Tanımlayıcı yöntem, çocukların hangi dil becerilerini hangi yaşta edindiklerini kronolojik olarak belirlemeye ve tanımlamaya çalışır.

Davranışçı yaklaşıma göre zihnimiz doğduğumuzda boş bir levha gibidir. Dünyaya boş bir tank ile gelen çocuk öğrenme ile gelişir, tüm davranışlarının kaynağı öğrenmedir.

İlk kez sindirim sistemini inceleyen Ivan Pavlov tarafından kazayla sayılabilecek şekilde keşfedilmiştir.

İstenilen bir şeyi elde etmek ya da hoşlanılmayan bir şeyden kaçınmak amacıyla yapılan ve kendi sonucundan etkilenen, öğrenilmiş davranışlara edim ya da edimsel davranış denmektedir.

Davranışçı görüş genetik-çevre tartışmasının çevre tarafındayken doğuştancılık genetik tarafındadır.

Doğuştancı yaklaşımın en önemli temsilcilerinden biri Noam Chomsky’dir

Dil ediniminde yetişkinlerin rolü sınırlıdır.

Bilişsel yaklaşımda sözü edilen en temel zihinsel yapılara şema denmektedir.

Sembolik dönemde çocuklar benmerkezcidirler.

Çocuğun kendi başına, bağımsız olarak yapabilecekleri ile ilgili seviyeye gerçek gelişim seviyesi denir.

Davranışçılığın en önemli özelliği, insan zihnindeki gözlenemeyen duygu ve düşünceler gibi özelliklerin incelenmesine karşı çıkmasıdır.

Klasik koşullanmanın gerçekleşmesi için:
• Doğal bir “uyaran-tepki” bağının olması (et-salya salgılama)
• Koşullu uyaran koşulsuz uyarandan hemen önce verilmesi, birleştirilmesi (zil sesi-et).
• Koşullu uyaran ile koşulsuz uyaran bağının tekrarlanması gerekir. Ancak, bazı korku yaratan durumlarda tek bir yaşantı da öğrenmeyi sağlayabilir.

Gürültü yapan üst komşusunu uyardığında gürültülerinin kesildiğini gören Şahbaz ailesi, benzer durumlarda aynı davranışı tekrarlamaktadır. Bu olay olumsuz pekiştirme örneğidir. Olumsuz pekiştireç ise gürültüdür.

Sommerville’e göre çocuklar dil edinimi sürecinde ebeveynlerini çok nadir taklit etmektedir. Sommerville bu görüşünü çocukların yapmış olduğu hataların daha önce hiç duyulmamış, karşılaşılmamış hatalar olması ile desteklemektedir. Ayrıca uyaran yoksunluğuna dikkati çekerek çocukların sınırlı dil girdisine maruz kaldıklarını
belirtmektedir.

Çocukların herhangi bir dili öğrenmek için kalıtsal bir yetiyle doğduğuna inanan Chomsky, çocukların doğru kullandıkları belirli dilsel yapıların zihinlerinde zaten var olduğunu ve her çocukta bir dilin temel kurallarını ve dilbilgisel yapılarını onun zihnine kodlayan bir “dil edinim düzeneği” olduğunu iddia eder.

Tüm bu bilgiler ışığında doğuştancılık yaklaşımının temel varsayımlarını aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür:
• Çocuklar dile ilişkin bir kapasiteyle doğarlar.
• Dil özellikleri evrenseldir; yani tüm dillerde ortak olan bazı özellikler bulunmaktadır.
• Dil öğrenilmez, edinilir.
• Çocuklar dil edinimini kolaylaştıran bir mekanizmaya sahiptir.
• Dil ediniminde yetişkinlerin rolü sınırlıdır.
• Çocuklar daha önce hiç duymadıkları tümceleri üretip anlayabilir.

Bilişsel yaklaşımın en önemli noktası çocuğu dünyayı anlamak için araştıran bir bilim insanı gibi görmesidir. Piaget’ye göre çocuk, çevresindeki dünyayı anlamaya çalışırken aktiftir.

Gerçek gelişim seviyesi sosyo-kültürel yaklaşımın temel kavramları arasında yer almaktadır.

Eğitici kişi davranışlarıyla çocuğa model olabilir ve/veya çocuğa sözel yönergeler, ipuçları sağlar. Vygotsky bu sürece işbirlikçi diyalog adını vermiştir.

Sosyo-kültürel yaklaşımın öncüsü olan L. Vygotsky, Piaget ile aynı dönemlerde yaşamıştır. İki kuramcı birbirlerinin yaklaşımlarından hem etkilenmiş hem de birbirlerini eleştirmişlerdir. Sosyo-kültürel yaklaşım da bilişsel yaklaşım gibi etkileşimci bir yaklaşımdır. Başka bir deyişle, gelişimin biyolojik, bilişsel ve çevresel etkilerin etkileşimiyle mümkün olduğunu savunmaktadır.

Dilin nasıl edinildiği ya da öğrenildiğini açıklamaya çalışan iki temel yöntem bulunmaktadır: Tanımlayıcı ve Açıklayıcı yöntemler. Tanımlayıcı yöntem, çocukların hangi dil becerilerini hangi yaşta edindiklerini kronolojik olarak belirlemeye ve tanımlamaya çalışır. Örneğin, “6 aylıkken çoğu bebek ana dilindeki temel sesleri tanır” ya da “3 yaşında 2-3 sözcüklü ifadeler kullanır.” gibi. Açıklayıcı yöntemde ise, dil gelişiminin altında yatan asıl mekanizmalar, öğrenme ilkeleri, zihinsel yapılar, bilişsel süreçler, sosyal etkenler incelenir. Çocukların ne yaptığı değil niye ve nasıl yaptığı açıklanmaya çalışılır.

Klasik koşullanmanın tüm temel bileşenini içeren bu deney, sonrasında psikologlarca insan davranışları için de düzenlenmiştir. Örnekteki ilk bileşen, refleksif ya da fizyolojik tepkiye neden olan koşulsuz uyarandır (et). Koşulsuz uyaran, varlığı bir organizmanın (insan ya da hayvan olabilir) değişmez olarak belirli bir şekilde tepki vermesine neden olan uyarandır. Koşulsuz uyaranın her ortaya çıkışında organizmanın doğal olarak verdiği tepki koşulsuz tepkidir (salya salgılama). Deneyin başlangıcında köpekte herhangi bir tepkiye neden olmayan zil sesi nötr uyarandır. Zil sesi, tekrarlı olarak koşulsuz uyaran (et) ile birlikte sunulduktan sonra aynı tepkiyi ortaya çıkarmaya başlayınca koşullu uyaran (zil sesi) haline gelir. Yani, başlangıçta nötr olduğu halde, bir koşulsuz uyaranla eşlenerek sonrasında da tek başına sunulduğu zaman organizmada istenen tepkiyi çıkarma gücünü kazanan uyarandır. Koşullu tepki ise, koşullanma sonrasında organizmanın sadece koşullu uyaran var olduğu zaman ortaya koyduğu tepkidir.

Edimsel Koşullanma:
Klasik koşullanmanın daha çok refleksif, fizyolojik tepkilerle yani, istemsiz davranışlarla ilişkili olduğundan bahsetmiştik. Ancak, insanların çoğu davranışı, istemli gerçekleşir. Kurama göre bu davranışlar ödüllendirildiği zaman tekrarlanır, görmezden gelindiği ya da cezalandırıldığında söner. Çocuklar alacakları bir cezadan kurtulmak ya da öğretmenleri tarafından ödüllendirilmek için ödevlerini yapabilirler. Yetişkinler para kazanmak, eğlenmek, diğer insanlar tarafından övgü alma ya da hapse girmemek, yalnız kalmamak, acı çekmemek için çeşitli davranışlarda bulunmayı tercih ederler. Davranışlarımız sonucunda ya hoşumuza giden bir durum ortaya çıkar ve davranışın tekrar etme olasılığını arttırır, ya da hoşumuza gitmeyen bir sonuç ortaya çıkar ve davranışın devam etme ya da tekrarlama olasılığı azalır. İstenilen bir şeyi elde etmek ya da hoşlanılmayan bir şeyden kaçınmak amacıyla yapılan ve kendi sonucundan etkilenen, öğrenilmiş davranışlara edim ya da edimsel davranış denmektedir. Bu tür öğrenmelere de edimsel ya da araçsal koşullanma denir.

Olumsuz pekiştirme, davranış sonrasında istenmedik bir uyaranın ortamdan uzaklaştırılması, geri çekilmesi ile davranış sıklığının, süresinin, tekrarlanma olasılığının arttırılmasıdır. Buradaki istenmedik uyarana da olumsuz pekiştireç adı verilir. Yani olumsuz pekiştireç, azaltılması ya da sonlandırılması yapılmakta olan davranışın gelecekte tekrarlanma olasılığını arttıran her türlü olay, nesne ya da durumdur. Örneğin, karnı acıkmış olan (istenmedik durum) bebek ağladığı zaman mama verilir ya da emzirilirse (istenmeyen durumun ortadan kaldırılması), bebeğin daha sonra tekrar acıktığında ağlama olasılığı artar. Bu örnekte olumsuz pekiştireç bebeğin açlık hissidir ve ortadan kaldırılmasıyla ağlama davranışı arttığı için olumsuz pekiştirme gerçekleşmiş olur.

Davranışlarımızı her zaman pekiştirme ile öğrenmeyiz. Bazen davranışlarımız sonucunda istenmedik uyaranlarla, durumlarla karşılaşabiliriz. Hız sınırını geçen kişiye para cezası verilmesi, kişi kötü bir söz söylediği için arkadaşının ona darılması, eve çok geç gelen çocuğa bir süre dışarı çıkmayı yasaklama hatta suç işleyen kişinin hapse atılması gibi durumlar kişilerin bu davranışları tekrar yapma olasılıklarını azaltacaktır. Benzer şekilde olumlu davranışlarımız da bazen olumsuz durumlarla sonuçlanabilir. Çocuğun annesine soru sorduğunda azar işitmesi, çok çalıştığı halde kişinin maaşının artmaması, yardım isteyen bir kişinin kaba bir şekilde reddedilmesi gibi durumlarda da kişiler bu davranışları tekrar yapmak istemeyecektir. Örneklerden de anlaşılacağı gibi ceza, varlığı yapılan davranışın gelecekte tekrarlanma olasılığını azaltan her türlü olaydır. Başka bir deyişle ceza, davranış sonucunda istendik bir uyaranın geri çekilmesi veya istenmedik bir uyaranın verilmesidir. Pekiştirmenin aksine ceza izlediği davranışı azaltır ya da güçsüzleştirir.
Cezalar davranış üzerindeki etkilerine göre ikiye ayrılır; birinci ve ikinci tip ceza. Birinci tip ceza, ortama hoş olmayan, istenmeyen bir uyaranın ilave edilmesi; ikinci tip ceza ise ortamdan hoş, sevilen, istendik bir uyaranın çıkarılmasıdır. Azarlamak, ayakta bekletmek I. Tip cezalara, hız sınırını aşan sürücünün ehliyetini elinden almak, ders çalışmayan çocuğun televizyon seyretmesine izin vermemek ise II. Tip cezalara örnektir. Olumlu ceza istenmeyen davranıştan sonra ortama hoşa gitmeyen bir uyaran eklenmesidir.

Doğuştancılık yaklaşımının temel varsayımlarını aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür:

• Çocuklar dile ilişkin bir kapasiteyle doğarlar.
• Dil özellikleri evrenseldir; yani tüm dillerde ortak olan bazı özellikler bulunmaktadır.
• Dil öğrenilmez, edinilir.
• Dil ediniminde yetişkinlerin rolü sınırlıdır
• Çocuklar dil edinimini kolaylaştıran bir mekanizmaya sahiptir.
• Dil ediniminde yetişkinlerin rolü sınırlıdır.
• Çocuklar daha önce hiç duymadıkları tümceleri üretip anlayabilir

Özümleme yeni bilgi veya deneyimi eski şemaların içine alma ve şemanın parçası haline getirme sürecidir. Özümlemenin tamamlayıcı süreci olan düzenleme, özümleme yoluyla içeri alınan yeni bilgilere göre şemanın değiştirilmesidir. Eğer yeni gözlemlerimiz, bilgilerimiz, deneyimlerimiz var olan şemalarımıza uymuyorsa düzenlemeyi kullanırız. Şemalarımızı değiştiririz ki gözlemimize ya da deneyimimize uysun. Örneğin bir çocuk hayvanat bahçesinde ilk defa zebra gördüğünde onu ‘at’ şemasına sokar ve “Bak, at!” diyebilir (özümleme). Zebranın attan farklı özelliklerini fark ettikçe ‘çizgili at, pijamalı at’ vb. sözcükler kullanabilir. Sonunda deneyimleri ve bilgisi arttıkça zebranın attan farklı bir hayvan olmasının yanında farklı bir adı olduğunu da öğrenir ve ‘zebra’ sözcüğünü kullanmaya başlar (düzenleme).

Bu dönemdeki önemli bir kazanım, çocukların benmerkezcilikten uzaklaşmasıdır. Yani artık diğer insanların kendilerinden farklı düşünüp, farklı şekilde bilgi sahibi olabileceklerini anlayabilirler. Bir hikâyede anlatılan karakterin yerine kendisini koyup, o durumda ne hissedebileceğini tahmin edebilir. Konuşma da benmerkezci değil artık sosyalleşmiştir. Sosyal konuşma, benmerkezci konuşmanın aksine iletişim amaçlıdır. Benmerkezci konuşmada çocuk için karşıdaki kişi, ne düşündüğü, ne söylediği, kendisine cevap vermediği önemli değildir. Buna karşın sosyal konuşmada çocuk bilgisini karşıya aktarır, soru sorar, cevap bekler, isteklerini, duygu ve düşüncelerini paylaşmaya çalışır. Bu durum hem bilişsel gelişim hem de dil becerileri açısından oldukça önemlidir.

Yakınsal gelişim alanına benzer bir durum daha sonraki yıllarda Bruner tarafından iskele modeli olarak tekrar tanımlanmıştır. İskele modeli adını inşaatlarda boya ya da sıva yapmak için kurulan ve her katın işi tamamlandıktan sonra bir üst kata geçmeyi ve iş bittiğinde teker teker geri toplamayı gerektiren iskeleden gelmektedir. Buradan yola çıkan Bruner, çocuğun bilişsel yeterliliğini bir üst seviyeye yükseltmek için yetişkinin iskele görevi görebileceğini ortaya koymuştur. İskele ilk önce en düşük seviyeye kurularak, kendisine verilen görevi nasıl yapacağını bilmeyen çocuğa maksimum yardım verilir. Çocuğun hali hazırdaki bilgi ve becerilerinden yola çıkan yetişkin görevi küçük adımlara böler ve teker teker çocuğa anlatır, gösterir, model olur, ipucu verir ve onu kendi başına etkinliği yapması için cesaretlendirir. Çocuk görevi gerçekleştirmek için gerekli adımları öğrendikçe yetişkin, yardımlarını (iskelesini) aşamalı olarak geri çeker. Burada, yetişkinin yardımını, desteğini çocuğu değişen ve gelişen bilişsel becerisine göre en uygun şekilde ayarlayabilmesi önemlidir (Maviş, 2005). İskele modelinde çocuğu desteklemek için kullanılan yöntemler model olma, yönerge verme, soru sorma, görevi yapılandırma ya da parçalara bölme, geri dönüt verme, cesaretlendirme ve desteğin giderek azaltılmasıdır. İskele modeli özellikle eğitim alanında okuma yazma becerilerinin kazandırılmasında sıklıkla kullanılmaktadır. Çocuklar okula ilk başladıklarında yazmayı bir anda öğrenemezler. Bu yüzden yazı yazma becerisi çocuğun yapabileceği etkinliklerden başlayıp adım adım ilerlenerek öğretilebilir. Örneğin önce dikey ve yatay çizgiler çizme, sonra yuvarlaklar, sonra bunları birleştirerek harfleri oluşturma, daha sonra harfleri birleştirerek sözcükler şeklinde ilerlenebilir.

Sosyal konuşma, dışsal iletişimdir, diğer insanlarla konuşmak için kullanılır (Tipik olarak 2 yaştan itibaren). Kendi kendine konuşma, kendimize yaptığımız sesli konuşmadır (tipik olarak 3 yaştan itibaren) ve zihinsel bir işlevi vardır. Kendi kendine konuşma gitgide silikleşir, duyulmaz hale gelir ve sessiz içsel konuşmaya dönüşür (tipik olarak 7 yaştan itibaren). Vygotsky kendi kendine konuşmanın önemini ilk ortaya koyan psikologtur. Kendi kendine konuşma sosyal ve içsel konuşma arasında bir geçiş noktasıdır ve dil ile düşüncenin birleşerek sözel düşünmeyi oluşturduğu aşamadır. İçsel konuşma çocuğun dikkatini toplamasını, duyularıyla algılamasını, belleğine kaydetmesini ve geri çağırmasını, problem çözerken plan yapıp yürütmesini, kısaca düşünmesini sağlayan bir süreçtir. Kendi kendine konuşma, Piaget’nin monolog kavramı ile örtüşmektedir fakat Vygotsky’nin aksine Piaget monologları amaçsız, sosyal olmayan ve iletişime zarar verici olarak görmektedir.

Davranışçılığın en önemli özelliği, insan zihnindeki gözlenemeyen duygu ve düşünceler gibi özelliklerin incelenmesine karşı çıkmasıdır. Davranışçı görüşe göre dil öğrenilmiş, ölçülebilir, gözlenebilir sözel bir davranıştır. Dil öğrenimi de herhangi bir becerinin öğrenimi gibidir. Başka bir deyişle dil, uyaran, çevresel koşullar ve tepkiler arasındaki bağlantının öğrenilmesi ile gelişir.

Koşulsuz uyaran, varlığı bir organizmanın (insan ya da hayvan olabilir) değişmez olarak belirli bir şekilde tepki vermesine neden olan uyarandır. Koşulsuz uyaranın her ortaya çıkışında organizmanın doğal olarak verdiği tepki koşulsuz tepkidir (salya salgılama). Deneyin başlangıcında köpekte herhangi bir tepkiye neden olmayan zil sesi nötr uyarandır. Zil sesi, tekrarlı olarak koşulsuz uyaran (et) ile birlikte sunulduktan sonra aynı tepkiyi ortaya çıkarmaya başlayınca koşullu uyaran (zil sesi) haline gelir.

Davranışçı yaklaşıma göre, çocuğun dil öğrenmesinde çevresindeki yetişkinlere büyük rol düşmektedir. Bu yüzden çocukların dil gelişimini desteklemek için yetişkinlere düşen görevler şu şekilde sıralanabilir:
• Dilin tüm bileşenlerini (içerik, biçim ve kullanım) doğru ve uygun kullanmaya dikkat ederek çocuğa model olunmalıdır.
• Çocuğun uygun dil davranışları mümkün olduğunca pekiştirilmelidir.
• Çocuğun söylediği sözcük, cümle, ifade ya da sözel olmayan iletişim yöntemlerine uygun tepkilerle yanıt verilmeli, çocuğun ifade ettiği ihtiyaçları uygunsa karşılanmalıdır.
• Çocuğun bulunduğu ev ya da diğer ortamlarda dil gelişimini ve sözcük dağarcığını destekleyecek çevre düzenlemesi yapılmalıdır (nesneler, resimler, oyun kartları, hikâye kitapları, kâğıt, boya kalemleri gibi).
• Hem dinleme, anlama hem de konuşma, dil üretimini gerektiren oyun ve oyuncaklar düzenlenebilir, alınabilir, yapılabilir.

Doğuştancı kurama göre dil, bilişsel ve zihinsel yetilerden bağımsızdır. Davranışçılığın aksine doğuştancı kurama göre çocuk genetik açıdan programlanmıştır. Her çocuğun dil için önceden kurulmuş saati vardır. Olağanüstü koşullar dışında her çocuk dili edinmektedir.

Chomsky’e göre (1957) evrensel dilbilgisi kurallarına ilişkin bilgi, dilsel edinçtir (competence) ve doğuştandır. Başka bir deyişle edinç, anadili konuşucusunun sonsuz sayıda tümce üretip anlamasını sağlayan düzenek veya kurallar dizgesi; bireyin anadiline ilişkin sezgisel-örtük bilgisidir. Dolayısıyla çocuk, çevresinden görece bağımsız olarak dili edinir.

Doğuştancılık yaklaşımının temel varsayımlarını aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür:
• Çocuklar dile ilişkin bir kapasiteyle doğarlar.
• Dil özellikleri evrenseldir; yani tüm dillerde ortak olan bazı özellikler bulunmaktadır.
• Dil öğrenilmez, edinilir.
• Çocuklar dil edinimini kolaylaştıran bir mekanizmaya sahiptir.
• Dil ediniminde yetişkinlerin rolü sınırlıdır.
• Çocuklar daha önce hiç duymadıkları tümceleri üretip anlayabilir.

Çocukların nasıl düşündüğü, nasıl algıladığı, nasıl mantık yürüttüğü ile ilgilenen ilk kuramcı, bir biyolog ve psikolog olan Jean Piaget’dir. Dil gelişimi ile ilgili ilk bilişsel kuram 1920’lerde Piaget tarafından geliştirilmiştir. Piaget farklı yaşlardaki çocukları incelemiş ve becerilerini, özelliklerini tanımlamıştır. Piaget’nin bilişsel kuramı oldukça geniş kapsamlıdır. Hem doğumdan ergenliğe kadar olan gelişimi, hem de dil, akıl yürütme, ahlak ve bellek gibi farklı alanları kapsamaktadır.

Özümleme (Assimilation) yeni bilgi veya deneyimi eski şemaların içine alma ve şemanın parçası haline getirme sürecidir.

Somut işlemler döneminde mantıklı düşünmenin temelleri atılır ancak henüz tam gelişmiş değildir. Adından da anlaşılacağı gibi zihinsel işlemler sadece somutlaştırılarak yapılabilir. Somut olduğu sürece karmaşık problemleri çözebilirler ama soyut problemlerde zorlanırlar. Korunum, herhangi bir nesne ya da nesne grubunun fiziksel biçimi ya da mekandaki korunumu değiştiğinde, nesnenin miktar, sayı, alan, hacim vb. özelliklerinin değişmeyeceği ilkesidir. Sıralama, nesne ve olayları belli özelliklerine göre düzenleyebilme ve seri halinde olan durumu anlayabilme becerisidir. Çocuklar somut işlemler döneminde nesneleri büyüklüğüne, uzunluğuna, miktarına göre sıralayabilirler. Küçük bir hikâyeyi anlatan sıralı kartları sezgisel dönemde sıralayamazken, bu dönemde yapabilirler. Sınıflama, nesneleri belirli özelliklerine göre gruplama, ayrıştırma işlemidir ve bir grup nesnenin başka bir grup nesnenin alt sınıfı olabileceğini anlama becerisini gerektirir.

Vygotsky’ye göre çocuğun en önemli öğrenme yaşantıları o becerilere sahip, usta bir eğitici ile sosyal etkileşimler aracılığı ile gerçekleşir. Bu kişi çoğunlukla çocuğun çevresindeki bir yetişkin, yani anne, baba, bakıcı veya diğer yakınlar ya da diğer çocuklar olabilir. Eğitici kişi davranışlarıyla çocuğa model olabilir ve/veya çocuğa sözel yönergeler, ipuçları sağlar. Bu sürece işbirlikçi diyalog (cooperative/collaborative dialogue) adını vermiştir. Çocuk eğiticinin sağladığı model ya da yönergeyi anlamaya çalışır; sonra bilgiyi içselleştirir ve kendi performansına yol gösterecek ya da düzenleyecek şekilde kullanır.

Davranışçı yaklaşım doğa-çevre tartışmasının çevre tarafında yer almaktadır. Davranışçı yaklaşıma göre zihnimiz doğduğumuzda boş bir levha gibidir. Dünyaya boş bir tank ile gelen çocuk öğrenme ile gelişir, tüm davranışlarının kaynağı öğrenmedir.

Yetişkin, çocuğun sözcüksel/anlamsal hatasını ‘balon değil, o uçurtma’ şeklinde düzeltmiş, sesletim hatasını ise düzeltmeden yani yanlışını belirtmeden sadece doğru söylenişine model olmuştur.

Kendi kendine konuşma, tipik olarak 3 yaştan itibaren kendimize yaptığımız sesli konuşmadır ve zihinsel bir işlevi vardır. Kendi kendine konuşma gitgide silikleşir, duyulmaz hale gelir ve sessiz içsel konuşmaya dönüşür (tipik olarak 7 yaştan itibaren). Vygotsky kendi kendine konuşmanın önemini ilk ortaya koyan psikologtur. Kendi kendine konuşma sosyal ve içsel konuşma arasında bir geçiş noktasıdır ve dil ile düşüncenin birleşerek sözel düşünmeyi oluşturduğu aşamadır.

Sözcüklerle ya da sembollerle ilgili duygusal tepkilerimiz ya da kişi, nesne, eylem, olay ve olgularla sözcükleri ilişkilendirmemiz klasik koşullama yoluyla olabilmektedir. Örneğin bir kişi ‘kedi’ sözcüğünü ya da resmini gördüğünde
korku, endişe, heyecan hissedebilir ve kediyi nankör, saldırgan, vahşi bir hayvan olarak tanımlayabilir. Oysa evinde kedi ile büyümüş ve kötü bir deneyimi olmamış bir yetişkin için kedi; huzur, sevgi, mutluluk duyguları uyandırabilir ve sıcak, sevecen, estetik bir hayvan olarak tanımlanabilir.

Davranışçı kuram edimsel koşullamaya göre dil öğrenimini de benzer şekilde açıklar. Örneğin, henüz konuşmaya başlamamış bir bebek tesadüfi olarak dilimize benzeyen heceler üretebilir (babababa, dededede, mamama gibi). Bunu fark eden yetişkinler bebeğin anlamlı bir şeyler söylediğini düşünerek çok olumlu tepkiler verirler (gülmek, heyecanla bağırmak, alkışlamak, diğer insanları çağırıp göstermek gibi). Eğer verilen bu tepki bebeğin hoşuna giderse aynı davranışı tekrarlamaya çalışır ve dilimizde anlamlı olan heceler daha fazla üretilmeye başlanır.

Olumsuz pekiştirme, davranış sonrasında istenmedik bir uyaranın ortamdan uzaklaştırılması, geri çekilmesi ile davranış sıklığının, süresinin, tekrarlanma olasılığının arttırılmasıdır. Buradaki istenmedik uyarana da olumsuz pekiştireç adı verilir. Yani olumsuz pekiştireç, azaltılması ya da sonlandırılması yapılmakta olan davranışın gelecekte tekrarlanma olasılığını arttıran her türlü olay, nesne ya da durumdur. Örneğin, karnı acıkmış olan (istenmedik durum) bebek ağladığı zaman mama verilir ya da emzirilirse (istenmeyen durumun ortadan kaldırılması), bebeğin daha sonra tekrar acıktığında ağlama olasılığı artar. Bu örnekte olumsuz pekiştireç bebeğin açlık hissidir ve ortadan kaldırılmasıyla ağlama davranışı arttığı için olumsuz pekiştirme gerçekleşmiş olur.

Cezalar davranış üzerindeki etkilerine göre ikiye ayrılır; birinci ve ikinci tip ceza. Birinci tip ceza, ortama hoş olmayan, istenmeyen bir uyaranın ilave edilmesi; ikinci tip ceza ise ortamdan hoş, sevilen, istendik bir uyaranın çıkarılmasıdır. Azarlamak, ayakta bekletmek I. Tip cezalara, hız sınırını aşan sürücünün ehliyetini elinden almak, ders çalışmayan çocuğun televizyon seyretmesine izin vermemek ise II. Tip cezalara örnektir.

Doğuştancı yaklaşımın en önemli temsilcilerinden biri Noam Chomsky’dir. Doğuştancı yaklaşımda Chomsky, bunca uyaran yoksunluğuna karşın insan beyninin karmaşık bir dizge olan dili çok kısa bir sürede ve kusursuz bir şekilde edinebilmesi durumunu insan beyninde doğuştan var olan “Evrensel Dilbilgisi” ile açıklamaktadır.

Eğer çocuk kritik dönem sürecinde anadilini edinmiş ve 12 yaşından önce ikinci bir dil öğrenmeye başlamışsa, ikinci dilde de anadil gibi edinç gerçekleşebilir. Ancak ikinci dil 12 yaşından sonra öğrenilmişse, bu dilde tam bir edinç gerçekleşmez.

Duyusal Motor Dönemde (0-2 Yaş) bebekler yaklaşık dördüncü aydan sonra nesne devamlılığını kazanmaya başlarlar. Nesne devamlılığı, nesnelerin görme, işitme gibi duyularımızdan bağımsız olarak var olmasıdır.

Doğru yanıt A seçeneğidir. Ivan Pavlov’un deneyinde köpeklere sunulan et klasik koşullanma açısından Koşulsuz uyaranı tanımlamaktadır.

Doğru yanıt C seçeneğidir. Ivan Pavlov’un deneyinde köpeklerin salya salgılaması klasik koşullanma açısından Koşulsuz tepkiyi tanımlamaktadır.

Doğru yanıt A seçeneğidir. Davranış sonrasında istendik uyaran ortama eklenirse ve davranışın tekrarlanma olasılığını arttıran olumlu pekiştirmedir.

Doğru yanıt D seçeneğidir. Davranış sonrasında istendik uyaran ortamdan çekilirse ve davranışın tekrarlanma olasılığını arttıran olumsuz pekiştirmedir.

Doğru yanıt B seçeneğidir. Davranış sonrasında istendik uyaran ortama eklenirse ve davranışın tekrarlanma olasılığını azaltan I. Tip cezadır.

Doğru yanıt D seçeneğidir. Bütün dillerin temelini oluşturan bir dizi ortak ilkeleri içeren doğuştan gelen dilsel bilgi ifadesi evrensel dilbilgisini tanımlamaktadır.

Doğru yanıt A seçeneğidir. Anadili konuşucusunun sonsuz sayıda tümce üretip anlamasını sağlayan düzenek veya kurallar dizgesi; bireyin anadiline ilişkin sezgisel-örtük bilgi ifadesi Edinci tanımlamaktadır.

Doğru yanıt C seçeneğidir. Piaget’e göre insanın çevresi ile arasında geçici denge kurma çabası olarak tanımlanan kavram Uyum’dur.

Doğru yanıt A seçeneğidir. algı, düşünce ve/veya eylemlerin bir arada olduğu zihinsel temsiller olarak tanımlanan kavram Şema’dır.

Şimdi ve burada olan şeyler hakkında değil, geçmişte olanlar hakkında da konuşabilmeye olanak tanıyan, gerçek nesnelerin yerini tutan zihinsel sembollerin biçimlendirilmesi ve nesne ya da olayları göstermek için sözcüklerin ve dilbilgisi kurallarının kullanılmasının başladığı bilişsel dönem Sezgisel dönemdir.

Gelişimsel dil bozuklukları çocukluk çağında en sık rastlanan gelişimsel bozukluktur

İşitme yetersizliği olan çocuklarda koklear implant kullanımı, işitme cihazı kullanımı, implant kullanımının başladığı yaş, cihazlandırıldığı yaş, ailenin çocuğun iletişim yöntemleri ile ilgili aldığı karar (implant kullanımı, cihaz kullanımı, sözel dil kullanımı, işaret dili kullanımı), ailenin kültürü, aile bireylerinin eğitim seviyesi, işitme yetersizliğine eşlik eden başka bir bozukluğun olup olmaması gibi birçok faktör dil gelişimini etkilemektedir.

Özgül Dil Bozukluğu (ÖDB)
Herhangi bir nörolojik bozukluk, işitme kaybı, motor bozukluk, zihinsel yetersizlik ve sosyal duygusal gelişim bozukluğu olmamasına rağmen, dil gelişiminde sınırlılık bulunan gelişimsel bir bozukluktur. Birçok farklı tipi vardır ve oldukça heterojen bir gruptur.

Dilin anlam bilgisi oldukça geniş kapsamlıdır, bu nedenle ortaya çıkan bozukluklar da birbirinden farklı özellikler göstermektedir.

Zihinsel Yetersizliği Olan Çocuklar
Zihinsel yetersizliği bulunan çocuklarda sesbilgisi gelişimleri yaşıtlarına benzer gelişim gösterir ancak tam olarak aynı değildir. Şiddetli zihinsel yetersizliğe sahip çocuklar ses kullanımından daha çok işaret, jest kullanımını tercih ederler. Çıkardıkları sesler ise genellikle ünsüz seslerden oluşmaktadır. Zihinsel yetersizliği olan çocuklar babıldama döneminde yaşıtlarıyla benzer ses edinimine sahipken zaman içeresinde tipik gelişen yaşıtlarından gecikmeli olarak ses edinimleri devam eder. İlerleyen yaşlarda sesletim problemleri ortaya çıkar, sesletim hataları tutarsızdır, hata örüntüleri tipik gelişen çocuklara benzerlik gösterir. Bu çocuklarda fonolojik bozukluk görülme sıklığı daha fazladır, genellikle ünsüz düşmesi ve son hece düşmesi gözlenir.

Biçimbilgisi bozukluğu bulunan çocuklarda gözlenen özellikler

• Bağımsız morfemleri edinmede zorluk, gecikme
• bağımlı morfemleri yani dile ait ekleri edinmede zorluk
• Ekleri kullanmada zorluk, kullanmama

Geçmiş zaman şimdiki zaman, gelecek zaman eklerini kullanmada zorluk

Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar
Otizm spektrum bozukluğu bulunan çocuklar genellikle ekleri kullanmakta özellikle zaman eklerinin kullanımında sorun yaşarlar zaman eklerini, çoğul eklerini kullanmazlar.

Türkçe’de bu sıra “özne-nesne-yüklem” olarak gerçekleşmektedir. Sözdizimi bozukluğu bulunan çocuklar dile özgü sözcük sıralamasını kullanmakta zorluk yaşarlar ya da karmaşık cümle yapılarını anlamakta zorlanırlar.

Kullanımbilgisi bozukluğu bulunan çocukların özellikleri

• Genellikle yalnız başına ya da yetişkinlerle oyun oynamayı tercih eder
• Yaşıtlarıyla oyunu başlatmada ve sürdürmede zorluk yaşar
• Yaşıtlarıyla konuşmada, iletişim kurmada zorlanır
• Dili bazı isteklerini belirtmek için sınırlı olarak kullanır. Örneğin, oyuncağını istemek, parka gitmeyi istemek gibi durumlarda dili kullanır ancak yorum yapmaz, soru sormaz, sorulara cevap vermez.

• Dinleyici farkındalığı azdır
• Sıra alma davranışında zorluk yaşar
• Göz kontağında zorluk yaşar
• Konuyu takip etmede zorluk yaşar

Sözel olmayan dil kullanımında zorluk yaşar

Motor bozukluklar (Gelişimsel Apraksi ve Serebral Palsi Tanılı Çocuklar)
Serebral palsili çocuklar, motor bozuklukları nedeni ile baş kontrolünü geç kazandıklarından bulundukları sosyal ortamda iletişim partnerleriyle göz kontağı kurmakta zorlanırlar. İçinde bulundukları sosyal ortamlar genellikle sağlık ve özel eğitim verilen kurumlarla sınırlı kalır. Sosyal ortam sınırlılığı kullanımbilgisi gelişimi olumsuz etkiler.

Dil süreçleri ; Alıcı dil; dilin anlaşılması boyutu, İfade edici dil; dilin üretim boyutu.
Dil bileşenleri; Anlambilgisi, Sesbilgisi, Biçimbilgisi ,Sözdizimi ,Kullanımbilgisi.
Bu sebeple cevap B seçeneğidir.

Gelişimsel dil bozuklukları doğum öncesi nedenler (çocuklarda beyin hasarı oluşması, serebral palsi, beyin felci durumlarının dışında dil bozukluklarının oluşmasında az bir öneme sahiptir), genetik faktörler (Down sendromu, Fragile-X sendromu gibi) ve çevresel etmenler (çevre ve aileden verilen uyaran eksiklikleri) sonucunda ortaya çıkabilir. Bu sebeple cevap C seçeneğidir.

İşitme yetersizliği olan çocuklarda koklear implant kullanımı, işitme cihazı kullanımı, implant kullanımının başladığı yaş, cihazlandırıldığı yaş, ailenin çocuğun iletişim yöntemleri ile ilgili aldığı karar (implant kullanımı, cihaz kullanımı, sözel dil kullanımı, işaret dili kullanımı), ailenin kültürü, aile bireylerinin eğitim seviyesi, işitme yetersizliğine eşlik eden başka bir bozukluğun olup olmaması gibi faktörler dil gelişimini etkilemektedir. Bu sebeple cevap C seçeneğidir.

Serebral palsi, anne karnında gelişmekte olan bebeğin beyninde oluşan, ilerleyici olmayan ve doğumdan sonra bebekte hareket kısıtlılığına neden olan bir grup kalıcı hareket (motor) bozukluğudur. Bu sebeple cevap A seçeneğidir.

Kullanımbilgisi dilin sosyal ortamlarda iletişim amaçlı olarak kullanılmasıdır. Bu sebeple cevap A seçeneğidir.

Otizmli çocukların anlambilgisi düzeyinde yaşadıkları en büyük problem nesnelerin fonksiyonları ile dil ilişkisini anlayamamalarıdır . Bu sebeple cevap A seçeneğidir.

Zihinsel yetersizliği olan çocuklar, konuşmalarında sözcüklerin temel anlamlarını kullanırlar ve temel anlamları anlarlar. Örneğin, “hava çok soğuk” cümlesinde hava sıcaklığının düşük olduğunu, üşüyeceklerini anlarlar, ancak “çok soğuk bir insan” cümlesinde ise o kişinin cana yakın olmadığı anlamını kavrayamaz, o insanın vücut sıcaklığının düştüğünü düşünürler.

Sözdizimi bozukluklarında karmaşık cümle yapılarını anlamada ve hikayeyi tekrarlamada zorluklar yaşanır. Bu sebeple cevap A seçeneğidir.

Biçimbilgisi bozukluğu bulunan çocuklarda gözlenen özellikler • Bağımsız morfemleri edinmede zorluk, gecikme • Bağımlı morfemleri yani dile ait ekleri edinmede zorluk • Ekleri kullanmada zorluk, kullanmama • Geçmiş zaman şimdiki zaman, gelecek zaman eklerini kullanmada zorluk yaşanır. Bu sebeple cevap A seçeneğidir.

Zihinsel yetersizliği olan çocuklarda, fonolojik bozukluk görülme sıklığı daha fazladır, genellikle ünsüz düşmesi ve son hece düşmesi gözlenir. Bu sebeple cevap B seçeneğidir.

Dil bozuklukları, alanyazında dil süreçlerine ya da dilin bileşenlerine göre sınıflandırılabilmektedir.
Dil süreçleri

• Alıcı dil; dilin anlaşılması boyutu
• İfade edici dil; dilin üretim boyutu

Dil bileşenleri

• Anlambilgisi
• Sesbilgisi
• Biçimbilgisi
• Sözdizimi
• Kullanımbilgisi

Doğru cevap A’dır.

Gelişimsel dil bozuklukları doğum öncesi nedenler (çocuklarda beyin hasarı oluşması serebral palsi-beyin felci durumlarının dışında dil bozukluklarının oluşmasında az bir öneme sahiptir), genetik faktörler (Down sendromu, Fragile-X sendromu gibi) ve çevresel etmenler (çevre ve aileden verilen uyaran eksiklikleri) sonucunda ortaya çıkabildiği gibi birçok farklı bozuklukla birlikte de ortaya çıkabilir. Bu bozukluklar İşitme Yetersizliği, Zihinsel Yetersizlik, Otizm Spektrum Bozukluğu Özgül Dil Bozukluğu ve Motor Bozukluklar (Gelişimsel Apraksi ve Serebral Palsi)dır. Doğru cevap B’dir.

Anlambilgisi, dilde sözcüklerin ve cümlelerin anlamlarını yöneten kurallar sistemidir. Kısaca “ne demek istiyorsun” cümlesinin karşılığıdır. Doğru cevap C’dir.

Çocuklarda dinleme becerisi Fark etme, Ayırt etme, Tanımlama ve Anlamlandırma olarak dört aşamada gerçekleşir. Fark etme aşamasında çocuk sesi işitir, sese dönüt verir, ayırt etme aşamasında ise çocuk işittiği seslerin birbirinden farklı sesler mi aynı sesler mi olduğunu ayırt eder. Tanımlama aşamasında çocuk konuşma sesleri ile çevre seslerini birbirinden ayırır, basit sözcükleri ya da cümleleri tekrarlamaya çalışır, anlama aşamasında ise işittiği sesleri, sözcükleri, cümleleri, çevre seslerini algılar ve anlamlandırır. Doğru cevap D’dir.

Sesbilgisel gelişim için önemli olan tanımlama aşamasıdır. Çocuklar dillerine ait seslerin özelliklerini, benzerlik ve farklılıklarını bu aşamada algılayıp, ayırt etmeye başlarlar. Doğru cevap E’dir.

Konuşmanın algılanması ve üretilmesi işitmeye bağlıdır ve üretilen konuşma seslerinin büyük çoğunluğunun frekansı 500-4000 Hz arasındadır. Doğru cevap E’dir.

Dil bileşenleri şunlardır:

• Anlambilgisi
• Sesbilgisi
• Biçimbilgisi
• Sözdizimi
• Kullanımbilgisi

Doğru cevap E’dir.

Anaokulu öncesi çocuklarda dil bozukluğu için dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:

• 3 yaşına gelmişse ve hala sözcük üretimi yoksa
• Sınırlı sayıda sözcük üretiyor veya sınırlı sayıda anladığı sözcük varsa
• Yeni sözcükleri edinmede, öğrenmede zorluk yaşıyorsa
• Konuşulanları anlamada sözel ve görsel ipucuna ihtiyaç duyuyorsa
• Sosyal etkileşimde bulunmuyorsa ya da sınırlı sosyal iletişimi bulunuyorsa
• Oyun oynarken yaşıtlarına katılmıyorsa
• Konuşması aileden olmayan bireyler tarafından anlaşılmıyorsa
• Sürekli aynı sözcükleri tekrarlıyorsa, başkalarının seslenmelerini taklit etme becerisi yoksa
• Yaşıtlarıyla iletişim kurmuyor, konuşmuyorsa

Doğru cevap B’dir.

Anlambilgisi bozukluğu bulunan çocuklarda gözlenen özellikler şunlardır:

• Sınırlı sözcük dağarcığı
• Sözel yönergeleri takip etmede güçlük
• Kendini ifade etmede sınırlı sayıda sözcük kullanımı
• Deneyimlerine dayanarak soru sorma ve soruları cevaplamada güçlük
• Aynı kategori içerisinde yer alan sözcükleri anlamada, ayırt etmede güçlük (serçe, güvercin, ağaçkakan hepsini “kuş” olarak adlandırma)
• Eş anlamlı sözcükleri anlamada, kullanmada güçlük (beyaz sözcüğünün anlamını edindiyse bir cümle içerisinde “beyaz” yerine “ak” sözcüğü kullanıldığında cümleyi anlamama)
• Mecazi anlamlar içeren cümleleri özellikle deyimler ve atasözlerini anlamada güçlük
• Konuşmaları takip etmede ve konuşmaya katılımda zorluk
• Konuşmada doğru sözcüğü bulmada zorluk buna bağlı olarak sürekli şey, ımmmm, hmmmm gibi anlamlı, anlamsız sözcük kullanımları
• Konuşma sırasında kendi özgün fikirlerini ifade etmede zorluk

Doğru cevap C’dir.

Kullanımbilgisi bozukluğu bulunan çocukların özellikleri şunlardır:

• Genellikle yalnız başına ya da yetişkinlerle oyun oynamayı tercih eder
• Yaşıtlarıyla oyunu başlatmada ve sürdürmede zorluk yaşar
• Yaşıtlarıyla konuşmada, iletişim kurmada zorlanır
• Dili bazı isteklerini belirtmek için sınırlı olarak kullanır. Örneğin, oyuncağını istemek, parka gitmeyi istemek gibi durumlarda dili kullanır ancak yorum yapmaz, soru sormaz, sorulara cevap vermez.
• Dinleyici farkındalığı azdır
• Sıra alma davranışında zorluk yaşar
• Göz kontağında zorluk yaşar
• Konuyu takip etmede zorluk yaşar
• Sözel olmayan dil kullanımında zorluk yaşar.

Doğru cevap E’dir.

Anaokulu öncesi çocuklarda dil bozukluğu için dikkat edilmesi gereken noktalar:
3 yaşına gelmişse ve hala sözcük üretimi yoksa
Sınırlı sayıda sözcük üretiyor ve/veya sınırlı sayıda anladığı sözcük varsa
Yeni sözcükleri edinmede, öğrenmede zorluk yaşıyorsa
Konuşulanları anlamada sözel ve görsel ipucuna ihtiyaç duyuyorsa
Sosyal etkileşimde bulunmuyorsa ya da sınırlı sosyal iletişimi bulunuyorsa
Oyun oynarken yaşıtlarına katılmıyorsa
Konuşması aileden olmayan bireyler tarafından anlaşılmıyorsa
Sürekli aynı sözcükleri tekrarlıyorsa (ekolali), başkalarının seslemelerini taklit etme becerisi yoksa
Yaşıtlarıyla iletişim kurmuyor, konuşmuyorsa

Gelişimsel dil bozuklukları doğum öncesi nedenler (çocuklarda beyin hasarı oluşması serebral palsibeyin felci durumlarının dışında dil bozukluklarının oluşmasında az bir öneme sahiptir), genetik faktörler
(Down sendromu, Fragile-X sendromu gibi) ve çevresel etmenler (çevre ve aileden verilen uyaran eksiklikleri) sonucunda ortaya çıkabildiği gibi birçok farklı bozuklukla birlikte de ortaya çıkabilir. Bu bozukluklar
İşitme Yetersizliği, Zihinsel Yetersizlik, Otizm Spektrum Bozukluğu Özgül Dil Bozukluğu ve Motor Bozukluklar (Gelişimsel Apraksi ve Serebral Palsi)dır (Hall, 1997).

Özgül Dil Bozukluğu (ÖDB)
Herhangi bir nörolojik bozukluk, işitme kaybı, motor bozukluk, zihinsel yetersizlik ve sosyal duygusal gelişim bozukluğu olmamasına rağmen, dil gelişiminde sınırlılık bulunan gelişimsel bir bozukluktur. Birçok farklı tipi vardır ve oldukça heterojen bir gruptur.

Serebral palsi, anne karnında gelişmekte olan bebeğin beyninde oluşan, ilerleyici olmayan ve doğumdan sonra bebekte hareket kısıtlılığına neden olan bir grup kalıcı hareket (motor) bozukluğudur (Bax, ve ark.,2005). Serebral palsili (Beyin felçli) çocuklarda kaslarda görülen, zayıflık, aşırı kasılma (spastisite), kasların birbirleriyle uyumlu çalışamaması (koordinasyon) gibi durumlar bu çocukların konuşmada yer alan organlarını etkiler ve konuşma bozukluklarının ortaya çıkmasına neden olur. Ancak çocuklardaki motor yetersizlikler bazı serebral palsili çocuklarda dilin bazı alanlarında gecikmeye neden olmaktadır.

Anlambilgisi bozukluğu bulunan çocuklarda gözlenen özellikler:
• Sınırlı sözcük dağarcığı
• Sözel yönergeleri takip etmede güçlük
• Kendini ifade etmede sınırlı sayıda sözcük kullanımı
• Deneyimlerine dayanarak soru sorma ve soruları cevaplamada güçlük
• Aynı kategori içerisinde yer alan sözcükleri anlamada, ayırt etmede güçlük (serçe, güvercin, ağaçkakan hepsini “kuş” olarak adlandırma)
• Eş anlamlı sözcükleri anlamada, kullanmada güçlük (beyaz sözcüğünün anlamını edindiyse bir cümle içerisinde “beyaz” yerine “ak” sözcüğü kullanıldığında cümleyi anlamama)
• Mecazi anlamlar içeren cümleleri özellikle deyimler ve atasözlerini anlamada güçlük
• Konuşmaları takip etmede ve konuşmaya katılımda zorluk
• Konuşmada doğru sözcüğü bulmada zorluk buna bağlı olarak sürekli şey, ımmmm, hmmmm gibi anlamlı, anlamsız sözcük kullanımları
• Konuşma sırasında kendi özgün fikirlerini ifade etmede zorluk (Paul, 2001).

Sesbilgisi, bir dilde yer alan sesleri, dağılımlarını, sınırlılıklarını, işlevlerini ve düzenlenişlerini sağlayan kurallar sistemidir. Örneğin “bir” sözcüğünde toplam 3 sesbirim (fonem) (b-i-r) bulunmaktadır. Fonem, bir dilde kendi başına anlamı olmadığı halde anlam aktarma ve anlam değiştirme özelliği bulunan en küçük birimdir.

Özgül Dil Bozukluğu olan çocuklar yaşıtlarıyla aynı ses bilgisel gelişim evresini gösterirler, ancak gelişimleri anlambilgisinde olduğu gibi geriden gelmektedir. Sesbilgisel hataları sıktır ve basitleştirme işlemleri yaparlar. Yani konuşmaları yaşlarına uygun değildir, daha küçük yaş çocuklarının gerçekleştirdikleri sesbilgisel özellikler konuşmalarında yer alır (bebeksi konuşma) (Topbaş ve ark., 2013) Ünsüz-ünlü-ünsüz hece kullanımlarını çok heceli sözcüklerde yaşıtlarından daha geç kullanmaya başlarlar (Rescorla ve Lee, 2001).

Biçimbilgisi bozukluğu bulunan çocuklarda gözlenen özellikler:
• Bağımsız morfemleri edinmede zorluk, gecikme
• bağımlı morfemleri yani dile ait ekleri edinmede zorluk
• Ekleri kullanmada zorluk, kullanmama
• Geçmiş zaman şimdiki zaman, gelecek zaman eklerini kullanmada zorluk (Paul, 2001).