödevimiz olduğu için Kant’ın ahlak öğretisine ödev ahlakı denir. </
Kant’ın ahlak anlayışında bu gereklilik kendini, koşulsuz buyruk (kategorik imperatif) biçiminde yansıtır: “Öyle eylemde bulun ki senin eyleminin maksimi tüm insanlar için genel geçer bir yasa olsun.” Görüldüğü üzere, bu söylem biçiminde koşullu olan hiçbir şey yoktur. Oysa Kant mutlulukçu ve yararcı kuramlarda etik ilkelerin daha çok karşımıza koşullu buyruk (hipotetik imperatif) biçiminde çıktıklarını öne sürer.
Kant’ın ahlak anlayışında bu gereklilik kendini, koşulsuz buyruk (kategorik imperatif) biçiminde yansıtır: “Öyle eylemde bulun ki senin eyleminin maksimi tüm insanlar için genel geçer bir yasa olsun.” Görüldüğü üzere, bu söylem biçiminde koşullu olan hiçbir şey yoktur. Oysa Kant mutlulukçu ve yararcı kuramlarda etik ilkelerin daha çok karşımıza koşullu buyruk (hipotetik imperatif) biçiminde çıktıklarını öne sürer.
Soru 3
Kant'a göre acılar içinde kıvranan birinin kendi yaşamına son vermesi neden doğru değildir?
Seçenekler
A
Yakınlarına vereceği acıyı gözardı ettiği ve bencilce bir davranış olduğu için
B
İnsan hayatı kutsal olduğu ve toplumun ahlak yasalarına göre suç olduğu için
C
İnsanın her eyleminde kendisini bir araç değil, amaç olarak görmesi gerektiği için
D
Toplumun ve devletin birey üzerindeki haklarını ihlal ettiği için
E
Özgürlük sınırlarını ihlal ettiği için
Açıklama:
Her insan somut anlamda tüm insanlığın taşıyıcısıdır. O kendi başına bir erektir ve eylemde bulunurken insandaki bu insanlığı hesaba katmalıyız. Örneğin acılar içinde kıvranan birinin eğilimi onu yaşamına son vermeye doğru sürükleyebilir. Ama o bu eğilimine boyun eğmemelidir çünkü insan her eyleminde kendisini bir araç değil, amaç olarak görmelidir oysa yaşamına son verirse mutluluk için bir araç durumuna düşecektir. Ahlak yasasının içeriği gereği buna hakkı yoktur. Görüldüğü gibi ahlak yasası salt pratik aklın görmemezlikten gelemeyeceğimiz zorunlu bir olayıdır.
Soru 4
Kant'a göre anlama yetisi fenomenal olgusallığa hangi türden yasalar verir?
Seçenekler
A
a priori
B
a posteriori
C
analitik
D
sentetik
E
geçersiz
Açıklama:
Kant'a göre anlama yetisi fenomenal olgusallığa a priori yasalar verir; doğanın kuramsal bir bilgisini olanaklı kılar.
Soru 5
Kant, “bir şeyin güzel olduğunu” bildiren yargıyı "......." olarak adlandırmıştır.
Seçenekler
A
Hoşlanma yargısı
B
sentetik a priori yargı
C
koşullu yargı
D
beğeni yargısı
E
olgusal yargı
Açıklama:
Kant, “bir şeyin güzel olduğunu” bildiren yargıyı beğeni yargısı (the judgment of taste) olarak adlandırmıştır.
Soru 6
Kanta göre, “Beğeni bir nesneyi hiçbir çıkar olmaksızın bir hoşlanma ya da hoşlanmama yoluyla yargılama yetisidir; böyle bir hoşlanmanın nesnesine güzel denir.” tümcesinde "hiçbir çıkar olmaksızın" neyi ifade etmektedir?
Seçenekler
A
Sıkıcı olmasını
B
İstekli olunmasını
C
İştah uyandırmasını
D
Sadece izlenmesini
E
Herkesin faydasına olmasını
Açıklama:
Hiçbir çıkar olmaması onun sıkıcı olduğunu imlemez, sadece bir seyretme edimi olduğunu gösterir. Estetik yargı nesnenin istekle, iştah yetisiyle hiçbir ilişkisi olmaksızın beğenilmesine işaret eder.
Soru 7
Kant'a göre "Güzel herhangi bir kavram olmaksızın zorunlu bir hoşlanmanın nesnesi olarak kabul edilen şeydir.” Buradaki "zorunluluk" kavramı için hangisi doğrudur?
Seçenekler
A
Kuramsal, nesnel bir zorunluluktur.
B
Beğeni yargımızı herkesin onaylayacak olduğunu a priori olarak bilmemiz.
C
‘Örneksel’ terimine eşdeğer değildir.
D
Güzelliğin ilkesi mantıksal bir ilkedir ve bir tür sağduyu değildir.
E
Bu öne sürüm ya da istem evrensel bir ilkeyi varsayar ki yargı bunun bir örneğidir.
Açıklama:
"Güzel herhangi bir kavram olmaksızın zorunlu bir hoşlanmanın nesnesi olarak kabul edilen şeydir.” Buradaki zorunluluk kuramsal, nesnel bir zorunluluk değildir. Eğer böyle olsaydı öne sürdüğümüz beğeni yargımızı herkesin onaylayacak olduğunu a priori olarak bilirdik ama kuşkusuz zorunluluk terimi bunu anlatmaz. Yargımız için evrensel geçerlilik isteminde bulunuruz. Ne var ki gerçekte kabul edilip edilmeyeceğini bilemeyiz. Buradaki zorunluluk ‘örneksel’ terimine eşdeğerdir. Yani bildirilmeyen bir evrensel kuralın bir örneği olarak görülen bir yargıya herkesin onay vermesinin zorunluluğu anlatılmak istenmektedir. Biri bir şey güzeldir dediğinde herkesin onu onaylaması gerektiğini öne sürmektedir. Bu öne sürüm ya da istem evrensel bir ilkeyi varsayar ki yargı bunun bir örneğidir. Ama bu ilke mantıksal bir ilke olmayıp bir tür sağduyuyu yansıtır. Buradaki sağduyu bilinen anlamda bilişsel içerikli sağduyu değildir. “Terimin estetik anlamında sağduyu, bilişsel güçlerimizin özgür oyunundan sonuçlanan etki ile ilgilidir. Estetik bir yargıda bulunurken söz konusu nesneyi algılayan herkeste, bunların karşılıklı oyunlarından belli bir benzer doyumun doğacağını ya da doğması gerektiğini varsayarız"
Soru 8
Kant’a göre dinin odak noktasında hangisi yer alır?
Seçenekler
A
Erdemli bir yaşam için "Tanrı" kavramının zorunluluğu.
B
İnsan yaşamında ahlakın gerekliliğine inanma.
C
Mutlu ve sağlıklı bir yaşam süremenin pratik bilgileri.
D
Toplumun birliğinin ve kimliğinin sağlanması gerekliliği.
E
Dünyanın doğru yargılarla adilce yönetilmesi gerekliliği inancı.
Açıklama:
Kant’a göre dinin odak noktasında insan yaşamında ahlakın gerekliliğine inanma yer alır.
Soru 9
Kant'a göre yasanın temeli şıklardakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mantık
B
Bilgelik
C
Güç gösterisi
D
Ussal istençt
E
Tanrının emirleri
Açıklama:
Kant’ın hukuk ve politikaya ilişkin görüşleri, tarih felsefesinde olduğu gibi, açıkça ahlak görüşlerine bağlıdır. Kant hukuksal yükümlülükleri, ahlaksal yükümlülüğün bir alt türü olarak görür. Bu nedenle yasanın temeli ussal istençtir ne güç gösterisidir ne de tanrının emirleridir. Bu nedenle hukuk felsefesindeki bakış açısı büyük ölçüde özgürlükçüdür.
Soru 10
Kant'a göre devletlerarası ilişkileri düzenlemek için uluslar arası bir hukuk sisteminin dayanmak zorunda olduğu ilkelerden birisi değildir?
Seçenekler
A
İki devlet arasında kullanılmış hiçbir savaş yöntem ve araçları barış görüşmelerine engel olarak görülmemelidir.
B
Dünya barışını korumaya yönelik tüm antlaşmalar hiçbir gizli terim ya da sınırlama kapsamamalıdır.
C
Hiçbir devlet başka herhangi bir devleti boyunduruk altına almayacak ya da denetlemeyecek, her devlet özgür ve bağımsız kalacaktır.
D
Sürekli ordular kaldırılacaktır.
E
Hiçbir devlet başka devletlerin kendi anayasa ve yasalarını uygulamalarını önlemeyecektir.
Açıklama:
Kant'a göre devletlerarası ilişkileri düzenlemek için uluslar arası bir hukuk sistemi başlıca şu ilkelere dayanmak zorunda idi: 1) Dünya barışını korumaya yönelik tüm antlaşmalar hiçbir gizli terim ya da sınırlama kapsamamalıdır. 2) Hiçbir devlet başka herhangi bir devleti boyunduruk altına almayacak ya da denetlemeyecek, her devlet özgür ve bağımsız kalacaktır. 3) Sürekli ordular kaldırılacaktır. 4) Her ulus dış politikasının bir aracı olarak ödünç para kullanmaktan kaçınacaktır. 5) Hiçbir devlet başka devletlerin kendi anayasa ve yasalarını uygulamalarını önlemeyecektir. 6) Birbirleriyle savaşan devletlerin barış görüşmelerini olanaksızlaştıracak savaş yöntem ve araçlarını kullanmaları yasaklanacaktır.”
Soru 11
Kant, "Pratik Aklın Eleştirisi, Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi ve Salt Aklın Sınırları İçinde Din, Erdem Öğretisi ve Haklar Öğretisi, Ahlak Metafiziği" yapıtlarında hangi konuya ilişkin görüşlerini geliştirmiştir?
Seçenekler
A
Estetik
B
Ahlak
C
Güzellik
D
Politika
E
Hukuk
Açıklama:
Kant ahlaka ilişkin görüşlerini Pratik Aklın Eleştirisi, Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi ve Salt Aklın Sınırları İçinde Din, Erdem Öğretisi ve Haklar Öğretisi, Ahlak Metafiziği gibi yapıtlarında geliştirmiştir.
Soru 12
Kant’a göre, gerçek ahlaklılığın temeli hangisidir?
Seçenekler
A
Yarar
B
Mutluluk
C
Salt pratik akıl
D
Gereksinimler
E
Eğilimler
Açıklama:
Kant’a göre, gerçek ahlaklılığın, gerçek erdemin yarar ve mutluluk gibi kavramlarla hiçbir ilişkisi yoktur. Gerçek ahlaklılığın temeli salt pratik akıldır. Salt pratik akılda istemeyi yöneten eğilimler, duygu ve istekler değil, salt pratik aklın kendisidir.
Soru 13
Kant'a göre, bir eylemin etik değeri hangisindedir?
Seçenekler
A
Karar
B
Amaç
C
Buyruk
D
Güdü
E
İyiyi isteme
Açıklama:
Kant’ın ifade ettiği şekliyle, bir eylemin etik değeri, onunla ulaşılacak amaçta değil, onun yapılmasına karar vermeye yol açan güdüdedir (maksim).
Soru 14
I. Mutlulukçu ve yararcı kuramlarda etik ilkelerin daha çok karşımıza koşullu buyruk biçiminde çıktıklarını öne sürer. II. Eylemlerimizi belirleyen buyruk koşulsuzdur ve bu buyruğa uymak insanlık ödevimizdir. III. Öznenin etik eyleminin ödeve uyması ya da uygun düşmesi ahlaklılığın başarılması açısından yeterlidir. IV. Kategorik yasa koşulsuz buyurduğu, bu yasaya uymak insanlık ödevimiz olduğu için Kant’ın ahlak öğretisine ödev ahlakı denir. Kant’ın ahlak anlayışı ile ilgili olarak hangisi ya da hangileri doğrudur?
Seçenekler
A
I ve II
B
I, II ve III
C
I, II ve IV
D
III ve IV
E
Yalnız IV
Açıklama:
III Numaralı ifadede yer alan "Öznenin etik eyleminin ödeve uyması ya da uygun düşmesi ahlaklılığın başarılması açısından yeterlidir" bilgisi yanlıştır. Kant’ın yaklaşımına göre, öznenin etik eyleminin ödeve sadece uyması ya da uygun düşmesi ahlaklılığın başarılması açısından asla yeterli değildir. Söz gelimi, büyüklerine saygı gösteren bir kişinin bu eylemi, dışarıdan bakıldığında kuşkusuz iyi ve ahlaklı bir şey gibi anlaşılacaktır. Çünkü büyüklere saygı göstermekte kötü bir şey yoktur. Zaten insanlık ödevi olarak istenen de bu değil midir? Ama bir kişi büyüklere saygı göstermeyi onlar tarafından sevilmek, kayırılmak gibi birtakım koşullara bağlı olarak yapıyor olabilir. Bu durumda eylemi görünüşte ödeve uygun düşse de niyeti iyi bir niyet olmadığı için eylemi gerçek anlamda ahlaklı bir eylem sayılmaz. Daha da ötesi, Kant’a göre böyle bir eylemin niyeti kötüdür çünkü niyetini yarar, çıkar taşıyan bir koşula bağlamış ve o koşulu gerçekleştirmenin peşinden gitmiştir. Bu nedenle III numaralı ifadenin yer almadığı seçenek doğru olacaktır.
Soru 15
Kant'a göre, hangisi pratik aklın postülatları arasında yer alır?
Seçenekler
A
İyi niyet
B
Mutluluk
C
Nedensellik
D
Deneyimler
E
Tanrı
Açıklama:
Özgürlük düşüncesinin pratik zorunluluğu konusunda söylenenler, bizi Kant’ın pratik aklın postülatlarına ilişkin öğretisine kendiliğinden getirmiş oluyor. Çünkü Kant pratik aklın postülatlarını, özgürlük, ölümsüzlük ve tanrı olarak belirlemiştir.
Soru 16
“Güzel, bir nesnede ereksiz bir erekliliğin formudur.” Kant'ın güzel teriminin anlamını açıkladığı bu çözümleme aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Güzelin nitelik kategorisi açısından tanımı
B
Güzelin nicelik kategorisi açısından tanımı
C
Güzelin ilişki kategorisi açısından tanımı
D
Güzelin estetik kategorisi açısından tanımı
E
Güzelin kiplik kategorisi açısından tanımı
Açıklama:
“Güzel, bir nesnede ereksiz bir erekliliğin formudur” ifadesi Kant'ın güzelin ilişki kategorisi açısından tanımı çözümlemesidir.Estetik yargıda kavramsal bir amaç bulunmamak zorundadır ve güzel dediğimiz nesne dışsal bir amaç taşımamalıdır anlamına gelmektedir.
Soru 17
Kant'ın deha ve güzel sanat yapıtı ile ilgili görüşlerine dayanarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Dahi sanatçıda bulunan deha öyle bir yaratma gücüdür ki ürününü varolan dışsal birtakım kurallara göre yaratmaz, tersine kendi kurallarını kendisinde taşıyan sanat yapıtları ortaya koyar.
B
Deha yapıtını nasıl yarattığını bilimsel olarak ortaya koyamaz.
C
Sanat yapıtında bulunan düzen belli bir dış amaca yönelmemiştir, sanat yapıtı kendi iç uyumu bakımından yüksek bir ereklilik taşır, yani ereksiz bir ereklilik taşır.
D
Deha yani estetik yaratma yetisi, belli bir öğrenme sürecinin ürünüdür.
E
Seyrettiğimiz bir sanat yapıtı bize pek çok şey söyler, ama biz bunları kesin yargılar biçiminde ifade etmekte zorlanırız.
Açıklama:
Deha yani estetik yaratma yetisi, belli bir öğrenme sürecinin ürünü değildir. “Tinin doğuştan gelen bir yeteneğidir.” Bu nedenle deha yapıtını nasıl yarattığını bilimsel olarak ortaya koyamaz. O yapıtını yaratmaya yarayan düşüncelerin kendisine nasıl oluştuğunu açıklayamaz ama kurallarını kendisinde bulunan doğanın kuralları olarak sunar. Güzel sanatlarda güzel dediğimiz tek bir biçim vardır ama bir tek yöntem yoktur. Bu nedenle sanat yapıtı bireyseldir hem de yüksek derecede. Sanat yapıtında bulunan düzen belli bir dış amaca yönelmemiştir, sanat yapıtı kendi iç uyumu bakımından yüksek bir ereklilik taşır, yani ereksiz bir ereklilik taşır. Bu açıklamaya dayanarak D seçeneğinde yanlış bilgi verilmiştir.
Soru 18
Kant'ın "kötü" ile ilgili görüşlerine göre hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Kötü, yalnızca insandaki bir eksiklik, yetkinliğin oluşamaması demek değildir.
B
İnsan özünde kötüdür.
C
Kötü, güdülerin tersine dönmesidir.
D
Kötüde arzu edilen şeyler, bilerek, isteyerek aklın insandan beklediklerinden üstün çıkarılırlar.
E
Kötüden kurtulma insanın bireysel çabalarıyla gerçekleşemez.
Açıklama:
Kant, Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi adlı yazısında insanda ussal bir özgürlükle birlikte kötüye doğru bir eğilimin de bulunduğunu söylemektedir. O, bununla insanın özünden kötü olduğunu düşünmez, sadece akıl tarafından yönetilen insanın varlık yapısında olması gerekene karşı bir çabanın bulunduğunu dile getirir. Bu nedenle B seçeneği yanlıştır.
Soru 19
“İnsanların işlerinin anlamsız görünen gidişinde sanki gizli bir plan saklıdır.” Kant'ın tarih felesefesine ilişkin bu görüşü ne anlama gelmektedir?
Seçenekler
A
Tutkuların isteklerin güçlü dinamizmi, gizli bir amacın hizmetindedir.
B
Tarihteki çatışmaların amacı, insan soyunun amacı olarak tüm akıl yeteneklerinin gelişmesidir.
C
Çatışma ve acılarla dolu olan tarihsel varlık alanı, bütününde negatif bir anlam taşır.
D
Tarihin genel akışında toplum-dışı birtakım güçler savaşları anlamsızca çıkaranlardır.
E
Bazı gizli güçler, insanın kendisi olma ve özgürlüğün gelişmesine engel olurlar.
Açıklama:
“İnsanların işlerinin anlamsız görünen gidişinde sanki gizli bir plan saklıdır.” Kant’a göre, istekler, tutkular ve bunlardan doğan çatışmalar, çekilen acılar tarih felsefesi bakımından bu şekilde olumlu bir anlam taşırlar. Tutkuların isteklerin güçlü dinamizmi, yüksek bir amacın hizmetindedir. Bu amaç insan soyunun amacı olarak tüm akıl yeteneklerinin gelişmesidir. Sonuç olarak çatışma ve acılarla dolu olan tarihsel varlık alanı, bütününde pozitif bir anlam taşır. Tarihin genel akışında toplum-dışı birtakım güçler, bir varlığın gelişmesi için harekete geçirici, öne doğru itici bir rol oynarlar, kendi kendisini yönetme, kendisi olma ve özgürlüğün gelişmesine yardım ederler.
Soru 20
Kant'ın siyaset felsefesi alanında özgürlükçü tutumuyla çelişen görüşünü hangisi yansıtmaktadır?
Seçenekler
A
Oy kullanma hakkını çıraklara, hizmetçilere, odun kesicilere, köylülere ve kadınlara tanımamıştır.
B
Fransız Devrimi’nin bir hayranı olduğunu vurgulamıştır.
C
Yurttaşların temsilcileri aracılığıyla seslerini duyurmalarını ve hak aramalarını sağlayan bir yönetim biçiminden yanadır.
D
En yüksek politik otoritenin temeli olarak halkın istencini-genel istenci göstermiştir.
E
Yasa kuralına vurgu yaparak politik liberalizmin bir türünü savunmuştur.
Açıklama:
Kant siyaset felsefesi alanında bazı özel konularda tutucu görünmekle birlikte genel olarak özgürlükçü bir tutum sergilemiştir. Rousseau’yu izleyerek siyasi otoriteyi kısmen sözleşme, kısmen de genel istenç terimleri içinde açıklama yolu tutmuştur. Fransız Devrimi’nin bir hayranı olmakla birlikte, kötü yönetilen devletlerde yönetime karşı isyan edilmesini yadsımıştır. Yurttaşların temsilcileri aracılığıyla seslerini duyurmalarını ve hak aramalarını sağlayan bir yönetim biçiminden yana olmasına karşın, oy kullanma hakkını bağımsız ve kendi kendisine yeterli olan kişilerle sınırlama yoluna gitmiştir, bu hakkı çıraklara, hizmetçilere, odun kesicilere, köylülere ve tüm kadınlara tanımamıştır.
Soru 21
"Bir insana mutluluk getiren ya da ona yarar sağlayan eylem iyidir", anlayışı insanın mutluluk ve iyiliğinin tatminini hangi alanda tanımlamaktadır?
Seçenekler
A
Maddi
B
Manevi
C
Siyasi
D
Dini
E
Uhrevi
Açıklama:
Ahlak öğretileri erdemliliğin temeli olarak mutluluğu (eudaimonia) ve yararı (utile) göstermişlerdir. Buna göre bir insana mutluluk getiren ya da ona yarar sağlayan eylem iyidir. Böylelikle, bu öğretilerde iyinin ölçütü mutluluk ya da yarar kavramı olmuş oluyordu. Bu kavramlar ise insanın maddi koşulları tarafından doyurulabilen şeylerdir ve duyusal yapımızla yakından ilişkilidirler.
Soru 22
Aşağıdakilerden hangisi Kant'ın etik değer taşıyan eylemler anlayışına uygun değildir?
Seçenekler
A
Salt pratik aklın yönettiği
B
Doğal eylemler
C
Ödeve dayanan
D
Ödevden gelen
E
Ödeve uygun
Açıklama:
Kant, doğal gereksinimlerden, isteklerden, eğilimlerden gelen eylemleri gerçek etik eylemlerin karşısına koyar, etik eylemlere, salt pratik aklın yönettiği istemelerden gelen eylemlere ödeve dayanan eylemler demektedir. Doğal eğilim ve yönelimler
genelde ödeve karşıttırlar.
genelde ödeve karşıttırlar.
Soru 23
Kant, kendimizi evrensel yasalar yapan, ahlaksal düzlemde özerk varlıklar olarak görmemizi neye bağlamaktadır?
Seçenekler
A
Doğaya
B
İnanca
C
Özgürlüğe
D
Çalışmaya
E
Bilime
Açıklama:
Kant’a göre özgürlük tanıtlanamaz ama salt bir kurgu olarak da düşünülemez. Kendimizi evrensel yasalar yapan, ahlaksal düzlemde özerk varlıklar olarak görmemiz özgür olabilmemize bağlıdır. O halde özgürlük ahlaksal eylemler için pratik bir zorunluluktur, pratik aklın alanında zorunlu olduğu kabul edilmelidir.
Soru 24
Kant’a göre bütün eylemlerinde ve niyetlerinde ahlak yasasını gerçekleştirebilmeyi ancak nasıl bir varlık başarabilir?
Seçenekler
A
İnsan
B
Doğa
C
Bilge
D
Kutsal
E
Filozof
Açıklama:
Kant’a göre bütün eylemlerinde ve niyetlerinde ahlak yasasını gerçekleştirebilmeyi ancak kutsal bir varlık başarabilir.
Soru 25
Kant, üçüncü ve son eleştiri kitabı, Yargı Gücünün Eleştirisi’nde hangi iki dünya arasındaki bağların kurulumunu araştırma konusu yapacaktır?
Seçenekler
A
İyi ve kötü
B
Güzel ve çirkin
C
Tanrı ve insan
D
Mutluluk ve mutsuzluk
E
Doğa ve özgürlük
Açıklama:
Doğa ve özgürlük insan varlığının iki kutbudur; iki ayrı dünya doğa ve özgürlük dünyası insan varlığında birleşmiş görünürler. Ancak bu iki dünya arasındaki bağlılığa daha nesnel bir aracı halka bulmak, Kant’ın gözünde önemli ve çözüm bekleyen bir sorundur. Bu iki dünya arasındaki bağların kurulumunu Kant, üçüncü ve son eleştirisinde, Yargı Gücünün Eleştirisi’nde araştırma konusu yapacaktır.
Soru 26
Kant’a göre, bilgi ile istek arasındaki orta terim hangisidir?
Seçenekler
A
Duygu
B
Bilim
C
Tarih
D
Hayat
E
Doğa
Açıklama:
Yargı gücü duygu için yasama işlevini yerine getirir. Kant’a göre duygu, bilgi ile istek arasında bir orta terimdir.
Soru 27
Wollf ’un öğrencisi olan, estetik fenomenlerin bilgisini soru konusu yapan, estetiğin kurulmasına ön ayak olan düşünür kimdir?
Seçenekler
A
Kant
B
Baumgarten
C
Hegel
D
Schiller
E
Fichte
Açıklama:
Wollf ’un öğrencisi olan, estetik fenomenlerin bilgisini soru konusu yapıp estetiğin
kurulmasına ön ayak olan Baumgarten’in ardından ilk kez Kant, estetik üzerine
sistematik bir çalışma yaparak idealizmin estetiğini ortaya koymuştur.
kurulmasına ön ayak olan Baumgarten’in ardından ilk kez Kant, estetik üzerine
sistematik bir çalışma yaparak idealizmin estetiğini ortaya koymuştur.
Soru 28
Aşağıdakilerden hangisi Kant'ın estetik yargıları ele aldığı dört ayrı tarzdan biri değildir?
Seçenekler
A
Nicelik
B
Nitelik
C
Analitik
D
İlişki
E
Kiplik
Açıklama:
Kant estetik beğeni yargılarını, insanların bir şeye “Bu şey güzeldir.” dediği dört ayrı tarzda dile getirmiştir: Bunlar, anlama yetimizin temel kategorileri olan nitelik, nicelik, ilişki, ve kiplik kategorilerine paralel bir biçimde ele almıştır.
Soru 29
Kant güzeli anlama yetisi ile, yüceyi ise ne ile ilişkilendirir?
Seçenekler
A
Sanat
B
Hayat
C
Madde
D
Akıl
E
Çirkin
Açıklama:
Kant güzeli anlama yetisi ile yüceyi ise akıl ile ilişkilendirir.
Soru 30
Kant’a göre dinin odak noktasında, insan yaşamında, neyin gerekliliğine inanma yer almalıdır?
Seçenekler
A
Dünya
B
Fizik
C
Cennet
D
Talih
E
Ahlak
Açıklama:
Kant’a göre dinin odak noktasında insan yaşamında ahlakın gerekliliğine inanma
yer alır.
yer alır.
Soru 31
Kant, "Pratik Aklın Eleştirisi, Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi, Salt Aklın Sınırları içinde Din" gibi yapıtlarında, aşağıdakilerden hangisine ilişkin görüşlerini geliştirmiştir?
Seçenekler
A
Vahiy
B
Dünya - Din
C
İyi isteme
D
Beğeni
E
Ahlak
Açıklama:
Kant ahlaka ilişkin görüşlerini Pratik Aklın Eleştirisi, Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi ve Salt Aklın Sınırları İçinde Din, Erdem Öğretisi ve Haklar Öğretisi, Ahlak Metafiziği gibi yapıtlarında geliştirmiştir. Kant Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi adlı kitabında gerçekleştirmek istediği amacı şöyle dile getirir: “Elinizdeki temellendirme, ahlaklılığın en yüksek ilkesinin aranıp bulunmasından ve belirlenmesinden öte bir şey değildir”
Soru 32
Aşağıdakilerden hangisi Kant'ın, tüm ussal varlıkların belli bir yolda davranmaları gerektiğini bildiren buyruklardan biridir?
Seçenekler
A
Kesin buyruk
B
Koşullu buyruk
C
Koşulsuz buyruk
D
Temel buyruk
E
Dinsel buyruk
Açıklama:
Kesin buyruk (kategorik imperatif), tüm ussal varlıkların belli bir yolda davranmaları gerektiğini bildirir. Bu, yukarıda da ifade edildiği gibi, etik öznelerin evrensel yasalar olmalarını isteyebilecekleri nedenlere bağlı olarak eylemde bulunmalarıdır.
Soru 33
Kant pratik aklın postülatlarını, aşağıdakilerden hangisi belirlemiştir.
Seçenekler
A
Beğeni - Güç - Saygı
B
Yücelik - Güzellik - Ahlak
C
Yasalar - Din - Yaşam
D
Özgürlük - Ölümsüzlük - Tanrı
E
Liderlik - Sevgi - Topluluk
Açıklama:
Özgürlük düşüncesinin pratik zorunluluğu konusunda söylenenler, bizi Kant’ın pratik aklın postülatlarına ilişkin öğretisine kendiliğinden getirmiş oluyor. Çünkü Kant pratik aklın postülatlarını, özgürlük, ölümsüzlük ve tanrı olarak belirlemiştir. Kant Pratik Aklın Eleştirisi’nde öncelikle özgürlük konusuna yönelir. Salt Aklın Eleştirisi’nde sonuç olarak ulaşılan “özgürlüğün nedenselliği” düşüncesinin insan dünyasında bir gerçekliği olup olmaması konusu özellikle ahlak felsefesi bakımından tekrar ele alınır.
Soru 34
Kant’a göre ahlak yasası insanın ______ olduğuna ilişkin bilgisinin temelidir.
Aşağıdakilerden hangisi boş alana gelmelidir?
Aşağıdakilerden hangisi boş alana gelmelidir?
Seçenekler
A
Özgür
B
Yüce
C
Kutsal
D
Saygın
E
Vahşi
Açıklama:
“Yapmalısın.” “Çünkü yapabilirsin.” Kant’ın burada ulaştığı sonuç mantıksal bir sonuç değil, bir postülattır: Eğer aklımızın böyle bir ahlak yasası olmasaydı özgür olduğumuzu iddia etmeye hakkımız olmazdı. Kant’a göre ahlak yasası insanın özgür olduğuna ilişkin bilgisinin temelidir, özgürlük de ahlak yasasının varlık temelidir.
Soru 35
Kant'a göre, dünyada sonsuz olarak iyi olduğu söylenebilecek biricik şey aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Güveni istemedir
B
Güzelliği istemedir
C
Gerçeği istemedir
D
İyiyi istemedir
E
Saygıyı istemedir
Açıklama:
Stoalılar erdemin en yüksek iyi olduğunu söylerler ve erdemin mutluluğu da içine aldığını göstermeye çalışırlar. Oysa Kant tüm bu yararlı deneyim ve görgülere arkasını dönüyor. Ona göre daha önce de belirtildiği gibi, dünyada sonsuz olarak iyi olduğu söylenebilecek biricik şey iyiyi istemedir, insanın kişi olarak kendisini ahlaklı olma onurunu taşıyan bir varlık olarak görmesine dayanan bir isteme.
Soru 36
Kant'a göre aşağıdakilerden hangisi, anlama yetisi ile salt akıl arasında birleştirici halkayı oluşturmaktadır?
Seçenekler
A
Özgürlük Püstülası
B
Doğanın bilgisi
C
Zeka
D
Güç
E
Yargı yetisi
Açıklama:
Kant bu yapıtında doğa felsefesi dediği kuramsal felsefe ile özgürlük postülası üzerine temellendirilmiş pratik ya da ahlaksal felsefe arasında bağlayıcı bir etken aramaktadır. Kant bu bağlayıcı etkeni yargı yetisi dediği edimde bulur: Yargı yetisi anlama yetisi ile salt akıl arasında birleştirici halkayı oluşturmaktadır. Salt Aklın Eleştirisi’nde anlama yetisinin kategorileri ve ilkeleri açımlanmıştı. Bunlar ‘oluşturucu’ bir işlevde bulunur, nesnelerin ve doğanın bilgisini olanaklı kılarlar.
Soru 37
Aşağıdakilerden hangisi "güzel herhangi bir kavram olmaksızın zorunlu bir hoşlanmanın nesnesi olarak kabul edilen şeydir" güzelin hangi kategori açısından tanımıdır?
Seçenekler
A
Nicelik kategorisi
B
Kiplik kategorisi
C
ilişki kategorisi
D
Nitelik kategorisi
E
Yücelik kategorisi
Açıklama:
Güzelin kiplik kategorisi açısından tanımı: “Güzel herhangi bir kavram olmaksızın zorunlu bir hoşlanmanın nesnesi olarak kabul edilen şeydir.” Buradaki zorunluluk kuramsal, nesnel bir zorunluluk değildir. Eğer böyle olsaydı öne sürdüğümüz beğeni yargımızı herkesin onaylayacak olduğunu a priori olarak bilirdik ama kuşkusuz zorunluluk terimi bunu anlatmaz.
Soru 38
Kant, güzeli aşağıdakilerden hangisi ile ilişkilendirir?
Seçenekler
A
Akıl ile
B
Anlama yetisi
C
Tinsel yeti
D
Yaratma yetisi
E
Yargı yetisi
Açıklama:
Kant güzeli anlama yetisi ile ilişkilendirir. Güzelde anlama yetisi ile imgelem uyum içindedir.
Soru 39
Kant’a göre insan yaşamında dinin odak noktası, aşağıdakilerden hangisinin gerekliliğine duyulan inançtır?
Seçenekler
A
Sevginin gerekliliğine duyulan inanç
B
Korkunun gerekliliğine duyulan inanç
C
Ahlakın gerekliliğine duyulan inanç
D
Gücün gerekliliğine duyulan inanç
E
Dinin gerekliliğine duyulan inanç
Açıklama:
Kant’a göre dinin odak noktasında insan yaşamında ahlakın gerekliliğine inanma yer alır. Felsefe bakımından dinin özünü ahlak fenomenleri oluşturur. Bu açıdan din, ahlakın gösterdiği ödevlerin tanrısal bir buyruk olarak görülmesidir. İçimizdeki ahlak yasasını tanrısal bir yüceliğe çıkararak bu yasanın koyucusuna, tanrısal yasa koyucuya ulaşmış oluruz. Bu şekilde ahlak yasasının insanlar üzerindeki etkisi güçlendirilmiş olur.
Soru 40
Aşağıdakilerden hangisi Kant'ın hukuk ve politika felsefesine ilişkin düşünceleri için söylenemez?
Seçenekler
A
Kant hukuksal yükümlülükleri, ahlaksal yükümlülüğün bir alt türü olarak görür.
B
Kant kötü yönetilen devletlerde yönetime karşı isyan edilmesini yadsımıştır.
C
Doğa durumunda insan bir ussal hayvan idi.
D
Kant’ın politik görüşleri uluslararası ilişkiler bakımından çok daha sert, mücadeleci ve savaşçı bir görünüm sergiler.
E
Kant siyaset felsefesi alanında ise bazı özel konularda tutucu görünmekle birlikte genel olarak özgürlükçü bir tutum sergilemiştir.
Açıklama:
Kant hukuksal yükümlülükleri, ahlaksal yükümlülüğün bir alt türü olarak görür, kötü yönetilen devletlerde yönetime karşı isyan edilmesini yadsımıştır. Kant’ın politik görüşleri uluslararası ilişkiler bakımından çok daha hümanist, özgürlükçü ve barış yanlısı bir görünüm sergiler. Sonsuz Barış Üzerine adlı yapıtında, kalıcı bir barış için bir çözüm arayarak birtakım ilkeler öne sürmüştür.
Soru 41
Doğa bilimi alanında akıl cüretkar adımlarla duyusallık alanının ötesine geçerek ve aşırı spekülatif sonuçlara ulaşarak nesnel bilgi tabanından uzaklaşırken ahlak alanında aklın rolü en aza indirgenerek duyusallık ön plana çıkarılmıştır. Bir başka deyişle şimdiye dek ahlak öğretileri erdemliliğin temeli olarak mutluluğu (.........) ve yararı (......) göstermişlerdir.
Yukarıdaki paragrafta yer alan boşluklara sırası ile hangi kelimeler gelmelidir?
Yukarıdaki paragrafta yer alan boşluklara sırası ile hangi kelimeler gelmelidir?
Seçenekler
A
intention- maxim
B
eudaimonia -utile
C
hipotetik- imperatif
D
studium- punctum
E
kategorik- imperatif
Açıklama:
Doğa bilimi alanında akıl cüretkar adımlarla duyusallık alanının ötesine geçerek ve aşırı spekülatif sonuçlara ulaşarak nesnel bilgi tabanından uzaklaşırken ahlak alanında aklın rolü en aza indirgenerek duyusallık ön plana çıkarılmıştır. Bir başka deyişle şimdiye dek ahlak öğretileri erdemliliğin temeli olarak mutluluğu (eudaimonia) ve yararı (utile) göstermişlerdir.
eudaimonia -utile
eudaimonia -utile
Soru 42
Kant'a göre gerçek ahlaklılığın temeli nedir?
Seçenekler
A
gerçek erdem
B
güdüler
C
duygu ve istekler
D
salt pratik akıl
E
yararcılık
Açıklama:
Kant’a göre, gerçek ahlaklılığın, gerçek erdemin yarar ve mutluluk gibi kavramlarla hiçbir ilişkisi yoktur. Gerçek ahlaklılığın temeli salt pratik akıldır. Salt pratik akılda istemeyi yöneten eğilimler, duygu ve istekler değil, salt pratik aklın kendisidir. Bir isteme-istenç ancak herhangi bir istek, gereksinim, doğal bir eğilim tarafından değil, salt pratik akıl ve onun ilkeleri tarafından yönetiliyorsa bir iyi istemedir.
Soru 43
Kant’a göre kanıtlanamaz ama salt bir kurgu olarak da düşünülemez olan kendimizi evrensel yasalar yapan, ahlaksal düzlemde özerk varlıklar olarak görmemizin koşulu olan şey nedir?
Seçenekler
A
Özgürlük
B
Ahlak
C
Eylem
D
Bağımlılık
E
Tutarlılık
Açıklama:
Kant’a göre özgürlük kanıtlanamaz ama salt bir kurgu olarak da düşünülemez. Kendimizi evrensel yasalar yapan, ahlaksal düzlemde özerk varlıklar olarak görmemiz özgür olabilmemize bağlıdır. O halde özgürlük ahlaksal eylemler için pratik bir zorunluluktur, pratik aklın alanında zorunlu olduğu kabul edilmelidir.
Soru 44
Kant özgürlüğün yanı sıra öteki postülatların ne olduğunu söylemiştir?
Seçenekler
A
Ahlak ve tanrı
B
Ölümsüzlük ve tanrı
C
Ölümsüzlük ve zaman
D
Gelecek ve tanrı
E
Ölümsüzlük ve gelecek
Açıklama:
Bunlar kuramsal bakımdan tanıtlanamayacak idelere, pratik alanda bir ön koşul olmaları bakımından kuşkuya yer bırakmayan bir kesinlik vermektedir. Özgürlüğün yanı sıra öteki postülatların ölümsüzlük ve tanrının varlığı olduğu daha önce söylenmişti.
Soru 45
"Kant’a göre bütün eylemlerinde ve niyetlerinde ahlak yasasını gerçekleştirebilmeyi ancak ............ bir varlık başarabilir."
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelirse doğru olur?
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelirse doğru olur?
Seçenekler
A
Kutsal
B
Gerçek
C
Hayali
D
Özel
E
Farazi
Açıklama:
Kant’a göre bütün eylemlerinde ve niyetlerinde ahlak yasasını gerçekleştirebilmeyi ancak kutsal bir varlık başarabilir.
Soru 46
"Kant bu yapıtında doğa felsefesi dediği kuramsal felsefe ile özgürlük postülası üzerine temellendirilmiş pratik ya da ahlaksal felsefe arasında bağlayıcı bir etken aramaktadır." Kant bu bağlayıcı etkeni aşağıdaki edimlerin hangisinde bulur?
Seçenekler
A
Anlama yetisi
B
Yargı yetisi
C
Doğa yetisi
D
Sorgu yetisi
E
Düşünme yetisi
Açıklama:
Kant bu yapıtında doğa felsefesi dediği kuramsal felsefe ile özgürlük postülası üzerine temellendirilmiş pratik ya da ahlaksal felsefe arasında bağlayıcı bir etken aramaktadır. Kant bu bağlayıcı etkeni yargı yetisi dediği edimde bulur: Yargı yetisi anlama yetisi ile salt akıl arasında birleştirici halkayı oluşturmaktadır. Salt Aklın Eleştirisi’nde anlama yetisinin kategorileri ve ilkeleri açımlanmıştı.
Soru 47
Kant'a göre “bir şeyin güzel olduğunu” bildiren yargı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Estetik yargı
B
İdeal yargı
C
Beğeni yargısı
D
Orantılı yargı
E
Güzellik yargısı
Açıklama:
‘Beğeni yargısı’ terimini estetiğe ilişkin olarak oldukça kapsamlı yazan İngiliz yazarlarından ödünç aldığı söylenebilir. Burada, “bir şeyin güzel olduğunu” bildiren yargıyı beğeni yargısı (the judgment of taste) olarak adlandırmıştır
Beğeni yargısı.
Beğeni yargısı.
Soru 48
Kant' göre "yüce"de imgelem, aşağıdakilerden hangisi tarafından baskı altına alınır?
Seçenekler
A
Haz
B
Güzel
C
Duygu
D
Estetik
E
Akıl
Açıklama:
Kant güzeli anlama yetisi ile yüceyi ise akıl ile ilişkilendirir. Güzelde anlama yetisi ile imgelem uyum içindedir. Yücede ise imgelem akıl tarafından baskı altına alınır. Yüce sınırların yokluğunu imlediği oranda, imgesel tasarım gücümüz için elverişsizdir, onu aşar ve ezer.
Yücede, imgelem akıl tarafından baskı altına alınır.
Yücede, imgelem akıl tarafından baskı altına alınır.
Soru 49
"Kant’a göre ........... odak noktası, insan yaşamında ahlakın gerekliliğine duyulan inançtır
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelirse doğru olur?
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelirse doğru olur?
Seçenekler
A
Dinin
B
Estetiğin
C
Vicdanın
D
Hazzın
E
Doğrunun
Açıklama:
Kant’a göre dinin odak noktası, insan yaşamında ahlakın gerekliliğine duyulan inançtır.
Soru 50
Kant hukuksal yükümlülükleri aşağıdakilerden hangisinin alt türü olarak görür?
Seçenekler
A
Vicdansal
B
Doğrusal
C
Duygusal
D
Ahlaksal
E
Dini
Açıklama:
Kant’ın hukuk ve politikaya ilişkin görüşleri, tarih felsefesinde olduğu gibi, açıkça ahlak görüşlerine bağlıdır. Kant hukuksal yükümlülükleri, ahlaksal yükümlülüğün bir alt türü olarak görür. Bu nedenle yasanın temeli ussal istençtir ne güç gösterisidir ne de tanrının emirleridir.
Soru 51
Kant'ın Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi adlı eserinde kayıtsız şartsız iyi sayılabilecek şey aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
iyinin ve kötünün ötesi
B
hazdan doğan bir iyi
C
iyi bir isteme
D
toplumun iyisi
E
araçsal iyi
Açıklama:
Kant'ın Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi adlı eserinde kayıtsız şartsız iyi sayılabilecek tek şey iyi bir istemedir, kendi başına salt iyidir.
Soru 52
Kant'a göre gerçek ahlaklılığın temeli aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
mutluluk
B
haz
C
yarar
D
gereksinim
E
salt pratik akıl
Açıklama:
Kant'a göre gerçek ahlaklılığın temeli salt pratik akıldır. Gerçek ahlaklılığın haz, mutluluk gibi kavramlarla ilgisi bulunmamaktadır.
Soru 53
Kant'a göre ahlaki eylemlerimizi belirleyen buyruğun özelliği nedir?
Seçenekler
A
koşulsuz olması
B
hipotetik olması
C
endüktif olması
D
dedüktif olması
E
empirik olması
Açıklama:
Kant'a göre ahlaki eylemlerimizi belirleyen buyruğun özelliği koşulsuz olmasıdır. Bu buyruk genel geçer bir yasa olarak ortaya konur.
Soru 54
Aşağıdakilerden hangisi Kant'ın güzelin nitelik kategorisi bakımından tanımına karşılık gelmektedir?
Seçenekler
A
kavram olmaksızın evrensel olarak hoşa giden şey
B
bir nesneyi hiçbir çıkar olmaksızın hoşlanma ya da hoşlanmama yoluyla yargılama yetisi
C
zorunlu olarak kavrama bağlı bir hoşlanma yoluyla yargılama yetisi
D
ereksiz bir erekliliğin formu
E
bir kavram olmaksızın zorunlu bir hoşlanmanın nesnesi olarak kabul edilen şey
Açıklama:
Kant'ın güzelin nitelik kategorisi bakımından tanımı bir nesneyi hiçbir çıkar olmaksızın hoşlanma ya da hoşlanmama yoluyla yargılama yetisidir.
Soru 55
Aşağıdakilerden hangisi Kant'ın tarih felsefesi anlayışına göre doğru bir yargıdır?
Seçenekler
A
insanlık tarihini insanı doğa durumunda yani ussal hayvan olması üzerinden anlamak gerekir
B
insanlığı kötünün olmadığı bir tarihsel ilerleme anlayışı ışığında anlamamız gerekir
C
tarihe de doğa bilimlerinde olduğu gibi a priori bilgiyle bakmalıyız
D
tarihe sanki onda bir gelişme varmış gibi bakmalı, bu doğrultuda eylemde bulunmalıyız
E
tarihi anlamamız için düzenleyici ilkenin deneyim olması şarttır
Açıklama:
Kant'ın tarih felsefesine göre tarihe sanki onda bir gelişme varmış gibi bakmalı, bu doğrultuda eylemde bulunmalıyız. İnsan aklının iyiye doğru bir gelişme olduğunu umut etmesi gerekir.
Ünite 3
Soru 1
Alman idealizmi düşünürlerinin ilk ve temel olarak felsefed başarmaya çalıştıkları hangisidir?
Seçenekler
A
Almanya'ya hizmet etmek
B
Bir sistem bütünlüğü yakalamak
C
Metafiziği bir bilim olarak kurmak
D
Pratik aklı hakim kılmak
E
Doğa bilimlerine hizmet etmek
Açıklama:
Alman idealizmi düşünürlerinin ilk ve temel düşüncesi felsefede bir sistem bütünlüğü yakalamaktı. Çünkü o döneme dek felsefe tüm bilim dallarının temel ilkelerini kapsayan bir tümel bilim olarak algılanıyordu. Bu düşünürlerin kendisinden yola çıktıkları Kant’ın felsefesi bir eleştiricilikti. Kant bilgiye ulaşma çabası içinde doğru ve yanlış yolları sergilemekteydi ve yaptığı iş aslında bir bilgi sistemi için ön hazırlıktan başkası değildi. Kant’ı izleyen idealist yönelimli kişiler felsefe bilgi alanında beklenen sistematik bütünlüğü yakalamak amacını güttüler. Bu işi ilk denemeye girişen Reinhold adlı düşünür olmuştur. Kant kuramsal aklın ve pratik aklın eleştirilerini ortaya koymuştu. Reinhold kuramsal eleştirinin temel olduğunu düşünerek, kuramsal alandan yola çıktı. Ne var ki Kant’ın da ele aldığı tüm bilgi dalları arasındaki sistem bütünlüğünü bir türlü yakalayamadı. Bir başka deyişle bu ideali gerçekleştirmede başarısız oldu.
Soru 2
Şıklardan hanigi Fichte'nin sisteminin temel ilkesini seçerken idealist bir tutum takınması konusunda doğru bir ifadedir?
Seçenekler
A
Bilinç her zaman bir nesnenin, öznede yarattığı etki ile oluşur.
B
Bilincin edimsel olmayan içeriğine baktığımızda, orada soyutlama yoluyla oluşturulmuş iki temel kavram buluruz, bunlar kendinde anlık ve kendinde-şey kavramlarıdır.
C
Kendinde-anlık deneyimin ürünüdür ya da kendinde-şey deneyimin etkisi olarak açıklanabilir
D
Maddecilik deneyimin temel etkenlerinden birisi olan özgürlüğü açıklamakta yetersiz kalacaktır.
E
Sistemin temel ilkesi kendinde- anlama yetisinden-anlıktan (zihinden) başka bir şey olmalıdır.
Açıklama:
Fichte öncelikle “deneyim” kavramından yola çıkar: Deneyim, deneyleyen birisinin daima bir şeyi deneyimlemesidir. Bilinç her zaman bir nesnenin bir özne tarafından biliniyor olmasıdır. Bu nedenle bilincin edimsel içeriğine baktığımızda, orada soyutlama yoluyla oluşturulmuş iki temel kavram buluruz, bunlar kendinde anlık ve kendinde-şey kavramlarıdır. Bu durumda deneyim ya kendinde-anlığın ürünüdür ya da kendinde şeyin etkisi olarak açıklanabilir. Birinci yol idealizmin yoludur, ikinci yol ise dogmatizmin yani maddecilik ve determinizmin yoludur. Eğer bu yol kabul edilirse bilinç/zihinsellik salt bir epifenomenden (yani bir yan üründen) başka bir şey olmayacaktır. Kant’ın bu iki yol arasında zaten bir uzlaşı, bir orta yol aradığını öne sürer. Aslında bu ona göre doğru bir tutum değildir; eğer iki ayrı yol varsa salt bunlardan birini izlemek gerekir, orta yol diye bir şey olamaz. Bu durumda Fichte seçimini idealizmden yana yapar. Fichte bu konuda şunu düşünmektedir: Ahlaksal deneyimde açığa çıktığı biçimiyle özgürlüğünün bilincinde olan bir kişi, idealizmden başka bir yol tutamaz. Çünkü maddecilik deneyimin temel etkenlerinden birisi olan özgürlüğü açıklamakta yetersiz kalacaktır. Şu halde sistemin temel ilkesi kendinde- anlama yetisinden-anlıktan (zihinden) başka bir şey olamaz.
Soru 3
Fichte’ye göre ben-olmayan sonlu nesneler kümesi olmaktan daha çok genel olarak nesnellik olması bakımından sınırsızdır ve bu sınırsız ben-olmayan, ben’in içerisinde .......’(y)e karşıt olarak konulur. Boşuğa hangi kavram gelmelidir?
Seçenekler
A
Madde
B
Sen
C
Nesne
D
Bilgi
E
Ben
Açıklama:
Fichte'ye göre aslında empirik bilincin aracılığıyla salt ben’in kendini öne sürmesi sağlanıyorsa da benin kökensel etkinliği kendinde bilinçli değildir. O tersine sıradan bilincin yani birisinin doğal olarak kendisini bir dünya içinde ayrımsamasının en son tabanıdır. Bu nedenle felsefenin ikinci temel önermesi “Ben’in karşısında genel olarak bir benolmayan vardır.” Ben karşısına ben-olmayanı koyduğu için idealizm bundan bir zarar görmemektedir. Fichte’ye göre ben-olmayan sonlu nesneler kümesi olmaktan daha çok genel olarak nesnellik olması bakımından sınırsızdır ve bu sınırsız ben-olmayan, ben’in içerisinde ben’e karşıt olarak konulur. Böylece bilinç hem ben’i hem de ben-olmayanı kapsayan bir birliktir. Böylece ben ve ben-olmayan bilinçte birbirlerini sınırlayarak ortaya çıkarlar.
Soru 4
Fichte, devletin temeli ve doğası hakkındaki görüşlerinde kullandığı 'toplumsal sözleşme’ ve ‘genel istenç’ kavramlarını kimden ödünç almıştır?
Seçenekler
A
Proudhon
B
Rousseau
C
Aristoteles
D
Kant
E
Schelling
Açıklama:
Fichte’nin devlet anlayışı, devletin özgür kişiler topluluğuna olanak veren hak ilişkilerinin sürdürülmesi için zorunlu koşul olmasına dayanır ayrıca özgür kişiler topluluğu/devlet sonsuz özgürlük olarak mutlak ben’in kendini olgusallaştırmasının da zorunlu bir koşulu olarak betimlenir. Devlet bu şekilde özgürlüğün bir anlatımı olarak görülmelidir ve Rousseau’nun ‘toplumsal sözleşme’ ve ‘genel istenç’ kavramları bu fikirler uğruna ödünç alınmış görünürler.
Soru 5
Fichte’nin felsefesi Schelling' in düşüncelerinin gelişimi bakımından bir başlangıç oluşturmakla birlikte Fichte'nin hangi görüşünü onaylamayarak kendi felsefesini kurmaya girişmiştir?
Seçenekler
A
Doğayı ahlaksal eylem için bir araç olarak görmesi.
B
Sistemin temel önermesini “Ben sadece kökensel bir yolda kendi varlığını ortaya koyar.” şeklinde belirlemesi.
C
İnsan bireylerinin taşıdığı ‘salt ben’in zihinsel bir sezgisini bir kendinde-varlık (töz) olarak kabul etmemesi.
D
Özgürlük ve yasa kavramlarını temelde de bir ve aynı şey sayması.
E
Devlet yönetiminde despotizmi olduğu kadar demokrasiyi de kabul etmemesi.
Açıklama:
Fichte’nin felsefesi Schelling'in düşüncelerinin gelişimi bakımından bir başlangıç oluşturmakla birlikte, doğayı ahlaksal eylem için bir araç olarak görmesi Schelling’in onaylayabileceği bir görüş değildi. Bu nedenle Fichte’nin etkisinden kurtularak kendi özgün felsefesini bir doğa felsefesi biçiminde oluşturma yoluna girdi.
Soru 6
Schelling açısından özne ve nesnenin kökensel özdeşliğini kabul ediyorsak bilgi alanında bu özdeşlik ne olmalıdır?
Seçenekler
A
Doğa
B
Bilgi
C
Öz-bilinç
D
Ben
E
Mutlak-olan
Açıklama:
Schelling doğa felsefesine “transsendental idealizm” başlığı altında sunulan birtakım kuramsal bilgiler daha eklemiş, bu bilgilerin doğa felsefesini tümleyici bir rolü olduğunu dile getirmiştir. Mutlak-olan’ın öznellik ve nesnelliğin bir özdeşliği olduğunu zaten belirtmiş bulunuyoruz. Buradaki soru bilgi alanının arkasında ontolojik bir olgusallığın bulunup bulunmadığı sorusudur. Bunun için bu alandan başlamak gerekiyor. Özne ve nesnenin kökensel özdeşliğini kabul ediyorsak bilgi alanında bu özdeşlik öz-bilinçtir. Öz-bilinç Schelling tarafından ‘ben’ olarak betimlenir ama ‘ben’ terimi bireysel ‘ben’i göstermez. “Genel olarak öz-bilinç” edimini simgeler. Öz-bilinç, tek bir mutlak edimdir ve bu mutlak edim kendinin/benin nesne olarak üretilişidir. Ben, kendi öz nesnesi olan bir üretmeden başka bir şey değildir. Çünkü ‘ben’ kendini bilme yoluyla varlık kazanır. Bu öz-bilgi anlıksal bir sezgi edimidir ve bu edim tüm aşkınsal düşüncenin aracıdır. Anlıksal (zihinsel) sezgi ile aşkınsal düşünce nesnesinin üretimi bir ve aynı şeydir. Bu nedenle Schelling’e göre bir aşkınsal idealizm sistemi bir öz-bilinç yapılanması biçimini almalıdır.
Soru 7
Schelling’in felsefesinde ben’in ulaşabileceği en yüksek basamak hangisi(nde)dir?
Seçenekler
A
Estetik
B
Etik
C
Metafizik
D
Epistemoloji
E
Mantık
Açıklama:
Fichte’nin felsefesinde ağırlık noktasını pratik felsefe oluşturuyordu. Ben’in temel niteliği eylemdi. Schelling’in felsefesinde ise ben’in ulaşabileceği en yüksek basamak etik değil, estetiktir. Schelling, ben’in bilen ve eyleyen bilinçliliğine estetik bilinci eklemiştir. O, bu bilinçliliğe estetik sezgi der. Estetik sezgi kendisini sanatsal yaratmada dışlaştırır. Schelling bu konuda şunları söylemektedir: Sanatsal yaratma, kendi nesnelleşmesi içinde kavranan ben’e ait bir sezgidir.
Soru 8
Schleiermacher her şeyden önce vaiz, teolog, kilise görevlisi ve eğitimcidir ama bir filozof olarak çalışmasını Schelling, Fichte ve Hegel’in büyük idealist sistemlerinin bağlamı içine taşıyabilmiş ve bu düşünürlerin felsefe sistemlerini izlemek yerine kendisini ..........vermiştir. Boşluğa hangisi gelmelidir?
Seçenekler
A
Sistemlerinin yarattığı çelişkileri belirlemeye
B
Dinin eleştirel bir çözümlemesine
C
Materyalist sistemlerle uzlaştırılmasına
D
Dini eğitime uyarlamaya
E
Spinoza'yı revize etmeye
Açıklama:
Schleiermacher her şeyden önce vaiz, teolog, kilise görevlisi ve eğitimcidir ama bir Şlozof olarak çalışmasını Schelling, Fichte ve Hegel’in büyük idealist sistemlerinin bağlamı içine taşıyabilmiş ve bu düşünürlerin felsefe sistemlerini izlemek yerine kendisini dinin eleştirel bir çözümlemesine vermiştir.
Soru 9
Şıklardan hangisi Schleiermacher'ın dinsel deneyim yorumuna göre doğru bir ifadedir.
Seçenekler
A
Ahlaksal eylem yoluyla etik ideallerimizi ertelemeye çalışırız.
B
Özne için düşünsel ben bilincinin temelinde kendiliğinden bir öz-bilinç bulunur ki bu duygu ile eşdeğerdir.
C
Yapısına göre din, ahlak ve metafizik ile aynıdır.
D
Sonsuz birlik, tanrı ve şeytan düşüncelerine ayrılır.
E
Tanrıya kişilik yüklenebilir.
Açıklama:
Schleiermacher'ın dinsel deneyim yorumuna göre doğru ifadeler şu biçimde olmalıydı;Ahlaksal eylem yoluyla etik ideallerimizi gerçekleştirmeye çalışırız. Yapısına göre din, ahlak ve metafizikten de ayrılır. Sonsuz birlik, tanrı ve dünya düşüncelerine ayrılır. Tanrıya kişilik yüklenemez.
Soru 10
Alman İdealizmi aşağıdaki filozoflardan hangisinin kuramsal ve pratik felsefe alanındaki görüşlerinden hareketle gelişmiştir?
Seçenekler
A
Friedrich Nietzsche
B
Friedrich Schiller
C
Salomon Maimon
D
Johann Gottfried Herder
E
Immanuel Kant
Açıklama:
Johann Gottlieb Fichte (1762-1814) Alman idealizmi olarak bilinen felsefi devinimin kurucularındandır. Bu devinim Kant’ın kuramsal ve pratik felsefe alanındaki görüşlerinden geliştirilmiştir. Fichte Kant’ın pratik felsefe-ahlak felsefesine ilişkin görüşlerini çıkış noktası yaparak idealist felsefesini oluşturma yoluna gitmiştir.
Soru 11
Tüm Tanrısal Bildirişin Eleştirisi, Tüm Bilim Kuramının Temeli ve Doğal Hakkın Temeli gibi önemli eserleri bulunan Alman İdealizminin kurucularından olan filozof aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Johann Gottlieb Fichte
B
Gilles Deleuze
C
Friedrich Schiller
D
Friedrich Nietzsche
E
Johann Gottfried Herder
Açıklama:
Alman İdealizminin kurucularından ollan Johann Gottlieb Fichte, 1792’de, Tüm Tanrısal Bildirişin Eleştirisi, 1793’de Fransız evrimi Üzerine Kamunun Yargısını Düzeltmek İçin Tasarlanmış Katkılar adlı çalışmaları, 1794 yılında Tüm Bilim Kuramının Temeli (Grundlage der Gesammten Wissenschaftslehre) adlı ünlü yapıtını ve 1796’da Doğal Hakkın Temeli adlı yapıtını, 1798’de Törebilim Sistemi başlıklı çalışmasını yayımladı.
Soru 12
Aşağıdakilerden hangisi Johann Gottlieb Fichte'nin eserlerinden birisi değildir?
Seçenekler
A
Tüm Tanrısal Bildirişin Eleştirisi
B
Evrensel Doğal Tarih ve Cennetlerin Teorisi
C
Tüm Bilim Kuramının Temeli
D
Doğal Hakkın Temeli
E
Törebilim Sistemi
Açıklama:
Törebilim Sistemi, Doğal Hakkın Temeli, Tüm Bilim Kuramının Temeli ve Tüm Tanrısal Bildirişin Eleştirisi Johann Gottlieb Fichte'ye ait çalışmalardır. Evrensel Doğal Tarih ve Cennetlerin Teorisi ise Immanuel Kant'ın bir eseridir.
Soru 13
Bir bilim sistemi oluşturmayı amaçlayan ve bunun için de her bilimin temel bir ilkesi olması gerektiğini savunan filozof aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Georg Wilhelm Friedrich Hegel
B
Gottfried Leibniz
C
Johann Gottlieb Fichte
D
Arthur Schopenhauer
E
Immanuel Kant
Açıklama:
Fichte’ felsefenin tümel bir bilim olduğu ve tüm parçaları arasında sistematik bir bütünlük sağlanması gerektiği düşüncesindedir. Bu nedenle o da Kant felsefesinin yol göstericiliğinden yararlanarak bilim sistemini oluşturmaya girişti. Bu açıdan her bilimin bir temel ilkesi olmalıdır iddiasıyla yola çıkar. Bu temel ilke tüm sistemin üzerine oturtulacağı sağlam bir çıkış noktası oluşturacaktır.
Soru 14
“Ben sadece kökensel bir yolda kendi varlığını koyar”, “Ben’in karşısında genel olarak bir ben-olmayan vardır”, “Ben’de bölünebilir bir Ben’e karşıt olarak bölünebilir bir benolmayan bulunur" önermeleri aşağıdaki filozoflardan hangisinin felsefi siteminin üç temel önermesidir?
Seçenekler
A
Baruch Spinoza
B
Immanuel Kant
C
Friedrich Schelling
D
Friedrich Hölderlin
E
Johann Gottlieb Fichte
Açıklama:
Fichte’nin felsefi sisteminin üç temel önermesi şöyledir: “Ben sadece kökensel bir yolda kendi varlığını koyar”, “Ben’in karşısında genel olarak bir ben-olmayan vardır”, “Ben’de bölünebilir bir Ben’e karşıt olarak bölünebilir bir benolmayan bulunur." Daha açık bir anlatımla, mutlak ben kendi içerisinde birbirlerini karşılıklı olarak sınırlıyor ve belirliyor olarak bir sonlu ben ve bir sonlu-ben-olmayan koyar. Fichte’nin burada anlatmak istediği şudur: sonsuz etkinlik olarak düşünülen mutlak ben, kendi içersinde sonlu ben’i ve sonlu-ben-olmayanı üretmedikçe hiçbir bilinç söz konusu olamaz.
Soru 15
Hak kavramını “Özgürlüğünü ilişkiye girdiğin tüm başka kişilerin özgürlüğü kavramı yoluyla sınırla.” biçiminde öneren Alman İdealizminin kurucularından filozof aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Johann Gottlieb Fichte
B
Friedrich Schelling
C
Søren Kierkegaard
D
Immanuel Kant
E
Friedrich Schelling
Açıklama:
Hak kavramını Fichte şu şekilde belirlemektedir: “Özgürlüğünü ilişkiye girdiğin tüm başka kişilerin özgürlüğü kavramı yoluyla sınırla.” Bunu şu şekilde açımlamak olanaklıdır: Bir ussal varlıklar toplumunun her bir üyesinin özgürlüğünün anlatımını, topluluğun öteki üyelerinin de kendi özgürlüklerini anlatabilecekleri bir yolda sınırlıyor olması hakkaniyet kavramıdır. Görüldüğü gibi hak kavramı toplumsal bir kavramdır.
Soru 16
Aşağıdakilerden hangisi Friedrich Schelling'in eserlerinden birisi değildir?
Seçenekler
A
Mitler Üzerine
B
Genel Olarak Bir Felsefe Biçiminin Olanağı Üzerine
C
Felsefenin İlkesi Olarak Ben Üzerine
D
Kapalı Ticaret Devlet
E
Bir Doğa Felsefesine İlişkin İdeler
Açıklama:
Mitler Üzerine, Genel Olarak Bir Felsefe Biçiminin Olanağı Üzerine, Felsefenin İlkesi Olarak Ben Üzerine ve Bir Doğa Felsefesine İlişkin İdeler Friedrich Schelling'in eserleridir. Kapalı Ticaret Devleti ise Johann Gottlieb Fichte'nin devlet ve ekonomik yapı üzerine görüşlerini dile getirdiği çalışmasıdır.
Soru 17
Mitler Üzerine, Bir Doğa Felsefesine İlişkin İdeler, Dünya Ruhu Üzerine ve Genel Olarak Bir Felsefe Biçiminin Olanağı Üzerine gibi önemli çalışmaları olan filozof aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Johann Gottlieb Fichte
B
Friedrich Hölderlin
C
Friedrich Schelling
D
Immanuel Kant
E
Baruch Spinoza
Açıklama:
Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling'in 1793’de Mitler Üzerine başlıklı denemesi, 1794’te Genel Olarak Bir Felsefe Biçiminin Olanağı Üzerine adlı yazısı yayımladı. 1795’te yayımlanan Felsefenin İlkesi Olarak Ben Üzerine başlıklı yazısı Fichte felsefesine ilişkindir. Aynı yıl Dogmatizm ve Eleştiricilik Üzerine Felsefi Mektuplar başlıklı makalesi çıktı. Bu yazıda dogmatizm Spinoza, eleştiricilik ise Fichte tarafından temsil ediliyordu. 1797’de Bir Doğa Felsefesine İlişkin İdeler, 1798’de Dünya Ruhu Üzerine,
1799’da Bir Doğa Felsefesi Üzerine İlk Taslak ve Bir Doğa Felsefesi Sisteminin Taslağına Giriş ya da Spekülatif Fizik Kavramı Üzerine başlıklı yapıtları yayınlandı.
1799’da Bir Doğa Felsefesi Üzerine İlk Taslak ve Bir Doğa Felsefesi Sisteminin Taslağına Giriş ya da Spekülatif Fizik Kavramı Üzerine başlıklı yapıtları yayınlandı.
Soru 18
Aşağıdakilerden hangisi hermeneutiğin de kurucularından olan Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher'in eserlerinden birisidir?
Seçenekler
A
Kapalı Ticaret Devleti
B
Monologlar
C
Bilge İnsanın Özü Üzerine
D
Mitler Üzerine
E
Bir Doğa Felsefesine İlişkin İdeler
Açıklama:
İlk yapıtı 1799 da yayımladığı Din Üzerine Söylem başlığını taşıyan Ernst Schleiermacher daha sonra 1800 de Monologlar adlı yapıtını yayımladı. Bu yapıt birey ve toplum arasındaki sorunları irdeleyen dinsel vaazlarının toplandığı bir yapıttır. 1803 de Günümüze Dek Ahlak Öğretisinin Bir Eleştirisinin Ana Çizgileri adlı yapıtı, 1821 yılında Evangelist Kilisenin İlkelerine Göre Hıristiyan İnanç adlı yapıtı yayımlandı.
Soru 19
Monologlar, Evangelist Kilisenin İlkelerine Göre Hıristiyan İnanç ve Din Üzerine Söylem gibi eserleri bulunan Alman filozof aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher
B
Immanuel Kant
C
Arthur Schopenhauer
D
Søren Kierkegaard
E
Johann Gottlieb Fichte
Açıklama:
Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher'in ilk yapıtı 1799 da yayımladığı Din Üzerine Söylem başlığını taşımaktadır. Bu yapıtında kendi anladığı biçimiyle dinsel bilinç için zihinsel çerçeveyi düşünüp oluşturmak amacını gütmüştür. Bu nedenle bu yapıt daha çok aydınlara yöneliktir. Bir yıl sonra 1800 de Monologlar adlı yapıtını yayımladı. Bu yapıt birey ve toplum arasındaki sorunları irdeleyen dinsel vaazlarının toplandığı bir yapıttır. 1803 de Günümüze Dek Ahlak Öğretisinin Bir Eleştirisinin Ana Çizgileri adlı yapıtı, 1821 yılında Evangelist Kilisenin İlkelerine Göre Hıristiyan İnanç adlı yapıtı yayımlandı. Bu yapıtın 1730’da ikinci baskısı gerçekleşir. Felsefi ve eğitsel konuları kapsayan üniversite dersleri ölümünden sonra yayımlanmıştır.
Soru 20
Aşağıdakilerden hangisi J. G. Fichte'nin yazdığı eserlerden değildir?
Seçenekler
A
Bir Doğa Felsefesine İlişkin İdeler
B
Kapalı Ticaret Devleti
C
Bilge İnsanın Özü Üzerine
D
Kutlu Yaşamın Yolu
E
Alman Ulusuna Söylevler
Açıklama:
Aynı yılda Kapalı Ticaret Devleti adlı yapıtını da yayımlamıştır. 1805’de Bilge İnsanın Özü Üzerine ve ardından Kutlu Yaşamın Yolu ya da Din Öğretisi başlıklı yayınlarındaki düşünceler üzerine dersler verdi. 1807’de Alman Ulusuna Söylevler isimli eseri yayımlandı.
Soru 21
Fichte’ye göre birtakım şeyleri düşünme, bilince konu yapma edimi, salt ben’i ön gerektirir ve bu nedenle ona ne denebilir?
Seçenekler
A
Öz Bilinç
B
Aşkınsal Ben
C
Kendim
D
Empirik Ben
E
Deneyim
Açıklama:
Fichte’ye göre birtakım şeyleri düşünme, bilince konu yapma edimi, salt ben’i ön gerektirir ve bu nedenle ona ‘aşkınsal ben’ denebilir.
Soru 22
Fichte'de empirik bilincin dünya deneyimi, bireysel ben’in etkinliği olarak kendisini, kendiliğinden sınırlar ve böylece kendini ne olarak ortaya koyar?
Seçenekler
A
Empirik bilinç
B
Mutlak ben
C
İmgelem gücü
D
Ben olmayan
E
Ahlaksal yasa
Açıklama:
Empirik bilincin dünya deneyimi, Fichte’nin imgelemin üretken gücü dediği etkinlik
ile gerçekleşmektedir. İmgelem gücü bireysel ben’in etkinliği olarak kendisini,
kendiliğinden sınırlar ve böylece kendini edilgin olarak etkilenen bir şey olarak
koyar.
ile gerçekleşmektedir. İmgelem gücü bireysel ben’in etkinliği olarak kendisini,
kendiliğinden sınırlar ve böylece kendini edilgin olarak etkilenen bir şey olarak
koyar.
Soru 23
Fichte dış dünyayı ve tüm içeriklerini bilincin içkin edimlerine indirgemiş ve bu şekilde neyin tutarlı bir temsilcisi olmuştur?
Seçenekler
A
Mantıksal poztivizmin
B
Materyalist düşüncenin
C
Bilim dünyasının
D
Öznel idealizmin
E
Kilisenin
Açıklama:
Fichte dış dünyayı ve tüm içeriklerini bilincin içkin edimlerine indirgemiş ve bu şekilde öznel idealizmin tutarlı bir temsilcisi olmuştur.
Soru 24
Fichte’nin ahlak kuramında, tikel bir yükümlülüğün dolaysız olarak farkında olmak diye tanımladığı nedir?
Seçenekler
A
İyi
B
Doğru
C
Mutlak
D
Nesne
E
Vicdan
Açıklama:
Fichte burada vicdan-duyunç kavramı üzerinde özel olarak durur ve vicdanı belirli
ödevimizin dolaysız bilinci olarak tanımlar. Eş deyişle “Vicdan, tikel bir yükümlülüğün dolaysız olarak farkında olmaktır.”
ödevimizin dolaysız bilinci olarak tanımlar. Eş deyişle “Vicdan, tikel bir yükümlülüğün dolaysız olarak farkında olmaktır.”
Soru 25
Aşağıdakilerden hangisi Schelling’in felsefi gelişiminin dört aşamasından biri değildir?
Seçenekler
A
Empirizm
B
Öznel idealizm
C
Doğa felsefesi
D
Özdeşlik felsefesi
E
Negatif ve pozitifin karşıtlığında felsefe
Açıklama:
Schelling’in felsefi gelişimini dört aşamada ele almak geleneksel hâle gelmiştir: Bunlar, öznel idealizm, doğa felsefesi, özdeşlik felsefesi ve negatif ve pozitifin karşıtlığında felsefe şeklinde nitelenebilecek dört aşama ya da dönem olarak birbirini izlemiştir.
Soru 26
Schelling felsefesinde, doğadaki her şey karşıt güçler arasındaki ............., bu güçlerin birbirlerine karşılıklı etkide bulunarak sonunda bir dengeye ulaşmalarından oluşur. Cümlesinde boşluğa ne gelmelidir?
Seçenekler
A
Uyumdan
B
Gerginlikten
C
Estetikten
D
Esneklikten
E
Sevgiden
Açıklama:
Doğadaki her şey karşıt güçler arasındaki gerginlikten, bu güçlerin birbirlerine karşılıklı etkide bulunarak sonunda bir dengeye ulaşmalarından oluşur.
Soru 27
Schelling’in felsefesinde, ben’in ulaşabileceği en yüksek basamak hangisidir?
Seçenekler
A
Pratik felsefe
B
Etik
C
Estetik
D
Diyalektik
E
Teknik
Açıklama:
Schelling’in felsefesinde, ben’in ulaşabileceği en yüksek basamak etik değil,
estetiktir.
estetiktir.
Soru 28
Schleiermacher’e göre düşünce ve varlık birbirleriyle ilişkilidir. Bu da iki yolla olur: ya düşünce kendisini doğaya uydurur ya da doğayı kendisine uydurur. Bu iki yol insanda başlar ve hangi noktada birleşir, özdeşleşir?
Seçenekler
A
Sanat
B
Doğa
C
Toplum
D
Tanrı
E
Ahlak
Açıklama:
Schleiermacher’e göre düşünce ve varlık birbirleriyle ilişkilidir. Bu da iki yolla olur: ya düşünce kendisini doğaya uydurur ya da doğayı kendisine uydurur. Bu iki yol insanda başlar ve tanrıda birleşir, özdeşleşir.
Soru 29
Schleiermacher'e göre, bilincin üç formu olarak kişileri birbirinden ayıran öz bilinçliliği oluşturanlar aşağıdakilerden hangileridir?
Seçenekler
A
İnsan, toplum, memleket
B
Doğa, insan, hayvan
C
Emek, sermaye, bilinç
D
Tanrı, insan, doğa
E
Duymak-duygulanmak, düşünmek ve yapmak
Açıklama:
Schleiermacher, bu öz-bilinç formu için duygu sözcüğünü uygun bulur. Duymak- duygulanmak, düşünmek ve yapmak bilincin üç formu olarak kişileri birbirinden ayıran öz-bilinçliliği oluştururlar.
Soru 30
Fichte hangi düşünürün pratik felsefe-ahlak felsefesine ilişkin görüşlerini çıkış noktası yaparak idealist felsefesini oluşturma yoluna gitmiştir?
Seçenekler
A
Spinoza
B
Nietzsche
C
Kant
D
Rousseau
E
Montesquieu
Açıklama:
Fichte, Kant’ın pratik felsefe-ahlak felsefesine ilişkin görüşlerini çıkış noktası yaparak idealist felsefesini oluşturma yoluna gitmiştir.
Soru 31
Bilim kuramının ilkelerine göre işlenmiş olmakla birlikte, Fichte’nin felsefesinin bir etik idealizm olma niteliğini açık bir biçimde gözler önüne seren çalışması hangisidir?
Seçenekler
A
Törebilim Sistemi
B
İnsanın Belirlenimi
C
Kapalı Ticaret Devleti
D
Bilge İnsanın Özü Üzerine
E
Alman Ulusuna Söylevler
Açıklama:
Fichte 1796’da Doğal Hakkın Temeli adlı yapıtını, 1798’de Törebilim Sistemi başlıklı çalışmasını yayımladı. Her iki yapıt da bilim kuramının ilkelerine göre işlenmiş olmakla birlikte, Fichte’nin felsefesinin bir etik idealizm olma niteliğini açık bir biçimde gözler önüne sermektedir.
Soru 32
I. Her bilimin temel bir ilkesi vardır ve felsefe için bu ilke bilinçli varlık, düşünen ben olmalıdır.
II. Ben’i ne denli bilinç nesnesi yapmaya çalışırsak çalışalım her zaman nesneleşmeyi aşan bir ben kalır.
III. Mutlak ben salt bir etkinlik, sonsuz bir çabadır.
IV. Vicdan belirli ödevimizin dolaysız bilincidir ve yanılması kaçınılmazdır.
Verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri Fichte'nin görüşlerini doğru olarak yansıtmaktadır?
II. Ben’i ne denli bilinç nesnesi yapmaya çalışırsak çalışalım her zaman nesneleşmeyi aşan bir ben kalır.
III. Mutlak ben salt bir etkinlik, sonsuz bir çabadır.
IV. Vicdan belirli ödevimizin dolaysız bilincidir ve yanılması kaçınılmazdır.
Verilen ifadelerden hangisi ya da hangileri Fichte'nin görüşlerini doğru olarak yansıtmaktadır?
Seçenekler
A
I ve II
B
I, II ve III
C
II, III ve IV
D
III ve IV
E
Yalnız IV
Açıklama:
IV numaralı ifade Fichte'nin görüşleri ile ilgili olarak yanlış bilgi içermektedir. Vicdan kavramını tanımlayan Fichte’ye göre vicdanı oluşturan duygu hiçbir zaman yanıltıcı ya da aldatıcı olamaz. Vicdan belirli ödevimizin dolaysız bilincidir. Yanılmaz ve yanılamaz. Dolayısıyla, bu ifadenin yer almadığı seçenek olan B seçeneği doğru kabul edilecektir.
Soru 33
"Özgürlüğünü ilişkiye girdiğin tüm başka kişilerin özgürlüğü kavramı yoluyla sınırla." Cümlesi ile Fichte hangi kavramı belirlemektedir?
Seçenekler
A
Özgürlük
B
Varlık
C
Mülkiyet
D
Ahlak
E
Hak
Açıklama:
"Hak" kavramını Fichte şu şekilde belirlemektedir: “Özgürlüğünü ilişkiye girdi ğin tüm başka kişilerin özgürlüğü kavramı yoluyla sınırla.” Bunu şu şekilde açımlamak olanaklıdır: Bir ussal varlıklar toplumunun her bir üyesinin özgürlüğünün anlatımını, topluluğun öteki üyelerinin de kendi özgürlüklerini anlatabilecekleri bir yolda sınırlıyor olması hakkaniyet kavramıdır. Görüldüğü gibi hak kavramı toplumsal bir kavramdır. Öteki ussal varlıklar düşüncesi ile birlikte ortaya çıkar.
Soru 34
Schelling’in felsefi gelişiminin evreleri hangisinde doğru sıralamada verilmiştir?
Seçenekler
A
Öznel idealizm - doğa felsefesi - özdeşlik felsefesi - negatif ve pozitifin karşıtlığında felsefe
B
Doğa felsefesi - özdeşlik felsefesi - negatif ve pozitifin karşıtlığında felsefe - öznel idealizm
C
Özdeşlik felsefesi - negatif ve pozitifin karşıtlığında felsefe - öznel idealizm - doğa felsefesi
D
Negatif ve pozitifin karşıtlığında felsefe - öznel idealizm - doğa felsefesi- özdeşlik felsefesi
E
Öznel idealizm - özdeşlik felsefesi - negatif ve pozitifin karşıtlığında felsefe - doğa felsefesi
Açıklama:
Schelling’in felsefi gelişimini dört aşamada ele almak geleneksel hâle gelmiştir: Bunlar, öznel idealizm, doğa felsefesi, özdeşlik felsefesi ve negatif ve pozitifin karşıtlığında felsefe şeklinde nitelenebilecek dört aşama ya da dönem olarak birbirini izlemiştir.
Soru 35
Schelling'in doğa felsefesine göre, doğanın üçüncü birliği ya da potansiyelliği hangisidir?
Seçenekler
A
Evrensel mekanizm
B
Organlaşma/organizm
C
Mutlak
D
Dünyanın genel yapısı
E
Teleoloji
Açıklama:
Schelling'e göre, doğanın üçüncü birliği ya da potansiyelliği organlaşma/organizmdir. Yani canlı varlıkların ortaya çıkışı devreye girer.
Soru 36
Schelling'in tarih felsefesine yönelik görüşlerine göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Bir bütün olarak tarih, mutlak’ın sürekli bildirilişidir.
B
Tarih, bireylerin bağıntısız görünen eylemlerinin bir sentezini başarır.
C
Tarih insan soyunun özgürleşme yolundaki gelişimidir.
D
İnsan tarihinde sonsuz bir ilerlemeye yer yoktur.
E
Tarih zorunluluk aracılığıyla özgürlüğün gerçekleşimidir.
Açıklama:
Schelling’in inancına göre insan tarihinde sonsuz bir ilerlemeye yer vardır. Çünkü bir bütün olarak tarih, mutlak’ın sürekli bildirilişidir. Bu bildiriş kendini aşamalı olarak açığa koyar. Mutlak, ideal ve olgusalın salt özdeşliği olduğu için tarih ikinci bir doğanın, ussal olarak örgütlenmiş politik toplum çerçevesi içerisinde yetkin bir ahlaksal dünya-düzeninin oluşturulmasına doğru bir devinim olmalıdır ve mutlak sonsuz olduğuna göre bu ilerleme devinimi de sonsuz olmalıdır. Bu açıklamaya dayanarak, D seçeneği sorunun doğru yanıtıdır.
Soru 37
Schelling’in felsefesinde ben’in ulaşabileceği en yüksek basamak hangisidir?
Seçenekler
A
Eylem
B
Etik
C
Bilinç
D
Estetik
E
Özgürlük
Açıklama:
Fichte’nin felsefesinde ağırlık noktasını pratik felsefe oluşturuyordu. Ben’in temel niteliği eylemdi. Schelling’in felsefesinde ise ben’in ulaşabileceği en yüksek basamak etik değil, estetiktir. Schelling, ben’in bilen ve eyleyen bilinçliliğine estetik bilinci eklemiştir. O, bu bilinçliliğe estetik sezgi der. Estetik sezgi kendisini sanatsal yaratmada dışlaştırır.
Soru 38
Schleiermacher'ın dinsel deneyim yorumuna göre, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Düşünce ve varlık birbirleriyle bağlantı içindedirler.
B
Ya düşünce kendisini doğaya uydurur ya da doğayı kendisine uydurur.
C
En son olgusallık insandır.
D
Din ne bir bilgidir ne de ahlaktır, tersine o yalnızca duygudur.
E
Din özsel olarak sonsuza bağımlılık duygusudur.
Açıklama:
Schleiermacher’e göre düşünce ve varlık birbirleriyle bağlantı içindedirler. Ona göre düşüncenin varlığa bağlanabilmesi için iki yol vardır: Birincisi bilimsel ya da kuramsal bilgide olduğu gibi düşünce kendisini varlığa uydurabilir ve bilimsel kavram ve yargılarımızın bütününe karşılık gelen varlık doğa olarak adlandırılır. İkinci yol olarak düşünce varlığı kendisine uydurmaya çalışır. Bu yol ahlaksal etkinliğimizin yoludur. Ahlaksal eylem yoluyla etik ideallerimizi gerçekleştirmeye çalışırız. Ahlaksal eylemlerimizin kökünde yatan düşünce bu eylemleri bizim bu yolumuzda ortaya çıkacak bir varlıkla ilişkilendirir. Bu varlık tindir. Şu hâlde bu iki yol nedeniyle insanın önünde tin ve doğa olmak üzere iki varlık yer alır. Ama buradaki ikicilik mutlak mıdır? Bu iki yol da insandan başladığına göre, bunların bir yerde birleşmeleri, bir olmaları çok doğal ya da sezgiye açık görünüyor. Schleiermacher bu iki varlık biçiminin tanrıda birleştiklerini, yani özdeş olduklarını öne sürer. Şu hâlde en son olgusallık tanrıdır. Bir başka deyişle en son olgusallık tin ve doğanın evrende ya da tanrıda özdeşlikleridir. Bu sebeple en son olgusallık insan değildir. C seçeneği sorunun doğru yanıtıdır.
Soru 39
Schleiermacher’e göre, insanın ahlaksal yaşamı hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Birey ve toplum karşıt kavramlardır.
B
Bireysellik ancak başkaları ile ilişki içinde gerçeklik kazanır.
C
Toplum da insan bireylerinin bir topluluğu olarak bireysel ayrımları gerektirir.
D
Toplum ve birey birbirlerine göndermede bulunan olgulardır.
E
Her insanın biricik bir ahlaksal belirlenimi vardır.
Açıklama:
Schleiermacher’e göre birey ve toplum karşıt kavramlar değildirler. Çünkü bireysellik ancak başkaları ile ilişki içinde gerçeklik kazanır. Bir yandan insanın biricik olma özelliği, eş deyişle onu başka insanlardan ayıran yanı, bir insan toplumu içinde olgusallaşır; bu nedenle toplum ön koşuldur. Öte yandan toplum insan bireylerinin bir topluluğu olarak, bireysel ayrımları gerektirir. Bu yüzden birey ve toplum birbirlerine göndermede bulunurlar ve birey için öz-gelişim sadece kişinin bireysel yetenek ve becerilerinin gelişimini değil aynı zamanda başka kişiliklerin gelişimine saygıyı da gerektirir.
Soru 40
Schleiermacher’in din ve tanrı anlayışı hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Din, ahlak ve metafizik farklı nesneleri konu edinirler.
B
Dini edim evreni sezmeye çalışır, evrense sonsuz tanrısal olgusallıktır.
C
Dinin özü düşünce değil, duygudur
D
Din, özsel olarak sonsuza bağımlılık duygusudur.
E
Tanrıya bir kişilik yüklenemez.
Açıklama:
Schleiermacher’e göre, sonsuz tanrısal olgusallıktır. Bu yüzden din özsel olarak sonsuza bağımlılık duygusudur. Bu yapısıyla din, ahlak ve metafizikten de ayrılır. Aslında üçünün de nesneleri aynıdır, evren ve insanın onunla ilişkisi.
Soru 41
Aşağıdakilerden hangisi modern hermeneutiğin kurucularından biri olarak kabul edilir?
Seçenekler
A
Schelling
B
Schleiermacher
C
Hegel
D
Kant
E
Fichte
Açıklama:
Aslında Schleiermacher’in buradaki felsefi önemi dinsel yaşamı çözümleme eylemine girişince ortaya çıkan yorumlama denemesi ile dinsel bir yorumbilim (hermeneutik) alanından hareketle modern hermeneutiğin de kurucularından biri durumuna gelmiş olmasıdır.
Soru 42
Schelling’e göre aşağıdakilerden hangisi bilincin kendisini gerçekleştirme sürecinin ikinci evresinde ortaya çıkan olgulardan biri değildir?
Seçenekler
A
Evren
B
Uzay
C
Zaman
D
Nedensellik
E
Organizma
Açıklama:
Schelling, bilincin tarihini üç ana evrede izler: İlk evre ilkel duyumdan üretken sezgiye dek yayılır ve doğa felsefesinde maddenin kuruluşu ile bağlantılıdır. İkinci evre üretken sezgiden
derin düşünmeye dek uzanır. Üçüncü evrede organizmanın oluşumu devreye girer.
derin düşünmeye dek uzanır. Üçüncü evrede organizmanın oluşumu devreye girer.
Soru 43
Schelling’in özdeşlik felsefesi, en iyi, aşağıdaki genel felsefi eğilimlerden hangisine uymaktadır?
Seçenekler
A
Öznellik
B
Materyalizm
C
Panteizm
D
Vitalistik panteizm
E
Nesnellik
Açıklama:
Schelling’in özdeşlik felsefesi panteizmin bir türüdür ama Spinoza’nın ölü, maddesel ve determinist panteizmine karşıt olarak, doğanın canlılığını vurgulamaktadır. Spinoza’nın etkisi açık olmasına karşın, Herder ve Goethe’nin vitalistik yorumlamaları aracılığıyla filtrelenmiştir. Aynı şey Schelling’in Bruno’sundaki vitalistik panteizmin benzer etkisiyle gerçekleşmiştir
Soru 44
Schelling’e göre mutlak’ın kendisini doğada nesnelleştirmesi sürecinin ikinci aşaması aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Tanrı
B
Devlet
C
Evrensel mekanizm
D
Organizm
E
Cisimler dünyası
Açıklama:
Sınırsız etkinliğin itkisi kendini yeniden ileri sürer ve doğanın kuruluşunda ikinci birlik ya da potansiyellik, evrensel mekanizm olarak karşımıza çıkar.
Soru 45
Schelling’in mutlak kavramı hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Sonsuz bir öz-bilgi edimidir.
B
Zamansal ardışıklık sergileyen üç evrede kendini açınlar.
C
Tin ve doğanın özdeşliğini ifade eder.
D
Öznellikle nesnelliğni salt özdeşliğidir
E
Kendisini öncelikle ideal doğa olarak nesnelleştirir.
Açıklama:
Tin ve doğanın bu özdeşliği bizi mutlak kavramına götürür. Mutlak, öznellik ve nesnelliğin salt özdeşliğidir. Mutlak tek bir bilgi edimidir ve içinde hiçbir zamansal ardışıklık yoktur.
Soru 46
Kapalı Ticaret Devleti kavramı aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?
Seçenekler
A
Hegel
B
Fichte
C
Schelling
D
Schleiermacher
E
Kant
Açıklama:
Fichte 1796’da Doğal Hakkın Temeli adlı yapıtını, 1798’de Törebilim Sistemi başlıklı çalışmasını yayımladı. Jena’dan Berlin’e geçti ve 1800’de İnsanın Belirlenimi başlıklı çalışmasını yayımladı. Bu çalışma kamuya yönelik yazıları arasında yer alır. Bu yazı idealist felsefe sisteminin yeni baştan bir savunusu durumundadır. Aynı yılda Kapalı Ticaret Devleti adlı yapıtını da yayımlamıştır
Soru 47
Fichte’nin üç temel önermeye dayalı düşünme sisteminde antitez aşağıdakilerden hangisine karşılık gelmektedir?
Seçenekler
A
Mutlak ben
B
Tin
C
Ben-olmayan
D
Doğa
E
Ben
Açıklama:
Fichte’nin felsefi sisteminin üç temel önermesi şöyledir: “Ben sadece kökensel bir yolda
kendi varlığını koyar”, “Ben’in karşısında genel olarak bir ben-olmayan vardır”, “Ben’de bölünebilir bir Ben’e karşıt olarak bölünebilir bir ben-olmayan bulunur
kendi varlığını koyar”, “Ben’in karşısında genel olarak bir ben-olmayan vardır”, “Ben’de bölünebilir bir Ben’e karşıt olarak bölünebilir bir ben-olmayan bulunur
Soru 48
Fichte’ye göre aşağıdakilerden hangisi insanı bir doğa sistemi hâline getirmektedir?
Seçenekler
A
Öz-sakınım
B
Öz-bilinç
C
Zihin
D
İnanç
E
Anlama yetisi
Açıklama:
Fichte, konuya insanın ahlaksal doğasının ne olduğunu sorarak başlar: Ben (Ego) özü bakımından bir etkinliktir, bir çabadır; bu etkinlik ve çabanın altındaki temel biçim ise gördüğümüz gibi bilinçliliğin altında kalan dürtü ya da itkilerdir. Bu yüzden bir bakış açısına göre insan bir dürtüler sistemidir diyebiliriz, bir bütün olarak sistemi temsil eden dürtü Fichte’ye göre öz-sakınım dürtüsüdür
Soru 49
Fichte’ye göre felsefenin ilk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Doğa
B
Mutlak
C
İdealizm
D
Salt ben
E
Kendinde şey
Açıklama:
İdealizm yolu seçildiğine göre sistemin ilk ilkesi olarak “ben” nedir? Bu soruyu yanıtlayabilmek için empirik ‘ben’in arkasında yer alan ‘mutlak (salt) ben’e gitmek
gerekmektedir. Bunun nedeni şudur: ‘ben’i (kendi’yi) ne denli bilinç nesnesi yapmaya çalışırsak çalışalım, her zaman nesneleştirmeyi aşan bir ‘ben’ kalır. Bu ben tüm nesneleştirmenin ön koşuludur. Bu salt ya da aşkınsal (transsendental) ben
olarak felsefenin ilk ilkesidir
gerekmektedir. Bunun nedeni şudur: ‘ben’i (kendi’yi) ne denli bilinç nesnesi yapmaya çalışırsak çalışalım, her zaman nesneleştirmeyi aşan bir ‘ben’ kalır. Bu ben tüm nesneleştirmenin ön koşuludur. Bu salt ya da aşkınsal (transsendental) ben
olarak felsefenin ilk ilkesidir
Ünite 4
Soru 1
“Her gerçeklik ussaldır, ussal olan gerçektir.” öne sürümünde bulunan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kant
B
Descartes
C
Hume
D
Hegel
E
Sokrates
Açıklama:
Hegel, Alman idealistlerinin genel bir kabulü olan “Her bilgi objesi zihnin ürünüdür.”
yargısını kabul ederek “Her gerçek ussaldır, ussal olan gerçektir.” öne sürümünde
bulundu. Doğru cevap D'dir.
yargısını kabul ederek “Her gerçek ussaldır, ussal olan gerçektir.” öne sürümünde
bulundu. Doğru cevap D'dir.
Soru 2
I. Bilinemeyen bir kendinde-varlık kabul edilemez.
II. Gerçekliğin doğası düşüncedir, sonul gerçeklik mutlak ideadır.
III. Bilgi deneyle başlar ama deneyden doğmaz.
IV. Doğuştan bilgi yoktur ve insan zekası doğduktan sonra dolmaya başlayan bomboş bir levha (tabula rasa) dır.
Yukarıdakilerden hangisi Hegel'in öne sürdüğü unsurlar arasındadır?
II. Gerçekliğin doğası düşüncedir, sonul gerçeklik mutlak ideadır.
III. Bilgi deneyle başlar ama deneyden doğmaz.
IV. Doğuştan bilgi yoktur ve insan zekası doğduktan sonra dolmaya başlayan bomboş bir levha (tabula rasa) dır.
Yukarıdakilerden hangisi Hegel'in öne sürdüğü unsurlar arasındadır?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
II ve III
D
I, II ve IV
E
Yalnız IV
Açıklama:
Hegel iki öne sürümde bulunur:
1. Bilinemeyen bir kendinde-varlık kabul edilemez.
2. Gerçekliğin doğası düşüncedir, sonul gerçeklik mutlak ideadır. Bu durumda tüm
gerçeklik, yani evren, mutlak idea’nın bir açınımından başka bir şey değildir. Bilgi deneyle başlar ama deneyden doğmaz sözü Kant'a, Doğuştan bilgi yoktur ve insan zekası doğduktan sonra dolmaya başlayan bomboş bir levha (tabula rasa)dır sözü ise John Locke'a aittir. Doğru cevap B'dir.
1. Bilinemeyen bir kendinde-varlık kabul edilemez.
2. Gerçekliğin doğası düşüncedir, sonul gerçeklik mutlak ideadır. Bu durumda tüm
gerçeklik, yani evren, mutlak idea’nın bir açınımından başka bir şey değildir. Bilgi deneyle başlar ama deneyden doğmaz sözü Kant'a, Doğuştan bilgi yoktur ve insan zekası doğduktan sonra dolmaya başlayan bomboş bir levha (tabula rasa)dır sözü ise John Locke'a aittir. Doğru cevap B'dir.
Soru 3
Tek evrensel gerçeklik olduğu için hem bilginin hem de felsefenin biricik konusu olan varlığın adı nedir?
Seçenekler
A
Ontolojik varlık
B
Mutlak varlık
C
Tarihsel varlık
D
Gerçek varlık
E
Düşünülen varlık
Açıklama:
Mutlak varlık (bundan böyle kısaca mutlak diyebiliriz,) tek evrensel gerçeklik
olduğu için hem bilginin hem de felsefenin biricik konusudur. Doğru cevap B'dir.
olduğu için hem bilginin hem de felsefenin biricik konusudur. Doğru cevap B'dir.
Soru 4
‘Kendi-için’ mutlakı inceleyen felsefe türü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Tin Felsefesi
B
Bilgi Felsefesi
C
Doğa Felsefesi
D
Ahlak Felsefesi
E
Varlık Felsefesi
Açıklama:
Doğa felsefesi ‘kendi-için’ mutlakı ve Tin felsefesi ‘kendinde ve kendi-için’ mutlakı inceler. Bunların biraradalığı mutlak’ın yaşam serüveninin tamamlanmış yorumunu ortaya koyar. Doğru cevap C'dir.
Soru 5
I. Öz
II. İvme
III. Kuvvet
IV. Edimsellik
V. Gözlem
Varlık mantığının antitezi olan öz mantığı hangi diyalektik üçlüden oluşur?
II. İvme
III. Kuvvet
IV. Edimsellik
V. Gözlem
Varlık mantığının antitezi olan öz mantığı hangi diyalektik üçlüden oluşur?
Seçenekler
A
I, II ve III
B
I, III ve IV
C
II, III ve IV
D
I, II ve V
E
II, III ve V
Açıklama:
Varlık mantığının antitezi olan öz mantığı şu temel diyalektik üçlüden oluşur: öz, kuvvet ve edimsellik. Doğru cevap B'dir.
Soru 6
I. Öznellik
II. Nesnellik
III. Tin
IV. Kavram
Yukarıdakilerden hangisi Hegel'in kavram mantığını dayandırdığı diyalektik unsurlar arasındadır?
II. Nesnellik
III. Tin
IV. Kavram
Yukarıdakilerden hangisi Hegel'in kavram mantığını dayandırdığı diyalektik unsurlar arasındadır?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
III ve IV
D
I, II ve IV
E
Yalnız IV
Açıklama:
Hegel varlık mantığı ile öz mantığının sentezi olarak gördüğü kavram mantığının şu ana diyalektik üçlüye dayandığını söyler: öznellik, nesnellik ve kavram (idea ya da düşünce). Doğru cevap D'dir.
Soru 7
Aşağıdakilerden hangisi mutlak tinin kendisini açımladığı aşamalardan birisidir?
Seçenekler
A
Hukuk
B
Politika
C
Sanat
D
Psikoloji
E
Spor
Açıklama:
Mutlak tin kendisini üç aşamada açımlar: sanat, din ve felsefe. Doğru cevap C'dir.
Soru 8
Aşağıdakilerden hangisi Hegel'in sınıflandırdığı sanat ürünleri arasında yer almaz?
Seçenekler
A
Mimari
B
Heykel
C
Müzik
D
Resim
E
Edebiyat
Açıklama:
Hegel sanat ürünlerini mimari, heykel, resim, müzik ve şiir olarak sınıflar. Doğru cevap E'dir.
Soru 9
I. Mimari
II. Heykel
III. Resim
IV. Müzik
V. Şiir
Yukarıdaki sanat ürünlerinden hangisi Hegel'e göre romantik sanata uygun bir yapıya sahiptir?
II. Heykel
III. Resim
IV. Müzik
V. Şiir
Yukarıdaki sanat ürünlerinden hangisi Hegel'e göre romantik sanata uygun bir yapıya sahiptir?
Seçenekler
A
I ve II
B
II ve IV
C
I, III ve IV
D
II, IV ve V
E
III, IV ve V
Açıklama:
Hegel sanat ürünlerini mimari, heykel, resim, müzik ve şiir olarak sınıflar. Bunlardan mimari sembolik sanata, heykel klasik sanata, resim, müzik ve şiir ise romantik sanata uygundurlar. Doğru cevap E'dir.
Soru 10
I. Tümellik
II. Evrensellik
III. Tikellik
IV. Bireysellik
Yukarıdakilerden hangisi dinsel bilincin geçtiği üç ana evre arasında sayılabilir?
II. Evrensellik
III. Tikellik
IV. Bireysellik
Yukarıdakilerden hangisi dinsel bilincin geçtiği üç ana evre arasında sayılabilir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
II ve III
D
I, II ve IV
E
I, III ve ıv
Açıklama:
Dinsel bilinç üç ana evreden geçmiştir: Birincisi tümellik, ikincisi tikellik, üçüncüsü bireysellik evresidir. Doğru cevap E'dir.
Soru 11
Hegel'in öz mantığı hangi diyalektik üçlüden oluşmaktadır?
Seçenekler
A
Öznellik-nesnellik-kavram
B
Varlık-yokluk-oluş
C
Öz-kuvvet-nesnellik
D
Öz-kuvvet-edimsellik
E
Öznellik-nesnellik-edimsellik
Açıklama:
Hegel’in diyalektik süreci tez-antitez-sentez üçlemesinden oluşur. Bunlara varlık mantığı, öz mantığı ve kavram mantığı denir. Bunlardan varlık mantığı varlık-yokluk-oluş üçlemesiyle ilerler. Varlık mantığının antitezi olan öz mantığı ise öz, kuvvet ve edimsellik üçlemesinden oluşur. Hegel, varlık mantığı ile öz mantığının sentezi olarak gördüğü kavram mantığının şu ana diyalektik üçlüye dayandığını söyler: öznellik, nesnellik ve kavram.
Soru 12
Hegel'in uslamlamasına göre "evrensel gerçeklik" nerede bulunmaktadır?
Seçenekler
A
Sonsuz töz
B
Mutlak varlık
C
Yansıma idesi
D
Gerçek yüklem
E
Sonsuz yineleniş
Açıklama:
Hegel’in uslamlamasında iki temel nokta öne çıkmaktadır: Birincisi, bilinemeyen bir kendinde-varlık düşüncesinin kabul edilmemesidir. İkincisi, gerçekliğin doğasının düşünce olduğu, ussallık olduğu ve sonul gerçekliğin mutlak idea (mutlak varlık) olduğudur. Hegel tüm gerçekliğin mutlak varlıkta bulunduğunu ya da bunun tarafından temsil edildiğini söyler; şu halde tüm gerçeklik, yani evren, "mutlak varlık"ın bir açınımdan başka bir şey olmamaktadır. Mutlak varlık tek evrensel gerçeklik olduğu için hem bilginin hem de felsefenin biricik konusudur. Mutlak salt bir bütünlüktür ya da bütün sonsuz yaşamdır; bir öz gelişim sürecidir yani kendi kendisinin oluş sürecidir.
Soru 13
Hangisi Hegel'in nesnel idealizmi açısından doğru bir bilgiyi ifade etmez?
Seçenekler
A
Hegel geniş kapsamlı ve karmaşık yapılı sistemi boyunca diyalektik yöntemi adım adım uygulamıştır.
B
Tekil olgular Hegel için ussal değildir; bunlar ancak bütünün görünümleri olarak algılanabildikleri zaman ussallaşırlar.
C
Kavram mantığının diyalektik üçlüsünün tez olarak düşüneceğimiz ilk adımı nesnelliktir.
D
Hegel’in mantığının tüm eğilimi, başlangıçtaki varlık kavramından devinime geçerek, sonunda idea (kavram düşünce) fikrine ulaşmaktır.
E
Hegel varlık mantığı ile öz mantığının sentezi olarak gördüğü kavram mantığının öznellik, nesnellik ve kavram üçlüsüne dayandığını söyler.
Açıklama:
Kavram mantığının diyalektik üçlüsünün tez olarak düşüneceğimiz ilk adımı öznelliktir. Burada özne açısından tümel kavramın birliği önce "yargı"da bölünür; birtakım yargılar olarak karşımıza çıkar ve daha yüksek bir düzeyde "tasım (kıyas)"da yeniden kurulur. Öznelliğin antitezi olan nesnelliğe geçildiğinde ise bu bölümün üçlüleri olarak karşımıza mekanizm, kimyasallık ve ereksellik çıkar. Bu kate goriler doğa dünyası ile ilişkilidirler. Kavram mantığının üçüncü aşamasında ise öznellik ve nesnelliğin sentezi olarak karşımızda artık kavram yani idea (düşünce) vardır. İdea’da artık biçimsel ve maddesel, öznel ve nesnel gibi tek yanlı etmenler bir araya getirilir.
Soru 14
Hangisi Hegel'in ölümünden sonra, verdiği derslerin metinlerine ve belli ölçüde öğrencilerinin karşılaştırmalı notlarına dayalı olarak yayımlanmış olan eserlerindendir?
Seçenekler
A
Din Felsefesi
B
Fichte ve Schelling’in Felsefi Sistemleri Arasındaki Ayrım
C
Tinin Fenomenolojisi
D
Mantık Bilimi
E
Ana Çizgileriyle Hukuk Felsefesi
Açıklama:
1801 yılnda Hegel, Jena Üniversitesinde önemli bir konumda bulunan Fichte’nin desteğiyle bu üniversiteye öğretim üyesi olarak atanmıştır ve burada ilk yayımlanan kitabı, "Fichte ve Schelling’in Felsefi Sistemleri Arasındaki Ayrım başlığını" taşımaktadır. Hegel 1807’de ise en büyük ve etkili yapıtı "Tinin Fenomenolojisi"ni ve 1812 yılında yine büyük bir çalışması olan Mantık Bilimi’ni (Wissenschaft der Logik) yayımlamıştır. Heidelberg Üniversitesi'nde göreve başladıktan sonra "Özet Olarak Felsefi Bilimler Ansiklopedisi"ni yayımlamıştır (1818). Bu yapıtta felsefi sisteminin üç ana bölümünü oluşturan Mantık Bilimi, Doğa Felsefesi ve Tin Felsefesi başlıklı bölümleri özetlemiştir. Estetik üzerine derslerini de ilkin Heidelberg’de vermiştir. Aynı yıl Berlin Üniversitesi'ne geçmiş, ölüm tarihine kadar kaldığı bu üniversitede yoğun biçimde çalışmaya ve yazmaya devam etmiştir. 1821’de Ana Çizgileriyle Hukuk Felsefesi, 1827 ve 1830’da Ansiklopedi’nin yeni düzenlemeleri yayımlanmıştır. Verdiği derslerin metinleri, belli ölçüde öğrencilerinin karşılaştırmalı notlarına dayalı olarak ölümünden sonra yayımlanmıştır. Bu şekilde yayımlanan yapıtları arasında Tarih Felsefesi, Din Felsefesi, Sanat Felsefesi ve Felsefe Tarihi yer alır. 1831 yılında baş gösteren kolera salgınında altmış bir ya şında yaşamdan ayrılmıştır.
Soru 15
Hegel'in "öznel tin"i açıklarken kullandığı üç başlık hangi seçenekte bir arada verilmiştir?
Seçenekler
A
Antropoloji, Duyu Algısı ve Psikoloji
B
Tinin Fenomenolojisi, Efendi ve Köle Diyalektiği ve Psikoloji
C
Tinin Fenomenolojisi, Duyu Algısı ve Psikoloji
D
Öz Bilinç, Duyu Algısı ve Antropoloji
E
Antropoloji, Tinin Fenomenolojisi ve Psikoloji
Açıklama:
Hegel "öznel tin"i açıklarken Antropoloji, Tinin Fenomenolojisi ve Psikoloji olmak üzere üç başlık belirlemiştir. Antropoloji başlığı altında Hegel, fiziksel dünyadaki doğal bir varlık olarak ruh (spirit) ile ilgilenmektedir: Duyarlı, duygulu bir özne olarak ruh, mutlak’ın, tin hâlinde kendine geldiği ilk adımdır; bir başka deyişle de mutlakın doğadan özgürleşmesinin ilk basamağı ol maktadır. Hegel öznel tinin bundan sonraki aşamasını Tinin Fenomenolojisi başlığı altında inceler. Bu alanda ele aldığı kavramlar duyu deneyimi, algı, anlama yetisi, arzu, öz bilinç, efendi-köle diyalektiği ve akıl gibi kavramlardır. Öznel tinin açıklanmasında Hegel’in belirlediği üçüncü adım Psikoloji alt başlığıdır. Bu başlık altında Hegel, niyet etme, temsil etme, anımsama, imgelem, bellek, düşünce, pratik itkilerin-dürtülerin betimlenmeleri, doyum sonrası arayışlar gibi zihinsel ve ussal edimlerin betimlenmeleriyle uğraşmaktadır.
Soru 16
Hegel hangisinde, zihin toplumsal ve politik kurumlardaki dışsal cisimleşmelerine göndermede bulunur ve hak-yasa, öznel ahlak ve toplumsal ahlaklılıktan bahseder?
Seçenekler
A
Nesnel tin
B
Öznel tin
C
Öznel bilinç
D
Mutlak tin
E
Mulak varlık
Açıklama:
Hegel'in Felsefe Ansiklopedisi’nin üçüncü büyük kitabı, Tin Felsefesi adını taşımaktadır. Bu yapıttaki büyük üçlü Öznel Tin, Nesnel Tin ve Mutlak Tin'dir. Öznel tinin antitezi nesnel tindir ve mutlak tin de ikisinin sentezi durumundadır. Burada mutlakın tinselliğe geçmesinin öyküsü verilmektedir. Mutlak, tinselliği öncelikle bireysel insanların zihinselliklerinde yakalamakta, ardından aile, sivil topluluklar ve devlet gibi toplumsal kurum ve kuruluşlarda bu tinselliğini biraz daha geliştirmekte ve böylece nesnel tine dönüşmekte, sonul olarak da din, sanat ve felsefe etkinliklerinde en yüksek düzeye ulaşarak mutlak tin hâline gelmektedir. Öznel tin insan zihninin içsel çalışmalarına işaret ederken nesnel tin, zihnin toplumsal ve politik kurumlardaki dışsal cisimleşmelerine göndermede bulunur. Bilginin doruğunda mutlak tinin başarısı olan din, sanat ve felsefe yer alır. Nesnel tini oluşturan diyalektik üçlü ise hak ya da yasa, öznel ahlak ve toplumsal ahlaklılığı kapsar.
Soru 17
Hangisi Hegel'in devlet çözümlemesine dair doğru bir bilgi içermez?
Seçenekler
A
İnsanın en yüksek toplumsal başarısı devlettir.
B
Savaş devletlerin doğal bir koşulu olmasa da, barış durumunun bir kesintiye uğraması olarak savaşı, devletler sisteminin bir olgusu şeklinde görmekten başka bir yol yoktur.
C
Devlet ayrımlaşmamış birlik anlamında tümelliği temsil eder.
D
Devlet, özbilinçli etik tözdür, etik tindir.
E
Devlet, nesnel tin olarak bir anlamda zorunlulukla tanrısaldır.
Açıklama:
Hegel Aristoteles gibi, insanın en yüksek toplumsal başarısının devlet olduğunu belirtir. Aile ayrımlaşmamış birlik anlamında tümellik, sivil toplum ise tikellik momentini temsil ederken devlet ayrımlaşmamış birlik yerine, tümelin ve tikelin ayrımlaşmış birliğini temsil eder. Burada yalın tikellik yerine tikel istencin tümel istenç ile öz deşliği bulunur. Başka bir anlatımla, devlette bireysel özbilinç tümel özbilinç düzeyine yükselmiştir. Devlet aynı zamanda özbilinçli etik tözdür, etik tindir. Hegel’e göre devlet, nesnel tin olduğu için bir anlamda zorunlulukla tanrısaldır ama o da Aristoteles gibi devlette aşırılıkları ve despotizmi önleyecek güvenlik mekanizmalarının bulunması gerektiğini kabul eder. Yine Hegel'e göre savaş devletlerin doğal bir koşulu olmasa da, barış durumunun bir kesintiye uğraması olarak onu, devletler sistemi nin bir olgusu şeklinde görmekten başka bir yol yoktur. Savaş, bireysel insanlar arasında değil, devletler arasında bir ilişki olduğuna göre, savaşçı olmayanların hakları ve çıkarları en üst düzeyden korunmalıdır ve yine savaş profesyonel or duların da varlık nedeni olarak görünmektedir.
Soru 18
Hegel'e göre "mutlak tin" kendisini hangi aşamalarla açımlar?
Seçenekler
A
Hak, öznel ahlak ve toplumsal ahlak
B
Sanat, açınlanmış din ve felsefe
C
Aile, devlet ve sivil topluluklar
D
Antropoloji, tinin fenomenolojisi ve psikoloji
E
Etik töz, toplumsal töz ve özgür istenç
Açıklama:
Hegel’in sistemini tamamlayan temel üçlünün sonuncu aşaması, mutlak tin (absoluter geist) adını alır ve sanat, açınlanmış din ve felsefeden oluşan bir aşamadır. Fenomenolojinin sonunda Hegel, dünya tarihinde, doğadan dine, dinden sanata ve sanattan felsefi bilgiye doğru bir devinim olduğunu belirtmiştir. Ansiklopedi de sanata daha bağımsız bir statü vermiş olarak görünür. Ama genel şemada karşımıza çıkan uslamlamanın ayrıntıları bu bağımsızlığı çok zor ortaya koyar çünkü geçişin betimlendiği bölümlerde, tıpkı Fenomenoloji’de olduğu gibi nesnel tinden dine doğru bir gidişin betimlemesi yapılır. Bu şekilde Ansiklopedinin sonuç bölümlerinde, sanat, dinin uygun olmayan bir formu olarak, din ise sanatın daha uygun bir formu olarak gösterilmektedir. Felsefe, çizilen resimde düşünme ve tümüyle ussallaştırılmış bir şey olarak tıpkı din gibi özgür bir konumda görünür. Sonuç olarak Hegel’e göre bu üçü de mutlak tinin görünümleridir. Mutlak tin kendisini bunlardan her birisi olarak açımlama yoluna gider.
Soru 19
Hegel, sanat türleri sınıflandırmasına göre heykeli hangi sanat tarzına uygun bulmaktadır?
Seçenekler
A
Sembolik Sanat
B
Romantik Sanat
C
Modern Sanat
D
Klasik Sanat
E
Yapısal Sanat
Açıklama:
Hegel’e göre güzellik duyusaldan ödünç alınan bir ussaldır, duyusal görünüm bir form aldığında ya da ussal içerik bir form içinde kendini açığa koyduğunda güzel sanat karşımızda durur. Ussalın bu duyusal cisimleşmesi üç ilkesel yolda gerçekleşir. Bunlar sembolik sanat, klasik sanat ve romantik sanat biçimleridir. Hegel’in güzelin üç ana tipine ilişkin bu görüşü sanatsal ürünlerin başlıca tipleri ne ilişkin görüşü ile yakından ilişkilidir. Hegel sanat ürünlerini, mimari, heykel, resim, müzik ve şiir tarzında sınıflama yoluna gitmiştir. Bu alanlardaki herhangi bir çalışma, sembolik, klasik ve romantik tarzlarda olabilir. Ama ona göre, mimari özellikle sembolik sanata uygundur; heykel klasik sanata ve resim, müzik ve şiir ise daha çok romantik sanat tarzına uygundurlar.
Soru 20
Hegel'e göre en temel sanat türü hangisidir?
Seçenekler
A
Heykel
B
Resim
C
Müzik
D
Şiir
E
Mimari
Açıklama:
Hegel’e göre en temel sanat türü mimaridir ve insanların ilk denediği sanat türü de budur. Çünkü onun materyali tinsiz-zihinsizdir ve onun formu bu tinsiz aracın fiziksel özelliklerine ve ağırlığına bağlıdır. İlk insanların mimari ürünü, onların bir araya gelerek tanrılara tapınabilmeleri için yapılan tapınaklardır, bu tapınaklar ayrıca topluluklarına birlik getirmeye de hizmet etmişlerdir.
Soru 21
Hegel’e göre dinsel bilincin gelişiminin son evresi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Nesnellik
B
Ahlaklılık
C
Dindarlık
D
Öznellik
E
Bireysellik
Açıklama:
Buna göre dinsel bilinç üç ana momentten ya da evreden geçmiştir. Birincisi
tümellik evresidir. Tanrı ayrımlaşmamış, tümel olarak ve sonsuz olarak biricik
gerçekliktir. İkincisi tikellik evresidir. Bu aşamada tanrıyı düşünmekle, kendim ile
O, sonlu ile sonsuz arasına ayrım getirmiş olurum. Böylece tanrı karşımda duran
bir nesne olur ve bu şekilde ona yabancılaşmış olurum. Bu dini açıdan bir günahkâr
olduğum bilincini de kapsar. Üçüncü evre bireysellik evresidir. Tikelin tümele,
sonlunun sonsuza geri dönüşünü imler, böylece ayrılma ve yabancılaşma aşılmış
olur. Dini açıdan bu tapınma yoluyla gerçekleşir.
tümellik evresidir. Tanrı ayrımlaşmamış, tümel olarak ve sonsuz olarak biricik
gerçekliktir. İkincisi tikellik evresidir. Bu aşamada tanrıyı düşünmekle, kendim ile
O, sonlu ile sonsuz arasına ayrım getirmiş olurum. Böylece tanrı karşımda duran
bir nesne olur ve bu şekilde ona yabancılaşmış olurum. Bu dini açıdan bir günahkâr
olduğum bilincini de kapsar. Üçüncü evre bireysellik evresidir. Tikelin tümele,
sonlunun sonsuza geri dönüşünü imler, böylece ayrılma ve yabancılaşma aşılmış
olur. Dini açıdan bu tapınma yoluyla gerçekleşir.
Soru 22
Hegel’e göre aşağıdakilerden hangisi bir doğa dini değildir?
Seçenekler
A
Büyü dinleri
B
Yunan dinleri
C
Mısır ve İran dinleri
D
Çin dinleri
E
Hint dinleri
Açıklama:
Şu hâlde, zihin salt soyut tanrı düşüncesinden, kendisinin ve tanrının ayrı varlıklar olduğunu ayrımsamasına ve oradan da kendisini tanrı ile yeniden bir olarak bilmeye doğru devinir. Hegel’e gö re bu devinim dinsel bilincin özsel devinim çizgisidir. Bu üç evre ideanın üç temel
evresine de karşılık gelir. Ancak din sadece soyut olarak din değildir, çeşitli olgusal
dinler biçimini alarak kendi gelişimini izler. Bu gelişimi din felsefesi verecektir
hiç kuşkusuz. Buna göre dünya üzerindeki ilk din tipi doğa dini olarak karşımıza
çıkar. Bu da üç evreye bölünür: İlki büyü dinidir. İkincisi, Çin ve Hint dinleri grubudur.
Üçüncüsü, İran, Suriye ve Mısır dinleri olarak belirginleşirler.
evresine de karşılık gelir. Ancak din sadece soyut olarak din değildir, çeşitli olgusal
dinler biçimini alarak kendi gelişimini izler. Bu gelişimi din felsefesi verecektir
hiç kuşkusuz. Buna göre dünya üzerindeki ilk din tipi doğa dini olarak karşımıza
çıkar. Bu da üç evreye bölünür: İlki büyü dinidir. İkincisi, Çin ve Hint dinleri grubudur.
Üçüncüsü, İran, Suriye ve Mısır dinleri olarak belirginleşirler.
Soru 23
Hegel’in din anlayışında önemli bir yeri olan Vorstellung kavramı ne anlama gelir?
Seçenekler
A
Sembolik sanat
B
Uzay ve zaman görüsü
C
İmgesel düşünme
D
Kavramsal düşünme
E
Dünya görüşü
Açıklama:
Hegel’in deyimiyle ‘Vorstellung’ biçimindeki öz-belirimi ile ilişkilidir. Vorstellung (tasarım) imgesel ya da resimsel düşünme demektir.
Soru 24
Hegel’e göre aşağıdaki sanat ürünlerinden hangisi sembolik sanat için daha uygundur?
Seçenekler
A
Şiir
B
Resim
C
Müzik
D
Heykel
E
Mimari
Açıklama:
Hegel’in güzelin üç ana tipine ilişkin bu görüşü sanatsal ürünlerin başlıca tiplerine ilişkin görüşü ile yakından ilişkilidir. Hegel sanat ürünlerini, mimari, heykel, resim, müzik ve şiir tarzında sınıflama yoluna gitti. Bu alanlardaki herhangi bir çalışma, sembolik, klasik ve romantik tarzlarda olabilir. Ama ona göre, mimari özellikle sembolik sanata uygundur; heykel klasik sanata ve resim, müzik ve şiir ise daha çok romantik sanat tarzına uygundurlar.
Soru 25
Aşağıdakilerden hangisi nesnel tinin açınım evrelerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Yasa
B
Din
C
Devlet
D
Aile
E
Sivil toplum
Açıklama:
Nesnel tini oluşturan diyalektik üçlü, hak ya da yasa, öznel ahlak ve toplumsal ahlaklılığı kapsar. Birinci bölüm mülkiyet, sözleşme ve ceza ile örneklenebilen yasal hakları ve ödevleri içerir. İkinci kısım
büyük ölçüde niyet ve vicdan ahlaklılığı ile ilgilidir. Üçüncü kısım kendi içinde yine bir üçlü adım içerir: Toplumsal ahlak ise aile, sivil toplum ve devlet diyalektik üçlüsüne dayanır.
büyük ölçüde niyet ve vicdan ahlaklılığı ile ilgilidir. Üçüncü kısım kendi içinde yine bir üçlü adım içerir: Toplumsal ahlak ise aile, sivil toplum ve devlet diyalektik üçlüsüne dayanır.
Soru 26
Hegel 1778 yılında Tübingen Üniversitesi'nde aşağıdakilerden hangisi üzerine eğitim almıştır?
Seçenekler
A
İlahiyat
B
Edebiyat
C
Tarih
D
Felsefe
E
Fizik
Açıklama:
Kant sonrası Alman idealizminin doruk noktası ve en büyük ismi olan Hegel, Almanya’nın Stuttgart kentinde doğdu. Babası bir devlet memuruydu. Stuttgart’taki okul yıllarında parlak bir öğrenci izlenimi bırakmamıştır. 1778’de Tübingen Üniversitesinde ilahiyat eğitimine başladı. Eğitimini tamamladıktan sonra Bern ve Frankfurt kentlerinde altı yıl süreyle aile öğretmenliği yaptı. Bu dönemde büyük çalışmasıyla fazla ilişkisi olmayan bazı yazılar yayımladı.
Soru 27
Aşağıdaki düşünürlerden hangisi Hegel'in ilk kitabında konu edindiği isimlerden birisidir?
Seçenekler
A
Gottlob Ernst Schulze
B
Friedrich Schelling
C
Karl Leonhard Reinhold
D
Friedrich Heinrich Jacobi
E
Friedrich Schleiermacher
Açıklama:
1801 yılnda Hegel, Jena Üniversitesinde önemli bir konumda bulunan Fichte’nin desteğiyle bu üniversiteye öğretim üyesi olarak atandı. Burada ilk yayımlanan kitabı, Fichte ve Schelling’in Felsefi Sistemleri Arasındaki Ayrım başlığını taşımaktadır. O sırada Schelling de Jena Üniversitesinde görev yapmaktaydı ve Hegel ile aralarında içtenlikli bir arkadaşlık oluştu.
Soru 28
Aşağıdakilerden hangisi Hegel'in eserlerinden birisi değildir?
Seçenekler
A
Tinin Fenomenolojisi
B
Mantık Bilimi
C
Özet Olarak Felsefi Bilimler Ansiklopedisi
D
Ana Çizgileriyle Hukuk Felsefesi
E
Monologlar
Açıklama:
Hegel 1807’de en büyük ve etkili yapıtı Tinin Fenomenolojisi’ni (Phenomenologie des Geistes) yayımladı. Böylece Fichte ve Schelling’in yanında Alman idealizmi sürecindeki bağımsız ve kendine özgü yerini almış oldu. Bu arada başlayan Jena Savaşı nedeniyle üniversite kapatılınca (1807) Hegel, geçim sıkıntılarını karşılayabilmek için Nürnberg’de bir lisenin müdürlüğünü kabul etti. 1812 yılında yine büyük bir çalışması olan Mantık Bilimi’ni (Wissenschaft der Logik) yayımladı. Aslında bu yapıt 1816’ya dek bölümler hâlinde yayımlanmıştır. Bu sırada pek çok üniversiteden öneri almasına karşın lise müdürlüğü görevini 1816’ya dek sürdürmüş ve o yıl Heidelberg üniversitesinde göreve başlamıştır. Bu üniversitede çalıştığı bir yıl içinde Özet Olarak Felsefi Bilimler Ansiklopedisi’ni yayımlamıştır (1818). Bu yapıtta felsefi sisteminin üç ana bölümünü oluşturan Mantık Bilimi, Doğa elsefesi ve Tin Felsefesi başlıklı bölümleri özetlemiştir. Estetik üzerine derslerini de ilkin Heidelberg’de vermiştir. Aynı yıl Berlin Üniversitesine geçmiş, ölüm tarihine kadar kaldığı bu üniversitede yoğun biçimde çalışmaya ve yazmaya devam etmiştir. 1821’de Ana Çizgileriyle Hukuk Felsefesi, 1827 ve 1830’da Ansiklopedi’nin yeni düzenlemeleri yayımlanmıştır. Verdiği derslerin metinleri, belli ölçüde öğrencilerinin karşılaştırmalı notlarına dayalı olarak ölümünden sonra yayımlanmıştır. Bu şekilde yayımlanan yapıtları arasında Tarih Felsefesi, Din Felsefesi, Sanat Felsefesi ve Felsefe Tarihi yer alır. 1831 yılında baş gösteren kolera salgınında altmış bir yaşında yaşamdan ayrılmıştır.
Soru 29
Aşağıdakilerden hangisi Hegel felsefesinde çembersel bir süreç içinde kenid kendisini oluşturan salt bütünlüğe verilen isimdir?
Seçenekler
A
İde
B
Öz
C
Töz
D
Mutlak Varlık
E
Kesin Bilinç
Açıklama:
Mutlak Varlık, bilginin ve felsefenin biricik konusudur. Salt bir bütünlüktür, kendi kendisinin oluş sürecidir. Bu süreç çemberseldir, yani ulaşmak istediği sonul amacı başlangıçta erek olarak koymuştur.
Soru 30
Aşağıdakilerden hangisi Hegel'e göre Mutlak'ın yaşamını oluşturan üç ana evreden birisidir?
Seçenekler
A
Tisellik
B
Maddesellik
C
Töz
D
Tarih
E
Varlık
Açıklama:
Mutlak’ın yaşamı bu şekilde üç ana evreden oluşur. Mantıksal idea ya da kavram, doğa ve tinsellik. Buradan çıkan sonuca göre, felsefe ya da bilim sistemi üç ana bölüme ayrılacaktır: Mantık yani mutlakın doğasını inceliyor olması anlamında metafizik; Doğa Felsefesi ve Tin Felsefesidir. Bu üç bölüm birlikte mutlakın yaşamının bilimsel dökümünü oluşturmuş olurlar. Buna göre mantık, ‘kendinde’ mutlakı inceler. Doğa felsefesi ‘kendi-için’ mutlakı ve Tin felsefesi ‘kendinde ve kendi-için’ mutlakı inceler. Bunların biraradalığı mutlak’ın yaşam serüveninin tamamlanmış yorumunu ortaya koyar.
Soru 31
Hegel felsefesinde varlık ile yokluğun birliği aşağıdaki hangi kavramla karşılanır?
Seçenekler
A
İde
B
Oluş
C
Töz
D
Tin
E
Doğa
Açıklama:
Varlıktan yokluka doğru zihnin bu devinimi üçüncü bir kategoriyi üretir; Bu da oluş kavramıdır. Oluş kavramı, varlığın zaten sözü edilen nedenlerle Yokluk ile aynı şey olduğu zihin tarafından anlaşıldığı zaman, onun tarafından oluşturulur. Bu durumda Hegel’e göre oluş, varlık ile yokluk’un birliğidir; o bir tek idedir. Oluş bundan dolayı varlık ile yokluğun sentezidir.
Soru 32
Hegel'e göre öz mantığının asıl amacı olan ve töz/ilinek, neden/sonuç ile karşılıklı etkileşim alt kategorilerini kapsayan kategori aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Nedensellik
B
Oluşsallık
C
Edimsellik
D
Varlık
E
Birlik
Açıklama:
Varlığın anti-tezi durumundaki öz mantığında Hegel, öz ve varoluş, kuvvet ve beliriş, töz ve ilinek, neden ve sonuç, etki ve tepki gibi ilişki ya da bağıntı kategorilerini ele alır. Örneğin öz, görünenin arkasında ya da altında yatıyor olarak düşünülürken güç belirişi içinde sergilenen olgusallık olarak düşünülür. Burada kendinde-varlık düşünen bilinç için kendini bölme sürecine girer, birbirleriyle bağıntılı kategorilere dağılır. Ama öz mantığında asıl amaç, öz ve dış görüngüsel varoluşun birliği olarak betimlenen edimselliktir. Edimsel, ortaya çıkan iç özdür, tam belirişine ulaşmış güçtür. Edimsellik olarak varlık, için ve dışın birliği olarak
kendini belirten özdür. Edimsellik kategorisi başlığı altında Hegel, töz ve ilinek, neden ve sonuç ve karşılıklı etkileşim kategorilerine yer verir.
kendini belirten özdür. Edimsellik kategorisi başlığı altında Hegel, töz ve ilinek, neden ve sonuç ve karşılıklı etkileşim kategorilerine yer verir.
Soru 33
Aşağıdakilerden hangisi Hegel'in üçe ayırdığı tarih yazım türlerinden birisidir?
Seçenekler
A
Düşünsel tarih
B
Kesin tarih
C
Belgeci tarih
D
Eğitimci tarih
E
Dolaylı tarih
Açıklama:
Hegel’e göre üç türlü tarih yazımı vardır: dolaysız tarih yazımcılığı olayları, eylemleri, durumları betimler. İkinci tarih yazımı türü düşünsel tarihtir ve öğretici niteliktedir. Üçüncü tarih yazımı türü ise felsefi tarih ya da tarih felsefesidir.
Soru 34
Hegel fenomenolojisinin üç temel aşamadan sonuncusu olan ve sanat, açınlanmış din ve felsefeden oluşan aşama aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Töz
B
Zaman
C
Tin
D
Mutlak varlık
E
Canlılık
Açıklama:
Hegel’in sistemini tamamlayan temel üçlünün sonuncu aşaması, mutlak tin (absoluter geist) adını alır ve sanat, açınlanmış din ve felsefeden oluşan bir aşamadır. Fenomenolojinin sonunda Hegel, dünya tarihinde, doğadan dine, dinden sanata ve sanattan felsefi bilgiye doğru bir devinim olduğunu belirtmişti.
Soru 35
Aşağıdakilerden hangisi Hegel'in ilk sanat olarak adlandırdığı ve en temel kabul ettiği sanat türüdür?
Seçenekler
A
Resim
B
Heykel
C
Şiir
D
Müzik
E
Mimari
Açıklama:
Hegel’in güzelin üç ana tipine ilişkin bu görüşü sanatsal ürünlerin başlıca tiplerine ilişkin görüşü ile yakından ilişkilidir. Hegel sanat ürünlerini, mimari, heykel, resim, müzik ve şiir tarzında sınıflama yoluna gitti. Bu alanlardaki herhangi bir çalışma, sembolik, klasik ve romantik tarzlarda olabilir. Ama ona göre, mimari özellikle sembolik sanata uygundur; heykel klasik sanata ve resim, müzik ve şiir ise daha çok romantik sanat tarzına uygundurlar. Hegel’e göre en temel sanat türü mimaridir ve insanların ilk denediği sanat türü de budur. Çünkü onun materyali tinsiz-zihinsizdir ve onun formu bu tinsiz aracın fiziksel özelliklerine ve ağırlığına bağlıdır.
Soru 36
Hegel’e göre bilincin ilk temel görünümü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Duyu algısı
B
Zihin
C
Öz bilinç
D
Kuvvet
E
İstenç
Açıklama:
Antropoloji bölümünde ele alınan ruh, en alt düzeyde henüz ayrımlaşmamış
bir birlik olarak düşünülen öznel tindi. Tinin Fenomenolojisi bölümünde ise bilinçlilik
kazanmış ruhsal varlık söz konusudur: Bu nedenle burada birinci adım
duyu algısıdır.
bir birlik olarak düşünülen öznel tindi. Tinin Fenomenolojisi bölümünde ise bilinçlilik
kazanmış ruhsal varlık söz konusudur: Bu nedenle burada birinci adım
duyu algısıdır.
Soru 37
Aşağıdakilerden hangisi Hegel’in varlık mantığının antitez aşamasını oluşturur?
Seçenekler
A
Kuvvet
B
Oluş
C
Varlık
D
Yokluk
E
Edimsellik
Açıklama:
Hegel’in diyalektik süreci üç temel tez-antitez-sentez üçlemesinden oluşur. Bunlara varlık mantığı, öz mantığı ve kavram mantığı denir. Bunlardan varlık mantığı varlık-yokluk-oluş üçlemesiyle ilerler. Burada tez varlık, antitez yokluk, sentez ise oluştur.
Soru 38
Hegel’in mutlak kavramı hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Mutlak salt bir bütünlük ya da bütün sonsuz yaşamdır.
B
Mutlakın açınım süreci başı ve sonu olan çizgisel bir ilerleme izler.
C
Mutlak, nesnesi kendisi olan düşünmedir.
D
Mutlak, kendini bilme sürecini insan aracılığıyla ve insan tininde gerçekleştirir.
E
Mutlak tek evrensel gerçekliktir.
Açıklama:
Tüm gerçeklik mutlak ideada bulunur ya da mutlak idea tarafından temsil edildir. Evren mutlak ideanın açınımından ibarettir. Bu açınım süreci çemberseldir,
yani sonul amaç başlangıçta erek olarak koymuştur. Mutlak, nesnesi kendisi olan düşünmedir, yani kendini düşünen öznedir
yani sonul amaç başlangıçta erek olarak koymuştur. Mutlak, nesnesi kendisi olan düşünmedir, yani kendini düşünen öznedir
Soru 39
Aşağıdakilerden hangisi tüm Alman idealistlerinin üzerinde anlaştıkları bir yargıdır?
Seçenekler
A
Tinin doğadaki açınımı diyalektik bir süreç izler
B
Nesnel tin öznel tinin nesnelleştiği aşamadır.
C
Mutlak tinin açınımının son aşaması felsefedir.
D
Her bilgi objesi zihnin ürünüdür.
E
Evren mutlak ideanın açınım alanıdır
Açıklama:
“Nasıl bilinebilir?” Bu sorunun yanıtını yine Kant’tan yola çıkarak verdiler:
Kant, “Anlama yetisi, kategorilerini doğaya dikte eder.” diyordu. Ama Kant’ın öne
sürdüğü bilgi koşuluna göre, bir dışsal kendinde-varlığın bizim deneyimimize verilen maddesel içeriği kategoriler tarafından alınarak ancak o şekilde bilgi ortaya
konuyordu. İdealistler bu koşulu değiştirdiler. Çünkü onlar bu şekilde maddesel
şeyler de dâhil her bilgi objesi zihnin ürünüdür sonucunu çıkarma yoluna gittiler.
Hegel de bu noktayı kabul ederek “Her gerçeklik ussaldır, ussal olan gerçektir.” öne sürümünde bulundu.
Kant, “Anlama yetisi, kategorilerini doğaya dikte eder.” diyordu. Ama Kant’ın öne
sürdüğü bilgi koşuluna göre, bir dışsal kendinde-varlığın bizim deneyimimize verilen maddesel içeriği kategoriler tarafından alınarak ancak o şekilde bilgi ortaya
konuyordu. İdealistler bu koşulu değiştirdiler. Çünkü onlar bu şekilde maddesel
şeyler de dâhil her bilgi objesi zihnin ürünüdür sonucunu çıkarma yoluna gittiler.
Hegel de bu noktayı kabul ederek “Her gerçeklik ussaldır, ussal olan gerçektir.” öne sürümünde bulundu.
Soru 40
Hegel’in var olan ne varsa bilinebilir önermesi, aşağıdaki düşünürlerden hangisine bir karşı çıkış olarak anlaşılabilir?
Seçenekler
A
Schiller
B
Strauss
C
Kant
D
Fichte
E
Schelling
Açıklama:
Hegel, Kant’ın tersine, var olan her ne varsa bilinebilir diye düşünmekte ve Alman idealistlerinin genel kabulü olan “Her bilgi objesi zihnin ürünüdür.” yargısını kabul
ederek “Her gerçek ussaldır, ussal olan gerçektir.” öne sürümünde bulunmaktaydı. Bu iki yargı bir anlamda birbirini desteklemektedir çünkü var olan her şey ussal olduğuna göre us ile bilinebilir olmalıdır.
ederek “Her gerçek ussaldır, ussal olan gerçektir.” öne sürümünde bulunmaktaydı. Bu iki yargı bir anlamda birbirini desteklemektedir çünkü var olan her şey ussal olduğuna göre us ile bilinebilir olmalıdır.
Soru 41
I. Fichte
II. Schelling
III. Beethoven
IV. Goethe
V. Hölderlin
Yukarıdakilerden hangileri Hegel'in çağdaşlarındandır?
II. Schelling
III. Beethoven
IV. Goethe
V. Hölderlin
Yukarıdakilerden hangileri Hegel'in çağdaşlarındandır?
Seçenekler
A
I ve II
B
III ve IV
C
III ve V
D
IV ve V
E
Hepsi
Açıklama:
Doğru yanıt E seçeneğidir.
Soru 42
Jena kentinin bir dönem için romantizmin merkezi olarak anılmasının sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Romantizmin doğduğu yer olması.
B
1831 de başlayan Kolera salgını
C
1807 de başlayan Jena Savaşı
D
Novalis, Schelegel ve Hölderlin gibi şarilerin aynı dönemde yaşamış olması
E
Hiçbiri
Açıklama:
Doğru yanıt D seçeniğidir.
Soru 43
Aşağıdakilerden hangisi Hegel'in ölümünden sonra yayınlanan bir eseri değildir?
Seçenekler
A
Tarih Felsefesi
B
Din Felsefesi
C
Sanat Felsefesi
D
Felsefe Tarihi
E
Mantık Bilimi
Açıklama:
Mantık Bilimi haricindeki eserler Verdiği derslerin metinleri, belli ölçüde öğrencilerinin karşılaştırmalı notlarına dayalı olarak ölümünden sonra yayımlanmıştır. Doğru yanıt E seçeneğidir.
Soru 44
Her gerçeklik ussaldır, ussal olan gerçektir.
Sözü ile Hegel, en temelde hangi filozofun görüşlerine karşıt bir tez öne sürmektedir.
Sözü ile Hegel, en temelde hangi filozofun görüşlerine karşıt bir tez öne sürmektedir.
Seçenekler
A
Kant
B
Strauss
C
Schelling
D
Marx
E
Fichte
Açıklama:
Doğru yanıt A seçeneğidir.
Soru 45
Hegel'e göre; hem bilginin hem de felsefenin biricik konusu nedir?
Seçenekler
A
Mutlak Varlık
B
Mutlak Tin
C
İdealar
D
Metafizik
E
Estetik
Açıklama:
Doğru yanıt A seçeneğidir.
Soru 46
I. Sivil Toplum
II. Yasa
III din
IV. Aile
V devlet
Yukarıdakilerden hangileri nesnel tinin açınım evrenlerdindendir?
II. Yasa
III din
IV. Aile
V devlet
Yukarıdakilerden hangileri nesnel tinin açınım evrenlerdindendir?
Seçenekler
A
I, II ve III
B
Yalnız II
C
Yalnız I
D
I, II, IV ve V
E
Hepsi
Açıklama:
Doğru yanıt D seçeneğidir.
Soru 47
I. Mimari
II. Heykel
III Müzik
IV. Resim
V. Şiir
Hegel’e göre yukarıdaki sanat ürünlerinden hangisi sembolik sanat için daha uygundur?
II. Heykel
III Müzik
IV. Resim
V. Şiir
Hegel’e göre yukarıdaki sanat ürünlerinden hangisi sembolik sanat için daha uygundur?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız II
C
I ve II
D
II ve III
E
IV ve V
Açıklama:
Doğru yanıt A seşeneğidir.
Soru 48
I. MimariII. HeykelIII. MüzikIV. ResimV. Şiir Yukarıdaki sanat dallarından hangisi Hegel için diğerlerinden farklıdır?
Seçenekler
A
Mimari
B
Heykel
C
Müzik
D
Resim
E
Şiir
Açıklama:
Mimari: Hegel'e göre en temel ve insanların ilk denediği sanat türü olması bakımından diğerlerinden ayrılır. Doğru yanıt A seçeneğidir.
Modern Felsefe II Kitabının 105 sayfa 2 paragrafında da şu şekilde bu ifade yer almaktadır:
"Mimari: Hegel’e göre en temel sanat türü mimaridir ve insanların ilk denediği
sanat türü de budur. Çünkü onun materyali tinsiz-zihinsizdir ve onun formu bu
tinsiz aracın fiziksel özelliklerine ve ağırlığına bağlıdır. İlk insanların mimari ürünü,
onların bir araya gelerek tanrılara tapınabilmeleri için yapılan tapınaklardır,
bu tapınaklar ayrıca topluluklarına birlik getirmeye de hizmet ediyordu. “Hegel ilk
tapınakları yapan insanları, ‘inşa ettikleri yeri temizleyen’ olarak imgeledi ve bunu
‘sınırlılığın çalı-çırpılarını temizlemek’ olarak betimledi” (Acton. 1967, s.448)."
Modern Felsefe II Kitabının 105 sayfa 2 paragrafında da şu şekilde bu ifade yer almaktadır:
"Mimari: Hegel’e göre en temel sanat türü mimaridir ve insanların ilk denediği
sanat türü de budur. Çünkü onun materyali tinsiz-zihinsizdir ve onun formu bu
tinsiz aracın fiziksel özelliklerine ve ağırlığına bağlıdır. İlk insanların mimari ürünü,
onların bir araya gelerek tanrılara tapınabilmeleri için yapılan tapınaklardır,
bu tapınaklar ayrıca topluluklarına birlik getirmeye de hizmet ediyordu. “Hegel ilk
tapınakları yapan insanları, ‘inşa ettikleri yeri temizleyen’ olarak imgeledi ve bunu
‘sınırlılığın çalı-çırpılarını temizlemek’ olarak betimledi” (Acton. 1967, s.448)."
Soru 49
Aşağıdakilerden hangisi Hegel'in eseri değildir?
Seçenekler
A
Tinin Fenomenolojisi
B
Mantık Bilimi
C
ÖZet Olarak Felsefi Bilimler Ansiklopedisi
D
Ana Çizgileri ile Hukuk Felsefesi
E
Eleştirel Felsefe Dergisi
Açıklama:
Doğru yanıt E seçeneğidir.
Soru 50
I. Çin dinleri
II. Hint dinleri
III. Büyü dinleri
IV. Yunan dinleri
V. Mısır ve İran dinleri
Hegel’e göre yukarıdakilerden hangisi bir doğa dini
değildir?
II. Hint dinleri
III. Büyü dinleri
IV. Yunan dinleri
V. Mısır ve İran dinleri
Hegel’e göre yukarıdakilerden hangisi bir doğa dini
değildir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
III ve V
D
Yalnız V
E
Yalnız IV
Açıklama:
Doğru yanıt E seçeneğidir.
Soru 51
Hegel’in mutlak kavramı hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Mutlakın açınım süreci başı ve sonu olan çizgisel bir ilerleme izler.
B
Mutlak, kendini bilme sürecini insan aracılığıyla ve insan tininde gerçekleştirir.
C
Mutlak tek evrensel gerçekliktir.
D
Mutlak salt bir bütünlük ya da bütün sonsuz yaşamdır.
E
Mutlak, nesnesi kendisi olan düşünmedir.
Açıklama:
Mutlakın açınım süreci başı ve sonu olan çizgisel bir ilerleme izler.
Soru 52
Hegel’in var olan ne varsa bilinebilir önermesi, aşağıdaki düşünürlerden hangisine bir karşı çıkış olarak anlaşılabilir?
Seçenekler
A
Schiller
B
Kant
C
Fichte
D
Schelling
E
Strauss
Açıklama:
Kant
Soru 53
Aşağıdakilerden hangisi Hegel’in varlık mantığının sentez aşamasını oluşturur?
Seçenekler
A
Kuvvet
B
Oluş
C
Varlık
D
Yokluk
E
Edimsellik
Açıklama:
Oluş
Soru 54
Hegel’e göre bilincin ilk temel görünümü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Öz bilinç
B
Kuvvet
C
İstenç
D
Duyu algısı
E
Zihin
Açıklama:
Duyu algısı
Soru 55
Aşağıdakilerden hangisi tüm Alman idealistlerinin üzerinde anlaştıkları bir yargıdır?
Seçenekler
A
Tinin doğadaki açınımı diyalektik bir süreç izler.
B
Nesnel tin öznel tinin nesnelleştiği aşamadır.
C
Mutlak tinin açınımının son aşaması felsefedir.
D
Evren mutlak ideanın açınım alanıdır.
E
Her bilgi objesi zihnin ürünüdür.
Açıklama:
Her bilgi objesi zihnin ürünüdür.
Soru 56
Hegel’e göre aşağıdaki sanat ürünlerinden hangisi sembolik sanat için daha uygundur?
Seçenekler
A
Müzik
B
Mimari
C
Şiir
D
Heykel
E
Resim
Açıklama:
Mimari
Soru 57
Aşağıdakilerden hangisi nesnel tinin açınım evrelerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Din
B
Yasa
C
Sivil toplum
D
Devlet
E
Aile
Açıklama:
Din
Soru 58
Hegel’e göre dinsel bilincin gelişiminin son evresi aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Dindarlık
B
Nesnellik
C
Bireysellik
D
Öznellik
E
Ahlaklılık
Açıklama:
Bireysellik
Soru 59
Hegel’in din anlayışında önemli bir yeri olan Vorstellung kavramı ne anlama gelir?
Seçenekler
A
Kavramsal düşünme
B
Uzay ve zaman görüsü
C
Dünya görüşü
D
İmgesel düşünme
E
Sembolik sanat
Açıklama:
İmgesel düşünme
Soru 60
Hegel’e göre aşağıdakilerden hangisi bir doğa dini değildir?
Seçenekler
A
Mısır ve İran dinleri
B
Çin dinleri
C
Hint dinleri
D
Büyü dinleri
E
Yunan dinleri
Açıklama:
Yunan dinleri
Ünite 5
Soru 1
Aşağıdakilerden hangisi Schopenhauer’ın yapıtlarından birisi değildir?
Seçenekler
A
Din Üzerine
B
Dünyadan Acı Çekme Üzerine
C
Estetik Üzerine
D
Eğitim Üzerine
E
Etik Üzerine
Açıklama:
Bunların dışında (Schopenhauer) Kadınlar Üzerine, Din Üzerine, Etik Üzerine, Estetik Üzerine, Dünyadan Acı Çekme Üzerine ve Varoluşun Boş Oluşu Üzerine, adlarında yapıtları vardır. Eğitim Üzerine isimli eser Immanuel Kant'a aittir. Doğru cevap D'dir.
Soru 2
I. Fiziksel nesneler
II. Matematiksel objeler
III. Soyut kavramlar
IV. Ben bilgisi
Yukarıdakilerden hangisi Yeterli Neden İlkesinin dört formu arasında sayılabilir?
II. Matematiksel objeler
III. Soyut kavramlar
IV. Ben bilgisi
Yukarıdakilerden hangisi Yeterli Neden İlkesinin dört formu arasında sayılabilir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
II ve III
D
I, II ve IV
E
I, II, III ve IV
Açıklama:
Yeterli Neden İlkesinin dört formu şunlardır: Fiziksel nesneler, matematiksel objeler, soyut kavramlar, ben bilgisi. Doğru cevap E'dir.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi yeterli neden ilkesinin uzay ve zamanla ilişkili olan geometri ve aritmetikle karşılaşılan unsurudur?
Seçenekler
A
Fiziksel Nesneler
B
Matematiksel Objeler
C
Soyut Kavramlar
D
Ben Bilgisi
E
Sen Bilgisi
Açıklama:
Matematiksel Objeler: Burada uzay ve zamanla ilişkili olan geometri ve aritmetikle karşılaşırız. Geometri uzay parçalarının çeşitli konumlarını yöneten ilke üzerinde temellenir. Aritmetikse zaman parçalarını içerir; zaman parçalarının bağlanışı saymayı ve tüm sayıları doğurur. Uzay ve zaman parçalarına ilişkin yasa, yeter neden ilkesinin bir başka biçimini, yani varlık dediğimiz ilkeyi ortaya çıkarır. Doğru cevap B'dir.
Soru 4
Schopenhauer, idelerin (kavramların) daha ileri bir sınıfını ayrımlaştırdığı şekli nasıl ifade etmiştir?
Seçenekler
A
Görüngüsel ideler
B
İdelerin ideleri
C
Basit ideler
D
Doğuştan ideler
E
Karmaşık ideler
Açıklama:
Schopenhauer, ayrıca idelerin (kavramların) daha ileri bir sınıfını ayrımlaştırdı; bunlar yansıma ideleri ya da bazen ifade ettiği gibi idelerin ideleridir. Doğru cevap B'dir.
Soru 5
Schopenhauer’in felsefe anlayışı hangi tümcesinde özlü bir ifade bulur?
Seçenekler
A
"Dünya oradadır, dışarıda yer almaktadır."
B
"Dünya benim tasarımımdır."
C
"Ülkü, dünyayı yaşatan bir güçtür."
D
"Her insan kendi görüş alanının sınırlarını, dünyanın sınırları olarak algılar."
E
"Senin dünyayı görüşün, anlayışın kişiliğine göredir."
Açıklama:
Schopenhauer’in felsefe anlayışı dünya benim tasarımımdır tümcesinde özlü bir ifade bulur. Doğru cevap B'dir.
Soru 6
Schopenhauer’e göre doğadaki birincil itki aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Yaşamın sorgulanması
B
Yaşamın devamı
C
Yaşamın üretilmesi
D
Yeniden doğuş
E
Yaşamın formülize edilmesi
Açıklama:
Schopenhauer’e göre doğadaki birincil itki yaşamın üretilmesidir. Doğa dünyası
yaşama istencinin sürekli çatışmalar doğurduğu acımasız bir savaşımı alanıdır. Doğru cevap C'dir.
yaşama istencinin sürekli çatışmalar doğurduğu acımasız bir savaşımı alanıdır. Doğru cevap C'dir.
Soru 7
Nietzsche’ye göre insan ne tür bir varlıktır?
Seçenekler
A
Esnek
B
Sabit
C
Değişken
D
Tutucu
E
Sıradan
Açıklama:
Nietzsche’ye göre insan esnek bir varlıktır. Kendini aşmaya, taze olanakları olgusallaştırmaya yeteneklidir. Bu nedenle bir görüşe, bir amaca, bir yön duygusuna
gereksinim duyar. Doğru cevap A'dır.
gereksinim duyar. Doğru cevap A'dır.
Soru 8
Nietzsche'ye göre bilginin amacı nedir?
Seçenekler
A
Yaratıcı olmak
B
İyi bir birey olmak
C
Dünyayı değiştirmek
D
Bilgi alanına egemen olmak
E
Yönetmek
Açıklama:
Nietzsche, güç istencini öncelikle bilgi ile ilişkisi içinde ele alır. Ona göre bilgi her şeyden önce bir güç aracı olarak işlev görür. Bu nedenle bilgi isteği, bilmeye yönelme, güç isteminden dolayıdır. Bilginin amacı mutlak gerçekliği, kendi uğruna tanımak ya da bilmek değil, bilgi alanına egemen olmaktır. Doğru cevap D'dir.
Soru 9
Nietzsche, daha yüksek insan tipini temsil etmek üzere hangi kavramı öne sürmüştür?
Seçenekler
A
Süper insan
B
Üst-insan
C
İyi insan
D
Doğru insan
E
Akıllı insan
Açıklama:
Nietzsche, daha yüksek insan tipini temsil etmek üzere Üst-insan (der Übermensch) kavramını öne sürer. Buna göre hedef insanlık değil, üst-insandır. İnsan aşılması gereken bir şeydir, hedef değil, hedefe vardıran bir köprüdür. Nietzsche’nin burada öne sürdüğü üst-insan miti, kaçınılmaz bir süreç yoluyla insanın üst-insana evrimleşeceği anlamında değil, daha çok istenç için ulaşılmak istenen bir amaçtır, hedeftir. Doğru cevap B'dir.
Soru 10
Nietzsche’nin dünya sona erdikten sonra herşeyin yeni baştan ve aynen yineleneceği kuramının adı nedir?
Seçenekler
A
Reenkarnasyon
B
Büyük Patlama
C
Sonsuz yineleniş
D
Dünya sistemi
E
Üç Dünya
Açıklama:
Nietzsche’ye göre dünyamız sona erdikten sonra, onu oluşturan parçacıkların gücü sayesinde yeniden yapılaşacak, dünyada olup biten herşey yeni baştan ve aynen yinelenecektir. Bu öğretiye sonsuz yineleniş kuramı denir. Doğru cevap C'dir.
Soru 11
Nietzsche aşağıdakilerden hangi kavramı kullanmamıştır?
Seçenekler
A
Yozlaşma
B
Sonsuz yinelenme
C
Dolaylama
D
İçerleme
E
Yüceltme
Açıklama:
Nietzsche yozlaşma (decadence), yüceltme(sublimation), içerleme ve sonsuz yinelenme kavramlarına önemli işlevler yüklemiş ama dolaylama kavramını kullanmamıştır
Soru 12
Aşağıdaki görüşlerden hangisi Nietzsche’ye atfedilemez?
Seçenekler
A
Üst insan ideali sadece erkeklerce gerçekleştirilebilecek bir idealdir.
B
Mutlak gerçeklik, oluştan rahatsız olan ve değişmez bir varlık düzeni arayan düşünürlerin yanılgısıdır.
C
Evren yok oluşunun ardından aynı şekilde sonsuza dek yeniden doğacaktır
D
Haz ve acı gücü artırma çabalarına eşlik eden fenomenlerdir.
E
İsteyen köle ahlakına, isteyen efendi ahlakına uygun yaşayabilir.
Açıklama:
Üst- insan, tutkularının kaosunu düzenleyebilen, karakterine bir biçim verebilen ve yaratıcı olan bir kişidir, yaşamın korku odaklarının farkında ve yaşamı içerlemeye düşmeksizin onaylayan bir kişidir. Bu açıdan kadın ve erkek arasında da bir ayrım yoktur
Soru 13
Nietzsche’ye göre üst-insan hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Seçenekler
A
Hiçbir şeyi yasak görmemesi anlamında tümüyle özgürleşmiştir.
B
Bedensel konularda yeteneklidir.
C
Yeryüzünün anlamıdır
D
Yaşamı ve evreni olumlar.
E
İnsanlarca amaç edinilemeyecek bir yüceliktir.
Açıklama:
Nietzsche’ye göre hedef insanlık değil üst-insandır. İnsan aşılması gereken bir
şey, hedefe vardıran köprüdür. İnsan kaçınılmaz bir süreçle üst insana evrilmez, üst insan istenç için ulaşılmak istenen bir amaçtır
şey, hedefe vardıran köprüdür. İnsan kaçınılmaz bir süreçle üst insana evrilmez, üst insan istenç için ulaşılmak istenen bir amaçtır
Soru 14
I. İyinin ve Kötünün Ötesinde
II. Putların Alacakaranlığı
III. İstenç ve Tasarım Olarak Dünya
IV. Ahlakın Soykütüğü
Yukarıdaki yapıtlardan hangisi veya hangileri Arthur Schopenhauer tarafından kaleme alınmıştır?
II. Putların Alacakaranlığı
III. İstenç ve Tasarım Olarak Dünya
IV. Ahlakın Soykütüğü
Yukarıdaki yapıtlardan hangisi veya hangileri Arthur Schopenhauer tarafından kaleme alınmıştır?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız III
C
I ve IV
D
III ve IV
E
II, III ve IV
Açıklama:
İstenç ve Tasarım Olarak Dünya, Schopenhauer'ın başyapıtıdır. Diğer eserler F. W. Nietzsche'ye aittir. Doğru yanıt B seçeneğidir.
Soru 15
Schopenhauer'in söz ettiği yeterli neden ilkesinin formları aşağıdakilerden hangisinde bir arada verilmiştir?
Seçenekler
A
Uzay, zaman ve kategoriler
B
Birincil töz, ikincil töz, nitelik ve ilinek
C
Sentetik yargı, analitik yargı, a priori bilgi ve a posteriori bilgi
D
Numenler ve fenomenler
E
Fiziksel nesneler, matematiksel objeler, soyut kavramlar, ben bilgisi
Açıklama:
Schopenhauer'e göre yeterli neden ilkesinin dört formu fiziksel nesneler, matematiksel objeler, soyut kavramlar ve ben bilgisidir. Doğru yanıt E seçeneğidir.
Soru 16
Schopenhauer, insan deneyiminin ötesinde yer alan herhangi bir şeyin bilgisine ulaşma çabasının yararsız olacağını düşünmektedir.
Yukarıda bahsedilen düşüncesinde Schopenhauer'in hangi düşünürden ilham aldığı söylenebilir?
Yukarıda bahsedilen düşüncesinde Schopenhauer'in hangi düşünürden ilham aldığı söylenebilir?
Seçenekler
A
Kant
B
Platon
C
Descartes
D
Spinoza
E
Hegel
Açıklama:
İnsan deneyiminin ötesinde yer alan herhangi bir şeyin bilgisine ulaşma çabasının yararsız olacağı düşüncesi Kant'a aittir ve Schopenhauer bu görüşü paylaşır. Doğru yanıt A seçeneğidir.
Soru 17
I. Algılar bilginin temelidir.
II. Ben varolmazsam dünya da var olmaz.
III. Hiç kimse dünyayı ötekinin bildiğinden daha gerçek olarak bilemez.
Schopenhauer'in "dünya benim tasarımımdır" düşüncesine göre yukarıdakilerden hangisi veya hangileri doğrudur?
II. Ben varolmazsam dünya da var olmaz.
III. Hiç kimse dünyayı ötekinin bildiğinden daha gerçek olarak bilemez.
Schopenhauer'in "dünya benim tasarımımdır" düşüncesine göre yukarıdakilerden hangisi veya hangileri doğrudur?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
I ve III
D
II ve III
E
I, II ve III
Açıklama:
Soru kökünde bahsedilen düşünceye göre algılar bilginin temelidir, ben varolmasam da
dünya varolmayı sürdürecektir ve hiç kimse dünyayı ötekinin bildiğinden daha gerçek olarak bilemez. Bu nedenle doğru yanıt C seçeneğidir.
dünya varolmayı sürdürecektir ve hiç kimse dünyayı ötekinin bildiğinden daha gerçek olarak bilemez. Bu nedenle doğru yanıt C seçeneğidir.
Soru 18
Schopenhauer hangi sanat dalını istencin kendisini ve kendinde-şeyin iç doğasını sergilemesinden ötürü en yükek sanat olarak değerlendirmektedir?
Seçenekler
A
Trajedi
B
Müzik
C
Şiir
D
Tiyatro
E
Resim
Açıklama:
Schopenhauer'e göre müzik, istencin kendisini, kendinde-şeyin iç doğasını sergilediği için en yüksek sanattır. Bu nedenle doğru yanıt B seçeneğidir.
Soru 19
Nietzsche, Müziğin Tininden Trajedi’nin Doğuşu adlı eserinde aşağıda önermlerle özetlenen görüşlerden hangisini savunmuştur?
Seçenekler
A
"Sokrates, Yunan dünyasında bir ilerlemeye neden olmuştur" görüşü
B
"Çağdaş Alman kültürü, Sokrates-sonrası dönemdekine benzer" görüşü
C
"Üst insan çağını aşan insandır" görüşü
D
"Her şey ebedi olarak tekrar etmektedir" görüşü
E
"Batı ahlakı hınca dayanır" görüşü
Açıklama:
Nietzsche, adı geçen eserde Socrates'i bir gerileme figürü olarak görür ve çağdaş Alman kültürünü Sokrates-sonrası dönemdeki kültüre benzetir. Diğer şıklardaki görüşleri ise daha sonraki eserlerinde gündeme getirmiştir. Bu nedenle doğru yanıt B seçeneğidir.
Soru 20
I. İdeal bir biçim ve güzellik dünyası yaratmak Apolloncu bir yoldur.
II. Epik ve plastik sanatlar Dionysosçu sanatlardır.
III. Varoluşu tüm karanlığı ve ürkütücülüğü içinde onaylamak ve kucaklamak Dionysosçu tutumdur.
IV. Yunan kültüründe gerçekleştirilen üstün başarılar Dionysioscu yolu benimseyip Apolloncu yolu yadsımaktan kaynaklanmaktadır.
Nietzsche'nin Trajedinin Doğuşu eserinde ortaya koyduğu düşünceye göre yukarıdakilerden hangileri doğrudur?
II. Epik ve plastik sanatlar Dionysosçu sanatlardır.
III. Varoluşu tüm karanlığı ve ürkütücülüğü içinde onaylamak ve kucaklamak Dionysosçu tutumdur.
IV. Yunan kültüründe gerçekleştirilen üstün başarılar Dionysioscu yolu benimseyip Apolloncu yolu yadsımaktan kaynaklanmaktadır.
Nietzsche'nin Trajedinin Doğuşu eserinde ortaya koyduğu düşünceye göre yukarıdakilerden hangileri doğrudur?
Seçenekler
A
I ve II
B
I ve III
C
II ve III
D
II ve IV
E
I, II, III ve IV
Açıklama:
Nietzsche, sözü geçen eserde ideal bir biçim ve güzellik dünyası yaratmanın Apolloncu bir yol olduğunu ve epik ve plastik sanatların Apolloncu sanatlar olduğunu savlar. Bunun yanı sıra, aynı eserde, varoluşu tüm karanlığı ve ürkütücülüğü içinde onaylamanın ve kucaklamanın Dionysosçu tutum olduğunu ve Yunan kültüründe Sokratik ussalcılık tarafından bozulmadan önce gerçekleştirilen üstün başarıların Dionysioscu ve Apolloncu öğelerin bir kaynaşmasından oluştuğunu iddia eder. Bu nedenle Doğru yanıt B seçeneğidir.
Soru 21
I. Herkes için geçerli evrensel bir ahlaka ulaşılmalıdır.
II. Herkes iyinin ve kötünün ötesinde düşünebilir.
III. Hristiyanlık bedeni ve estetik değerleri değersizleştirmiştir.
Nietzsche'ye göre yukarıdakilerden hangisi veya hangileri doğrudur?
II. Herkes iyinin ve kötünün ötesinde düşünebilir.
III. Hristiyanlık bedeni ve estetik değerleri değersizleştirmiştir.
Nietzsche'ye göre yukarıdakilerden hangisi veya hangileri doğrudur?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
Yalnız II
C
I ve II
D
Yalnız III
E
I, II ve III
Açıklama:
Nietzsche'ye göre herkes için geçerli bir ahlak mümkün değildir ve herkes iyinin ve kötünün ötesinde varolamaz. Hristiyanlık ise, Nietzsche'ye göre, bedeni ve estetik değerleri değersizleştirmiştir. Doğru yanıt D seçeneğidir.
Soru 22
Nietzsche'ye göre insanın temel güdüsü aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Kendini koruma
B
Nihilizm
C
Saldırganlık
D
Ahlak
E
Güç istenci
Açıklama:
Nietzsche'ye göre insanın ve tüm canlıların temel güdüsü güç istencidir. Doğru yanıt E seçeneğidir.
Soru 23
I. Sıradan insanlar kültürün gelişmesi için gereklidir.
II. İnsan aşılması gereken bir şeydir.
III. Üst-insan, karakterine biçim verebilen bir varoluşa sahiptir.
Nietzsche'ye göre yukarıdakilerden hangisi veya hangileri doğrudur?
II. İnsan aşılması gereken bir şeydir.
III. Üst-insan, karakterine biçim verebilen bir varoluşa sahiptir.
Nietzsche'ye göre yukarıdakilerden hangisi veya hangileri doğrudur?
Seçenekler
A
I ve II
B
I ve III
C
II ve III
D
Yalnız III
E
I, II ve III
Açıklama:
Bahsi geçen görüşlerin hepsi Nietzsche'ye göre doğrudur. Bu nedenle doğru yanıt E seçeneğidir.
Soru 24
Nietzsche’nin bilgi anlayışı hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Bilginin amacı mutlak gerçekliği tanıyıp bilerek oluşun akışına egemen olmaktır.
B
Bilgi, canlılık gereksinimleri temeli üzerinde yükselen bir yorumlama sürecidir.
C
İnsan zihni duyum ve izlenimler kompleksini pratik gereksinimlerin gerektirdiği ölçüde şemalaştırır.
D
Bilim, doğanın, ona egemen olmak amacıyla kavramlara dönüştürülüp betimlenmesidir.
E
Bilgi bir güç aracı işlevi görür ve bilmeyi istemenin temelinde güç istenci yatar.
Açıklama:
Bilginin amacı mutlak gerçekliği, kendi uğruna tanımak ya da bilmek değil, bilgi alanına egemen olmaktır.
Soru 25
Schopenhauer’in kötümserliğinin metafizik nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Tanrı
B
Akıl
C
Nomen
D
Fenomen
E
İstenç
Açıklama:
Doğanın tümündeki istencin tüm-gücü insan varolanları için kötümser içerimler taşımaktadır.
Soru 26
Aşağıdakilerden hangisi, Schopenhauer’in “dünya benim tasarımımdır” ifadesine dayandırdığı sonuçlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Dünya bana, anlayan bir özne olarak nesnel ve empirik bir sunumdur.
B
Sadece algıladığımız dünyayı biliriz.
C
Her özne bütünüyle dışındaki dünya tarafından belirlenmiştir.
D
Dünya kendisini özneye obje olarak sunar.
E
Kimse dünyayı öteki insanların bildiğinden daha gerçek olarak bilemez.
Açıklama:
Dünya kendisini bir kişiye, obje olarak bir özneye sunar ve biz özne olarak sadece algıladığımız
dünyayı biliriz. Bu şekilde objelerin tüm dünyası ideadır-tasarımdır ve tasarım olarak kalır. Bütünüyle ve sonsuza dek özne tarafından belirlenmiştir.
dünyayı biliriz. Bu şekilde objelerin tüm dünyası ideadır-tasarımdır ve tasarım olarak kalır. Bütünüyle ve sonsuza dek özne tarafından belirlenmiştir.
Soru 27
Schopenhauer’in doğruluğa giden biricik dar kapı olarak gördüğü şey aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Her birimizin kendi istencimize-istememize sahip olduğumuz yolundaki deneyimimiz
B
Kendinde şeylerin bilinemezliğine yönelik kesin kabulümüz
C
Çileci pratiklerle yaşamın bir bütün olarak yadsınması
D
Estetik haz sağlayan dahiyane sanat eserleri
E
Tanrısal iradenin ussallığımızı güdüleyen başlıca güç olduğuna ilişkin duyumumuz
Açıklama:
Schopenhauer’ın dediği biçimiyle, istenç edimidir; yani kendinde-şeyin en belirgin en sıkı tezahürüdür. Şu hâlde bu, doğruluğa giden biricik dar kapıdır, yani istencin her bir kişinin özü olduğunun keşfidir.
Soru 28
Aşağıdakilerden hangisi Kant ve Schopenhauer’in doğru kabul ettiği önermelerden biri değildir?
Seçenekler
A
Fenomen-nomen ayrımı sağlıklı bir felsefe için gereklidir.
B
Uzay ve zaman anlama yetisinin başlıca kategorileridir.
C
Uzay ve zaman dünya bilgimizin zorunlu koşullarındandır.
D
İnsan deneyiminin ötesinde yer alan şeylerin bilgisine erişilemez.
E
İnsan zihni dış dünyanın edilgin alıcısı değil, onu şekillendirip düzenleyen etkin bir güçtür.
Açıklama:
Schopenhauer, Kant’ın da kabul ettiği gibi, zihnimizin İngiliz empiristlerinin öne sürdüğü gibi salt gördüklerinin edilgin bir alıcısı değil, tersine duyusal materyali şekillendirici ve düzenleyici olarak etkin bir rol üstlendiğini kabul etmiş oldu. Bu zihinsellik, duyarlılığı ve anlama yetisini de kapsayan, algılayan olarak bizimle belirlenmiş nedensel ilişkiler içinde duran, dışsal, nesnel fenomenlerin bir dünyasından bizi haberdar eden duyusal verileri sağlamaktadır. Nedensellik ile birlikte, duyarlılığın formları olarak uzay ve zaman anlama yetisinin biricik kategorileri olarak kabul edilirler. Burada Schopenhauer, gördüğümüz gibi, Kant’tan ayrılıp duyarlık ile anlama yetisini birleştirerek duyarlılığın formlarını anlama yetisinin kategorileri ile aynı zihinsellik düzleminde birleştirmiş olmaktadır
Soru 29
Aşağıdakilerden hangisi ben ile onun istenç edimleri arasındaki ilişkinin bilgisini yöneten ilkedir?
Seçenekler
A
Zihin
B
Tasarımlama
C
Sağduyu
D
Güdülenme
E
İmgelem
Açıklama:
Ben-kendilik (self) isteyen, istekte bulunan, istemde bulunan öznedir. Bu isteyen ya da davranan özne, bilen özne için konudur. Biz buna öz-bilinçlilik diyebiliyoruz. Ben ile onun istenç edimleri arasındaki ilişkinin bilgisini yöneten ilke, eylemin yeterli nedeni olarak, kısaca güdülenme (motivasyon) yasası olarak adlandırılabilir.
Soru 30
Schopenhauer’e göre aşağıdakilerden hangisi yeterli neden ilkesinin temel formlarından biri değildir?
Seçenekler
A
Soyut kavramlar
B
Canlı formlar
C
Fiziksel nesneler
D
Matematiksel objeler
E
Ben bilgisi
Açıklama:
Schopenhauer yeterli neden ilkesinin dört temel formu olduğunu ve bunlara karşılık olarak zihnimizde dört farklı kavram ya da tasarım türü bulunduğunu öne sürdü. Bu farklı tasarım türleri şunlardır: Fiziksel Nesneler, Matematiksel Objeler, Soyut Kavramlar, Ben Bilgisi.
Soru 31
Aşağıdakilerden hangisi Schopenhauer’in ortaya koyduğu yeterli neden ilkesinin dört temel formundan biri değildir?
Seçenekler
A
Sonsuz yineleme
B
Fiziksel nesneler
C
Matematiksel objeler
D
Soyut kavramlar
E
Ben bilgisi
Açıklama:
Yeterli Neden İlkesinin dört formu şunlardır: Fiziksel nesneler, matematiksel objeler, soyut kavramlar, ben bilgisi.
Soru 32
Schopenhauer, felsefi formasyonunu aşağıdaki düşünürlerden hangisine borçludur?
Seçenekler
A
Kant
B
Fichte
C
Schleiermacher
D
Schelling
E
Hegel
Açıklama:
Schopenhauer’ın felsefesine, Kant felsefesi ile ilişkisini anlama noktasından hareketle girmek en uygun yol olabilir. Yaşamını anlatırken de belirttiği gibi, Schopenhauer, felsefi formasyonunu büyük ölçüde Kant’a borçludur.
Soru 33
“Zerdüşt Böyle Buyurdu” eseri aşağıdaki kişilerden hangisine aittir?
Seçenekler
A
Nietzsche
B
Kant
C
Fichte
D
Schelling
E
Schleiermacher
Açıklama:
Nietzsche, sağlığının giderek kötüleşmesi nedeniyle Basel’deki kürsüsünden istifa etmek zorunda kalmış ve bundan sonraki on yılı İsviçre’nin ve İtalya’nın çeşitli yörelerinde dolaşıp yazarak geçirmiştir. 1881’de Günün Şafağı’nı, 1882’de Sevincin Bilimi’ni kaleme almıştır. Bu yapıtta Hıristiyanlığın yaşama düşman olduğu düşüncesi işlenirken “Tanrı öldü.” bildirimi pek çok kişiyi şoke etmiştir. 1883-1885 arası yıllarda Zerdüşt Böyle Buyurdu isimli eserini bölümler hâlinde yayımlamıştır. Yapıtın son bölümünde öncesiz-sonrasız yineleniş kuramı açıklanır. Bu yapıtta Nietzsche, vermek istediği düşüncelerini İranlı bilge kişi Zerdüşt’e söyletir.
Soru 34
Aşağıdaki eserlerden hangisi Nietzsche’ye ait değildir?
Seçenekler
A
Dünyadaki İstenç Üzerine
B
İyinin ve Kötünün Ötesinde
C
Ahlakın Soy Kütüğü
D
Zerdüşt Böyle Buyurdu
E
Ecce Homo
Açıklama:
A seçeneği Schopenhauer'in eseridir.
Soru 35
Nietzsche'nin Trajedinin Doğuşu adlı eserinde, yaşam akışının bir simgesi olarak tanımladığı Yunan tanrısı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Dionisios
B
Apollon
C
Zeus
D
Herkül
E
Poseidon
Açıklama:
Nietzsche’ye göre gerçek kültür Dionysos öğesi olan yaşam güçlerinin, Apolloncu öğeler olan biçim ve güzellik sevgisiyle birliğinden doğacaktır.
Soru 36
Aşağıdakilerden hangisi Nietzsche’nin öne sürdüğü üst-insan mitinin özelliklerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Üst-insan özellikleri daha çok erkeklerde bulunur
B
Üst-insan karakterine bir biçim verebilen ve yaratıcı olan bir kişidir
C
Üst- insan, tutkularının kaosunu düzenleyebilir
D
Üst-insan yeryüzünün anlamıdır
E
Üst-insanlar eski değerler tablosunu kırar
Açıklama:
Üst-insanın Nietzsche tarafından tam bir açıklıkla belirlendiği söylenemez, ama bu kavram, insan için bir hedef ve uyarı olacaksa ona belli bir içerik verilmesi gerekir. Nietzsche’nin söylemek istediği şey, “Zihinsel gücün, karakter ve istenç gücünün, bağımsızlık, tutku, beğeni ve dış görünüşün olanaklı en yüksek gelişimi ve bütünleşmesi” biçiminde algılanabilir: Üst- insan, tutkularının kaosunu düzenleyebilen, karakterine bir biçim verebilen ve yaratıcı olan bir kişidir, yaşamın korku odaklarının farkında ve yaşamı içerlemeye düşmeksizin onaylayan bir kişidir. Bu açıdan kadın ve erkek arasında da bir ayrım yoktur.
Soru 37
Aşağıdaki düşünürlerden hangisine göre dünya sona erdikten sonra, onu oluşturan parçacıkların gücü sayesinde yeniden yapılaşacak, dünyada olup biten herşey yeni baştan ve aynen yinelenecektir?
Seçenekler
A
Nietzsche
B
Kant
C
Marx
D
Weber
E
Dahrendorf
Açıklama:
Nietzsche’ye göre dünyamız sona erdikten sonra, onu oluşturan parçacıkların gücü sayesinde yeniden yapılaşacak, dünyada olup biten herşey yeni baştan ve aynen yinelenecektir. Bu öğretiye sonsuz yineleniş kuramı denir.
Soru 38
Aşağıdaki düşünürlerden hangisine göre ahlak, insana istencin tiranlığından daha uzun süreli bir kurtuluş imkânı sağlar ve ancak istencin yadsınmasıyla başarılabilir?
Seçenekler
A
Schopenhauer
B
Fichte
C
Schleiermacher
D
Schelling
E
Hegel
Açıklama:
Schopenhauer’e göre ahlak insana istencin tiranlığından daha uzun süreli bir kurtuluş imkânı sağlar ve ancak istencin yadsınmasıyla başarılabilir.
Soru 39
Schopenhauer’a göre istencin herşeyden üstün olan gücünden kaçmak için ortaya koyduğu iki yol aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Estetik-ahlak
B
Güzellik-din
C
Felsefe-bilim
D
Kaos-din
E
Metafizik-güç
Açıklama:
İstencin herşeyden üstün olan gücünden kaçışın iki yolu vardır; estetik ve ahlak.
Soru 40
Aşağıdakilerden hangisi Schopenhauer’ın eserlerinden biridir?
Seçenekler
A
İstenç ve Tasarım Olarak Dünya
B
İyinin ve Kötünün Ötesinde
C
Ahlakın Soy Kütüğü
D
Zerdüşt Böyle Buyurdu
E
Ecce Homo
Açıklama:
Schopenhauer’ın ünlü kitabı İstenç ve Tasarım Olarak Dünya şaşırtıcı bir açış tümcesi ile başlar: Dünya benim tasarımımdır.
Soru 41
Aşağıdakilerden hangisi Arthur Schopenhauer'un eserleri arasında yer almaz?
Seçenekler
A
Yeterli Neden İlkesinin Dörtlü Kökü Üzerine
B
İstenç ve Tasarım Olarak Dünya
C
İyinin ve Kötünün Ötesinde
D
Görme ve Renkler Üzerine
E
Dünyadaki İstenç Üzerine
Açıklama:
Schopenhauer 1813 yılında Yeterli Neden İlkesinin Dörtlü Kökü Üzerine başlıklı çalışmasını yayımlayarak Jena Üniversitesi'nden doktora derecesini aldı. Bundan sonraki eseri başyapıtı olan İstenç ve Tasarım Olarak Dünya oldu. Bu yapıtı 1814 ve 1818 yılları arasında sakin bir yaşam geçirdiği Dresden’de yazmış, 1819 yılında yayımlamıştır. Bundan önce Goethe’nin yüreklendirmesiyle Görme ve Renkler Üzerine başlıklı bir yapıt daha yayınlamıştır. 1831 yılında Berlin’den ayrılarak Frankfurt’a yerleşen Schopenhauer buradaki çalışmalarını çoğunlukla İstenç ve Düşünce Olarak Dünya’daki temel fikirleri pekiştirmek ya da daha ileri düzeyde geliştirmeyi amaçlamıştır. Bunlar arasında, Dünyadaki İstenç Üzerine (1836) başlıklı yapıtının sözü edilebilir. İyinin ve Kötünün Ötesinde isimli eser ise Friedrich Nietzsche'ye aittir.
Soru 42
Arthur Schopenhauer'un yeterli neden ilkesinin dört temel formu hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Fiziksel nesneler, matematiksel objeler, soyut kavramlar, ben bilgisi
B
Fiziksel nesneler, matematiksel objeler, estetik, ahlak
C
Fiziksel nesneler, matematiksel objeler, soyut kavramlar, ahlak
D
Matematiksel objeler, soyut kavramlar, estetik, ahlak
E
Fiziksel nesneler, soyut kavramlar, ben bilgisi, ahlak
Açıklama:
Schopenhauer yeterli neden ilkesinin dört temel formu olduğunu ve bunlara karşılık olarak zihnimizde dört farklı kavram ya da tasarım türü bulunduğunu öne sürmüştür. Bunlar; fiziksel nesneler, matematiksel objeler, soyut kavramlar, ben bilgisi'dir.
Soru 43
Schopenhauer'a göre "doğruluğa giden biricik kapı" hangisidir?
Seçenekler
A
Yaşamın üretilmesi
B
İstenç edimi
C
Öz bilinçlilik
D
Güdülenme
E
Yansıma ideleri
Açıklama:
Schopenhauer’ın istenç kavramı, Kant’ın kuramındaki kendinde-şey kavramının değiştirilmesinden duyduğu büyük hoşnutsuzluğu yansıtmaktadır. Kant kendinde-şeyleri asla bilemeyeceğimizi söylemiştir. Biz daima şeylerin dışındayızdır, biz asla onların içsel yapısına nüfuz edemeyiz. Oysa Schopenhauer hakikate götüren biricik bir dar kapı bulduğunu düşünüp; sonsuza dek şeylerin dışında kaldığımız düşüncesine, bulduğu bu biricik dar kapının büyük bir istisna oluşturduğunu iddia etmiştir. Bu istisna "her birimizin kendi istencine-istemesine sahip olduğu" yolundaki bilgimiz ya da deneyimimizdir. Bedensel eylemimizin normal olarak istencin ürünü olduğu düşünülür ama Schopenhauer için isteme ve eylem iki farklı şey değil, bir ve aynı şeydir. Ona göre bedenin eylemi nesnelleşmiş istencin ediminden başka bir şey değildir. Ya da Schopenhauer’ın dediği biçimiyle, istenç edimidir; yani kendinde-şeyin en belirgin en sıkı tezahürüdür. Şu hâlde bu, doğruluğa giden biricik dar kapıdır, yani istencin her bir kişinin özü olduğunun keşfidir.
Soru 44
Schopenhauer’a göre en yüksek sanat hangisidir?
Seçenekler
A
Trajedi
B
Mimari
C
Resim
D
Müzik
E
Heykel
Açıklama:
Schopenhauer trajediyi en üstün sanat türlerinden biri olarak kabul eder. Ona göre trajedi, şiiri ya da şiirselliği yapısında barındırmanın yanı sıra insan yaşamının gerçek görünümüne, dramatik bir biçimde anlatılan "dile gelmez acıya" insanlığın çığlığına, kötülüğün yengisine, "haklı ve suçsuz olanın geri alınamaz düşüşüne" tanıklık etmemizi sağlayan bir sanattır. Buna karşın trajedi en yüksek sanat dalı değildir. Schopenhauer’a göre tüm sanatların en yükseği müziktir. Çünkü müzik bir ideayı ya da ideaları, istencin dolaysız nesnelleşmesini sergilemez. İstencin kendisini, kendinde-şeyin iç doğasını sergiler. Bu yüzden insan müzik dinlerken görüngülerin altında yatan asıl gerçekliğin bir bildirilişini alır. Bu gerçekliği istencin baskısından uzak, nesnel ve çıkarsız bir tutum içerisinde sezinler. Her şeye karşın estetik seyredişin gücü istencin tiranlığından geçici ya da kısa süreli bir kaçıştan fazlasına yetmez.
Soru 45
Schopenhauer, tek bir bireysel istencin, kendisini deneyimin çeşitli fenomenlerinde belirten mutlak istenç olması anlamında nasıl bir felsefe yapmıştır?
Seçenekler
A
İstemselci
B
İdealist
C
Evrensel
D
Nihilist
E
Aşkınsal
Açıklama:
Schopenhauer, dünyanın bizim tasarımımız olduğunu söyleyerek idealist; aklı ya da düşünceyi değil, istenci dünyanın tözü yaparak istemselci; tek bir bireysel istencin, kendisini deneyimin çeşitli fenomenlerinde belirten mutlak istenç olması anlamında ise aşkınsal bir felsefe yapmıştır.
Soru 46
Nietzsche’nin ilk yazınsal döneminin sona erip, Sokrates’i yüceltici bir eğilim içine girdiği yeni düşünsel döneminin simgesi durumunda olan yapıtı hangisidir?
Seçenekler
A
İnsan, Çok Fazla İnsan
B
Müziğin Tininden Trajedi’nin Doğuşu
C
Günün Şafağı
D
Sevincin Bilimi
E
Zerdüşt Böyle Buyurdu
Açıklama:
1876 yılında Richard Wagner Beyrut’ta başlıklı yazısı çıktığı zaman, Nietzsche ve Wagner birbirlerinden kopma noktasına gelmişlerdi. Bu şekilde Nietzsche’nin ilk yazınsal dönemi sona ermekte ve yeni bir düşünsel döneme girmiş olmaktaydı. İlk döneminde Sokrates’i ve ussalcılığını kınayıcı bir tutum sergilerken bu yeni dönemde düşünürü yüceltici bir eğilim içine girmiştir. İlk döneminde sanatı ve sanatçıyı kültürün taşıyıcısı olarak görürken bu yeni döneminde, bilimi, şiire yeğlemeye başlamıştır. Yine bu dönemde yerleşik tüm inançları sorgulamaya başlamış ve üstelik bunu Fransız aydınlanmasının ussalcı bakış açısı altında gerçekleştirme yolu tutmuştur. Bu ikinci dönemin simgesi durumundaki yapıtı, İnsan, Çok Fazla İnsan başlıklı çalışmasıdır. 1878-1879 yılları arasında üç bölüm hâlinde yayımlanan bu yapıtta Nietzsche, pozitivist bir bakış açısı ile metafiziğe saldırmakta, metafizik uslamlamaların sonul anlamda maddeci çizgide açıklanabileceğini savunmaktadır. Yine bu dönemde iyi ile kötü arasındaki ayrımı, bazı eylemlerin topluma yararlı, bazılarınınsa zararlı olarak yaşanmasında bulmaktaydı.
Soru 47
Nietzsche’nin, gerçek kültürün, Dionysos öğesi olan yaşam güçlerinin, Apolloncu öğeler olan biçim ve güzellik sevgisiyle birliğinden doğacağını ileri sürdüğü eseri hangisidir?
Seçenekler
A
Ahlakın Soy Kütüğü
B
Putların Alacakaranlığı
C
Trajedinin Doğuşu
D
İyinin ve Kötünün Ötesinde
E
Günün Şafağı
Açıklama:
Trajedinin Doğuşu’nda Nietzsche, doğrudan doğruya Yunan trajedisinin kö- kenleri ve gelişimi ile ilgilenir. Ama bu bağlamda ileri sürülen görüşler içinde bizim için önemli olan nokta, Yunan kültüründe Sokratik ussalcılık tarafından bozulmadan önce gerçekleştirilen üstün başarıların Dionysioscu ve Apolloncu öğelerin bir kaynaşmasından oluşmasıdır. Bu kaynaşmada Nietzsche, kültürel bir ölçüt için temelleri yakalar. Gerçek kültür Dionysios ögesi olan yaşam güçlerinin Apolloncu tutumun niteliği olan biçim ve güzellik sevgisiyle bir birliğinin sonucu olarak ortaya çıkmalıdır. Bu durumda eğer varoluşu estetik bir fenomen durumuna getirmek istiyorsak bu iki ögeyi uyumlu bir biçimde birleştirebilmek gerekmektedir. Nietzsche’ye göre bu en yüksek kültür düzeyini sadece yaratıcı deha oluşturabilir ve kendisi de Yunan dünyasında ortaya çıkan kültürel parlaklığı böyle bir yaratıcı dehanın ürünü saymıştır.
Soru 48
Aşağıdaki ifadelerden hangisi Nietzsche'ye aittir?
Seçenekler
A
Eğer istenç kendine döner ve kendini ortadan kaldırırsa geriye yokluk kalır.
B
İstencin nedenselliğine inanıyorsak biricik nedensellik biçimi olarak bu varsayımın yol göstericiliğine inanmamız gerekir.
C
Varolmak algılanmış olmaktır.
D
İnsan, kökeni bakımından korku yaratan yabanıl bir hayvandır.
E
Dünya benim tasarımımdır.
Açıklama:
Güç istenci kavramı Nietzsche felsefesinin merkezinde yer alır. Kavram, aforizmatik yapıtlarında yer alan insan davranışının tüm çeşitlerine ilişkin değerlendirmelerinde karşımıza çıkmaktadır. Zerdüşt Böyle Buyurdu’da, güç istencinin insanın temel güdüsü olduğu ve tüm canlı varlıklarda etkili olduğu söylenir. Örneğin hayvan içgüdüleri arasında birinci sırada yer alanı güç istencidir. Sonraki yapıtlarında inorganik doğada bile güç istencinin etkili olduğu öne sürülür. Kısacası Nietzsche’ye göre dünya ve tüm içindekiler güç-istencinden başka bir şey değildir. İnsan yaşamı baştan sona gücü istemekten başka bir şey değildir. Bu söylenenlerden anlaşıldığına göre, bu kuram a priori metafizik bir sav olmaktan çok, geniş kapsamlı empirik bir varsayımdır. Nietzsche, "İstencin nedenselliğine inanıyorsak biricik nedensellik biçimi olarak bu varsayımın yol göstericiliğine inanmamız gerekir." söyleminde bulunur. Gerçekten de tüm farklı fenomen sınıflarını bu varsayımın ışığında birleştirme girişiminde bulunduğu söylenebilir.
Soru 49
Nietzsche aşağıdaki eserlerinden hangisinde "sonsuz yineleniş kuramı"na yer vermiştir?
Seçenekler
A
Ecce Homo
B
Putların Alacakaranlığı
C
Antichrist (Deccal)
D
Zerdüşt Böyle Buyurdu
E
Ahlakın Soy Kütüğü
Açıklama:
Zerdüşt Böyle Buyurdu’da ve Şen Bilim’de Nietzsche, sonsuz yineleniş (döngü) düşüncesine yer verir. Özellikle Zerdüşt’te bu düşünce, üst-insan düşüncesiyle birlikte kitabın ana eksenidir. Bu düşüncenin ontolojik bağlamda özeti şudur: Dünyamız gezegen olarak sona erdikten sonra, parçacıkların gücü tarafından tıpkı daha önce olduğu gibi yeniden yapılaşacak, bir başka deyişle yeniden varlığa gelecektir ve bu dünyada olup-biten her şey yeni baştan ve aynen yinelenecektir. Sözgelimi Nietzsche, tekrar 1844’te doğacaktır. Üstelik bu olgu sayısız aralarla sayısız kez yinelenecektir.
Soru 50
Aşağıdaki çalışmalardan hangisi Schopenhauer’a ait değildir?
Seçenekler
A
Trajedinin Doğuşu
B
Dünyadaki İstenç Üzerine
C
Etiğin İki Temel Sorunu
D
Dünyadan Acı Çekme Üzerine
E
Varoluşun Boş Oluşu Üzerine
Açıklama:
Dünyadaki İstenç Üzerine, Etiğin İki Temel Sorunu, Dünyadan Acı Çekme Üzerine, Varoluşun Boş Oluşu Üzerine Schopenhauer’a aitken, Trajedinin Doğuşu Nietzsche’ye aittir.
Soru 51
Aşağıdakilerden hangisi Schopenhauer’ın yeterli neden ilkesinin dört formundan biri değildir?
Seçenekler
A
Fiziksel nesneler
B
Nesne dizileri
C
Matematiksel objeler
D
Soyut kavramlar
E
Ben bilgisi
Açıklama:
Yeterli Neden İlkesinin dört formu şunlardır: Fiziksel nesneler, matematiksel objeler, soyut kavramlar, ben bilgisi.
Soru 52
Schopenhauer’ın bilgi öğretisi ile ilgili aşağıdakilerden hangisinin söylenmesi doğru olur?
Seçenekler
A
İdealist filozofların aşkın varlığın spekülatif bilgisini elde etmek için Kantçı ilkeleri kullanmalarını desteklemiştir.
B
Schopenhauer, ideleri (kavramları) tek bir başlıkta ele almıştır.
C
Schopenhauer’da Kant gibi duyarlığın formları ile anlama yetisinin kategorilerini ayrı ayrı ele almıştır.
D
Schopenhauer’ın bilgi kuramı, daha açıklayıcı olabilmek amacıyla, Kant’ın fenomen ve noumen arasında yapılan ayrımla başlar.
E
Schoopenhauer’a göre kavramlar bize daha önce algılamamış olduğumuz bir şeyin bilgisini verebilmektedirler.
Açıklama:
Schopenhauer, ayrıca idelerin (kavramların) daha ileri bir sınıfını ayrımlaştırdı; bunlar yansıma ideleri ya da bazen ifade ettiği gibi idelerin ideleridir. Bu terimler içinde biz görüngüsel deneyimimizin içeriklerini düşünürüz ve onları iletebiliriz. Bir başka deyişle, onlar genel kavramlardır ve biz onlar aracılığıyla, ilgilendiğimiz ya da bizim için önemli olan fenomenleri ortak niteliklere göre sınıflayabiliriz ve bu şekilde empirik dünyanın bir kopyası ya da aynası olduğunu söyleyebileceğimiz bir kavramsal yapı ya da sistem oluşturabiliriz. Bu sistemin işlevi pratik olarak tekdir: o bize şeylerin çeşitli koşullar altında nasıl davrandıklarına ilişkin gözlemlerimizi ve buna dayanarak deneyimden öğrendiğimiz şeyi nasıl kullanıma sokacağımıza ilişkin bir anımsama ve genelleştirme aracı verir. Schopenhauer bu sistemin üzerine kurulduğu empirik realitenin temelinden ayrılamayacağında ısrar etti ve deneyime geri götürülemeyecek olan kavramların ve soyut fikirlerin de deneyimden gelenlerle karşılaştırılabilir olduğunda ısrar etti. Bu durumda, empirik yoruma duyarlı olmayan terim ya da önermeleri uygulayan, tümüyle a priori olan ve dünyanın bu şekilde herhangi bir açıklamasını önerir gibi yapan metafizik kuramlar bilişsel içerik bakımından boşturlar. Onlar desteksiz hava koşullarında devinir gibidirler. Gerçekten böyle kuramlar genellikle, çok az bir başlangıç aksiyomundan ve tanımından çıkarılan zahmetli deduktif adımlarla boş, totolojik sistemleri ortaya koymaktan başka bir gelişmeye yol açmazlar. Buraya kadar, Schopenhauer, sınırları sıkı bir şekilde belirlenmiş insansal araştırma alanı üzerine kalmak gerektiğini düşünmekte gibidir. Bu nedenle, salt tümdengelimsel düşünme kaynaklarına başvurarak bu sınırları aşma girişimi zorunlulukla olanaksızdır. Çünkü mantıksal çıkarımın doğasına ilişkin yanlış fikirler içerirler. Bu kavramlar bize asla daha önce algılamamış olduğumuz bir şeyin bir bilgisini vermezler, sadece öncüllerde üstü kapalı olarak ifade edilen şey bu tarz bir çıkarımla daha açık bir duruma getirilmiş olur.
Soru 53
“……………….’a/e göre ahlak insana istencin tiranlığından daha uzun süreli bir kurtuluş imkânı sağlar ve ancak istencin yadsınmasıyla başarılabilir.”
Boş bırakılan yere aşağıdaki düşünürlerden hangisi getirilmelidir?
Boş bırakılan yere aşağıdaki düşünürlerden hangisi getirilmelidir?
Seçenekler
A
Schopenhauer
B
Fichte
C
Schelling
D
Hegel
E
Nietzsche
Açıklama:
Schopenhauer’a göre ahlak insana istencin tiranlığından daha uzun süreli bir kurtuluş imkânı sağlar ve ancak istencin yadsınmasıyla başarılabilir.
Soru 54
Schopenhauer’a göre istencin her şeyden üstün olan gücünden kaçışın iki yolu vardır. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde bu iki yol doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Estetik ve mutluluk
B
Ahlak ve güzellik
C
Din ve ahlak
D
Estetik ve güzellik
E
Estetik ve ahlak
Açıklama:
Schopenhauer’a göre istencin her şeyden üstün olan gücünden kaçışın iki yolu vardır: estetik ve ahlak.
Soru 55
Aşağıdakilerden hangisi Nietzsche’nin Trajedinin Doğuşu adlı eserindeki temel savlarından biridir?
Seçenekler
A
Dünyayı estetik bir fenomenin dışında görmüştür.
B
Estetik bir fenomeni varoluşa dönüştürmüştür.
C
Yunanlılar yüzlerini daima yaşama dönmüşlerdir.
D
Apollonian yaşam akışının bir simgesidir.
E
Dionisiosuncu öğeler olan biçim ve güzellik sevgisiyle birliğinden doğacaktır.
Açıklama:
Nietzsche’nin ilk eserlerinden olan Trajedinin Doğuşu’ndaki temel savları şunlardır: Yunanlılar yaşamın korkunç, tehlikeli ve açıklanamaz olduğunu kabul etmelerine karşın, kötümserliğe teslim olmayıp yüzlerini daima yaşama dönmüşler, bunu da sanat ortamı yoluyla dünyayı ve insan yaşamını dönüştürerek başarmışlardır. Dünyayı estetik bir fenomen olarak görmüş, bunu da Dionisian ve Apollonian tutumlara karşılık gelen iki yolla başarmışlardır. Dionisios yaşam akışının bir simgesidir. Dionysos ayinlerinde görülen ve hiçbir kural tanımayan taşkınlıklar, coşkulu eylemler yaşam akışını simgelemektedir. Buna karşılık Apollon ışığın, ölçünün, kısıtlamanın simgesidir. Bireyleşme ilkesini temsil eder.
Soru 56
Nietzsche’nin ahlakı ayrıntılı olarak ele almaya başladığı yapıt aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İnsanca, Pek İnsanca
B
İyinin ve Kötünün Ötesinde
C
Trajedinin Doğuşu
D
Ahlakın Soykütüğü
E
Şen Bilim
Açıklama:
Nietzsche’nin ahlakı ayrıntılı olarak ele almaya başladığı yapıt, İnsanca, Pek İnsanca adlı yapıtıdır. Çalışma sistemli bir inceleme olmaktan çok aforizmalardan oluşan bir yapı sergiler. Yine de Nietzsche’nin ahlakla ilgili sözleri derlenip aralarında ilişki kurulduğu zaman az çok tutarlı bir kuram ortaya çıkmaktadır. Öncelikle, “ahlak, birincil olarak genelde topluluğu korumanın ve yıkımdan uzak tutmanın aracıdır” denilmektedir.
Soru 57
Güç istenciyle ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
Seçenekler
A
Güç istenci kavramı Nietzsche felsefesinin merkezinde yer alır.
B
Trajedinin Doğuşu’nda, güç istencinin insanın temel güdüsü olduğu ve tüm canlı varlıklarda etkili olduğu söylenir.
C
Kavram, aforizmatik yapıtlardan ayrı değerlendirilmektedir.
D
Schopenhauer, güç istencini öncelikle bilgi ile ilişkisi içinde ele alır.
E
Hegel’e göre dünya ve tüm içindekiler güç-istencinden başka bir şey değildir.
Açıklama:
Güç istenci kavramı Nietzsche felsefesinin merkezinde yer alır. Kavram, aforizmatik yapıtlarında yer alan insan davranışının tüm çeşitlerine ilişkin değerlendirmelerinde karşımıza çıkmaktadır. Zerdüşt Böyle Buyurdu’da, güç istencinin insanın temel güdüsü olduğu ve tüm canlı varlıklarda etkili olduğu söylenir. Örneğin hayvan içgüdüleri arasında birinci sırada yer alanı güç istencidir. Sonraki yapıtlarında inorganik doğada bile güç istencinin etkili olduğu öne sürülür. Kısacası Nietzsche’ye göre dünya ve tüm içindekiler güç-istencinden başka bir şey değildir. İnsan yaşamı baştan sona gücü istemekten başka bir şey değildir. Bu söylenenlerden anlaşıldığına göre, bu kuram a priori metafizik bir sav olmaktan çok, geniş kapsamlı empirik bir varsayımdır. Nietzsche, “İstencin nedenselliğine inanıyorsak biricik nedensellik biçimi olarak bu varsayımın yol göstericiliğine inanmamız gerekir.” söyleminde bulunur. Gerçekten de tüm farklı fenomen sınıflarını bu varsayımın ışığında birleştirme girişiminde bulunduğu söylenebilir. Nietzsche, güç istencini öncelikle bilgi ile ilişkisi içinde ele alır. Ona göre bilgi her şeyden önce bir güç aracı olarak işlev görür.
Soru 58
Sonsuz yineleniş kuramı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Seçenekler
A
Kuramın vurgulanmasının başlıca nedeni, düşünürün felsefesindeki bir boşluğu dolduruyor olmasıdır.
B
Kuram Fichte’ye aittir.
C
Zerdüşt Böyle Buyurdu’da sonsuz yineleniş kuramına yer verilmiştir.
D
Şen Bilim’de sonsuz yineleniş (döngü) düşüncesine yer verilmiştir.
E
Dünyada olup biten her şey yeni baştan ve aynen yinelenecektir.
Açıklama:
Zerdüşt Böyle Buyurdu’da ve Şen Bilim’de Nietzsche, sonsuz yineleniş (döngü) düşüncesine yer verir. Özellikle Zerdüşt’te bu düşünce, üst-insan düşüncesiyle birlikte kitabın ana eksenidir. Bu düşüncenin ontolojik bağlamda özeti şudur: Dünyamız gezegen olarak sona erdikten sonra, parçacıkların gücü tarafından tıpkı daha önce olduğu gibi yeniden yapılaşacak, bir başka deyişle yeniden varlığa gelecektir ve bu dünyada olup-biten her şey yeni baştan ve aynen yinelenecektir. Söz gelimi Nietzsche, tekrar 1844’te doğacaktır. Üstelik bu olgu sayısız aralarla sayısız kez yinelenecektir. Nietzsche’nin bu öğretiyi vurgulamasının başlıca nedeni, felsefesindeki bir boşluğu dolduruyor olmasıdır.
Soru 59
Nietzsche’ye göre dünyamız sona erdikten sonra, onu oluşturan parçacıkların gücü sayesinde yeniden yapılaşacak, dünyada olup biten her şey yeni baştan ve aynen yinelenecektir.
Yukarıda verilen öğretinin adı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?
Yukarıda verilen öğretinin adı hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Güç istenci
B
Bilgi öğretisi
C
Yeterli neden ilkesi
D
Sonsuz yineleniş
E
Aşama düzeni
Açıklama:
Nietzsche’ye göre dünyamız sona erdikten sonra, onu oluşturan parçacıkların gücü sayesinde yeniden yapılaşacak, dünyada olup biten her şey yeni baştan ve aynen yinelenecektir. Bu öğretiye sonsuz yineleniş kuramı denir.
Soru 60
Yeterli neden ilkesinin dörtlü temeli üzerine başlıklı doktora tezini yazan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Schopenhauer
B
Hegel
C
Kant
D
Fichte
E
Nietzsche
Açıklama:
Schopenhauer yeterli neden ilkesinin dört temel formu olduğunu ve bunlara
karşılık olarak zihnimizde dört farklı kavram ya da tasarım türü bulunduğunu
öne sürmüştür.
karşılık olarak zihnimizde dört farklı kavram ya da tasarım türü bulunduğunu
öne sürmüştür.
Soru 61
Aşağıdakilerden hangisi yeterli neden ilkesinin dört temel formundan biri değildir?
Seçenekler
A
Fiziksel Nesneler
B
Matematiksel Objeler
C
Soyut Kavramlar
D
Somut kavramlar
E
Ben Bilgisi
Açıklama:
Somut kavramlar yeterli neden ilkesinin dört temel formundan biri değildir.
Soru 62
Schopenhauer’in kötümserliğinin metafizik nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İstenç
B
Ahlak
C
Tanrı
D
Duygu
E
Akıl
Açıklama:
Schopenhauer’in kötümserliğinin metafizik nedeni istençtir.
Soru 63
''Dünya kendisini bir kişiye, obje olarak bir özneye sunar ve biz özne olarak sadece algıladığımız dünyayı biliriz. Bu şekilde objelerin tüm dünyası ideadır-tasarımdır ve tasarım olarak kalır. Bütünüyle ve sonsuza dek özne tarafından belirlenmiştir.'' diyen düşünür aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Hegel
B
Immanuel Kant
C
Arthur Schopenhauer
D
David Hume
E
John Mill
Açıklama:
Arthur Schopenhauer tasarım olarak dünya görüşünü bu sözlerle belirtmiştir.
Soru 64
Aşağıdakilerden hangisi Nietzsche'nin ilk eserlerinden olan Trajedinin Doğuşu’ndaki temel savlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Yunanlılar Dünyayı estetik bir fenomen olarak görmüş, bunu da Dionisian ve Apollonian tutumlara karşılık gelen iki yolla başarmışlardır.
B
Apollon ışığın, ölçünün, kısıtlamanın simgesidir. Bireyleşme ilkesini temsil eder.
C
Dionisios yaşam akışının bir simgesidir.
D
Olgusallık üzerine estetik bir örtü çekmek, ideal bir biçim ve güzellik dünyası yaratmak Apolloncu yol olacaktır.
E
Gerçek kültür Dionysios ögesi olan yaşam güçlerinin Apolloncu tutumun niteliği olan çirkin ve güzellik sevgisiyle bir birliğinin sonucu olarak ortaya çıkmalıdır.
Açıklama:
''Gerçek kültür Dionysios ögesi olan yaşam güçlerinin Apolloncu tutumun niteliği olan biçim ve güzellik sevgisiyle bir birliğinin sonucu olarak ortaya çıkmalıdır.''
Soru 65
Nietzsche’nin ahlakı ayrıntılı olarak ele almaya başladığı yapıt aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Böyle Söyledi Zerdüşt
B
İçsel Huzur İyi Yaşamın Kapısını Açar
C
Çürümenin Kitabı
D
Ethica
E
İnsanca, Pek İnsanca
Açıklama:
Nietzsche’nin ahlakı ayrıntılı olarak ele almaya başladığı yapıt, İnsanca, Pek İnsanca adlı yapıtıdır
Soru 66
"Hıristiyanlık, köle ahlakının dayandığı değerlerin evrensellik düzeyine yükseltilmesi amacına hizmet etmiştir" savını aşağıdaki düşünürlerden hangisi ileri sürmüştür?
Seçenekler
A
Nietzsche
B
Hegel
C
John Locke
D
Schopenhauer
E
Karl Marx
Açıklama:
Nietzsche’ye göre Hıristiyanlık, köle ahlakının dayandığı değerlerin evrensellik düzeyine yükseltilmesi amacına hizmet etmiştir.
Soru 67
Nietzsche, güç istencini aşağıdakilerden hangisiyle ilişkilendirmiştir?
Seçenekler
A
Bilgi
B
Ahlak
C
Tanrı
D
Fenomen
E
Numen
Açıklama:
Nietzsche, güç istencini öncelikle bilgi ile ilişkisi içinde ele alır. Ona göre bilgi her şeyden önce bir güç aracı olarak işlev görür.
Soru 68
Nietzsche’ye göre üst-insan aşağıdakilerden hangisi ile ilişkilendirilmez?
Seçenekler
A
Yükselen yaşamı temsil etmez
B
Üst insan yeryüzünün anlamıdır
C
Yaşamı ve evreni olumlar
D
Bedensel konularda yeteneklidir
E
Tanrının bu dünyadaki bir modelidir
Açıklama:
Üst insan yükselen yaşamı temsil eder.
Soru 69
Aşağıdakilerden hangisi Nietzsche'nin düşünceleri içerisinde kullandıkları kavramlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Sonsuz Yineleniş
B
İçerleme
C
Yozlaşma
D
Güç istenci
E
Tasarım olarak dünya
Açıklama:
Tasarım Olarak Dünya Schopenhauer’ın bir düşüncesidir.
Ünite 6
Soru 1
Hegel’in geniş kapsamlı idealist evren sisteminin diyalektik ögesini alıkoyarak maddeci temellerde yepyeni ve kuşatıcı bir evren sistemi geliştiren isim kimdir?
Seçenekler
A
Karl Marx
B
Friedrich Engels
C
John Stuart Mill
D
Jeremy Bentham
E
Bertrand Russell
Açıklama:
Karl Heinrich Marx (1818-1883) Hegel’in geniş kapsamlı idealist evren siteminin diyalektik ögesini alıkoyarak maddeci temellerde yepyeni ve kuşatıcı bir evren sistemi geliştirdi. Doğru cevap A'dır.
Soru 2
Marx ve Engels’e göre evrendeki birincil olgusallık aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
İd
B
Akıl
C
Doğa
D
Varlık
E
Toplum
Açıklama:
Marx ve Engels’e göre evrendeki birincil olgusallık doğadır. Doğanın tözü ise maddedir. O hâlde evrende hüküm süren biricik töz maddedir. Tinsellik maddi temeller üzerinde anlam kazanır. Doğru cevap C'dir.
Soru 3
İnsanın gereksinimlerini gidermek için doğal nesneleri çeşitli araçlar kullanarak bilinçli olarak dönüştürmesine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Emek
B
Süreç
C
Eğlence
D
İş
E
Çalışma
Açıklama:
Çalışma, insanın gereksinimlerini gidermek için doğal nesneleri çeşitli araçlar kullanarak bilinçli olarak dönüştürmesidir. İnsanın doğayla temel ilişkisi üretici etkinliğidir ve insan temelde ekonomik bir varlıktır. Doğru cevap E'dir.
Soru 4
I. Nicelik değişimlerinin nitelik değişimlerine yol açması yasası
II. Karşıtların birliği ve savaşımı yasası
III. Olumsuzlamanın olumsuzlanması yasası
IV. Herkesin herkese karşı savaşı yasası
Yukarıdakilerden hangisi Engels'in Doğanın Diyalektiği’nde dile getirdiği diyalektik yasaları arasındadır?
II. Karşıtların birliği ve savaşımı yasası
III. Olumsuzlamanın olumsuzlanması yasası
IV. Herkesin herkese karşı savaşı yasası
Yukarıdakilerden hangisi Engels'in Doğanın Diyalektiği’nde dile getirdiği diyalektik yasaları arasındadır?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
II ve III
D
I, II ve III
E
III ve IV
Açıklama:
Engels, Doğanın Diyalektiği’nde diyalektik yasaları şu şekilde dile getirdi: 1) Nicelik değişimlerinin nitelik değişimlerine yol açması yasası, 2) Karşıtların birliği ve savaşımı yasası, 3) Olumsuzlamanın olumsuzlanması yasası. Doğru cevap D'dir.
Soru 5
Bentham'ın, genel yarar ilkesini gerçekleştirebilmek için önerdiği hazları ve acıları ölçümleme yolu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Hedonizm
B
Hazcı hesaplama
C
Haz duyarlılığı
D
Haz çeşitliliği
E
Haz ölçümü
Açıklama:
Bentham, bu genel yarar ilkesini gerçekleştirebilmek için hazcı hesaplama (hedonic calculus) denilen, hazları ve acıları ölçümleme yolunu önermiştir. Doğru cevap B'dir.
Soru 6
I. Hazza ulaşma isteği
II. Acı çekme korkusu
III. Başarılı olmak
IV. Mutlu olma arzusu
Bentham’a göre tüm eylemlerimiz yukarıdakilerden hangisi aracılığıyla güdülenir?
II. Acı çekme korkusu
III. Başarılı olmak
IV. Mutlu olma arzusu
Bentham’a göre tüm eylemlerimiz yukarıdakilerden hangisi aracılığıyla güdülenir?
Seçenekler
A
Yalnız I
B
I ve II
C
II ve III
D
I, II ve IV
E
Yalnız IV
Açıklama:
Bentham’a göre tüm eylemlerimiz hazza ulaşma isteği ve acı çekme korkusunca
güdülenir. Doğru cevap B'dir.
güdülenir. Doğru cevap B'dir.
Soru 7
Aşağıdakilerden hangisi Jeremy Bentham'a ait yapıtlardan birisi değildir?
Seçenekler
A
Kanıt Gerekçesi Görüşüne Giriş
B
Anayasa Düzenlemesinin Kılavuz İlkeleri
C
Yargı Kanıtının Gerekçesi
D
Parlamento Reformu Üzerine Sorular ve Yanıtlar
E
Saf Aklın Eleştirisi
Açıklama:
Özellikle 1808 yılından başlayarak James Mill onun izleyicisi öğretilerinin yayıcısı oldu. Bunun sonucu olarak James Mill 1812 de kimi yazılarının bir uyarlaması olarak Kanıt Gerekçesi görüşüne Giriş başlıklı bir yapıt yayımladı. Daha sonra James’ Mill’ın çalışmasını da içeren Yargı Kanıtının Gerekçesi beş cilt halinde J.S. Mill tarafından 1827 de yayımlandı. Parlamento Reformu Üzerine Sorular ve Yanıtlar 1817 de çıktı. Aynı yıl Kamunun Bilgilendirilmesi üzerine Yazılar çıktı. 1819 da Açıklamalarla Köktenci Reform Tasarısı başlıklı bir yazısı, 1823’te de Bir Anayasa Düzenlemesinin Kılavuz İlkeleri başlıklı çalışması yayımlandı. Saf Aklın Eleştirisi ise Immanuel Kant'a ait bir eserdir. Doğru cevap E'dir.
Soru 8
Aşağıdakilerden hangisi John Stuart Mill'e ait yapıtlardan birisi değildir?
Seçenekler
A
Politik Ekonominin İlkeleri
B
Auguste Comte ve Pozitivism
C
Savlar ve Tartışmalar
D
İstenç ve Tasarım Olarak Dünya
E
Din Üzerine Üç Deneme
Açıklama:
1848’de Politik Ekonominin İlkeleri’ni yayımladı. 1859’da Özgürlük Üzerine, 1861’de Temsili Hükumet Üzerine İrdelemeler’ini, 1863’te Yararcılık (Utilitarianism) başlıklı çalışmasını yayımladı. Sir William Hamilton’un Felsefesinin Bir İncelemesi başlıklı çalışması ve Auguste Comte ve Pozitivism başlıklı bir inceleme 1865 yılında yayımlandılar. 1868’de England and Ireland adlı bir yapıt yayınladı. Yapıt İrlanda dışında ilgi görmedi. Çünkü İngiliz Hükumetinin İrlanda politikasını kınayan bir çalışma idi. Mill 8 Mayıs 1873 yılında Avignon’da ölmüştür. Savlar ve Tartışmalar adlı yapıtı 1859-1875 yılları arasına çıkmıştır. Din Üzerine Üç Deneme başlıklı yazısı ve Otobiyografi’si 1874’te ölümünden yayınlanmıştır. İstenç ve Tasarım olarak Dünya eseri Arthur Schopenhauer'a aittir. Doğru cevap D'dir.
Soru 9
Mill’e göre genel önermeler ortaya çıkarma ve tanıtlama işlemine ne ad verilir?
Seçenekler
A
Tümdengelim
B
Soyutlama
C
Tümevarım
D
Analiz
E
Çıkarım
Açıklama:
Mill’e göre tümevarım genel önermeler ortaya çıkarma ve tanıtlama işlemidir ve en
temel uslamlama biçimidir. Doğru cevap C'dir.
temel uslamlama biçimidir. Doğru cevap C'dir.
Soru 10
Mill'e göre uygulama tarzı olarak ideal olan demokrasi türü hangisidir?
Seçenekler
A
Temsili demokrasi
B
Doğrudan demokrasi
C
Yarı doğrudan demokrasi
D
Katılımcı demokrasi
E
Parlamenter demokrasi
Açıklama:
Uygulanış tarzı olarak ideal olanı doğrudan demokrasidir, ancak belli bir nüfus genişliğine ulaşmış toplumlarda bunun uygulanması nerede ise olanaksız olduğundan temsili olanından başka bir almaşık yok gibidir. Doğru cevap B'dir.
Soru 11
Friedrich Engels askerde kimden etkilenerek idealizmden maddeciliğe geçmiştir?
Seçenekler
A
Zeitung
B
Bauer
C
Marx
D
Feuerbach
E
Hegel
Açıklama:
Friedrich Engels askerde Feuerbach'dan etkilenerek idealizmden maddeciliğe geçmiştir.
Soru 12
Kapital'in yazarı aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Hegel
B
Marx
C
Engels
D
Dühring
E
Kautsky
Açıklama:
Marx’ın ünlü çalışması Kapital’in ilk cildi 1867’de Hamburg’da çıktı.
Soru 13
Doğanın tözü nedir?
Seçenekler
A
toprak
B
su
C
madde
D
ağaç
E
ruhsallık
Açıklama:
Doğanın tözü maddedir.Doğru cevap C'dir.
Soru 14
İnsanın gereksinimlerini gidermek için doğal nesneleri çeşitli araçlar kullanarak bilinçli olarak dönüştürmesine ne denir ?
Seçenekler
A
Proje
B
Piyasa
C
Çalışma
D
Çalışma piyasası
E
İş gücü
Açıklama:
Çalışma, insanın gereksinimlerini gidermek için doğal nesneleri çeşitli araçlar kullanarak bilinçli olarak dönüştürmesidir. İnsanın doğayla temel ilişkisi üretici etkinliğidir ve insan temelde ekonomik bir varlıktır.Doğru cevap C'dir.
Soru 15
Marx'a göre ilk tarihsel olgu aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Doğa ve insanın etkileşimi
B
Doğadaki varlıkların keşfedilemesi
C
İnsanların diğer insanlarla iletişim kurabilmesi
D
İnsanların gereksinimlerini farketmesi
E
İnsanın gereksinimlerinin giderilebilmesi için gereçli araçların üretilmesi
Açıklama:
Marx'a göre ilk tarihsel olsu insanın gereksinimlerinin giderilebilmesi için gereçli araçların üretilmesidir. Doğru cevap E'dir.
Soru 16
Aşağıdakilerden hangisinde insanlığın tarihsel süreci doğru olarak verilmiştir?
Seçenekler
A
Feodal toplum, ilkel toplum, kapitalist toplum, köleci toplum
B
İlkel toplum , komünal toplum, köleci toplum, kapitalist toplum
C
Feodal toplum, komünal toplum, kapitalist toplum,
D
İlkel komünal toplum, köleci toplum, feodal toplum, kapitalist toplum
E
Feodal toplum,köleci toplum,ilkel toplum,kapitalist toplum
Açıklama:
İnsanlık tarihsel süreçte şu aşamalardan geçmiştir. İlkel komünal toplum, köleci toplum, feodal toplum, kapitalist toplum. Doğru cevap D'dir.
Soru 17
Marx 1844 yılında yazdığı Ekonomik ve Felsefi Elyazmaları adlı yapıtında hangi kavram üzerinde durulmuştur ?
Seçenekler
A
Yabancılaşma
B
Karşılaştırma
C
Çatışma
D
Uzlaşma
E
Köleleşme
Açıklama:
Marx 1844 yılında yazdığı Ekonomik ve Felsefi Elyazmaları adlı yapıtında yabancılaşma kavramı üzerinde durulmuştur.Doğru cevap A'dır.
Soru 18
1776’da Hükumet Üzerine Bir Fragmanadlı yapıt kime aittir?
Seçenekler
A
Mill
B
Bentham
C
Hume
D
Marx
E
Engels
Açıklama:
1776’da Hükumet Üzerine Bir Fragmanadlı yapıt Bentham ' a aittir.Doğru cevap B'dir.
Soru 19
Bentham için her alanda başarının birinci koşulu nedir ?
Seçenekler
A
Çalışkan olmak
B
Pratik olmak
C
Bilimsel olmak
D
Yenilikçi olmak
E
Üretken olmak
Açıklama:
Bentham için her alanda başarının birinci koşulu bilimsel olmaktan geçiyor.
Soru 20
Bir Mantık Sistemi adlı yapıt kime aittir ?
Seçenekler
A
Marx
B
Mill
C
Engels
D
Hegel
E
Bentham
Açıklama:
Bir Mantık Sistemi adlı yapıt Mill ' e aittir.
Soru 21
Aşağıdakilerden hangisi Marx’ın çalışmalarında belirttiği kavramlardan biri değildir?
Seçenekler
A
Haz-acı ikilemi
B
Üretim İlişkileri
C
Artı-değer
D
Proleterya
E
Yabancılaşma
Açıklama:
Bentham’a göre tüm eylemlerimiz hazza ulaşma isteği ve acı çekme korkusunca güdülenir. Yanıt A'dır.
Soru 22
Aşağıdakilerden hangisi Marx’ın 1845’te “Kutsal Aile”’yi birlikte yazdıkları kişidir?
Seçenekler
A
Engels
B
Hegel
C
Dahrendorf
D
Weber
E
Comte
Açıklama:
Marx ve Engels, 1844’te karşılaşmalarından sonra 1845’te Kutsal Aile’yi birlikte yazdılar. Kitap Bruno Bauer ve yandaşlarının idealizmine yöneltilmişti. Düşünce ve bilinç üzerine Bauer ve yandaşları tarafından yapılan idealist vurguyla karşıtlık içinde, Marx ve Engels, Devlet, yasa, din ve ahlak biçimlerinin sınıf savaşının evreleri tarafından belirlenmiş olduğunu savunmaktaydılar.
Soru 23
Marx ve Engels, Hegel’in metafiziksel idealizmine kökenden karşı çıkarak evrendeki birincil olgusallığın aşağıdakilerden hangisi olduğunu ortaya koymuşlardır?
Seçenekler
A
Doğa
B
Haz
C
Acı
D
Ruh
E
Fizik
Açıklama:
Marx ve Engels, Hegel’in bu metafiziksel idealizmine kökenden karşı çıkarak evrendeki birincil olgusallığın doğa olduğunu ilan ettiler.
Soru 24
Aşağıdakilerden hangisi Marx’a göre toplumsal alt yapıyı oluşturur?
Seçenekler
A
Ekonomi
B
Politika
C
Hukuk
D
Din
E
Sanat
Açıklama:
Ekonomik alt yapı üzerinde toplumsal üst yapı olarak, insan topluluklarının politik yaşamı, devlet ve hukuk düzeni, ahlak, din, sanat, felsefe gibi kültür etkinlikleri yer alır. Bu şekilde kültürel üst yapı, ekonomik alt yapıya bağımlı olarak varlık kazanmış olur. Bir başka deyişle ekonomik alt yapı toplumsal üst yapıyı koşullandırmış olur. Ne var ki bu koşullandırmayı mutlak biçiminde almamak gerekir. Marx da, Engels de bu koşullandırmayı ekonomik yapının katı bir yansıması olarak düşünmediklerini belirtme yoluna giderler. Aslında politik ve yasal yapılar, alt yapı tarafından din ve felsefe gibi ideolojik üst yapılara göre daha doğrudan olarak belirlenirler. Bazı düşüncelerden etkilenmiş olan kişiler onları koşullandırmış olan alt yapıya tepki gösterebilirler. Eğer devrimcilik kabul ediliyorsa bu tür tepkilere de izin verilmesi gerekir.
Soru 25
Aşağıdakilerden hangisi Marx’a göre toplumsal üst yapıyı oluşturan değerlerden biri değildir?
Seçenekler
A
Ekonomi
B
Politika
C
Kültür
D
Sanat
E
Din
Açıklama:
Ekonomik alt yapı üzerinde toplumsal üst yapı olarak, insan topluluklarının politik yaşamı, devlet ve hukuk düzeni, ahlak, din, sanat, felsefe gibi kültür etkinlikleri yer alır. Bu şekilde kültürel üst yapı, ekonomik alt yapıya bağımlı olarak varlık kazanmış olur. Bir başka deyişle ekonomik alt yapı toplumsal üst yapıyı koşullandırmış olur. Ne var ki bu koşullandırmayı mutlak biçiminde almamak gerekir. Marx da, Engels de bu koşullandırmayı ekonomik yapının katı bir yansıması olarak düşünmediklerini belirtme yoluna giderler. Aslında politik ve yasal yapılar, alt yapı tarafından din ve felsefe gibi ideolojik üst yapılara göre daha doğrudan olarak belirlenirler. Bazı düşüncelerden etkilenmiş olan kişiler onları koşullandırmış olan alt yapıya tepki gösterebilirler. Eğer devrimcilik kabul ediliyorsa bu tür tepkilere de izin verilmesi gerekir.
Soru 26
Aşağıdakilerden hangisi Marx’a göre insanlığın tarihsel süreçte geçirmiş olduğu aşamalardan biri değildir?
Seçenekler
A
Liberal toplum
B
İlkel komünal toplum
C
Köleci toplum
D
Feodal toplum
E
Kapitalist toplum
Açıklama:
İnsanlık tarihsel süreçte şu aşamalardan geçmiştir: ilkel komünal toplum, köleci toplum, feodal ve kapitalist toplum.
Soru 27
Ütilitarianism adlı ünlü yazısında yarar ilkesini savunan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Mill
B
Engels
C
Hegel
D
Dahrendorf
E
Weber
Açıklama:
Ütilitarianism adlı ünlü yazısında Mill, Bentham’ın açtığı yolda ilerleyerek, yarar ilkesini savunma işine girişir.
Soru 28
Aşağıdakilerden hangisi Mill’e ait eserlerden biri değildir?
Seçenekler
A
Felsefenin Sefaleti
B
Politik Ekonominin İlkeleri
C
Özgürlük Üzerine
D
Temsili Hükumet Üzerine İrdelemeler
E
Utilitarianism
Açıklama:
1848’de Politik Ekonominin İlkeleri’ni yayımladı. 1859’da Özgürlük Üzerine, 1861’de Temsili Hükumet Üzerine İrdelemeler’ini, 1863’te Yararcılık (Utilitarianism) başlıklı çalışmasını yayımladı. Sir William Hamilton’un Felsefesinin Bir İncelemesi başlıklı çalışması ve Auguste Comte ve Pozitivism başlıklı bir inceleme 1865 yılında yayımlandılar. 1868’de England and Ireland adlı bir yapıt yayınladı. Yapıt İrlanda dışında ilgi görmedi. Çünkü İngiliz Hükumetinin İrlanda politikasını kınayan bir çalışma idi. Mill 8 Mayıs 1873 yılında Avignon’da ölmüştür. Savlar ve Tartışmalar adlı yapıtı 1859-1875 yılları arasına çıkmıştır. Din Üzerine Üç Deneme başlıklı yazısı ve Otobiyografi’si 1874’te ölümünden yayınlanmıştır.
Soru 29
Aşağıdakilerden hangisi Bentham’ın savunduğu görüşlerden biri değildir?
Seçenekler
A
Tarihsel süreci başlatan ve belirleyen, üretim araçlarının üretilmesi olgusudur
B
Felsefesi genelde bir ahlak felsefesidir
C
Başarının birincil koşulu bilimselliktir
D
Tüm eylemlerimiz hazza ulaşma isteği ve acı çekme korkusunca güdülenir
E
Yasa, topluluğun total mutluluğunu arttırmakla ilişkilidir
Açıklama:
157-161 arası sayfalar değerlendirildiğinde sorumuzun cevabı görülmektedir. A seçeneği Marx'a ait bir görüştür.
Soru 30
Marx’a göre kapitalist toplum yapısı içinde yer alan sınıflar aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Burjuva-proleterya
B
Senyör-serf
C
Senyör-proleterya
D
Kilise-proleterya
E
Devlet-burjuva
Açıklama:
Feodal toplumdaki örgütlenme senyör beyler ve serfler ayrımlaşmasına indirgenemeyecek denli karmaşık bir yapıya ulaşmıştı, ne var ki Marx tarihsel dönemlerin sınıfsal yapısını genelde bir dikotomi (ikili bir sınıflaşma) biçiminde ele aldığı için aynı yapıyı feodal sistemi izleyen kapitalist toplum yapısı için de uygulama yoluna gitti. Bu toplum yapısında anamalı (kapital) elinde tutan işverenler ile onların karşısında emeğini pazarlayan işçi sınıfı yer alır. Bir başka deyişle burjuva sınıfı ve proletarya. Üretim ilişkisi açısından görüldükte, sömürenler ve sömürülenler birbirleriyle kıyasıya bir sınıfsal çatışma içinde iki sınıf birbirlerinin karşısında yer alır. Bu iki sınıf üretim etkinliğini paylaşmalarına karşın, kökenden birbirleriyle çelişki içindedirler, üretim çıktılarının dağılımı her bir sınıfın üretime yaptığı katkıya göre dengesizlik gösterir.
Soru 31
Karl Heinrich Marx, ...........’in geniş kapsamlı idealist evren siteminin diyalektik ögesini alıkoyarak maddeci temellerde yepyeni ve kuşatıcı bir evren sistemi geliştirdi.Boşluğa gelmesi gereken ünlü filozof kimdir?
Seçenekler
A
Kant
B
Hegel
C
Schopenhauer
D
Engels
E
Heidegger
Açıklama:
Karl Heinrich Marx (1818-1883) Hegel’in geniş kapsamlı idealist evren siteminin diyalektik ögesini alıkoyarak maddeci temellerde yepyeni ve kuşatıcı bir evren sistemi geliştirdi.
Soru 32
Marx ve Engels’e göre evrendeki birincil olgusallık nedir?
Seçenekler
A
Doğa
B
Evren
C
Tanrı
D
Madde
E
Töz
Açıklama:
Marx ve Engels’e göre evrendeki birincil olgusallık doğadır. Doğanın tözü ise maddedir. O hâlde evrende hüküm süren biricik töz maddedir. Tinsellik maddi temeller üzerinde anlam kazanır..
Soru 33
Marx ve Engels kendi felsefelerini spekülatif bir felsefe olmaktan çok, ne olarak kabul ederler?
Seçenekler
A
Öncesiz sonrasız gerçeklikler
B
Anti tez
C
Bilim
D
Sentez
E
Manifesto
Açıklama:
Marx ve Engels kendi felsefelerini spekülatif bir felsefe olmaktan çok, bir bilim olarak kabul etmişlerdir. Şimdi de bu bilimi diyalektik tarihsel materyalizm başlığı altında tarih alanında görmeye geçmek uygun olacaktır.
Soru 34
Marx ve Engels’in fikirlerinde belirlenmiş İnsanlık tarihinin geçtiği dönemlerden hangisi yanlış verilmiştir?
Seçenekler
A
feodal toplum
B
köleci toplum
C
ilkel komünal toplum
D
kapitalist toplum
E
savaşçıl toplum
Açıklama:
İnsanlık tarihsel süreçte şu aşamalardan geçmiştir: ilkel komünal toplum, köleci toplum, feodal ve kapitalist toplum.
Soru 35
Marx’a göre her tarihsel dönem kendi başat idelerini hangi alanlarda oluşur?
Seçenekler
A
İyilik ve adalet
B
Yönetim ve liderler
C
Halk ve yaşayış
D
Din ahlak ve yasa
E
Kanun kurallar ve adetler
Açıklama:
İdelerin Rolü ve Kökeni: Marx’a göre her tarihsel dönem kendi başat idelerine sahiptir. İnsanlar ideleri din, ahlak ve yasa alanlarında oluştururlar.
Soru 36
Marx’ın ünlü önesürümü ile ifade edersek Hume birincil olarak dünyayı anlamakla ilgilenirken Bentham, ne ile ilgileniyordu?
Seçenekler
A
Dünyayı değiştirmekle
B
Dünyayı birleştirmekle
C
Dünyayı iyileştirmekle
D
Dünyayı düzenlemekle
E
Dünyayı gezmekle
Açıklama:
Marx’ın ünlü önesürümü ile ifade edersek Hume birincil olarak dünyayı anlamakla ilgilenirken Bentham, birincil olarak onu değiştirmekle ilgileniyordu.
Soru 37
Bentham’ın genel yarar ilkesini kısaca nasıl tanımlayabiliriz?
Seçenekler
A
Etik yükümlülük ve psikolojik zorunluluk bu şekilde eşitlenince buradan haz, mutluluk ve iyinin eş anlamlı olduğu ve yine acı, mutsuzluk ve kötünün de eş anlamlı oldukları ortaya çıkmaktadır.
B
Seçtiğimiz eylem ve davranışlarımızın sonuçları en büyük sayıda insanın en büyük mutluluğunu ortaya koyabilmelidir.
C
Bentham için her alandaki başarının birincil koşulu bilimsel olmaktan geçiyordu.
D
Tüm yaptıklarımızda, tüm söyledikleri mizde, tüm düşündüklerimizde bizi hazlarımız yönetirler.
E
Doğa insanlığı iki üstün efendinin de netimi altına yerleştirdi.
Açıklama:
Bentham, genel yarar ilkesini türetme yoluna gitti: “Bir topluluğun ortak ilgileri ya da yararları bakımından onların mutluluğunu artıran eylemleri ahlaksal olarak değerlendirmek, buna karşılık mutluluğu azaltan, bir başka deyişle acıyı ya da mutsuzluğu çoğaltan eylemleri ise ahlaki bulmamak,” evrensel yarar ilkesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Böylece birincileri doğru ya da iyi eylemler, ikincileri yanlış ya da kötü eylemler olarak ifade etmek çok doğal bir sonuç olmaktadır. Şu hâlde genel yarar ilkesi seçtiğimiz eylem ve davranışlarımızın sonuçları en büyük sayıda insanın en büyük mutluluğunu ortaya koyabilmelidir.
Soru 38
Bentham için yararlılık ilkesinin tam bir uygulanışı ne ile mümkündür?
Seçenekler
A
Çıkar özdeşliği ile
B
Sistematik düşünce ile
C
Demokratik bir model ile
D
Doğru yasalar ile
E
İyi bir eğitim ile
Açıklama:
Yarar ilkesinin tam bir uygulanışı, Bentham’ın gördüğü kadarıyla monarşinin ve onun tüm benzerlerinin ya da uzantılarının yadsınmasını gerektirmektedir. Bunun için kral, aristokrasi ve kurumsal kilise işbaşından uzaklaştırılmalıdır, Birleşik Devletlerdeki gibi demokratik bir model yapılaştırmak tercih edilmelidir. Mademki “Tüm yönetim biçimleri kendinde kötüdür.” kötüyü uygulamanın tek haklılığı, daha büyük bir kötüyü önlemek ya da devre dışı bırakmak için olabilir.
Soru 39
Mill, savunduğu nitel hazcı yaklaşımı temellendirebilmek için neye yönelir?
Seçenekler
A
Niceliksel yasalara
B
Niteliksel ilkelere
C
Hazlara
D
İnsan doğasına
E
Empirist anlayışa
Açıklama:
Mill, savunduğu nitel hazcı yaklaşımı temellendirebilmek için insan doğası kavramına yönelir.
Soru 40
Mill, ahlaksal bilimler olarak adlandırdığı psikoloji ve sosyoloji için hangi bilimlerin deneysel yöntemini bu bilim dallarına uygulama girişiminde bulunur?
Seçenekler
A
Etik
B
Mantık
C
Felsefe
D
Matematik
E
Fizik
Açıklama:
Mill Bir Mantık Sistemi adlı yapıtında tümeverım mantığını oldukça ayrıntılı bir biçimde incelemenin yanı sıra tümdengelimsel tasım mantığına da bir yer vermektedir. Ayrıca ahlaksal bilimler olarak adlandırdığı psikoloji ve sosyolojiyi de içeren bilimler için de bir mantık geliştirmekle ilgilenir. Bunu yaparken fizik bilimlerinin deneysel yöntemini bu bilim dallarına uygulama girişiminde bulunur. Bu şekilde David Hume’un tasarladığı ama her nedense uygulayamadığı bir insan doğası bilimini geliştirmede deneysel yöntemi kullanma programını Mill uygulamış olur.
Soru 41
Hegelci sistemin idealist ögesini tümüyle bir tarafa bırakarak diyalektik yöntemi maddeci temeller üzerinde uygulayan filozof aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Bentham
B
Mill
C
Marx
D
Kierkegaard
E
Kant
Açıklama:
Marx
Soru 42
Aşağıdaki cümlede boşluğa hangi kelime gelmelidir?
Marks ve Engels'e göre ................ evrende hüküm süren biricik tözdür.
Marks ve Engels'e göre ................ evrende hüküm süren biricik tözdür.
Seçenekler
A
Tin
B
Doğa
C
Diyalektik
D
Madde
E
Bilinç
Açıklama:
Marx ve Engels'e göre evrendeki birincil olgusallık doğadır. Doğanın tözü ise maddedir. O halde evrendeki biricik töz maddedir.
Soru 43
Aşağıdaki cümlelerden hangisi doğrudur?
Seçenekler
A
Hegel diyalektik süreci mutlak maddenin öz-gelişim süreci
olarak kabul etmiştir.
olarak kabul etmiştir.
B
Marx ve Engels'e göre göre diyalektik devinim her şeyden önce düşünce tarihinde geçerlidir.
C
Marx'a göre; insan kendini önce doğadan ayırdığı ve yine de kendisi ile doğa arasında bir ilişkinin olduğunu anladığı zaman doğa varolmaya başlar.
D
Engels'e göre doğada her şey değişmez ve durağandır.
E
Marx'a göre; “İnsan olmak” için, insan kendini doğayla bütünleştirmelidir.
Açıklama:
Marx'a göre; insan kendini önce doğadan ayırdığı ve yine de kendisi ile doğa arasında bir ilişkinin olduğunu anladığı zaman doğa varolmaya başlar.
Soru 44
Verilen örnek hangi diyalektik yasayı açıklar niteliktedir?
"Sükunet durumunda bulunan ve kendisine bir gücün etki etmeye başladığı bir cisim, bu gücün etkisi altında ivme kazanmaya başlar, onun başlangıçta sıfır olan hızı yavaş yavaş artar."
"Sükunet durumunda bulunan ve kendisine bir gücün etki etmeye başladığı bir cisim, bu gücün etkisi altında ivme kazanmaya başlar, onun başlangıçta sıfır olan hızı yavaş yavaş artar."
Seçenekler
A
Olumsuzlamanın olumsuzlanması yasası
B
Karşıtların birliği ve savaşımı yasası
C
Nicelik değişimlerinin nitelik değişimlerine yol açması yasası
D
Akıp giden süreçlerin bir karmaşıklığı yasası
E
Evrimsel dönüşümün diyalektiği yasası
Açıklama:
Karşıtların birliği ve savaşımı yasası: Burada Hegel’in tez, anti-tez ve sentez
basamaklanması açıkça görülebilir: Bu yasa doğadaki ve insan topluluklarının dünyasındaki gelişim süreçlerinin dinamizmine işaret eder. Buna
göre bir oluş sürecinde, birbirleriyle savaşım içinde bulunan güçler her zaman birlikte varolurlar. Oluş sürecinin her evresinde birbirleriyle savaşım
içinde olan karşıt durumlar bir arada varolurlar. Bu karşıtların savaşımından, bunların her ikisinden de oldukça farklı yeni bir durum doğar. Ancak
bu üçüncü durum bile sürekli olarak varolmaz. Onu destekleyen güçler,
karşıt güçleri devinime geçirir ve bu süreç bu şekilde sonsuza dek sürüp
gider. “Örneğin, sükunet durumunda bulunan ve kendisine bir gücün etki
etmeye başladığı bir cismi düşünelim: Cisim bu gücün etkisi altında ivme
kazanmaya başlar, onun başlangıçta sıfır olan hızı yavaş yavaş artar. Cismin
hızının bir sonucu olarak, harekete neden olan güce karşı etkide bulunan
sürtünme ve ha
basamaklanması açıkça görülebilir: Bu yasa doğadaki ve insan topluluklarının dünyasındaki gelişim süreçlerinin dinamizmine işaret eder. Buna
göre bir oluş sürecinde, birbirleriyle savaşım içinde bulunan güçler her zaman birlikte varolurlar. Oluş sürecinin her evresinde birbirleriyle savaşım
içinde olan karşıt durumlar bir arada varolurlar. Bu karşıtların savaşımından, bunların her ikisinden de oldukça farklı yeni bir durum doğar. Ancak
bu üçüncü durum bile sürekli olarak varolmaz. Onu destekleyen güçler,
karşıt güçleri devinime geçirir ve bu süreç bu şekilde sonsuza dek sürüp
gider. “Örneğin, sükunet durumunda bulunan ve kendisine bir gücün etki
etmeye başladığı bir cismi düşünelim: Cisim bu gücün etkisi altında ivme
kazanmaya başlar, onun başlangıçta sıfır olan hızı yavaş yavaş artar. Cismin
hızının bir sonucu olarak, harekete neden olan güce karşı etkide bulunan
sürtünme ve ha
Soru 45
Hangisi insanlığın tarihsel geçtiği aşamalardan değildir?
Seçenekler
A
İlkel komünal toplum
B
Köleci toplum
C
Feodal toplum
D
Kapitalist toplum
E
Yaratıcı toplum
Açıklama:
Yaratıcı toplum
Soru 46
"Ütilitarianism" ne demektir?
Seçenekler
A
Düzenlilik
B
Kalıpçılık
C
Maddecilik
D
Yararcılık
E
Sömürgecilik
Açıklama:
Yararcılık
Soru 47
Jeremy Bentham'ın en çok etkilendiği ve fikirlerini üzerine geliştirdiği filozof kimdir?
Seçenekler
A
Mill
B
Marx
C
Feuerbach
D
Hurtley
E
Hume
Açıklama:
Hume
Soru 48
“Toplumsal özgürlük toplum tarafından birey üzerinde yasal olarak kullanılabilen iktidarın neliği ve sınırlarıdır.” cümlesi neyi ifade etmektedir?
Seçenekler
A
Bireylerin yasal olarak özgür olduğunu
B
Toplumsal özgürlük için yasaların bireyleri özgürleştirmesi gerektiğini
C
Bireyin özgürlüğü toplum içinde kullandığı özgürlükten başka bir şey olmadığını
D
Bireyin kendini özgür olarak geliştirebilmesi bakımından bir doğal yasal hakları olduğunu
E
Toplumsal ve bireysel özgürlüğün iktidarın özgürlüğü olduğunu
Açıklama:
Bireyin özgürlüğü toplum içinde kullandığı özgürlükten başka bir şey olmadığını
Soru 49
Hangisi "Mill’e göre" hiçbir yönetimin müdahele etmemesi gereken durumlardan biridir?
Seçenekler
A
Bir eylem özel kişiler tarafından gizlice yapıldığında
B
Yönetimin gereksiz yere gücünün artması tehlike oluşturduğunda
C
Yönetimin özel bireylere göre eylemi daha iyi yapabildiğinde
D
Bireylerin gelişimleri ve eğitimleri bakımından söz konusu eylemi yapmayı istediğinde
E
Eylem azınlıkları temsil ettiğinde
Açıklama:
Kuşkusuz yönetimin yasal birtakım görevleri vardır ancak hiçbir yönetim
Mill’e göre şu konulara müdahele etmemelidir: (1) bir eylem özel kişiler tarafından daha iyi yapıldığı zaman, (2) yönetimin özel bireylere göre eylemi daha iyi yapabilme olasılığı bulunmasına karşın, bireylerin gelişimleri ve eğitimleri bakımından söz konusu eylemi yapmaları arzu edilebilir bir husus olarak görüldüğü zaman ve (3) yönetimin gereksiz yere gücünün artmasının tehlike oluşturduğu zaman.
Yönetimin gereksiz yere gücünün artması tehlike oluşturduğunda
Mill’e göre şu konulara müdahele etmemelidir: (1) bir eylem özel kişiler tarafından daha iyi yapıldığı zaman, (2) yönetimin özel bireylere göre eylemi daha iyi yapabilme olasılığı bulunmasına karşın, bireylerin gelişimleri ve eğitimleri bakımından söz konusu eylemi yapmaları arzu edilebilir bir husus olarak görüldüğü zaman ve (3) yönetimin gereksiz yere gücünün artmasının tehlike oluşturduğu zaman.
Yönetimin gereksiz yere gücünün artması tehlike oluşturduğunda
Soru 50
Mill'e göre ahlaksal eğitimin amacı nedir?
Seçenekler
A
Toplumu ehlileştirmek
B
Dini güçlendirmek
C
İstenci eğitmek
D
Bireyi özgürleştirmek
E
Kuralları yaygınlaştırmak
Açıklama:
İstenci eğitmek
Soru 51
Marx hangi üniversiteden doktora derecesi almıştır?
Seçenekler
A
Berlin
B
Jena
C
Münih
D
Tübingen
E
Hiedelberg
Açıklama:
1841’de Jena Üniversitesinden doktora derecesi aldı.
Soru 52
Engels hangi düşünürün etkisiyle idealizmden maddeciliğe yönelmiştir?
Seçenekler
A
Spinoza
B
Kant
C
Hegel
D
Feuerbach
E
Fichte
Açıklama:
Marx’a öğretilerini geliştirmekte madden manen yardımcı olan Friedrich Engels (1820-1895) ise zengin bir sanayicinin oğluydu. 1841 yılında askerlik görevi
için Berlin’de bulunduğu sırada önce Bruno Bauer çevresi aracılığıyla idealizmi
benimsedi ama çok geçmeden Feuerbach’ın yazıları aracılığıyla idealizmden maddeciliğe doğru evrildi.
için Berlin’de bulunduğu sırada önce Bruno Bauer çevresi aracılığıyla idealizmi
benimsedi ama çok geçmeden Feuerbach’ın yazıları aracılığıyla idealizmden maddeciliğe doğru evrildi.
Soru 53
Aşağıdakilerden hangisi Marx ve Engels'in, 1845 senesinde birlikte yazdıkları eserdir?
Seçenekler
A
Felsefenin Sefaleti
B
Komünist Manifesto
C
Kapital
D
Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni
E
Kutsal Aile
Açıklama:
Marx ve Engels, 1844’te karşılaşmalarından sonra 1845’te Kutsal Aile’yi birlikte
yazdılar.
yazdılar.
Soru 54
Marx'ın ünlü eseri Kapital'in ilk cildi hangi tarihte yayınlanmıştır?
Seçenekler
A
1867
B
1857
C
1847
D
1837
E
1827
Açıklama:
Marx’ın ünlü çalışması Kapital’in ilk cildi 1867’de Hamburg’da çıktı.
Soru 55
Marx'ın 1844 yılında yazdığı ve yabancılaşma kavramı üzerinde duran eseri aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Ekonomik ve Felsefi El Yazmaları
B
Kapital
C
Kutsal Aile
D
Komünist Manifesto
E
Felsefenin Sefaleti
Açıklama:
Marx, 1844 yılında yazdığı Ekonomik ve Felsefi Elyazmaları adlı yapıtında yabancılaşma kavramı üzerinde durmaktadır.
Soru 56
Jeremy Bentham hangi tarihte dünyaya gelmiştir?
Seçenekler
A
1728
B
1738
C
1748
D
1758
E
1768
Açıklama:
Henüz Hume yaşarken dünyaya gelmiş olan Jeremy Bentham (1748-1832) Hume’un deneyciliğini yararcı ilkeleri ön plana çıkararak canlı bir biçimde sürdürmeyi sağladı.
Soru 57
Jeremy Bentham'ın ilk eseri aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Görev Ahlakı ya da Ahlak
B
Eylem Tarzları Tablosu
C
Parlamento Reformu Üzerine Sorular ve Yanıtlar
D
Ahlak ve Yasama İlkelerine Giriş
E
Hükümet Üzerine Bir Fragman
Açıklama:
Bentham’ın ilk yapıtı 1776’da Hükumet Üzerine Bir Fragman adı ile yayımlandı.
Soru 58
Aşağıdakilerden hangisi John Stuart Mill'in eserlerinden biri değildir?
Seçenekler
A
Politik Ekonominin Kimi Çözülmemiş Soruları Üzerine Denemeler
B
Ahlak ve Yasama İlkelerine Giriş
C
Özgürlük Üzerine
D
Temsili Hükumet Üzerine İrdelemeler
E
Auguste Comte ve Pozitivism
Açıklama:
İlkçağda Epiküros tarafından öne sürülen, 18. yüzyılda Fransada Helvetius, İngilterede Hartley ve Tucker tarafından ele alınan bu yaklaşıma Bentham, yeni ve unutulmayacak bir anlatım kazandırmıştır: Bentham, Ahlak ve Yasama İlkelerine Giriş adlı temel yapıtına şu klasikleşmiş sözleriyle başlar: “Doğa insanlığı iki üstün efendinin denetimi altına yerleştirdi: acı ve haz.”
Soru 59
Aşağıdakilerden hangisi John Stuart Mill'in ölümünden sonra yayınlanmış bir eseridir?
Seçenekler
A
Din Üzerine Üç Deneme
B
Temsili Hükumet Üzerine İrdelemeler
C
Yararcılık
D
Politik Ekonominin Kimi Çözülmemiş Soruları Üzerine Denemeler
E
Kanıt Gerekçesi
Açıklama:
Mill 8 Mayıs 1873 yılında Avignon’da ölmüştür. Savlar ve Tartışmalar adlı yapıtı 1859-1875 yılları arasına çıkmıştır. Din Üzerine Üç Deneme başlıklı yazısı ve Otobiyografi’si 1874’te ölümünden yayınlanmıştır.
Soru 60
John Stuart Mill'in birlikte Roma Hukukunu incelediği düşünür aşağıdakilerden hangisidir?
Seçenekler
A
Auguste Comte
B
David Hume
C
Jeremy Bentham
D
John Austin
E
Thomas Reid
Açıklama:
1821 yılında Mill İngiltere’ye döndü ve John Austin (1790-1859) ile birlikte Roma hukukunu incelediler.
Soru 61
Marx ve Engels'in tarihteki temel etmenin maddi ve ekonomik üretim süreci olduğunu belirterek materyalist tarih anlayışını özetledikleri kitap hangisidir?
Seçenekler
A
Komünist Manifesto
B
Kutsal Aile
C
Doğanın Diyalektiği
D
Alman İdeolojisi
E
Felsefenin Sefaleti
Açıklama:
1845 yılında Marx Fransa’dan sınırdışı edilerek Brüksel’e gitti. Orada Feuerbach’a karşı, "Felsefecilerin dünyayı yalnızca değişik yollardan anlamaya çalıştıkları, oysa gerçek gereksinimin onu değiştirmek olduğu ünlü bildirimiyle sonlanan on bir tezini hazırladı." Engels’in de kendisine katılımıyla 1932’ye dek yayımlanmadan kalan Alman İdeolojisi’ni yazdılar. Bu yapıtın önemi, materyalist tarih anlayışını özetlemesinden ileri gelir. Temel tarihsel olgusallık, doğadaki etkinliği içindeki toplumsal insandır. Bilinci belirleyen insandır, tersi değil. Tarihteki temel etmen maddi ve ekonomik üretim sürecidir. "Bütün tarihsel süreç diyalektik olarak proleter devrimine ve komünizmin gelişine doğru ilerlemektedir. Saltık tinin kendinin bil gisine ya da böyle başka bir felsefi yanılsamaya değil."
Soru 62
Marx ve Engels’e göre evrendeki birincil olgusallık nedir?
Seçenekler
A
Tin
B
Töz
C
Diyalektik
D
Bilinç
E
Doğa
Açıklama:
Marx ve Engels’e göre evrendeki birincil olgusallık doğadır. Doğanın tözü ise maddedir. O hâlde evrende hüküm süren biricik töz maddedir. Tinsellik maddi temeller üzerinde anlam kazanır.
Soru 63
- Nicelik değişimlerinin nitelik değişimlerine yol açması yasası
- Tarihsel maddecilik yasası
- Öncesiz sonrasız gerçeklikler yasası
- Karşıtların birliği ve savaşımı yasası
- Olumsuzlamanın olumsuzlanması yasası
Seçenekler
A
III ve IV
B
I, IV, V
C
II, IV, V
D
II, III, V
E
I, II, III, IV
Açıklama:
Engels, Doğanın Diyalektiği isimli yapıtında diyalektik yasaları şu şekilde dile getirmiştir:
- Nicelik değişimlerinin nitelik değişimlerine yol açması yasası
- Karşıtların birliği ve savaşımı yasası
- Olumsuzlamanın olumsuzlanması yasası
Soru 64
Karl Marx'a göre ilk tarihsel olgu nedir?
Seçenekler
A
Üretim araçlarının üretilmesi
B
Sınıf ayrımı
C
Toplumsal üst yapı
D
İdeolojik yapı
E
Karşıtların birliği ve savaşımı
Açıklama:
Marxist tarih kuramı, özü maddi olan insanın, yine tümüyle maddesel yapılı doğa ile arasındaki bir ilişki olarak betimlenmesi anlamında maddecidir. Fiziksel etkinliği ile gereksinimlerini karşılamak için gerekli araçları üreten de insanın kendisidir. Buna göre Marx, ilk tarihsel olgunun, insanın gereksinimlerini gidere bilmek için gerekli araçları üretmesi durumu olduğunu söyler. Bu durum yeni gereksinimlere, bunlar üretim araçlarında bir gelişmeye, bu gelişme de yeni toplumsal ilişki biçimlerine yol açar. Şu hâlde tarihsel süreci başlatan ve belirleyen, üretim araçlarının üretilmesi olgusudur: Üretim araçlarının üretilmesi birtakım üretici güçleri gerektirir. Üretici güçler ile üretim araçları arasındaki ilişki üretim ilişkileri olarak adlandırılır. Bir toplumdaki üretim ilişkilerinin toplamı, o toplumun ekonomik yapısını oluşturur. Ekonomik yaşam da toplumsal alt yapıyı oluşturur.
Soru 65
Bir ürünün, üretiminde harcanan emeğin fiyatından daha fazlaya satılabildiğinde oluşan farka ne ad verilir?
Seçenekler
A
Emeğin yabancılaşması
B
Sınıf savaşımı
C
Artı-değer
D
Arz-talep dengesi
E
Mülkiyet ilişkisi
Açıklama:
Marx'a göre bir ürünün değeri onun için harcanan emeğin miktarı ile ölçülür. Bu açıdan emeğin ürünü, emeğin fiyatından daha fazlaya satılabildiğine göre, buradaki farkı kapitalist cebe indirmektedir. Marx bu farka artı-değer adını verir.
Soru 66
Hangisi Marx'a göre yabancılaşmanın dört görünümünden birisi değildir?
Seçenekler
A
Tinsel varlıklardan yabancılaşma
B
Doğadan yabancılaşma
C
Kendilerinden yabancılaşma
D
Türsel varlıklarından yabancılaşma
E
Öteki insanlardan yabancılaşma
Açıklama:
Marx, 1844 yılında yazdığı Ekonomik ve Felsefi Elyazmaları adlı yapıtında yabancılaşma kavramı üzerinde durmaktadır. Eğer insanlar yabancılaşmış ise yani onlar uzaklaşmış ve ayrılmış iseler, bir şeyden yabancılaşmış olmalılar. Marx bu nedenle yabancılaşmanın dört görünümüne dikkat çeker. Onlar (1) doğadan, (2) kendilerinden, (3) türsel varlıklarından, (4) öteki insanlardan yabancılaşmış olabilirler.
Soru 67
Jeremy Bentham’ın yayımlanan ilk yapıtı hangisidir?
Seçenekler
A
Ahlak ve Yasama İlkelerine Giriş
B
Görev Ahlakı ya da Ahlak bilimi
C
Hükümet Üzerine Bir Fragman
D
Politik Taktikler Üzerine Makale
E
Eğitim Üzerine
Açıklama:
Jeremy Bentham’ın ilk yapıtı 1776’da Hükümet Üzerine Bir Fragman adı ile yayımlanmıştır. Bu yapıtta Blackstone’un bir konferansta ele aldığı ve Bentham’ın bazı çelişkiler yakaladığı Doğal Haklar Kuramına ilişkin eleştirel bir inceleme söz konusudur. Bentham’ın en önemli çalışması 1789 yılında çıkan Ahlak ve Yasama İlkelerine Giriş (Introduction to the Principles of Morals and Legislation) başlığını taşır. 1789’da Politik Taktikler Üzerine Makale’yi, 1791’de Anarchical Fallacies adlı yazıyı yazmasına karşılık bunlar ancak Dumont tarafından 1816'da yayımlanabilmiştir.
Soru 68
Tüm eylemlerimizin hazza ulaşma isteği ve acı çekme korkusunca güdülendiğini ifade eden düşünür kimdir?
Seçenekler
A
David Hume
B
Jeremy Bentham
C
Karl Marx
D
Friedrich Engels
E
James Mill
Açıklama:
Bentham’a göre insan doğasına bilimsel bir yaklaşım ister istemez ruhbilimsel bir hazcılıktan hareket etmeyi gerektiriyordu. İlkçağda Epiküros tarafından öne sürülen, 18. yüzyılda Fransa'da Helvetius, İngilterede Hartley ve Tucker tarafından ele alınan bu yaklaşıma Bentham, yeni ve unutulmayacak bir anlatım kazandırmıştır: Bentham, Ahlak ve Yasama İlkelerine Giriş adlı temel yapıtına şu klasikleşmiş sözleriyle başlar: "Doğa insanlığı iki üstün efendinin denetimi altına yerleştirdi: acı ve haz." Buna göre her insan, doğası gereği haz elde etmeye ve acıdan kaçınmaya çabalar; bu nedenle insanların tüm eylemleri hazza ulaşma isteği ve acı çekme korkusu tarafından güdülenir.
Soru 69
John Stuart Mill'in yazımında Augusta Comte'un "Pozitivist Felsefe Üzerine Dersler" adlı yapıtından yararlanmış olduğu eseri hangisidir?
Seçenekler
A
Politik Ekonominin Kimi Çözülmemiş Soruları Üzerine Denemeler
B
Savlar ve Tartışmalar
C
Özgürlük Üzerine
D
Politik Ekonominin İlkeleri
E
Mantık Sistemi
Açıklama:
John Stuart Mill, 1843 yılında ünlü "Mantık Sistemi" adlı yapıtı yayımlandı. Bu yapıtı yazarken ünlü pozitivist Augusta Comte’la yazışma olanağı bulmuştur. Çünkü Comte’un Pozitivist Felsefe Üzerine Dersler adlı temel yapıtı nın ilk ciltlerinden yararlanmıştır.
Soru 70
Jeremy Betham'a, bedensel doyumu sağlayan hazlar yanında aynı zamanda ussal, entelektüel ve estetik hazların da var olduğu yönünde bir eleştiri getiren düşünür kimdir?
Seçenekler
A
Augusta Comte
B
James Mill
C
John Austin
D
John Stuart Mill
E
Karl Marx
Açıklama:
John Stuart Mill’in Jeremy Bentham’a asıl eleştirisi hazların sadece nicelik bakımından ele alınma sının yeterli olmayacağı noktasındadır. Çünkü ona göre sadece bedensel doyumu sağlayan hazlar değil aynı zamanda ussal, entelektüel ve estetik hazlar da vardır. Üstelik bu hazlarla bedensel hazlar arasında nitelik farkı bulunduğunu söylemek doğru olur. Mill hazları nitelik bakımından ele alınca daha yüksek hazlar ve daha aşağı hazlar biçiminde ayrımlaştırma yapmak zorunda kalmıştır. Daha aşağı hazlar Bentham’ın ölçümleme önerdiği bedensel hazlardır. Daha yüksek olanlar ise Mill’in nitelik olarak farklı gördüğü salt insana özgü olan, söz gelimi entelektüel ve estetik hazlardır.