gerçeği kavrama yetisi
Sayfa 3 de giriş bölümünde anlatılmakta

madde
sayfa 3 de anlatılmakta

sayfa 4 te anlatılmakta
düalist spiritüalist

sayfa 4 te anlatılmakta
ruh

sayfa 6 da anlatılmakta
içgüdü

sayfa 7 de anlatılmakta
süre

sayfa 8 de anlatılmakta
hayat hamlesi

sayfa 9 da anlatılmakta
sezgi

sayfa 10 da anlatılmakta
temel ben

sayfa 11 de anlatılmakta
bilinç

Bergson’a göre zekânın gerçek konusu maddedir. Düşünüşü, bulduğu kanun ve sistemler ise
hep pratik yarara yönelik anlayışlardır. Madde ile yoğrularak pratik işlerden oluşmuş olan zekâ, hangi konuya dokunursa onu mutlaka maddeye çevirmek ve sonra da parçalara ayırmak zorundadır. Çünkü böyle yapmazsa bir şey anlayamaz. Zekâ ancak maddeye hâkim olabilir fakat hayat alanında yaya kalır çünkü hayatı anlamak için uygun değildir.
Doğru yanıt A seçeneğinde verilmiştir.

Bergson varlığı ikili bir yapı içinde ele almaktadır. Burada varlık; statik ve dinamik unsurların karşıtlığı bağlamında betimlenir. Statik unsur madde, dinamik unsur hayattır. Aynı şekilde, varlığı statik ve kavramsal yapısıyla analiz ederek bilme, zekâ ile bilmedir. Dinamik, canlı ve oluş hâlindeki yapısıyla bilme, sezgi ile bilmedir. Zaman, statik olarak saatle ölçülen şeydir, bu hâliyle mekânsallaşmıştır. Süre ise dinamik, özgür, yaratıcı ve sübjektif, yaşanan zaman realitesidir. Asıl zaman, öznenin zamanıdır. Yine benzer şekilde hafıza insanın doğuştan sahip olduğu bir cevher veya bir yapı değildir. Dolayısıyla bu hafızaya düşünen cevher denilemez. Böylece Bergson’un ruh tasarımı ruhu cevher kabul eden klasik spiritüalizmden de Descartescı düalizmden de ayrılır. Çünkü ruh ile beden veya zihin ile beden arasındaki fark, kökten ayrı iki töz olmaları değil farklı iki süreye sahip olmalarıdır. Seçeneklerdeki Atom madde ile ilişkilidir.
Doğru yanıt E seçeneğinde verilmiştir.

1877 yılında 18 yaşında iken çılan bir genel retorik müsabakasında onur ödülünü ve yine aynı müsabakada matematik ödülünü kazandı. Pascal tarafından çözümsüz bırakılan bir problemi çözerek kazandığı bu matematik ödülü onun matematikte Pascal’la boy ölçüşecek kadar yetenekli olduğunu göstermişti1901’den itibaren Ahlâkî ve Siyasî Bilimler Akademisine, 1914’te Fransız Akademisine üye seçildi. Aynı sene Bergson’un başlıca eserleri Katolik Kilisesi’ne ait resmi daire tarafından yasaklanan kitaplar listesine alındı. I. Dünya Savaşı sırasında Bergson gündemdeki konular üzerine kısa yazılar yazdı. Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Cenevre’de kurulan Milletler Topluluğunun Entelektüel İş Birliği Komisyonuna başkan seçildi. Filozof olduğu kadar sanatçı da olan Bergson’un eserleri gayet ince ve akıcı, aynı zamanda bol nüktelerle süslenmiş bir üslupla yazılmıştır. İfadeleri kolay ve tabiidir. Felsefe ve entelektüel kültüre katkıları dolayısıyla 1927’de Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanmıştır.
C seçeneği Henri Bergson ile uyuşmaz.

Bergson’un bilgi anlayışı içgüdü, zekâ ve sezgi kavramları çerçevesinde şekillenmektedir. Maddeyi algılayan zekâdır. Ancak zekânın yaptığı bütün analiz ve sentezler sadece pratik amaçlara yöneliktir. Bu nedenle de yalnızca maddeye hâkim olabilir fakat hayat alanına olamaz. Hayat ile kaynaşmadığı ve geçmişte de ona göre yoğrulmadığı için hayatı anlayamaz. Zekânın karakteri, yapısı icabı, hayatı anlamamaktır. Zekânın doğal hâliyle başlıca konusu, organik olmayan katı şeylerdir. Çünkü zekâ ancak süreksizi tasarlar. Hayat ise bir yaratmadır. Yaratıcılık da sürenin eseri, hatta ta kendisidir. Şu hâlde zekâ açık olarak ancak hareketsizliği tasarladığı için yaratma fikrine tamamen yabancıdır ve hayatı anlamaya yetkin değildir. Zekâ, başlı başına hayatı, yaratmayı, oluşu, süreyi anlayamadığı için yalnız zekâ ve yalnız akılla mantığa dayanan bir felsefe, bilimlerden daha fazla hiçbir şey yapamaz. Bilimleri aşması için felsefenin zekâyı değil, zekâ ile içgüdünün kaynaşmasından doğan sezgiyi kullanması gerekir. Bergs
B seçeneği Bergson felsefesiyle örtüşmez.

Henri Bergson’un Başlıca Eserleri başlığında ilgili çalışma açıklanmaktadır.
Yaratıcı Evrim
Henri Bergson 1907’de Yaratıcı Evrim (L’Evolution Créatrice) yayımlandı. Bu kitap büyük bir kitle tarafından okundu ve Bergson’a dünya çapında bir ün sağladı. Kitap genel olarak yaratıcı evrimin ne olduğunu ortaya koyar. Bu evrim anlayışına göre yaşamda bir determinizmden, yaşamın belirlenmiş bir amacı olduğundan söz etmek olanaklı değildir.

Henri Bergson’un Başlıca Eserleri kısmında ilgili eser hakkında bilgi verilmiştir.
1900 yılında yayımlanan Gülme isimli kitabı Bergson’un beden ve ruh felsefesine bir ek olarak kabul edilebilir. İnsan hem beden hem de ruh varlığıdır ve bedenini pratik amaçlar
için kullanır. Ancak bazı durumlarda beden öne çıkar ve biz sadece bedenden oluşmuşuz gibi hareket ederiz. Yalnızca fizik kanunlarına uyduğumuzda -örneğin bir muz kabuğuna basıp düştüğümüzde- ya da edimlerimiz mekanik ve otomatik bir hâle geldiğinde sadece bedenden ibaretmişiz gibi davranırız. İşte bu gibi durumlarda başkaları bize gülmektedir. Bu mekaniklik aynı zamanda komedinin unsurlarını da oluşturur.
Gülme
1900 yılında yayımlanan Gülme isimli kitabı Bergson’un beden ve ruh felsefesine bir ek olarak kabul edilebilir. İnsan hem beden hem de ruh varlığıdır ve bedenini pratik amaçlar için kullanır. Ancak bazı durumlarda beden öne çıkar ve biz sadece bedenden oluşmuşuz gibi hareket ederiz. Yalnızca fizik kanunlarına uyduğumuzda -örneğin bir muz kabuğuna basıp düştüğümüzde- ya da edimlerimiz mekanik ve otomatik bir hâle geldiğinde sadece bedenden ibaretmişiz gibi davranırız. İşte bu gibi durumlarda başkaları bize gülmektedir. Bu mekaniklik aynı zamanda komedinin unsurlarını da oluşturur.

Henri Bergson’un Başlıca Eserleri başlığı altında bulunabilir.
1922 yılında yayımlanan Süre ve Zamandaşlık kitabı Henri Bergson Einstein’ıngörelilik kuramının anlamı ve sonuçları üzerine bir tartışmayı içerir. Eserdeki önemli iddialardan
bir tanesi eşyada zamandaşlığın, ruhta ise yalnızca sürenin bulunduğudur.
Süre ve Zamandaşlık
1922 yılında yayımlanan Süre ve Zamandaşlık kitabı Henri Bergson Einstein’ıngörelilik kuramının anlamı ve sonuçları üzerine bir tartışmayı içerir. Eserdeki önemli iddialardan
bir tanesi eşyada zamandaşlığın, ruhta ise yalnızca sürenin bulunduğudur.

Bergson için matematik zaman ile yaşanan zaman farklı şeylerdir. Somut zaman; bilincimizin bir oluşu ve yaratıcı bir evrimdir. O halde canlı zaman ancak bilinçte görülebilir. Onun her ânında değişme ve yenilik vardır. Sürenin ölçülüp parçalanamaması bundandır. Süre, ruhî zaman, yaşanan zamandır. Bizim içimizde geçen zaman, bir ânın yerine diğer bir ânın geçmesi değildir. Böyle olsaydı şimdiki halden (présent) başka bir şeyin olmasına imkân kalmaz, geçmişin şimdide uzaması, evrim ve somut süre asla olamazdı. Süre; geleceği kemiren ve ilerledikçe büyüyen geçmişin daimi bir ilerlemesidir. Gerçek zaman; ölçülebilen, saat kadranının çevresine indirgenen, mekâna dönüştürülen zaman ile aynı şey değildir. Gerçek zaman, yaşanan zamandır, bilinç hallerimizden başka bir şey değildir. Bu yaşanan zamana Bergson “süre” diyor. Gerçek süre, bilincin algıladığı süredir. Şu halde sürenin ne olduğunu anlamak için bilinç hallerinin akışını bilmek gerekir. Bilinç hallerinin akışında hiç kesinti yoktur. Bütün değişmeler hissedi
Doğru yanıt C seçeneğidir.

Bergson’un hayat hamlesi metaforu ile anlatmış olduğu ontolojik model, maddeden insana kadar bütün bir varlık hiyerarşisini açıklama girişimidir. Şöyle ki insana oranla öteki bütün varlıklar, hayat hamlesinden sınırlı bir şekilde yararlanmış ya da pay alabilmiştir. Aldıkları paya göre bitki ve hayvan boyları çeşitli düzeylerde ve standartlarda canlı olmaklığın özelliklerini yansıtmışlardır. Hayvan boyları, bitki boylarına oranla çok daha karmaşık bir biyolojik organizmaya sahiptir. Bu düzlemde hayat; canlılığın ve türünü devam ettirebilme yetisinin üzerine, içgüdü ile donanmıştır. İçgüdü, canlıyı doğrudan doğruya realitenin içine sokan, onun bilgisini kazandıran bir yetidir.
Doğru yanıt D seçeneğinde verilmiştir.

Bergson bilinci incelerken de ikili bir yapı tanımlar. Bilincin bir kabuk, bir de iç tarafı vardır. Kabuk tarafı, akıl, zekâ, mantık, ilim tabakasıdır ve bu tabaka maddi hayata ve toplum hayatına uyum sağlamaya yarar. Burada özgürlük yoktur. Determinizm vardır. Bilincin iç tarafı ise büsbütün farklı bir yapıdadır. Bergson buna “temel ben” der. Kabuk ben, madde ve topluma uymakla şahsi olmaktan çıkmış ve mekânlaşmış, donmuş, yüzeysel bir ben olmuştur. Dokusu tamamıyla donmuş, pasif ve cansız fikirlerden örülmüştür. Canlı fikirler ise daimi bir kaynaşma hâlindedir ve temel ben’in dokusu bu tarzda fikirlerle örülüdür. Bilincin esası tamamıyla orijinal bir kaynaşma, özerk bir organlaşmadır. Daima yeniye, bilinmeyene doğru giden bir harekettir. Bu, bilincin doğal hareketidir. Geriye dönmesi mümkün değildir. Daima yeniye ve bilinmeyene giden bir hareket olduğu için geleceği göstermesine imkân yoktur. Önceden görmek mümkün olmayınca da iradede determinizm olmayacaktır. Bergson’a göre iradede,
Doğru yanıt D seçeneğidir.

BERGSON’UN BİLGİ ANLAYIŞI başlığı incelenebilir.
Bergson’un bilgi anlayışı içgüdü, zekâ ve sezgi kavramları çerçevesinde şekillenmektedir. Maddeyi algılayan zekâdır. Ancak zekânın yaptığı bütünanaliz ve sentezler sadece pratik amaçlara yöneliktir. Bu nedenle de yalnızca maddeye hâkim olabilir fakat hayat alanına olamaz. Hayat ile kaynaşmadığı ve geçmişte de ona göre yoğrulmadığı için hayatı anlayamaz. Zekânın karakteri, yapısı icabı, hayatı anlamamaktır. İçgüdü, canlının çevreye en iyi şekilde uyum sağlayıp ondan faydalanmasını sağlamak için, tabiat tarafından kendisine verilen bir yetidir. Bu amaca ulaşmak için o da zekâ gibi alet yapar. Sezgi, insanı hayatın içine götürecek, yani kendi kendisinin bilincine varmış, konusunu düşünebilecek ve sınırsızca genişletebilecek bir hâle gelmiş içgüdüdür. Kendine özgü yapısı bakımından aslında zekâdan ayrılan içgüdünün gelişmesinden doğmuş olan sezgide de
bilinç vardır. Sezgi ile zekâ, bilinçli çalışmanın birbirlerine zıt iki istikametini göst
İçgüdü
Bergson’un bilgi anlayışı içgüdü, zekâ ve sezgi kavramları çerçevesinde şekillenmektedir. Maddeyi algılayan zekâdır. Ancak zekânın yaptığı bütünanaliz ve sentezler sadece pratik amaçlara yöneliktir. Bu nedenle de yalnızca maddeye hâkim olabilir fakat hayat alanına olamaz. Hayat ile kaynaşmadığı ve geçmişte de ona göre yoğrulmadığı için hayatı anlayamaz. Zekânın karakteri, yapısı icabı, hayatı anlamamaktır. İçgüdü, canlının çevreye en iyi şekilde uyum sağlayıp ondan faydalanmasını sağlamak için, tabiat tarafından kendisine verilen bir yetidir. Bu amaca ulaşmak için o da zekâ gibi alet yapar. Sezgi, insanı hayatın içine götürecek, yani kendi kendisinin bilincine varmış, konusunu düşünebilecek ve sınırsızca genişletebilecek bir hâle gelmiş içgüdüdür. Kendine özgü yapısı bakımından aslında zekâdan ayrılan içgüdünün gelişmesinden doğmuş olan sezgide de
bilinç vardır. Sezgi ile zekâ, bilinçli çalışmanın birbirlerine zıt iki istikametini gösterir.

Mekanizm: Evrendeki bütün ilişki biçimlerinin maddi ve fizik süreçlerden oluştuğunu
veya onlara indirgenebilir olduğunu savunan görüş.
Doğru yanıt A seçeneğidir.

Bilinçli bir varlık için varolmak, sürekli bir oluş ve
yaratma içinde olmak demektir. Bu dinamik süreç içerisinde
hafızadan yoksun olmak demek, ben bilincine
ve kişiliğe sahip olmamak demek olacağından, hafıza,
benlik ve kişiliğimizin de esasını oluşturur. Bergson’un
burada ifade ettiği şey; ruhun bilinçten, bilincin de
hafızadan ibaret olduğu değildir. Ona göre bilincimiz,
hayata yönelmiş bir dikkattir ve asıl aktif olan kısmı
bilincin çok sınırlı bir parçasıdır. Hafıza için de aynı
şeyi söylemek mümkündür. Yaratıcı olan ve özgür olan asıl hafızamız, kabuk veya yüzeysel hafızanın altında yatan kısımdır. Zira iki tür hafıza vardır: Biri, hareketleri yeniden meydana getirme yetisidir ki alışkanlık kanununa dayanır. Diğeri, fikirlerin, olgu veya şeylerin hatırlanmasıdır. İkinci hafızanın başlıca işlevi; bir olgu veya fikri tanımak ve bunların ilişkili olduğu diğer olgu veya fikirler arasındaki yerini mantıkî olarak belirlemektir. Gündelik hayatın kaygı ve gereksin
B seçeneği Bergson felsefesi ile uyuşmaz.

BERGSON’UN ZAMAN ANLAYIŞI konusunu inceleyiniz.
Gerçek süre, bilincin algıladığı süredir. Bergson'a göre sürenin ne olduğunu anlamak için bilinç hallerinin akışını bilmek gerekir. Bilinç hallerinin akışında hiç kesinti yoktur. Bütün değişmeler hissedilemeyecek derecede, yavaş yavaş olur. Bu değişmelerin her birinde bilincin bütün geçmişi yoğunlaşmış bir biçimde bulunur.
Gerçek süre
Gerçek süre, bilincin algıladığı süredir. Bergson'a göre sürenin ne olduğunu anlamak için bilinç hallerinin akışını bilmek gerekir. Bilinç hallerinin akışında hiç kesinti yoktur. Bütün değişmeler hissedilemeyecek derecede, yavaş yavaş olur. Bu değişmelerin her birinde bilincin bütün geçmişi yoğunlaşmış bir biçimde bulunur.

BERGSON’UN VARLIK ANLAYIŞI konusunu inceleyiniz.
Evren, olmuş bitmiş değil, tersine sürekli olmak üzere bulunan bir evrendir. Olmuş bitmiş olsaydı onu zekânın bilgisiyle anlamak mümkün olurdu. Ancak böyle olmadığına göre bu evreni içinden kavramak gerekir. Bu nedenle, yani evren her an değişen, dinamik bir evren olduğu için, bu evrenin asıl hakikatleri zekâ ile değil, ancak sezgi ile kavranabilir.
Sezgi
Evren, olmuş bitmiş değil, tersine sürekli olmak üzere bulunan bir evrendir. Olmuş bitmiş olsaydı onu zekânın bilgisiyle anlamak mümkün olurdu. Ancak böyle olmadığına göre bu evreni içinden kavramak gerekir. Bu nedenle, yani evren her an değişen, dinamik bir evren olduğu için, bu evrenin asıl hakikatleri zekâ ile değil, ancak sezgi ile kavranabilir.

Ben ya da Özne Tasarımı konusunu inceleyiniz.
Bergson bilinci incelerken de ikili bir yapı tanımlar. Bilincin bir kabuk, bir de iç tarafı vardır. Kabuk tarafı, akıl, zekâ, mantık, ilim tabakasıdır ve bu tabaka maddi hayata ve toplum hayatına uyum sağlamaya yarar. Burada özgürlük yoktur. Determinizm vardır. Bilincin iç tarafı ise büsbütün farklı bir yapıdadır. Bergson buna “temel ben” der. Kabuk ben, madde ve topluma uymakla şahsi olmaktan çıkmış ve mekânlaşmış, donmuş, yüzeysel bir ben olmuştur. Dokusu tamamıyla donmuş, pasif ve cansız fikirlerden örülmüştür. Canlı fikirler
ise daimi bir kaynaşma hâlindedir ve temel ben’in dokusu bu tarzda fikirlerle örülüdür. İradeyi kullanan ve bu nedenle de özgür olan temel ben’dir. Temel ben, determinizme tâbi değildir. Bu yüzden burada hürriyet vardır.
Dolayısıyla Bergson'a göre temel ben değil kabuk tarafı maddi hayata ve toplum hayatına uyum sağlamaya yarar.
Temel ben, maddi hayata ve toplum hayatına uyum sağlamaya yarar.
Bergson bilinci incelerken de ikili bir yapı tanımlar. Bilincin bir kabuk, bir de iç tarafı vardır. Kabuk tarafı, akıl, zekâ, mantık, ilim tabakasıdır ve bu tabaka maddi hayata ve toplum hayatına uyum sağlamaya yarar. Burada özgürlük yoktur. Determinizm vardır. Bilincin iç tarafı ise büsbütün farklı bir yapıdadır. Bergson buna “temel ben” der. Kabuk ben, madde ve topluma uymakla şahsi olmaktan çıkmış ve mekânlaşmış, donmuş, yüzeysel bir ben olmuştur. Dokusu tamamıyla donmuş, pasif ve cansız fikirlerden örülmüştür. Canlı fikirler
ise daimi bir kaynaşma hâlindedir ve temel ben’in dokusu bu tarzda fikirlerle örülüdür. İradeyi kullanan ve bu nedenle de özgür olan temel ben’dir. Temel ben, determinizme tâbi değildir. Bu yüzden burada hürriyet vardır.
Dolayısıyla Bergson'a göre temel ben değil kabuk tarafı maddi hayata ve toplum hayatına uyum sağlamaya yarar.

Hafıza başlığını inceleyiniz.
Bergson’un “hafıza” hakkındaki görüşleri “ben” ya da “bilinç” hakkındaki görüşünü tamamlar. Hafıza, bütün geçmişimizi tamamıyla saklayan bir realitedir. Bu realite insanda potansiyel olarak her zaman mevcuttur. Kabuk ben’in, pratik intibakların hareketlerini içeren “otomat” bir hafızası vardır. Asıl hafıza, yani kendi kendine çalışan “özgür ve yaratıcı hafıza” ise bu “ben”in arkasındadır. Hatırlama, geçmişin gerekli oldukça kendiliğinden gelip “şimdi” ile kaynaşmasıdır. Düşünme ise geçmişten şimdiye ve şimdiden geleceğe doğru uzayan bir oluştur. Düşünmenin temeli ise dinamik olan özgür hafızadır, yani bütün geçmişimizdir.
Temel ben
Bergson’un “hafıza” hakkındaki görüşleri “ben” ya da “bilinç” hakkındaki görüşünü tamamlar. Hafıza, bütün geçmişimizi tamamıyla saklayan bir realitedir. Bu realite insanda potansiyel olarak her zaman mevcuttur. Kabuk ben’in, pratik intibakların hareketlerini içeren “otomat” bir hafızası vardır. Asıl hafıza, yani kendi kendine çalışan “özgür ve yaratıcı hafıza” ise bu “ben”in arkasındadır. Hatırlama, geçmişin gerekli oldukça kendiliğinden gelip “şimdi” ile kaynaşmasıdır. Düşünme ise geçmişten şimdiye ve şimdiden geleceğe doğru uzayan bir oluştur. Düşünmenin temeli ise dinamik olan özgür hafızadır, yani bütün geçmişimizdir.

Sonuç başlığını gözden geçiriniz.
Dergâh mecmuası çevresinde Mustafa Şekip Tunç, Mehmet Emin Erişirgil, İsmail Hakkı Baltacıoğlu felsefi planda Bergson’u tanıtmış, telif ve tercüme eserler vermişlerdir. Yahya Kemal Beyatlı, Ahmet Hamdi Tanpınar, Peyami Safa, Necip Fazıl Kısakürek, İsmail Hakkı Baltacıoğlu şiir, roman ve piyeslerinde Bergsoncu tema ve yorumlara yer vermişlerdir. . Şevket Süreyya Aydemir, Kadro dergisinde Mustafa Şekip Tunç ve Bergsonculuğa yönelik eleştiriler kaleme almış ve bir tartışma başlatmıştır.
Şevket Süreyya Aydemir
Dergâh mecmuası çevresinde Mustafa Şekip Tunç, Mehmet Emin Erişirgil, İsmail Hakkı Baltacıoğlu felsefi planda Bergson’u tanıtmış, telif ve tercüme eserler vermişlerdir. Yahya Kemal Beyatlı, Ahmet Hamdi Tanpınar, Peyami Safa, Necip Fazıl Kısakürek, İsmail Hakkı Baltacıoğlu şiir, roman ve piyeslerinde Bergsoncu tema ve yorumlara yer vermişlerdir. . Şevket Süreyya Aydemir, Kadro dergisinde Mustafa Şekip Tunç ve Bergsonculuğa yönelik eleştiriler kaleme almış ve bir tartışma başlatmıştır.

Cumhuriyet Dönemi aydınlarımızın Fransızca
kaynaklara yönelmiş olmalarının ve ilk tercümelerin
de Mustafa Şekip Tunç tarafından yapılan telif
kuvvetinde tercümeler olmasının etkisi büyüktür. Bergsonculuk ülkemizde diğer felsefi akımlara göre daha geniş bir kitle tarafından benimsenmiş ve özgün temsilciler bulabilmiştir. Bu durum, Bergson felsefesinin dünyadaki genel kabul görme eğilimi ile de ilişkili olmakla birlikte, Meşrutiyet ve Cumhuriyet Dönemi’nde içinde bulunduğumuz siyasi ve sosyal koşullarla da bağlantılıdır. Bergsonculuk, Balkan Savaşlarından sonra girdiğimiz Birinci Dünya Savaşı ve sonrasında, hayatın maddeden üstünlüğünü savunan ve hayat sahasında, fizik dünyadaki katı determinizmin hâkim olmadığı, hayatın öngörülemez, tayin edilemez bir hürriyet alanı olduğu fikirleri ile Millî Mücadele içerisinde yer alan aydınlarımız için bir umut felsefesi olarak algılanmış ve moral olmuştur. Yahya Kemal Beyatlı, Ahmet Hamdi Tanpınar, Peyami Safa, Necip Fazıl Kısakürek, İsmayıl Hakkı Baltac
Doğru yanıt D seçeneğinde verilmiştir.

Lütfen "GİRİŞ" başlıklı yazıyı gözden geçiriniz.
Süre: Saatin ölçtüğü zamandan ayrı olarak öznenin deneyimlediği asıl zaman veya geçmiş, şimdi ve geleceğin içinde eridiği, doğrudan doğruya yaşanmış olan sürekli akıştır.

Lütfen "Henri Bergson’un Hayatı" başlıklı yazıyı gözden geçiriniz.
Henri Bergson (1859-1941)

Lütfen "Henri Bergson’un Başlıca Eserleri" başlıklı yazıyı gözden geçiriniz.
Bergson’un 1889’da, Sorbonne Üniversitesinden doktora unvanını aldığı biri kısa ve Latince, diğeri uzun ve Fransızca olan iki eseri birlikte yayımlandı. Latince olan tezi; Quid Aristoteles de Loco Senserit (Aristoteles’te Mekân Kavramı), Fransızca olan ise Essai sur les Données Immédiates de la Conscience’dır (Bilincin Doğrudan Doğruya Verileri Üzerine Deneme). Bilincin Doğrudan Doğruya Verileri Üzerine Deneme gerçek zaman anlayışı olan saf veya somut süreyi mekânsal bağlamından tamamen çıkararak ortaya koyar.

Lütfen "BERGSON’UN BİLGİ ANLAYIŞI" başlıklı yazıyı gözden geçiriniz.
Zekânın doğal haliyle başlıca konusu, "organik olmayan katı şeyler"dir. Çünkü zekâ ancak süreksizi tasarlar.

Lütfen "BERGSON’UN BİLGİ ANLAYIŞI" başlıklı yazıyı gözden geçiriniz.
Sezgi, insanı hayatın içine götürecek, yani kendi kendisinin bilincine varmış, konusunu düşünebilecek ve sınırsızca genişletebilecek bir hale gelmiş içgüdüdür.

Lütfen "BERGSON’UN ZAMAN ANLAYIŞI" başlıklı yazıyı gözden geçiriniz.
Gerçek zaman, yaşanan zamandır, bilinç hallerimizden başka bir şey değildir. Bu yaşanan zamana Bergson “süre” diyor. Gerçek süre, bilincin algıladığı süredir.

Lütfen "Ben ya da Özne Tasarımı" başlıklı yazıyı gözden geçiriniz.
Materyalizm: Varlığın temelinde madde veya maddeye geri götürülebilir süreçlerin yer aldığını savunan görüşlerin genel adı.

Lütfen "BERGSON’UN FELSEFİ ANTROPOLOJİSİ" başlıklı yazıyı gözden geçiriniz.
Bergson’a göre insanı anlamak, onun özgün ruh halleriyle ortaya koyduğu yönelim ve yapıtlarını, kısacası yaratılarını anlamakla olanaklıdır. Bu da evrensel-dinamik-yaratıcı-evrim süreci içerisinde insanı madde ve mana, ruh ve beden bütünlüğü ve birlikteliği olarak tanımakla olanaklıdır.

Lütfen "Ruh ve Beden İlişkisi" başlıklı yazıyı gözden geçiriniz.
Bergson, bilinç-beyin özdeşliği kuramını eleştirerek ruhun bedenli varoluş içerisinde bedeni aşan ve ölümsüz bir doğası olduğunu savunmaktadır.

Bergson 1877 yılında 18 yaşında iken açılan bir genel retorik müsabakasında onur ödülünü ve yine aynı müsabakada matematik ödülünü kazanmıştır. Pascal tarafından çözümsüz bırakılan bir problemi çözerek kazandığı bu matematik ödülü onun matematikte Pascal’la boy ölçüşecek kadar yetenekli olduğunu göstermiştir.

Yaratıcı Evrim kitabı genel olarak yaratıcı evrimin ne olduğunu ortaya koyar. Bu evrim anlayışına göre yaşamda bir determinizmden, yaşamın belirlenmiş bir amacı olduğundan söz etmek olanaklı değildir. Tam tersine, hayat hamlesi özgür ve yaratıcıdır. Yaşam, kendi biçimlerini değişen koşullara göre sürekli olarak yaratır.

Bilimleri aşması için felsefenin zekâyı değil, zekâ ile içgüdünün kaynaşmasından doğan sezgiyi kullanması gerekir. Bergson, zekâdan ayırdığı sezginin içgüdü ve zekanın kaynaşmasından doğduğunu söyler.

Evrim geçmişin şimdide uzaması ile gerçekleşir. Süre; geleceği kemiren ve ilerledikçe büyüyen geçmişin daimi bir ilerlemesidir. Bergson’un süre kavramında geçmiş şimdiye yığılarak geleceğe doğru atılım yapar.

Süre; ölçülebilen, saat kadranının çevresine indirgenen, mekâna dönüştürülen zaman ile aynı şey değildir. Gerçek süre, bilincin algıladığı süredir. Kısacası gerçek zaman; bilinç halleridir, yaşanan zamandır, süredir.

Bergson’un hayat hamlesi metaforu ile anlatmış olduğu ontolojik model, maddeden insana kadar bütün bir varlık hiyerarşisini açıklama girişimidir.

Bergson bilinci incelerken de ikili bir yapı tanımlar. Bilincin bir kabuk, bir de iç tarafı vardır. Kabuk tarafı, akıl, zekâ, mantık, ilim tabakasıdır ve bu tabaka maddi hayata ve toplum hayatına uyum sağlamaya yarar. Burada özgürlük yoktur. Determinizm vardır. Bilincin iç tarafı ise büsbütün farklı bir yapıdadır. Bergson buna “temel ben” der

İnsanda bilinç, geçmişi korumak (hafıza) ve geleceği tasarlamak demektir. Canlılarda bilinç, basitten karmaşığa ve hareketsizden hareketliye gittikçe artmakta ve şiddetlenmekte, tersi durumda yatışmakta ve uyuklamaya doğru gitmektedir.

Hatırlama, geçmişin gerekli oldukça kendiliğinden gelip “şimdi” ile kaynaşmasıdır. Düşünme ise geçmişten şimdiye ve şimdiden geleceğe doğru uzayan bir oluştur. Düşünmenin temeli ise dinamik olan özgür hafızadır, yani bütün geçmişimizdir.

Ahlâk ile dinin iki kaynağı, hayatın iki temel eğiliminden çıkar ki biri koruma öteki yaratma eğilimidir. Birinden kapalı toplum, diğerinden açık toplum ideali çıkar.

Bergson, zekânın gerçekliğin bütününü kavramaya yetkin olduğu fikrinin karşısında yer alır ve bu fikre karşı en önemli itirazları dile getiren filozof olarak bilinir.

Bergson’a göre zekânın gerçek konusu maddedir. Zekâ ancak maddeye hâkim olabilir fakat hayat alanında yaya kalır çünkü hayatı anlamak için uygun değildir. Böyle olunca zekâ, başlı başına ne hayatı, ne ruhu ne yaratmayı ne oluşu ne süreyi hatta ne de evreni anlayabilir.

Bergson'a göre zekâdan ayrı bir bilgi vasıtası daha vardır: sezgi.

Zaman, statik olarak saatle ölçülen şeydir, bu hâliyle mekânsallaşmıştır. Süre ise dinamik, özgür, yaratıcı ve sübjektif, yaşanan zaman realitesidir.

18 Ekim 1859’da Paris’te doğan Bergson, İngiltere’den gelip Fransa’ya yerleşen Yahudi bir ailenin çocuğudur.

Yaratmanın romanı olarak yorumlanan Yaratıcı Tekâmül tasvirler ve mecazlarla süslü bir sanat ve edebiyat şaheseri sayılabilir.
NOT: Soru hatalıydı aynı zamanda C ve D şıkları aynıydı. Şöyle ki, "Yaratıcı Tekamül" ve "Yaratıcı Evrim", Bergson'un L’Evolution Créatrice eserinin Türkçe karşılığıdır. Eski Türkçe baskılarında "Yaratıcı Tekamül" daha sonraki baskılarında ise "Yaratıcı Evrim" başlığı tercih edildi. Bizim Açık Öğretim Çağdaş Felsefe II kitabında 5. sayfada bir yerde "Yaratıcı Tekamül" diğer yerde "Yaratıcı Evrim" diye geçmektedir. Bu kafa karışıklığına yol açmaktadır. Muhtemelen editör hocalarımızın gözünden kaçmıştır. İkisinden birini tercih etmemizde fayda vardır.
C şıkkına "Ruhsal Enerji" eserini ekledim.
Diğer bir hata ise sorunun kuruluşuyla ilgiliydi. Şöyle ki, bu "Yaratıcı Tekamül" eseri bir roman değil, bu anlamda bir edebiyat eseri değil. Evet, içerdiği tasvirler ve mecazlar itibarıyla "edebi ve sanat eseri" sayılır ama Bergson'un en temel felsefi eseridir. Yani ilgili paragrafta edebiyatla ilgili ifadeler okuru ve soruyu hazırlayanı yanıltabilir mahiyet arz ediyor. Ben de bu hatayı ortadan kaldırmak için soruyu kısmen değiştirdim. Şu haliyle ne soruda ne de yanıtlarında herhangi bir sorun yoktur. Ve doğru cevap D şıkkıdır.

Bergson, zekâdan ayırdığı sezginin içgüdüden doğduğunu söyler.

Hayatın bilgi vasıtası ise zekâ olmadığından bu sahada mutlak hakikate ancak sezgi ile ulaşılabilir.

Bergson bilinci incelerken de ikili bir yapı tanımlar. Bilincin bir kabuk, bir de iç tarafı vardır. Kabuk tarafı, akıl, zekâ, mantık, ilim tabakasıdır ve bu tabaka maddi hayata ve toplum hayatına uyum sağlamaya yarar. Burada özgürlük yoktur. Determinizm vardır. Bilincin iç tarafı ise büsbütün farklı bir yapıdadır. Bergson buna “temel ben” der.

Bergson felsefesinin temel problemlerinden biri, ben bilincinin nasıl kazanıldığı problemidir. Bergson, ben bilincinin “hafıza” ile kazanıldığını düşünür.

Bergson'un temel kavramları hayat hamlesi, yaratıcı evrim, içgüdü, süre, açık ve kapalı ahlak, dinamik din ve statik din ve sezgi gibi kavramlardan oluşmaktadır.
Dasein ve Yönelimsellik Bergson'a ait kavramlar değildir. I, II ve V de yer alan süre, açık ahlak, hayat hamlesi kavramları Bergson tarafından tartışılmıştır.

Başlıca eserleri:
Aristotales'te Mekan Kavramı
Bilincin Doğrudan Doğruya Verileri Üzerine Deneme
Madde ve Hafıza
Metafiziğe Giriş
Yaratıcı Evrim
Ruhsal Enerji
Madde ve Hafıza Bergson'un 1896 yılında yayımlanan başlıca eserlerinden biridir.

1907’de Yaratıcı Evrim (L’Evolution Créatrice) yayımlandı. Bu kitap büyük bir kitle tarafından okundu ve Bergson’a dünya çapında bir
ün sağladı. Kitap genel olarak yaratıcı evrimin ne olduğunu ortaya koyar. Bu evrim anlayışına göre yaşamda bir determinizmden, yaşamın belirlenmiş bir amacı olduğundan söz etmek olanaklı değildir.
Tam tersine, hayat hamlesi özgür ve yaratıcıdır. Yaşam, kendi biçimlerini değişen koşullara göre sürekli olarak yaratır.
Yaratıcı Evrim bahsi geçen kitaptır.

Bergson'a göre zaman statik olarak saatle ölçülen şeydir. Süre ise dinamik, özgür ve yaratıcı olan ve yaşanan zamandır. Öznenin zamanıdır.
Saatle ölçülebilen zamandır, süre değildir.

Sezginin keşifleri felsefenin öz hakikatleridir.
Felsefe artık kendi metoduyla, yani sezgi metoduyla, bir ilerleme yoluna girmelidir. Felsefenin ödevi, canlı varlığı pratik fayda gibi gizli bir maksat olmaksızın zihnî alışkanlıklardan tam anlamıyla
kurtararak incelemek olacaktır. Felsefenin konusu hakikati görmektir; canlı karşısındaki durumu da bilimin durumu gibi olamaz. Çünkü bilim yalnızca nesnelere etki etmek ister. Oysa felsefe, nesnelerin yanı sıra hayatı da anlamak ister. Hayatın bilgi vasıtası ise zekâ olmadığından bu sahada mutlak hakikate ancak sezgi ile ulaşılabilir.
Bilgi anlayışının temelinde sezgi yatar.

Bergson'un varlık anlayışının temelinde aşağıdaki önermeler yatar:
I. Varlık, madde ve fizik gerçekliğe indirgenemez.
II. Evrim geçmişin şimdideki devamıdır.
III. Evren olmuş bitmiş değil tersine sürekli olmak üzere bulunur.
IV. Varlığın temelinde hayat hamlesi yer alır.
V. İnsan yaratıcı evrimin en özgün ve gelişmiş varlığıdır.
Tüm önermeler Bergson'un varlık anlayışıyla uyumludur.

Bergson, ruhun yapısını ve mahiyetini araştırırken bir metafizikçiden çok bir psikolog gibi davranır. O, ruhu bir inanç konusu olarak değil,
bir araştırma konusu olarak ele alıp incelemekten yanadır.
Ruh bir inanç konusu değildir.

Bergson felsefesinin temel problemlerinden biri, ben bilincinin nasıl kazanıldığı problemidir. Bergson, ben bilincinin “hafıza” ile kazanıldığını düşünür. Bergson’un “hafıza” hakkındaki görüşleri “ben” ya da “bilinç” hakkındaki görüşünü tamamlar.
Bergson Ben bilincinin hafıza ile kazanıldığını düşünür.

Bergson her türlü kolektivist ve sınıf çatışmasına dayalı otoriter ve totaliter rejimlere mesafelidir. bunların insan doğasını örselediğini ve kişiliği baskı altına aldığını düşünür.
Totaliter rejimlere sempati ile bakması Bergson için söylenemez.

Bergson, kendi çağında, ünü bütün dünyaya yayılmış ve bir sonraki eseri merakla beklenen, takdir gören bir filozof olmuştur. Kendi zamanında William James ile yakın bir dostluk kurmuş ve
pragmatizm akımı onun plüralist ve antientelektüalist (zihincilik karşıtı) felsefesinden oldukça etkilenmiştir. Amerika’da John Dewey ve George Santayana da Bergson’a ilgi duymuşlardır. Fransa’da ise
Eduarde Le Roy, Vladimir Jankelevitch, Maurice Blondel, Maurice Merleau-Ponty, Jean-Paul Sartre ve Gabriel Marcel üzerinde de az ya da çok Bergson etkisinden bahsetmek mümkündür. Fakat onu
yeniden gündeme getiren ve güncelleyen Gilles Deleuze olmuştur. Canlanan Bergson etkisi; bilinç, hafıza, süre, fark, tekrar, sezgi, hayat hamlesi, açık toplum, dinamik ahlâk ve din gibi kavramlar üzerinden de edebiyat, tiyatro ve sinema alanlarında yeniden üretilen bir felsefi akıma dönüşmüştür.
Bu filozof Deleuze'dur.