Bilim felsefesi, gözlem ve/veya deneye dayalı bilimleri inceleyen felsefe dalıdır. Doğru cevap A'dır.

Bir önermenin doğru olması, bu önermenin karşılığı olan bir olgunun bulunması demektir. Burada “karşılık” sözcüğü ontolojik karşılık anlamındadır. Nitekim olgu, karşılığı olduğu önermeyi doğru kılan varlıktır. Bu varlığa doğru kılıcı denir. Doğru cevap B'dir.

Bilimin yöntemine bilimsel yöntem denir. Bilimsel yöntem, bilim insanlarının bilimin konusuna giren olgulara ilişkin bilimsel bilgi üretmek ve bu olguları açıklamak amacıyla yaptıkları işlemlerin tümünden oluşur. Doğru cevap C'dir.

TÜMDENGELİM
1. Geçerli bir tümdengelimsel çıkarım bilgi-arttıran bir çıkarım değildir.
Başka bir deyişle, sonucunun ifade ettiği bilgi zaten öncüllerinde bulunur.
2. Öncülleri doğru ise, sonucu zorunlu olarak doğrudur.
3. Öncüllerini değiştirmeden yeni bir öncül eklediğimizde çıkarımın geçerliliği değişmez. (Monotonik-olma özelliği)
4. Tümdengelimsel geçerlilik dereceli değildir; tümdengelimsel çıkarım ya tamamen geçerlidir ya da tamamen geçersizdir.
TÜMEVARIM
1. Geçerli bir tümevarımsal çıkarım bilgi-arttıran bir çıkarımdır. Başka bir deyişle, sonucunun ifade ettiği bilgi öncüllerinde bulunan bilginin daha
fazlasını içerir.
2. Geçerli bir tümevarımsal çıkarımın öncülleri doğru olup sonucu yanlış olabilir. Başka bir deyişle, sonucunun doğruluğu öncüllerinin doğruluğundan zorunlu olarak türetilemez.
3. Yeni öncüllerin eklenmesi tümevarımsal çıkarımın geçerliliğini tamamen değiştirebilir. (Monotonik-olmama özelliği)
4. Tümevarımsal çıkarım derecelidir. Başka bir deyişle öncülleri, sonucunu değişik derecelerde destekler. Bazı tümevarımsal çıkarımların öncülleri sonucunu daha fazla desteklerken, diğer bazılarının öncülleri sonucunu daha az destekler.
Doğru cevap E'dir.

Gözlem ve/veya deneye dayalı bilimler, bir yandan fizik, kimya, biyoloji gibi doğa bilimleri, öte yandan sosyoloji, psikoloji, tarih gibi sosyal bilimlerdir. Tüm bu bilimleri ortak yönleri açısından ele alan bilim felsefesine genel bilim felsefesi, fizik felsefesi, biyoloji felsefesi, sosyoloji felsefesi, psikoloji felsefesi gibi tek tek bilimleri konu edinen bilim felsefelerine de "özel bilim felsefeleri" denir. Doğru cevap C'dir.

Bilim felsefecisi bilimin ne olduğunu araştırmak için, bilimin konusunu, amacını ve yöntemini incelemesi gerekir. Bilim felsefesinde incelenen her kavram ve sorunun ontolojik, epistemolojik ve metodolojik olmak üzere üç ayrı boyutu vardır. Ancak bilimin konusuna ilişkin kavram ve sorunların ontolojik, amacına ilişkin olanların epistemolojik, yöntemine ilişkin olanların da metodolojik boyutunun işlevi ağır basar. Doğru cevap A'dır.

Bilim felsefecisi bilimin ne olduğunu araştırmak için, bilimin konusunu, amacını ve yöntemini incelemesi gerekir. Bilim felsefesinde incelenen her kavram ve sorunun ontolojik, epistemolojik ve metodolojik olmak üzere üç ayrı boyutu vardır. Ancak bilimin konusuna ilişkin kavram ve sorunların ontolojik, amacına ilişkin olanların epistemolojik, yöntemine ilişkin olanların da metodolojik boyutunun işlevi ağır basar. Doğru cevap A'dır.

Bilim felsefesinde incelenen her kavram ve sorunun ontolojik, epistemolojik ve metodolojik olmak üzere üç ayrı boyutu vardır. Ancak bilimin konusuna ilişkin kavram ve sorunların ontolojik, amacına ilişkin olanların epistemolojik, yöntemine ilişkin olanların da metodolojik boyutunun işlevi ağır basar. Doğru cevap B'dir.

Olgular, doğru olan önermeleri doğru kılan varlıklardır. Her önermenin karşılığı olan bir durum bulunur. Olgu, gerçek olan durum demektir. Doğru cevap C'dir.

Bilimsel önermenin bir olgunun bilgisini ifade edebilmesi için genel epistemolojinin aşağıdaki üç koşulunu yerine getirmesi gerektiği ileri sürülebilir:
(i) Kabul koşulu: Önerme, ilgili bilim insanları topluluğunca kabul edilmelidir.
(ii) Gerekçelendirme koşulu: Önermenin kabul edilmesi gerekçelendirilmelidir.
(iii) Doğruluk koşulu: Önerme doğru olmalıdır. Bu üç koşulun şöyle bir semantik önkoşulu olduğunu söyleyebiliriz: Kabul edilen önermede geçen her terimin belirsizlikten arındırılmış bir tek anlamı olup, ilgili bilim insanları topluluğunun her
üyesince tam olarak bilinmeli ve bu anlam iletilebilir ve paylaşılır olmalıdır. Ancak,
ileride görüleceği gibi, yukarıda sözü geçen koşullardan her biri bilim felsefesinde
sorunlara yol açmaktadır.
Doğru cevap D'dir.

Bilim felsefesi, gözlem ve/veya deneye dayalı bilimleri inceleyen felsefe dalıdır. Gözlem ve/veya deneye dayalı olmayan matematik gibi biçimsel bilimleri inceleyen felsefe dallarını, örneğin matematik felsefesini, bilim felsefesinin dışında tutuyoruz. Gözlem ve/veya deneye dayalı bilimler, bir yandan fizik, kimya, biyoloji gibi doğa bilimleri, öte yandan sosyoloji, psikoloji, tarih gibi sosyal bilimlerdir.

Bilgi üretmeyi amaçlayan bir uğraş olan bilimin konusu, üretilmek istenen bilginin konusu olan varlıklardır. Bu varlıklar, evrende şimdiki zamanda varolan, geçmişte varolmuş ve gelecekte varolacak tüm somut nesneler ve olaylar ile bunlara ilişkin olgulardır. Somut nesneler, kitleler ile bireylere ayrılır. “Kitle” sözcüğünü “madde miktarı” veya “madde parçası” anlamında kullanıyoruz. Buna göre belli bir madde, aynı türden kitlelerin tümüdür. Bir madde türünün örnekleyenleri de bu türden kitlelerdir. Örneğin bir element olan bakır, bir bileşim olan su ve bir karışım olan hava madde türleridir. Bunların örnekleyenleri sırasıyla bir miktar bakır, bir bardaktaki su ile bir odadaki hava gibi kitlelerdir. Öte yandan atomlar ve yıldızlar gibi cisimler, bakteriler ve memeliler gibi organizmalar ile kişiler (yani düşünme yetisine sahip olan organizmalar) birer bireydir. Olaylar, belli zamanlarda somut nesnelerdeki değişimler ile aralarındaki etkileşimlerdir. Örneğin bir turnusol kâğıdının renginin maviden kırmızıya değişmesi ile iki bilardo topunun çarpışması birer olaydır. Olgular, doğru olan önermeleri doğru kılan varlıklardır.

Belli bazı özelliklerden soyutlanmış olup, kalan özellikleri ise idealleştirilmiş somut nesnelere nesne dizgesi (ya da fiziksel dizge) denir.

Bilimin amacı, konusu olan varlıklar üzerine sağlam bilgi vermektir. Bu tür bilgiye bilimsel bilgi diyeceğiz. Bilimsel bilgi nesnelere ya da olaylara ilişkin olguların bilgisidir. Olguların yalın ve yalın-olmayan olgular olmak üzere ikiye ayrıldığından söz etmiştik. Bilimde bir yalın-olmayan olgu türü olan tümel-koşullu olgunun özel bir önemi varıdır. Tümel-koşullu doğru bir önermenin karşılığı olan tümelkoşullu olgu evrende bir düzenliliktir. Yukarıda sözü geçen tüm metallerin yeterince ısıtıldığında genleşiyor olması böyle bir düzenlilik olup, bilim diline ait olan “Tüm metaller yeterince ısıtıldığında genleşir” önermesi ile dile getirilir. Genel olarak bilim dilinde ilkece herhangi bir olguya karşılık bu olgunun doğru kıldığı bir önerme bulunmalıdır. Bunun için bilim dilinde bu olgunun yapıtaşları olan nesneler, özellikler ve bağıntıları gösteren terimler, yani sırasıyla nesne-adları ya da tekil-betimlemeler (tekil terimler), özellik terimleri ve bağıntı terimleri (yüklemler) bulunmalıdır.

Bilim insanları ilgi alanlarına ait herhangi bir (yalın veya yalın-olmayan) bir olgunun bilgisine eriştiklerinde, bu olgunun karşılığı olduğu bir bilimsel önermeyi ortaya koymalıdırlar. Bir önermenin karşılığı olan bir olgu bulunursa önermeye doğru, bulunmazsa yanlış denilir. Bazı önermelerin doğru olup olmadıkları az sayıda gözlem ve/veya deneyle saptanabilir. Böyle bir önermeye gözlem önermesi denir. Gözlem önermeleri genellikle yalın önerme ya da az sayıda yalın önermenin tümel-evetlemesi biçimindedir.

Bilimsel önermenin bir olgunun bilgisini ifade edebilmesi için genel epistemolojinin aşağıdaki üç koşulunu yerine getirmesi gerektiği ileri sürülebilir: (i) Kabul koşulu: Önerme, ilgili bilim insanları topluluğunca kabul edilmelidir. (ii) Gerekçelendirme koşulu: Önermenin kabul edilmesi gerekçelendirilmelidir. (iii) Doğruluk koşulu: Önerme doğru olmalıdır

Güvenirliğin ölçütleri konusunda değişik görüşler vardır; bazı görüşlere göre güvenirliliğin ölçütü doğruluk, bazılarına göre deneyimsel uygunluk, diğer bazılarına göre ise pragmatik veya teknolojik yarardır.

Bilimin yöntemine bilimsel yöntem denir. Bilimsel yöntem, bilim insanlarının bilimin konusuna giren olgulara ilişkin bilimsel bilgi üretmek ve bu olguları açıklamak amacıyla yaptıkları işlemlerin tümünden oluşur. Bu işlemler fiziksel ile düşünsel işlemlere ayrılabilir. Fiziksel işlemler, gözlem, deney ve ölçmedir. Bu işlemlerle bilim insanları ile bilgisine erişmek istedikleri nesne dizgeleri arasında fiziksel etkileşme oluşur. Bilim insanı gözlemde nesne dizgesi tarafından etkilenir, deney de nesne dizgesini etkiler. Bilimsel yöntemin fiziksel işlemlerini Ünite 2’de inceleyeceğiz. Düşünsel işlemler, bir yandan tümdengelimsel ve tümevarımsal çıkarım işlemleri, öbür yandan çıkarım işlemlerine yaratıcı hayal gücünü de katmak yoluyla bilimsel hipotez kurma işlemleridir

TÜMDENGELİM 1. Geçerli bir tümdengelimsel çıkarım bilgi-arttıran bir çıkarım değildir. Başka bir deyişle, sonucunun ifade ettiği bilgi zaten öncüllerinde bulunur. 2. Öncülleri doğru ise, sonucu zorunlu olarak doğrudur. 3. Öncüllerini değiştirmeden yeni bir öncül eklediğimizde çıkarımın geçerliliği değişmez. (Monotonik-olma özelliği) 4. Tümdengelimsel geçerlilik dereceli değildir; tümdengelimsel çıkarım ya tamamen geçerlidir ya da tamamen geçersizdir.

TÜMEVARIM 1. Geçerli bir tümevarımsal çıkarım bilgi-arttıran bir çıkarımdır. Başka bir deyişle, sonucunun ifade ettiği bilgi öncüllerinde bulunan bilginin daha fazlasını içerir. 2. Geçerli bir tümevarımsal çıkarımın öncülleri doğru olup sonucu yanlış olabilir. Başka bir deyişle, sonucunun doğruluğu öncüllerinin doğruluğundan zorunlu olarak türetilemez. 3. Yeni öncüllerin eklenmesi tümevarımsal çıkarımın geçerliliğini tamamen değiştirebilir. (Monotonik-olmama özelliği) 4. Tümevarımsal çıkarım derecelidir. Başka bir deyişle öncülleri, sonucunu değişik derecelerde destekler. Bazı tümevarımsal çıkarımların öncülleri sonucunu daha fazla desteklerken, diğer bazılarının öncülleri sonucunu daha az destekler.

Bilim felsefesinin konusu bilimin kendisidir.
Bilim felsefesinin amacı bilimin ne olduğunu araştırıp ortaya koymaktır.
Bilim felsefesinin yöntemi mantıksal çözümleme ve bilim tarihinin verilerinden yararlanmadır.

Belli bazı özelliklerden soyutlanmış olup, kalan özellikleri ise idealleştirilmiş somut nesnelere nesne dizgesi (ya da fiziksel dizge) denir.

Tümdengelimsel geçerlilik dereceli değildir; tümdengelimsel çıkarım ya tamamen geçerlidir ya da tamamen geçersizdir. Öncüllerini değiştirmeden yeni bir öncül eklediğimizde çıkarımın geçerliliği değişmez. Öncülleri doğru ise, sonucu zorunlu olarak doğrudur.

Geçerli bir tümevarımsal çıkarım bilgi-arttıran bir çıkarımdır. Başka bir deyişle, sonucunun ifade ettiği bilgi öncüllerinde bulunan bilginin daha fazlasını içerir.

Bilimsel yöntem bir yandan bilimsel bilgi üretimi için hangi bilimsel (fiziksel ve düşünsel) işlemlerin uygun olduğunu, öbür yandan yapılan işlemlerin sonucuna ve önceden kabul edilmiş önermelere bağlı olarak hangi yeni önermelerin kabul-edilebilir olduğunu belirler. Bilim insanları bilimsel yöntemin bilgisine sahiptir. Ancak bilimsel yöntemin bilgisi, bilim dilinin dışında bir metodolojik üst-dile ait önermelerle ifade edilmemiştir.

Yanıtınız doğru değilse "Bilimin Konusu" bölümünü yeniden okuyun. Yalnız d şıkkındaki olgunun, bir yalın olgunun değillemesi olduğu için, yalın-olmayan bir olgu olduğunu anımsayacaksınız.

a - d şıklarındaki özellikler belirlenebilir özellikler olup, yalnız e şıkkındaki özellik bir belirlenmiş özelliktir

a - d şıklarında ifade edilenlerin hepsi bilimsel yöntemin, yani bilimin kendisinin, öğeleridir. Öte yandan “bilimsel bilgi” kavramının çözümlenmesi, yani anlamının aydınlatılması, bilimin kendisinin değil, bilim felsefesinin işidir.

Olgular, doğru olan önermeleri doğru kılan varlıklardır. Her önermenin karşılığı olan bir durum bulunur. Olgu, gerçek olan durum demektir.

Gerçek olmayan duruma salt-olanaklı durum denir.

Bilimin konusuna ilişkin kavram ve sorunların ontolojik, amacına ilişkin olanların epistemolojik, yöntemine ilişkin olanların da metodolojik boyutunun işlevi ağır basar.

Olaylar, belli zamanlarda somut nesnelerdeki değişimler ile aralarındaki etkileşimlerdir.

Bilgi üretmeyi amaçlayan bir uğraş olan bilimin konusu, üretilmek istenen bilginin konusu olan varlıklardır. Bu varlıklar, evrende şimdiki zamanda varolan, geçmişte varolmuş ve gelecekte varolacak tüm somut nesneler ve olaylar ile bunlara ilişkin olgulardır. Somut nesneler, kitleler ile bireylere ayrılır. “Kitle” sözcüğünü “madde miktarı” veya “madde parçası” anlamında kullanıyoruz. Olaylar, belli zamanlarda somut nesnelerdeki değişimler ile aralarındaki etkileşimlerdir. Örneğin bir turnusol kâğıdının renginin maviden kırmızıya değişmesi ile iki bilardo topunun çarpışması birer olaydır. Olgular, doğru olan önermeleri doğru kılan varlıklardır.

Belli bazı özelliklerden soyutlanmış olup, kalan özellikleri ise idealleştirilmiş somut
nesnelere nesne dizgesi (ya da fiziksel dizge) denir.

Kabul Koşulu : Bilim insanlarının bir bilimsel önermeyi kabul etmeleri, bu önermeyi bilimsel
çalışmalarında kullanmaya, daha açık olarak, her türlü bilimsel çıkarımların öncülleri olarak kullanmaya karar vermeleri demektir.

TÜMEVARIM
1. Geçerli bir tümevarımsal çıkarım bilgi-arttıran bir çıkarımdır. Başka bir deyişle, sonucunun ifade ettiği bilgi öncüllerinde bulunan bilginin daha fazlasını içerir.
2. Geçerli bir tümevarımsal çıkarımın öncülleri doğru olup sonucu yanlış olabilir. Başka bir deyişle, sonucunun doğruluğu öncüllerinin doğruluğundan zorunlu olarak türetilemez.
3. Yeni öncüllerin eklenmesi tümevarımsal çıkarımın geçerliliğini tamamen değiştirebilir. (Monotonik-olmama özelliği)
4. Tümevarımsal çıkarım derecelidir. Başka bir deyişle öncülleri, sonucunu değişik derecelerde destekler. Bazı tümevarımsal çıkarımların öncülleri sonucunu daha fazla desteklerken, diğer bazılarının öncülleri sonucunu daha az destekler.

Bilimsel hipotez sınamaya ya da kurmaya ilişkin betimleme sorunu, bilim felsefesinde farklı görüşlere yol açmıştır. Bu görüşleri dört çeşide ayırabiliriz: Salt Tümevarımcı Görüş, Hipotez-Pekiştirmesi Görüşleri, Salt Tümdengelimci-Hipotez- Yanlışlamacı Görüş ve Hipotez-Buluşu Görüşü.

Gözlem önermeleri genellikle yalın önerme ya da az sayıda yalın önermenin tümel-evetlemesi biçimindedir.

Bilimsel yöntem, bilim insanlarının bilimin konusuna giren olgulara ilişkin bilimsel bilgi üretmek ve bu olguları açıklamak amacıyla yaptıkları işlemlerin tümünden oluşur.

Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru cevap E seçeneğidir.

Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru cevap D seçeneğidir.

Doğru cevap A seçeneğidir.

Doğru cevap D seçeneğidir.

Bilgi üretmeyi amaçlayan bir uğraş olan bilimin konusu, üretilmek istenen bilginin konusu olan varlıklardır. Bu varlıklar, evrende şimdiki zamanda varolan, geçmişte varolmuş ve gelecekte varolacak tüm somut nesneler ve olaylar ile bunlara ilişkin olgulardır. Somut nesneler, kitleler ile bireylere ayrılır. “Kitle” sözcüğünü “madde miktarı” veya “madde parçası” anlamında kullanıyoruz. Buna göre belli bir madde, aynı türden kitlelerin tümüdür. Bir madde türünün örnekleyenleri de bu türden kitlelerdir. Örneğin bir element olan bakır, bir bileşim olan su ve bir karışım olan hava madde türleridir. Bunların örnekleyenleri sırasıyla bir miktar bakır, bir bardaktaki su ile bir odadaki hava gibi kitlelerdir. Öte yandan atomlar ve yıldızlar gibi cisimler, bakteriler ve memeliler gibi organizmalar ile kişiler (yani düşünme yetisine sahip olan organizmalar) birer bireydir. Olaylar, belli zamanlarda somut nesnelerdeki değişimler ile aralarındaki etkileşimlerdir. Örneğin bir turnusol kâğıdının renginin maviden kırmızıya değişmesi ile iki bilardo topunun çarpışması birer olaydır. Olgular, doğru olan önermeleri doğru kılan varlıklardır. Her önermenin karşılığı olan bir durum bulunur. Olgu, gerçek olan durum demektir. Gerçek olmayan duruma salt-olanaklı durum denir. Bir önermenin doğru olması, karşılığı olan olgunun gerçek olması demektir. Olgular, doğru yalın önermelerin karşılığı olan yalın olgular ile doğru yalın-olmayan önermelerin karşılığı olan yalın-olmayan olgulara ayrılabilir. Buna göre yalın olgu, bir somut nesnenin belli bir özellik taşıması veya birden çok sayıda nesne arasında belli bir bağıntının bulunması demektir. Örneğin bir elektronun elektrik yükünün negatif olması ile Dünya’nın Güneş’in etrafında dönmesi birer yalın olgudur. Öte yandan yalın-olmayan olgular, bunları dile getiren yalın-olmayan önermelerin çeşitlerine göre adlandırır. Buna göre bir elektronun elektrik yükünün pozitif olmaması bir değilleme olgusu, Güneş’in kütlesinin 1.99¥1030 kg ve Güneş’in yarıçapının 7X108 m olması bir tümel-evetleme olgusu, belli bir bakır tel yeterince ısıtılır ise genleşir bir koşullu olgusu, tüm metaller yeterince ısıtıldığında genleşir bir tümel-koşullu olgudur. Ancak bilim, konusu olan varlıkları tüm somutlukları ile incelemez. Bilimin asıl konusu, bu varlıklardan soyutlama ve idealleştirme yoluyla elde edilen nesne dizgeleridir. Nesne dizgelerini aşağıda inceliyoruz

Bilgi üretmeyi amaçlayan bir uğraş olan bilimin konusu, üretilmek istenen bilginin konusu olan varlıklardır. Bu varlıklar, evrende şimdiki zamanda varolan, geçmişte varolmuş ve gelecekte varolacak tüm somut nesneler ve olaylar ile bunlara ilişkin olgulardır. Somut nesneler, kitleler ile bireylere ayrılır. “Kitle” sözcüğünü “madde miktarı” veya “madde parçası” anlamında kullanıyoruz. Buna göre belli bir madde, aynı türden kitlelerin tümüdür. Bir madde türünün örnekleyenleri de bu türden kitlelerdir. Örneğin bir element olan bakır, bir bileşim olan su ve bir karışım olan hava madde türleridir. Bunların örnekleyenleri sırasıyla bir miktar bakır, bir bardaktaki su ile bir odadaki hava gibi kitlelerdir. Öte yandan atomlar ve yıldızlar gibi cisimler, bakteriler ve memeliler gibi organizmalar ile kişiler (yani düşünme yetisine sahip olan organizmalar) birer bireydir. Olaylar, belli zamanlarda somut nesnelerdeki değişimler ile aralarındaki etkileşimlerdir. Örneğin bir turnusol kâğıdının renginin maviden kırmızıya değişmesi ile iki bilardo topunun çarpışması birer olaydır. Olgular, doğru olan önermeleri doğru kılan varlıklardır. Her önermenin karşılığı olan bir durum bulunur. Olgu, gerçek olan durum demektir. Gerçek olmayan duruma salt-olanaklı durum denir. Bir önermenin doğru olması, karşılığı olan olgunun gerçek olması demektir. Olgular, doğru yalın önermelerin karşılığı olan yalın olgular ile doğru yalın-olmayan önermelerin karşılığı olan yalın-olmayan olgulara ayrılabilir. Buna göre yalın olgu, bir somut nesnenin belli bir özellik taşıması veya birden çok sayıda nesne arasında belli bir bağıntının bulunması demektir. Örneğin bir elektronun elektrik yükünün negatif olması ile Dünya’nın Güneş’in etrafında dönmesi birer yalın olgudur. Öte yandan yalın-olmayan olgular, bunları dile getiren yalın-olmayan önermelerin çeşitlerine göre adlandırır. Buna göre bir elektronun elektrik yükünün pozitif olmaması bir değilleme olgusu, Güneş’in kütlesinin 1.99¥1030 kg ve Güneş’in yarıçapının 7X108 m olması bir tümel-evetleme olgusu, belli bir bakır tel yeterince ısıtılır ise genleşir bir koşullu olgusu, tüm metaller yeterince ısıtıldığında genleşir bir tümel-koşullu olgudur. Ancak bilim, konusu olan varlıkları tüm somutlukları ile incelemez. Bilimin asıl konusu, bu varlıklardan soyutlama ve idealleştirme yoluyla elde edilen nesne dizgeleridir. Nesne dizgelerini aşağıda inceliyoruz.

Geçerli bir tümevarımsal çıkarımın dört özelliği aşağıda verilmiştir:

1. Geçerli bir tümevarımsal çıkarım bilgi-arttıran bir çıkarımdır. Başka bir deyişle, sonucunun ifade ettiği bilgi öncüllerinde bulunan bilginin daha fazlasını içerir.


2. Geçerli bir tümevarımsal çıkarımın öncülleri doğru olup sonucu yanlış olabilir. Başka bir deyişle, sonucunun doğruluğu öncüllerinin doğruluğundan zorunlu olarak türetilemez.


3. Yeni öncüllerin eklenmesi tümevarımsal çıkarımın geçerliliğini tamamen değiştirebilir. (Monotonik-olmama özelliği)


4. Tümevarımsal çıkarım derecelidir. Başka bir deyişle öncülleri, sonucunu değişik derecelerde destekler. Bazı tümevarımsal çıkarımların öncülleri sonucunu daha fazla desteklerken, diğer bazılarının öncülleri sonucunu daha az destekler.

Dolayısıyla sorudaki III. nolu ifade, geçerli bir tümevarımsal çıkarımın özelliklerinden biri değildir.

Bilimin yöntemine bilimsel yöntem denir. Bilimsel yöntem, bilim insanlarının bilimin konusuna giren olgulara ilişkin bilimsel bilgi üretmek ve bu olguları açıklamak amacıyla yaptıkları işlemlerin tümünden oluşur. Bu işlemler fiziksel ile düşünsel işlemlere ayrılabilir. Fiziksel işlemler, gözlem, deney ve ölçmedir. Bu işlemlerle bilim insanları ile bilgisine erişmek istedikleri nesne dizgeleri arasında fiziksel etkileşme oluşur. Bilim insanı gözlemde nesne dizgesi tarafından etkilenir, deney de nesne dizgesini etkiler. Bilimsel yöntemin fiziksel işlemlerini Ünite 2’de inceleyeceğiz. Düşünsel işlemler, bir yandan tümdengelimsel ve tümevarımsal çıkarım işlemleri, öbür yandan çıkarım işlemlerine yaratıcı hayal gücünü de katmak yoluyla bilimsel hipotez kurma işlemleridir. Tümdengelimsel çıkarım ile tümevarımsal çıkarımdan kısaca söz edelim. Bu çıkarım biçimlerine geçmeden önce genel olarak “çıkarım” kavramını tanımlamak gerekir. A1,..., An, An+1 (n ≥ 0), birer önerme olduğunda ve “ ∴ “ simgesi, “o halde” anlamına geldiğinde, bir çıkarımın genel biçimi aşağıdaki gibidir: (8) A1,..., An An+1 (8)’de A1,..., An ’e çıkarımın öncülleri, An+1’e de çıkarımın sonucu denir. Başka bir deyişle (8), An+1 sonucu A1,..., An öncüllerinden türetilir diye okunur. Bir çıkarım, (8) yatay biçimi yerine dikey olarak da ifade edilebilir. Bu amaçla tümdengelimsel çıkarımlarda “ ∴ “ yerine “_________” simgesini, tümevarımsal çıkarımlarda ise “ ∴” yerine “ ==========” simgesini kullanacağız. Her iki çıkarımın geçerli ve geçersiz örnekleri verilebilir. Şimdi bu iki çıkarım biçimine birer geçerli örnek verelim. 9. Bütün metaller yeterince ısıtıldığında genleşir. a, yeterince ısıtılan bir metaldir. _____________________________________ a, genleşir. (9) çıkarımı, tümdengelimsel geçerli bir çıkarımdır. Nitekim A1,..., An ∴ An+1 çıkarımı tümdengelimsel geçerlidir ancak ve ancak A1,..., An öncüllerinin doğru, An+1 sonucunun yanlış olması olanaksız ise. (9) çıkarımının bu koşulu yerine getirdiği kolayca gösterilebilir. (Bu konu Sembolik Mantık dersinin konusu olup ilgili derste ayrıntıları ile işlenmektedir. Bkz. Taşdelen, 2009.) Tümevarımsal çıkarım örneği olarak yukarıdaki örneği yineleyebiliriz: 10. a1 yeterince ısıtılan bir metaldir ve a1 genleşmiştir. an yeterince ısıtılan bir metaldir ve an genleşmiştir. ==================================== Bütün metaller yeterince ısıtıldığında genleşir. geçerli bir tümevarımsal çıkarım olup, bu çıkarımın sonucu, n sayıdaki öncüllerinden büyük olasılıkla türetilir biçiminde ifade edilir. Bu örneklerden hareket ederek geçerli tümdengelimsel ve tümevarımsal çıkarımlar arasındaki farkları daha sistemli bir biçimde ortaya koymak öğretici olabilir. (Aşağıda yapacağımız bu karşılaştırma için bkz. Salmon et al., 1999, s. 11 - 12.) TÜMDENGELİM 1. Geçerli bir tümdengelimsel çıkarım bilgi-arttıran bir çıkarım değildir. Başka bir deyişle, sonucunun ifade ettiği bilgi zaten öncüllerinde bulunur. 2. Öncülleri doğru ise, sonucu zorunlu olarak doğrudur. 3. Öncüllerini değiştirmeden yeni bir öncül eklediğimizde çıkarımın geçerliliği değişmez. (Monotonik-olma özelliği) 4. Tümdengelimsel geçerlilik dereceli değildir; tümdengelimsel çıkarım ya tamamen geçerlidir ya da tamamen geçersizdir.TÜMEVARIM 1. Geçerli bir tümevarımsal çıkarım bilgi-arttıran bir çıkarımdır. Başka bir deyişle, sonucunun ifade ettiği bilgi öncüllerinde bulunan bilginin daha fazlasını içerir. 2. Geçerli bir tümevarımsal çıkarımın öncülleri doğru olup sonucu yanlış olabilir. Başka bir deyişle, sonucunun doğruluğu öncüllerinin doğruluğundan zorunlu olarak türetilemez. 3. Yeni öncüllerin eklenmesi tümevarımsal çıkarımın geçerliliğini tamamen değiştirebilir. (Monotonik-olmama özelliği) 4. Tümevarımsal çıkarım derecelidir. Başka bir deyişle öncülleri, sonucunu değişik derecelerde destekler. Bazı tümevarımsal çıkarımların öncülleri sonucunu daha fazla desteklerken, diğer bazılarının öncülleri sonucunu daha az destekler

Bilimin yöntemine bilimsel yöntem denir. Bilimsel yöntem, bilim insanlarının bilimin konusuna giren olgulara ilişkin bilimsel bilgi üretmek ve bu olguları açıklamak amacıyla yaptıkları işlemlerin tümünden oluşur. Bu işlemler fiziksel ile düşünsel işlemlere ayrılabilir. Fiziksel işlemler, gözlem, deney ve ölçmedir. Bu işlemlerle bilim insanları ile bilgisine erişmek istedikleri nesne dizgeleri arasında fiziksel etkileşme oluşur. Bilim insanı gözlemde nesne dizgesi tarafından etkilenir, deney de nesne dizgesini etkiler. Bilimsel yöntemin fiziksel işlemlerini Ünite 2’de inceleyeceğiz. Düşünsel işlemler, bir yandan tümdengelimsel ve tümevarımsal çıkarım işlemleri, öbür yandan çıkarım işlemlerine yaratıcı hayal gücünü de katmak yoluyla bilimsel hipotez kurma işlemleridir

Olgular, doğru olan önermeleri doğru kılan varlıklardır. Her önermenin karşılığı olan bir durum bulunur. Olgu, gerçek olan durum demektir.

Olaylar, belli zamanlarda somut nesnelerdeki değişimler ile aralarındaki etkileşimlerdir. Örneğin bir turnusol kâğıdının renginin maviden kırmızıya değişmesi ile iki bilardo topunun çarpışması birer olaydır.

Bilimsel önermenin bir olgunun bilgisini ifade edebilmesi için genel epistemolojinin aşağıdaki üç koşulunu yerine getirmesi gerektiği ileri sürülebilir: (i) Kabul koşulu: Önerme, ilgili bilim insanları topluluğunca kabul edilmelidir. (ii) Gerekçelendirme koşulu: Önermenin kabul edilmesi gerekçelendirilmelidir. (iii) Doğruluk koşulu: Önerme doğru olmalıdır. Bu üç koşulun şöyle bir semantik önkoşulu olduğunu söyleyebiliriz: Kabul edilen önermede geçen her terimin belirsizlikten arındırılmış bir tek anlamı olup, ilgili bilim insanları topluluğunun her üyesince tam olarak bilinmeli ve bu anlam iletilebilir ve paylaşılır olmalıdır. Ancak, ileride görüleceği gibi, yukarıda sözü geçen koşullardan her biri bilim felsefesinde sorunlara yol açmaktadır. Aşağıda bu üç koşulun ayrıntılarını ortaya koyuyoruz.

Bilim insanları ilgi alanlarına ait herhangi bir (yalın veya yalın-olmayan) bir olgunun bilgisine eriştiklerinde, bu olgunun karşılığı olduğu bir bilimsel önermeyi ortaya koymalıdırlar. Bir önermenin karşılığı olan bir olgu bulunursa önermeye doğru, bulunmazsa yanlış denilir. Bazı önermelerin doğru olup olmadıkları az sayıda gözlem ve/veya deneyle saptanabilir. Böyle bir önermeye gözlem önermesi denir. Gözlem önermeleri genellikle yalın önerme ya da az sayıda yalın önermenin tümel-evetlemesi biçimindedir. Örneğin a, bir metal olduğunda, “a, u yerinde ve t anında bir metaldir” bir yalın gözlem önermesi, “a, u yerinde ve t anında bir metaldir ve a, u yerinde ve t anında genleşmiştir” bir yalın-olmayan gözlem önermesidir. Bazen gözlem önermelerini u yerine ve t anına başvurmadan ifade edeceğiz. Buna göre yukarıdaki yalın gözlem önermesi yerine “a bir metaldir”, yalınolmayan gözlem önermesi yerine de “a bir metaldir ve a genleşmiştir” yazabiliriz. Bilimsel önermenin bir olgunun bilgisini ifade edebilmesi için genel epistemolojinin aşağıdaki üç koşulunu yerine getirmesi gerektiği ileri sürülebilir: (i) Kabul koşulu: Önerme, ilgili bilim insanları topluluğunca kabul edilmelidir. (ii) Gerekçelendirme koşulu: Önermenin kabul edilmesi gerekçelendirilmelidir. (iii) Doğruluk koşulu: Önerme doğru olmalıdır. Bu üç koşulun şöyle bir semantik önkoşulu olduğunu söyleyebiliriz: Kabul edilen önermede geçen her terimin belirsizlikten arındırılmış bir tek anlamı olup, ilgili bilim insanları topluluğunun her üyesince tam olarak bilinmeli ve bu anlam iletilebilir ve paylaşılır olmalıdır. Ancak, ileride görüleceği gibi, yukarıda sözü geçen koşullardan her biri bilim felsefesinde sorunlara yol açmaktadır. Aşağıda bu üç koşulun ayrıntılarını ortaya koyuyoruz.

Gözlem ve/veya deneye dayalı olmayan matematik gibi biçimsel bilimleri inceleyen felsefe dallarını, örneğin matematik felsefesini, bilim felsefesinin dışında tutuyoruz.

Bilim felsefesinde incelenen her kavram ve sorunun ontolojik, epistemolojik ve metodolojik olmak üzere üç ayrı boyutu vardır.

Belli bazı özelliklerden soyutlanmış olup, kalan özellikleri ise idealleştirilmiş somut nesnelere nesne dizgesi ya da fiziksel dizge denir.

Bir nesne dizgesi farklı anlarda farklı nesne-durumlarında olabildiği gibi, farklı anlarda aynı nesne-durumunda olabilir.

Bilimsel önermenin bir olgunun bilgisini ifade edebilmesi için genel epistemolojinin aşağıdaki üç koşulunu yerine getirmesi gerektiği ileri sürülebilir: (i) Kabul koşulu: Önerme, ilgili bilim insanları topluluğunca kabul edilmelidir. (ii) Gerekçelendirme koşulu: Önermenin kabul edilmesi gerekçelendirilmelidir. (iii) Doğruluk koşulu: Önerme doğru olmalıdır.

Bilim insanları kullandıkları bilim diline ait her gözlem önermesini değil, yalnız bilimsel çalışmaları için yararlı olacağını düşündükleri sınamaya değer gözlem önermelerini sınamak amacıyla geçici olarak kabul ederler.

Belirtik biçime getirilmiş yöntem ve çıkarım kurallarına dayanarak yapılan gerekçelendirmeye bilimsel pekiştirme diyoruz.

Güvenirliğin ölçütleri konusunda değişik görüşler vardır; bazı görüşlere göre güvenirliliğin ölçütü doğruluk, bazılarına göre deneyimsel uygunluk, diğer bazılarına göre ise pragmatik veya teknolojik yarardır.

Bilimin yöntemine bilimsel yöntem denir. Bilimsel yöntem, bilim insanlarının bilimin konusuna giren olgulara ilişkin bilimsel bilgi üretmek ve bu olguları açıklamak amacıyla yaptıkları işlemlerin tümünden oluşur. Bu işlemler fiziksel ile düşünsel işlemler olarak ikiye ayrılabilir.

TÜMEVARIM 1. Geçerli bir tümevarımsal çıkarım bilgi-arttıran bir çıkarımdır. Başka bir deyişle, sonucunun ifade ettiği bilgi öncüllerinde bulunan bilginin daha fazlasını içerir. 2. Geçerli bir tümevarımsal çıkarımın öncülleri doğru olup sonucu yanlış olabilir. Başka bir deyişle, sonucunun doğruluğu öncüllerinin doğruluğundan zorunlu olarak türetilemez. 3. Yeni öncüllerin eklenmesi tümevarımsal çıkarımın geçerliliğini tamamen değiştirebilir. (Monotonik-olmama özelliği) 4. Tümevarımsal çıkarım derecelidir. Başka bir deyişle öncülleri, sonucunu değişik derecelerde destekler. Bazı tümevarımsal çıkarımların öncülleri sonucunu daha fazla desteklerken, diğer bazılarının öncülleri sonucunu daha az destekler.

Bilim felsefesi, gözlem ve/veya deneye dayalı bilimleri inceleyen felsefe dalıdır. Gözlem ve/veya deneye dayalı olmayan matematik gibi biçimsel bilimleri inceleyen felsefe dallarını, örneğin matematik felsefesini, bilim felsefesinin dışında tutuyoruz. Gözlem ve/veya deneye dayalı bilimler, bir yandan fizik, kimya, biyoloji gibi doğa bilimleri, öte yandan sosyoloji, psikoloji, tarih gibi sosyal bilimlerdir. Doğru yanıt C seçeneğidir.

Mantıkçı empirist denilen bilim felsefecileri tek yöntem olarak mantıksal çözümlemeyi kullanmış, bilimin tarihini göz ardı etmişlerdir. Doğru yanıt C seçeneğidir.

Yalın olgu, bir somut nesnenin belli bir özellik taşıması veya birden çok sayıda nesne arasında belli bir bağıntının bulunması demektir. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Elektronun elektrik yükünün pozitif olmaması bir değilleme olgusu, Güneş’in kütlesinin 1.99¥1030 kg ve Güneş’in yarıçapının 7X108 m olması bir tümel-evetleme olgusu, belli bir bakır tel yeterince ısıtılır ise genleşir bir koşullu olgusu, tüm metaller yeterince ısıtıldığında genleşir bir tümel-koşullu olgudur. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Bilim felsefesinde incelenen her kavram ve sorunun ontolojik, epistemolojik ve metodolojik olmak üzere üç ayrı boyutu vardır. Ancak bilimin konusuna ilişkin kavram ve sorunların ontolojik, amacına ilişkin
olanların epistemolojik, yöntemine ilişkin olanların da metodolojik boyutunun işlevi ağır basar. Doğru yanıt E seçeneğidir.

Bilimin en temel ve genel amacı, konusu olan varlıklar üzerine sağlam bilgi vermektir. Doğru yanıt B seçeneğidir.

Öncüllerini değiştirmeden yeni bir öncül eklediğimizde çıkarımın geçerliliği değişmemesi monotonik olma özelliğidir.

Tümevarımın özellikleri şunlardır:
I. Geçerli bir tümevarımsal çıkarım bilgi-arttıran bir çıkarımdır.
II. Geçerli bir tümevarımsal çıkarımın öncülleri doğru olup sonucu yanlış olabilir.
III. Yeni öncüllerin eklenmesi tümevarımsal çıkarımın geçerliliğini tamamen değiştirebilir.
IV. Tümevarımsal çıkarım derecelidir.
Doğru yanıt E seçeneğidir.

Bilimsel hipotez sınamaya ya da kurmaya ilişkin betimleme sorunu, bilim felsefesinde farklı görüşlere yol açmıştır. Bu görüşleri dört çeşide ayırabiliriz: Salt Tümevarımcı Görüş, Hipotez-Pekiştirmesi Görüşleri, Salt Tümdengelimci-Hipotez- Yanlışlamacı Görüş ve Hipotez-Buluşu Görüşü. Doğru yanıt D seçeneğidir.

Belirtik biçime getirilmiş yöntem ve çıkarım kurallarına dayanarak yapılan gerekçelendirmeye bilimsel pekiştirme denilmektedir. Doğru yanıt A seçeneğidir.

Bilim felsefesi, gözlem ve/veya deneye dayalı bilimleri inceleyen felsefe dalıdır. Gözlem ve/veya deneye dayalı olmayan matematik gibi biçimsel bilimleri inceleyen felsefe dallarını, örneğin matematik felsefesini, bilim felsefesinin dışında tutuyoruz. Gözlem ve/veya deneye dayalı bilimler, bir yandan fizik, kimya, biyoloji gibi doğa bilimleri, öte yandan sosyoloji, psikoloji, tarih gibi sosyal bilimlerdir.

Bilimin yöntemine bilimsel yöntem denir. Bilimsel yöntem, bilim insanlarının bilimin
konusuna giren olgulara ilişkin bilimsel bilgi üretmek ve bu olguları açıklamak amacıyla yaptıkları işlemlerin tümünden oluşur. Bu işlemler fiziksel ile düşünsel işlemlere
ayrılabilir. Fiziksel işlemler, gözlem, deney ve ölçmedir.

Buraya kadar söylediklerimize bakarak bilimsel yöntemin işlevini şöyle özetleyebiliriz. Bilimsel yöntem bir yandan bilimsel bilgi üretimi için hangi bilimsel
(fiziksel ve düşünsel) işlemlerin uygun olduğunu, öbür yandan yapılan işlemlerin
sonucuna ve önceden kabul edilmiş önermelere bağlı olarak hangi yeni önermelerin kabul-edilebilir olduğunu belirler. Bilim insanları bilimsel yöntemin bilgisine
sahiptir. Ancak bilimsel yöntemin bilgisi, bilim dilinin dışında bir metodolojik
üst-dile ait önermelerle ifade edilmemiştir. Bu bilgi, bilimsel yöntemi kullanma
becerisinden başka bir şey değildir. Bilim insanları bu beceri sayesinde gerektiğinde belli bilimsel işlemler yaparlar ve beli bilimsel önermeler kabul ederler.
Ama bu davranışlarının dayandığı ilkeleri, yani bilimsel işlemlerin uygunluğunu
ve bilimsel önermelerin kabul-edilebilirliğini belirleyen kuralları, açık olarak dile
getirmezler. Bu kuralların bilim insanlarının örtük metodolojik öndayanakları olduğunu söyleyebiliriz

Bilimin yöntemine bilimsel yöntem denir. Bilimsel yöntem, bilim insanlarının bilimin
konusuna giren olgulara ilişkin bilimsel bilgi üretmek ve bu olguları açıklamak amacıyla yaptıkları işlemlerin tümünden oluşur. Bu işlemler fiziksel ile düşünsel işlemlere
ayrılabilir. Fiziksel işlemler, gözlem, deney ve ölçmedir. Bu işlemlerle bilim insanları
ile bilgisine erişmek istedikleri nesne dizgeleri arasında fiziksel etkileşme oluşur. Bilim
insanı gözlemde nesne dizgesi tarafından etkilenir, deney de nesne dizgesini etkiler.
Düşünsel işlemler, bir yandan tümdengelimsel ve tümevarımsal çıkarım işlemleri, öbür yandan çıkarım işlemlerine yaratıcı hayal gücünü de katmak yoluyla bilimsel hipotez kurma işlemleridir

Bilimsel açıklama son çözümlemede bilimsel teoriler, kısaca teoriler, kurmaya
dayanır. Açıklanması istenilen bir olgu türüne karşılık, genellikle tümel-koşullu
önerme biçimindeki varsayımlardan oluşan bir teori kurulur. Daha önce söylediğimiz gibi açıklanması istenilen her olgu, bilgisine erişilmiş olan bir olgu olmalıdır. Başka bir deyişle böyle bir olgunun doğru kıldığı bilimsel önerme, önceden ilgili bilim insanları topluluğunca doğrulanmış veya pekiştirilmiş olmalıdır.

Bilimsel önermenin bir olgunun bilgisini ifade edebilmesi için genel epistemolojinin aşağıdaki üç koşulunu yerine getirmesi gerektiği ileri sürülebilir: (i)
Kabul koşulu: Önerme, ilgili bilim insanları topluluğunca kabul edilmelidir. (ii)
Gerekçelendirme koşulu: Önermenin kabul edilmesi gerekçelendirilmelidir. (iii)
Doğruluk koşulu: Önerme doğru olmalıdır.

Kabul koşulu:Bilim insanlarının bir bilimsel önermeyi kabul etmeleri, bu önermeyi bilimsel çalışmalarında kullanmaya, daha açık olarak, her türlü bilimsel çıkarımların öncülleri olarak kullanmaya karar vermeleri demektir

Her bilim dalı, konusu olan somut nesnelerin tüm özellikleriyle değil, yalnızca
kendi ilgi alanlarına girenleri yönünden inceler. Böylece incelenen somut nesneler, bilim dalının ilgi alanı dışında kalan tüm özelliklerden soyutlanırlar. Belli
bazı özelliklerden soyutlanmış olup, kalan özellikleri ise idealleştirilmiş somut
nesnelere nesne dizgesi (ya da fiziksel dizge) denir. Örneğin mekanik bilim dalının konusu yalnız hız, ivme, kütle gibi mekanik özellikleri olan nesne dizgeleri,
termodinamik bilim dalının konusu ise, yalnız basınç, hacim, mutlak sıcaklık derecesi gibi termodinamik özellikleri olan nesne dizgeleridir.

Geçerli bir tümevarımsal çıkarım bilgi-arttıran bir çıkarımdır. Başka bir
deyişle, sonucunun ifade ettiği bilgi öncüllerinde bulunan bilginin daha
fazlasını içerir.
2. Geçerli bir tümevarımsal çıkarımın öncülleri doğru olup sonucu yanlış olabilir. Başka bir deyişle, sonucunun doğruluğu öncüllerinin doğruluğundan
zorunlu olarak türetilemez.
3. Yeni öncüllerin eklenmesi tümevarımsal çıkarımın geçerliliğini tamamen
değiştirebilir. (Monotonik-olmama özelliği)
4. Tümevarımsal çıkarım derecelidir. Başka bir deyişle öncülleri, sonucunu
değişik derecelerde destekler. Bazı tümevarımsal çıkarımların öncülleri sonucunu daha fazla desteklerken, diğer bazılarının öncülleri sonucunu daha
az destekler, Öncüllerini değiştirmeden yeni bir öncül eklediğimizde çıkarımın geçerliliği değişmez özelliği tümdengelimsel bir özelliktir.

Bütün metaller yeterince ısıtıldığında genleşir.
a, yeterince ısıtılan bir metaldir.
_____________________________________
a, genleşir.
(9) çıkarımı, tümdengelimsel geçerli bir çıkarımdır. Nitekim A1,..., An ∴ An+1
çıkarımı tümdengelimsel geçerlidir ancak ve ancak A1,..., An öncüllerinin doğru,
An+1 sonucunun yanlış olması olanaksız ise. (9) çıkarımının bu koşulu yerine
getirdiği kolayca gösterilebilir.

Bilim felsefecisi bilimin ne olduğunu araştırmak için, bilimin konusunu, amacını ve yöntemini incelemesi gerekir. Bilim felsefesinde incelenen her kavram ve sorunun ontolojik, epistemolojik ve metodolojik olmak üzere üç ayrı boyutu vardır. Ancak bilimin konusuna ilişkin kavram ve sorunların ontolojik, amacına ilişkin olanların epistemolojik, yöntemine ilişkin olanların da metodolojik boyutunun işlevi ağır basar.

Dünya’nın Güneş’in etrafında dönmesi yalın olgudur.

Belli bazı özelliklerden soyutlanmış olup, kalan özellikleri ise idealleştirilmiş somut nesnelere nesne dizgesi (ya da fiziksel dizge) denir.

Tümel-koşullu doğru bir önermenin karşılığı olan tümel-koşullu olgu evrende bir düzenliliktir.

Bilimsel önermenin bir olgunun bilgisini ifade edebilmesi için genel epistemolojinin aşağıdaki üç koşulunu yerine getirmesi gerektiği ileri sürülebilir:
(i) Kabul koşulu: Önerme, ilgili bilim insanları topluluğunca kabul edilmelidir. (ii) Gerekçelendirme koşulu: Önermenin kabul edilmesi gerekçelendirilmelidir. (iii) Doğruluk koşulu: Önerme doğru olmalıdır.

a, bir metal olduğunda, “a, u yerinde ve t anında bir metaldir” bir yalın gözlem önermesi, “a, u yerinde ve t anında bir metaldir ve a, u yerinde ve t anında genleşmiştir” bir yalın-olmayan gözlem önermesidir.

Olgu, karşılığı olduğu önermeyi doğru kılan varlıktır. Bu varlığa doğru kılıcı denir.

Düşünsel işlemler, bir yandan tümdengelimsel ve tümevarımsal çıkarım işlemleri, öbür yandan çıkarım işlemlerine yaratıcı hayal gücünü de katmak yoluyla bilimsel hipotez kurma işlemleridir.

Geçerli bir tümdengelimsel çıkarım bilgi-arttıran bir çıkarım değildir. Başka bir deyişle, sonucunun ifade ettiği bilgi zaten öncüllerinde bulunur.

“Yeni öncüllerin eklenmesi tümevarımsal çıkarımın geçerliliğini tamamen değiştirebilir.”

Bilimin amacını açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin amacını açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin amacını açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin amacını açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin amacını açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin amacını açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin amacını açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin amacını açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin amacını açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin amacını açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin amacını açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin amacını açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin amacını açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,
Matematik gözlem ve/veya deneye dayalı bir bilim dalı değildir, biçimsel bilimler arasında gösterilir. Bu sebeple doğru yanıt D seçeneğidir.

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,
Bilimin konusuna ilişkin kavram ve sorunların ontolojik boyutunun işlevi ağır basar Bilimin amacına ilişkin kavram ve sorunların epistemolojik boyutunun işlevi ağır basar. Bilim felsefesinde bütün kavram ve sorunlar için ontolojik, metodolojik ve epistemolojik boyuttan söz edilebilir.

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,
Bir demir tel yeterince ısıtılırsa genleşir olgusu bir tümel-koşullu olgu değildir. Tüm metaller yeterince ısıtıldığında genleşir olgusu bir koşullu olgudur.

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,
Mavi, yeşil, pembe gibi renklerin farklı renk tonları vardır bu sebeple bunlar belirlenmiş özellik değildir, renk türünün alt türleridir.

Bilimin amacını açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,
Tümel koşullu olgu bir yalın-olmayan olgu türüdür bu sebeple D seçeneği yanlıştır.

Bilimin amacını açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,
Bilimsel önermenin bir olgunun bilgisini ifade edebilmesi için kabul, doğruluk ve gerekçelendirme koşulunu yerine getirmesi gerekir. Gözlemlenebilirlik koşulu söz konusu değildir.

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,
Deney ve gözlem fiziksel işlemlerdir bir gözlem sonucu çıkarım yapmak ise düşünsel işlemdir, bu sebeple cevap C seçeneğidir.

Bilimin amacını açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,
Geçerli bir tümdengelimsel çıkarım bilgi arttıran bir çıkarım değildir, sonucunun ifade ettiği bilgi zaten öncüllerinde bulunur.

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,
Her nesne dizgesi birden çok sayıda nesne dizgesinin bir araya gelmesinden oluşur ifadesi doğru değildir çünkü bölünmeyen atom-altI parçacık olan nesne dizgeleri de vardır. Diğer ifadelerse doğrudur. Bu sebeple doğru yanıt E seçeneğidir.

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,
Salt olanaklı durum gerçeklikte koşulsallığın ortadan kalkamayacağı için gerçek olmayan durumdur

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.
A hariç diğerleri yanlış önermedir

Bilimin amacını açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,
B doğru önermedir.

Bilimin yönteminin nelerden oluştuğunu ana hatlarıyla açıklayabileceksiniz.
C doğru önermedir

Bilimin konusunu oluşturan nesne dizgelerini açıklayabilecek ve tartışabileceksiniz,
C şıkkı doğru önermedir

Öncüllerini değiştirmeden yeni bir öncül eklediğimizde çıkarımın geçerliliği değişmez ifadesi tümdengelimsel çıkarımların monotonik olma özelliği ile ilgilidir. Doğru yanıt B seçeneğidir.

"Dünya Güneş'in etrafında döner" yalın olguya örnektir. Doğru yanıt A seçeneğidir.