Mantığın Gelişimi - Felsefe | Açık Öğretim Portal

Ünite 1

Soru 1

Eski Yunancası 'dialegesthai' olan 'diyalektik' kelimesi ne anlama gelmektedir?

Benzeşme

Araştırma

Tartışma

İkna etme

Yok sayma

Açıklama:

“Diyalektik” sözcüğü eski Yunancada “tartışma” anlamına gelen dialegesthai sözcüğünden türemiştir

Doğru Cevap: C

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi varlıkbilimsel bircilik düşüncesini en katı biçimiyle ve tüm mantıksal sonuçlarıyla savunan ilkçağ düşünürüdür?

Parmenides

Aristoteles

Platon

Thales

Empedokles

Açıklama:

Parmenides (yaklaşık MÖ. 510-440) varlıkbilimsel bircilik (monizm, bazı kaynaklarda tekçilik) düşüncesini en katı biçimiyle ve tüm mantıksal sonuçlarıyla savunan ilkçağ düşünürüdür

Doğru Cevap: A

Soru 3

Topikler
Kategoriler
Birinci çözümlemeler
Üçüncü çözümlemeler

Yukarıdakilerden hangileri Organon'un kısımlarındandır?

I ve IV

III ve IV

I, II, III

II, III, IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

Organon’un kısımları şunlardır: Kategoriler, Topikler, Önerme Üstüne (Yorum Üstüne), Birinci Çözümlemeler, İkinci Çözümlemeler

Doğru Cevap: C

Soru 4

Aristoteles ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Mantık biliminin kurucusudur.

MÖ. 584-522 yılları arasında yaşamıştır.

Akıl yürütme üzerine çalışan ilk kişidir.

Heraclitus'tan etkilenmiştir.

Metafizik isimli kitabında mantık çalışmalarına yer vermiştir.

Açıklama:

Aristoteles’in (MÖ. 384-322) bu anlamıyla mantık biliminin kurucusu olduğunda neredeyse tüm mantık tarihçileri uzlaşmıştır. Aristoteles’in mantık biliminin kurucusu olması, ne ondan önce hiç kimsenin düzgün akıl yürütmediğini ne de hiç kimsenin düzgün akıl yürütmeler konusunda tartışmadığını ifade eder. Aksine, göreceğimiz gibi, Aristoteles’ten önce gelen Parmenides, Zenon, Platon gibi düşünürler felsefe sistemlerini oluştururken değişik akıl yürütme biçimlerine başvurmuşlar ve bu akıl yürütme biçimlerinin güvenilir olduğuna inanmışlardır. Başta Platon (Yaklaşık MÖ. 428-348) olmak üzere, kendisinden önceki düşünürlerden de faydalanmıştır. Aristoteles’in “Organon” başlığı altında derlenen mantık çalışmaları bulunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 5

Yunan düşünce dünyasında mantığın ortaya çıkışını hazırlayan koşullar düşünüldüğünde matematiğin etkisi ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Matematik akıl yürütmenin rol oynadığı uğraşlardan biridir.

Matematiğin doğduğu yerlerden biri Roma'dır.

Matematiğin bilim niteliği kazanması Yunanlılarca gerçekleştirilmiştir.

Yunanlılar Mısır'a yaptıkları ticari yolculuklar sırasında matematikten haberdar olmuşlardır.

Matematik Mısır’da basit bir tümevarımlı düşünmeyle ele alınmaktaydı.

Açıklama:

Mantık akıl yürütmeleri konu alıp düzgün akıl yürütmeyi hedeflediğine göre, mantık çalışmalarının ortaya çıktığı bir kültürde akıl yürütmenin yaygın ve değer verilen bir etkinlik olarak yürütülüyor olması beklenmelidir. Mantığın ortaya çıktığı ilkçağ Yunan dünyası bu beklentiyi doğrulamaktadır. Yunan düşünce dünyasında yerini alan matematik ve felsefe dikkatlice akıl yürütmenin önemli rol oynadığı iki uğraştır. Mantığın kurucusu olduğunu söylediğimiz Aristoteles, matematikle de yakından ilgili bir felsefecidir ve mantık sistemini oluştururken matematikteki akıl yürütme biçimlerini de göz önünde bulundurduğu düşüncesi kabul görmektedir. Matematiğin doğduğu yerlerden biri olan Mısır ile Yunanlıların sıkı bir ticaret ilişkisi vardı. Yunanlıların matematikten Mısır’a yaptıkları ticari yolculuklar sırasında haberdar oldukları söylenebilir. Tarım ve ticaretin gerekleri ile sınırlanan matematik Mısır’da basit bir tümevarımlı düşünmeyle ele alınmaktaydı.

Doğru Cevap: B

Soru 6

"Varlıkbilimsel bircilik (monizm, bazı kay- naklarda tekçilik) düşüncesini en katı biçimiyle ve tüm mantıksal sonuçlarıyla savunan ilkçağ düşünürüdür." Bahsi geçen düşünür kimdir?

Aristoteles

Zenon

Parmenides

Platon

Sokrates

Açıklama:

Parmenides (yaklaşık MÖ. 510-440) varlıkbilimsel bircilik (monizm, bazı kaynaklarda tekçilik) düşüncesini en katı biçimiyle ve tüm mantıksal sonuçlarıyla savunan ilkçağ düşünürüdür. Parmenides birciliğin “Sadece bir vardır” diye ifade edilebilecek temel savına “Var olan vardır” ve “Var olmayan var değildir” savlarını ekleyerek algıladığımızı düşündüğümüz değişimin bir yanılsama olduğu sonucuna varmaktadır. “Var olmayan” yani “yokluk” sadece bir addır, hakkında bilinebi- lecek veya söylenebilecek bir varlık değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 7

"____________, hocasının birci öğretisini savunmak için ortaya koyduğu çatışkılarla (paradoks) bilinir. Bu çatışkılardan birine göre, herhangi bir mesafeyi almak isteyen biri önce bu mesafenin yarısını sonra diğer yarısını almak zorundadır." Boş bırakılan yere aşağıdaki düşünürlerden hangisi gelmelidir?

Parmenides

Sokrates

Platon

Zenon

Aristoteles

Açıklama:

Zenon hocasının birci öğretisini savunmak için ortaya koyduğu çatışkılarla (paradoks) bilinir. Bu çatışkılardan birine göre, herhangi bir mesafeyi almak isteyen biri önce bu mesafenin yarısını sonra diğer yarısını almak zorundadır.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Zenon tarafından ortaya konan Akhilleus-kaplumbağa yarışı paradoksu, stadyum paradoksu gibi paradokslarındaki temel düşünce ne üzerinedir?

Hareket zaman ilişkisi

Zamanın tekliği

Zaman- mekan ilişkisi

Zamanın değişmezliği

Hareketin olanaksızlığı

Açıklama:

Zenon’un ortaya koyduğu çatışkılar bize “hareket” gibi deneyimlerimiz dolayısıyla hakkında çok şey bildiğimizi düşündüğümüz ve kolaylıkla kullandığımız kimi kavramların aslında yanıtlanması güç sorular barındırdığını göstermektedir. Algılarımızı sorgulamadan kabul etmeyi seçtiğimizde değişimin varlığından ve bazı özelliklerinden hiçbir şüphe duymayız. Zenon’un yukarıda bir kısmından söz ettiğimiz çatışkılara ulaşması değişimin ne olduğu hakkındaki düşüncelerimizden hareketle akıl yürütmesiydi. Zenon hareketin olanaksızlığı ile ilişkilili birden fazla paradoksu ortaya atmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 9

"_____________ bölme yönteminin bilinmeyen bir tanıma ulaşmamızı sağlayamaması nedeniyle eksik olduğunu ileri sürmüştür." Boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

Platon

Aristoteles

Parmenides

Zenon

Sokrates

Açıklama:

Aristoteles’e göre bölme yöntemi bilinmeyen bir tanıma ulaşmamızı sağlayamaması nedeniyle eksiktir.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi Aristoteles'in "Organon" isimli derlemesinin kısımlarından biri değildir?

Kategoriler

Önerme üstüne

Çatışkılar

Birinci Çözümlemeler

Topikler

Açıklama:

Organon’un kısımları şunlardır: Kategoriler, Topikler, Önerme Üstüne (Yorum Üstüne), Birinci Çözümlemeler, İkinci Çözümlemeler.

Doğru Cevap: C

Soru 11

I. Töz
II. Edilgi
III. Bağıntı
IV. Çatışkı
Madderlerinden hangileri Aristoteles'in ele aldığı kategorilere dahildir?

I ve II

III ve IV

II ve IV

I, II ve III

II, III, IV

Açıklama:

Kategoriler Organon’un ilk kitabı olarak kabul edilir. Giriş kısımlarından sonra, Aristoteles belirlediği on kategorinin özelliklerini inceler. Bunlar; töz, nitelik, nicelik, bağıntı, yer, zaman, görelik, etki, edilgi, iyelik kategorileridir.

Doğru Cevap: D

Soru 12

"_____________ tartışmanın konusundan bağımsız olarak, tartışmanın amacına olarak izlenmesi gereken yolları belirlemeyi amaçlar." Boş bırakılan Organon'un bölümlerinden hangisinin adı getirilmelidir?

Önerme üstüne

Kategoriler

İkincil çözcümlemeler

Birincil çözümlemeler

Topikler

Açıklama:

Topikler tartışmanın konusundan bağımsız olarak, tartışmanın amacına olarak izlenmesi gereken yolları belirlemeyi amaçlar.

Doğru Cevap: E

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi Organon'un ilk kitabı olan Kategoriler'i oluşturan bölğmlerden biri değildir?

Yükleme

Nicelik

Görelik

Etki

Edilgi

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 14

Aristoteles, hangi görüşü sonucunda özne-yüklem önermelerini temel alır?

Önerme üstüne

İk tözlerin önceliği

Bölme yöntemi

Tümeller

Çözümlemeler

Açıklama:

İlk tözlerin (varlıkbilimsel) önceliği görüşü sonucunda, Aristoteles öznesi bir ilk tözü gösteren bir tekil terim, yüklemi ise bir ikinci tözü gösteren bir genel terim olan, “Sokrates insandır” gibi, özne-yüklem önermelerini temel önermeler olarak kabul etmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 15

Aristoteles'e göre aşağıdakilerden hangisi bir doğruluk-bilgi problemidir?

Sanat ile ilgilenmeli mi ilgilenmemeli mi?

Başarıyı seçmeli mi seçmemeli mi?

Çevreyi korumalı mı korumamalı mı?

Evrende yalnız mıyız değil miyiz?

Sosyal olmalı mı olmamalı mı?

Açıklama:

Aristoteles diyalektik problemi “Ya kendi başına ya da aynı türden başka bir problemin çözümüne yardımcı olmakla, ya seçme ve kaçınmaya ya da doğruluk ve bilgiye götüren araştırma” olarak ifade etmektedir (Topikler A 11, 104b 1-3). “Hazzı seçmeli mi, seçmemeli mi” bir seçme-kaçınma problemi, “Evren ezeli mi, değil mi” bir doğruluk-bilgi problemidir. Bu doğrultu da "evrende yalnız mıyız değil miyiz" bir doğruluk-bilgi problemidir.

Doğru Cevap: D

Soru 16

Aşağıdakilerden hangisi bir önermede yüklemin özneye göre bulunduğu durumlardan biri değildir?

Özellik

Tanım

Cins

Nicelik

İlinek

Açıklama:

Bir önermede yüklem özneye göre ya bir tanım, ya bir özellik, ya cins ya da ilinek durumundadır.

Doğru Cevap: D

Soru 17

Aristoteles'e göre aynılığın türleri aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Türsel, niteliksel, tanımsal

Sayısal, türsel, cinssel

Niteliksel, cinssel, işlevsel

Tanımsal, sayısal, türsel

Cinssel, işlevsel, niceliksel

Açıklama:

Mantık için önemli bir kavram aynılık, yani özdeşlik kavramıdır. Aristoteles aynılığın sayısal, türsel ve cinssel aynılık olarak üç farklı şekilde uygulandığını söylemektedir (Topikler, I,7 103a1 6 vd.).

Doğru Cevap: B

Soru 18

Sullogismos ne anlama gelmektedir?

Özdeşlik

Uslam

Önerme

İfade

Tasım

Açıklama:

Aristoteles’in Birinci Çözümlemeler’deki amacı, “tasım” (sullogismos) adını verdiği çıkarımlar üzerine kurulu mantık sistemi ortaya koymaktır.

Doğru Cevap: E

Soru 19

Birincil önermeler olmalıdır.
Dolaylı önermeler olmalıdır.
Sonuç önermesi ile karşılaştırıldığında, daha iyi bilinen önermeler olmalıdır.

Yukarıdakilerden hangisi bir tanıtlamanın öncülleri için aranması gereken şartlardandır?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

II ve III

I ve III

Açıklama:

Geçerli bir tasım olmasının yanı sıra, bir tanıtlamanın öncülleri için ayrıca şu şartlar aranmalıdır: (i) Tasımın öncülleri zorunlu olarak doğru olduğu bilinen tümel önermeler olmalıdır. (ii) Birincil (prota) önermeler olmalıdır. (iii) Dolaysız (amesa) önermeler olmalıdır. (iv) Sonuç önermesi ile karşılaştırıldığında, daha iyi bilinen (gnorimotera) önermeler olmalıdır. (v) Sonuç önermesinden önce gelen önermeler olmalıdır. (vi) Sonuç önermesinin nedenlerini (aitia) bildiren önermeler olmalıdır. (Smith, 2007) Birincisi dışında tümü, anlamlarının açıklanmasını gerektiren tartışmalı koşullardır.

Doğru Cevap: E

Soru 20

I. Parmenides
II. Zenon
III. Thales
IV. Platon
Yukarıdakilerden hangileri Aristoteles’ten önce gelmiş ve kendi felsefe sistemlerini oluştururken değişik akıl yürütme biçimlerine başvurmuşlardır?

I-II-IV

II-III-IV

I-II-III

I-III

I-II-III-IV

Açıklama:

Aristoteles’in (MÖ. 384-322) bu anlamıyla mantık biliminin kurucusu oldu- ğunda neredeyse tüm mantık tarihçileri uzlaşmıştır. Aristoteles’in mantık bilimi- nin kurucusu olması, ne ondan önce hiç kimsenin düzgün akıl yürütmediğini ne de hiç kimsenin düzgün akıl yürütmeler konusunda tartışmadığını ifade eder. Aksine, göreceğimiz gibi, Aristoteles’ten önce gelen Parmenides, Zenon, Platon gibi düşünürler felsefe sistemlerini oluştururken değişik akıl yürütme biçimlerine başvurmuşlar ve bu akıl yürütme biçimlerinin güvenilir olduğuna inanmışlardır.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Yunan düşünce dünyasında yerini alan ............ ve felsefe dikkatlice akıl yürütmenin önemli rol oynadığı iki uğraştır.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Sosyoloji

Matematik

Psikoloji

Antropoloji

Bilim

Açıklama:

Yunan düşünce dünyasında yerini alan matematik ve felsefe dikkatlice akıl yürütmenin önemli rol oynadığı iki uğraştır.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Diyalektiği felsefede yaygın bir yöntem olarak hâline getiren Elea’lı Zenon’un (yaklaşık MÖ. 490-430) akıl yürütmeleri ve .........’ın/un diyaloglarıdır.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Thales

Parmanides

Platon

Aristotales

Demokritos

Açıklama:

Diyalektiği felsefede yaygın bir yöntem olarak hâline getiren Elea’lı Zenon’un (yaklaşık MÖ. 490-430) akıl yürüt- meleri ve Platon’un diyaloglarıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 23

............ birciliğin “Sadece bir vardır” diye ifade edilebilecek temel savına “Var olan vardır” ve “Var olmayan var değildir” savlarını ekleyerek algıladığımızı düşündüğümüz değişimin bir yanılsama olduğu sonucuna varmaktadır.
Yukarıda savunduğu düşünce verilen felsefeci aşağıdakilerden hangisidir?

Sokrates

Thales

Platon

Parmenides

Gorgias

Açıklama:

Parmenides (yaklaşık MÖ. 510-440) varlıkbilimsel bircilik (monizm, bazı kay- naklarda tekçilik) düşüncesini en katı biçimiyle ve tüm mantıksal sonuçlarıyla savunan ilkçağ düşünürüdür. Parmenides birciliğin “Sadece bir vardır” diye ifade edilebilecek temel savına “Var olan vardır” ve “Var olmayan var değildir” savlarını ekleyerek algıladığımızı düşündüğümüz değişimin bir yanılsama olduğu sonucu- na varmaktadır. “Var olmayan” yani “yokluk” sadece bir addır, hakkında bilinebi- lecek veya söylenebilecek bir varlık değildir. Parmenides var olanın yaratılmadığı, yok olmayacağı, öncesiz-sonrasız olduğu ve değişmediği sonuçlarına varmıştır (Jones, s. 36 ve devamı).

Doğru Cevap: D

Soru 24

................... bir kavramın tanımının genel bir kavramın bölümlere ayrılması ile tanımlanmaya çalışılmasıdır.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

kategori yöntemi

diyalektik yöntemi

paradoks yöntemi

Yüklem yöntemi

Bölme yöntemi

Açıklama:

Bölme yöntemi bir kavramın tanımının genel bir kavramın bölümlere ayrılması ile tanımlanmaya çalışılmasıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 25

I. Kategoriler
II. Topikler
III. Önerme Üstüne
IV. Birinci Çözümlemeler
V. İkinci Çözümlemeler
Yukarıdakilerden hangileri Organon'un bölümlerindendir?

I-II-III-IV-V

II-III-V

II-III-IV-V

I-II-III

I-II-IV

Açıklama:

Organon’un kısımları şunlardır: Kategoriler, Topikler, Önerme Üstüne (Yorum Üstüne), Birinci Çözümlemeler, İkinci Çözümlemeler.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Kategoriler Organon’un ilk kitabı olarak kabul edilir. Giriş kısımlarından sonra, Aristoteles belirlediği on kategorinin özelliklerini inceler. Aşağıdakilerden hangisi bu kategorilerden biri değildir?

töz

yüklem

nitelik

nicelik

zaman

Açıklama:

Kategoriler Organon’un ilk kitabı olarak kabul edilir. Giriş kısımlarından sonra, Aristoteles belirlediği on kategorinin özelliklerini inceler. Bunlar; töz, nitelik, ni- celik, bağıntı, yer, zaman, görelik, etki, edilgi, iyelik kategorileridir.

Doğru Cevap: B

Soru 27

Bir önermede yüklemin özneye göre yüklenebilirler ya da yaygın olarak tümeller olarak adlandırılmasında aşağıdakilerden hangisi durumunda olması gerekli değildir?

tanım

özellik

niceleyici

ilinek

cins

Açıklama:

Bir önermede yüklem özneye göre ya bir tanım, ya bir özellik, ya cins ya da ilinek durumundadır. Bunlar yüklenebilirler ya da yaygın olarak tümeller olarak adlandırılır.

Doğru Cevap: C

Soru 28

I. Sayısal
II. Türsel
III. Yüklemsel
IV. Cinssel
Mantık için önemli bir kavram aynılık, yani özdeşlik kavramıdır. Aristoteles aynılığın yukarıdakilerden hangileri yönünden aynı olarak yorumlamaktadır?

I-II-III-IV

I-II-III

II-IV

I-II-IV

I-III

Açıklama:

Mantık için önemli bir kavram aynılık, yani özdeşlik kavramıdır. Aristoteles aynılığın sayısal, türsel ve cinssel aynılık olarak üç farklı şekilde uygulandığını söylemektedir (Topikler, I,7 103a1 6 vd.).

Doğru Cevap: D

Soru 29

Organon'u oluşturan kitaplarla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Kategoriler: Yüklem türlerini ve böylece dolaylı olarak varlık türlerini ele alır.

Önerme Üstüne: Önermenin tanımını, türlerini ve önermeler arası ilişkileri ele alır.

Topikler: Aristoteles’in diyalektik görüşünü ortaya koymaktadır.

Birinci Çözümlemeler: Aristoteles’in tasım sistemini ortaya koymaktadır.

İkinci Çözümlemeler: Aristoteles’in tasım sistemini gerekçelendirmesidir.

Açıklama:

Organon’u oluşturan kitaplar şunlardır.

Kategoriler: Yüklem türlerini ve böylece dolaylı olarak varlık türlerini ele alır.

Önerme Üstüne: Önermenin tanımını, türlerini ve önermeler arası ilişkileri ele alır.

Topikler: Aristoteles’in diyalektik görüşünü ortaya koymaktadır.

Birinci Çözümlemeler: Aristoteles’in tasım sistemini ortaya koymaktadır.

İkinci Çözümlemeler: Aristoteles’in tanıtlamaya (apodeiksis) dayalı (apodeiktik) bilimlerin yöntemi üzerine çalışmasıdır. Tanıtlama öncülleri özel bazı şartları sağlayan bir tasım türüdür.

Doğru Cevap: E

Soru 30

Akıl yürütmeleri içeriğinden bağımsız olarak başlı başına bir çalışma konusu yaptığı için mantığın kurucusu olarak kabul edilen ilkçağ düşünürü kimdir?

Aristoteles

Platon

Zenon

Parmenides

Sokrates

Açıklama:

Aristoteles’in (MÖ. 384-322) mantık biliminin kurucusu olduğunda neredeyse tüm mantık tarihçileri uzlaşmıştır. Aristoteles’in mantığın kurucusu olması ile kastedilen, Aristoteles’in akıl yürütmeleri içeriğinden bağımsız olarak başlı başına bir çalışma konusu yapması ve bu çalışmalarının sonucunda tutarlı ve bütünlüklü bir sistem ortaya koymasıdır.
Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 31

Organon'u oluşturan kitaplardan biri olan Aristoteles’in diyalektik tartışmalarda izlenecek yöntem üzerine çalışması aşağıdakilerden hangisidir?

Önerme Üstüne

Kategoriler

Topikler

Birinci Çözümlemeler

İkinci Çözümlemeler

Açıklama:

Topikler Aristoteles’in diyalektik tartışmalarda izlenecek yöntem üzerine çalışmasıdır. Topikler tartışmanın konusundan bağımsız olarak, tartışmanın amacına olarak izlenmesi gereken yolları belirlemeyi amaçlar. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 32

Aşağıdakilerden hangisi Aristoteles'in Kategoriler kitabında incelediği kategorilerden biri değildir?

İyelik

Zaman

Töz

Anlak

Görelik

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 33

Organon'un tasım mantığına ayrılmış kısmı hangisidir?

Birinci Çözümlemeler

İkinci Çözümlemeler

Topikler

Önerme Üstüne

Kategoriler

Açıklama:

Birinci Çözümlemeler, Organon’un tasım mantığına ayrılmış kısmıdır. Aristoteles’e göre tasım (sullogismos), belirli önermelerin varsayılmasıyla, diğer bir önermenin bu varsayımlardan ötürü zorunlu olarak çıktığı uslamlamadır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Var olanın yaratılmadığı, yok olmayacağı, öncesiz-sonrasız olduğu ve değişmediği sonuçlarına ulaşan ilkçağ düşünürü kimdir?

Aristoteles

Platon

Zenon

Pythagoras

Parmenides

Açıklama:

Parmenides birciliğin “Sadece bir vardır” diye ifade edilebilecek temel savına “Var olan vardır” ve “Var olmayan var değildir” savlarını ekleyerek algıladığımızı düşündüğümüz değişimin bir yanılsama olduğu sonucuna varmaktadır. Parmenides var olanın yaratılmadığı, yok olmayacağı, öncesiz-sonrasız olduğu ve değişmediği sonuçlarına varmıştır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Her insan ölümlüdür
Hiçbir insan ölümlü değildir
Bazı insanlar ölümlüdür
Bazı insanlar ölümlü değildir

Yukarıdaki önermelerden hangileri birbirinin karşıtı önermelerdir?

I ve IV

I ve II

II ve III

III ve IV

I ve III

Açıklama:

Karşıt önermelerin özelliği birlikte yanlış olabilmeleri ancak birlikte doğru olamamalarıdır. Buna göre, (a) ve (e) önermeleri birbirinin karşıtı önermelerdir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 36

Organon'u oluşturan kitaplardan biri olan Aristoteles’in tanıtlamaya dayalı bilimlerin yöntemi üzerine çalışması aşağıdakilerden hangisidir?

Birinci Çözümler

İkinci Çözümler

Topikler

Kategoriler

Önerme Üstüne

Açıklama:

İkinci Çözümlemeler, Aristoteles’in tanıtlamaya (apodeiksis) dayalı (apodeiktik) bilimlerin yöntemi üzerine çalışmasıdır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 37

Parmenides'in öğrencisi olan ve hocasının birci öğretisini savunmak için ortaya koyduğu çatışkılarla (paradoks) bilinen ilkçağ filozofu kimdir?

Aristoteles

Heraklitos

Platon

Sokrates

Zenon

Açıklama:

Parmenides’in öğrencisi Zenon hocasının birci öğretisini savunmak için ortaya koyduğu çatışkılarla (paradoks) bilinir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 38

Bir kavramın tanımının genel bir kavramın bölümlere ayrılması ile tanımlanmaya çalışıldığı bölme yöntemi hangi filozof tarafından ele alınmıştır?

Aristoteles

Parmenides

Platon

Sokrates

Zenon

Açıklama:

Platon, kavramların tanımlanmasında bir yöntem olarak bölme yöntemini ele almıştır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 39

sayısının irrasyonel bir sayı olduğunun kanıtlanmasının hangi filozofun okulunda gerçekleştirildiği yaygın olarak kabul edilmektedir?

Platon

Sokrates

Herakleitos

Pythagoras

Ptolemaios

Açıklama:

√2 sayısının bir irrasyonel sayı olduğunun kanıtlamasının bir felsefe okulu olan Pythagoras okulunda gerçekleştirildiği yaygın olarak kabul edilmektedir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Neredeyse tüm mantık tarihçilerinin mantık biliminin kurucusu olduğunda uzlaştıkları filozof hangisidir?

Aristoteles

Platon

Zenon

Öklid

Heraklit

Açıklama:

Aristoteles’in (MÖ. 384-322) bu anlamıyla mantık biliminin kurucusu olduğunda neredeyse tüm mantık tarihçileri uzlaşmıştır. Aristoteles’in mantık biliminin kurucusu olması, ne ondan önce hiç kimsenin düzgün akıl yürütmediğini ne de hiç kimsenin düzgün akıl yürütmeler konusunda tartışmadığını ifade eder.

Doğru Cevap: A

Soru 41

Aşağıdakilerden hangisi Yunan düşünce dünyasında mantığın ortaya çıkışını hazırlayan önemli bir etmendir?

Toplumun ayrıcalıklı kesiminin mantıkla uğraşması

Toplumda akıl yürütmenin yaygın ve değer verilen bir etkinlik olması

Filozofların hiç bir işle uğraşmadıkları için boş vakitlerinin çok olması

Toplumdaki tüm kararların akıl yürütme ile alınıyor olması

Antik Yunan tanrılarına olan inancın kaybolması

Açıklama:

Mantık akıl yürütmeleri konu alıp düzgün akıl yürütmeyi hedeflediğine göre, mantık çalışmalarının ortaya çıktığı bir kültürde akıl yürütmenin yaygın ve değer verilen bir etkinlik olarak yürütülüyor olması beklenmelidir. Mantığın ortaya çıktığı ilkçağ Yunan dünyası bu beklentiyi doğrulamaktadır

Doğru Cevap: B

Soru 42

Düşüncelerini savunmak için paradokslar ortaya koyan ve 'Ok Paradoksu', 'Mesafe Paradoksu', 'Kaplumbağa Paradoksu' gibi paradoksları ile bilinen düşünür hangisidir?

Parmenides

Heraklit

Zenon

Aristo

Platon

Açıklama:

Parmenides’in öğrencisi Zenon hocasının birci öğretisini savunmak için ortaya koyduğu çatışkılarla (paradoks) bilinir.

Doğru Cevap: C

Soru 43

Platon’un kavramların tanımlanmasında bir yöntem olarak ele aldığı yöntem hangisidir?

Diyalektik Yöntem

Metafizik Yöntem

Sokratik Yöntem

Bölme Yöntemi

Eksiltme Yöntemi

Açıklama:

Platon’un kavramların tanımlanmasında bir yöntem olarak ele aldığı yöntem bölme
(diaeresis) yöntemidir.

Doğru Cevap: D

Soru 44

Organon’un ilk kitabı aşağıdakilerden hangisidir?

Birinci Çözümlemeler

Topikler

Önerme Üstüne

İkinci Çözümlemeler

Kategoriler

Açıklama:

Kategoriler Organon’un ilk kitabı olarak kabul edilir. Giriş kısımlarından sonra, Aristoteles belirlediği on kategorinin özelliklerini inceler.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Aristoteles’in diyalektik tartışmalarda izlenecek yöntem üzerine çalışması aşağıdakilerden hangisidir?

Topikler

Kategoriler

İkinci Çözümlemeler

Önerme Üstüne

Birinci Çözümlemeler

Açıklama:

Topikler Aristoteles’in diyalektik tartışmalarda izlenecek yöntem üzerine çalışmasıdır. Aristoteles’e göre öncekilerin diyalektik tartışmalara ilişkin eğitimleri hızlı ancak sistemsizdir; öğrencilere tartışma sanatını değil bu sanatın ürünlerini vermektedir. Aristoteles Topikler’de tartışmanın konusundan bağımsız olarak, tartışmanın
amacının biçimine uygun olarak izlenmesi gereken yolları belirlemeyi amaçlar.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Aristo'ya göre bir problemin diyalektik problem sayılabilmesi nasıl olması gerekmektedir?

İlgi çekici olması

Tartışmalı bir konuda olması

Halkın anlamaması

Zıt önermeler içermesi

Çözümünün olmaması

Açıklama:

Bir problemin diyalektik problem sayılabilmesi için tartışmalı bir konuda olması gerekir: Öyle ki, bu konuda “ya insanlar hiçbir kanı sahibi değildir, ya halk bilgelerin aksine, ya bilgeler halkın aksine düşünür ya da bunların her biri kendi içlerinde karşıt görüşlere sahiptir.

Doğru Cevap: B

Soru 47

Aristoteles tanıtlama kavramını ve tanıtlamaya dayalı bilgiyi hangi kitabında ele almaktadır?

Topikler

Önerme Üstüne

İkinci Çözümlemeler

Kategoriler

Birinci Çözümlemeler

Açıklama:

Aristoteles İkinci Çözümlemeler’de tanıtlama kavramını ve tanıtlamaya dayalı bilgiyi ele alır.

Doğru Cevap: C

Soru 48

Aristo'nun tasım sistemi hangi kitapta ortaya konulmuştur?

Kategoriler

Önerme Üstüne

Topikler

Birinci Çözümlemeler

İkinci Çözümlemeler

Açıklama:

Doğru Cevap: D

Soru 49

Aristo'nun yüklem türlerini ve böylece dolaylı olarak varlık türlerini ele aldığı kitabı hangisidir?

Birinci Çözümlemeler

İkinci Çözümlemeler

Topikler

Önerme Üstüne

Kategoriler

Açıklama:

Aristo'nun yüklem türlerini ve böylece dolaylı olarak varlık türlerini ele aldığı kitabı Kategorilerdir.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Varlıkbilimsel bircilik (monizm, bazı kaynaklarda tekçilik) düşüncesini en katı biçimiyle ve tüm mantıksal sonuçlarıyla savunan ilkçağ düşünürü aşağıdakilerden hangisidir?

Aristo

Parmenides

Platon

Zenon

Sokrates

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi birci öğretisini savunmak için ortaya koyduğu çatışkılarla (paradoks) bilinir?

Aristo

Parmenides

Zenon

Platon

Sokrates

Açıklama:

Parmenides’in öğrencisi Zenon hocasının birci öğretisini savunmak için ortaya koyduğu çatışkılarla (paradoks) bilinir.

Doğru Cevap: C

Soru 52

Aşağıdaki hangi düşünüre göre, matematikçinin duyulur nesnelere bağlı olması matematik bilginin eksikliğidir?

Aristo

Zenon

Parmenides

Platon

Sokrates

Açıklama:

Katı Platoncu açıdan, matematikçinin duyulur nesnelere bağlı olması
matematik bilginin eksikliğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 53

A kavramının tanımını bulmaya çalıştığımızı kabul edelim. Bunun ilk adımı tanımlamak istediğimiz A kavramını içeren en genel bir B kavramı belirlenir. Ardından B kavramı ayrık iki kavrama bölünür ve A kavramının hangi bölümde kaldığı bulunur. A kavramına eşit bir kavrama ulaşılıncaya kadar bu şekilde ilerlenir. Kavramların tanımlanmasında kullanılan bu yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Sabitleme Yöntemi

Çıkarma Yöntemi

Karşılaştırma Yöntemi

İçiçe Yöntemi

Bölme Yöntemi

Açıklama:

Platon’un kavramların tanımlanmasında bir yöntem olarak ele aldığı bölme
(diaeresis) yöntemi Aristoteles’i oldukça meşgul etmiştir. Bu yöntemde bir kavram daha genel bir kavram aracılığı ile tanımlanmaya çalışılır. Bölme ile A kavramının tanımını bulmaya çalıştığımızı kabul edelim. Bunun ilk adımı tanımlamak istediğimiz A kavramını içeren en genel bir B kavramı belirlenir. Ardından B kavramı ayrık iki kavrama bölünür ve A kavramının hangi bölümde kaldığı bulunur. A kavramına eşit bir kavrama ulaşılıncaya kadar bu şekilde ilerlenir.
Platon’un kavramların tanımlanmasında bir yöntem olarak ele aldığı bölme (diaeresis) yöntemi Aristoteles’i oldukça meşgul etmiştir. Bu yöntemde bir kavram daha genel bir kavram aracılığı ile tanımlanmaya çalışılır. Bölme ile A kavramının tanımını bulmaya çalıştığımızı kabul edelim. Bunun ilk adımı tanımlamak istediğimiz A kavramını içeren en genel bir B kavramı belirlenir. Ardından B kavramı ayrık iki kavrama bölünür ve A kavramının hangi bölümde kaldığı bulunur. A kavramına eşit bir kavrama ulaşılıncaya kadar bu şekilde ilerlenir.

Doğru Cevap: E

Soru 54

Kavramların tanımlanmasında kullanılan bölme yöntemi bilinmeyen bir tanıma ulaşmamızı sağlayamaması nedeniyle eksiktir diyen düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Aristoteles

Zenon

Platon

Parmenides

Sokrates

Açıklama:

Aristoteles’e göre bölme yöntemi bilinmeyen bir tanıma ulaşmamızı sağlayamaması nedeniyle eksiktir.

Doğru Cevap: A

Soru 55

Akıl yürütmeleri bağımsız bir araştırma konusu yapan ve araştırmalarının sonucunda bilinen ilk mantık sistemini ortaya koyan, mantığın kurucusu olarak kabul edilen düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Aristoteles

Platon

Zenon

Sokrates

Parmenides

Açıklama:

Akıl yürütmeleri bağımsız bir araştırma konusu yapan ve araştırmalarının sonucunda bilinen ilk mantık sistemini ortaya koyan Aristoteles mantığın kurucusudur. İlk olmasına rağmen, kurduğu mantık sistemi (Stoa mantığının etkili olduğu Helenistik dönemi bir yana bırakırsak) çağdaş mantığın doğuşuna kadar neredeyse tek mantık sistemi olarak kabul edilmiştir.

Doğru Cevap: A

Soru 56

Organon’un ilk kitabı aşağıdakilerden hangisidir?

Kategoriler

Topikler

Önerme Üstüne (Yorum Üstüne)

Birinci Çözümlemeler

İkinci Çözümlemeler

Açıklama:

Kategoriler Organon’un ilk kitabı olarak kabul edilir. Giriş kısımlarından sonra,
Aristoteles belirlediği on kategorinin özelliklerini inceler. Bunlar; töz, nitelik, nicelik, bağıntı, yer, zaman, görelik, etki, edilgi, iyelik kategorileridir. Kategoriler’in terim türlerini veya önermedeki özne ile yüklem arasındaki yükleme ilişkisinin türlerini mi, terimlerin işaret ettiği varlık türlerini mi incelediği tartışmalıdır. İkincisi kabul edildiğinde, Kategoriler mantıktan daha çok metafiziğe ilişkin görülebilir.
Kategoriler Organon’un ilk kitabı olarak kabul edilir. Giriş kısımlarından sonra, Aristoteles belirlediği on kategorinin özelliklerini inceler. Bunlar; töz, nitelik, nicelik, bağıntı, yer, zaman, görelik, etki, edilgi, iyelik kategorileridir. Kategoriler’in terim türlerini veya önermedeki özne ile yüklem arasındaki yükleme ilişkisinin türlerini mi, terimlerin işaret ettiği varlık türlerini mi incelediği tartışmalıdır. İkincisi kabul edildiğinde, Kategoriler mantıktan daha çok metafiziğe ilişkin görülebilir.

Doğru Cevap: A

Soru 57

Aristotele'e göre her önerme aşağıdakilerden hangisine göre oluşur?

Koşul önermelerinden oluşur.

Önerme eklemlerinden oluşur.

Özne ve yüklem olmak üzere iki kısımdan oluşur.

Birleştirilmiş önermelerden oluşur.

Kipli önermelerin çelişiklerinden oluşur.

Açıklama:

Aristoteles her önermenin özne ve yüklem olmak üzere iki kısımdan oluştuğunu
kabul etmektedir. Bu durumda, koşul önermeleri gibi, önerme eklemleri ile birleştirilmiş önermelerden oluşan tümceleri önerme saymamak gerekir. Şimdiye kadarki bilgilerimizin ışığında, bir önerme eklemleri mantığının geliştirilmesi Stoa mantıkçılarının eseri olarak görünmektedir.
Aristoteles her önermenin özne ve yüklem olmak üzere iki kısımdan oluştuğunu kabul etmektedir. Bu durumda, koşul önermeleri gibi, önerme eklemleri ile birleştirilmiş önermelerden oluşan tümceleri önerme saymamak gerekir. Şimdiye kadarki bilgilerimizin ışığında, bir önerme eklemleri mantığının geliştirilmesi Stoa mantıkçılarının eseri olarak görünmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 58

Aristoteles’e göre, tartışmanın konusundan bağımsız olarak, tartışmanın amacının biçimine uygun olarak izlenmesi gereken yolları belirlemeyi amaçladığı aşağıdakilerden hangisidir?

Kategoriler

Topikler

Önerme Üstüne (Yorum Üstüne)

Birinci Çözümlemeler

İkinci Çözümlemeler

Açıklama:

Aristoteles Topikler’de tartışmanın konusundan bağımsız olarak, tartışmanın
amacının biçimine uygun olarak izlenmesi gereken yolları belirlemeyi amaçlar.

Doğru Cevap: B

Soru 59

Aristoteles'e göre, bir tanıtlamanın öncülleri için aşağıdaki hangi şart aranmaz?

Tasımın öncülleri zorunlu olarak doğru olduğu bilinen tümel önermeler olmalıdır.

Birincil (prota) önermeler olmalıdır.

Dolaysız (amesa) önermeler olmalıdır.

Sonuç önermesi ile karşılaştırıldığında, daha iyi bilinen (gnorimotera) önermeler olmalıdır.

Sonuç önermesinden sonra gelen önermeler olmalıdır.

Açıklama:

Tanıtlamalı bilimler geçerli tasımlar ortaya koymalıdır. Ancak her geçerli
tasımın sonucu bir bilgi ortaya koymaz. Aristoteles tanıtlamanın bilgi elde etmemizi sağlayan tasım (İkinci Analitikler I.2 71b9-12) olduğunu söylerken tanıtlamanın özel bir tasım olduğunu işaret etmiş olmaktadır. Geçerli bir tasım
olmasının yanı sıra, bir tanıtlamanın öncülleri için ayrıca şu şartlar aranmalıdır:
(i) Tasımın öncülleri zorunlu olarak doğru olduğu bilinen tümel önermeler olmalıdır. (ii) Birincil (prota) önermeler olmalıdır. (iii) Dolaysız (amesa) önermeler olmalıdır. (iv) Sonuç önermesi ile karşılaştırıldığında, daha iyi bilinen
(gnorimotera) önermeler olmalıdır. (v) Sonuç önermesinden önce gelen önermeler olmalıdır. (vi) Sonuç önermesinin nedenlerini (aitia) bildiren önermeler olmalıdır. (Smith, 2007) Birincisi dışında tümü, anlamlarının açıklanmasını gerektiren tartışmalı koşullardır.
Tanıtlamalı bilimler geçerli tasımlar ortaya koymalıdır. Ancak her geçerli tasımın sonucu bir bilgi ortaya koymaz. Aristoteles tanıtlamanın bilgi elde etmemizi sağlayan tasım (İkinci Analitikler I.2 71b9-12) olduğunu söylerken tanıtlamanın özel bir tasım olduğunu işaret etmiş olmaktadır. Geçerli bir tasım olmasının yanı sıra, bir tanıtlamanın öncülleri için ayrıca şu şartlar aranmalıdır:
(i) Tasımın öncülleri zorunlu olarak doğru olduğu bilinen tümel önermeler olmalıdır. (ii) Birincil (prota) önermeler olmalıdır. (iii) Dolaysız (amesa) önermeler olmalıdır. (iv) Sonuç önermesi ile karşılaştırıldığında, daha iyi bilinen (gnorimotera) önermeler olmalıdır. (v) Sonuç önermesinden önce gelen önermeler olmalıdır. (vi) Sonuç önermesinin nedenlerini (aitia) bildiren önermeler olmalıdır. (Smith, 2007) Birincisi dışında tümü, anlamlarının açıklanmasını gerektiren tartışmalı koşullardır.

Doğru Cevap: E

Ünite 2

Soru 1

Megara okulları ile aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?

Megara'lı Oklid tarafından kurulmuştur.

Diodorus Kronus ve Philo olmak üzere önemli mantıkçılar yetiştirmiştir.

Mantığa önem vermektedir.

Milattan önce yaklaşık 430-360 yıllarında kurulmuştur.

Megara ve Stoa okulları tamamen farklı konuları ele almaktadır.

Açıklama:

Megara ve Stoa mantıkçıları, hem ele aldıkları mantık sorunları hem de yaklaflım biçimleri bakımından birbirine yakındır. Dolayısıyla, mantık tarihinde genellikle bu iki okul birlikte ele alınır.

Doğru Cevap: E

Soru 2

Stoa okulları ile verilen bilgilerden hangisi doğru değildir?

Stoa okulu Megara okulunun bir koludur.

Stoa okulu üç dönemde ele alınır.

Okulun kurucusu Kition’lu Zenon’dur.

Stoa mantığının geliştiği ve sistemleştiği dönem Orta Stoa Dönemidir.

Stoa mantığını oluşturan önemli eserler çoğaltılamamış ve sonraki nesillere aktarılamamıştır.

Açıklama:

Stoa mantığının geliştiği ve sistemleştiği dönem Erken Stoa Dönemidir. Mantık çalışmaları daha sonra azalarak yerinı etik ve retorik çalışmalarına bırakmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Stoa mantıkçılarının anlam anlayışınaaşağıdakilerin hangisi doğrudur?

İm ve imlenen öznel nesnelerdir.

Lekton imin nesnel anlamı demektir.

İmgeler nesneldir.

Anlam fiziksel bir nesnedir.

Bir imin anlamı zihindeki imgelerdir.

Açıklama:

Stoa düşünürleri im (işaret), imlenen (işaret edilen) ve imin anlamını ayırt etmiş- lerdir. Stoalılara göre im ve imlenen fiziksel nesnelerdir. Bu ikisinin fiziksel nesne- ler olarak kabul edilmesinin açıklaması im, örneğin, ağızdan çıkan ses veya bir yü- zeyde bırakılan bir leke türünden bir nesnenin anlaşılmasıdır. İmlenen ise im ile ilişkili olan nesnedir. Stoalılar adcı felsefe anlayışına uygun olarak bu nesnenin her zaman fiziksel bir nesne olacağını kabul etmektedir. Anlam ise fiziksel bir nesne değildir. Her imin anlamı bir lektondur. Bir imin anlamı fiziksel bir nesne olma- masının yanı sıra zihindeki bir imge de değildir. Her kişinin zihnindeki imge o kişiye özeldir. Dolayısıyla imge özneldir. Lekton ise nesneldir. Stoa mantığında temel bir kavram olan lekton imin nesnel anlamı demektir

Doğru Cevap: B

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Stoa mantıkçılarının üzerinde durduğu birleşik önermeler arasında gösterilemez ?

Koşul önermeleri

Tümel-evetleme önermeleri

Soru önermeleri

Sebep-sonuç önermeleri

Tikel-evetleme önermeleri

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 5

Akıl yürütme biçimlerinin ifadesinde değişkenlerin terimlerin yerini tutması
Önerme eklemlerinin doğru yorumunun ne olması gerektiği konusunda ilk yaklaşımların ortaya koyulması
Akıl yürütmenin çıkarım kuralı fikrini geliştirerek ele alınması
Kipli önermelerin ve bu önermelerin ilişkilerinin bu araştırılmasında temel olacak kipliklerin(modaliteler) tanımlanması
Lekton kavramını ortaya atarak bugünkü önerme kavrayışının başlangıç adımını atmak

Yukarıda verilenlerden hangileri Stoa Mantığının mantığın gelişimindeki en önemli katkılarındandır?

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

II, III, IV ve V

Açıklama:

Düzeltme Önerileri:
Sayfa 24
Ancak zayıf bir yazar olduğu düşüncesiyle, bu çalışmaları eleştiriye konusu olmuştur.
Ancak zayıf bir yazar olduğu düşüncesiyle, bu çalışmaları eleştiri konusu olmuştur.
Sayfa 26
Stoa Mantığını, mantığın gelişimindeki en önemli sayılan katkılarının bazıları şunlardır:
Stoa Mantığının, mantığın gelişimindeki en önemli sayılan katkılarının bazıları şunlardır:
Stoa Mantığının, mantığın gelişimindeki en önemli sayılan katkılarının bazıları şunlardır:

“Çıkarım kuralı” fikrini geliştirerek, akıl yürütmeyi Aristoteles’ten farklı bir yaklaşımla ele almışlardır.
Önerme eklemlerinin doğru yorumunun ne olması gerektiği konusunu tartışmaya açmışlar ve bu konuda ilk yaklaşımları ortaya koymuşlardır.
Çatışkılar (paradokslar) ortaya koyarak, felsefi düşünmenin anahtar kavramlarının anlamlarını açıkça belirlemenin güçlüğüne dikkati yöneltmişlerdir.
Kiplikleri (modaliteler) tanımlamaya girişmişler, kipli önermelerin özelliklerinin ve kipli önermeler arasındaki ilişkilerin bu tanımlar temelinde araştırılmasının yolunu açmışlardır.
Lekton kavramını ortaya atarak bugünkü önerme kavrayışının başlangıç adımını atmışlardır.

Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi doğru cevap E’dir. Akıl yürütme biçimlerinin ifadesinde değişkenlerin terimlerin yerini tutması ise Aristoteles Mantığının bir özelliğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 6

İm ve imlenen fiziksel nesnelerdir.
Anlam fiziksel bir nesne değildir.
Bir imin anlamı zihindeki bir imge değildir.
İmge özneldir.
Lekton nesneldir.

Yukarıda verilenlerden hangileri Stoa mantıkçıları tarafından ortaya konulmuş tanımlardır?

I, II ve III

I, III ve IV

II, IV ve V

II, III, IV ve V

I, II, III, IV ve V

Açıklama:

Stoa düşünürleri im (işaret), imlenen (işaret edilen) ve imin anlamını ayırt etmişlerdir. Stoalılara göre im ve imlenen fiziksel nesnelerdir. Bu ikisinin fiziksel nesneler olarak kabul edilmesinin açıklaması im, örneğin, ağızdan çıkan ses veya bir yüzeyde bırakılan bir leke türünden bir nesnenin anlaşılmasıdır. İmlenen ise im ile ilişkili olan nesnedir. Stoalılar adcı felsefe anlayışına uygun olarak bu nesnenin her zaman fiziksel bir nesne olacağını kabul etmektedir. Anlam ise fiziksel bir nesne değildir. Her imin anlamı bir lektondur. Bir imin anlamı fiziksel bir nesne olmamasının yanı sıra zihindeki bir imge de değildir. Her kişinin zihnindeki imge o kişiye özeldir. Dolayısıyla imge özneldir. Lekton ise nesneldir. Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 7

“Müzik dinliyor.” lektonunu duyan kişi “Kim?” diye sormuştur, bu lekton Stoa mantığında nasıl tanımlanır?

Yargı

Soru

Ünlem

Eksik

Önerme

Açıklama:

Düzeltme Önerisi:
Sayfa 27
Barnes’a göre, önermenin “kendi göz önünde bulundurularak söylenebilir” olması ile bir imin önerme olmasının o imin biri tarafından söylenmesine bağlı olmamasını sağlanmaktadır.
Barnes’a göre, önermenin “kendi göz önünde bulundurularak söylenebilir” olması ile bir imin önerme olmasının o imin biri tarafından söylenmesine bağlı olmamasını sağlamaktadır.
Lekton tam ve eksik olmak olmak üzere ikiye ayrılır: Eksik lekton konu ve yüklemdir. Tam lekton tek başına bir anlam iken eksik lekton başka unsurlarla tamamlanmayı gerektirir. Örneğin, ‘yazıyor’ sözü ile dile getirilen lekton kimin yazdığının de bildirilmesini gerektirir. Eksik lekton özne (konu) ve yüklemdir. Mantık bakımından önemli olan tam lekton “savlanabilir” yani önermedir. Sorular, ünlemler önermenin dışındaki tam lekton türlerine örnektir. Stoa mantığında savlanabilir “kendi göz önünde bulundurularak söylenebilir olan bir tam lekton” olarak tanımlanır. Bir savlanabilirin söylenmesi ile bir yargıda bulunuruz. Yargıda bulunma önerme olmayan bir lekton ile gerçekleştirilemez. Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi “Müzik dinliyor.” lektonunu duyan kişi “Kim?” diye sormaya ihtiyaç duyuyorsa bu lekton Stoa mantığında eksik lekton olarak tanımlanmaktadır, dolayısıyla doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 8

“Aristoteles yazıyor.” savlanabiliri Stoa mantığında nasıl tanımlanır?

Basit Belirli

Basit Belirsiz

Ara

Yargı

Önerme

Açıklama:

Savlanabilir de basit ve basit olmayan başlığı altında incelenir. Basit savlanabilirlerin bir kısmı belirli, bir kısmı belirsiz, son bir kısmı da ara savlanabilirdir.

Belirli savlanabilir belirli bir varlık hakkındadır. Bir savlanabilirin belirli olması konusunun bir işaret zamiri ile belirtilmesidir. “Bu kişi yürüyor” savlanabiliri belirlidir. Savlanabilir söylenirken bir yandan belirli bir fiziksel nesneye açıkça (el veya başın bir hareketi ile) işaret edilir.
Belirsiz savlanabilir “birşey” “biri” gibi bir konusu olan savlanabilirlerdir. “Biri yürüyor” savlanabiliri belirsiz bir savlanabilirdir. Böyle bir savlanabilirin doğru olması, belirli bir savlanabilirin doğru olmasına bağlıdır. Örneğin, “Biri yürüyor” savlanabilirinin doğru olması için belirli bir kişi için “Bu kişi yürüyor” savlanabiliri doğru olması gereklidir.
Ara savlanabilirler ne belirli ne de belirsiz olanlardır. “Sokrates oturuyor” bir ara savlanabilir örneğidir. Bu savlanabilirler belirsiz bir şeyden bahsetmedikleri (sözdizimsel olarak, konuları “birşey” “biri” türünden olmadığı) için belirsiz değildir. Ancak bunların söylenmesi sırasında belirli bir fiziksel nesneye açıkça işaret edilmediği için, bu savlanabilirler belirli de sayılmazlar.

Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi . “Aristoteles yazıyor.” savlanabiliri Stoa mantığında ara savlanabilir olarak tanımlanır, dolayısıyla doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 9

Olanaklılık
Olanaksızlık
Zorunluluk
Zorunsuzluk

Yukarıdakilerden hangileri Megara-Stoa mantıkçılarının üzerinde durduğu kiplerdir?

I ve II

I ve III

II ve III

II, III ve IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

Kipli önermeler ve kipli tasımlar konusuna Aristoteles de geniş yer ayırmıştır. Ancak bu konu Organon’un anlaşılması en güç kısımlarından biridir ve Aristoteles yorumcularına göre çelişkilere yol açmaktadır. Stoa mantığa önemli bir katkısı da kipli önermelerin yorumlanması konusundadır. Stoa mantıkçıları kip kavramlarını tanımlamaya yönelmeleri tutarlı bir kipli önermeler mantığının oluşmasına yönelik bir adım sayılmalıdır. Stoa mantığında kiplerin Megaralı Philo ve Diodorus’un kip anlayışları doğrultusunda ele alındığı anlaşılmaktadır. Megara-Stoa mantıkçılarının üzerinde durduğu kipler olanaklılık, olanaksızlık, zorunluluk ve zorunsuzluk kipleridir. Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 10

Bir kipin bir önerme eklemi olarak önermenin başına geldiği türden “Olanaklıdır ki ...” veya “Zorunludur ki ...” gibi önermeleri ele almaması Stoa Mantıkçısı Philo’yu hangi mantıkçıdan ayıran göze çarpan bir farktır?

Aristoteles

Diodorus

Khrysipos

Sextus

Platon

Açıklama:

Philo kipi önermenin özelliği olarak kabul etmektedir. Bir önerme olanaklı, olanaksız, zorunlu veya zorunsuz olabilir ancak Philo bir kipin bir önerme eklemi olarak önermenin başına geldiği türden “Olanaklıdır ki ...” veya “Zorunludur ki ...” gibi önermeleri ele almaz. Bu Philo ile Aristoteles arasında göze çarpan bir fark olarak karşımıza çıkmaktadır. Dolayısıyla doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

“İse” ifadesi ile oluşturulan koşul önermeleri
“Ve” ifadesi ile oluşturulan tümel-evetleme önermeleri
Veya ifadesi ile oluşturulan tikel-evetleme önermeleri
“Çünkü” ifadesi ile oluşturulan sebep-sonuç önermeleri

Yukarıda verilenlerden hangileri çağdaş standart mantıkta doğrusal önerme eklemleri olarak kabul edilmektedir?

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

II, III ve IV

Açıklama:

Laertius’a göre Stoalılar şu bileşik önermeler üzerinde durmuşlardır:
1) “İse” ifadesi ile oluşturulan koşul önermeleri,
2) “Ve” ifadesi ile oluşturulan tümel-evetleme önermeleri,
3) “Veya” ifadesi ile oluşturulan tikel-evetleme önermeleri,
4) “Olduğuna göre” ifadesi ile oluşturulan sözde-koşullu önermeler,
5) “Çünkü” ifadesi ile oluşturulan sebep-sonuç önermeleri,
6) “Daha çok” ifadesi ile oluşturulan önermeler,
7) “Daha az” ifadesi ile oluşturulan önermeler.
Stoa mantıkçılarının çağdaş standart mantığa göre doğrusal sayılan önerme eklemlerini de doğrusal sayılmayan önerme eklemlerini ele aldıkları anlaşılmaktadır. Listedeki koşul, tümel-evetleme, tikel-evetleme eklemleri standart mantıkta doğrusal önerme eklemleri olarak kabul edilmektedir. Yani, çağdaş standart mantıkta koşul önermeleri, tümel-evetleme önermeleri, tikel-evetleme önermelerinin doğruluk değeri bileşenlerinin doğruluk değerlerine göre belirlenir. Ancak, örneğin, sebep-sonuç önermesinin doğruluk değeri, sadece bileştirdiği önermelerin doğruluk değerine göre belirlenemediğinden, “çünkü” eklemi çağdaş standart mantıkta doğrusal değildir. Dikkat çeken bir diğer nokta, değillemeli önermelerin bileşik önerme sayılmamasıdır. Yüklemin belirttiği özelliğin konunun belirttiği nesnede bulunmadığını dile getiren önermelerin de basit önerme sayıldığı anlaşılmaktadır. Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi “İse” ifadesi ile oluşturulan koşul önermeleri, “Ve” ifadesi ile oluşturulan tümel-evetleme önermeleri, “veya” ifadesi ile oluşturulan tikel-evetleme önermeleri çağdaş standart mantıkta doğrusal önerme eklemleri olarak kabul edilmektedir. “Çünkü” ifadesi ile oluşturulan sebep-sonuç önermeleri ise çağdaş standart mantıkta doğrusal önerme eklemi olarak kabul edilmemektedir, diğer bir deyişle “çünkü” eklemi çağdaş mantıkta doğrusal değildir. Dolayısıyla doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 12

Katı veya dışlayıcı anlamda, doğru bir tikel-evetleme önermesinin bileşenlerinden biri ve sadece biri doğru olmalıdır.
Ilımlı veya kapsayıcı tikel-evetleme önermelerinin doğru olması için tek koşul bileşenlerden en az birinin doğru olmasıdır.
Birden çok bileşen doğru olduğunda da ‘veya’ kapsayıcı anlamda kullanılmışsa tikel-evetlemeli önerme doğru sayılır.
Her tümel-evetlemede, eğer [bileşenler arasında] bir önerme yanlış ise, diğerleri doğru olsa bile, bütünü yanlıştır.

“Bir sınav sorusu ya zordur ya kolaydır ya da bunların ikisi de değildir.” önermesi yukarıda verilenlerden hangisini örneklendirmek için söylenebilir?

I ve III

I ve IV

III ve IV

Açıklama:

Düzeltme Önerileri:
Sayfa 32
Stoa mantıkçıları sadece dışlayıcı tikel-evetleme önermeleri asıl anlamda tikel-evetlemeli önerme kabul etmişlerdir.
Stoa mantıkçıları sadece dışlayıcı tikel-evetleme önermelerini asıl anlamda tikel-evetlemeli önerme kabul etmişlerdir.
Sayfa 33
Burada dikkat çeken bir nokta, tümel-evetlemenin ikiden fazla bileşenle yapılmasına da verilmesidir.
Burada dikkat çeken bir nokta, tümel-evetlemenin ikiden fazla bileşenle yapılmasına da ? verilmesidir.
Sayfa 33
Stoa mantıkçıları çıkarımları önce geçerli ve geçersiz olarak, geçerli çıkarımları doğru ve yanlış olarak ayırdıktan sonra, özel birtakım şartları sağlayan doğru çıkarımların tanıtlayıcı çıkarımlar olarak belirlemişlerd
Stoa mantıkçıları iki tür tikel-evetlemeli önerme ayırt etmişlerdir. Stoa mantıkçıları tarafından neredeyse her zaman kullanılan katı veya dışlayıcı anlamda, doğru bir tikel-evetleme önermesinin bileşenlerinden biri ve sadece biri doğru olmalıdır: “Bir öğüt ya bilgece ya budalacadır ya da bunların ikisi de değildir” gibi. Ilımlı veya kapsayıcı tikel-evetleme önermelerinin doğru olması için tek koşul bileşenlerden en az birinin doğru olmasıdır. Birden çok bileşen doğru olduğunda da ‘veya’ kapsayıcı anlamda kullanılmışsa tikel-evetlemeli önerme doğru sayılır. Stoa mantıkçıları sadece dışlayıcı tikel-evetleme önermeleri asıl anlamda tikel-evetlemeli önerme kabul etmişlerdir. Tümel-evetlemeli önermenin Stoa mantığında yorumlanışı Aulus Gellius’a göre şöyledir: “Her tümel-evetlemede, eğer [bileşenler arasında] bir önerme yanlış ise, diğerleri doğru olsa bile, bütünü yanlıştır denir” Bu açıklamalardan da anlaşıldığı gibi doğru cevap A’dır. “Bir sınav sorusu ya zordur ya kolaydır ya da bunların ikisi de değildir.” önermesi “Katı veya dışlayıcı anlamda, doğru bir tikel-evetleme önermesinin bileşenlerinden biri ve sadece biri doğru olmalıdır.” ifadesini örneklendirmek için kullanılabilir.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Mantığını kurarken matematikteki çıkarımları temel alır.
Mantık sistemini oluşturan tasımları koşul önermeleri biçiminde sunar.
Tasım sistemini geçerli saydığı çıkarım kalıplarını sıralayarak ve önerme değişkenleri kullanarak ortaya koyar.
Çıkarım kalıplarında kullanılan değişkenler önerme değişkenleridir.
Gündelik yaşamda ve felsefede izlenen çıkarımları temel alır.

Yukarıda verilenlerden hangileri Aristoteles mantığı için geçerlidir?

I ve II

I ve III

II ve III

I ve V

III ve V

Açıklama:

Aristoteles’in mantığını kurarken matematikteki çıkarımları, Stoa mantıkçılarının ise gündelik yaşamda ve felsefede izlenen çıkarımları temel aldıkları söylenir. Aristoteles, mantık sistemini oluşturan tasımları koşul önermeleri biçiminde sunarken, Stoa mantıkçıları geçerli saydıkları çıkarım kalıpları biçiminde sunmuşlardır. Önemli bir nokta, çıkarım kalıplarında kullanılan değişkenlerin önerme değişkenleri olduğudur. Yani, geçerli bir çıkarım kalıbından geçerli bir çıkarım elde etmek için, bu çıkarım kalıbında aynı sıralama sayısının her geçişi yerine aynı önerme konmalıdır. Hatırlayacağınız gibi, Aristoteles’in mantık sisteminde değişkenler yerine genel terimler konabilmekteydi. Dolayısıyla, Aristoteles’in tasım mantığı bir ‘terimler mantığı’, Stoalıların geliştirmeye çalıştığı mantık sistemi ise bir ‘önermeler mantığı’ sistemidir. Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi “Mantığını kurarken matematikteki çıkarımları temel alır.” ve “Mantık sistemini oluşturan tasımları koşul önermeleri biçiminde sunar.” ifadeleri Aristoteles mantığı için geçerlidir. Dolayısıyla doğru cevap A’dır. “Tasım sistemini geçerli saydığı çıkarım kalıplarını sıralayarak ve önerme değişkenleri kullanarak ortaya koyar.”, “Çıkarım kalıplarında kullanılan değişkenler önerme değişkenleridir.” ve “Gündelik yaşamda ve felsefede izlenen çıkarımları temel alır.” ifadeleri ise Stoa mantığı için geçerlidir.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Gündüz ise ortalık aydınlıktır. Gündüzdür. O halde, ortalık aydınlıktır.
Su safsa ısısı -48º C ise donar. Donmamış. Suyun ısısı -48º C. O halde su saf değil.
Gündüz ise ortalık aydınlıktır. Ortalık aydınlık değil. O halde gündüz değil.
Su safsa ısısı -48º C ise donar. Su donmuş. Su saf, donmamış. O halde suyun ısısı -48º C de değil.
İkisi birden değil: Gündüzdür ve gecedir. Gündüzdür. O halde, gece değil.
Ya gündüz ya da gecedir. Gündüzdür. O hâlde, gece değil.

Yukarıda verilenlerden hangileri

şeklinde

sembolleştirilmiş, Stoa mantığı birinci themaya uygundur?

I ve II

II ve IV

II, III ve IV

II, III ve V

II, IV ve VI

Açıklama:

Düzeltme Önerisi:
Sayfa 35
Birinci Thema b seçeneğinde yer alan

şeklinde sembolleştirilmiş ifade;

olarak değiştirilmeli mi?
“Su safsa ısısı -48º C ise donar. Donmamış. Suyun ısısı -48º C. O halde su saf değil.” ve “Su safsa ısısı -48º C ise donar. Su donmuş. Su saf, donmamış. O halde suyun ısısı -48º C de değil.”
Önerme ve çıkarımları Stoa mantığı birinci themaya uygundur, dolayısıyla doğru cevap B’dir. Diğer seçeneklerdeki önermeler Stoa mantığındaki tanıtlanamazlardandır.

Doğru Cevap: B

Soru 15

Ya gündüz ya gecedir.
Gündüzdür.
O halde gece değil.
Stoa mantıkçılarına göre yukarıda verilen çıkarım mantığı aşağıdakilerden hangisine örnektir?

Birincisi ise ikincisi. Birincisi. O hâlde ikincisi

Birincisi ise ikincisi. ikinci değil. O hâlde birinci değil.

ikisi birden değil: Birincisi ve ikincisi. Birincisi. O hâlde ikincisi değil.

Ya birincisi ya da ikincisi. Birincisi. O hâlde ikincisi değil.

Ne birincisi ne de ikincisi

Açıklama:

Dördüncü tip: Ya birincisi ya da ikincisi. Birincisi. O hâlde ikincisi değil.
Örnek: Ya gündüz ya da gecedir.
Gündüzdür.
O hâlde, gece değil.

Doğru Cevap: D

Soru 16

iki önermeden bir üçüncüsü çıkıyor ise, o zaman ilk ikisinden biri ile sonucun çelişiğinden diğerinin çelişiği çıkar.
Stoa mantığına göre yukarıda bahsedilen themata aşağıdakilerden hangisidir?

İkinci themata

Birinci themata

Üçüncü themata

Dördüncü themata

Beşinci themata

Açıklama:

Tanıtlanamazlar arasında yer almayan çıkarımların tanıtlanamazlara indirgen- mesinde başvurulan kuralların (themata) sayısı dörttür. Bunlardan sadece birincisi ve üçüncüsü bilinmektedir.
Birinci thema şöyle ifade edilmektedir: iki önermeden bir üçüncüsü çıkıyor ise, o zaman ilk ikisinden biri ile sonucun çeliştiğinden diğerinin çelişiği çıkar.

Doğru Cevap: B

Soru 17

İki önermeden bir üçüncüsü çıkıyor, bu üçüncü ile dışarıdan bir diğer ortak varsayımdan bir diğer önerme çıkıyor ise, bu diğer önerme ilk iki önerme ve dışarıdan gelen ortak varsayımdan çıkar.
Stoa mantığına göre yukarıda ifade edilen themata aşağıdakilerden hangisidir?

Birinci themata

İkinci themata

Üçüncü themata

Dördüncü themata

Beşinci themata

Açıklama:

Üçüncü thema ise şöyle ifade edilir: iki önermeden bir üçüncüsü çıkıyor, bu üçüncü ile dışarıdan bir diğer ortak varsayımdan bir diğer önerme çıkıyor ise, bu diğer önerme ilk iki önerme ve dışarıdan gelen ortak varsayımdan çıkar.

Doğru Cevap: C

Soru 18

Stoa mantığındaki önermelere göre aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?

"İse" ifadesi ile oluşturan ifadeler tikel evetleme önermeleridir.

“Ve” ifadesi ile oluşturulan tümel-evetleme önermeleridir.

“Veya” ifadesi ile oluşturulan tikel-evetleme önermeleridir.

“Olduğuna göre” ifadesi ile oluşturulan sözde-koşullu önermelerdir.

“Çünkü” ifadesi ile oluşturulan sebep-sonuç önermeleridir.

Açıklama:

Laertius’a göre Stoalılar şu bileşik önermeler üzerinde durmuşlardır:
(1) “ise” ifadesi ile oluşturulan koşul önermeleri,
(2) “Ve” ifadesi ile oluşturulan tümel-evetleme önermeleri,
(3) “Veya” ifadesi ile oluşturulan tikel-evetleme önermeleri,
(4) “Olduğuna göre” ifadesi ile oluşturulan sözde-koşullu önermeler,
(5) “Çünkü” ifadesi ile oluşturulan sebep-sonuç önermeleri,
(6) “Daha çok” ifadesi ile oluşturulan önermeler,
(7) “Daha az” ifadesi ile oluşturulan önermeler.
Stoa mantıkçılarının çağdaş standart mantığa göre doğrusal sayılan önerme eklemlerini de doğrusal sayılmayan önerme eklemlerini ele aldıkları anlaşılmaktadır. Listedeki koşul, tümel-evetleme, tikel-evetleme eklemleri standart mantıkta doğrusal önerme eklemleri olarak kabul edilmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Aşağıdakilerden hangisi Laertius'a göre tikel-evetleme önerme eklemleri arasında yer alır?

İse

Veya

Olduğuna göre

Çünkü

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 20

Stoa mantıkçılarının çıkarım anlayışına göre aşağıdakilerden hangisi doğru bir ifade değildir?

Bir çıkarım hem geçerli hem de tüm öncülleri doğru ise, bu çıkarım doğru bir çıkarımdır.

Yanlış çıkarım, ya geçersiz bir çıkarım ya da en az bir öncülü yanlış olan bir çıkarımdır.

Sonuç önermesi yanlış olan bir çıkarım yanlış bir çıkarımdır.

Sonuç önermesi yanlış olan bir çıkarımın ya tüm öncülleri doğru ya da en az bir öncülü
yanlıştır.

En az üç öncül yanlış ise, çıkarım doğru olmak zorundadır.

Açıklama:

Doğru cevap: E şıkkı, bkz; s. 33

Doğru Cevap: E

Soru 21

Megara Okulu ünlü matematikçiyle aynı adı taşıyan hangi düşünür tarafından kurulmuştur ?

Aristoteles

Platon

Megara’lı Öklid

Philo

Diodorus Kronus

Açıklama:

Megara Okulu ünlü matematikçiyle aynı adı taşıyan Megara’lı Öklid tarafından kurulmuştur

Doğru Cevap: C

Soru 22

Her birinin bir kavrama ilişkin çözülmesi güç bir soruna işaret etmesiden dolayı çatışkıları bugün bile tartışılan düşünür kimdir ?

Aristoteles

Eubulides

Sokrates

Öklid

Eflatun

Açıklama:

Her birinin bir kavrama ilişkin çözülmesi güç bir soruna işaret etmesiden dolayı çatışkıları bugün bile tartışılan düşünür Eubulides'tir.

Doğru Cevap: B

Soru 23

Stoa Okulu'nun Latinleşmeye başladığı döneme ne ad verilmektedir ?

Erken Stoa

Yeni Stoa

Orta Stoa

Geç Stoa

İlk Stoa

Açıklama:

Stoa Okulu'nun Latinleşmeye başladığı döneme Orta Stoa denilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 24

Stoa mantığının geliştiği ve sistemleştiği dönem hangisidir ?

Son Stoa

İlk Stoa

Geç Stoa

Orta Stoa

Erken Stoa

Açıklama:

Stoa mantığının geliştiği ve sistemleştiği dönem Erken Stoa Dönemidir

Doğru Cevap: E

Soru 25

Stoa mantığı bir önermeler mantığı iken Aristoteles mantığı hangi mantık içinde incelenir ?

Rasyonel

Terimler

Etik

Fizik

Düşünce

Açıklama:

Aristoteles mantığı ise bir terimler mantığıdır

Doğru Cevap: B

Soru 26

Stoa düşünürlerinin anlam anlayışlarına göre nesnel olan hangisidir ?

İm

İmlenen

Lekton

İmge

İmgeç

Açıklama:

Stoa düşünürlerinin anlam anlayışlarına göre lekton nesneldir.

Doğru Cevap: C

Soru 27

Koşul önermesinin doğru olması için önbileşeninin doğru
ve ardbileşeninin yanlış olmasının hem şimdi hem de geçmişte olanaksız olması
gereklidir görüşünü savunan düşünür kimdir ?

Khrysipos

Sextus

Eflatun

Diodorus

Philo

Açıklama:

Koşul önermesinin doğru olması için önbileşeninin doğru
ve ardbileşeninin yanlış olmasının hem şimdi hem de geçmişte olanaksız olması
gereklidir görüşünü savunan düşünür Diodorus'dur.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi stoa mantıkçılarının çıkarımları ayırma kriterlerinden biri değildir ?

Yanlış

Doğru

Önce

Geçersiz

Geçerli

Açıklama:

önce-sonra stoa mantıkçılarının çıkarımları ayırma kriterlerinden biri değildir

Doğru Cevap: C

Soru 29

Tümel-evetlemeli önermenin Stoa mantığında , “Her tümel-evetlemede, eğer [bileşenler arasında] bir önerme yanlış ise,diğerleri doğrulsa bile, bütünü yanlıştır denir” yorumlaması kime aittir?

Aristoteles

Diodorus

Khrysipos

Sextus

Aulus Gellius

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 30

Hangi düşünürün koşul eklemi yorumu bugünkü sıkı gerektirme tanımına benzer ?

Aristoteles

Diodorus

Khrysipos

Laertius

Zenon

Açıklama:

Diodorus koşul eklemi yorumu bugünkü sıkı gerektirme tanımına benzer.

Doğru Cevap: B

Soru 31

Megara Okulu kim tarafından kurulmuştur?

Öklid

Parmenides

Diodorus Kronus

Philo

Laertius

Açıklama:

Megara Okulu Sokrates’in bir öğrencisi olan Megara'lı Öklid (M.Ö. yaklaşık 430- 360) tarafından kurulmuştur. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 32

Stoa Okulu kurucusu kimdir?

Öklid

Zenon

Kleanthes

Philo

Laertius

Açıklama:

Stoa Okulu'nun kurucusu Kition’lu Zenon’dur (yaklaşık İ.Ö. 350-260). Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Stoa mantığının geliştiği ve sistemleştiği dönem aşağıdakilerden hangisidir?

Erken Stoa

Orta Stoa

Geç Stoa

İmparatorluk Stoası

İmparatorluk sonrası Stoa

Açıklama:

Tarihsel geliflimine uygun olarak Stoa Okulu üç dönemde ele alınır: Erken Stoa okulun İ.Ö. III. yüzyıldaki kuruluş dönemidir. Orta Stoa okulun İ.Ö. II. yüzyıldaki kuruluş dönemidir. Geç Stoa ise okulun merkezinin Roma olduğu İ.S. I. ve II. yüzyıllardır. Stoa mantığının geliştiği ve sistemleştiği dönem Erken Stoa Dönemidir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi Aristoteles mantığı ile Megara-Stoa mantığının farklılaştığı noktalardan birisi değildir?

Peripatetikler mantığı felefenin bir aracı olarak görürken, Stoalılar mantığı etik ve fizik ile birlikte felsefenin parçalarından biri olarak görür

Hemen tüm Stoalılar felsefenin bu parçalardan oluştuğunda anlaşırken felsefenin parçalarının hangi sıra ile çalışılması gerektiği konusunda ayrışır

Stoa mantığı bir önermeler mantığı, Aristoteles mantığı ise bir terimler mantığıdır

Aristotelesçilere göre mantık felsefenin bir aracı, Stoalılara göre mantık etik ve fizik ile birlikte felsefenin parçalarından biridir.

Peripatetikler mantığı felsefenin bir amacı olarak görürken Stoalılar mantığı felsefenin aracı olarak görürler

Açıklama:

Aristoteles mantığı ile Megara-Stoa mantığının bazı noktalarda farklılaştığı doğrudur. Bu noktalardan ikisi öne çıkmaktadır: İlk olarak, Peripatetikler mantığı felsefenin bir aracı olarak görürken, Stoalılar mantığı etik ve fizik ile birlikte felsefenin parçalarından biri olarak görmekteydi. Hemen tüm Stoalılar felsefenin bu parçalardan oluştuğunda anlaşırken felsefenin parçalarının hangi sıra ile çalışılması gerektiği konusunda ayrılıyorlardı. İkincisi, Stoa mantığı bir önermeler mantığı, Aristoteles mantığı ise bir terimler mantığır. Akıl yürütme biçimlerinin ifadesinde değişkenler Aristoteles’te terimlerin, Khrysipos’ta ise önermelerin yerini tutmaktadır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 35

Aşağıdakilerden hangisi Stoa Mantığının, mantığın gelişimindeki en önemli sayılan katkıları arasında sayılmaz?

“Çıkarım kuralı” fikrini geliştirerek, akıl yürütmeyi Aristoteles’ten farklı bir yaklaşımla ele almışlardır.

Önerme eklemlerinin doğru yorumunun ne olması gerektiği konusunu tartışmaya açmışlar ve bu konuda ilk yaklaşımları ortaya koymuşlardır.

Çatışkılar (paradokslar) ortaya koyarak, felsefi düşünmenin anahtar kavramlarının anlamlarını açıkça belirlemenin güçlüğüne dikkati yöneltmişlerdir.

Modalite kavramını ortaya atarak bugünkü önerme kavrayışının başlangıç adımını atmışlardır.

Kiplikleri (modaliteler) tanımlamaya girişmişler, kipli önermelerin özelliklerinin ve kipli önermeler arasındaki ilişkilerin bu tanımlar temelinde araştırılmasının yolunu açmışlardır.

Açıklama:

Lekton kavram›n› ortaya atarak bugünkü önerme kavray›fl›n›n bafllang›ç ad›- m›n› atm›fllard›r. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 36

I. Nesnel
II. Öznel
III. Fiziksel
Lekton, Stoa mantığında temel bir kavramdır.
Yukarıdakilerden hangisi Lekton'nun özellikleri arasındadır?

Yalnız I

Yalnız II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Açıklama:

Her imin anlamı bir lektondur. Bir imin anlamı fiziksel bir nesne olmamasının yanı sıra zihindeki bir imge de değildir. Her kişinin zihnindeki imge o kişiye özeldir. Dolayısıyla imge özneldir. Lekton ise nesneldir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 37

I. Olanaklılık
II. Olanaksızlık
III. Zorunluluk
IV. Zorunsuzluk
Yukarıdakilerden hangisi Megara-Stoa mantıkçılarının üzerinde durduğu kipler arasındadır?

I ve II

II ve III

III ve IV

I, II, III ve IV

I ve IV

Açıklama:

Megara-Stoa mantıkçılarının üzerinde durduğu kipler olanaklılık, olanaksızlık, zorunluluk ve zorunsuzluk kipleridir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 38

Megara Okulu kim tarafından kurulmuştur?

Diodorus

Öklid

Kronus

Philo

Sokrates

Açıklama:

Megara Okulu Sokrates’in bir öğrencisi olan Megara’lı Öklid (M.Ö. yaklaşık 430- 360) tarafından kurulmuştur (Bu düşünür aynı adı taşıyan matematikçi ile karıştı- rılmamalıdır).

Doğru Cevap: B

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi Megara okulunda yetişen ünlü düşünürlerden değildir?

Diodorus

Kronus

Philo

Aristoteles

Eubulides

Açıklama:

Megara Okulu’nda başta Diodorus Kronus ve Philo olmak üzere önemli mantıkçılar yetişmiştir. Megara Okulu’nda mantığa önem verildiği bilinmektedir. Bu durum abartılı bazı söylentilere de yol açmıştır. Laertius’un da aktardığı bir söylentiye göre, Diodorus bir saray daveti sırasında kendisine yöneltilen bir mantık sorusunu yanıtlayamadığı için intihar ederek yaşamına son vermiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Stoa okulunun kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?

Zenon

Öklid

Diodorus

Kronus

Philo

Açıklama:

Okulun kurucusu Kition’lu Zenon’dur (yaklaşık İ.Ö. 350-260). Zenon’un özellikle dil ile ilgilendiği ve dilde birtakım değişiklikler önerdiği bilinmektedir. Ancak zayıf bir yazar olduğu düşüncesiyle, bu çalışmaları eleştiriye konu olmuşur.

Doğru Cevap: A

Soru 41

Lekton' un anlamı aşaıdakilerden hangisidir?

İmin nesnel anlamı

İmin fiziksel anlamı

İmin öznel anlamı

İmin nitel anlamı

İmin tümce anlamı

Açıklama:

Bir imin anlamı fiziksel bir nesne olmamasının yanı sıra zihindeki bir imge de değildir. Her kişinin zihnindeki imge o kişiye özeldir. Dolayısıyla imge özneldir. Lekton ise nesneldir. Stoa mantığında temel bir kavram olan lekton imin nesnel anlamı demektir.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Aşağıdakilerden hangisi bir kipin bir önerme eklemi olarak önermenin başına geldiği türden “Olanaklıdır ki ...” veya “Zorunludur ki ...” gibi önermeleri ele almaz?

Aristoteles

Philo

Diodorus

Zenon

Eubulides

Açıklama:

Bir önerme olanaklı, olanaksız, zorunlu veya zorunsuz olabilir ancak Philo bir kipin bir önerme eklemi olarak önermenin başına geldiği türden “Olanaklıdır ki ...” veya “Zorunludur ki ...” gibi önermeleri ele almaz. Bu Philo ile Aristoteles arasında göze çarpan bir fark olarak karşımıza çıkmaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 43

Olanaklılık anlayışını desteklemek amacıyla “ana çıkarım” diye bir çıkarıma başvurmuş filozof hangisidir?

Philo

Diodorus

Sokrates

Aristoteles

Zenon

Açıklama:

Olanaklılık anlayışını desteklemek amacıyla Diodorus “ana çıkarım” diye bir ç›- karıma başvurmuştur (Diodorus’un bu akıl yürütmeyi Aristoteles’in Önerme Üstü- ne’de gelecek olumsal önermeleri tartışırken ortaya koyduğu önerme anlayışına karşı ileri sürdüğü de düşünülmektedir).

Doğru Cevap: B

Soru 44

Aşağıdakilerden hangisi Laertius’a göre Stoa mantığında kullanılan bileşik önermelerden biri değildir?

“İse” ifadesi ile oluşturulan koşul önermeleri

“Ve” ifadesi ile oluşturulan tümel-evetleme önermeleri

“Veya” ifadesi ile oluşturulan tikel-evetleme önermeleri

“Olduğuna göre” ifadesi ile oluşturulan sözde-koşullu önermeler

“Fakat” ifadesi ile oluşturulan sebep-sonuç önermeleri

Açıklama:

Laertius’a göre Stoalılar şu bileşik önermeler üzerinde durmuşlardır:
(1) “İse” ifadesi ile oluşturulan koşul önermeleri,
(2) “Ve” ifadesi ile oluşturulan tümel-evetleme önermeleri,
(3) “Veya” ifadesi ile oluşturulan tikel-evetleme önermeleri,
(4) “Olduğuna göre” ifadesi ile oluşturulan sözde-koşullu önermeler,
(5) “Çünkü” ifadesi ile oluşturulan sebep-sonuç önermeleri,
(6) “Daha çok” ifadesi ile oluşturulan önermeler,
(7) “Daha az” ifadesi ile oluşturulan önermeler.
Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 45

Stoa mantıkçılarına göre çıkarım tanımı aşağıdakilerden hangisidir?

Öncüller ve sonuç önermesinden oluşan bir sistemdir

Önerme eklemlerinin birbirleriyle olan ilişkisidir

Tikel-evetlemeli önermesidir

Tümel-evetlemeli önermedir

Ilımlı ve kapsayıcı önerme ilişkisidir

Açıklama:

Stoa mantıkçıları çıkarımı “öncüller ve sonuç önermesinden oluşan bir sistem” olarak tanımlamaktadır. Öncüller sonuç önermesine ulaşabilmek için kabul edilmiş olan önermeler, sonuç önermesi ise öncüllerin ortaya koyduğu önermedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 46

Stoa mantıkçıları belirli geçerli çıkarım kalıplarını “tanıtlanamaz “ çıkarımlar olarak sıralamışlardır.
Aşağıdakilerden hangisi bu çıkarımlardan biri değildir?

Birincisi ise ikincisi. Birincisi. O hâlde ikincisi

Birincisi ise ikincisi. İkinci değil. O hâlde birinci değil.

İkisi birden. Birinci ve ikincisi

Ya birincisi ya da ikincisi. Birincisi. O hâlde ikincisi değil.

Ya birincisi ya da ikincisi. Birincisi değil. O hâlde ikincisi.

Açıklama:

İkisi birden değil: Birincisi ve ikincisi. Birincisi. O hâlde ikincisi değil.
Örnek: İkisi birden değil: Gündüzdür ve gecedir. Gündüzdür.
O hâlde, gece değil.
Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 47

Aşağıdakilerden hangisi Megara okulunda yetişen mantıkçılardandır?

Philo

Kneale

Mates

Elea

Khrytes

Açıklama:

Philo, Megara okulunda yetişen mantıkçılardandır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 48

“’Şimdi söylediğim yanlıştır’ önermesi doğru mu, yoksa yanlış mıdır?” çatışkısı hangi düşünür tarafından ortaya atılmıştır?

Diodorus

Kronus

Philo

Eubulides

Aristoteles

Açıklama:

“’Şimdi söylediğim yanlıştır’ önermesi doğru mu, yoksa yanlış mıdır?” çatışkısı Eubulides tarafından ortaya atılmıştır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 49

Stoa mantığını sistemleştirmeyi başaran, 705 civarında kitap yazdığı söylenen oldukça verimli yazar aşağıdakilerden hangisidir?

Kleanthes

Kronus

Khrysipos

Philo

Eubulides

Açıklama:

Stoa mantığını sistemleştirmeyi başaran, 705 civarında kitap yazdığı söylenen oldukça verimli yazar Khrysipos'tur. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 50

Aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

Stoa mantığı terimler mantığıdır

Aristoteles mantığı önermeler mantığıdır

Aristoteles mantığında “mantık” etik ile birlikte felsefenin parçalarından biridir

Aristoteles mantığında “mantık” fizik ile birlikte felsefenin parçalarından biridir

Aristoteles mantığında “mantık” felsefenin aracı olarak görülmüştür

Açıklama:

Aristoteles mantığında “mantık” felsefenin aracı olarak görülmüştür. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 51

I. “Çıkarım kuralı” fikrinin geliştirilmesi
II. Önerme eklemleri hakkında ilk yaklaşımların ortaya konulması
III. Kipliklerin tanımlanma çalışmaları
IV. Lekton kavramının öne atılması
Yukarıdaki bilgilerden hangileri Stoa Mantığı’nın mantığın gelişimine katkılarındandır?

I ve II

I ve III

II ve III

III ve IV

I, II, III ve IV

Açıklama:

“Çıkarım kuralı” fikrinin geliştirilmesi; Önerme eklemleri hakkında ilk yaklaşımların ortaya konulması;
Kipliklerin tanımlanma çalışmaları; Lekton kavramının öne atılması, Stoa Mantığı’nın mantığın gelişimine katkılarındandır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 52

İmin nesnel anlamına ne denmektedir?

Lekton

İmge

İşaret

İşaret edilen

Paradoks

Açıklama:

İmin nesnel anlamına Lekton denir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Aşağıdaki bilgilerden hangileri doğrudur?

İm soyut nesnedir

İmlenen soyut nesnedir

Anlam fiziksel bir nesnedir

Her imlenenin anlamı lektondur

İm zihindeki bir imge değildir

Açıklama:

İm zihindeki bir imge değildir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 54

“Birşey” “biri” gibi konusu olan savlanabilirlere ne ad verilir?

Belirli savlanabilir

Belirsiz savlanabilir

Ara savlanabilir

Açık savlanabilir

Net savlanabilir

Açıklama:

Belirsiz savlanabilir, “birşey” “biri” gibi konusu olan savlanabilirlere denir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 55

Aşağıdakilerden hangisi Megara-Stoa mantıkçılarının üzerinde durduğu kiplerdendir?

Olanaklılık

Yargılanabilirlik

Yargılanamazlık

Hareketlilik

Hareketsizlik

Açıklama:

Olanaklılık, Megara-Stoa mantıkçılarının üzerinde durduğu kiplerdendir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 56

Doğru olan ve kendi dışında bir etki olmadığında, yanlış olmayan kip aşağıdakilerden hangisidir?

Hareketlilik

Zorunluluk

Zorunsuzluk

Doğruluk

Değişmezlik

Açıklama:

Zorunluluk, doğru olan ve kendi dışında bir etki olmadığında, yanlış olmayan kiptir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 57

Koşul önermesinin doğru olması için önbileşeninin doğru ve ardbileşeninin yanlış olmasının hem şimdi hem de geçmişte olanaksız olması gerektiğini düşünen filozof hangisidir?

Soktares

Philo

Sextus

Khrysipos

Diodorus

Açıklama:

Diodorus’a göre, koşul önermesinin doğru olması için önbileşeninin doğru ve ardbileşeninin yanlış olmasının hem şimdi hem de geçmişte olanaksız olması gereklidir.

Doğru Cevap: E

Soru 58

Bir çıkarım hem geçerli hem de tüm öncülleri doğru ise, bu çıkarım aşağıdakilerden hangisidir?

Yanlış çıkarım

Doğru çıkarım

Geçersiz çıkarım

Öncülü çıkarım

Koşulsuz çıkarım

Açıklama:

Bir çıkarımın geçerli olması (yani Stoa mantığındaki anlamıyla bir tasım olması), çıkarımın öncüllerinin tümel- evetlemesi ile sonuç önermesinden oluşan koşul önermesinin her zaman doğru olmasıdır. Bir çıkarım hem geçerli hem de tüm öncülleri doğru ise, bu çıkarım da doğru bir çıkarımdır.

Doğru Cevap: B

Soru 59

Sonuç önermesine öncüllere başvurularak yapılan ve bir keşifle ulaşılan doğru çıkarım hangisidir?

Tanıtlayıcı çıkarım

Yanlış çıkarım

Doğru çıkarım

Geçersiz çıkarım

Öncül çıkarım

Açıklama:

Sonuç önermesine öncüllere başvurularak yapılan ve bir keşifle ulaşılan doğru çıkarımlar tanıtlayıcı çıkarımlardır. Tanıtlayıcı çıkarımlar Laertius tarafından " daha açıklıkla bilinenden bir sonuç ortaya koyan çıkarım" olarak tanımlanmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 60

Megara ve Stoa okulları mantıkçılarının geliştirdiği mantık ne olarak adlandırılır?

Stoa mantığı

Aristoteles mantığı

Megara mantığı

Kipler mantığı

Sembolik mantık

Açıklama:

sayfa 23 de anlatılmakta
Stoa mantığı

Doğru Cevap: A

Soru 61

Eubulides'in ele aldığı mantık neleri ile bilinmektedir?

Çatışkıları

Önermeleri

Çıkarımları

Terimleri

Bağlaçları

Açıklama:

sayfa 24 te bahsedilmekte
Çatışkıları

Doğru Cevap: A

Soru 62

Stoa mantığını sistemleştirmeyi başaran, 119 tanesi mantıkla ilgili 705 civarı kitap yazmış olan, Koleanthes'ten sonra okulun başına geçen yazar kimdir?

Khrysipos

Laertius

Zenon

Aristoteles

Eubulides

Açıklama:

sayfa 25 te anlatılmakta
Khrysipos

Doğru Cevap: A

Soru 63

Peripatetikler mantığı felsefenin bir aracı olarak görürken, Stoalar mantığı etik ve ...... ile birlikte felsefenin parçalarından biri olarak görmekteydi.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelecektir?

Fizik

Matematik

Biyoloji

Kimya

Retorik

Açıklama:

Sayfa 25 te anlatılmakta
Fizik

Doğru Cevap: A

Soru 64

Akıl yürütme biçimlerinin ifadelerinde değişkenler Aristotele'te terimlerin, Khrysiposta ise ......... yerini tutmaktadır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelecektir?

Önermelerin

Çatışkıların

Doğruluk tablosunun

Öncüllerin

Çıkarımların

Açıklama:

Sayfa 25 te anlatılmakta
Önermelerin

Doğru Cevap: A

Soru 65

Stoa mantığının temel bir kavramı olan 'imin' nesnel anlamı manasına gelen kavrama ne ad verilir?

Lekton

Terim

Önerme

Sözcük

Özne

Açıklama:

sayfa 26 da anlatılmakta
Lekton

Doğru Cevap: A

Soru 66

Savlanabilirler, basit ve basit olmayan başlığı altında incelenir. Basit savlanabilirlerin bir kısmı belirli, bir kısmı belirsiz, son kısmı da ........... savlanabilirlerdir. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelecektir?

ara

özel

genel

Soru 67

Aşağıdakilerden hangisi Megara- Stoa mantıkçılarının üzerinde durduğu kiplerden biri değildir?

nedensellik

olanaklılık

olanaksızlık

zorunluluk

zorunsuzluk

Açıklama:

sayfa 28 de anlatılmakta
nedensellik

Doğru Cevap: A

Soru 68

Khrysipos'a ait olduğu sanılan görüşü yorumlamaktaki en büyük güçlük hangi kavramın anlamının belirsizliğidir?

Bağdaşma

Koşullu önerme

Kipli önerme

tikel evetleme

tümel evetleme

Açıklama:

sayfa 31 de anlatılmakta
bağdaşma

Doğru Cevap: A

Soru 69

Stoa mantıkçıları hangi tikel-evetleme önermelerini asıl anlamda tikel-evetleme önermesi kabul etmişlerdir?

dişlayıcı

bağdaştırıcı

basit

ara

olanaklı

Açıklama:

sayfa 32 de anlatılmakta
dışlayıcı

Doğru Cevap: A

Ünite 3

Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Süryani'lerin kurduğu okullar arasında yer almaz?

Urfa Okulu

Cundişapur Okulu

Antakya Okulu

Nusaybin Okulu

Iskenderiye Okulu

Açıklama:

Süryaniler İskenderiye okulunun takipçileri olmakla birlikte Urfa Okulu, Cundişâpûr Okulu, Antakya Okulu, Nusaybin Okulu, Nusaybin Okulu, Kınnesrin Okulu Süryaniler tarafından İslam coğrafyasında kurulan okullar arasında yer alır. Ancak İskenderiye Okulu Süryanilerin kurduğu okullar arasında yer almaz.

Doğru Cevap: E

Soru 2

Edessa' da kurulmuştur. Bu okulda 4. yüzyıldan başlayarak mantık ve felsefe çalışmaları yapılmıştır. Süryani mezheplerinden biri olan Nastûrîliğin yayıldığı okuldur. 489 yılında o tarihte şehrin yöneticisi olan imparator Zenon tarafından kapatıldığı tarihe kadar Süryanilerin en güçlü okullarından biri olarak kalmıştır.
Yukarıda bahsedilen Süryaniler tarafından kurulan mantık okulu aşağıdakilerden hangisidir?

Urfa Okulu

Cundişapur Okulu

Antakya Okulu

Nusaybin Okulu

Kınnesrin Okulu

Açıklama:

Urfa Okulu Edessa olarak da bilinen Urfa'da kurulmuştur. Bu okulda 4. yüzyıldan başlayarak mantık ve felsefe çalışmaları yapılmıştır. Süryani mezheplerinden biri olan Nastûrîliğin yayıldığı okuldur. 489 yılında o tarihte şehrin yöneticisi olan imparator Zenon tarafından kapatıldığı tarihe kadar Süryanilerin en güçlü okullarından biri olarak kalmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 3

Süryanilerin mantık eserlerini çeviri ve öğretim etkinlikleri ile ilgili olarak aşağıdakilerin hangisi doğru değildir?

Peripatetik Okula ait eserler çevrilmiştir.

İskenderiye Okulu'nun takipçileridir.

Organon'un bazı eserlerinin çevirisi günümüze ulaşmıştır.

Stoa mantığına ait tüm eserler çevrilmiştir.

Yunanca'dan Suryanice'ye çeviri yapmışlardır.

Açıklama:

Süryanilerin Yunanca mantık eserlerini çeviri ve öğretim etkinliği ile ilgili iki nokta dikkat çekmektedir: Birincisi, Peripatetik okula ait eserlerin çevrilmiş ve Stoa mantığına ait eserlerin göz ardı edilmiş olmasıdır. Bunun nedeni Süryani okullarının Peripatetiklerin ağırlıkta olduğu bir okul olan iskenderiye okulunun takipçileri olmalarıdır. İkincisi, Süryanilerin mantık çalışmalarının Organon’un tüm kitaplarını kapsamayıp Kategoriler ve Önerme Üstüne kitaplarının tamamı ile Birinci Çözümlemeler’in ilk yedi kitabı ile sınırlanmış olmasıdır.

Doğru Cevap: D

Soru 4

Arap mantıkçılar tarafından özgün yapıtın ana düşüncelerini ortaya koymayı amaçlamayan ve genellikle yorumlanan (şerh edilen) yapıtın yarısı kadar uzunlukta olan yorumlar hangi kategoriye girer?

Telhis

Muhtasar

Şerh

Tefsir

Çeviri

Açıklama:

Bağdat okulunda bir yandan çeviri etkinliği devam ederken, bilinen mantık ya- pıtlarının Arapça yazan mantıkçılar tarafından yorumları (şerhleri) yapılmaya başlamıştır. Bu yorumlar uzunluğuna göre üçe ayrılmaktadır: ilki, muhtasar (kısa şerh) olanlar: Özgün yapıtın ana düşüncelerini ortaya koymayı amaçlamaktadır ve genellikle yorumlanan (şerh edilen) yapıtın yarısı kadar uzunluktadır. ikincisi, tel- hîs olanlar: Yorumlanan yapıtın ifadelerini büyük ölçüde yeniden ifade etmekte ve gerektiğinde ek açıklamalara yer vermektedir. Üçüncüsü ise, tefsîr olanlar: Yorumlanan yapıtın tamamını parçalar halinde ifade etmekte ve her bir parçanın ayrıntılı bir açıklamasını ortaya koymaktadır.

Doğru Cevap: B

Soru 5

Arap mantıkçılar tarafından yapıtın ifadelerini büyük ölçüde yeniden ifade etmek ve gerektiğinde açıklamak için yapılan yorumlar hangi kategoriye girer?

Muhtasar

Tefsir

Telhis

Şerh

Açıklama

Açıklama:

Doğru Cevap: C

Soru 6

İslam coğrafyasındaki ilk mantık çalışmaları kimler tarafından yürütülmüştür ?

Yunanlılar

Mısırlılar

Süryaniler

Osmanlılar

Persler

Açıklama:

İslam coğrafyasındaki ilk mantık çalışmaları Süryaniler tarafından yürütülmüştür.

Doğru Cevap: C

Soru 7

Süryanilerin Yunan düşüncesiyle tanışması hangi olay sayesinde olmuştur ?

Yunan mitolojisine ilgi duymaları

Yunanistan'dan göç almaları

Yunanistan'la ticaret yapmaları

Büyük İskender'in Doğu seferi sonrası

Yunanistan'a göç etmeleri

Açıklama:

Süryanilerin Yunan düşüncesiyle tanışması Büyük İskender'in Doğu seferi sayesinde olmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 8

İslam dünyasında Süryani'lerin etkisiyle Yunanca'dan Arapça'ya çevrilmeye başlanan mantık eserlerinin çevirisine yeni bir anlayış getiren kişi aşağıdakilerden hangisidir?

İbn-i Sina

Yahya İbn Maseveyh

Farabi

Büyük İskender

İshak İbn Huneyn

Açıklama:

İslam dünyasında Süryani'lerin etkisiyle Yunanca'dan Arapça'ya çevrilmeye başlanan mantık eserlerinin çevirisine yeni bir anlayış getiren kişi İshak İbn Huneyn'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 9

10.yy'da İslam İmparatorluğunun başkenti ve aynı zamanda bilim merkezi olan şehir hangisidir ?

Tahran

Bağdat

Kahire

İstanbul

Mardin

Açıklama:

10.yy'da İslam İmparatorluğunun başkenti ve aynı zamanda bilim merkezi olan şehir Bağdat'dır.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Rescher’e göre Arap İslam dünyasında ‘mantıkçı’ olarak adlandırılmayı hak eden ilk kişi kimdir ?

İbn-i Sina

İshak İbn Huneyn

Kindî

Fârâbî

Yahya İbn Maseveyh

Açıklama:

Rescher’e göre Arap İslam dünyasında ‘mantıkçı’ olarak adlandırılmayı hak eden ilk kişi Fârâbî'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 11

Farabi'nin Aristoteles’ten sonra gelen öğretmen anlamında ‘İkinci Öğretmen’ olarak adlandırılmasının sebebi nedir ?

Aristoteles'in öğrencisi olması

Aristoteles'in karanlıkta bıraktığı noktaları açıklığa kavuşturmaya çalışması

Aristoteles'in rakibi olması

Aristoteles'in düşünlerini çürütmesi

Öğretmenlik yapması

Açıklama:

Farabi'nin Aristoteles’ten sonra gelen öğretmen anlamında ‘İkinci Öğretmen’ olarak adlandırılmasının sebebi Aristoteles'in karanlıkta bıraktığı noktaları açıklığa kavuşturmaya çalışmasıdır.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Mantık ile ilgili görüşü;" hataya düşülmesi olanaklı her konuda akıl yürütme yetimizi
doğru yönde tutmaktadır." olan felsefeci kimdir ?

Aristoteles

Kindi

Farabi

Ebu Bişr Matta

Platon

Açıklama:

Mantık ile ilgili görüşü;" hataya düşülmesi olanaklı her konuda akıl yürütme yetimizi
doğru yönde tutmaktadır." olan felsefeci Farabi'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 13

Mantığın saygınlığına yaptığı katkı ile bilinen İslam düşünürü kimdir ?

Gazali

Farabi

İbn Sina

Kindi

Aristoteles

Açıklama:

Mantığın saygınlığına yaptığı katkı ile bilinen İslam düşünürü Gazali'dir.

Doğru Cevap: A

Soru 14

Gazâlî’nin verdikleri bilginin kesinlik derecesine göre ele aldığı öncüllerden duyu öncüllerinin diğer adı hangisidir ?

Evveliyât

Fıtriyyât

Mahsûsât

Hadsiyyât

Mücerrebât

Açıklama:

Gazâlî’nin verdikleri bilginin kesinlik derecesine göre ele aldığı öncüllerden duyu öncüllerinin diğer adı mahsûsâttır.

Doğru Cevap: C

Soru 15

Tanzimat öncesi Osmanlı’da yetişmiş son büyük mantıkçı kimdir ?

Vahdettin

Kemal Tahir

İsmail Gelenbevi

Kanun-i Sultan Süleyman

Sait Halim Paşa

Açıklama:

Tanzimat öncesi Osmanlı’da yetişmiş son büyük mantıkçı İsmail Gelenbevi'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Aşağıda Farabi ile ilgili verilenlerden hangisi doğru değildir?

İlk büyük müslüman mantıkçıdır.

İkinci öğretmen olarak adlandırılmıştır.

Mantığı tasavvurat ve tasdikat olarak ikiye ayırır.

Bağdat okulunun bir temsilcisidir.

Felsefe eğitimini Aristotales'den almıştır.

Açıklama:

İslam dünyasında ilk büyük felsefe okulu olan ve çoğunluğunu Hıristiyanların oluşturduğu Bağdat okulunun en önemli temsilcisi, bu okulda yetişmiş belki de tek Müslüman olan Fârâbî’dir. Felsefe eğitimini Bağdat’ta ünlü Yunan felsefesi yorumcusu ve çevirmen Ebu Bişr Matta’dan alan Fârâbî daha sonra Harran Okulunda Nastûrî Yuhanna’nın yanında çalışmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisinde İbn-i Sina'nın islam mantık tarihi için önemi doğru olarak ifade edilmiştir?

Aristotales mantığının sorunlarını bağımsız bir anlayış içinde çözümlediği için

Aristotales'in tüm eserlerini yorumladığı için.

Mantıkla alakalı olarak pek çok eser bıraktığı için.

Kipli önermeler ve kipli tasımlar konusunu açıkladığı için.

Farklı mantık terimleri kullandığı için.

Açıklama:

İbn Sînâ’nın islam mantık tarihi içindeki en önemli özelliği Aristoteles mantığı- nın sorunlarını bağımsız bir mantık anlayışı içinde çözümleme ve çözmeye yönel- mesidir.
Dolayısıyla İbn Sînâ, Fârâbî’nin Aristoteles metinlerine yaklaşımından ayrılmış ve islam dünyasında bağımsız bir mantık geleneği oluşmasının yolunu açmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 18

Aşağıda İbn Rüşd ile ilgili verilen bilgilerden hangisi doğru değildir?

Mantıkta Bağdat okulu anlayışını benimsemiştir.

Retorika ve poetikayı mantığın konuları arasında saymamıştır.

Tutarsızlığın tutarsızlığı adlı eseriyle Gazali'yi eleştirmiştir.

Aristotales mantığını metinlere bağlı kalarak yorumlamıştır.

İbn Sina'nın mantık anlayışını benimsemiş ve desteklemiştir.

Açıklama:

İbn Rüşd Bağdat Okulu geleneğini sürdüren pek çok düşünür gibi ‹bn Sina’yı eleştirmiştir. Ancak en iyi bilinen eleştirisini Tutarsızlığın Tutarsızlığı (Tehâfüt’üt- Tehâfüt) ile Gazâlî’ye yöneltmiştir. Bu eseriyle İbn Rüşd Gazâlî’nin felsefecilere saldırısını yanıtlamaktadır

Doğru Cevap: E

Soru 19

İbn Temiyye'ye göre aşağıdakilerden hangisi doğru bir ifade değildir?

Aristotales'den önceki düşünürlerin ondan aşağı kalır bir yanı yoktur.

Dini bilimlerde soruların cevaplanmasında en çok tercih edilen yol tanıtlamadır.

Matematik, fizik ve tıp gibi konularda mantığa başvurmanın sakıncası yoktur.

Din konularında nasıl akıl yürütüleceği Kur-an tarafından belirlenmiştir.

Mantık dini inanç ve din bilimi için sakıncalıdır.

Açıklama:

Beş sanat konusunda Gazali’nin açıklamalarına bakarak Teymiyye’nin Gazali’ye ve onun kişiliğinde mantığa yönelttiği eleştirilerin bir nedeni daha kolaylıkla anlaşılabilir. Mantıkçılar beş sanat içinde sadece tanıtlamanın (burhan) kesin bilgi verdiğini kabul etmektedirler. Dini bilimlerde tanıtlamaya başvurma olanağı çoğu zaman bulunmamaktadır. Dolayısıyla mantıkçıların tanıtlamanın kesin bilgiye ulaş- tırmak bakımından diğer sanatlara göre üstün olduğu düşüncesi kabul edildiğinde, dini bilimlerde çoğu zaman kesin bilgiye ulaşılamayacağı sonucu çıkar. Mantığın reddedilmesi, bu sonuçtan kaçınmanın bir gereğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 20

Aşağıda Gazali ile ilgili olarak verilenlerden hangisi doğru bir ifade değildir?

Müslümanlar arasında mantığın saygınlığının artmasında etkilidir.

Mantık ve felsefenin ayırt edilemeyeceğini savunmuştur.

Ona göre duyu öncülleri ile edinilen bilgiler kesindir.

Ona göre mantık insanı her türlü bilgiye ulaştıran tek araçtır.

Tasımları kullanılan öncüllerin bilgi değeri bakımından da ele almaktadır.

Açıklama:

Gazâlî’nin felsefeye felsefecilere (özellikle meşşâî felsefecilerin bazı görüşlerine) karşı tutumu ise Felsefecilerin Tutarsızlığı. (Tehâfütü’l-Felâsife) ile açıkça ortaya koyduğu gibi olumsuzdur. Bu iki görüşünü bağdaştırmak için mantığın felsefeden ayrı olduğu görüşünü benimsemiş ve büyük ölçüde kabul ettirmiştir. Mantık felsefenin veya bir başka bilimin bir kısmı olmayıp her bilim için bir araçtır. Mantığa karşı şüphe duyulmasının nedenlerinin başında, mantığın kabul edilmesiyle felsefenin de kabul edileceği düşüncesi olduğundan, Gazâlî’nin mantığın felsefeden bağımsız olduğunu kabul ettirmesi, mantığın kabul görmesinde etkili olmuştur. Gazâlî’nin başvurduğu bir diğer sav da mantığın din, bilim, felsefe gibi hiçbir konuda olumlu ya da olumsuz bir yargı içermediğidir. Bu kabul edilirse mantık hiçbir kültürün malı olmayıp ayrıca hiçbir kültüre de yabancı olmayacaktır.

Doğru Cevap: B

Soru 21

Aşağıdakilerden hangisi mantık çalışmalarına diğer Süryani okullarına göre daha fazla ağırlık veren okullardan biri değildir?

İskenderiye Okulu

Urfa Okulu

Cundişâpûr Okulu

Antakya Okulu

Nusaybin Okulu

Açıklama:

Mantık çalışmalarına diğer Süryani okullarına göre daha fazla ağırlık veren
okullardan bazıları şunlardır: Urfa Okulu, Cundişâpûr Okulu, Antakya Okulu, Nusaybin Okulu, Kınnesrin Okulu.
İskenderiye okulu bir Süryani okulu değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 22

Aristoteles’in Süryaniceye ilk olarak Probus tarafından çevrildiği okul aşağıdakilerden hangisidir?

Urfa Okulu

Cundişâpûr Okulu

Antakya Okulu

Nusaybin Okulu

Kınnesrin Okulu

Açıklama:

Antakya Okulu: 3. yüzyılın sonunda kurulmuştur. Aristoteles’in Süryaniceye
ilk olarak Probus tarafından bu okulda çevrildiği düşünülmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 23

Aşağıdakilerden hangisi Süryanilerin kabul ettiği mantık bölümlerinden biri değildir?

Kategorilere Giriş

Kategoriler

Önerme Üstüne

Birinci Çözümlemeler

Metafizik

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi ilk Türk mantıkçısı ve filozofudur?

Gazali

Farabi

İbn Sînâ

İbn Rüşd

Huneyn İbn İshak

Açıklama:

Rescher’e göre Arap İslam dünyasında ‘mantıkçı’ olarak adlandırılmayı hak eden ilk kişi Fârâbî’dir. Buradan, Fârâbî’nin Türk olduğu bilgisine dayanarak, onun, ilk Türk mantıkçısı ve filozofu olduğu sonucunu da çıkartabiliriz.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi Farabi'nin eserlerinden biri değildir?

Manığa Başlangıç

Beş Bölüm

Kategoriler

Şiir Yorumları

Mantığa Giriş

Açıklama:

Farabi'nin eserlerinden bir kısmı aşağıda belirtilmiştir (Rescher, 1964 s.122-126):
1. Mantıkta Kullanılan Terimler
2. Manığa Başlangıç
3. Beş Bölüm
4. Kategoriler
5. Mantığa Giriş
6. Peri Hermenias Yorumu
7. Birinci Analitikler Yorumu
8. İkinci Analitikler Yorumu
9. Mantık Sanatı için Gerekenler
10.Bilimlerin Sayımı
11.Sorulan Sorulara Yanıt
12.Retorik Yorumu
13.Şiir Sanatının Kanunları
14.Şiir ve Ölçü Üstüne

Doğru Cevap: D

Soru 26

İbn Sina'nın İslam Dünyasındaki Mantık geleneğine damgasını vuran eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Sofistik Deliller

Şifa

İşaretler ve Tembihler

Dâniş Nâme

Necat

Açıklama:

İbn Sina' nın Şifa dışındaki eserlerden başlıcaları İşaretler ve Tembihler (el-İşârât ve’t-Tenbîhât), Farsça kaleme aldığı Dâniş Nâme, Şifa’nın bir özeti niteliğindeki Necat (en Nejât) olarak sayılabilir. Bunlardan bilhassa İşaretler ve Tembihler, İslam Dünyasındaki Mantık geleneğine damgasını vurmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 27

El-Kazvînî el-Kâtibî tarafından yazılan ve medreselerde mantık eğitiminde uzun süre kullanılan risale aşağıdakilerden hangisidir?

Şemsiyye

El-Burhan

Kitâbu’ş-Şifâ’

İhsâ’ul-Ulûm

Kitab’ul-Hitâbe

Açıklama:

İbn Sînâ’nın mantık anlayışına göre yazılan ‘bağımsız’ mantık eserleri arasında
özellikle öne çıkan el-Kazvînî el-Kâtibî (1220-1280) tarafından yazılan ve medreselerde mantık eğitiminde uzun süre kullanılan Şemsiyye risalesidir. İbn Sînâcı geleneğin mantık birikimini özet bir şekilde sunması bakımından önemli yer tutmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 28

Mantığın din bilimleri için faydalı bir araç olduğu düşüncesinin Müslümanlar arasında yaygınlaşmasını sağlayan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Farabi

Gazali

İbn Sina

İbn Rüşd

İbn Teymiyye

Açıklama:

Gazâlî (1058-1111) mantık çalışmalarından daha çok, etkili bir İslam düşünürü olarak mantığın saygınlığına yaptığı katkı ile bilinir. Gazâlî mantığın din bilimleri için faydalı bir araç olduğu düşüncesinin Müslümanlar arasında yaygınlaşmasını ve böylece Müslümanların mantık çalışmalarına daha fazla ilgi duymasını sağlamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi Gazali'nin kabul ettiği öncüller bakımından tasımın yer bulduğu beş sanattan biri değildir?

Tanıtlama

Diyalektik

Retorik

Poetika

Organon

Açıklama:

Kabul ettikleri öncüller bakımından tasımın yer bulduğu beş sanat ayırt edilmektedir:
1. Tanıtlama (burhan)
2. Diyalektik (cedel)
3. Retorik (hitabet)
4. Poetika (şiir)
5. Yanıltmaca (sofizm, mugalata)

Doğru Cevap: E

Soru 30

Bağdat okulu anlayışına dönerek, Aristoteles mantığını metinlere bağlı kalarak yeniden yorumlamaya girişen düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

İbn Teymiyye

Farabi

Gazali

İbn Rüşd

İbn Sina

Açıklama:

İbn Rüşd Bağdat okulu anlayışına dönerek, Aristoteles mantığını metinlere bağlı kalarak yeniden yorumlamaya girişmiş, Bağdat Okulu geleneğini sürdüren pek çok düşünür gibi İbn Sina’yı eleştirmiştir.

Doğru Cevap: D

Soru 31

İslam dünyasının bilim dili aşağıdakilerden hangisidir?

Arapça

Farsça

İbranice

Türkçe

Latince

Açıklama:

Bildiğimiz kadarıyla Peripatetik (Aristotelesçi) mantık mirasının İslam dünyasının bilim dili olan Arapçaya ilk çevirilerinin yapılması, Latinceye göre daha sonra gerçekleşmiştir. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 32

İskenderiye Okulu'nda eğitim dili olarak aşağıdakilerden hangisi egemendir?

Arapça

Yunanca

Farsça

İbranice

Uygurca

Açıklama:

Yunancanın eğitim dili olarak egemen olduğu İskenderiye
Okulu gelişimini tamamladıktan sonra, çevre ülkelerdeki düşünce dünyasını da etkilemeye başlamıştır. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Semitik bir dil olan Süryaniceyi kullanan Süryaniler, bilim dili olarak aşağıdakilerden hangisini kabul etmişlerdir?

Arapça

Farsça

İbranice

Yunanca

Uygurca

Açıklama:

Semitik bir dil olan Süryaniceyi kullanan Süryaniler, bilim dili olarak Yunancayı kabul etmişlerdir. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 34

Aşağıdakilerden hangisi Urfa’daki okulun kapatılmasından sonra Nastûrîliğin dini merkezi olmuştur?

Şırnak

Killis

Nusaybin

Hatay

Gaziantep

Açıklama:

Urfa’daki okulun kapatılmasından sonra Nusaybin Nastûrîliğin dini merkezi olmuştur. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Yunanca mantık metinlerini Arapçaya çeviren ilk kuşak çevirmenler aşağıdaki okullardan hangisinde yetişmiştir?

Urfa Okulu

Antakya Okulu

Nusaybin Okulu

Kunnesrin Okulu

Cundişâpûr Okulu

Açıklama:

Cundişâpûr Okulu: Nastûrîler tarafından Hızistan bölgesindeki Cündişâpûr şehrinde 6. yüzyılda kurulmuştur. 738 yılında Müslümanların şehri almasından sonra da varlığını sürdürmüştür. Yunanca mantık metinlerini Arapçaya
çeviren ilk kuşak çevirmenler bu okulda yetişmiştir. Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Platon’un Akademisi’nin kapatılmasının ardından Atina’dan kaçan Yeni Platoncular aşağıdaki okullardan hangisine sığınmışlardır?

Antakya Okulu

Nusaybin Okulu

Cundişâpûr Okulu

Urfa Okulu

Kunnesrin Okulu

Açıklama:

Cundişâpûr Okulu: Nastûrîler tarafından Hızistan bölgesindeki Cündişâpûr şehrinde 6. yüzyılda kurulmuştur. 738 yılında Müslümanların şehri almasından sonra da varlığını sürdürmüştür. Platon’un Akademisi’nin kapatılmasının ardından Atina’dan kaçan Yeni Platoncuların da bu okula sığındığı bilinmektedir. Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru Cevap: C

Soru 37

Aristoteles’in Süryaniceye ilk olarak Probus tarafından aşağıdaki okulların hangisinde çevrildiği düşünülmektedir?

Urfa Okulu

Antakya Okulu

Nusaybin Okulu

Cundişâpûr Okulu

Kunnesrin Okulu

Açıklama:

Antakya Okulu: 3. yüzyılın sonunda kurulmuştur. Aristoteles’in Süryaniceye ilk olarak Probus tarafından bu okulda çevrildiği düşünülmektedir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Severe Sebokht aşağıdaki okulların hangisindendir?

Antakya Okulu

Urfa Okulu

Cundişâpûr Okulu

Kunnesrin Okulu

Nusaybin Okulu

Açıklama:

Kunnesrin Okulu: Eski Halep olarak da bilinen ve Kuzey Suriye’de bulunan Kunnesrin şehrindedir. Okul 13. yüzyıla kadar faaliyetini sürdürmüştür. Severe Sebokht bu okuldandır. Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 39

Aşağıdaki okullardan hangisi pek çok Persin burada yetişmesi nedeniyle ‘Persler Okulu’ olarak da anılmıştır?

Urfa Okulu

Antakya Okulu

Nusaybin Okulu

Kunnesrin Okulu

Cundişâpûr Okulu

Açıklama:

Urfa Okulu pek çok Persin (İranlı) burada yetişmesi nedeniyle ‘Persler Okulu’ olarak da anılmıştır. Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru Cevap: A

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi ilk Müslüman felsefeci ve İslam dünyasında Meşşâî (Aristotelesçi) okulun ilk temsilcisi olarak kabul edilmektedir?

Fârâbî

Kindî

İbn Sînâ

Gazâlî

İbn Rüşd

Açıklama:

Kindî ilk Müslüman felsefeci ve İslam dünyasında
Meşşâî (Aristotelesçi) okulun ilk temsilcisi olarak kabul edilmektedir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru Cevap: B

Soru 41

İslam coğrafyasında ilk mantık çalışmaları kim tarafından gerçekleştirilmiştir?

Süryaniler

Yunanlılar

Romalılar

Peripatetikler

İskenderiyeliler

Açıklama:

İslam coğrafyasında ilk mantık çalışmaları, İskenderiye Okulunu izleyen Süryaniler tarafından gerçekleştirilmiştir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 42

Süryani okullarından bazılarında mantık çalışmalarının diğerlerine göre daha ağırlıklı olduğu görülmektedir.
Aşağıdakilerden hangisi bu okullardan biri değildir?

Urfa Okulu

Cundişâpûr Okulu

Antakya Okulu

Nusaybin Okulu

İskenderiye Okulu

Açıklama:

Mantık çalışmalarına diğer Süryani okullarına göre daha fazla ağırlık veren okullardan bazıları şunlardır: Urfa Okulu, Cundişâpûr Okulu, Antakya Okulu, Nusaybin Okulu, Kınnesrin Okulu. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 43

I. Kategorilere Giriş
II. Kategoriler
III. Birinci Çözümlemeler
IV. İkinci Çözümlemeler
V. Üçüncü Çözümlemeler
Süryanilere göre mantığın bölümlerini yukarıdakilerden hangisi oluşturmaktadır?

I, II ve III

I ve IV

I, II, III ve IV

III ve V

III, IV ve V

Açıklama:

Süryaniler mantığın şu bölümlerden olufltuğunu kabul etmektedirler: Kategorilere Giriş (İsagoji), Kategoriler, Önerme Üstüne (Peri Hermenias), Birinci Çözümlemeler, İkinci Çözümlemeler, Diyalektik (Topika), Sofistik Çürütmeler, Hitabet Sanatı (Retorika), Şiir Sanatı (Poetika). Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 44

Müslüman düşünürlerin mantık bilimine büyük ilgi göstermelerinin sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

Daha fazla toprak fethedeceklerini düşünmek

İnançla ilgili konulardaki tartışmalarda etkili olacaklarını fark etmek

Toplumu bir çatı altında toplamak

Daha fazla çeviri yaparak dünyaya açılmak

Matematik ilminde daha anlaşılır olmak

Açıklama:

Müslümanların mantık bilimiyle tanışması fethettikleri topraklarda yaşayan Süryaniler aracılığı ile gerçekleşmiştir. Müslüman düşünürler bu ilime büyük ilgi göstermişlerdir. Bunun nedeni, hem kendi aralarındaki tartışmalarda hem de elde ettikleri topraklarda yerleşik diğer topluluklardan insanlarla inançla ilgili konulardaki tartışmalarda etkili olabileceklerini fark etmeleridir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 45

I. Muhtasar
II. Telhîs
III. Tefsîr
IV. Şerh
Bağdat okulunda bir yandan çeviri etkinliği devam ederken, bilinen mantk yapıtlarının Arapça yazan mantıkçılar tarafından yorumları yapılmaya başlamıştır. Bu yorumlar uzunluğuna göre bölümlere ayrılmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi bu yorumların bölümleri arasındadır?

I ve II

I ve III

III ve IV

I, II ve III

I, II ve IV

Açıklama:

Bu yorumlar uzunluğuna göre üçe ayrılmaktadır: İlki, muhtasar (kısa şerh) olanlar, İkincisi, telhîs olanlar, Üçüncüsü ise, tefsîr olanlardır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 46

İlk Türk mantıkçısı ve filozofu aşağıdakilerden hangisidir?

Fârâbî

İbn Sînâ

Gazâlî

İbn Rüşd

Kindî

Açıklama:

Rescher’e göre Arap İslam dünyasında ‘mantıkçı’ olarak adlandırılmayı hak eden ilk kişi Fârâbî’dir. Buradan, Fârâbî’nin Türk olduğu bilgisine dayanarak, onun, ilk Türk mantıkçısı ve filozofu olduğu sonucunu da çıkartabiliriz. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 47

Aşağıdakilerden hangisi ilk Müslüman felsefeci ve islam dünyasında Meşşâî (Aristotelesçi) okulun ilk temsilcisi olarak kabul edilmiştir?

Fârâbî

Kindî

İbn Sînâ

İbn Rüşd

Gazâlî

Açıklama:

Fârâbî’ye kadar olan dönemde yetişen Müslüman düşünürlerin en önemlisi Kindî’dir (yaklaşık 796-866). Kindi ilk Müslüman felsefeci ve islam dünyasında Meşşâî (Aristotelesçi) okulun ilk temsilcisi olarak kabul edilmektedir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 48

Aristoteles mantığını hem Aristoteles’in metinlerine bağlı kalarak hem de islam düşüncesine yakın bir anlayışla yorumlayabilen düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Kindi

İbn Sînâ

Fârâbî

İbn Rüşd

Gazâlî

Açıklama:

Fârâbî’nin en büyük başarısı, Aristoteles mantığını hem Aristoteles’in metinlerine bağlı kalarak hem de islam düşüncesine yakın bir anlayışla yorumlayabilmesidir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 49

Aristoteles mantığının sorunlarını bağımsız bir mantık anlayışı içinde çözümleme ve çözmeye yönelen, böylece İslamda yeni bir mantık anlayışı doğmasının yolunu açan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Fârâbî

Kindi

İbn Rüşd

İbn Sînâ

Gazâlî

Açıklama:

İbn Sînâ, Aristoteles mantığının sorunlarını bağımsız bir mantık anlayışı içinde çözümleme ve çözmeye yönelmiş böylece İslamda yeni bir mantık anlayışı doğmasının yolunu açmıştır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 50

İslam coğrafyasında ilk mantık çalışmaları kimler tarafından gerçekleştirilmiştir?

Yunanlar

Makedonlar

Araplar

Süryaniler

Persliler

Açıklama:

Büyük İskender’in Aristoteles’in öğrencisi olması nedeniyle İskenderiye Okulunun ilk önde gelen felsefe ve mantıkçıları Peripatetikler (Antik dönem Aristoteles yorumcuları) olmuştur. Yunancanın eğitim dili olarak egemen olduğu İskenderiye Okulu gelişimini tamamladıktan sonra, çevre ülkelerdeki düşünce dünyasını da etkilemeye başlamıştır. İskenderiye Okulu’nun kültürel olarak etkilediği topluluklardan biri de Süryaniler olmuştur. Bu etki, Urfalı Yakup (633-708) gibi bazı Süryanilerin İskenderiye’ye gidip orada eğitim almaları ile iyice artmış ve sonunda semitik bir dil olan Süryaniceyi kullanan Süryanilerin bilim dili olarak Yunancayı kabul etmesine kadar varmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 51

Aşağıdakilerden hangisi bazı Süryani okullarında mantık çalışmalarına ağırlık verilmesinin sebeplerinden biri değildir?

Birbirlerine üstünlük sağlamak

Mezheplerini temsil etmek

Hristiyan inancını savunmak

İskenderiye okulunun izleyicisi olmak

Anlama kabiliyetini artırmak

Açıklama:

Süryanilerin kurduğu pek çok dini okul bulunmaktadır. Bu okullar, farklı Süryani mezhepleri temsil etmektedir. Bu mezhepler, hem birbirlerine üstünlük sağlamak hem de diğer inançlara karşı Hıristiyan inancını savunmak için mantık ve felsefeye önem vermişlerdir. Süryani okullarının mantık eğitimine önem vermelerinin bir başka nedeni, yine Süryanilerin İskenderiye Okulunun izleyicisi olmaları ile ilişkilidir. Okulun önde gelen bilim adamlarından Galen (Claudius Galenus, M.S. yaklaşık 130-200) matematik ve mantık çalışmanın tıp kitaplarını anlayabilmek için bir önkoşul olduğunu kesin olarak söylemiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 52

Süryani mezheplerinden Nasturiliğin yayıldığı okul aşağıdakilerden hangisidir?

Urfa Okulu

Cundişapur Okulu

Antakya Okulu

Nusaybin Okulu

Kınnesrin Okulu

Açıklama:

Urfa Okulu, Edessa olarak da bilinen Urfa’da kurulmuştur. Bu okulda 4. yüzyıldan başlayarak mantık ve felsefe çalışmaları yapılmıştır. Süryani mezheplerinden biri olan Nastûrîliğin yayıldığı okuldur. 489 yılında o tarihte şehrin yöneticisi olan İmparator Zenon tarafından kapatıldığı tarihe kadar Süryanilerin en güçlü okullarından biri olarak kalmıştır. Urfa’daki okulun kapatılmasından sonra Nusaybin Nastûrîliğin dini merkezi olmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 53

Retorika
Poetika
Diyalektik
Sofistik çürütmeler
Kategoriler

Süryaniler yukarıdakilerden hangileri mantığındaki bölümleri olarak kabul etmiştir?

Hepsi

I ve II

II, III ve V

Iv ve V

I, III ve IV

Açıklama:

Süryaniler mantığın şu bölümlerden oluştuğunu kabul etmektedirler: Kategorilere Giriş (İsagoji), Kategoriler, Önerme Üstüne (Peri Hermenias), Birinci Çözümlemeler, İkinci Çözümlemeler, Diyalektik (Topika), Sofistik Çürütmeler, Hitabet Sanatı (Retorika), şiir Sanatı (Poetika). Bu bölümlemenin daha sonra Müslüman mantıkçılar tarafından da benimsendiği ve Retorika ile Poetika’nın da mantık konuları arasında sayıldığı görülmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 54

İlk Müslüman mantıkçı aşağıdakilerden hangisidir?

Ebu Bişr Matta

Farabi

İbn Sina

Gazali

İbn Rüşd

Açıklama:

İslam dünyasında ilk büyük felsefe okulu olan ve çoğunluğunu Hıristiyanların oluşturduğu Bağdat okulunun en önemli temsilcisi, bu okulda yetişmiş belki de tek Müslüman olan Fârâbî’dir. Felsefe eğitimini Bağdat’ta ünlü Yunan felsefesi yorumcusu ve çevirmen Ebu Bişr Matta’dan alan Fârâbî daha sonra Harran Okulunda Nastûrî Yuhanna’nın yanında çalışmıştır. Fârâbî özellikle Ammonius, Themistus, Aphrodisias’lı İskender gibi ünlü Aristoteles yorumcularının eserleri olmak üzere pek çok mantık eserini Süryaniceden başarıyla Arapçaya çeviren Yakubî filozof Yahya İbn Adi’yi (893-974) yetiştirmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 55

Mantık taraftarı görüşün en etkili savunucusu Gazâlî’dir. Mantığı bilgiye ulaştıran bir araç olarak kabul etmenin bir gereği olarak Gazâlî, tasımları kullanılan öncüllerin bilgi değeri bakımından da ele almaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi Gazâlî’nin verdikleri bilginin kesinlik derecesine göre ele aldığı öncüller arasında değildir?

Doğuştan öncüller

Duyu öncülleri

Deneyim öncülleri

Sezgi öncülleri

Arabulucu öncüller

Açıklama:

Gazâlî’nin verdikleri bilginin kesinlik derecesine göre ele aldığı öncüller şunlardır: Doğuştan öncüller (evveliyât), Duyu öncülleri (mahsûsât), Deneyim öncülleri (mücerrebât), Sezgi öncülleri (hadsiyyât), Kendinden öncüller (fıtriyyât), Aktarılmış öncüller (mütevâtirât), Yaygın öncüller (meşhûrât), Yetkinlik öncülleri (makbûlât),Sanı (zan) öncülleri (maznûnât), Ara öncüller (müşebbihât), Uzlaşım öncülleri (müsellemât), Kuruntu öncülleri (vehmiyyât), İmge öncülleri (muhayyelât). Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 56

Aristoteles mantığının sorunlarını bağımsız br mantık anlayışı içinde çözümleme ve çözmeye yönelen aşağıdakilerden hangisidir?

İbn Adi

Farabi

İbn Sina

Gazali

İbn Rüşd

Açıklama:

İbn Sînâ’nın İslam mantık tarihi içindeki en önemli özelliği Aristoteles mantığının sorunlarını bağımsız bir mantık anlayışı içinde çözümleme ve çözmeye yönelmesidir. Fârâbî ise Organon’un tutarlı ve bütün bir mantık sistemi ortaya koyduğunu kabul etmiş ve onun bu anlayışla yorumlanmasına girişmiştir (Street, 2004, s. 523). Dolayısıyla İbn Sînâ, Fârâbî’nin Aristoteles metinlerine yaklaşımından ayrılmış ve İslam dünyasında bağımsız bir mantık geleneği oluşmasının yolunu açmıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 57

Aşağıdakilerden hangisi Gazali’nin mantık için en önemli katkılarından biridir?

Aristoteles mantığını sorgulamıştır.

Mantığın din için önemini göstermiştir.

Bağdat Okulu’nu ilerletmiştir.

Mantık için farklı çeviriler yapmıştır.

Kendi mantık kurallarını geliştirmiştir.

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 58

Aşağıdakilerden hangisi Aristoteles’in mantık anlayışına doğrudan bağlı kalmıştır?

Gazali

Farabi

İbn Sina

İbn Rüşd

İbn Ayi

Açıklama:

İbn Rüşd Bağdat okulu anlayışına dönerek, Aristoteles mantığını metinlere bağlı kalarak yeniden yorumlamaya girişmiştir. Aslında 11. yüzyılın başında İbn Sînâ ile başlayan bağımsız mantık çalışmaları 12. yüzyılda hem Doğu’da hem de bu yüzyılın pek çok mantıkçısının yetiştiği Endülüs’te artmaktadır. İbn Rüşd bu yeni duruma en önemli aykırı örneği oluşturmaktadır. Onun Aristoteles’in mantık anlayışına kendi dönemindeki ve kendinden önceki uzun bir dönem boyunca yetişen diğer mantıkçılardan daha fazla bağlı olduğu, mantık yorumlarına Kategoriler kitabı ile başlayıp Sofistler ile bitirmesinden de anlaşılmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 59

Aşağıdaki düşünce tarzlarından hangisi Müslümanların mantığa olumsuz eleştiri getirmelerinin sebebidir?

Kanıtlama geçersiz olduğunda kanıtlanan da geçersiz olur.

Her A, B’dir. B zorunlu olarak C’dir. Her A, C’dir.

Mantık doğru akıl yürütmenin kurallarını belirler.

Dini anlamak için mantık anlayışı gereklidir.

A, A olduğu sürece, B olma özelliğini taşır.

Açıklama:

Kelam bilginleri iman ve din kurallarını kabul ettikleri birtakım temel ilkeler ve kendilerine özgü birtakım kanıtlamalarla temellendirmişlerdi. Bu bilginlerin bir kısmına göre, din ile ilgili kuralları temellendirmekte kullanılan kurallar da din kuralları arasındadır. Kanıtlama geçersiz olduğunda kanıtlamanın göstermeye çalıştığı şey de geçersiz olur. Mantıkçıların dayanağı olan, tümellerin zihin dışındaki varlığı, kelam bakımından geçersizdir. Böylece mantıktan geriye Mantıkçıların kesin ve zorunlu bilgiye götürdüğünü savundukları tanıtlama (burhan) değil, sadece biçimsel tasım ve tanımla ilgili bazı genel ilkeler kalır. Mantıkçıların başvurduğu ilke ve tasımların çoğu kelama göre geçersiz olduğuna göre bunların iman ve din konularında kullanılması kabul edilemez. İbn Haldun’a göre daha sonra Gazâlî ve Râzî’nin çabalarıyla ‘Kanıtlama geçersiz olduğunda kanıtlanan da geçersiz olur’ düşüncesi terk edilerek, mantık kurallarının kelamcıların bazı kanıtlamalarına aykırı olmakla birlikte din kurallarına aykırı olmadığı kabul edilmiştir

Doğru Cevap: A

Soru 60

Aşağıda verilen beş sanattan hangisi Müslümanların mantığı reddetmelerinin nedeni olarak düşünülebilir?

Retorik

Poetika

Yanıltmaca

Tanıtlama

Diyalektik

Açıklama:

Beş sanat konusunda Gazali’nin açıklamalarına bakarak Teymiyye’nin Gazali’ye ve onun kişiliğinde mantığa yönelttiği eleştirilerin bir nedeni daha kolaylıkla anlaşılabilir. Mantıkçılar beş sanat içinde sadece tanıtlamanın (burhan) kesin bilgi verdiğini kabul etmektedirler. Dini bilimlerde tanıtlamaya başvurma olanağı çoğu zaman bulunmamaktadır. Dolayısıyla mantıkçıların tanıtlamanın kesin bilgiye ulaştırmak bakımından diğer sanatlara göre üstün olduğu düşüncesi kabul edildiğinde, dini bilimlerde çoğu zaman kesin bilgiye ulaşılamayacağı sonucu çıkar. Mantığın reddedilmesi, bu sonuçtan kaçınmanın bir gereğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 61

Peripatetik ne anlama gelmektedir?

Aristotelesçi

Platoncu

Sokratesci

Boetiuscu

Farabici

Açıklama:

Sayfa 41 giriş bölümünde anlatılmakta.
Aristotelesçi

Doğru Cevap: A

Soru 62

Bağdat Okulunun bir temsilcisi olarak, Aristoteles'in mantığını, yine onun metinlerine bağlı kalarak islami bir anlayışla yorumlayan mantıkçı aşağıdakilerden hangisidir?

Farabi

İbn-Sina

Boetius

İbn-Rüşt

Kindi

Açıklama:

Sayfa 42 de anlatılmakta
Farabi

Doğru Cevap: A

Soru 63

Fetihlerden önce ilk mantık çalışmaları kimler tarafından gerçekleştirilmiştir?

Süryaniler

Araplar

İspanyollar

Latinler

Avrupalılar

Açıklama:

Sayfa 42 de açıklanmakta
Süryaniler

Doğru Cevap: A

Soru 64

Nasturiler tarafından kurulan, Platon'un Akademisinin kapatılmasının ardından Atina'dan kaçan Yeni Platoncuların sığındığı mantık okulu aşağıdakilerden hangisidir?

Cundişapur okulu

Urfa okulu

Nusaybin okulu

Antakya okulu

Kimmesrin okulu

Açıklama:

sayfa 43 te anlatılmakta
Cundişapur okulu

Doğru Cevap: A

Soru 65

Süryani mezheplerinden biri olan Nasturiliğin yayıldığı, imparator Zenon tarafından kapatılana kadar Süryanilerin en güçlü okullarından biri olan okul aşağıdakilerden hangisidir?

Urfa okulu

Cundişapur okulu

Antakya okulu

Nusaybin okulu

Kimmesrin okulu

Açıklama:

sayfa 42 de anlatılmakta
Urfa okulu

Doğru Cevap: A

Soru 66

..........mantık bilimiyle tanışması fethettikleri topraklarda yaşayan Süryaniler aracılığı ile gerçekleşmiştir. Bunun nedeni, hem kendi aralarındaki hem de elde ettikleri topraklarda yerleşik diğer topluluklardan insanlarla inançla ilgili konulardaki tartışmalarda etkili olabileceklerini fark etmeleridir.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelecektir?

Müslümanların

Yeni Platoncuların

Hıristiyanların

Yunanlıların

Avrupalıların

Açıklama:

sayfa 44 te anlatılmakta
Müslümanların

Doğru Cevap: A

Soru 67

.......... ve izleyicilerinin çalışmaları ile Prepatetik mantığın pek çok önemli eserinin güvenilir çevirilerini elinin altında hisseden Müslümanlar 10. yüzyıldan itibaren ilk kez olarak bağımsız mantık çalışmaları yapabilecek düzeye ulaşmışlardır.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelecektir?

Huneyn

Rescher

Philipanos

Matta

Ammonius

Açıklama:

sayfa 44 te anlatılmakta
Huneyn

Doğru Cevap: A

Soru 68

........ yüzyıldan itibaren yapılan mantık çalışmaları artık çeviriler ve yorumlarla sınırlı değildir. İlk kez olarak daha önceki mantık metinlerine bağlı olmayan mantık çalışmaları ortaya çıkmıştır.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelecektir?

10'uncu

9'uncu

8'inci

6'inci

5'inci

Açıklama:

sayfa 45 te anlatılmakta
10'uncu

Doğru Cevap: A

Soru 69

İslam dünyasında mantığın bir araç olduğu düşüncesini kendi çalışmasıyla ortaya koyan ilk düşünürlerden biri olan mantıkçı aşağıdakilerden hangisidir?

Kindi

Rescher

Farabi

İbn-Sina

Matta

Açıklama:

sayfa 45 te anlatılmakta
Kindi

Doğru Cevap: A

Soru 70

Farabi hangi kitabında sistemli bir şekilde, isim, eylem, tanımlık(article) gibi mantıkçının kullandığı terimleri incelemektedir?

Mantıkta Kullanılan Terimler

Sorulan Sorulara Yanıt

Bilimlerin Sayımı

Mantığa Başlangıç

Beş Bölüm

Açıklama:

sayfa 46 da açıklanmakta
Mantıkta Kullanılan Terimler

Doğru Cevap: A

Ünite 4

Soru 1

‘Bazı S P dir’
‘Ya p ya da q’
‘p-değil ise q’
‘Her S P dir’

Abelardus’a göre, “Gündüz değilse gecedir.” önermesi yukarıda verilenlerden hangilerine örnek önerme olabilir?

I ve II

I ve III

II ve III

II ve IV

IV ve V

Açıklama:

Düzeltme Önerileri:
Sayfa 62
Uzun süre Ortaçağ mantığının, Aristoteles mantığının ötesine geçemediği düşüncesi Kant gibi felsefeciler de hem de çağdaş mantıkçılar arasında yaygındır.
Uzun süre Ortaçağ mantığının, Aristoteles mantığının ötesine geçemediği düşüncesi hem Kant gibi felsefeciler hem de çağdaş mantıkçılar arasında yaygındır.
Sayfa 63
Yeni Platoncular bile önce kendi mantık anlayışlarını geliştirmeyi çabalayıp bunda başarılı olamayınca Aristoteles mantığının ilkelerini benimsemek zorunda kalmışlardır.
Yeni Platoncular bile önce kendi mantık anlayışlarını geliştirmeye çabalayıp bunda başarılı olamayınca Aristoteles mantığının ilkelerini benimsemek zorunda kalmışlardır.
Aristoteles’in tasımı oluşturan terimlerin hiçbirinin boş-olmadığını (yani bu terimlerin her birinin en az bir şeye uygulanabildiğini) kabul ettiğini belirtmiştik. Bu durumda ‘Her S P dir’ önermesinde geçen ‘S’ terimi de en az bir şeye uygulanır. P terimi S olan her şeye uygulandığından, en az bir şey de S olduğundan P terimi en az bir şeye uygulanabilir demektir. Dolayısıyla, S terimi boş değilse, ‘Her S P dir’ önermesinden ‘Bazı S P dir’ önermesi elde edilir. Aristoteles’in bu kabulünü fark eden Abelardus, ‘Her S P dir’ önermesini ‘Bazı şeyler S dir ve bu şeylerin her biri P dir’ biçiminde yorumlar. Zaman kipli (tensed) önermelerin yorumlanmasına olanak vereceğini fark ederek Abelardus önermelerin ‘belli bir zamanda doğru olması’ kavramını ortaya atmıştır. Abelardus ‘Ya p ya da q’ önermesini ‘p-değil ise q’ önermesi ile eşdeğer kabul etmektedir. ‘p-değil ise q’ önermesindeki ‘ise’ ifadesini de sıkı-gerektirme olarak yorumladığından, tikel-evetleme önermelerini farklı bir şekilde yorumlamış olmaktadır. Bu açıklamalardan da anlaşıldığı gibi doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 2

Okul iki hecelidir.
Canlının en küçük yapı taşı hücredir.
Her canlı tektir.
Bazı insanlar öğrencidir.
Gökyüzü yedi harflidir.

Yukarıda verilen önermelerden hangileri bireylere göndermedir?

I ve II

II ve III

III ve IV

I ve IV

IV ve V

Açıklama:

Basitçe ifade edildiğinde maddi gönderme terimin kendisine göndermesidir. ‘İnsan bir addır’ ve ‘İnsan iki hecelidir’ tümcelerinde ‘insan’ terimi maddi gönderme ile kendine göndermektedir. Anlaşıldığı gibi “Okul iki hecelidir.” maddi göndermedir. Bir terimin bir kavrama (tümele) göndermesi basit göndermedir. Bir başka deyişle, adcı olmayan ve terimlerin kavramları ve benzeri şeyleri imlediğini kabul eden biri için, basit gönderme terimin imlemine göndermesidir. ‘İnsan en mükemmel canlıdır’ dendiğinde insan terimi basit gönderme ile bir ikinci töze göndermektedir. Petrus Hispanus’a göre bir ad yüklem olduğunda göndermesi her zaman basit göndermedir. Bu tanımlamadan da anlaşıldığı gibi “Canlının en küçük yapı taşı hücredir.” ve “Gökyüzü mavidir.” basit gönderme örnekleridir. Bireylere göndermede terim doğru olarak uygulandığı tikellere gönderir. Daha açık ifadeyle, terimin içinde geçtiği önerme bu terim aracılığıyla belli bireyler hakkındadır: Terim bu bireylerin yerini tutmaktadır. Çoğu mantıkçıya göre bireylere gönderme bir genel terimin önermede bir niceleyici ile birlikte kullanılması ile gerçekleşir. Örneğin, ‘Her insan akıllıdır’ ve ‘Bazı insanlar filozoftur’ önermelerinde ‘insan’ terimi bireylere gönderir. Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi “Her canlı tekdir.” ve “Bazı insanlar öğrencidir.” önermeleri bireylere göndermedir. Dolayısıyla doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 3

Çiçek iki hecedir.
Çiçek en güzel bitkidir.
Mitokondri hücrenin enerji kaynağıdır.
Çekirdek hücrenin yönetim birimidir.
Bitki bir addır.

Yukarıdaki önermelerden hangileri maddi göndermedir?

I ve II

I ve III

II ve IV

III ve V

I ve V

Açıklama:

Basitçe ifade edildiğinde maddi gönderme terimin kendisine göndermesidir. ‘İnsan bir addır’ ve ‘İnsan iki hecedir’ tümcelerinde ‘insan’ terimi maddi gönderme ile kendine göndermektedir. Bu açıklamadan da anlaşıldığı gibi “Çiçek iki hecelidir.” ve “Bitki bir addır.” önermeleri maddi göndermedir. Dolayısıyla doğru cevap E’dir. “Çiçek en güzel bitkidir.”, “Mitokondri hücrenin enerji kaynağıdır.” ve “Çekirdek hücrenin yönetim birimidir.” önermeleri ise basit önermedir.

Doğru Cevap: E

Soru 4

Çekirdek hücrenin en önemli organelidir.
Koful bitki hücresi organelidir.
Lizozom bir addır.
2 asal sayıdır.
Her çift sayı iki asal sayının toplamıdır.

Yukarıda verilen önermelerden hangileri basit göndermedir?

I ve II

I ve IV

I, II ve IV

I, II ve V

III, IV ve V

Açıklama:

Düzeltme Önerisi:
Sayfa 66
Örneğin, ‘Her insan akılıdır’ ve ‘Bazı insanlar filozoftur’ önermelerinde ‘insan’ terimi bireylere gönderir.
Örneğin, ‘Her insan akıllıdır’ ve ‘Bazı insanlar filozoftur’ önermelerinde ‘insan’ terimi bireylere gönderir.
Bir terimin bir kavrama (tümele) göndermesi basit göndermedir. Bir başka deyişle, adcı olmayan ve terimlerin kavramları ve benzeri şeyleri imlediğini kabul eden biri için, basit gönderme terimin imlemine göndermesidir. ‘İnsan en mükemmel canlıdır’ dendiğinde insan terimi basit gönderme ile bir ikinci töze göndermektedir. Petrus Hispanus’a göre bir ad yüklem olduğunda göndermesi her zaman basit göndermedir. Dolayısıyla “Çekirdek hücrenin en önemli organelidir.”, “Koful bitki hücresi organelidir.”, ve “2 asal sayıdır.” önermeleri basit göndermedir, doğru cevap C’dir. “Lizozom bir addır.” maddi gönderme, “Her çift sayı iki asal sayının toplamıdır.” ise bireylere göndermedir.

Doğru Cevap: C

Soru 5

Bir çocuk öğrencidir.
Bir çocuk öğrenciydi.
Bir çocuk öğrenci olacak.
Hangi seçenekte yukarıda verilen önermelerdeki güçlendirme ve kısıtlama özellikleri önermelerle doğru eşleştirilmiştir?

I: Güçlendirme, II: Kısıtlama; III: Kısıtlama

I: Kısıtlama, II: Güçlendirme, III: Güçlendirme

I: Güçlendirme, II, Güçlendirme, III: Kısıtlama

I: Güçlendirme, II: Kısıtlama, III: Güçlendirme

I: Kısıtlama, II: Kısıtlama, III: Güçlendirme

Açıklama:

Güçlendirme (ampliation) bir terimin diğer bir terimin gönderimini genişletmesi ve kısıtlama (restriction) ise bunun aksine bir terimin diğer bir terimin gönderimini daraltmasıdır. Örneğin, ‘yaşlı’ sıfatı ‘Bir yaşlı insan yürüyor’ önermesinde ‘insan’ teriminin gönderimini daraltmaktadır. Güçlendirmenin gerçekleşebileceği yollardan biri önermenin zaman kipinin şimdiki zamandan (geniş zamandan) geçmiş zamana veya gelecek zamana dönüştürülmesidir. ‘Bir insan filozoftur’ önermesinde ‘insan’ teriminin gönderimi bugün varolan insanlarla sınırlı iken, ‘Bir insan filozoftu’ önermesinde ‘insan’ teriminin gönderimi bugün varolan insanların yanı sıra geçmişte varolmuş insanları da içine alacak şekilde genişlemifltir. ‘Bir insan filozof olacak’ önermesinde ise, ‘insan’ teriminin gönderimi bugün varolan insanların yanı sıra gelecekte varolacak insanları da içine alacak şekilde genişlemiş olur. Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi güçlendirme ve kısıtlama özellikleri B seçeneğinde önermelerle doğru eşleştirilmiştir, dolayısıyla doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 6

Aristoteles filozoftur.
Tüm insanlar öğrencidir.
Her insan filozof değildir.
Her öğretmen öğrencidir.
Bazı kavramlar tümeldir.

Yukarıda verilen önermelerden hangilerinde sinkategorematik terim vardır?

I ve II

II ve III

I, II, III ve IV

I, III, IV ve V

II, III, IV ve V

Açıklama:

Ortaçağ batı mantıkçılarının önemli bir katkısı kategoremata-sinkategoremata ayrımını yapmalarıdır. Genel bir ifade ile önermelerde özne ve yüklem konumunda geçen terimler kategorematik terimler, önermeyi oluşturan diğer terimler ise sinkategorematik terimlerdir. Kategoremata-sinkategoremata ayrımı gönderme kuramı ile ilgili olduğu kadar mantıksal sonuç (consequentia) konusu ile de ilgilidir. Daha açık bir ifadeyle kategoremata-sinkategoremata ayrımı hem anlambilgisi (semantik) açısından gönderme kuramı içinde hem de sözdizimi (sentaks) açısından consequentia kuramı içinde yapılabilir. Ayrıca sinkategoremata mantık problemleri (sophismata) konusu ile de yakın ilgilidir. Kısaca ifade edersek kategorematik sözcükler tek başına bir imlemi olan, sinkategorematik sözcükler ise ancak başka sözcüklerin imlemini etkileyen sözcüklerdir. Bu kısa tanıma göre sinkategorematik sayılan sözcüklerin bazıları bir önerme içinde geçtikleri zaman bu önermenin doğruluk/yanlışlığını ve bu önermenin diğer önermelerle çıkarım ilişkilerini etkilemedikleri için mantığın konusu olmazlar.
‘Her’, ‘ise’ gibi diğer sinkategorematik terimler ise, bir önerme içinde geçtikleri zaman bu önermenin doğruluk/yanlışlığını ve bu önermenin diğer önermelerle çıkarım ilişkilerini etkiledikleri için mantığın konusudur. Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi “Tüm insanlar öğrencidir.”, “Her insan filozof değildir.” , “Her öğretmen öğrencidir.” ve “Bazı kavramlar tümeldir.” önermelerinde sinkategorimatik terim vardır. Dolayısıyla doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 7

Positio
Depositio
Dubitetur
Institutio
Supposition

Yukarıdakilerden hangileri “Obligatio” türüdür?

I ve II

I, II ve IV

II, III ve IV

I, II, III ve IV

II, III, IV ve V

Açıklama:

Obligationes Ortaçağ batı mantığında tartışmanın belli biçimler altında ele alındığı kısmıdır. Düz anlamıyla ‘obligatio’ sözcüğü ‘yükümlülük’ anlamına gelmektedir. Söz konusu mantık kısmının böyle adlandırılması yanıltmamalıdır. Tartışmalarda tarafların gözetmesi gereken kurallara ilişkin araştırmayı içerdiğini kabul etsek de, bu Obligationes alanının sadece bir kısmını oluşturmaktadır. Ortaçağ mantık literatürünün pek çok kısmı gibi, Obligationes literatürünün kaynağı tartışmalıdır. Altı tür obligatio ayırt edilmektedir:

Positio
Depositio
Dubitetur
Institutio
Rei veritas
Petitio

Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi doğru cevap D’dir. Supposition ise gönderme demektir obligatio türü değildir.

Doğru Cevap: D

Soru 8

Ortaçağ mantığında bir tartışma türünde taraflardan biri bir tez ortaya atarak tartışmayı başlatmış ve karşı taraf bu tezi kabul etmiştir, sonrasında tartışmayı başlatan ardı ardına yeni önermeler ileri sürmüş, cevaplayan bu tezleri ya kabul etmiş, ya reddetmiş ya da şüpheli bulduğunu bildirmişse bu tartışma türü nedir?

Positio

Dubitetur

Institutio

Rei Veritas

Petitito

Açıklama:

Ortaçağ mantık literatürünün pek çok kısmı gibi, Obligationes literatürünün kaynağı tartşmalıdır. Altı tür obligatio ayırt edilmektedir:

Positio
Depositio
Dubitetur
Institutio
Rei veritas
Petitio

Bu altı obligatio türü içinde en çok ele alınan positio olmuştur. Bu tartışma türünde taraflardan biri bir tez ortaya atarak tartışmayı başlatır. Tartışmanın gerçek anlamda başlaması için karşı tarafın bu tezi kabul etmesi gerekir. Bu durumda tartışmayı başlatan ardı ardına yeni önermeler ileri sürer. Cevaplayan bu tezleri kabul eder, reddeder ya da şüpheli bulduğunu bildirir. Positio kuramının amacı ileri sürülen teze göre hangi durumda bu olanaklı cevapların hangisinin verilmesinin uygun olduğunun belirlenmesidir.
Positio dışındaki obligatio türleri positio ile esas olarak yanıtlayanın tartışmanın başlaması için alması gereken tutum bakımından ayrılır. Bunun dışında positio’dan ciddi bir farklılık göstermezler. Dolayısıyla bu diğer obligatio türlerinin neden başlı başına bir tür sayılması gerektiği açık değildir. Depositio biçimindeki bir tartışmanın başlaması için yanıtlayanın ileri sürülen tezi reddetmesi gerekir. Bir tezi reddetmek karşı-tezi kabul etmek anlamına geldiğinden, bu ilk adım dışında depositio biçimindeki tartışmanın işleyişi positio gibidir. Dubitatur yanıtlayanın ileri sürülen tezin şüpheli olduğunu bildirmesiyle başlar. Institutio’nun özelliği bu tartışma türünün diğerlerinden tartışma konusu olan tezin niteliği ile ayrılmasıdır. Bu tartışma türünde tartışmayı başlatanın ortaya attığı tez bir ifadeye bir anlam yüklenmesidir.
Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi soruda tanımlanan tartışma türü positio’dur, dolayısıyla doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 9

Ortaçağ mantığında bir tartışmada taraflardan biri tez ortaya atmış, karşı taraf ileri sürülen tezin şüpheli olduğunu bildirmişse bu tartışma türü nedir?

Depositio

Dubitetur

Institutio

Rei veritas

Petitio

Açıklama:

Ortaçağ mantık literatürünün pek çok kısmı gibi, Obligationes literatürünün kaynağı tartşmalıdır. Altı tür obligatio ayırt edilmektedir:

Positio
Depositio
Dubitetur
Institutio
Rei veritas
Petitio

Bu altı obligatio türü içinde en çok ele alınan positio olmuştur. Bu tartışma türünde taraflardan biri bir tez ortaya atarak tartışmayı başlatır. Tartışmanın gerçek anlamda başlaması için karşı tarafın bu tezi kabul etmesi gerekir. Bu durumda tartışmayı başlatan ardı ardına yeni önermeler ileri sürer. Cevaplayan bu tezleri kabul eder, reddeder ya da şüpheli bulduğunu bildirir. Positio kuramının amacı ileri sürülen teze göre hangi durumda bu olanaklı cevapların hangisinin verilmesinin uygun olduğunun belirlenmesidir.
Positio dışındaki obligatio türleri positio ile esas olarak yanıtlayanın tartışmanın başlaması için alması gereken tutum bakımından ayrılır. Bunun dışında positio’dan ciddi bir farklılık göstermezler. Dolayısıyla bu diğer obligatio türlerinin neden başlı başına bir tür sayılması gerektiği açık değildir. Depositio biçimindeki bir tartışmanın başlaması için yanıtlayanın ileri sürülen tezi reddetmesi gerekir. Bir tezi reddetmek karşı-tezi kabul etmek anlamına geldiğinden, bu ilk adım dışında depositio biçimindeki tartışmanın işleyişi positio gibidir. Dubitatur yanıtlayanın ileri sürülen tezin şüpheli olduğunu bildirmesiyle başlar. Institutio’nun özelliği bu tartışma türünün diğerlerinden tartışma konusu olan tezin niteliği ile ayrılmasıdır. Bu tartışma türünde tartışmayı başlatanın ortaya attığı tez bir ifadeye bir anlam yüklenmesidir. Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Ortaçağ batı mantığının çıkarımların incelendiği bölümü nedir?

Obligationes

Consequentia

Institutio

Rei veritas

Supposition

Açıklama:

Gönderme kuramı gibi Consequentia kuramı da Skolastik mantığın temelini oluşturur. Consequentia Ortaçağ batı mantığının çıkarımların incelendiği bölümüdür. Skolastik mantıkçılar Consequentia başlığı altında ele aldıkları çalışmalarla mantık çıkarımlarını sistemleştirmişlerdir. Consequentia kuramının dikkati çeken özelliği aynı Stoa mantığında olduğu gibi temel önermelerden oluşan geçerli çıkarımlar üstüne kurulmasıdır. Bu bakımdan consequentia Skolastik mantığın Aristotelesçi olmayan bir yönüne işaret etmektedir. Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi Consequentia Ortaçağ batı mantığının çıkarımların incelendiği bölümüdür, dolayısıyla doğru cevap B’dir. Obligationes Ortaçağ batı mantığında tartışmanın belli biçimler altında ele alındığı kısmıdır. Institutio ve Rei veritas tartışma türleri, Supposition ise gönderme demektir.

Doğru Cevap: B

Soru 11

Ortaçağda özellikle 13. yüzyılın ikinci yarısından sonra egemen mantık sistemi aşağıdakilerden hangi düşünürün mantık sistemidir?

Abelardus

Aristoteles

Diodorus

Hobbes

Ramus

Açıklama:

Ortaça¤da özellikle 13. yüzyılın ikinci yarısından sonra egemen mantık sistemi Aristoteles’in mantık sistemidir. Aristoteles’in felsefe yapıtları da ancak bu tarihten sonra araştırma konusu olmuş ve Skolastik eğitimin bir parçası haline gelmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Aristoteles’in mantık çalışmalarının ilk çevirileri ve ilk yorumları kaçıncı yüzyılın ortasında tamamlanmıştır?

10. yüzyıl

11.yüzyıl

14. yüzyıl

12. yüzyıl

13. yüzyıl

Açıklama:

Aristoteles mantığı sadece Organon’u değil, Organon’u açıklamayı amaçlayan yorumları da içermektedir. Aristoteles’in mantık çalışmalarının ilk çevirileri ve ilk yorumları 13. yüzyılın ortasına gelindiğinde tamamlanmıştır. Porphyry’nin Aristoteles’in Kategoriler’ine yazdığı İsagoge (Giriş) her iki coğrafyada önemli bir ek kaynak metin oluşturur.

Doğru Cevap: E

Soru 13

Aşağıdakilerden hangi düşünür, bağımsız bir mantık çalışması olan Dialektika’yı yazmıştır?

Immanuel Kant

Petrus Abelardus

Sokrates

Ibn-i Sina

Platon

Açıklama:

Ortaçağın ilk büyük mantıkçısı Petrus Abelardus’dur (Peter Abelard, 1079- 1142). Abelardus Aristoteles mantığını yorumlamanın yanı sıra, bağımsız bir mantık çalışması olan Dialektika’yı yazmıştır. Abelardus antikçağdan beri süren mantık tartışmalarına özgün katkılarda bulunmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 14

Önermelerde özne ve yüklem konumunda geçen terimlere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Sinkategoremata

Kategorematik

Sinkategorematik

Semantik

Sentaks

Açıklama:

Ortaçağ batı mantıkçılarının önemli bir katkısı kategoremata-sinkategoremata ay- rımını yapmalarıdır. Genel bir ifade ile önermelerde özne ve yüklem konumunda geçen terimler kategorematik terimler, önermeyi oluşturan diğer terimler ise sin- kategorematik terimlerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 15

Ortaçağ batı mantığında tartışmanın belli biçimler altında ele alındığı kısmına ne ad verilir?

Obligationes

Sinkategoremata

Sophismata

İnsolubilia

Petitio

Açıklama:

Obligationes Ortaçağ batı mantığında tartışmanın belli biçimler altında ele alındığı kısmıdır. Düz anlamıyla ‘obligatio’ sözcüğü ‘yükümlülük’ anlamına gelmektedir. Söz konusu mantık kısmının böyle adlandırılması yanıltmamalıdır. Tartışmalarda tarafların gözetmesi gereken kurallara ilişkin araştırmayı içerdiğini kabul etsek de, bu Obligationes alanının sadece bir kısmını oluşturmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 16

Topikler’de kuralları bir önermeden diğerine yapılan çıkarımlar biçiminde ifade eden düşünür kimdir?

Platon

Kant

Aristotales

Sokrates

Albertus

Açıklama:

Aristoteles, Topikler’de kuralları bir önermeden diğerine yapılan çıkarımlar biçiminde ifade etmektedir. Farklı Skolastik mantıkçıların da consequentia içinde ele aldıkları kuralları koşul önermeleriyle ifade ettikleri görülmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 17

Aşağıdakilerden hangi kuram ileri sürülen teze göre hangi durumda bu olanaklı cevapların verilmesinin uygun olduğunun belirlenmesi kuramıdır?

Institutio

Positio

Rei veritas

Petitio

Depositio

Açıklama:

Bu altı obligatio türü içinde en çok ele alınan positio olmuştur. Bu tartışma tü-ründe taraflardan biri bir tez ortaya atarak tartışmayı başlatır. Tartışmanın gerçek anlamda başlaması için karşı tarafın bu tezi kabul etmesi gerekir. Bu durumda tartışmayı başlatan ardı ardına yeni önermeler ileri sürer. Cevaplayan bu tezleri kabul eder, reddeder ya da şüpheli bulduğunu bildirir. Positio kuramının amacı ileri sürülen teze göre hangi durumda bu olanaklı cevapların hangisinin verilmesinin uygun olduğunun belirlenmesidir.

Doğru Cevap: B

Soru 18

Gönderme kuramı gibi başka hangi kuram Skolastik mantığın temelini oluşturur?

Depositio

Consequentia

Dubitatur

Obligationes

Rei veritas

Açıklama:

Gönderme kuramı gibi Consequentia kuramı da Skolastik mantığın temelini oluş- turur. Skolastik mantıkçılar Consequentia başlığı altında ele aldıkları çalışmalarla mantık çıkarımlarını sistemleştirmişlerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 19

Latin mantıkçıları Aristoteles mantığının genel anlayışını kaçıncı yüzyıldan sonra benimsemişlerdir?

10. yüzyıldan sonra

12. yüzyıldan sonra

14. yüzyıldan sonra

15. yüzyıldan sonra

9. yüzyıldan sonra

Açıklama:

Ortaçağ mantığının ikinci döneminde (12. yüzyıldan sonra) Latin mantıkçıları Aristoteles mantığının genel anlayışını benimsemişlerdir. Bu dönemde akıl yürüt- melerin incelenmesinde Birinci ve İkinci Çözümlemeler’in ağırlığı artmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 20

Stoa mantığının Peripatetik mantığın hangi bölümünde aşağıdakilerden hangisi özellikle etkili olmuştur?

Tanım ve bölme

Kategoriler

Beş tümel

Koşullu tasımlar

Kategorik tasımlar

Açıklama:

Stoa mantığı Ortaçağ Latin mantıkçılarının doğrudan ilgisini çekmemiş görün- mektedir. Peripatetik mantıkçıların Aristoteles mantığını yorumlayıp genişletirken Stoa mantığından yararlandıkları bilinmektedir. Örneğin, Stoa mantığının yoğun- laştığı önerme eklemleri mantığı Peripatetik mantıkta yerini özellikle koşullu ta- sımlar kısmında bulmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 21

Ortaçağda özellikle 13. yüzyılın ikinci yarısından sonra egemen olan mantık sistemi hangisidir ?

Diyalektik mantık

Sokrates mantığı

Stoa mantığı

Aristoteles’in mantık sistemi

Peripatetik mantıkta

Açıklama:

Ortaçağda özellikle 13. yüzyılın ikinci yarısından sonra egemen olan mantık sistemi Aristoteles’in mantık sistemidir.

Doğru Cevap: D

Soru 22

Ortaçağın ilk büyük mantıkçısı kimdir ?

Aristoteles

Sokrates

Gazali

Farabi

Petrus Abelardus

Açıklama:

Ortaçağın ilk büyük mantıkçısı Petrus Abelardus'dur.

Doğru Cevap: E

Soru 23

Abelardus antikçağdan beri süren mantık tartışmalarına yaptığı katkılardan biri değildir ?

Bağımsız bir mantık çalışması olan Dialektika’yı yazmıştır.

Organon'u yazması

Önermelerin zamana göreli doğruluğu konusunu yeniden gündeme getirmiştir.

Kipli önermelerin yorumlanmasına yönelik düşünceler ortaya koymuştur.

Koşul önermelerinin yorumlanmasına yönelik düşünceler ortaya koymuştur.

Açıklama:

Organon'u yazması Abelardus antikçağdan beri süren mantık tartışmalarına yaptığı katkılardan biri değildir.Organon'u Abelardus yazmamıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 24

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ mantıkçılarından birinin ya da diğerinin ele aldığı başlıca özelliklerden biri değildir ?

Zayıflatma

Görelilik

Nesnellik

İmleme

Güçlendirme

Açıklama:

Nesnellik Ortaçağ mantıkçılarından birinin ya da diğerinin ele aldığı başlıca özelliklerden biri değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 25

Çoğu Skolastik mantık sisteminin dayandığı temel hangisidir ?

Gönderme kuramı

Güçlendirme

Zayıflatma

Görelilik

Adlama

Açıklama:

Çoğu Skolastik mantık sisteminin dayandığı temel gönderme kuramıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 26

Ortaçağ batı mantığında önermelerde özne ve yüklem konumunda geçen terimler hangi isimle adlandırılır ?

Modi intelligendi

Modi significandi

Modi essendi

Sinkategorematik

Kategorematik

Açıklama:

Ortaçağ batı mantığında önermelerde özne ve yüklem konumunda geçen terimler kategorematik olarak adlandırılır.

Doğru Cevap: E

Soru 27

Sinkategoremata konusundaki ilk araştırmalardan biri olan Sinkategoremata'yı kaleme alan kimdir ?

Aristoteles

Sokrates

Farabi

William Shyreswood

Gazali

Açıklama:

Sinkategoremata konusundaki ilk araştırmalardan biri olan Sinkategoremata'yı kaleme alan kişi William Shyreswood'tur.

Doğru Cevap: D

Soru 28

Kategoremata arasında ‘insan’, ‘hayvan’ ve ‘taş’ terimlerini sayan düşünür kimdir ?

Sokrates

Aristoteles

Albertus de Saxonia

Petrus Hispanus

Boehner

Açıklama:

Kategoremata arasında ‘insan’, ‘hayvan’ ve ‘taş’ terimlerini sayan düşünür Albertus de Saxonia'dır.

Doğru Cevap: C

Soru 29

Aşağıdakilerden hangisi Sophismata konusunda önemli eserler veren mantıkçılardan biri değildir ?

Sokrates

John Buridan

Richard Kilvington

William Heytesbury

Albertus de Saxonia

Açıklama:

Sokrates Sophismata konusunda önemli eserler veren mantıkçılardan biri değildir.

Doğru Cevap: A

Soru 30

"obligatio" ne anlama gelmektedir ?

Zayıflatmak

Yükümlülük

Görelilik

Hafıza

Hatırlamak

Açıklama:

"obligatio" yükümlülük anlamına gelmektedir .

Doğru Cevap: B

Soru 31

I. Bölme Üstüne
II. Topikler Üstüne
III. Kategoriler ve Önerme Üstüne
IV. Kategorik Tasımlar Üstüne
V. Isagoge
Yukarıda verilen şıklardan hangileri Boethius Porphyry’nin çalışmalardandır?

I, II ve V

I, II ve IV

II,III ve IV

III, IV ve V

I,III ve V

Açıklama:

Boethius Porphyry’nin İsagoge’sini, Marcus Tullius Cicero’nun (M.Ö. 106-43) Topikler’ini ve Aristoteles mantığının bir kısmını yorumlamıştır. Bölme Üstüne, Topikler Üstüne, Kategorik Tasımlar Üstüne ve Koşullu Tasımlar Üstüne bağımsız çaışmaları ile Ortaçağ mantığının oluşumunda büyük pay sahibidir.

Doğru Cevap: B

Soru 32

Ortaçağın ilk büyük mantıkçısı aşağıdakilerden hangisidir?

Petrus Abelardus

Themistus

Ammonius

Boethius Porphyry

Marcus Tullius Cicero

Açıklama:

Ortaçağın ilk büyük mantıkçısı Petrus Abelardus’dur (Peter Abelard, 1079- 1142). Abelardus Aristoteles mantığını yorumlamanın yanı sıra, bağımsız bir mantık çalışması olan Dialektika’yı yazmıştır. Abelardus antikçağdan beri süren mantık tartışmalarına özgün katkılarda bulunmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 33

I. Kiplik
II. İmleme
III. Gönderme
IV. Görelik
V. Özgünlük
Aşağıdakilerden hangisinde Ortaçağ Latin mantığında terimlerin özellikleri bölümünde incelenenler birlikte verilmiştir?

I, III ve V

II,IV, ve V

II,III ve IV

III,IV ve V

I,II ve III

Açıklama:

Ortaçağ mantıkçıları terimlerin özelliklerinin incelenmesinin mantığın bir kısmı olması gerektiği konusunda bir düşünce ayrılığı görülmemektedir. Bu konudaki ayrılık terimlerin özelliklerinin hangi başlıklar altında inceleneceği, terimlerin başlıca özelliklerinin neler olduğu konusunda ortaya çıkmaktadır. Bu ayrıntılara girmezsek ortaçağ mantıkçılarından birinin ya da diğerinin ele aldığı başlıca özellikler şunlardır: İmleme (signification), gönderme (supposition), koşaçlama (copulation), adlama (appelation), zayıflatma (restriction), güçlendirme (ampliation), dağılma (distribution) ve görelik (relation). Bu özelliklerin her biri başlangıçta bağımsız bir çalışma konusu, en azından bir çalışlmanın içinde ayrı bir bölüm iken, daha sonra hemen hepsi gönderme kuramı içinde birleştirilmiştir.

Doğru Cevap: C

Soru 34

Bir terimin bir şeyi (bir bireyi ya da bir tümeli) göstermek üzere atanmış olması, en azından bir şeyi gösterebilme özelliğine sahip olmasına ne ad verilir?

Gönderme

Koşaçlama

Adlama

İmleme

Görelik

Açıklama:

İmleme (signification) bir terimin bir şeyi (bir bireyi ya da bir tümeli) göstermek
üzere atanmış olması, en azından bir şeyi gösterebilme özelliğine sahip olmasıdır. Bir şeyin kendi başına ya da diğer terimlerle birlikte imlemli (significant) olması o şeyin bir terim olmasının gereğidir.

Doğru Cevap: D

Soru 35

Bir terimin diğer bir terimin gönderimini genişletmesi ve kısıtlama (restriction) ise bunun aksine bir terimin diğer bir terimin gönderimini daraltmasına ne ad verilir?

Adlama

Koşaçlama

Görelik

İmleme

Güçlendirme

Açıklama:

Güçlendirme (ampliation) bir terimin diğer bir terimin gönderimini genişletmesi
ve kısıtlama (restriction) ise bunun aksine bir terimin diğer bir terimin gönderimini daraltmasıdır.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Önermelerde özne ve yüklem konumunda geçen terimlere ne ad verilir?

Kategorematik

Sinkategorematik

Sophismata

Insolubilia

Obligationes

Açıklama:

Doğru Cevap: A

Soru 37

Aşağıdakilerden hangisi Albertus de Saxonia'nın Sinkategoremata arasında saydığı terimlerden biri değildir?

Hiçbiri

Hepsi

Bazı

Her

Veya

Açıklama:

Albertus de Saxonia (Saksonyalı Albert, 1316-1390) kategoremata arasında ‘insan’, ‘hayvan’ ve ‘taş terimlerini sayar. Sinkategoremata arasında saydığı terimler ise, ‘her’, ‘hiçbiri’, ‘bazı’ niceleme ifadeleri, ‘değil’ değilleme eklemi, ‘ve’ tümelevetleme eklemi, ‘veya’ tikel-evetleme eklemi, ‘dışında’, ‘sadece’ gibi dışlama ve aykırılık bildiren ifadelerdir.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Aşağıdakilerden hangisi Sophismata konusunda önemli eserler veren mantıkçılardan biri değildir?

Richard Kilvington

William Heytesbury

Albertus Magnus

John Buridan

Albertus de Saxonia

Açıklama:

Mantık bilmeceleri olarak yorumlayabileceğimiz Sophismata hakkında araştırma
Ortaçağ mantık eğitiminin önemli bir parçasını oluşturur. Sophismata ile ilgili çalışmada amaç mantık kavramları ile ilgili sorunların örnekler üzerinden tartışılmasıdır. Richard Kilvington (yaklaşık 1302-1361), William Heytesbury (yaklaşık 1313- 1372), John Buridan (yaklaşık 1300-1360), Albertus de Saxonia Sophismata konusunda önemli eserler veren mantıkçılardır.

Doğru Cevap: C

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi obligationes türlerinden biri değildir?

Dubitetur

Petitio

Positio

Relatio

Institutio

Açıklama:

Ortaçağ mantık literatürünün pek çok kısmı gibi, Obligationes literatürünün
kaynağı tartışmalıdır. Altı tür obligatio ayırt edilmektedir:
1. Positio
2. Depositio
3. Dubitetur
4. Institutio
5. Rei veritas
6. Petitio

Doğru Cevap: D

Soru 40

Ortaçağ batı mantığının çıkarımların incelendiği bölüme ne ad verilir?

Consequentia

Obligationes

Sophismata

Insolubilia

Sinkategoremata

Açıklama:

Consequentia Ortaçağ batı mantığının çıkarımların incelendiği bölümüdür.

Doğru Cevap: A

Soru 41

Ortaçağ Latin mantıkçılarının benimsedikleri Aristotelesçi mantık anlayışına yeni düşünceler eklenilmesiyle ortaya çıkan mantık sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Stoa mantığı

Megara Mantığı

Organon Mantığı

Skolastik Mantık

Peripatetik Mantık

Açıklama:

Ortaçağ Latin mantıkçılarının benimsedikleri Aristotelesçi mantık anlayışına yeni düşünceler eklenilmesiyle ortaya çıkan mantık sistemi Skolastik Mantık'tır. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 42

Aşağıdakilerden hangi Ortaçağ Latin mantıkçıları hakkında doğru bir bilgidir?

Stoa mantığı doğrudan ilgilerini çekmemiş görünmektedir

Stoa mantığı Ortaçağ mantığının oluşumunda etkisizdir

İslam coğrafyasındaki çalışmalardan oldukça etkilenmiştir

Eski mantık ve yeni mantık ayrımı henüz yaygınlaşmamıştır

13. yüzyılın ikinci yarısına kadar Peripatetik geleneğe beğlı olarak ilerlemiştir

Açıklama:

Ortaçağ Latin mantıkçılarının Stoa mantığı doğrudan ilgilerini çekmemiş görünmektedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 43

Ortaçağın ilk büyük mantıkçısı kimdir?

Abelardus

Marcus Tullius

Cicero

Boethius

Sokrates

Açıklama:

Abelardus Ortaçağın ilk büyük mantıkçısıdır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 44

“Söylenene ilişkin” anlamına gelen kelime aşağıdakilerden hangisidir?

De re

De dicto

Dialektika

Logica vetus

Logica nova

Açıklama:

De dicto; “Söylenene ilişkin” anlamına gelir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 45

“De dicto” ile “De re” arasındaki temel ayrım aşağıdakilerden hangisidir?

Farklı zamanlarda ortaya atılmaları

Farklı düşünürler tarafından ortaya atılmaları

Kipli önermelerin yorumlanmasında de dicto’nun kullanılması

Kipli önermelerin yorumlanmasında de re’nin kullanılması

Eşgönderimli terimlerin yerdeğiştirmesinin doğruluk değerini koruyup korumamasıdır

Açıklama:

“De dicto” ile “De re” arasındaki temel ayrım eşgönderimli terimlerin yerdeğiştirmesinin doğruluk değerini koruyup korumamasıdır. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 46

Önermelerin “belli zamanda doğru olması” kavramını ortaya atan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Boethius

Abelardus

Petrus

Öklid

Ockham

Açıklama:

Önermelerin “belli zamanda doğru olması” kavramını ortaya atan düşünür Abelardus'tur. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 47

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ mantıkçıları hakkında doğru bir bilgidir?

Terimlerin özelliklerinin incelenmesinin mantığın bir kısmı olması konusunda düşünce ayrılığı görülmemektedir

Terimlerin hangi başlık altında inceleneceği konusunda ayrılık görülmemektedir

Terimlerin başlıca özellikleri neler olduğu konusunda ayrılık görülmemektedir

Gönderme kuramını eleştirmişlerdir

Skolastik mantığı eleştirmişlerdir

Açıklama:

Ortaçağ mantıkçıları arasında terimlerin özelliklerinin incelenmesinin mantığın bir kısmı olması konusunda düşünce ayrılığı görülmemektedir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 48

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ mantıkçılarının ele aldığı başlıca özelliklerdendir?

Tanımlama

Sıfatlama

Önerme

Zayıflatma

Toplama

Açıklama:

Zayıflatma, Ortaçağ mantıkçılarının ele aldığı başlıca özelliklerdendir. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 49

Aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

Adcı düşünürlere göre bir sözcüğün imlemi o sözcüğün doğru olarak yüklenebileceği tikellerden farklıdır

Aristoteles’e göre sözcük zihindeki bir kavramı imleyemez

Aristoteles’e sözcük şeylerin adı olarak iş göremez

Augustine’e göre sözcükler kavramları imlemektedir

Augustine’e göre sözcükler kavramlar aracılığı ile şeyleri imlemektedir

Açıklama:

Augustine’e göre sözcükler kavramlar aracılığı ile şeyleri imlemektedir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 50

Aşağıdakilerden hangisi Ortaçağ mantıkçıları arasında göndermenin bölümlenmesindendir?

Maddi gönderme

Dolaylı gönderme

Dolaysız gönderme

Bileşik gönderme

Birinci gönderme

Açıklama:

Maddi gönderme, Ortaçağ mantıkçıları arasında göndermenin bölümlenmesindendir. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 51

Aristoteles mantığını yorumlamanın yanı sıra, bağımsız bir mantık çalışması olan Dialektika’yı yazan Ortaçağ'ın ilk büyük mantıkçısı kimdir?

Petrus Abelardus

Farabi

Gazali

Themistus

Ammonius

Açıklama:

Ortaçağın ilk büyük mantıkçısı Petrus Abelardus’dur (Peter Abelard, 1079- 1142). Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 52

Ortaçağ Latin mantığı Roma İmparatorluğu’nun Latince konuşulan Batı Roma ile Yunanca konuşulan Doğu Roma olarak ikiye ayrıldığı 5. yüzyıldan Rönesans’a kadar geçen dönemde Latin dünyasındaki mantık çalışmalarını kapsar.
Bu dönemde mantık geleneğinin canlı kalmasını sağlayan eğitim nerede verilmiştir?

Fransisken tarikatları

Benedikten manastırları

Dominiken tarikatları

Oxford Üniversitesi

Bolonya Üniversitesi

Açıklama:

1000’li yıllara kadar Ortaçağda mantık çalışmalarında dikkati çeken bir yenilik görülmemektedir. Bu dönemde mantık geleneğinin canlı kalmasını sağlayan Benedikten manastırlarındaki eğitim olmuştur. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 53

Aşağıdakilerden hangisi ortaçağ mantıkçılarından birinin ya da diğerinin ele aldığı başlıca özellikler arasında değildir?

İmleme

Gönderme

Koşaçlama

Adlama

Birleştirme

Açıklama:

Ortaçağ mantıkçılarından birinin ya da diğerinin ele aldığı başlıca özellikler şunlardır: İmleme (signification), gönderme (supposition), koşaçlama(copulation), adlama (appelation), zayıflatma (restriction), güçlendirme (ampliation), dağılma (distribution) ve görelik (relation). Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 54

Bir terimin bir şeyi (bir bireyi ya da bir tümeli) göstermek üzere atanmış olması, en azından bir şeyi gösterebilme özelliğine sahip olmasına ne ad verilir?

Zayıflatma

Adlama

İmleme

Koşaçlama

Gönderme

Açıklama:

İmleme, bir terimin bir şeyi (bir bireyi ya da bir tümeli) göstermek üzere atanmış olması, en azından bir şeyi gösterebilme özelliğine sahip olmasıdır. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 55

I. Maddi gönderme
II. Basit gönderme
III. Bireylere gönderme
IV. Sembolik gönderme
Yukarıdakilerden hangisi Ortaçağ mantıkçıları arasında göndermenin bölümlerindendir?

Yalnız I

I ve II

III ve IV

I, II ve III

I, II, III ve IV

Açıklama:

Ortaçağ mantıkçıları arasında göndermenin aşağıdaki biçimde bölümlenmesi yaygındır.

Maddi gönderme
Basit gönderme
Bireylere gönderme

Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 56

Kategorematik terim nedir?

Önermelerde özne ve yüklem konumunda geçen terimlerdir

Önermelerde mantıksal sonuçtur

Önermedeki tüm terimlerdir

Mantık problemleridir

Söz dizimi kuramıdır

Açıklama:

Genel bir ifade ile önermelerde özne ve yüklem konumunda geçen terimler kategorematik terimler olarak adlandırılır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 57

Ortaçağ mantık eğitiminin önemli bir parçası olan ve mantık bilmeceleri olarak tanımlanan kavrama ne ad verilir?

Sinkategoremata

Insolubilia

Sophismata

Obligationes

Consequentia

Açıklama:

Mantık bilmeceleri olarak yorumlayabileceğimiz Sophismata hakkında araştırma Ortaçağ mantık eğitiminin önemli bir parçasını oluşturur. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 58

Skolastik mantıkçıların Antikçağdan beri mantıkçıların ilgisini çeken mantık çatışkılarını ele alan kavrama ne ad verilir?

Sinkategoremata

İnsolubilia

Sophismata

Sinkategoremata

Kategorematik

Açıklama:

Düz anlamıyla ‘insolubilia’ sözcüğü ‘çözülemezler’ anlamına gelmektedir. Skolastik mantıkçılar bu başlık altında Antikçağdan beri mantıkçıların ilgisini çeken mantık çatışkılarını ele almışlardır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 59

Ortaçağ batı mantığının tartışma biçimleri ve tartışma kuralları ile ilgili bölümüne ne ad verilir?

Sophismata

Insolubilia

Sinkategoremata

Obligationes

Sophismata

Açıklama:

Obligationes Ortaçağ batı mantığının tartışma biçimleri ve tartışma kuralları ile ilgili bölümüdür. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 60

Aynı Stoa mantığında olduğu gibi temel önermelerden oluşan geçerli çıkarımlar üstüne kurulan kurama ne ad verilir?

Consequentia

Obligationes

Insolubilia

Sophismata

Ampliation

Açıklama:

Consequentia kuramının dikkati çeken özelliği aynı Stoa mantığında olduğu gibi temel önermelerden oluşan geçerli çıkarımlar üstüne kurulmasıdır. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 61

....... ...... ...... Roma İmparatorluğu'nun Latince konuşulan Batı Roma ile Yunanca konuşulan Doğu Roma olarak ikiye ayrıldığı 5. yüzyıldan Rönesans'a kadar geçen dönemde Latin dünyasındaki mantık çalışmalarını kapsar.
Yukarıda bırakılan boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelecektir?

Ortaçağ Latin mantığı

Aristoteles mantığı

Çağdaş mantık

Kipler mantığı

Kümeler teorisi mantığı

Açıklama:

sayfa 62 de anlatılıyor
Ortaçağ Latin mantığı

Doğru Cevap: A

Soru 62

Ortaçağ İslam coğrafyasında olduğu gibi Latin coğrafyasında da mantık çalışmaları ilk önce hangi kaynaklara yönelmiştir?

Peripatetik

Latin mantığı

Arapça çeviriler

Megara-Stoa mantığı

Modern mantık

Açıklama:

sayfa 62 de anlatılmakta
Peripatetik

Doğru Cevap: A

Soru 63

Aristoteles Organon'unun Kategoriler ve Önerme Üstüne kitapları ve hangi düşünürün yorumları Logica Vetus'u olusturmaktadır?

Boethius

Marcus Tullius Cicero

Farabi

Porphyry

P. Abelardus

Açıklama:

sayfa 63 te anlatılmakta
Boethius

Doğru Cevap: A

Soru 64

Ortaçağın ilk büyük mantıkçısı Petrus Abelardus Aristoteles mantığını yorumlamanın yanı sıra, bağımsız bir mantık çalışması olan hangi eseri yazmıştır?

Dialektika

Topikler

Kategorik Tanımlar Üstüne

Bölme Üstüne

Koşullu Tanımlar Üstüne

Açıklama:

Sayfa 63 te anlatılmakta
Dialektika

Doğru Cevap: A

Soru 65

Abelardus kipli önermelerin yorumlanmasında de-re ve de-dicto olarak ayırımını açıkça ortaya koymuştur. De-dicto söyleme ilişkin demekse de-re neye ilişkin demektir?

şeye ilişkin

anlama ilişkin

önermeye ilişkin

inanca ilişkin

bilgiye ilişkin

Açıklama:

sayfa 63 te anlatılmakta
şeye ilişkin

Doğru Cevap: A

Soru 66

Zaman kipli önermelerin yorumlanmasına olanak vereceğini fark ederek Abelardus önermelerle ilgili hangi kavramı ortaya atmıştır?

Belli bir zamanda doğru olması

Belli bir zamanda yanlış olması

Belli bir zamanda zorunlu olması

Eşdeğer olma

Zamansız olma

Açıklama:

sayfa 64 te anlatılmakta
Belli bir zamanda doğru olması

Doğru Cevap: A

Soru 67

Bir terimin bir şeyi (bir bireyi ya da tümeli) göstermek üzere atanmış olması, en azından bir şeyi gösterebilme özelliğine sahip olmasına ne ad verilir?

imleme

koçaşlama

adlama

zayıflatma

güçlendirme

Açıklama:

sayfa 65 te anlatılmakta
imleme

Doğru Cevap: A

Soru 68

Ortaçağ mantıkçıları arasında göndermenin üç biçimde bölümlenmesi yaygındır. Birincisi Maddi gönderme, ikincisi Basit gönderme. Üçüncüsü aşağıdakilerden hangisidir?

Bireylere gönderme

imleme

Koçaşlama

Anlamlı gönderme

Gündelik gönderme

Açıklama:

sayfa 65 te anlatılmakta
Bireylere gönderme

Doğru Cevap: A

Soru 69

Appellation sözcüğünün türediği appellare fiili Latincede ne anlama gelmektedir?

adlandırma

sembolleştirme

güçlendirme

zayıflatma

görelilik

Açıklama:

sayfa 67 de anlatılmakta
adlandırma

Doğru Cevap: A

Soru 70

Çağdaş mantık formalizminde iki tür ifade ayırt edilmektedir.Değişkenler ve mantık değişmezleri. Bu formalizimdeki değişkenler kategorematik terimlere karşılık gelirken, değişmezler hangi terimlere karşılık gelir?

sinkategorematik

göreceli

sophismate

insolubilia

obligationes

Açıklama:

sayfa 69 da açıklanmakta
sinkategorematik

Doğru Cevap: A

Ünite 5

Soru 1

Antik Çağ’ın Skolastik yorumunun yanıltıcı ve kısıtlayıcı olduğu düşüncesi yaygındır.
Hümanist (insancıl) düşünce güçlenmiştir.
Dönemin aydını dikkatini Yunanca ve Latince edebiyat yapıtlarına yöneltmiştir.
Retorik (hitabet sanatı) uzun dönem biçimsel mantığa dayalı akıl yürütmenin yerini almıştır.
Tümdengelimli biçimsel mantığın bilgiye ulaştıran bir araç olarak görülmektedir.

Yukarıda verilenlerden hangileri Rönesans’ın başlangıç tarihi kabul edilen 14. yüzyıldan 19. yüzyılın sonuna kadar olan dönemin özelliklerini tanımlamaktadır?

I, II ve III

I, IV ve V

II, III ve IV

I, II, III ve IV

II, III, IV ve V

Açıklama:

Ünitenin amaçları ayrıntılandırılabilir mi?
Rönesans ve ardından gelen modern dönem boyunca, Antik Çağ’ın Skolastik yorumunun yanıltıcı ve kısıtlayıcı olduğu düşüncesi yaygındır. Hümanist (insancıl) düşüncenin güçlendiği Rönesans Dönemi’nin aydını dikkatini Yunanca ve Latince edebiyat yapıtlarına yöneltmiştir. Retorik (hitabet sanatı) uzun dönem biçimsel mantığa dayalı akıl yürütmenin yerini almıştır. Aristoteles’in Ortaçağ boyunca süren egemenliğine tepki olarak, bu dönemin pek çok düşünürü Aristoteles’in mantığını neredeyse tümüyle yanlış saymaktadır. Aristotelesçi mantığa bir diğer eleştiri de yeni bilim düşüncesinden kaynaklanmaktadır. Yeni bilim anlayışı dünyanın bilgisinin ancak duyu deneyi temel alınarak elde edilebileceğini kabul etmektedir. Böylece bilimsel bilgi özel durumlara ilişkin deney bilgisinin genelleştirilebilmesi durumunda olanaklıdır. Aristoteles’in ve Skolâstiklerin tümdengelimli biçimsel mantığı iddia edildiği gibi bilgiye ulaştıran bir araç değildir. Bu mantık ancak deneyimle elde edilen sonuçların düzenlenmesi işine yarayabilir. “Antik Çağ’ın Skolastik yorumunun yanıltıcı ve kısıtlayıcı olduğu düşüncesi yaygındır.”, “Hümanist (insancıl) düşünce güçlenmiştir.”, “Dönemin aydını dikkatini Yunanca ve Latince edebiyat yapıtlarına yöneltmiştir.” ve “Retorik (hitabet sanatı) uzun dönem biçimsel mantığa dayalı akıl yürütmenin yerini almıştır.” tanımlamaları dönemin özelliklerini yansıtmaktadır, ancak sözkonusu dönem tümdengelimli biçimsel mantığın bilgiye ulaştıran bir araç olarak görülmediği bir dönemdir. Dolayısıyla doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 2

Dünyanın bilgisi ancak duyu deneyi temel alınarak elde edilebilir.
Bilimsel bilgi özel durumlara ilişkin deney bilgisinin genelleştirilebilmesi durumunda olanaklıdır.
Tümdengelimli biçimsel mantık iddia edildiği gibi bilgiye ulaştıran bir araçtır.
Tümdengelimli biçimsel mantık ancak deneyimle elde edilen sonuçların düzenlenmesi işine yarayabilir.

Yukarıda verilenlerden hangileri Rönesans’ın başlangıç tarihi kabul edilen 14. yüzyıldan 19. yüzyılın sonuna kadar olan dönemdeki mantık anlayışını ve bilgiye ulaşma yollarını tanımlamaktadır?

I ve II

I ve IV

III ve IV

I, II ve IV

II, III ve IV

Açıklama:

Rönesans ve ardından gelen modern dönem boyunca, Antik Çağ’ın Skolastik yorumunun yanıltıcı ve kısıtlayıcı olduğu düşüncesi yaygındır. Hümanist (insancıl) düşüncenin güçlendiği Rönesans Dönemi’nin aydını dikkatini Yunanca ve Latince edebiyat yapıtlarına yöneltmiştir. Retorik (hitabet sanatı) uzun dönem biçimsel mantığa dayalı akıl yürütmenin yerini almıştır. Aristoteles’in Ortaçağ boyunca süren egemenliğine tepki olarak, bu dönemin pek çok düşünürü Aristoteles’in mantığını neredeyse tümüyle yanlış saymaktadır. Aristotelesçi mantığa bir diğer eleştiri de yeni bilim düşüncesinden kaynaklanmaktadır. Yeni bilim anlayışı dünyanın bilgisinin ancak duyu deneyi temel alınarak elde edilebileceğini kabul etmektedir. Böylece bilimsel bilgi özel durumlara ilişkin deney bilgisinin genelleştirilebilmesi durumunda olanaklıdır. Aristoteles’in ve Skolâstiklerin tümdengelimli biçimsel mantığı iddia edildiği gibi bilgiye ulaştıran bir araç değildir. Bu mantık ancak deneyimle elde edilen sonuçların düzenlenmesi işine yarayabilir. Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi “Dünyanın bilgisi ancak duyu deneyi temel alınarak elde edilebilir.”, “Bilimsel bilgi özel durumlara ilişkin deney bilgisinin genelleştirilebilmesi durumunda olanaklıdır.”, Tümdengelimli biçimsel mantık ancak deneyimle elde edilen sonuçların düzenlenmesi işine yarayabilir.” ifadeleri Rönesans’ın başlangıç tarihi kabul edilen 14. yüzyıldan 19. yüzyılın sonuna kadar olan dönemdeki mantık anlayışını ve bilgiye ulaşma yollarını tanımlamaktadır. “Tümdengelimli biçimsel mantığın ise iddia edildiği gibi bilgiye ulaştıran bir araç olmadığı ifadesi dönemi yansıtmaktadır. Dolayısıyla doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 3

Mantık anlayışında mantığı düzgün söz söyleme sanatı olarak tanımlayan düşünür kimdir?

Petrus Ramus

Francis Bacon

Gottfried Wilhelm Leibniz

Bernard Bolzano

Thomas Hobbes

Açıklama:

Düzeltme Önerileri
Sayfa 80
Bu dönemde İslam dünyasında daha önceki mantık çalışmalarının yorumlanması, özetlenmesi ve ders kitapları yazımının ötesine geçememektedir.
Bu dönemde İslam dünyasında mantık çalışmaları, daha önceki mantık çalışmalarının yorumlanması, özetlenmesi ve ders kitapları yazımının ötesine geçememektedir.
Özgün bir mantıkçı olmamakla birlikte, yaşadığı önemde Latin dünyasında mantık çalışmalarıyla en dikkat çeken düşünür Petrus Ramus’tur (1515-1572). Belki de hocalarının isteği doğrultusunda, yazdığı tez çalışmasında (Aristotelicae animadversiones) “Aristoteles’in söylediği her şey bir yalanlar yığınıdır” savını savunmuştur. Ramus’un bu sav ölçüsünde aşırı bir Aristoteles karşıtı olup olmadığı belirsizdir. Kesin olarak bilinen Ramus’un üniversitelerdeki felsefe programında Aristoteles’in etkisinin azaltılmasını amaçlayan düzenlemenin ilk savunucularından olduğudur. Mantık anlayışında Ramus mantığı felsefenin aracı olarak gören Aristotelesçilerin aksine düzgün söz söyleme sanatı olarak tanımlar (Dialectica est ars bene disserendi). Bu tanıma uygun olarak mantık çalışmanın amacı sunulan uslamlamaların çözümlenmesidir. Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 4

Bir etkinlik olarak doğa biliminin amacı buluştur. Dolayısıyla eğer bir mantık sisteminin doğa bilimine bir faydası olacaksa bu mantık sisteminin buluşun ilkelerini belirleyen kurallardan oluşması gerekir.
Tümdengelimli mantık belli bir alanda oluşmuş bir bilgi birikimini belirli sayıda temel ilkelerden elde edilen bir sistem olarak yeniden sunmaya uygundur.
Yeni bilgi edinmenin yolu tikel deneyimlerden yola çıkarak sonuca varmayı gözeten bir yönteme başvurmaktır.
Tümdengelimli mantık bilgiye ulaşmanın güçlü ve güvenilir bir aracıdır.

Yukarıda verilenlerden hangileri Aristotelesçi tümdengelimli mantık anlayışını eleştiren Bacon’un savlarıdır?

I ve II

II ve III

III ve IV

I ve III

II, III ve IV

Açıklama:

Düzeltme Önerileri:
Sayfa 81
Dolayısıyla eğer bir mantık sistemin doğa bilimine bir faydası olacaksa bu mantık sisteminin buluşun ilkelerini belirleyen kurallardan oluşması gerekir.
Dolayısıyla eğer bir mantık sisteminin doğa bilimine bir faydası olacaksa bu mantık sisteminin buluşun ilkelerini belirleyen kurallardan oluşması gerekir.
Sayfa 83
Tümü sağduyuya uygun olsa da bu genel geçer kurallar doğa bilimlerindeki araştırma için bulgu ve buluş yöntemi olarak iş göremeyecekleri düşünülebilir.
Tümü sağduyuya uygun olsa da bu genel geçer kuralların doğa bilimlerindeki araştırma için bulgu ve buluş yöntemi olarak iş göremeyecekleri düşünülebilir.
Aristotelesçi mantığa ilginin zayıflamasının nedenlerinden biri de tikel gözlem ve deneyleri temel alan yeni bir bilim anlayışının doğuşudur. Bu bilim anlayışı ile, Aristotelesçi tümdengelimli mantığın bilgiye ulaşmanın güçlü ve güvenilir bir aracı olduğu düşüncesi artık kolaylıkla kabul edilen bir düşünce olmaktan çıkmıştır. Aristoteles mantığını temel alan Skolastik mantığı bu bakımdan yetersiz bularak eleştiren düşünürlerin başında Francis Bacon (1561-1626) gelmektedir. Aristotelesçi tümdengelimli mantık anlayışını eleştiren Bacon, doğa araştırmasında tümevarımın kullanılması gerektiğini savunmaktadır. Bacon’ın bu sözlerle hedef aldıkları Aristoteles ve doğa felsefesinde onu izleyenlerdir. Bacon’ın Aristoteles mantığını doğa bilimi bakımından niçin yetersiz bulduğunu anlayabilmek ise kolaydır: Bir etkinlik olarak doğa biliminin amacı buluştur. Dolayısıyla eğer bir mantık sistemin doğa bilimine bir faydası olacaksa bu mantık sisteminin buluşun ilkelerini belirleyen kurallardan oluşması gerekir. Aristoteles mantık sistemi bu gereği yerine getirmediğine göre doğa araştırmasında bu mantık sistemine başvurulamaz. Aristoteles’in tümdengelimli mantık sistemini Antik Çağ matematiğini göz önünde bulundurarak oluşturduğu düşüncesi yaygındır. Tümdengelimli mantık belli bir alanda oluşmuş bir bilgi birikimini belirli sayıda temel ilkelerden elde edilen bir sistem olarak yeniden sunmaya uygundur. Bununla birlikte tümdengelim yeni bilgi edinmenin bir yöntemini vermemektedir. Bacon’a göre yeni bilgi edinmenin yolu tikel deneyimlerden yola çıkarak sonuca varmayı gözeten tümevarıma başvurmaktır. Bacon çalışmalarının sonucu olarak bir tümevarım mantığı ortaya koymuş değildir. Ancak onun ve Descartes’ın düşünceleri Modern dönemde tümdengelimli biçimsel mantığın bir ölçüde gözden düşmesinde etkili olmuştur. Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi “Bir etkinlik olarak doğa biliminin amacı buluştur. Dolayısıyla eğer bir mantık sistemin doğa bilimine bir faydası olacaksa bu mantık sisteminin buluşun ilkelerini belirleyen kurallardan oluşması gerekir.”, “Tümdengelimli mantık belli bir alanda oluşmuş bir bilgi birikimini belirli sayıda temel ilkelerden elde edilen bir sistem olarak yeniden sunmaya uygundur.” ve “Yeni bilgi edinmenin yolu tikel deneyimlerden yola çıkarak sonuca varmayı gözeten bir yönteme başvurmaktır.” savları Bacon’un savlarıdır. Dolayısıyla doğru cevap D’dir. “Tümdengelimli mantık bilgiye ulaşmanın güçlü ve güvenilir bir aracıdır.” savı ise Aristotelesçi tümdengelimli mantık anlayışını destekleyen bir savdır.

Doğru Cevap: D

Soru 5

Tüm düşünceyi belirtmeye elverişli yapma bir evrensel dil, lingua universalis, yardımıyla akıl yürütmenin mekanik işlemler aracılığıyla gerçekleştirilmesi düşüncesi kim tarafından ilk kez ortaya konmuştur?

Hobbes

Descartes

Bacon

Leibniz

Bolzano

Açıklama:

Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) Ortaçağdan sonra gelen en önemli mantıkçıdır. Dahası, çağının tüm bilim dallarında donanımlı bir bilim insanıdır. Leibniz çağdaş mantığın dayandığı pek çok yeni düşünceyi ilk kez ortaya koyan düşünürdür. Bunların en önemlisi tüm düşünceyi belirtmeye elverişli yapma bir evrensel dil, lingua universalis, yardımıyla akıl yürütmenin mekanik işlemler aracılığıyla gerçekleştirilmesi düşüncesidir. Düşünmeyi mekanikleştirmeye duyduğu ilgi sonucunda, Leibniz 1673 yılında Kraliyet Topluluğu’na dört temel aritmetik işlemini de yapabilen bir hesap makinesini sunmuştur. Leibniz’e göre geliştirmeye çalıştığı mükemmel dil sadece varolan bilgiyi sistemleştirmeye değil, aynı zamanda yeni bilimsel bulgu (keşif) ve buluş (icat) elde etmeyi sağlayacak, böylece bu ikisi de insanın sezgiye gerek duymadan gerçekleştirebileceği etkinliklere dönüşecektir. Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi doğru cevap D’dir.

Doğru Cevap: D

Soru 6

‘AB A dır’ doğru olduğuna göre, ‘BC B dir’ de doğru olacaktır.
AB ile BA eşittir.
‘B AA dır’ da olduğu gibi, aynı terimde aynı harfin tekrarlanması yararsızdır.
‘A B dir’, ‘C D dir’ ve ‘E F dir’ den ‘ACE BDF dir’ önermesini elde edebiliriz.
‘A BCD dir’ önermesi verildiğinde ‘A B dir ve A C dir ve A D dir’ önermesi de elimizdedir.

Yukarıda verilenlerden hangileri Leibniz’in geliştirdiği kalkülün kurallarıdır?

I ve II

I, II ve III

I, II ve IV

II, III, IV ve V

I, II, III, IV ve V

Açıklama:

Leibniz'in geliştirdiği Kalkülün kuralları şunlardır:

Değişkenlerle belirtilen bir şeyde içerilen (in literis quibusdam indefinitis), aynı koşullara konu olan diğerleri için de bir sonuç olarak anlaşılır. Örneğin, ‘AB A dır’ doğru olduğuna göre, ‘BC B dir’ de doğru olacaktır.
Aynı terim içinde harflerin yer değiştirmesi bir şeyi değiştirmez. Yani, AB ile BA eşittir.
‘B AA dır’ da olduğu gibi, aynı terimde aynı harfin tekrarlanması yararsızdır.
Herhangi sayıda önermeden, öznelerin tümünü birleştirip tek bir özne ve yüklemlerin tümünü birleştirip tek bir yüklem yaparak bir önerme elde edilebilir. Yani, ‘A B dir’, ‘C D dir’ ve ‘E F dir’ den ‘ACE BDF dir’ önermesini elde edebiliriz.
Yüklemi çeşitli terimlerin bir araya getirilmesinden oluşan herhangi bir önermeden, her birinin öznesi ilk önermenin öznesiyle aynı ama yüklemi ilk önermenin yükleminin parçası olan çeşitli önermeler elde edilmesi olanaklıdır. Yani, ‘A BCD dir’ önermesi verildiğinde ‘A B dir ve A C dir ve A D dir’ önermesi de elimizdedir.

Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi doğru cevap E’dir.

Doğru Cevap: E

Soru 7

“Olanaklı dünya” kavramı kim tarafından ortaya atılmıştır?

Russell

Carnap

Leibniz

Bacon

Bolzano

Açıklama:

Leibniz’in felsefesi Russell, Carnap gibi çağdaş mantıkçıları etkilemiş, çağdaş mantığı meydana getiren kimi yaklaşımlara esin kaynağı olmuştur. Örneğin, Leibniz’in metafiziğinde yer verdiği “olanaklı dünya” kavramı çağdaş mantıkta mantıksal olanaklılık ve zorunluluğun yorumlanmasında önemli yer tutmuştur. Leibniz’in olanaklı dünya kavramının anlayışı onun bireysel töz (kısaca, birey) anlayışı ile yakından ilgilidir. Leibniz’e göre, her bireysel töz özsel niteliklerinin toplamından oluşur. Bu nitelikler bilindiğinde o bireysel töze ilişkin geçmiş, şimdiki ve gelecek zaman kipindeki her önermenin doğru mu, yanlış mı olduğuna karar verilebilir. Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi olanaklı dünya kavramı Leibniz tarafından ortaya atılmıştır, dolayısıyla doğru cevap C’dir.

Doğru Cevap: C

Soru 8

Mantığın temel kavramı olan önermeler arasındaki “mantıksal sonuç” kavramı ilk olarak kim tarafından tanımlanmıştır?

Aristoteles

Bolzano

Tarski

Boole

Mill

Açıklama:

Bolzano mantığın temel kavramı olan önermeler arasındaki “mantıksal sonuç” kavramını daha sonra Polonyalı mantıkçı ve matematikçi Alfred Tarski (1901-1983) tarafından geliştirilen tanıma da kaynak oluşturacak biçimde tanımlamayı başarmıştır. Bolzano’nun tanımına göre, B önermesinin A önermesinin sonucu olması demek, değişkenlerin A önermesini doğru yapacak biçimdeki her yorumunun B önermesini de doğru yapması demektir (Bolzano’nun tanımı aslında daha geneldir ve bir grup önermenin diğer bir grup önermenin sonucu olması durumunu da kapsamaktadır). Bu bilgilerden de anlaşıldığı gibi doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Etkin bir mantık sisteminin mantığın sayılar cebirine benzer bir sistem olarak kurulmasıyla gerçekleştirileceğini düşünen düşünürler kimlerdir?

Aristoteles ve Bolzano

Leibniz ve Boole

Ramus ve Hobbes

Bacon ve Mill

Descartes ve Augustin

Açıklama:

Düzeltme Önerisi:
Sayfa 89
Doğalcı görüşün karşısındaki, Mill’in genellikle ‘sezgicilik’ diye adlandırdığı felsefi görüş ise dünyanın us tarafından kurulduğunu, bu nedenle us ile dünya arasında bir paralellik olduğu düşüncesine dayanmaktadır.
Doğalcı görüşün karşısındaki, Mill’in genellikle ‘sezgicilik’ diye adlandırdığı felsefi görüş ise dünyanın us tarafından kurulduğu, bu nedenle us ile dünya arasında bir paralellik olduğu düşüncesine dayanmaktadır.
Leibniz gibi Boole da etkin bir mantık sisteminin mantığın sayılar cebirine benzer bir sistem olarak kurulmasıyla gerçekleştirileceğini düşünmektedir. Ancak Boole mantık değişmezlerinin önermelere de uygulandığı bir mantık sistemi oluşturmaya yönelerek geleneksel mantığın önermelerin yapısına ilişkin sınırlamasını bir ölçüde de olsa aşmayı başarmıştır. Bu bilgilerden de anlaşılacağı gibi doğru cevap B’dir.

Doğru Cevap: B

Soru 10

Mill’in tikel bir durum veya tikel durumlar hakkında doğru olduğunu bildiklerimizin bu durumlarla belirli ve kendilerine de uygulanabilen bakımlardan benzeşen tüm durumlarda doğru olacağını çıkarsadığımız akıl işlemi olarak tanımladığı kavram nedir?

Tümevarım

Akıl Yürütme

Sezgicilik

Çelişmezlik İlkesi

Çağrışımı Olan

Açıklama:

...tümevarım tikel bir durum veya tikel durumlar hakkında doğru olduğunu bildiklerimizin bu durumlarla belirli ve kendilerine de uygulanabilen bakımlardan benzeşen tüm durumlarda doğru olacağını çıkarsadığımız akıl işlemidir. Bir başka deyişle, tümevarım bir sınıftaki belirli bireyler için doğru olanın bu sınıftakilerin tümü için doğru olduğunu veya belirli zamanlarda doğru olanın benzer koşullar altında tüm zamanlarda doğru olacağı sonucunu çıkardığımız işlemdir. (Mantık Sistemi, Kitap III, Bölüm 2 §1) Mill’in bu tanımlamasından da anlaşıldığı gibi doğru cevap A’dır.

Doğru Cevap: A

Soru 11

14. yüzyılın ortasından 17. yüzyıla kadar mantık konusunda sistemli ve yaratıcı çalışmalar nerede görülmez?

Antik Çağ' da

İslam ve Latin dünyasında

Avrupa' da

İtalya' dda

Roma döneminde

Açıklama:

14. yüzyılın ortasından 17. yüzyıla kadar ne İslam coğrafyasında ne de Latin dün- yasında mantık konusunda sistemli ve yaratıcı çalışmalar görülmez. Bu dönem La- tin dünyasının yaratıcı düşünürlerinin çoğunun ilgisi Antik Çağ’ın özellikle dille il- gili ve edebi yapıtlarına yönelmiştir.

Doğru Cevap: B

Soru 12

Latin dünyasında mantık çalışmalarıyla en dikkat çeken düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Petrus Ramus

Aristoteles

Bacon

Bartolomeus

Agricola

Açıklama:

Özgün bir mantıkçı olmamakla birlikte, yaşadığı dönemde Latin dünyasında mantık çalışmalarıyla en dikkat çeken düşünür Petrus Ramus’tur (1515-1572). Belki de hocalarının isteği doğrultusunda, yazdığı tez çalışmasında (Aristotelicae animadversiones) “Aristoteles’in söylediği her şey bir yalanlar yığınıdır” savını savunmuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 13

Fransa’da Katoliklerin Protestanlara karşı gerçekleştirdiği Aziz Bartolomeus Yortusu Kıyımı hangi tarihite gerçekleşmiştir?

11 Ağustos 1672’de

20 Ağustos 1570’de

24 Ağustos 1572’de

30 Ağustos 1562’de

18 Ağustos 1472’de

Açıklama:

Ramus özellikle kendi döneminde büyük bir ün ve ateşli izleyiciler kazanmış ancak yaşamının son döneminde çekişmelerin etkisiyle zor günler geçirmiş ve en sonunda 24 Ağustos 1572’de Fransa’da Katoliklerin Protestanlara karşı gerçekleş- tirdiği Aziz Bartolomeus Yortusu Kıyımı sırasında öldürülmüştür.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Aristoteles mantığını temel alan Skolastik mantığı bu bakımdan yetersiz bularak eleştiren düşünürlerin başında aşağıdakilerden hangisi gelmekteydi?

Francis Bacon

Petrus Ramus

Aristoteles

Descartes

Hobbes

Açıklama:

Aristotelesçi tümdengelimli mantığın bilgiye ulaşmanın güçlü ve güvenilir bir ara- cı olduğu düşüncesi artık kolaylıkla kabul edilen bir düşünce olmaktan çıkmıştır. Aristoteles mantığını temel alan Skolastik mantığı bu bakımdan yetersiz bularak eleştiren düşünürlerin başında Francis Bacon (1561-1626) gelmektedir.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Kendisi bir mantık sistemi kurmayıp mantık konusunda önemli görüşler ileri süren felsefeci hangisidir?

Bacon

Ramus

Hobbes

Aristoteles

Sokrates

Açıklama:

Kendisi bir mantık sistemi kurmayıp mantık konusunda önemli görüşler ileri süren bir diğer felsefeci de Thomas Hobbes’tur (1588-1679). Her ne kadar mantık ve mantık felsefesi yazısında Hobbes’un düşüncelerine yapılan göndermelere pek rastlanmasa da Hobbes’un mantık doğruları, uslamlama gibi mantık kavramlarıyla ilgili görüşleri daha sonraki mantıkçıları ve mantık felsefecilerinin görüşlerini öncelediği açıktır.

Doğru Cevap: C

Soru 16

Port Royal Mantığı’nın mantık tarihinde önemini belirleyen en önemli bölümü hangisidir?

Birinci bölüm

İkinci bölüm

Üçüncü bölüm

Dördüncü bölüm

Bütün bölümler

Açıklama:

Port Royal Mantığı’nın mantık tarihinde önemini belirleyen dördüncü bölümün içeriğidir. İlk üç bölüm ele alınan konular bakımından daha önceki mantık yapıt-larından önemli bir farklılık göstermemektedir. Dördüncü bölüm ise bilimin yöntemi ile ilgili konulara ayrılmıştır. Port Royal Mantığı’nın yazarları yöntem ile ilgili araştırmayı da mantığın bir parçası olarak kabul etmektedirler.

Doğru Cevap: D

Soru 17

Ortaçağdan sonra gelen en önemli mantıkçı düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Descartes

Bacon

Ramus

Hobbes

Leibniz

Açıklama:

Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) Ortaçağdan sonra gelen en önemli mantıkcıdır. Dahası, çağının tüm bilim dallarında donanımlı bir bilim insanıdır. Leibniz çağdaş mantığın dayandığı pek çok yeni düşünceyi ilk kez ortaya koyan düşünürdür.

Doğru Cevap: E

Soru 18

Leibniz ile birlikte çağdaş mantığın doğuşunu hazırlayan aynı zamanda matematikçi, felsefeci ve bir din adamı olan düşünür kimdir?

Hobbes

Ramus

Bolzano

Nicole

Tarski

Açıklama:

Leibniz ile birlikte çağdaş mantığın doğuşunu hazırlayan düşünürlerden biri de matematikçi felsefeci ve aynı zamanda bir din adamı olan Bolzano’dur. Bolza- no’nun mantık görüşlerinin yer aldığı başlıca çalışmaları Matematiğin Daha iyi Temellendirilmiş Bir Sunumuna Katkılar (1810), Bilim Kuramı (1837) ve ölümünden sonra yayımlanan Sonsuzluğun Çatışkıları’dır.

Doğru Cevap: C

Soru 19

Bacon’dan beri deneyci felsefenin amacı olan tümevarımlı mantık görüşünü sistemleştiren düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Mill

Boole

Hobbes

Ramus

Bolzano

Açıklama:

Mill’in önemi Bacon’dan beri deneyci felsefenin amacı olan tümevarımlı mantık görüşünü sistemleştirmesidir. Mill kuramsal felsefede doğalcı görüşe her zaman bağlı kalmıştır. Buna göre dünyayı açıklamada elimizdeki en iyi araçlar doğa bilimlerinin bize sağladıklarıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 20

İngiliz mantıkçı ve matematikçi ,çağdaş matematiksel mantığın ortaya çıkmasını sağlayan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Mill

Leibniz

Boole

Hobbes

Bacon

Açıklama:

İngiliz mantıkçı ve matematikçi George Boole (1815-1864) çağdaş matematiksel mantığın ortaya çıkmasını sağlayan düşünürlerden biridir. Bugün bir mantıkçı olarak bilinmesine rağmen Boole matematik yazılarını yayımlamaya başladığında ilk 6 yıl mantık konusunda hiçbir yazı yayımlamamıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 21

Biçimsel mantığa dayalı akıl yürütmenin yerini alan hitabet sanatına ne denmektedir?

Kategori

Bölme

Retorik

Diyalektik

Önerme

Açıklama:

Retorik, biçimsel mantığa dayalı akıl yürütmenin yerini alan hitabet sanatına denir. Doğru cevap C'dir.

Doğru Cevap: C

Soru 22

Modern dönem düşünürleri arasında, biçimsel mantık çalışmalarının yeniden hız kazanmasına en büyük katkıyı saylayan, aynı zamanda da matematikçi olan düşünür kimdir?

Ramus

Leibniz

Bacon

Hobbes

Bolzano

Açıklama:

Modern dönem düşünürleri arasında, biçimsel mantık çalışmalarının yeniden hız kazanmasına en büyük katkıyı saylayan, aynı zamanda da matematikçi olan düşünür Leibniz'dir. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 23

Mantıkta cebir geleneğinin kurucusu düşünür kimdir?

Gazali

Bacon

Hobbes

Mill

Boole

Açıklama:

Mantıkta cebir geleneğinin kurucusu düşünür George Boole'dur. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 24

Üniversitelerdeki felsefe programında Aristoteles’in etkisinin azaltılmasını amaçlayan bir düzenlemeyi savunan düşünür kimdir?

Leibniz

Ramus

Hobbes

Bacon

Bolzano

Açıklama:

Üniversitelerdeki felsefe programında Aristoteles’in etkisinin azaltılmasını amaçlayan bir düzenlemeyi savunan düşünür Ramus'tur. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 25

Aşağıdakilerden hangisi Aristotelesçi mantığa ilginin zayıflamasının sebeplerindendir?

İslam düşünürlerinin döneme etkisi

Ortaçağ Latin mantıkçıların çalışmaları

Stoa Mantığı’nın döneme etkisi

Skolastik mantığın döneme etkisi

Tikel gözlem ve deneyleri temel alan yeni bir bilim anlayışının doğuşu

Açıklama:

Tikel gözlem ve deneyleri temel alan yeni bir bilim anlayışının doğuşu Aristotelesçi mantığa ilginin zayıflamasının sebeplerindendir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 26

Aşağıdaki düşünürlerden hangisi doğa araştırmasında yeni bilgi edinmenin yolu tümevarıma başvurmaktır görüşünü savunmuştur?

Aristoteles

Platon

Parmenides

Bacon

Zenon

Açıklama:

Bacon, doğa araştırmasında yeni bilgi edinmenin yolu tümevarıma başvurmaktır görüşünü savunmuştur. Doğru cevap D'dir.

Doğru Cevap: D

Soru 27

Akıl yürütmelerin gelip dayandığı nihai doğruların uylaşıma dayandığı görüşünü ortaya atan düşünür kimdir?

Hobbes

Bacon

Ramus

Bolzano

Mill

Açıklama:

Hobbes, akıl yürütmelerin gelip dayandığı nihai doğruların uylaşıma dayandığı görüşünü ortaya atan düşünürdür. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 28

Aşağıdakilerden hangisi Port Royal Mantığı bölümlerinin konularından biridir?

İmleme

Gönderme

Koşaçlama

Adlama

İdealar

Açıklama:

İdealar, Port Royal Mantığı bölümlerinin konularından biridir. Doğru cevap E'dir.

Doğru Cevap: E

Soru 29

Bilimin yöntemine ilişkin genel kurallar ortaya koymaya çalışan mantıkçılar aşağıdakilerden hangisidir?

Peripatetik mantıkçılar

Port Royal mantıkçıları

Ortaçağ Latin mantıkçıları

Stoa mantıkçıları

Skolastik mantıkçılar

Açıklama:

Bilimin yöntemine ilişkin genel kurallar ortaya koymaya çalışan mantıkçılar Port Royal mantıkçılarıdır. Doğru cevap B'dir.

Doğru Cevap: B

Soru 30

Leibniz ile çağdaş mantığın doğuşunu hazırlayan aynı zamanda din adamı olan düşünür kimdir?

Bolzano

Hobbes

Ramus

Bacon

Mill

Açıklama:

Bolzano, Leibniz ile çağdaş mantığın doğuşunu hazırlayan aynı zamanda din adamı olan düşünürdür. Doğru cevap A'dır.

Doğru Cevap: A

Soru 31

14-17. Yüzyılları arasında mantık çalışmalarının yavaşlamasının sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

Bilimsel çalışmalar yapılması

İnsancıl kültüre öncelik verilmesi

Yeterli çevirinin bulunmaması

Mantığın doğru bulunmaması

Airstoteles’in eleştirilmesi

Açıklama:

14. yüzyılın ortasından 17. yüzyıla kadar neİslam coğrafyasında ne de Latin dünyasında mantık konusunda sistemli ve yaratıcı çalışmalar görülmez. Bu dönem Latin dünyasının yaratıcı düşünürlerinin çoğunun ilgisi Antik Çağ’ın özellikle dille ilgili ve edebi yapıtlarına yönelmiştir. Bu yapıtlar yaratılmaya çalışılan yeni insancıl (hümanist) Avrupa kültürünün temeli olarak görülmüş, Aristoteles’in ve Skolastiklerin mantık yapıtlarını çalışmak ise ilginç bir yanı olmayan ve faydasız bir uğraş olarak görülmüştür

Doğru Cevap: B

Soru 32

Aristoteles’in üniversite eğitimindeki etkisinin azaltılması gerektiğini savunan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Bacon

Hobbes

Mill

Ramus

Leibniz

Açıklama:

Özgün bir mantıkçı olmamakla birlikte, yaşadığı önemde Latin dünyasında mantık çalışmalarıyla en dikkat çeken düşünür Petrus Ramus’tur (1515-1572). Belki de hocalarının isteği doğrultusunda, yazdığı tez çalışmasında (Aristotelicae animadversiones) “Aristoteles’in söylediği her şey bir yalanlar yığınıdır” savını savunmuştur. Ramus’un bu sav ölçüsünde aşırı bir Aristoteles karşıtı olup olmadığı belirsizdir. Kesin olarak bilinen Ramus’un üniversitelerdeki felsefe programında Aristoteles’in etkisinin azaltılmasını amaçlayan düzenlemenin ilk savunucularından olduğudur.

Doğru Cevap: D

Soru 33

Aristoteles’in tümdengelim yaklaşımına karşı çıkarak tümevarım yöntemini benimseyen düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Bacon

Hobbes

Mill

Ramus

Leibniz

Açıklama:

Aristotelesçi mantığa ilginin zayıflamasının nedenlerinden biri de tikel gözlem ve deneyleri temel alan yeni bir bilim anlayışının doğuşudur. Bu bilim anlayışı ile, Aristotelesçi tümdengelimli mantığın bilgiye ulaşmanın güçlü ve güvenilir bir aracı olduğu düşüncesi artık kolaylıkla kabul edilen bir düşünce olmaktan çıkmıştır. Aristoteles mantığını temel alan Skolastik mantığı bu bakımdan yetersiz bularak eleştiren düşünürlerin başında Francis Bacon (1561-1626) gelmektedir. Aristotelesçi tümdengelimli mantık anlayışını eleştiren Bacon, doğa araştırmasında tümevarımın kullanılması gerektiğini savunmaktadır.

Doğru Cevap: A

Soru 34

Hobbes’un savunuculuğunu yaptığı ve terimlerin anlamlarını kazandığı yol aşağıdakilerden hangisidir?

Mantık

Önerme

Uylaşım

Öncülleme

Koşullama

Açıklama:

Hobbes akıl yürütmelerin gelip dayandığı sonul (nihai) doğruların uylaşıma (ing. convention) dayandığı görüşünü ortaya atmıştır. Bu görüşün temelinde terim- lerin anlamını uylaşım yoluyla kazandığı düşüncesi bulunmaktadır. Uylaşım gere- ği aynı şey dilde iki farklı şekilde ifade edildiğinde bu iki ifadenin ‘dır’ koşacı ile bağlanması ile elde edilen önerme zorunlu olarak doğru bir önerme olur.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Port Royal mantıkçıklarının bilimin yöntemine ilişkin ortaya koyduğu kuraların en belirgin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Kararlılık

Düzgünlük

Sıralılık

Sınıflılık

Açıklık

Açıklama:

Yöntem bölümünün XI. alt bölümünde özetledikleri bu kuralların ikisi tanımlarla, ikisi belitlerle, ikisi tasımlarla, son ikisi de yöntemle ilgilidir:

Hiçbir terimi açıkça tanımlanmamış olmaktan dolayı karanlık veya çok-anlamlı bırakmamak,
Tanımlarda sadece anlamı apaçık olan veya daha önceden tanımlanmış terimlere yer vermek,
Sadece apaçık önermeleri belit (aksiyom) olarak kabul etmek,
Sadece çok az bir dikkat sonucunda doğruluğu görülebilenlerin apaçık olduğunu kabul etmek,
Az da olsa karanlıkta kalan tüm önermeleri kanıtlamak ve bu önermelerin
kanıtlamalarında sadece daha önce verilen tanımlara, kabul edilen belitlere ve önceden kanıtlanmış önermelere yer vermek,
Zihinde terimlerin yerine bu terimleri kısıtlayan ve açıklayan tanımları koymayı ihmal ederek bu terimlerin çokanlamlılığından yanılmamak,
Koşullar elverdiğince, şeyleri doğal düzeninde ele almak, en genel ve en yalın olanla başlayıp ve farklı türlere geçmeden önce cinsin doğasına ait özellikleri açıklamak,
Koşullar elverdiğince, bir cinsi tüm alt türlerine, bir bütünü tüm parçalarına, bir problemi tüm durumlarına bölmek (Arnauld & Nicole, 1996, s. 259).

Bu kurallar değerlendirildiğinde en belirgin özelliğinin açıklık olduğu söylenebilir.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Ortaçağdan sonra gelen en önemli mantıkçı düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Bolzano

Hobbes

Mill

Boole

Leibniz

Açıklama:

Doğru Cevap: E

Soru 37

Leibniz’in insan bilgisi içinde en verimlisi olduğunu savunduğu ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Gerekli neden ilkesi

Yeterli neden ilkesi

Suskun neden ilkesi

Açıklayıcı neden ilkesi

Belirleyici neden ilkesi

Açıklama:

Leibniz yeterli neden ilkesinin “insanın bilgisi içinde en görkemlisi ve en verimlisi olduğunu, çünkü metafiziğin, fiziğin ve ahlâk bilgisinin büyük bir bölümünün bu ilke üzerine kurulduğunu” belirtmektedir.

Doğru Cevap: B

Soru 38

Boole
Bolzano
Leibniz
Mill
Hobbes

Yukarıdaki düşünürlerden hangileri mantık çalışmalarını matematik çerçevesinde yürütmüştür?

II ve IV

III, IV ve V

I, II ve III

III ve IV

I, II ve IV

Açıklama:

Boole, İngiliz mantıkçı ve matematikçidir; Bolzano matematikçi, felsefeci ve din adamıdır; Leibniz ise çağının tüm bilim dallarında donanımlı bir insandır.

Doğru Cevap: C

Soru 39

Aşağıdakilerden hangisi Mill’in mantık çalışmaları ile ilgili doğrudur?

Tümdengelim yaklaşımını benimsemiştir.

Akılcılığı ön planda tutmaktadır.

Doğalcı görüşe karşıdır.

A posteriori bilgi anlayışı vardır.

Sezgiciliği benimsemiştir.

Açıklama:

Mantık bakımından Mill’in çalışmasının önemi deneyci felsefeye sıkıca bağlı bir tümevarımlı mantık görüşünü sistemleştirmesidir. Mill kuramsal felsefede doğalcı görüşe her zaman bağlı kalmıştır. Buna göre dünyayı açıklamada elimizdeki en iyi araçlar doğa bilimlerinin bize sağladıklarıdır. Us ve istenç de içinde olmak üzere her şey doğal terimlerle anlaşılmalı ve araştırılmalıdır. Sonuç olarak, Mill’in anlayışına göre ahlak felsefesini de içine alan insan bilimleri de aslında doğa bilimleridir. Sadece insan bilimlerinde bilginin nesnesi doğal varlıklar olarak insanlardır. Sezgici felsefenin özellikle matematik ve mantık gibi bazı alanlardaki usa dayalı ve dış dünyanın deneyiminden bağımsız olduğu kabul edilen bilginin varlığından güç aldığını düşünen Mill, a posteriori bilgi anlayışını bu alanlara da genişletmeyi hedefler. Buna göre, matematik ve mantık ilkeleri de deneyime dayalı olarak gerekçelendirilebilir.

Doğru Cevap: D

Soru 40

Aşağıdakilerden hangisi Mill’in temel prensipleri arasında sayılamaz?

Tümevarım

Deneycilik

Şüphecilik

Genelleme

Duyular

Açıklama:

Mill’in doğruluk anlayışı ile mantık ve matematik bilgisini salt uylaşımsal olmayan, deneyimde gerekçelendirilen bilgi türleri sayması uyumludur. Hem nesneler hem de bu nesnelerin nitelikleri ustan bağımsız bir dış dünyadaki varlıklar oldukları için, mantık ve matematik ilkeleri de bu dış dünyanın sistematik yapısına dayanmaktadır. Dış dünyanın bilgisi sadece bizim olağan duyu deneyimimizden yapacağımız genelleme (yani tümevarım) ile elde edilebilir. Sezgi bilgisi dışındaki tüm bilgi tümevarıma dayalıdır. Özel olarak, doğa bilgisi geçmiş deneyimlerden yapılan bir akıl yürütme ile elde edilebilir. Böyle elde edilen bir bilgi elbette zorunluluk belirtmeyecektir ancak bu Hume’un savladığı gibi bir şüpheciliği kabul etmek değildir.

Doğru Cevap: C

Soru 41

"Aristoteles'in söylediği her şey bir yalanlar yığınıdır" savını savunan mantıkçı aşağıdakilerden hangisidir?

Petrus Ramus

John Stuard Mill

George Boole

Thomas Hobbes

Bernart Bolzano

Açıklama:

Sayfa 80 de anlatılıyor
Petrus Ramus

Doğru Cevap: A

Soru 42

Aristoteles'in tümdengelimli mantık sistemini Antik Çağ ......... göz önünde bulundurarak oluşturduğu düşüncesi yaygındır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelecektir?

matematiğini

fiziğini

doğa bilimlerini

kimyasını

retoriğini

Açıklama:

Sayfa 81 de anlatılmakta
matematiğini

Doğru Cevap: A

Soru 43

Bacon'a göre yeni bilgi edinmenin yolu ....... deneyimlerden yola çıkarak sonuca varmayı gözeten tümevarıma başvurmaktır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelecektir?

tikel

tümel

tekil

olumlu

olumsuz

Açıklama:

sayfa 81 de açıklanmakta
tikel

Doğru Cevap: A

Soru 44

Hobbes uslamlamayı ne olarak görmektedir?

Hesaplama

karar verme

sonuç çıkarma

gerçekle karşılaştırma

anlamlandırma

Açıklama:

sayfa 82 de anlatılmakta
hesaplama

Doğru Cevap: A

Soru 45

Aşağıdakilerden hangisi Port Royal Mantığının bölümlerinden biri değildir?

Uzlaşımlar

İdealar ve Terimler

Önermeler

Akıl Yürütmeler

Bilimin Yöntemi

Açıklama:

sayfa 82 de anlatılmakta
Uzlaşımlar

Doğru Cevap: A

Soru 46

Aşağıdakilerden hangisi Leibniz'in ortaya attığı mantık ilkesidir?

Yeterli neden ilkesi

çelişmezlik ilkesi

özdeşlik ilkesi

üçüncü halin olanaksızlığı

karşıtlık ilkesi

Açıklama:

sayfa 83 te anlatılmakta
yeterli neden ilkesi

Doğru Cevap: A

Soru 47

Leibniz ........ ...... ilkesi "insanın bilgisi içinde en görkemlisi ve en verimlisi olduğunu, çünkü metafiziğin, fiziğin ve ahlak bilgisinin büyük bir bölümünün bu ilke üzerinde kurulduğunu" belirtmektedir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelecektir?

yeterli neden

çelişmezlik

özdeşlik

üçüncü halin olanaksızlığı

zorunluluk

Açıklama:

sayfa 84 te anlatılmakta
yeterli neden

Doğru Cevap: A

Soru 48

Leibniz'in metafiziğinde yer verdiği hangi kuramı çağdaş mantıkta mantıksal olanaklılık ve zorunluğunun yorumlanmasında önemli yer tutmuştur?

olanaklı dünya

töz

yeterli neden ilkesi

evrensel dil

ens(varlık)

Açıklama:

sayfa 86 da anlatılmakta
olanaklı dünya

Doğru Cevap: A

Soru 49

Bolzano'ya göre matematik ve diğer bilimlerdeki kuramlar ve sistemleri ne biçiminde ortaya konmalıdır?

belit

töz

çatışkı

önermeler

tanımlar

Açıklama:

sayfa 86 da anlatılmakta
belit

Doğru Cevap: A

Soru 50

Mill'in önemi Bacon'dan beri deneyci felsefenin amacı olan ............ mantık görüşünü sistemleştirilmesidir.
Yukarıdaki cümlede boşbırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelecektir?

tümevarım

tümdengelim

belit

olanaklı dünya

töz

Açıklama:

sayfa 88 de anlatılmakta
tümevarım

Doğru Cevap: A

Ünite 6

Soru 1

19.yüzyıl sonlarında mantık çalışmalarının artışına yol açan en önemli etken aşağıdakilerden hangisidir?

Matematiğin temelleriyle ilgili tartışmalar

Çözümleyici felsefenin doğuşu

Yeni mantık sistemlerinin oluşumu

Mantığın uygulamalı bir bilim olarak görülmesi

Felsefe yöntemlerinin değişmesi

Açıklama:

Bu durum ancak 19. yüzyılın sonundan başlayarak çağdaş mantık sistemlerinin
ortaya çıkmasıyla değişmiştir. Bu dönemde mantık çalışmalarının artışına yol açan en önemli etken matematiğin temelleriyle ilgili tartışmalardır.

Doğru Cevap: A

Soru 2

Çağdaş mantığın kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?

Alfred North Whitehead

Gottlob Frege

Bertrand Russell

Kurt Gödel

Rudolf Carnap

Açıklama:

Alman matematikçi Gottlob Frege (8 Kasım 1848-26 Temmuz 1925) çağdaş mantığın kurucusudur.

Doğru Cevap: B

Soru 3

Frege mantıkçı programının ilk adımını attığı çalışması aşağıdakilerden hangisidir?

Principia Mathematica

Grundgesetze der Arithmetik

Beggriffschrift

Grundgesetze

Grundzüge der Theoretischen Logik

Açıklama:

Frege mantıkçı programının ilk adımını gerek duyduğu bir mantık sistemi oluşturmaya girişerek atmıştır. Bu çabasının ilk ürünü 1879 yılında yayımlanan Beggriffschrift (Kavram Yazısı) başlıklı çalışmasıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi İngiliz felsefeci Bertrand Russell' ın çalışma alanlarından biri değildir?

Mantık

Mantık felsefesi

Matematik felsefesi

Aritmetik

Dil felsefesi

Açıklama:

İngiliz felsefeci Bertrand Russell (1872-1970) 20. yüzyılın en etkili düşünürlerinden biridir. Uzun meslek yaşamının büyük kısmını çok farklı konularda etkin bir biçimde çalışmayla geçirmiştir. Bunun önemli bir bölümünü de mantık, mantık felsefesi, matematik felsefesi ve dil felsefesi konularındaki çalışmaları oluşturmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 5

Russell’ın mantık ve mantık felsefesi ile ilgili çalışmaları arasında en önemlisi aşağıdakilerden hangisidir?

Grundzüge der Theoretischen Logik

Grundgesetze der Arithmetik

Grundgesetze

Begriffsschrift

Principia Mathematica

Açıklama:

Russell’ın mantık ve mantık felsefesi ile ilgili çalışmaları arasında en önemlisi Amerikalı matematikçi ve felsefeci Alfred North Whitehead (1861-1947) ile birlikte yazıp hacimli üç cilt hâlinde yayımladıkları Principia Mathematica’dır (Matematiğin İlkeleri).

Doğru Cevap: E

Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi Hilbert ve Ackerman'ın çalışma alanlarından biridir?

Tamlık Teoremi

Seçme Belitinin Bağımsızlığı

İkinci Eksiklik Teoremi:

Birinci Eksiklik Teoremi

Eksiklik Teoremleri

Açıklama:

Tamlık Teoremi: Hilbert ve Ackerman ilk kez 1928’de yayımlanan Grundzüge
der Theoretischen Logik (Matematiksel Mantığın İlkeleri) içinde, birinci-basamak
mantık için bir belit sistemi ortaya koymuştur.

Doğru Cevap: A

Soru 7

Gödel’in adının mantık dünyasında ve başta felsefe olmak üzere, diğer alanlarda sıklıkla anılmasını sağlayan başarısı aşağıdakilerden hangisidir?

Tamlık Teoremi

Eksiklik Teoremleri

Seçme Belitinin Bağımsızlığı

Banach-Tarski Teoremi

Zorn Lemması

Açıklama:

Eksiklik Teoremleri: Gödel’in adının mantık dünyasında ve başta felsefe olmak
üzere, diğer alanlarda sıklıkla anılmasını sağlayan başarısı eksiklik teoremleridir. Eksiklik teoremleri Gödel’in Hilbert programı içindeki çalışmalarının bir sonucunda ortaya çıkmıştır.

Doğru Cevap: B

Soru 8

Koşul ekleminin farklı yorumlanması gerektiği düşüncesini temel alarak bir
mantık sistemi geliştiren ilk çağdaş mantıkçı kimdir?

Rudolf Carnap

Clarence Irving Lewis

Hans Hahn

Kurt Gödel

Richard Dedekind

Açıklama:

Koşul ekleminin farklı yorumlanması gerektiği düşüncesini temel alarak bir
mantık sistemi geliştiren ilk çağdaş mantıkçı Clarence Irving Lewis (1883-1964) olmuştur. Lewis’in çalışmaları çağdaş kipli mantık sistemlerinin gelişiminin ilk adımı olmuştur. Lewis ile başlayan ilk dönem kipli mantık çalışmalarında mantıkçılar farklı belit sistemleri geliştirmeyi amaçlamışlardır.

Doğru Cevap: B

Soru 9

Çağdaş mantıkta kipli önermelerin yorumlanması konusunda en önemli adımı atan kimdir?

Clarence Irving Lewis

Emil Post

Saul Kripke

Rudolf Carnap

Richard Dedekind

Açıklama:

Çağdaş mantıkta kipli önermelerin yorumlanması konusunda en önemli adım
Saul Kripke’nin olanaklı dünya semantiğini geliştirmesidir (Kripke, 1959). Kripke
semantiği ile kiplerin kolayca kavranan bir formel yorumlamaya kavuşmaları kipli mantık sistemlerine özellikle çözümlemeli felsefe ve kuramsal bilgisayar bilimi alanlarında yaygın olarak başvurulmasını sağlamıştır.

Doğru Cevap: C

Soru 10

• Boş olmayan (en az 1-elemanlı) bir olanaklı dünyalar kümesi,
• Bu küme üzerinde 2-li bir ulaşılabilirlik bağıntısı
• Atomik önermelere her bir olanaklı dünyada bir doğruluk değeri atayan bir doğruluk değerlemesinden oluşmaktadır.Yukarıda ifade edilen özellikleri bulunan kipli önermeler mantığı modeli hangisidir?

Wittgenstein modeli

Leibniz modeli

Carnap modeli

Kripke modeli

Lewis modeli

Açıklama:

Kipli önermeler mantığı için Kripke semantiğinin bugün yaygın olarak kullanılan son biçimine göre bir Kripke modeli
• Boş olmayan (en az 1-elemanlı) bir olanaklı dünyalar kümesi,
• Bu küme üzerinde 2-li bir ulaşılabilirlik bağıntısı
• Atomik önermelere her bir olanaklı dünyada bir doğruluk değeri atayan bir
doğruluk değerlemesinden oluşmaktadır.

Doğru Cevap: D

Soru 11

Çağdaş mantığın kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?

Gottlob Frege

Bertrand Russell

Kurt Gödel

Giuseppe Peano

Rudolf Carnap

Açıklama:

Alman matematikçi Gottlob Frege (8 Kasım 1848-26 Temmuz 1925) çağdaş mantığın kurucusudur.

Doğru Cevap: A

Soru 12

Frege mantıkçı programının ilk adımını gerek duyduğu bir mantık sistemi oluşturmaya girişerek atmıştır. Bu çabasının ilk ürünü aşağıdakilerden hangisidir?

Grundgesetze

Beggriffschrift

Principia Mathematica

Grundzüge der Theoretischen Logik

Frege Reader

Açıklama:

Doğru Cevap: B

Soru 13

Russell'in Russell çatışkısına çözümü ne olmuştur?

Tamlık teoremi

Eksiklik teoremi

Tipler kuramını geliştirmek

Yerine koyma kuralı

İyi sıralama ilkesi

Açıklama:

Russell da Frege’nin mantıkçı programını benimsediğinden Russell paradoksuna bir çözüm bulunması Russell için de önemlidir. Russell’ın Russell çatışkısına çözümü tipler kuramını geliştirmek olmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 14

Gödel'in adının mantık dünyasında ve başta felsefe olmak üzere, diğer alanlarda sıklıkla anılmasını sağlayan başarısı aşağıdakilerden hangisidir?

Eksiklik teoremleri

Seçme belitinin bağımsızlığı

İyi sıralama ilkesi

Zorn lemması

Banch-Tarski teoremi

Açıklama:

Gödel’in adının mantık dünyasında ve başta felsefe olmak üzere, diğer alanlarda sıklıkla anılmasını sağlayan başarısı eksiklik teoremleridir. Eksiklik teoremleri Gödel’in Hilbert programı içindeki çalışmalarının bir sonucunda ortaya çıkmıştır.

Doğru Cevap: A

Soru 15

Her S kümesi üzerinde, bu kümenin her boş-olmayan T alt-kümesinin bir R-minimum elemanı olacak şekilde bir R kısmi sıralama bağıntısı vardır ifadesi neyi ifade etmektedir?

Seçme belitinin bağımsızlığını

İyi-sıralama ilkesi

Zorn lemması

Banach-Tarski teoremi

Eksiklik teoremi

Açıklama:

Her S kümesi üzerinde, bu kümenin her boş-olmayan T alt-kümesinin bir R-minimum elemanı (yani, “her t ∈ T için t0Rt” şartını sağlayan bir t0 ∈T elemanı) olacak şekilde bir R kısmi sıralama bağıntısı vardır.

Doğru Cevap: B

Soru 16

Koşul ekleminin farklı yorumlanması gerektiği düşüncesini temel alarak bir mantık sistemi geliştiren ilk çağdaş mantıkçı aşağıdakilerden hangisidir?

Gottlob Frege

Kurt Gödel

Emil Post

Clarence Irving Lewis

Rudolf Carnap

Açıklama:

Koşul ekleminin farklı yorumlanması gerektiği düşüncesini temel alarak bir mantık sistemi geliştiren ilk çağdaş mantıkçı Clarence Irving Lewis (1883-1964) olmuştur.

Doğru Cevap: D

Soru 17

Çağdaş mantıkçılar arasında kipli mantık için kullanışlı ve sağduyusal bir yorum (semantik) geliştirmeyi başaran ilk mantıkçı kimdir?

Emil Post

Clarence Irving Lewis

Gottlob Frege

Bertrand Russell

Rudolf Carnap

Açıklama:

Çağdaş mantıkçılar arasında kipli mantık için kullanışlı ve sağduyusal bir yorum (semantik) geliştirmeyi ilk başaran Rudolf Carnap’tır (1891-1970).

Doğru Cevap: E

Soru 18

Rudolf Carnap'ın kipli semantiğinde başvurduğu temel kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Durum betimlemesi

Atomik önermesi

Sembolik mantık

Yaratıcılık

Tipler kuramı

Açıklama:

Carnap’ın kipli semantiğinde başvurduğu temel kavram “durum betimlemesi” kavramıdır.

Doğru Cevap: A

Soru 19

Russell, özellikle meslek yaşamının ilk dönemini kapsayan mantık çalışmalarında aşağıdaki konulardan hangisi ile ilgilenmemiştir?

Çağdaş mantık

Mantık felsefesi

Matematik felsefesi

Mantığın dil felsefesi

Din felsefesi

Açıklama:

Özellikle meslek yaşamının ilk dönemini kapsayan mantık çalışmalarında Russell çağdaş mantık, mantık felsefesi, matematik felsefesi ve mantığın dil felsefesi sorunlarına uygulaması konularında önemli sonuçlara varmıştır.

Doğru Cevap: E

Soru 20

Boş-olmayan kümelerden oluşan her aile için (yani, her bir elemanı boş-olmayan bir küme olan her küme için) bu ailenin her kümesinden bir eleman seçen bir fonksiyonun varolduğunu söyleyen ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Seçme beliti

İyi-sıralama ilkesi

İkinci eksiklik

Zorn lemması

Birinci eksiklik

Açıklama:

Seçme (veya seçim) beliti, boş-olmayan kümelerden oluşan her aile için (yani, her bir elemanı boş-olmayan bir küme olan her
küme için) bu ailenin her kümesinden bir eleman seçen bir fonksiyonun varolduğunu söyleyen belittir.

Doğru Cevap: A

Soru 21

Çağdaş mantığın doğuşu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenebilir?

Rönesans sonrasında mantıkçılar, Aristoteles mantığına yenilikler katmışlardır.

Mantık ile matematiğin ilişkisi verimli biçimde iki yönlü gelişmiştir.

Aristoteles mantığı tüm mantıkçılar tarafından kabul edilmiştir.

20. ve 21. yüzyıllarda mantık sadece matematikle etkileşimli olarak ilerlemeye devam etmiştir.

Mantık sistemine yöneltilen eleştiriler birçok mantık sistemini ortadan kaldırmıştır.

Açıklama:

Mantığın matematikle olan ilişkisi oldukça verimli biçimde iki yönlü olarak gelişmiştir. Amaçlandığı gibi, mantık matematiğin daha kurallı bir bilim olmasını sağlamış ve matematikte (sonsuz-küçük sayılara yer veren) standart dışı analiz gibi yeni alanların ortaya çıkmasını sağlamıştır. Diğer yandan, mantığın tam olarak biçimselleşmesinin ardından matematiğin kavram ve yöntemlerine mantık sistemlerinin özelliklerini ortaya koymak için başvurma olanağı doğmuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 22

Frege’nin mantıkçı matematik görüşü ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

Mantık konusundaki çalışmalarıyla matematikteki akıl yürütmeleri birbirinden ayırmıştır.

Mantık önermeleri sadece dünya hakkında bilgi veren önermelerdir.

Frege, geometri doğrularını kullanırken, Kantçı tutumun aksine doğrular geliştirmiştir.

Tüm aritmetik önermelerin tanımlardan ve genel mantıksal çıkarım kurallarına başvurarak elde edilemeyeceğini savunmaktadır.

Frege mantığında epistemoloji ve ontoloji ile ilgili konularda sorulara da yer verilir.

Açıklama:

Yaygın kanıya göre doğru matematik önermeleri aynı zamanda hem zorunlu (yani deneyimle yanlışlanamayan) hem de dünya hakkında bilgi veren önermelerdir. Bunun nasıl olanaklı olduğu matematik felsefesinde ortaya çıkan ilk sorulardan biridir. Bu soru aynı zamanda matematiğin varlık bilgisini (ontoloji) ve bilgi kuramını (epistemoloji) birleştiren en temel sorular arasındadır.

Doğru Cevap: E

Soru 23

Frege’nin 1879 yılında yayınlanan Beggriffschrift (Kavram Yazısı) adlı çalışması ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

Birinci basamak niceleme mantığının her önermesi Beggriffschrift sisteminde kanıtlanamaz.

Beggriffschrift sisteminin dilinin en dikkat çeken özelliği önermelerin 3 boyutlu bir gösterimle sunulmasıdır.

Begriffsschrift’in gösteriminde mantık değişmezleri (bağıntı sembolleri, birey değişkenleri) aritmetik fonksiyonları gibi doymamış sembollerdir.

Begriffsschrift’in alt başlığı “Aritmetiğin Dilini Örnek alan bir Salt Düşünce Dili”dir.

Beggriffschrift sisteminin yaygınlaşmasını engelleyen nedenlerden biride 3 boyutlu gösteriminin anlaşılmasının zor olmasıdır.

Açıklama:

Begriffsschrift’in alt başlığı şudur: “Aritmetiğin Dilini Örnek alan bir Salt Düşünce Dili”. Bir salt düşünce dili olması mantığın evrensel karakterini belirtmektedir. Frege’nin de kabul ettiği evrenselci mantık anlayışına göre mantık konu-bağımsızdır ve bu sayede her konuya uygulanabilir. Yani, bir çıkarımın mantık bakımından geçerli olması uygulandığı konu, bir başka deyişle çıkarımı oluşturan önermelerde adı geçen nesnelere, özelliklere dayanmaz.

Doğru Cevap: D

Soru 24

Russell’ın çalışmalarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisinin söylenmesi yanlış olur?

Amerikalı matematikçi ve felsefeci Alfred North Whitehead ile çalışmalar yapmıştır.

Matematiğin ilkeleri üzerine çalışırken, naif küme kuramının bir çatışkıya yol açtığını fark etmiştir.

Russell da Frege gibi, arı matematiğin tümünün arı mantık ilkelerinden çıktığını savunmuştur.

Meslek yaşamının ilk döneminde sadece mantık felsefesi konularında sonuçlara varmıştır.

Matematiğin İlkeleri, mantık görüşünü izleyebilmek bakımından önemli eserlerinden biridir.

Açıklama:

Meslek yaşamının ilk dönemini kapsayan mantık çalışmalarında Russell çağdaş mantık, mantık felsefesi, matematik felsefesi ve mantığın dil felsefesi sorunlarına uygulaması konularında önemli sonuçlara varmıştır.

Doğru Cevap: D

Soru 25

Avusturyalı mantıkçı Gödel’in çalışmaları hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenebilir?

Mantık çalışmaları, sadece mantık ve matematik dünyasında tanınmasına yarayacak sonuca ulaşmıştır.

Viyana Üniversitesi’nde sadece matematik ve felsefe derslerine devam etmiştir.

Viyana Üniversitesi’nde Rudolf Carnap ve Hans Hahn’dan mantık eğitimi almıştır.

Tamlık teoreminin önerme değişkenleri x, y, z’dir.

X → Y ∨ Z tamlık teoremi sisteminin belitlerinden biridir.

Açıklama:

Gödel, 1924 yılında Viyana Üniversitesine, kabul edilmiştir burada fizik, matematik ve felsefe derslerine devam etmiştir. Bu üniversitede Rudolf Carnap ve Hans Hahn’dan mantık öğrenme olanağı da bulmuştur.

Doğru Cevap: C

Soru 26

Eksiklik teoremleriyle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Gödel’in adının mantık dünyasında sıklıkla anılmasını sağlayan teoremdir.

Gödel’in Hilbert programı içindeki çalışmalarının bir sonucunda ortaya çıkmıştır.

Doğal sayılar aritmetiği için Richard Dedekind’in verdiği belit sistemi göz önünde bulundurulabilir.

Eksiklik teoremlerinde üç tane belit vardır.

Sx = Sy → x = y (y hiçbir sayının ardılı değildir)

Açıklama:

∀x Sx ≠ 0 (0 hiçbir sayının ardılı değildir.)
Sx = Sy → x = y (Her sayının bir tek ardılı vardır)

Doğru Cevap: E

Soru 27

İkinci eksiklik teoreminde S koşulları sağlayan bir biçimsel sistem olduğunda aşağıdakilerden hangisinin söylenmesi doğrudur?

S sisteminde aritmetiğin tutarlı olduğunu belirten önerme kanıtlanamaz.

S sisteminin dili aritmetik önermeleri dile getirmekte yetersizdir.

S sisteminin dili sentetik önermeleri dile getirmekte yeterlidir.

S tutarsızdır.

S sistemi Peano aritmetiğini içermez.

Açıklama:

S sistemi tutarlı olduğunda sistemin dilinde belirten önerme, Con(S), S sisteminde kanıtlanamaz.

Doğru Cevap: A

Soru 28

S = {(x,y,z) _ R3 : x2 + y2 + z2 < 1} noktalar kümesi ile belirlenen üç boyutlu birim küreyi sonlu sayıda parçaya bölen ve bu parçalardan döndürme taşıma ve yeniden birleştirme ile kopya elde edilebilen seçim beliti aşağıdakilerden hangisidir?

İyi sıralama ilkesi

Birinci eksiklik teoremi

Zorn lemması

İkinci eksiklik teoremi

Banach-Tarski teoremi

Açıklama:

Banach-Tarski teoremi: S = {(x,y,z) _ R3 : x2 + y2 + z2 < 1} noktalar kümesi ile belirlenen 3-boyutlu birim küreyi sonlu sayıda parçaya bölelim. Bu parçalardan, sadece döndürme ve taşıma ve yeniden birleştirme ile (bu işlemler sırasında bir parçanın diğeri içinden geçmesine izin vererek) S küresinin iki kopyası elde edilebilir.
S bir belit sistemi olsun. Bu sistemin dilinde yazılan bir A önermesi için, eğer ne bu A önermesi ne de A önermesinin değili S sisteminin teoremleri arasında değil ise, A önermesi S sisteminde bağımsız bir önermedir. Gödel seçim belitinin küme kuramının diğer belitlerinden bağımsız olduğunu, yani ne seçme belitinin ne de değilinin küme kuramı belitlerinden kanıtlanamayacağını göstermiştir.

Doğru Cevap: E

Soru 29

Matematiksel Felsefeye Giriş adlı kitabı ve Tipler Kuramı Üzerine Kurulmuş Olarak Matematiksel Mantık başlıklı makalesiyle mantık görüşünü yansıtan ünlü düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Alfred North

Frege

Russell

Gödel

Boole

Açıklama:

Russell’ın mantık görüşünü izleyebilmek bakımından önemli eserleri; Matematiğin İlkeleri (1903), Matematiksel Felsefeye Giriş (1919) kitapları ile 1908 yılında yayınlanan Tipler Kuramı Üzerine Kurulmuş Olarak Matematiksel Mantık başlıklı makalesidir.

Doğru Cevap: C

Soru 30

Çağdaş mantığın kurucusu sayılan ünlü bilim adamı aşağıdakilerden hangisidir?

Alfred North

Boole

Frege

Gödel

Russell

Açıklama:

Çağdaş mantığın kurucusu sayılan ünlü bilim adamı Frege'dir. Frege ne geleneksel mantığın (Aristoteles mantığı) ne de döneminde yaygın kabul gören mantık sistemi olan Boole mantığının mantıkçı programını gerçekleştirmek bakımından yeterli olmadığı sonucuna varmıştır. Bu düşünceyle, Frege mantıkçı programının ilk adımını gerek duyduğu bir mantık sistemi oluşturmaya girişerek atmıştır. Bu çabasının ilk ürünü 1879 yılında yayımlanan Beggriffschrift (Kavram Yazısı) başlıklı çalışmasıdır.

Doğru Cevap: C

Soru 31

'Bugün felsefe ve matematik programlarında temel mantık sistemi olarak öğretilmektedir' ifadesi ile genellenen aşağıdakilerden hangisidir?

Dört işlem

Tarihsel mantık

Niceleme mantığı

Epik mantık

Özel mantık

Açıklama:

“Birinci basamak niceleme mantığı” ya da“birinci basamak yüklem mantığı” olarak adlandırılan kısaca “niceleme mantığı” diyeceğimiz mantık sistemi bugün felsefe ve matematik programlarında temel mantık sistemi olarak öğretilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 32

''Alman matematikçi Gottlob Frege’nin (1848-1925) Beggriffschrift (1879) ve Grundgesetze der Arithmetik (I. cilt 1893, II. cilt 1903) yapıtları ile ortaya koyduğu mantık sistemi bir ....................dir.'' ifadesini doğru tamamlayacak aşağıdakilerden hangisidir?

bulumsal mantık sistemi

çağdaş mantık sistemi

bütünsel mantık sistemi

matematiksel mantık sistemi

edimsel mantık sistemi

Açıklama:

Alman matematikçi Gottlob Frege’nin (1848-1925) Beggriffschrift (1879) ve Grundgesetze der Arithmetik (I. cilt 1893, II. cilt 1903) yapıtları ile ortaya koyduğu mantık sistemi ilk çağdaş mantık sistemidir.

Doğru Cevap: B

Soru 33

Principia Mathematica kime aittir?

Beggriffschrif ve Kurt Gödel

Gottlob Frege ve Aristotales

Alfred North Whitehead ve Gottlob Frege

Bertrand Russell ve Alfred North Whitehead

Bertrand Russell ve Gottlob Frege

Açıklama:

Principia Mathematica, Bertrand Russell (1872-1970) ve Alfred North Whitehead (1861-1947) tarafından 1910- 1913 yılları arasında 3 ciltte yayımlanan bir sistemidir.

Doğru Cevap: D

Soru 34

Bugün felsefe ve matematik programlarında temel mantık sistemi olarak öğretilmekte olan aşağıdakilerden hangisidir?

belitsel mantık

edimsel mantık

niceleme mantığı

ikinci basamak mantık

yaygın mantık

Açıklama:

“Birinci basamak niceleme mantığı” ya da “birinci basamak yüklem mantığı” olarak adlandırılan kısaca “niceleme mantığı” denebilecek mantık sistemi, bugün felsefe ve matematik programlarında temel mantık sistemi olarak öğretilmektedir.

Doğru Cevap: C

Soru 35

Alman matematikçidir. 8 Kasım 1848-26 Temmuz 1925 arasında yaşamış olan bu kişi, çağdaş mantığın kurucusudur.

Leon Henkin

Kurt Gödel

Alfred North Whitehead

Bertrand Russell

Gottlob Frege

Açıklama:

Alman matematikçi Gottlob Frege (8 Kasım 1848-26 Temmuz 1925) çağdaş mantığın kurucusudur.

Doğru Cevap: E

Soru 36

Aritmetiği içerecek yeterlilikte tutarlı hiçbir biçimsel sistemde, aritmetiğin tutarlı olduğunu belirten önerme kanıtlanamaz, önermesi hangisine aittir?

Sistemin çıkarım kuralları

Modus ponens

Birinci eksiklik teoremi

Tamlık Teoremi

İkinci eksiklik teoremi

Açıklama:

İkinci eksiklik teoremi: Aritmetiği içerecek yeterlilikte tutarlı hiçbir biçimsel sistemde, aritmetiğin tutarlı olduğunu belirten önerme kanıtlanamaz.

Doğru Cevap: E

Soru 37

Her S kümesi üzerinde, bu kümenin her boş-olmayan T alt-kümesinin bir R-minimum elemanı (yani, “her t
∈ T için t0Rt” şartını sağlayan bir t0 ∈ T elemanı) olacak şekilde bir R kısmi sıralama bağıntısı vardır. ifadesi hangisine aitti?

İkinci eksiklik teoremi

Banach-Tarski teoremi

Zorn lemması

Seçme Belitinin Bağımsızlığı

İyi sıralama ilkesi

Açıklama:

İyi-sıralama ilkesi: Her küme iyi-sıralanabilir. Yani, her S kümesi üzerinde, bu kümenin her boş-olmayan T alt-kümesinin bir R-minimum elemanı (yani, “her t ∈ T için t 0Rt” şartını sağlayan bir t 0 ∈ T elemanı) olacak şekilde bir R kısmi sıralama bağıntısı vardır.

Doğru Cevap: E

Soru 38

Koşul ekleminin farklı yorumlanması gerektiği düşüncesini temel alarak bir mantık sistemi geliştiren ilk çağdaş mantıkçı kimdir?

Gödel

Russell

Frege

Clarence Irving Lewis

Kripke

Açıklama:

Koşul ekleminin farklı yorumlanması gerektiği düşüncesini temel alarak bir mantık sistemi geliştiren ilk çağdaş mantıkçı Clarence Irving Lewis (1883-1964).

Doğru Cevap: D

Soru 39

“Tipler Kuramı Üzerine Kurulmuş Olarak Matematiksel Mantık” kime ait bir çalışmadır?

Gödel

Frege

Hegel

Whitehead

Russell

Açıklama:

“Tipler Kuramı Üzerine Kurulmuş Olarak Matematiksel Mantık” Russelle ait bir çalışmadır.

Doğru Cevap: E

Soru 40

Lewis kipli mantık sistemleri üzerine o zamana kadar yaptığı ve farklı tarihlerde yayımladığı çalışmalarının sonuçlarını hangi araştırmasında toplamıştır?

İleri mantık sistemi

Bir sembolik mantık araştırması

Ekleme Kuramları

Olanaklı Algı

Modern matematik

Açıklama:

Lewis kipli mantık sistemleri üzerine o zamana kadar yaptığı ve farklı tarihlerde yayımladığı çalışmalarının sonuçlarını Bir Sembolik Mantık Araştırması (1918) sisteminde toplamıştır. Emil Post buradaki kipli mantık sisteminde olanaksızlık ile yanlışlığın denk olduğunu ortaya koymuştur.

Doğru Cevap: B

Soru 41

Matematikte hangi kavram ile ilgili ortaya çıkan çatışkılar, matematiğin daha güvenli bir etkinlik olarak yeniden oluşturulmasının gerekli olduğu düşüncesini doğurmuştur?

sonsuz

sınırlı

belit

zihin

sezgi

Açıklama:

sayfa 100 de anlatılmakta
sonsuz

Doğru Cevap: A

Soru 42

Hangi mantık sistemi bugün felsefe ve matematik programlarında temel mantık sistemi olarak öğretilmektedir?

Niceleme mantığı

Klasik mantık

Kipler mantığı

Sembolik mantık

Ahlak mantığı

Açıklama:

sayfa 100 de anlatılmakta
Niceleme mantığı

Doğru Cevap: A

Soru 43

Yaygın bir kanıya göre doğru matematik önermeleri aynı zamanda hem .......... (yani deneyimle yanlışlanamayan) hem de dünya hakkında bilgi veren önermelerdir. Bunun nasıl olanaklı olduğu matematik felsefesinde ortaya çıkan ilk sorulardan biridir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelecektir?

Zorunlu

Mümkün

sonsuz

sonlu

analitik

Açıklama:

Sayfa 101 de anlatılmakta
Zorunlu

Doğru Cevap: A

Soru 44

Kant'a göre, doğru matematik önermelerinin zorunlu olması usun yapısından kaynaklanmaktadır. Bu önermelerin zorunlu olmalarının nedeni bizim olanaklı deneyimimizin sınırlarını belirleyen .......... zaman ve uzam sezgilerimize dayanmaktadır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelecektir?

a-priori

A-posteriori

sentetik

analitik

sonsuz

Açıklama:

sayfa 101 de anlatılmakta
a-priori

Doğru Cevap: A

Soru 45

Hangi çağdaş mantıkçıya göre bir doğru önermenin analitik olması, o önermenin tanımlar ve mantıksal çıkarım kuralları ile elde edilebilmesi demektir?

Frege

Mill

Aristoteles

Kant

Russell

Açıklama:

Sayfa 101 de anlatılmakta
Frege

Doğru Cevap: A

Soru 46

Hangi felsefeci Frege gibi, mantıkçı bir görüş benimsemiş ve "arı matematiğin tümünün arı mantık ilkelerinden çıktığını ve mantık terimleriyle tanımlanabilen kavramlara başvurduğunu" savunmaktadır?

Russell

Whitehead

Boole

Klement

Kant

Açıklama:

sayfa 103 te açıklanmakta
Russell

Doğru Cevap: A

Soru 47

"Russell kümesi kendisinin bir elemanıdır ancak ve ancak kendisinin bir elemanı değil ise" ifadesi neyi tanımlamaktadır?

Russell çatışkısı

niceleme tanımı

analitik felsefe

belitlerin zorunluluğu

Frege' nin mantığı

Açıklama:

Sayfa 104 de anlatılmakta
Russell çatışkısı

Doğru Cevap: A

Soru 48

Russell'ın Russell çatıştısına çözümü hangi kuramı geliştirmek olmuştur?

Tipler kuramı

Kipler kuramı

Niceleme kuramı

Olasılık kuramı

Anlam kuramı

Açıklama:

sayfa 104 de anlatılmakta
Tipler kuramı

Doğru Cevap: A

Soru 49

Russell .......... mantığının kullanışlı bir sistem olmasını engelleyen sınırlılıklarını aşarak genelleştirmeyi başarmıştır.
Yukarıdaki çümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelecektir?

bağıntılar

niceleme

kipler

sembolik

kümeler

Açıklama:

sayfa 104 te anlatılmakta
bağıntılar

Doğru Cevap: A

Soru 50

Gödel'in adının mantık dünyasında ve başta felsefe olmak üzere diğer sıklıkla anılmasını sağlayan başarısı hangi teoremleridir?

Eksiklik

Tamlık

Doğal sayılar

Kümeler

Kipler

Açıklama:

Sayfa 106 da anlatılmakta
Eksiklik

Doğru Cevap: A

Mantığın Gelişimi - Tüm Sorular

Ünite 1

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Ünite 2

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler

Seçenekler