Yetersizlik: Tıpkı özürlü kavramı gibi yirminci yüzyılın başında bugünkü anlamıyla öğrenme güçlüğü olan bireyleri adlandırmada sıklıkla başvurulmuştur. Yetersizlik kapsamı geniş bir kavramdır. İçerisinde, zedelenme ve katılım sınırlılığı kavramlarını barındırmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ, 2006) yetersizlik kavramını, engel ya da kayba bağlı olarak bir davranışı veya etkinliği gerçekleştirmede ortaya çıkan sınırlılık olarak tanımlamaktadır.

İlk üç madde doğrudur. IV. maddede ise sakat kişiyi tanımlar, yetersizlik ise engelli kişinin sahip olduğu durumdur.

Moral model: Engellilik modelleri arasındaki en eski model olan moral model geleneksel ya da dini model olarak da bilinmektedir (Olkin, 1999). Moral modelde, engelli bireye yaklaşımı toplumun dini ve kültürel değerleri belirlemektedir. Bu model engelliliği iki şekilde açıklamaktadır. İlk açıklamaya göre engel bir cezalandırmayken ikinci açıklamada ise engel, tanrının insanlara yolladığı bir sınavdır. Moral modelin içeriği, toplumların kültür ve inançları farklılaştığı için toplumdan topluma değişebilmektedir (Clapton ve Fitzgerald, 1997).

ABD’de Sosyal Güvenlik Yasası 1950 yılında engelli bireylerin herhangi bir ücret ödemeksizin sosyal güvenceye sahip olmasını sağlamıştır.

Türkiye’nin de içinde bulunduğu 80 ülke ile engelli bireylere karşı ayrımcılıkla mücadele için sözleşme 2007 yılında imzalanmıştır.

Öjenizm insan neslinin hastalık ve bozukluklardan arındırılarak saflaştırılması ve iyileştirilmesi fikridir.

İlk üç madde doğrudur. Dördüncü maddeye göre öjenizm fikrinin aksine Avrupa ve Amerika’da art arda birçok yasal düzenleme yürürlüğe girerek (Almanya’da 1950, ABD’de 1954 gibi) engelli bireylerin sosyal güvenceleri, istihdamları ve mesleki eğitimleri güvence altına alınmaya çalışılmıştır.

A şıkkında medikal modele göre engel bir hastalıktır doğru ancak tedavisi toplumsal kabul değildir. Toplumun engele ayak uydurması bu modele göre söz konusu değildir.
Sosyal modele göre engel toplumsal da olsa vardır. Yok denilemez.

1980’den başlayarak kapitalist toplumlarda etkisini küresel çapta gösteren ekonomik bunalım yeni bir engellilik modelinin ortaya çıkmasını gerekli kılmıştır. Bu model insan hakları engellilik modelidir.

Neo-liberal ekonomik modelin benimsenmesi engelli bireyleri olumsuz şekilde ve doğrudan etkilemiştir. 1900’lü yılların başından 1980’li yıllara değin toplumsal hareketlerle kazanılan birçok hak ve özgürlük işlevini yitirmiştir. Serbest piyasa ekonomisi, medikal modelin ortaya çıktığı ilk dönemlerden daha zor ve rekabetçi ortam yaratmıştır. Üretime katılamayan ve/veya dışlanan bireyler giderek yoksullaşmış, toplumdaki gelir dağılımı arasında büyük uçurumlar oluşmuştur.

Bu soru "Engelli Hakları ile İlgili Kavramlar" başlığından türetilmiştir.
Engelli kültürü: 1980’li yılların sonunda ortaya çıkan bu kavram ilk olarak engelli bireylerin
oluşturduğu sanat eserlerini ifade etmekte kullanılmıştır. Fakat en temel anlamıyla engelin ortaya çıkardığı ya da desteklediği yaşam tarzını ifade etmektedir (Peters, 2000). Dolayısıyla engelli
kültürü kavramı engelli bireylerin yaşam tarzını, oluşturdukları ürünleri, davranışları ya da inançlarının tamamını kapsayan şemsiye kavram olarak ifade edilebilir.

Bu soru "Engelli Hakları ile İlgili Kavramlar" başlığından türetilmiştir.
İnsan hakları modeli: Çoğunlukla yeni yaklaşım olarak da anılmaktadır. İnsan hakları modeline
göre bireyin önce temel insan haklarına sonra ve gereksinim duyuyor ise sağlık durumuna odaklanmaktadır. Bu modelde bireyin yaşadığı sorunlar toplum kaynaklıdır ve birey haricinde gelişmektedir. İnsan hakları modeli, bireyi etkileyen ve ilgilendiren uygulamalarda bireyi merkeze almaktadır.

Bu soru "ENGELLİ HAKLARININ TOPLUMSAL TEMELLERİ" başlığından türetilmiştir.
Medikal model, kapitalist toplumlardaki ekonomik ve bilimsel gelişmeler sonucunda meydana gelmiştir. Üretim araçlarının makineleşmesi ve artan talebi karşılamak için verimlilik anlayışının ortaya çıkması üretim sistemini değiştirmiştir. Bu dönemde engelli birey, tıpkı fabrikalarda kullanılan makineler gibi algılanmış, bozulan parçası varsa tamir edilmeye çalışılmıştır. Tüm çabalara rağmen tamir edilemiyorsa üretimden uzaklaştırılmıştır.

Bu soru Kapitalist Toplum" başlığından türetilmiştir.
Öjenizm, insan neslinin hastalık ve bozukluklardan arındırılarak saflaştırılması ve iyileştirilmesi fikridir.

Bu soru "ENGELLİ HAKLARININ TARİHSEL SEYRİ " başlığından türetilmiştir.
"Engelli bireylerin ilkokuldan sonra okumaları yasalarla engellenmiştir." şıkkı gerçekleşmiş bir olay değildir.

Bu soru "ENGELLİ HAKLARININ TARİHSEL SEYRİ " başlığından türetilmiştir.
İlk paralimpik oyunları 1960 yılında Roma’da düzenlenmiştir.

Bu soru Feodal Toplum başlığından türetilmiştir.
Moral modelin ikinci anlayışına göre engel, kutsal bir varlığın verdiği cezadır. Engelli birey ve/
veya ailesi büyük bir günah işledikleri için kutsal bir varlık tarafından dünya hayatında cezalandırılmaktadır. Bireyin kendisi engelli olduğu, ailesi ise dünyaya böyle bir çocuk getirdikleri için utanması gerekmektedir.

Bu soru "Kapitalist Toplum" başlığından türetilmiştir.
Üretimde verimlilik engelli bireyin toplumdaki yerini belirleyen temel faktördür. Üretimde beklenen verimliliği sağlayamayan ya da sağlayamayacak olan birey tedavi edilmeye çalışılmış, bakım evlerine
gönderilmiştir. İngiltere’de 1884 yılında ortaya çıkan Zavallılar Yasası bu anlayışa örnek olarak gösterilebilecek uygulamalar arasındadır.

Bu soru "Engelli Hakları ile İlgili Kavramlar" başlığından türetilmiştir.
Sosyal model: Bu modelde engel, toplum tarafından oluşturulan ve engelli bireyin topluma katılımını engelleyen bir durumdur. Bu nedenle engel birçok toplumsal faktör sonucunda meydana gelmekte ve bireyi etkilemektedir. Dolayısıyla sosyal model açısından bireyin topluma katılmasını sağlayacak düzenlemeler ve alınacak kararlar büyükmönem taşımaktadır (Oliver, 2013). Bu noktada sosyal model temel olarak engelli bireyin katılımını sınırlayan kültürel ve ideolojik sorunlara odaklanmaktadır.

Bu soru "Modern Toplum" başlığından türetilmiştir.
Göç hareketlerinin modern toplum ve sosyal modelin ortaya çıkışına herhangi bir etkisi yoktur.

DSÖ’ye (2006) göre engel; bir davranış ya da etkinliğin sosyal ya da kültürel nedenlere bağlı olarak yerine getirilememesi durumudur. Katılım sınırlılığı olarak kullanabilen bu kavram bireyin altı yaşamsal faaliyeti üzerinde sınırlılık yaratmaktadır: çevreye uyum, fiziksel bağımsızlık, hareket serbestliği, meslek edinme, sosyal bütünleşme, ekonomik özgürlük. Doğru seçenek (D)dir.

Sağlık hizmetlerinden yararlanmayı ve tedaviyi öncelikli olarak ele alan model 'Medikal Model' dir.
Sosyal modelde engel, toplum tarafından oluşturulan ve engelli bireyin topluma katılımını engelleyen bir durumdur. Bu nedenle engel birçok toplumsal faktör sonucunda meydana gelmekte ve bireyi etkilemektedir. Dolayısıyla sosyal model açısından bireyin topluma katılmasını sağlayacak düzenlemeler ve alınacak kararlar büyük önem taşımaktadır. Bu noktada sosyal model temel olarak engelli bireyin katılımını sınırlayan kültürel ve ideolojik sorunlara odaklanmaktadır. Bu sorunların çözümü için bireyden başlayarak tüm topluma yayılan bir toplumsal harekete ihtiyaç vardır. Buna göre engelli bireyin toplumdaki tüm bireyler gibi yaşaması için temel bir insan hakkı olan eşit erişim hakkına sahip olması gerekmektedir.

Medikal modelde engel, toplum tarafından oluşturulan ve engelli bireyin topluma katılımını engelleyen bir durumdur. Sosyal model, engeli tedavisi olan bir durum olarak görür, uygun tedavi ile engelin ortadan kalkacağı düşüncesini hakimdir. Engellilik modelleri arasındaki en eski model olan moral model, geleneksel ya da dini model olarak da bilinmektedir.
Doğru seçenek (C)dir.

Engelli hakları ve engelli bireylere yönelik toplumsal algının tarihsel seyri incelendiğinde göze çarpan bir diğer durum da aynı tarihlerde birbirinden çok farklı uygulamaların ortaya çıktığıdır. Örneğin, MS 1800-1900 tarihlerinde Osmanlı Devleti’nde görme ve işitme engellilere eğitim veren okulların açıldığı görülmektedir. Fakat aynı tarihlerde İngiltere’de Zavallılar Yasası kapsamında engelli bireylerin toplumdan uzaklaştırılarak çalışma kamplarına gönderildiği görülmektedir.

Tarihsel süreç incelendiğinde birçok engellilik modelinin ortaya çıktığı görülmektedir. Yaygın olarak kullanılan sınıflamalar incelendiğinde engellilik modellerinin feodal, kapitalist ve modern toplum olmak üzere üç farklı toplum tipi altında incelendiği görülmektedir. Buna göre, feodal toplum tipinde moral model, kapitalist toplum tipinde medikal model, modern toplum tipinde ise sosyal model hâkimdir. Doğru seçenek (E)dir.

Medikal Modelde: Engel bireysel bir problemdir. Engele tıbbi olarak müdahale edilir, engelli bireye bakım hizmeti sunulur. Engelli bireyin sorunları ile yalnızca uzmanlar ilgilenir. Uzmanlık ön plandadır. Engel sınıflanır, derecelendirilir ve düzenlenir. Birey engelinden kendisi sorumludur. Engelli birey topluma ayak uydurmak zorundadır.
Sosyal Modelde: Engel sosyal bir problemdir. Engelli bireyin kendi kendine yetmesini sağlayacak uygulamalar ortaya konur. Engelli bireyin sorunları ile toplumdaki tüm bireyler ilgilenir. Deneyim ön plandadır. Engelli bireyin engeli kabul edilir. Engelli birey toplumun bir parçasıdır. Toplum engelli bireye uymalıdır.
Doğru seçenek (C)dir.
Engellilik modelleri içinde uluslararası ölçekli tek model insan hakları engellilik modelidir

Uluslararası örgütlerin çalışmalarıyla engelli bireylerin yasal hakları elde etmesi insan haklarının gereği olarak görülmeye başlanmıştır. Gelinen bu noktada yeni bir engellilik modelinden söz edilmektedir; insan hakları engellilik modeli. Bu modele göre engelli bireyin yaşadığı sorunlar öncelikle temel insan hakları bağlamında ele alınmalıdır. Sorunları açıklamada eğer gereksinim duyuluyorsa bireyin engeline odaklanılmalıdır. Bu anlayışa göre birey kendini ilgilendiren durumlarda merkezdedir. Bireyin yaşadığı problemler ise toplum kaynaklıdır. İnsan hakları engellilik modelinin engele ve bireye bakış açısı incelendiğinde sosyal modelle farkı olmadığı düşünülebilir. Hatta engelli birey ele alınırken hemen hemen aynı yaklaşımı benimsendiği söylenebilir. Fakat aslında durum böyle değildir. Sosyal model etkisinde ortaya çıkan uygulamalar kültüre ve toplumsal yapıya göre çeşitlilik göstermektedir. Aksine insan hakları engellilik modeli etkisinde ortaya çıkan uygulamalar ise tüm insanlığı ilgilendirmektedir.
Doğru seçenek (E)dir.

Öjenizm insan neslinin hastalık ve bozukluklardan arındırılarak saflaştırılması ve iyileştirilmesi fikridir.
Engellilik modelleri içinde uluslararası ölçekli tek model insan hakları engellilik modelidir. Bunun sebebi model kapsamındaki uygulamaların Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği gibi uluslararası kuruluşlar tarafından oluşturulması ve denetlenmesidir. Doğru seçenek (D)dir.

Üye ülkelere mesleki eğitim ve engelli istihdamını kendi imkânları ölçüsünde gerçekleştirmeyi zorunlu kılan “Engellilerin Mesleki Rehabilitasyonu ve İstihdamı” sözleşmesi Uluslararası Çalışma Örgütü tarafından 1983 tarihinde yayımlanmıştır.

Türkiye’de engelli bireylerin eğitim ve rehabilitasyon hizmetlerinden faydalanmasını devlet kontrolüne alan 5378 sayılı Özürlüler Kanunu 2005 yılında yürürlüğe girmiştir. Doğru seçenek (D)dir.

Giriş
Engellilik, tarihin her döneminde farklı şekillerde algılanmıştır. Bu farklılık engelli bireylerin çeşitli şekillerde adlandırılmalarına, farklı haklar elde etmelerine veya olumsuz uygulamalara maruz kalmalarına neden olmuştur. Engelli bireylere sunulan bu uygulamaların tümü dönemin engellilik anlayışı ile ilgilidir. Engellik anlayışı belirli bir dönemin ekonomik, sosyal, siyasal, kültürel ve dini koşullarına bağlıdır. Belirli bir dönemin koşullarının şekillendirdiği engellilik anlayışı ise engellilik modeli olarak adlandırılmaktadır.

Engelli Bireylerin Adlandırılması
Engelli bireyleri adlandırmada kullanılan kavramlar geçmişten günümüze bir sıralama altında sunulmaktadır. Tarihsel bir sıralama olsa da günümüzde hem eski hem de yeni kavramların bir arada kullanıldığına dikkat etmek gerekir. Tarihsel sıralamayla bu kavramlar izleyen biçimde sıralanabilir: Sakat, ucube, özürlü, bozukluk, yetersizlik, yetersizliği olan birey, engel, engelli birey. Engelli bireyleri adlandırmada kullanılan kavramların çeşitliliği ve bir arada kullanılması ülkemizde ve dünyada genel bir engellilik anlayışı ve modeli olmadığına işaret etmektedir.

Engelli Hakları ile İlgili Kavramlar
Engelli hakları insanların engeli nasıl algıladıkları ile ilgili olduğundan öncelikle engellilik modellerinin bilinmesi gerekir. Bu modeller moral model, medikal model, sosyal model ve insan hakları modeli olarak ifade edilmektedir.

Engelli Hakları ile İlgili Kavramlar
Sosyal model: Bu modelde engel, toplum tarafından oluşturulan ve engelli bireyin topluma katılımını engelleyen bir durumdur. Bu nedenle engel birçok toplumsal faktör sonucunda meydana gelmekte ve bireyi etkilemektedir. Dolayısıyla sosyal model açısından bireyin topluma katılmasını sağlayacak düzenlemeler ve alınacak kararlar büyük önem taşımaktadır. Bu noktada sosyal model temel olarak engelli bireyin katılımını sınırlayan kültürel ve ideolojik sorunlara odaklanmaktadır. Bu sorunların çözümü için bireyden başlayarak tüm topluma yayılan bir toplumsal harekete ihtiyaç vardır. Buna göre engelli bireyin toplumdaki tüm bireyler gibi yaşaması için temel bir insan hakkı olan eşit erişim hakkına sahip olması gerekmektedir.

Engelli Haklarının Tarihsel Seyri
1900’lü yılların başında Avrupa genelinde etkili olan ve hasta ya da engelli bireylerin toplumdan arındırılması olarak adlandırılan öjenizm fikri ortaya çıkmıştır. 1930’lu yıllara gelindiğinde bu fikrin vücut bulduğu uygulamalardan söz etmek mümkündür. Şüphesiz ki bunlardan en dikkat çekeni Adolf Hitler’in başlattığı Aktion T4 programıdır. Bu program sonucunda Avrupa genelinde 230.000 engelli, yaşlı veya hasta birey hayatını kaybetmiştir.

Feodal toplumlarda hâkim olan engellilik anlayışı moral modeldir. En eski engellilik modeli olan moral modelde engellilik iki şekilde ele alınmaktadır. İlk anlayışa göre, engel birey ve çevresini kutsal bir varlığın (tanrı, şeytan, cin vb.) sınavıdır. Bu sınav uyarınca engelli birey yardım edilmesi ve gözetilmesi gereken biri olarak görülür. Engelli birey toplumun genelinin sorumlu olduğu hizmet ve uygulamalardan (çalışmak, askere gitmek, ibadet etmek gibi) muaf tutulmalıdır. Aile, yakın çevre ve devlet engelli bireye yardım etmeli ve hayatını kolaylaştırmalıdır. Moral modelin ikinci anlayışına göre engel, kutsal bir varlığın verdiği cezadır. Engelli birey ve/ veya ailesi büyük bir günah işledikleri için kutsal bir varlık tarafından dünya hayatında cezalandırılmaktadır. Bireyin kendisi engelli olduğu, ailesi ise dünyaya böyle bir çocuk getirdikleri için utanması gerekmektedir. İlk anlayışın aksine bu anlayış sonucunda engelli birey ve ailesine yönelik olumsuz uygulamaların ortaya çıkmasına neden olmuştur.

Kapitalist toplumlarda ağırlıklı olarak etkisini gösteren medikal model engelli bireylere ilişkin üç temel durumda etkisini göstermiştir: Ayrıştırma, öjenik uygulamalar ve tedavi hizmetleri. Bu uygulamaların engelli bireye genel bakış dört madde altında ele alınabilir: 1. Engelli birey normal dışı görülmüş, 2. Engel bireyden önce ele alınmış, 3. Bireyler engellilerine göre sınıflanmış, 4. Engelin bakımı ve tedavisi devletin, ortaya çıkardığı sorunlar bireyin sorumluluğunda görülmüştür.

Modern Toplum
Sosyal modelin ortaya çıkmasına neden olan faktörler kapitalist toplumlarda ortaya çıkan üç büyük olayla ilişkilendirilmektedir: Sanayi Devrimi, 1 ve 2. Dünya Savaşları.

Modern Toplum
Engelli Hakları Hareketi, dünya savaşları sonrasında oluşmaya başlamış ve 1960’lı yıllara gelindiğinde dönemin siyasi ikliminden etkilenerek güçlenmiştir. Özellikle devletlerin engelli bireylerin refahı adına aldığı kararların yeterince etkili olmaması bu hareketin büyümesine neden olmuştur. Engelli Hakları Hareketi, engelli bireylerin eğitim, sağlık, ulaşım, istihdam ve sosyal güvenceleri gibi pek çok alanda mücadele vermiştir. Her ne kadar ABD merkezli ortaya çıksa da zamanla Fransa, İngiltere ve Almanya’ya yayılmıştır.

Engelli Haklarının Ortaya Çıkmasında Rol Oynayan Yakın Dönem Gelişmeler
1999 yılında AB’ye üye ülkeler tarafından imzalanan Amsterdam Anlaşması ayrımcılıkla mücadele ve fırsat eşitliğinin sağlanmasına odaklanmaktadır. İlgili anlaşmanın bazı maddeleri ayrımcılık ve fırsat eşitliği konusundaki bakışı net bir şekilde ortaya koymaktadır. Buna göre anlaşmayı imzalayan devletler, bireylerin cinsiyeti, dini, etnik kökeni, engeli, yaş ve cinsel yönelimine bağlı olarak uğradığı ayrımcılığı ortadan kaldırmak için gerekli önlemleri almalıdır (m.13). Amsterdam Antlaşması sonucunda, engelli bireye bakışın değiştiği görülmektedir. Öyle ki pasif ve yardım edilmesi gereken biri olarak görülen engelli birey artık toplum içindeki tüm bireyler gibi eşit hak ve özgürlüklere sahip bir toplumsal gruptur. Anlaşma ve beraberinde getirdiği bakış açısı değişimi farklı uygulamaların ortaya çıkmasını sağlamıştır. Örneğin anlaşmayı imzalayan üye ülkelerden İngiltere, Engelli Hakları Komisyonu kurarak engelli bireylerin sosyal imkânlardan yararlanma ve istihdam gibi önemli konulardaki uygulamaları denetlemeye başlamıştır.

İnsan hakkı: Dünyadaki tüm insanların yalnızca insan olarak dünyaya gelmelerinden
kaynaklanan ve hiçbir ayrım gözetilmeksizin her insanın insan olduğu için sahip olduğu haklardır.

Dokunmama: Devlet; kamusal alan, sivil alan gibi çeşitli alanlarda, bireylerin sahip oldukları insan haklarını kullanmalarına müdahale etmemelidir.

Üçüncü kuşak insan hakları “dayanışma” hakları olarak ifade edilebilir. Bilgi edinme hakkı, barış hakkı üçüncü kuşak haklara örnek olarak verilebilir.
Yaşam hakkı, birinci kuşak haklarındandır.

İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (Universal Declaration of Human Rights) 10 Aralık 1948
tarihinde Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kararı ile ilan edilmiştir.

1990 tarihinde UNESCO Herkes İçin Eğitim Dünya Bildirgesi Engelli bireyler bağlamında eğitim hakkı

Engelli Bireylerin Haklarına İlişkin Sözleşme (EHİS):

• Ayrımcılığın ortadan kaldırılması ve eşitlik
  • Engelli çocuklar ve engelli kadınlar
  • Engellilere ilişkin farkındalığın artırılması
  • Yaşama hakkı
  • İnsani bakımdan acil durumlar ve risk durumları


• Konut ve aile dokunulmazlığı, özel yaşama
  saygı
  • Eğitim, sağlık ve rehabilitasyon
  • Çalışma ve istihdam vb..

3 Aralık Dünya Engelliler Günü

İHEB’de ayrımcılık yasağı; her insanın; ırk, cinsiyet, din, dil, siyasi görüş, köken
gözetilmeksizin tüm hak ve özgürlüklerden yararlanabileceği ifadeleriyle vurgulanır.

Braille alfabesi görme yetersizliği olan bireyler için kabartmalı altı nokta ile oluşturulan bir alfabedir.

Toplumsal/sanatsal/kültürel/bilimsel etkinliklere katılma, boş zamanları değerlendirme hakkı tüm
bireyler için ikinci kuşak haktır.
İkinci kuşak

İnsan haklarının temel
özellikleri aşağıdaki şekilde sıralanabilir:
1. İnsan hakları evrenseldir.
2. İnsan hakları uluslararası koruma altındadır.
3. İnsan hakları yasal bağlamda güvence altındadır.
4. İnsan hakları dokunulmazdır.
5. İnsan hakları hem bireyleri hem de grupları
korumayı amaçlar.
6. İnsan haklarının temel noktası insan onurudur.
7. İnsan hakları bölünemez
8. İnsan hakları devredilemez.

Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (ÇHDS)
1989 yılında dünya devletleri ve liderleri yalnızca çocukların haklarına ilişkin bir sözleşmeye gereksinim olduğunu görmüşlerdir. 1989 yılında Birleşmiş Milletler tarafından “Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (Convention on the Rights of the Child)” oluşturulmuştur. ÇHDS sivil, kültürel, ekonomik ve sosyal haklar olmak üzere tümüyle çocuk haklarını kapsayan ve neredeyse tüm dünya devletleri tarafından benimsenmiş ilk uluslararası belge niteliğindedir. Bu sözleşmeye göre dünyanın neresinde olursa olsun çocukların sahip olması istenen temel haklar şöyle sıralanabilir:
a. Yaşama hakkı
b. Tam olarak gelişim hakkı
c. İstismardan, sömürüden, zararlı etkenlerden korunabilme hakkı
d. Toplumsal, kültürel ve aile yaşamına katılabilme hakkı

EHİS hazırlanma süreci 2001 yılında başlanmış ve 2006 yılında tamamlanmıştır. Birleşmiş Milletler tarafından 2006 yılında tamamlanan EHİS 28 Ekim 2009 tarihinden itibaren ülkemizde de yürürlüğe girmiştir. EHİS’in 21. yüzyılın ilk insan hakları sözleşmesi olduğu ifade edilmektedir. 50 maddeden oluşan bu sözleşmenin temel amacı engelli bireylerin temel hak ve özgürlüklerden eşit ve tam olarak yararlanmasının sağlanması ve varoluşlarına ilişkin insan onurunu güçlendirmek oluşturmaktadır. Sözleşmede engelli bireyler ile ilgili başlıklar ile kapsamlı maddelere yer verilmiştir. Bu başlıklar sözleşmenin içeriğini oluştururken bizlere dünyada engelli bireylerin yaşadığı sorunların da ipuçlarını vermektedir.
Ayrımcılığın ortadan kaldırılması ve eşitlik
Engelli çocuklar ve engelli kadınlar
Engellilere ilişkin farkındalığın artırılması
Yaşama hakkı
İnsani bakımdan acil durumlar ve risk durumları
Yasalar önünde eşitlik
Adalete erişme
Kişisel güvenlik ve özgürlük
İnsanlık dışı muamele, ceza ve/veya işkenceye
maruz kalmama
Şiddete, sömürüye, istismara maruz kalmama
Kişisel bütünlüğün korunması, seyahat özgürlüğü
Bağımsız yaşam ve topluma entegre olma
Kişisel hareketlilik, düşünce ve ifade özgürlüğü,
bilgiye erişim
Konut ve aile dokunulmazlığı, özel yaşama
saygı
Eğitim, sağlık ve rehabilitasyon
Çalışma ve istihdam
Uygun yaşam standardı ve sosyal korunma
Toplumsal ve siyasal yaşama katılım
Kültürel yaşam, spor, dinlenme ve boş zaman
aktivitelerine katılım
İstatistikler ve veri toplama
Uluslararası işbirliği ve ulusal denetim.

Engelli kavramı, kişinin toplumun diğer üyeleri ile aynı koşullarda yaşama katılımını zorlaştıran, uzun süreli düşünsel, algısal, zihinsel ve/veya fiziksel bozukluğa sahip olan bireyleri açıklamaktadır.

Engelli Bireylerin Hakları Bakımından Uluslararası Yasal Düzenlemeler kapsamında Engelli Bireyler Kapsamında Sözleşmelerde 1. Kuşak Haklar; Yaşam Hakkı, Ayrımcılık Yasağı, Kişinin Özgürlüğü ve Güvenliği Hakkı, İhmal ve İstismardan Korunma ve İşkence ve Kötü Muamele Yasağı başlıklarından oluşmaktadır

Engelli Bireyler Kapsamında Sözleşmelerde 2. Kuşak Haklar

• Eğitim Hakkı


• Sağlık Hakkı


• Toplumsal/Kültürel Yaşama Katılma ve Boş Zamanlarını Değerlendirme

başlıkları altında incelenebilir. Bu doğrultuda sorunun doğru yanıtı D seçeneğidir.

Engelli Bireylerin Haklarına İlişkin Sözleşmeye göre engelli bireylerin eğitim hakkının tanınması taraf devletlerini temel yükümlülüğüdür. Engelli bireyler için sağlanacak eğitimin fırsat eşitliği temelinde, ayrımcılıktan uzak, ömür boyu olması amaçlanmalıdır. Engelli Bireylerin Haklarına İlişkin Sözleşmeye göre engelli bireyler nitelikli ve eşit biçimde eğitim olanaklarına erişebilmeli ve ihtiyaçları doğrultusunda en etkili biçimde eğitim alabilmelidir.

Birinci kuşak insan hakları “klasik haklar” olarak da ifade edilebilmektedirler. Birinci kuşak hakların ya da klasik hakların temel özelliği bireyi korumaya yönelik olmasıdır. Bu hakların devlete yüklediği ödev “dokunmama, karışmama” ödevidir. Bazı birinci kuşak insan hakları; yaşama hakkı, kişi özgürlüğü ve güvenliği, seçme seçilme hakkı, düşünce ve din özgürlüğü ile ayrımcılık yasağı, konut güvenliği, işkence ve kötü muamele yasağı ve ihmal ve istismardan korunma olarak örneklendirilebilir.

Tarih Yasal düzenlemenin adı Engelli bireyler bağlamında kısa açıklaması
1950 Cenova Konferansı Engelli bireylere ilişkin sosyal rehabilitasyon
1955 Engellilerin Mesleki Rehabilitasyonu
Hakkında 99 Sayılı Uluslararası Çalışma
Örgütü Tavsiye Kararı
Engelli bireylerin mesleki rehabilitasyonları
1959 Çocuk Hakları Bildirisi Engelli çocukların gereksinimlerine uygun
eğitim ve hizmetler
1971 Zihin Engelli Bireylerin Hakları Hakkında
Bildirge
Zihin yetersizliği bulunan bireylerin hakları
1975 Birleşmiş Milletler Sakat Hakları Bildirisi Sakat kişilere yönelik önlemler, istihdam ve
gerekli düzenlemeler
1990 UNESCO Herkes İçin Eğitim Dünya Bildirgesi Engelli bireyler bağlamında eğitim hakkı
1993 Sakatlar İçin Fırsat Eşitliği Konusunda
Standart Kurallar
Engelli bireylerin yaşama eşit katılımı ve
Rehabilitasyon hizmetleri
1994 Salamanca Bildirisi Engelli bireyler bağlamında özel eğitim
hizmetleri
2006 Engelli Haklarına İlişkin Birleşmiş Milletler
Sözleşmesi
Engelli bireyler için en temel uluslararası yasal
düzenleme

İhmal ve İstismardan Korunma
İnsan hakları özellikle kadınların, çocukların ve
engelli bireyin bedensel, duygusal, cinsel bağlamda
her türlü istismar ve ihmale uğramasını önleme
bakış açısına sahiptir. ÇHDS’ye göre bu sözleşmeye
taraf olan devletler çocuğu her tür cinsel sömürü ve
istismardan korumayı taahhüt eder. Aynı zamanda
taraf devletler herhangi biçimde çocuğun kaçırılması,
fuhşa zorlanmasının önlenmesi konusunda tüm
tedbirleri almalıdır, çocuğa gelebilecek her türlü zarardan
çocuğu korumalıdır (ÇHDS madde 34,35).
KAÖS ise kadının ticareti ve istismar edilmesinin
her türlü gerekli önlem ile yasa dâhilinde korunmasını
öngörmektedir (KAÖS madde 6).
EHİS’de ise engelli bireye uygulanacak her türlü
sömürü, şiddet ve istismarın yasal, sosyal ve eğitsel
bağlamda önlenmesi için gerekli tedbirlerin alınması
taraf devletlerin yükümlülüğüdür.

III doğru

Eğitim hakkı

Bilgi edinmek

1948

ÇHDS

1950

Engelli bireyler bağlamında özel eğitim

İHEB

İHEB

EHİS

Doğrudan engelli bireylerin haklarına ilişkin uluslararası nitelikteki sözleşmenin ise “Engellilerin Haklarına İlişkin Birleşmiş Milletler Sözleşmesi (Convention on the Rights of Persons with Disabilities)” olduğunu ifade edebiliriz

İnsan haklarının temel özellikleri aşağıdaki şekilde sıralanabilir: 1. İnsan hakları evrenseldir. 2. İnsan hakları uluslararası koruma altındadır. 3. İnsan hakları yasal bağlamda güvence altındadır. 4. İnsan hakları dokunulmazdır. 5. İnsan hakları hem bireyleri hem de grupları korumayı amaçlar. 6. İnsan haklarının temel noktası insan onurudur. 7. İnsan hakları bölünemez 8. İnsan hakları devredilemez.

Devletlerin de insan haklarına ilişkin birtakım görev/ödevlerinin olduğu açıktır. Bu ödevlerin İnsan Hakları Dairesi Başkanlığınca dört sınıfta incelendiği görülmektedir. Bunlar; tanıma, koruma, dokunmama ve temin/tedariktir. O halde sorunun doğru yanıtı E seçeneğidir.

Birinci kuşak hakların ya da klasik hakların temel özelliği bireyi korumaya yönelik olmasıdır. Bu hakların devlete yüklediği ödev “dokunmama, karışmama” ödevidir. Bazı birinci kuşak insan hakları; yaşama hakkı, kişi özgürlüğü ve güvenliği, seçme seçilme hakkı, düşünce ve din özgürlüğü ile ayrımcılık yasağı, konut güvenliği, işkence ve kötü muamele yasağı ve ihmal ve istismardan korunma olarak örneklendirilebilir.

İkinci kuşak insan hakları “sosyal haklar” olarak da isimlendirilebilmektedir. Temelinde Sanayi Devrimi, ekonomik ve sosyal dönüşüm nedeniyle oluşan sosyal eşitsizliğe tepki yer alır. Bu haklar devlete “karışma, hizmet sağlama” ödevi yüklemektedir. Örneğin; sağlık hakkı, eğitim hakkı, toplumsal ve kültürel kültürel faaliyetlere katılma/ boş zamanları değerlendirme hakkı ikinci kuşak insan haklarındandır. Bilgi edinme hakkı üçüncü kuşak insan hakları arasında yer alır.

İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi 30 maddeden oluşmaktadır.

ÇHDS’nin ilk maddesi 18 yaşına gelene dek her insanın çocuk olduğunun ilanıdır.

Birleşmiş Milletler tarafından 2006 yılında tamamlanan EHİS 28 Ekim 2009 tarihinden itibaren ülkemizde de yürürlüğe girmiştir.

Eğiti hakkı, sağlık hakkı, toplumsal/kültürel yaşama katılma ve boş zamnlarını değerlendirme hakkı ikinci kuşak haklar arasındadır. Ayrımcılık yasağı hakkı Engelli Bireyler Kapsamında Sözleşmelerde yer alan 1. kuşak haklar arasındadır.

Engelli bireylere ilişkin olarak Birleşmiş Milletlerce oluşturulmuş bazı yasal düzenlemeler incelendiğinde bunların ilki 1950 yılında Cenova Konferansı yasal düzenlemesidir.

İnsan haklarının devletin vatandaşlarına karşı sorumlulukları bağlamında devlete yönelik ileri sürülen haklar olduğu kısaca anlatılmaya çalışılmıştır. Bu noktadan düşündüğümüzde devletlerin de insan haklarına ilişkin birtakım görev/ödevlerinin olduğu açıktır. Bu ödevlerin İnsan Hakları Dairesi Başkanlığınca dört sınıfta incelendiği görülmektedir. Bunlar; tanıma, koruma, dokunmama ve temin/tedariktir.

Temin/tedarik: Devlet tüm bu ödevlerine karşın bireyler devletten karşılıksız ayrıcalıklar bekleme hakkına sahip değildir. Başka bir deyişle birey anlamlı ve hayati bir gerekçe olmaksızın devletten
bu benim insan hakkım diyerek karşılıksız bir ayrıcalık beklememelidir. Ancak bu durum bireyim
yaşamsal gereksinimleri ve bazı istisnai durumlar için geçerli değildir . Örneğin devletler engelli bireyler, yaşlılar, kimsesiz çocuklar gibi kendi kusuru olmaksızın yaşamını sürdüremeyen bireyler için
gerekli tedbirleri almak yükümlülüğündedir.

Bilgi edinme hakkı, kendini geliştirme hakkı, barış hakkı üçüncü kuşak insan haklarına verilebilecek örneklerdir.

Birleşmiş Milletler 1948 yılında evrensel insan haklarını listelediği “İnsan Hakları Evrensel Beyannamesini” ilan etmiştir.

İnsan hakları evrensel beyannamesi “evrensel insan haklarını listeleyen” ilk yasal/uluslararası belgedir.

Çocuk Haklarına Dair Sözleşmeye göre dünyanın neresinde olursa olsun çocukların sahip olması istenen temel haklar şöyle sıralanabilir:
a. Yaşama hakkı
b. Tam olarak gelişim hakkı
c. İstismardan, sömürüden, zararlı etkenlerden korunabilme hakkı
d. Toplumsal, kültürel ve aile yaşamına katılabilme hakkı

EHİS hazırlanma süreci 2001 yılında başlanmış ve 2006 yılında tamamlanmıştır. Birleşmiş Milletler tarafından 2006 yılında tamamlanan EHİS 28 Ekim 2009 tarihinden itibaren ülkemizde de yürürlüğe girmiştir.

Engelli Bireylerin Haklarına İlişkin Sözleşme Birleşmiş Milletler tarafından 21. yüzyılda hazırlanan ilk insan hakları sözleşmesidir. Ayrıca EHİS özel gereksinimli kişilerin haklarını kapsamlı biçimde ifade eden çok önemli bir yasal metindir. Ülkemiz de bu sözleşmeyi onaylayan taraf devletlerdendir.

İhmal ve İstismardan Korunma
İnsan hakları özellikle kadınların, çocukların ve engelli bireyin bedensel, duygusal, cinsel bağlamda her türlü istismar ve ihmale uğramasını önleme bakış açısına sahiptir. ÇHDS’ye göre bu sözleşmeye
taraf olan devletler çocuğu her tür cinsel sömürü ve istismardan korumayı taahhüt eder. Aynı zamanda taraf devletler herhangi biçimde çocuğun kaçırılması, fuhşa zorlanmasının önlenmesi konusunda tüm tedbirleri almalıdır, çocuğa gelebilecek her türlü zarardan çocuğu korumalıdır (ÇHDS madde 34,35).

ÇHDS tüm çocukların oyun oynama, yaşına uygun etkinliklere katılma hakları olduğunu ifade etmektedir. Ayrıca taraf devletleri çocukların kültürel, bilimsel, sanatsal etkinliklere katılma hakkını ve bu kona tüm çocuklara eşit fırsatlar sağlanmasını özendirmeye teşvik etmektedir (ÇHDS madde 31).

1982 Anayasası’ndaki 50. maddede “Kimse, yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz. Küçükler ve kadınlar ile bedenî ve ruhî yetersizliği olanlar çalışma şartları bakımından özel olarak korunurlar…” hükmü yer alır. Doğru cevap A seçeneğidir.

Anayasanın 42.’ maddesinde ise “… Devlet, durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirleri alır.…” denilmiştir. Bu madde de engelli öğrencilerin eğitim hakkı açıkça tanınmış ve madde eğitime yönelik tüm yasal düzenlemelerin temelini oluşturmuştur. Doğru cevap B seçeneğidir.

2010 yılında ise Anayasa’ya engellileri ilgilendiren bir düzenleme daha eklenmiştir. Anayasa’nın kanun önündeki eşitlik ilkesini düzenleyen onuncu maddesine “çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz.” ifadeleri eklenmiştir. Böylece engelli vatandaşlara yönelik yapılacak pozitif ayrımcılığa anayasal bir zemin sağlanmıştır. Doğru cevap C seçeneğidir.

06.06.1997 tarih ve 23011 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “573 Sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK)” yürürlüğe girmiştir. KHK ülkedeki ihtiyaç ve duyarlılık nedeniyle hükümet ve muhalefetin uzlaşmasıyla çıkarılmıştır. Günümüzde engelli öğrencilerin eğitimi ile ilgili tüm hizmetlerin yasal dayanağı bu KHK’dir. Doğru cevap D seçeneğidir.

“Özel eğitim gerektiren bireylerin, eğitsel performansları dikkate alınarak, amaç, muhteva ve öğretim süreçlerinde uyarlamalar yapılarak diğer bireylerle birlikte eğitilmelerine öncelik verilir.” ilkesi de bir önceki ilkeyi destekleyici niteliktedir. Ancak bu ilke kaynaştırma/bütünleştirme uygulamalarına zemin oluşturmaktadır. Doğru cevap E seçeneğidir.

Engelliliğin erken tespiti ve önlenmesi konusunda sorumluluk Sağlık Bakanlığı’na verilmiştir. Doğru cevap A seçeneğidir.

Habilitasyon; engellinin bireysel ve toplumsal ihtiyaçlarını karşılayabilmesini ve yaşamını bağımsız bir şekilde sürdürebilmesini sağlamayı amaçlayan fiziksel, sosyal, zihinsel ve mesleki beceriler kazandırmaya yönelik hizmetlere denir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Makul düzenleme; engellilerin insan haklarını ve temel özgürlüklerini tam ve diğer bireylerle eşit şekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere belirli bir durumda ihtiyaç duyulan, ölçüsüz veya aşırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve tedbirleri içermektedir. O halde doğru yanıt C seçeneğidir.

Sağlık Bakanlığı Çocuklar için Özel Gereksinim Raporu'nda (ÇÖZGER) belirtilen tanı türleri, şu şekildedir:
%20-39 arası tanı alınması durumunda Özel Gereksinim Vardır (ÖGV)
%40- 49 arasında Hafif Düzey Özel Gereksinim Vardır (ÖGV)
%50- 59 arasında Orta Düzey Özel Gereksinim Vardır (ÖGV)
%60- 69 arasında İleri Düzey Özel Gereksinim Vardır (ÖGV)
%70- 79 arasında Çok İleri Düzey Özel Gereksinim Vardır (ÖGV)
%80- 89 arasında Belirgin Özel Gereksinim Vardır (ÖGV)
%90 üzerinde olması durumunda Özel Koşul Gereksinimi tanıları bulunur.
Doğru cevap D seçeneğidir.

Engelli bireylerin devlet memuru olmasına ilişkin de yasal düzenlemeler vardır. Engelli
vatandaşlarımız sınavla ya da kura yoluyla (toplam dolu kadro sayısının %3’ü oranında) memur olabilmektedir. Doğru cevap E seçeneğidir.

Özel eğitime gereksinimi olan bireylerin izlenmesi, 1982 yılında çıkarılan ve yaklaşık 15 yıl yürürlükte kalan Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar Kanunu'nda mevcut olduğu için güncellenme gerekçesi olamaz.

TürkMillî Eğitimini düzenleyen genel esaslar doğrultusunda özel eğitimle ilgili temel ilkeler şunlardır:
1. Özel eğitim gerektiren tüm bireyler, ilgi, istek, yeterlilik ve yetenekleri doğrultusunda ve ölçüsünde özel eğitim hizmetlerinden yararlandırılır.”
2. Özel eğitime erken başlamak esastır.”
3. Özel eğitim hizmetleri, özel eğitim gerektiren bireyleri sosyal ve fiziksel çevrelerinden mümkün olduğu kadar ayırmadan planlanır ve
yürütülür.”
4. Özel eğitim gerektiren bireylerin, eğitsel performansları dikkate alınarak, amaç, muhteva ve öğretim süreçlerinde uyarlamalar yapılarak diğer bireylerle birlikte eğitilmelerine öncelik verilir.”
5. Özel eğitim gerektiren bireylerin her tür ve kademedeki eğitimlerinin kesintisiz sürdürülebilmesi için her türlü rehabilitasyonlarını sağlayacak kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılır.”
6. Özel eğitim gerektiren bireyler için bireyselleştirilmiş eğitim planı geliştirilmesi ve eğitim programlarının bireyselleştirilerek uygulanması esastır
Türk Millî Eğitimini düzenleyen genel esaslar doğrultusunda özel eğitimle ilgili temel ilkeler:
1. Özel eğitim gerektiren tüm bireyler, ilgi, istek, yeterlilik ve yetenekleri doğrultusunda ve ölçüsünde özel eğitim hizmetlerinden yararlandırılır.”
2. Özel eğitime erken başlamak esastır.”
3. Özel eğitim hizmetleri, özel eğitim gerektiren bireyleri sosyal ve fiziksel çevrelerinden mümkün olduğu kadar ayırmadan planlanır ve yürütülür.”
4. Özel eğitim gerektiren bireylerin, eğitsel performansları dikkate alınarak, amaç, muhteva
ve öğretim süreçlerinde uyarlamalar yapılarak diğer bireylerle birlikte eğitilmelerine öncelik
verilir.”
5. Özel eğitim gerektiren bireylerin her tür ve kademedeki eğitimlerinin kesintisiz sürdürülebilmesi için her türlü rehabilitasyonlarını sağlayacak kurum ve kuruluşlarla işbirliği
yapılır.”
6. Özel eğitim gerektiren bireyler için bireyselleştirilmiş eğitim planı geliştirilmesi ve eğitim
programlarının bireyselleştirilerek uygulanması esastır.”
7. Ailelerin, özel eğitim sürecinin her boyutuna aktif katılmalarının sağlanması esastır.”
8. Özel eğitim politikalarının geliştirilmesinde, özel eğitim gerektiren bireylerin örgütlerinin
görüşlerine önem verilir.”
9. Özel eğitim hizmetleri, özel eğitim gerektiren bireylerin toplumla etkileşim ve karşılıklı uyum sağlama sürecini kapsayacak şekilde planlanır.”
Maddelerden de görülebileceği gibi sorunun doğru yanıtı D seçeneğidir.

En az sınırlandırılmış eğitim ortamı; özel eğitime ihtiyacı olan bireyin; toplumla bütünleşmesini sağlamaya yönelik sosyal, öz bakım, dil ve iletişim alanlarındaki davranışlar ile düzeyine uygun akademik ve mesleki bilgi ve becerileri kazandırmak amacıyla destek eğitim hizmetlerinin de verildiği ve mümkün olduğunca yetersizliği olmayan akranlarıyla bir arada olmasını sağlayan en uygun eğitim ortamı olarak tanımlanır.
En az sınırlandırılmış eğitim ortamı; özel eğitime ihtiyacı olan bireyin; toplumla bütünleşmesini sağlamaya yönelik sosyal, öz bakım, dil ve iletişim alanlarındaki davranışlar ile düzeyine uygun
akademik ve mesleki bilgi ve becerileri kazandırmak amacıyla destek eğitim hizmetlerinin de verildiği ve mümkün olduğunca yetersizliği olmayan akranlarıyla bir arada olmasını sağlayan en uygun eğitim” ortamıdır. O halde sorunun doğru yanıtı C seçeneğidir.

Habilitasyon, engellinin bireysel ve toplumsal ihtiyaçlarını karşılayabilmesini ve
yaşamını bağımsız bir şekilde sürdürebilmesini sağlamayı amaçlayan fiziksel, sosyal, zihinsel ve mesleki beceriler kazandırmaya yönelik hizmetler olarak tanımlanır.
Habilitasyon; engellinin bireysel ve toplumsal ihtiyaçlarını karşılayabilmesini ve yaşamını bağımsız bir şekilde sürdürebilmesini sağlamayı amaçlayan fiziksel, sosyal, zihinsel ve mesleki beceriler kazandırmaya yönelik hizmetlere denir. O halde sorunun doğru yanıtı B seçeneğidir.

Ülkemizde engelli bireylerin eğitim süreçlerini düzenleyen ve 573 KHK ve Engelliler Hakkında Kanuna göre çıkarılan en kapsamlı belge Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğidir.
Türkiye'de 573 Sayılı KHK ve Engelliler Hakkında Kanunda engelli bireylerin bazı eğitim haklarına
değinilmiştir. Ancak ülkemizde engelli bireylerin eğitim süreçlerini düzenleyen ve bahsi geçen kanunlara göre çıkarılan en kapsamlı belge Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğidir. O halde sorunun doğru yanıtı B seçeğidir.

Eğitsel değerlendirme ve tanılama yapılırken uyulması gereken bazı ilkeler şöyledir:
“Eğitsel değerlendirme erken yaşta yapılır, bireyin tüm özellikleri ile
eğitim ihtiyaçları birlikte değerlendirilir, değerlendirme birden fazla yöntemle ve uygun ortamlarda yapılır, gerektiğinde tekrarlanır, bu süreçte aile, okul ve uzmanlar işbirliği yapar, değerlendirme sonuçları sadece yasal ve eğitimle ilgili kararlar almak için kullanılır”
Engelliler Hakkında Kanun, 573 sayılı KHK ve özel eğitim hizmetleri yönetmeliğinin yasal çerçevesi içinde sürdürülür. İlgili mevzuata göre eğitsel değerlendirme ve tanılama yapılırken uyulması gereken bazı ilkeler şöyledir: “Eğitsel değerlendirme erken yaşta yapılır, bireyin tüm özellikleri ile eğitim ihtiyaçları birlikte değerlendirilir, değerlendirme birden fazla yöntemle ve uygun ortamlarda yapılır, gerektiğinde tekrarlanır, bu süreçte aile, okul ve uzmanlar işbirliği yapar, değerlendirme sonuçları sadece yasal ve eğitimle ilgili kararlar almak için kullanılır”. Bu açıklamalardan da görülebileceği gibi sorunun doğru yanıtı A seçeneğidir.

Resmi olarak yerleştirilen tüm özel eğitime gereksinim duyan öğrenciler için BEP
hazırlanması yasal olarak mecburidir.
Engelli bir öğrenci hangi okula yerleşirse yerleşsin o okulun öğrenciyi ve ailesini okula hazırlayacak, diğer öğrencilerin ve ailelerinin kabulünü sağlayacak, okul personelinin durumlar ilgili bilgisini ve becerisini arttıracak önlemler alması gerekmektedir. Engelli öğrenci okula başladıktan sonra okulun da eğitsel açıdan öğrenciyi değerlendirmesi, var olan performans düzeyini belirlemesi ve öğrenciye yönelik eğitsel ve fiziksel düzenlemeleri yapması gerekmektedir. Resmi olarak yerleştirilen tüm özel eğitime gereksinim duyan öğrenciler için BEP hazırlanması yasal olarak mecburidir. Bu açıklamalardan da görülebileceği gibi sorunun doğru yanıtı E seçeneğidir.

özel eğitim değerlendirme ve özel
eğitim hizmetleri kurulları tarafında destek özel eğitim almasına karar verilen öğrenciler özel “özel eğitim ve rehabilitasyon
merkezlerine” devam edebilmektedirler. Bu
merkezler destek eğitim merkezi olup haftada iki-üç saat gibi sürelerde öğrencilere
destek sağlamaktadır. Bu merkezlere devam
eden öğrencilerin eğitim ücretleri MEB tarafından ödenmektedir.
Hastaneden aldıkları Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi (ÇÖZGER) raporundaki oran ÖGV (%20 ve üzeri) olan, özel eğitim değerlendirme ve özel eğitim hizmetleri kurulları tarafında destek özel eğitim almasına karar verilen öğrenciler özel “özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerine” devam edebilmektedirler. Bu merkezler destek eğitim merkezi olup haftada iki-üç saat gibi sürelerde öğrencilere destek sağlamaktadır. Bu merkezlere devam eden öğrencilerin eğitim ücretleri MEB tarafından ödenmektedir. Bu açıklamalardan görülebileceği gibi sorunun doğru yanıtı D seçeneğidir.

Her alanda erişilebilirliğin
sağlanması için imar planları, kentsel, sosyal, teknik altyapı alanlarında ve yapılarda
Türk Standartları Enstitüsü’nün (TSE)
ilgili standartlarına uyulması zorunluluğu
bulunmaktadır.
Şehir yaşamının ve çevresel düzenlemelerin engellilerin erişebilirliğine uygun olarak düzenlenmesi yasal olarak mecburidir. “3194 Sayılı İmar Kanununda” ve yönetmeliklerinde kentlerde her alanda erişilebilirliğin sağlanması için imar planları, kentsel, sosyal, teknik altyapı alanlarında ve yapılarda Türk Standartları Enstitüsü’nün (TSE) ilgili standartlarına uyulması zorunluluğu bulunmaktadır. Buna doğru yanıt A seçeneğidir.

Tekerlekli sandalyeye gereksinim duyan engelli bireylerden bu ihtiyacı sosyal güvenlik kurumu tarafından karşılanır. Sosyal Güvenlik Kurumundan bir güvencesi olmayan vatandaşlar ise valilik veya kaymakamlıklardan, sosyal yardım vakıflarından sandalye talep edebilirler. Ancak ileri teknoloji ve
akülü sandalyeler için henüz yasal bir düzenleme bulunmamaktadır.
Engellilik durumunu engelli kimlik kartı ya da ÇÖZGER raporu ile ispatlayan bireylerin bakım
ve sağlık alanında sahip oldukları bazı imkan ve haklar aşağıda açıklanmıştır:
• ÇÖZGER Raporu’nda Hafif Düzey ÖGV (% 40) ve üzerinde engelli kişiler, diş tedavileri için engellilik durumunu belgelendirmek suretiyle, tüm sağlık kurum ve kuruluşlarına veya serbest diş hekimliklerine doğrudan başvurabilirler.
• Sosyal güvencesi olan engelli bireylerin tedavi, muayene, ilaç, tetkik ve ortez-protez ihtiyaçları bağlı oldukları sosyal güvenlik kuruluşu tarafından katkı payı alınarak karşılanmaktadır. Karşılanamayan kısmı için aileler il ve ilçelerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarına (Valilik veya Kaymakamlıklara) başvurabilirler. Sosyal güvencesi olmayan engelliler genel sağlık
sigortasından yararlandırılmaktadır.
• Hastalığı nedeniyle “mesane veya rektum” kontrolü olmadığının (çocuklar için en az
iki yaşını tamamlamış olmak kaydı ile) ve hasta altı bezi kullanması gerektiğinin belirtildiği uzman hekim raporuna dayanılarak reçete düzenlenmesi halinde ihtiyaca binaen kullanılması öngörülen hasta alt bezine ait fatura bedelleri birer aylık devreler hâlinde Sosyal Güvenlik Kurumunca ödenir.
• Tekerlekli sandalyeye gereksinim duyan engelli bireylerden bu ihtiyacı sosyal güvenlik
kurumu tarafından karşılanır. Sosyal Güvenlik Kurumundan bir güvencesi olmayan vatandaşlar ise valilik veya kaymakamlıklardan, sosyal yardım vakıflarından sandalye talep edebilirler. Ancak ileri teknoloji ve akülü sandalyeler için henüz yasal bir düzenleme bulunmamaktadır.
• Engelli bireyler hastanelerde, poliklinik muayenelerinde öncelik sırasına sahiptir. Ancak bunun için genel hizmetin aksamamasına dikkat edilmektedir.
• Hastane ya da merkeze devam edemeyecek durumda olan ve ihtiyacı olan engelli bireylere evde sağlık hizmeti verilebilmektedir. Bu sağlık hizmetlerinin içerisinde muayene, tetkik, tahlil, tedavi, tıbbi bakım, takip, sosyal ve psikolojik danışma hizmetleri de sunulabilmektedir.
• Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nin yasal çerçevesi içerisinde okula devam edemeyecek bir sağlık sorunu olan öğrencilere de evde ya da hastanede eğitim de verilebilmektedir.
Bu açıklamalardan da anlaşılabileceği gibi sorunun doğru yanıtı B seçeneğidir.