21. yüzyıl, gelişen bilgi teknolojileri sayesinde çok sayıda bireysel ve toplumsal dönüşümlerin yaşandığı bir çağdır. Bilgi teknolojilerinin gelişmesinin temel aktörlerinden biri kuşkusuz İnternettir. İnternet, temelleri 1950’li yıllarda atılmış olan tüm dünyadaki bilgisayarları birbirlerine bağlama hedefine sahip bir fenomendir. Doğru yanıt A'dır.

İnternet etimolojik olarak Inter yani arasında ve net yani ağ kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur.
Bu da sonuç olarak ağlar arası ya da ağlar arasında gibi bir anlam ortaya çıkarmaktadır. Türk Dil Kurumu (TDK) İnternet sözcüğüne karşılık olarak “genel ağ” tanımını önermiştir. Doğru yanıt B'dir.

İnternet 1950’li yıllarda ilk şeklini almaya başlamıştır. İnternetin oluşmasında öncülüğü birbirleri ile
bağlantılı bir bilgisayar ağı oluşturmaya çalışan Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere ve Fransa yapmıştır. Doğru yanıt C'dir.

Günümüzde kullandığımız Bilgi Teknolojileri Yardımlı Metin (Hypertext) tabanlı dünya çapında ağın
(World wide web- www) temelleri ise Tim Barners Lee tarafından, İsviçre’de kurulmuş olan CERN (Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi) adlı şirkette çalışırken atılmıştır. Doğru yanıt E'dir.

Devre anahtarlamanın bahsedilen dezavantajlarının çözümü için mesaj anahtarlama yöntemi geliştirilmiştir. Mesaj anahtarlama yönteminde ağ içerisinde aktarılmak istenen veriye Mesaj adı verilir. Mesajın ağda iletimi süresince önceden tahsis edilmiş bir devre ya da yol yoktur. Mesaj anahtarlama yöntemi kısaca anlatılmak istenirse:
• Mesaj ağa gönderilir.
• Mesaj bir düğümden bir sonrakine gönderilir.
• Mesajı almaya başlayan düğüm öncelikle mesajı kendisinde saklar.
• Düğüm kendisinden bir sonra gelecek düğümü belirler.
• Eğer düğüm ile bir sonraki düğüm arasındaki haberleşme yolu dolu ise haberleşme bitene kadar
bekler.
• Düğüm kendisinden sonraki düğüme mesajı göndermeye başlar.
Doğru yanıt C'dir.

Bilgisayar ağında proxy sunucu, bir kaynak talep eden istemci ile o kaynağı sağlayan sunucu arasında aracı görevi gören bir sunucu uygulamasıdır. Doğru yanıt A'dır.

Bant Genişliği: Ağ bant genişliği, belirli bir ağın veri aktarım hızının veya kapasitesinin bir ölçüsüdür.
Bir ağın hızını ve kalitesini anlamak için çok önemli bir ağ ölçümüdür. Doğru yanıt D'dir.

POP, Postane Protokolü anlamına gelir ve gelen mesajları almak için kullanılır. En güncel
sürüm POP3’tür ve en son 1988’de güncellenmiştir. Doğru yanıt C'dir.

İlk bulut hizmeti olarak, telekom şirketlerinin kullanıcılarına sunduğu çeşitli sanal
özel ağ hizmetleri (VPN) gösterilebilir. Doğru yanıt A'dır.

CBS Bulut Bilişimin kullanıcılarına sunduğu avantajları madde madde saymak gerekirse:
• Artan Üretkenlik: Daha fazla kullanıcının bu yazılıma erişmesi ve kullanmasıyla, birden fazla yere
seyahat etmeye gerek kalmadan daha fazla iş verimli bir şekilde tamamlanabilir.
• Düşen Maliyetler: Yazılım ve altyapı maliyetleri düşecektir.
• Geliştirilmiş Güvenlik: Veriler, CD’ler veya sabit diskler gibi fiziksel depolama aygıtlarına kıyasla
İnternet aracılığıyla daha güvenli bir şekilde şifrelenebilir.
• Konum Bağımsızlık: Kullanıcı konumdan bağımsız herhangi bir konumdan kendi verileriyle çalışabilmektedir
• Paylaşım Kolaylığı: Kullanıcı projesini istediği herkesle paylaşabilmektedir.
Doğru yanıt B'dir.

telefon şebekelerinin anahtarlama sistemi
Telefon şebekeleri devre anahtarlamaya uygun bir örnektir.

anahtarlama sistemi
Gerçek zamanlı bilgi transferi gereken uygulamalar için Mesaj Anahtarlama uygun değildir.

Ağlar
ARPANET’in ilk zamanlarındaki haline bir alternatif olarak tasarlanan Fransız menşeili bir paket anahtarlama kullanan bir ağdır. İlk haberleşme 1973
yılında yapılmıştır. Diğer alternatiflerinden farklı olarak Cyclades, verinin dağıtımı sorumluluğunu ağın kendisi yerine, güvenilir datagramlar ve bu datagramlarla ilişkili sondan sona protokoller kullanan hostlara bırakan ilk ağdır.

İnternetin ve WWW’nin Yönetişimi
İnternet Mühendisliği Görev Gücü (IETF): İnternet Mühendisliği Görev Gücü (IETF), İnternet için bir standartlar kuruluşudur ve İnternet protokol paketini (TCP/IP) oluşturan teknik standartlardan sorumludur. Resmi bir üyelik listesi veya gereksinimi yoktur ve tüm katılımcıları gönüllüdür.

İnternetin Türkiye’de Tarihçesi
İnternetin Türkiye’deki tarihçesini veya başka bir deyişle önemli tarihlerini sıralamak gerekirse:
• Türkiye’de ilk geniş alan ağı, 1986 yılında TÜVEKA’nın kurulması
• 1991 Aralık, akademik olmayan ilk ağ ODTÜ tarafından kuruluyor
• Temmuz 1992, İnternetin kullanılabilmesi için PTT’den 64kb’lık bir hat talep edildi.
• Ekim 1992, ilk İnternet bağlantısı Hollanda ile yapıldı
• 12 Nisan 1993, Türkiye NSFNet ile ilk bağlantıyı kurdu
• 1993 yılında ilk Türkçe içeriğe sahip web siteleri olan ODTÜ ve Bilkent Üniversitelerinin web
sayfaları yapıldı
• 23 Şubat 1994 yılında Ankara, İstanbul ve İzmir’de hizmet veren GSM hizmeti verilmeye başlanmıştır
• 1 Haziran 1996 ULAKBİM kuruldu
• Şubat 1999 yılında fiber optik hatlar kullanılmaya başlandı
• 2003 yılında ADSL sistemler kullanılmaya başlandı
• 2007 Aralık ayında ilk kez evlerde fiber optik kullanılmaya başlandı
• 30 Temmuz 2009 yılında cep telefonlarında 3G teknolojisi kullanılmaya başlandı
• 26 Ağustos 2015 tarihinde 4G Türkiye’de kullanılmaya başlandı

İnternetin Türkiye’de Tarihçesi
Türkiye’nin İnternet ile ilk tanışması 1980’li yıllardaEge Üniversitesinin öncülüğünde kurulmuş olan akademik
tabanlı bir ağ olan Türkiye Üniversite ve Araştırma Kurumları Ağı (TÜVAKA)’dır. TÜKAVA günümüzde kullanılan
ULAKNET’in öncüsüdür. ULAKNETTürkiye’de bulunan bütün üniversitelerini, TÜBİTAK birimlerini, askeri okulları, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Ar-Ge birimleri, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Milli Kütüphane, YÖK, ÖSYM, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu ve
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı vb. kurumların oluşturduğu bir ağdır. Bu ağdan yaklaşık 111.000
öğretim görevlisi, araştırmacı ve 2.500.000’in üzerinde üniversite öğrencisi yararlanmaktadır.

İnternet Seviyeleri
Karanlık web, derin web’in bir alt bölümüdür ve yalnızca amaca yönelik web tarayıcıları aracılığıyla
erişilebilen web sitelerini içermektedir. Bazı tahminler dark web’in kapsamının yüzey web’den daha küçük
olduğunu göstermektedir. Ancak, merkezî olmayan ve belirsiz doğası nedeniyle karanlık web’in ne kadar
yaygın olduğunu ölçmek zordur. Çok az sayıda normal kullanıcı karanlık web ile etkileşime girecektir.
Derin web’e erişmek için genellikle sadece bir kullanıcı adı ve şifre gerekirken karanlık web’e doğru yazılım
veya donanım olmadan erişilememektedir. Özel yazılım programlarının yanı sıra, karanlık sayfalara yalnızca anonimleştirilmiş tarayıcılar yardımıyla erişilebilmektedir. Karanlık sayfalara erişirken bir kullanıcı
tamamen anonim kalmaktadır

Sıkça Kullanılan İnternet Kavramla
Dosya Aktarım Protokolü (FTP), bilgisayar dosyalarının bir bilgisayar ağı üzerindeki bir sunucudan bir istemciye aktarılması için kullanılan standart bir iletişim protokolüdür. FTP, istemci ve sunucu
arasında ayrı kontrol ve veri bağlantıları kullanan bir istemci-sunucu modeli mimarisi üzerine kurulmuştur. FTP kullanıcıları, normalde bir kullanıcı adı ve parola şeklinde açık metin oturum açma protokolü
ile kimliklerini doğrulayabilir, ancak sunucu buna izin verecek şekilde yapılandırılmışsa anonim olarak da
bağlanabilir. Kullanıcı adı ve parolayı koruyan ve içeriği şifreleyen güvenli iletim için FTP genellikle SSL/
TLS (FTPS) ile güvence altına alınır veya SSH Dosya Aktarım Protokolü (SFTP) ile değiştirilir.

Sıkça Kullanılan İnternet Kavramları
Secure Sockets Layer, şifreleme tabanlı bir İnternet güvenlik protokolüdür. İlk olarak 1995 yılında
Netscape tarafından İnternet iletişimlerinde gizlilik, kimlik doğrulama ve veri bütünlüğü sağlamak amacıyla geliştirilmiştir. SSL, günümüzde kullanılan modern TLS şifrelemesinin öncülüdür. SSL/TLS uygulayan bir web sitesinin URL’sinde “HTTP” yerine “HTTPS” bulunur.

Bulut Bilişim Hizmet Sunum Modelleri
Hizmet Olarak Altyapı (IaaS): İnternet Mühendisliği Görev Gücü’ne (IETF) göre, sağlayıcılar tarafından sunulan en temel bulut hizmeti modeli hizmet olarak servis modelidir. Hizmet olarak altyapı
işletme bünyesinde bulunan altyapının buluta taşınması olarak düşünülebilir. Üçüncü bir tarafın ihtiyaç
duyulan depolama ve sanallaştırma gibi altyapı hizmetlerini İnternet üzerinden bir bulut aracılığıyla sağladığı bir kullandıkça öde hizmetidir. Kullanıcı işletim sisteminden ve tüm verilerden, uygulamalardan,
ara katman yazılımlarından ve çalışma zamanlarından sorumludur. Ancak bir sağlayıcı kullanıcını ihtiyacı
olan ağa, sunuculara, sanallaştırmaya ve depolamaya erişim ve bunların yönetimini sağlar. IaaS kullanıcıya
yalnızca ihtiyacı olan bileşenleri satın alma ve gerektiğinde bunları artırma veya azaltma esnekliği sağlar.
Genel giderlerin düşük olması ve bakım maliyetlerinin olmaması IaaS’i çok uygun fiyatlı bir seçenek haline
getirmektedir. AWS, Microsoft Azure ve Google Cloud gibi genel bulut sağlayıcıları IaaS örnekleridir.
IaaS’in başlıca dezavantajları, sağlayıcının güvenlik sorunları yaşama olasılığı, sağlayıcının altyapı kaynaklarını birden fazla müşteriyle paylaşması gereken çok kiracılı sistemler ve hizmet güvenilirliğidir. Bu

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web Bileşenleri” başlıklı 2. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
İnternet etimolojik olarak Inter yani arasında ve net yani ağ kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Bu da sonuç olarak ağlar arası ya da ağlar arasında gibi bir anlam ortaya çıkarmaktadır. Türk Dil Kurumu (TDK) İnternet sözcüğüne karşılık olarak “genel ağ” tanımını önermiştir.
Bu nedenle sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web Bileşenleri” başlıklı 2. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
Günümüzde kullandığımız Bilgi Teknolojileri Yardımlı Metin (Hypertext) tabanlı dünya çapında ağın (World wide web- www) temelleri ise Tim Barners Lee tarafından, İsviçre’de kurulmuş olan CERN (Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi) adlı şirkette çalışırken atılmıştır. Ancak unutulmamalıdır ki İnternet ve www kimi zaman aynı kavramlar gibi algılansa da aslında bu iki kavram birbirlerinden farklıdır.
Bu nedenle sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web Bileşenleri” başlıklı 2. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
Devre anahtarlama yöntemi basit olarak ifade edilmek istenirse haberleşecek iki ağ elemanın arasında bir yol ya da başka bir deyişle bir devrenin kurulmasıdır. Haberleşme boyunca kurulan devre aktif olarak kurulu kalır ve tüm haberleşme bu devre üzerinden gerçekleştirilir. Devre anahtarlama yönteminde öncelik devrenin kurulması ve haberleşmenin başlatılmasıdır. Eğer ağ elemanları arasında bir devre kurulmadıysa haberleşme başlamaz.
Bu nedenle sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web Bileşenleri” başlıklı 2. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
Devre anahtarlamanın bahsedilen dezavantajlarının çözümü için mesaj anahtarlama yöntemi geliştirilmiştir. Mesaj anahtarlama yönteminde ağ içerisinde aktarılmak istenen veriye Mesaj adı verilir. Mesajın ağda iletimi süresince önceden tahsis edilmiş bir devre ya da yol yoktur. Mesaj anahtarlama yöntemi kısaca anlatılmak istenirse:

• Mesaj ağa gönderilir.
• Mesaj bir düğümden bir sonrakine gönderilir.
• Mesajı almaya başlayan düğüm öncelikle mesajı kendisinde saklar.
• Düğüm kendisinden bir sonra gelecek düğümü belirler.
• Eğer düğüm ile bir sonraki düğüm arasındaki haberleşme yolu dolu ise haberleşme bitene kadar bekler.
• Düğüm kendisinden sonraki düğüme mesajı göndermeye başlar.

Bu nedenle sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web Bileşenleri” başlıklı 2. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
Paket Anahtarlama, mesaj anahtarlamanın mantığını temel olarak kullanmaktadır. Ancak mesaj anahtarlamada transfer edilen mesaj, paket anahtarlamada küçük parçalara bölünerek transfer edilmektedir. Başka bir deyişle paket, bir bağlantı sırasında aktarılması planlanan verinin küçük parçalara bölünmüş halidir. Paket anahtarlamada transfer edilen veriye çerçeve ya da frame denmektedir.
Bu nedenle sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web Bileşenleri” başlıklı 2. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
Günümüzde kullanılan İnternetin öncülü olarak kabul edilen ARPANET ağı, Amerika Birleşik Devletlerinin Gelişmiş Savunma Araştırmaları Proje Birimi tarafından geliştirilmiş dünyanın ilk paket anahtarlamaya dayalı ağıdır. 1969 yılı ile 1990 yılları arasında faaliyet göstermiş olan ARPANET ağı günümüzde kullanılan İnternetin fikri temellerini atmıştır. ARPANET Ağı’nın temelleri Joseph Carl Robnett Licklider ve Robert William Taylor tarafından atılmıştır. ARPANET Ağı ilk olarak dört (4) farklı konumda bulunan dört (4) işlemciden oluşmaktaydı:

• Kaliforniya Üniversitesi Los Angeles’da (UCLA), SDS Sigma 7 kullanılarak kurulmuş olan bir ağ ölçüm merkezi
• Stanford Araştırma Enstitüsü’nde ‘Genie’ adıyla anılan ilk önemli hiper metin sistemi
• Kaliforniya Üniversitesi Santa Barbara’da (UCSB), IBM 360/75 türü bilgisayarlara sahip olan Culler Etkileşimli Matematik Merkezi
• Utah Üniversitesi Örüntü Bölümü

Dünyada paket anahtarlama kullanılarak yapılmış ilk haberleşme 29 Ekim 1969 tarihinde saat 22:30’da UCLA ve Stanford Araştırma Enstitüsü arasında gerçekleşmiştir. Her ne kadar gönderilmek istenen mesaj “login” olmuş olsa da sistemde meydana gelen bir aksaklıktan ötürü yalnızca “lo” bilgisi iletilebilmiştir. ARPANET ağı haberleşme için 1822 protokolü isminde bir protokol kullanmaktaydı. Bir 1822 iletisinin yapısı Şekil 2.2’de görülebilir.
Bu nedenle sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web Bileşenleri” başlıklı 2. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
Günümüzde kullanılan İnternetin öncülü olarak kabul edilen ARPANET ağı, Amerika Birleşik Devletlerinin Gelişmiş Savunma Araştırmaları Proje Birimi tarafından geliştirilmiş dünyanın ilk paket anahtarlamaya dayalı ağıdır. 1969 yılı ile 1990 yılları arasında faaliyet göstermiş olan ARPANET ağı günümüzde kullanılan İnternetin fikri temellerini atmıştır. ARPANET Ağı’nın temelleri Joseph Carl Robnett Licklider ve Robert William Taylor tarafından atılmıştır. ARPANET Ağı ilk olarak dört (4) farklı konumda bulunan dört (4) işlemciden oluşmaktaydı:

• Kaliforniya Üniversitesi Los Angeles’da (UCLA), SDS Sigma 7 kullanılarak kurulmuş olan bir ağ ölçüm merkezi
• Stanford Araştırma Enstitüsü’nde ‘Genie’ adıyla anılan ilk önemli hiper metin sistemi
• Kaliforniya Üniversitesi Santa Barbara’da (UCSB), IBM 360/75 türü bilgisayarlara sahip olan Culler Etkileşimli Matematik Merkezi
• Utah Üniversitesi Örüntü Bölümü

Dünyada paket anahtarlama kullanılarak yapılmış ilk haberleşme 29 Ekim 1969 tarihinde saat 22:30’da UCLA ve Stanford Araştırma Enstitüsü arasında gerçekleşmiştir. Her ne kadar gönderilmek istenen mesaj “login” olmuş olsa da sistemde meydana gelen bir aksaklıktan ötürü yalnızca “lo” bilgisi iletilebilmiştir. ARPANET ağı haberleşme için 1822 protokolü isminde bir protokol kullanmaktaydı. Bir 1822 iletisinin yapısı Şekil 2.2’de görülebilir.
Bu nedenle sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web Bileşenleri” başlıklı 2. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
ARPANET üzerindeki karışıklıkların giderilmesi için uygulamaların birbirleri ile haberleşebilmeleri için oluşturulan haberleşme kanallarının güvenli ve standart olması gerekliydi. Bu amaçla Ağ Denetim Programı isimli çift yönlü, akış kontrollü ve güvenli bir sistem önerildi. Bu sistem sayesinde uygulamalar arasında üst düzey iletişim protokolleri oluşturulmaya başlanmıştır. Bu üst düzey haberleşme protokollerine örnek vermek gerekirse:

• TELNET: 1969 yılında TELNET (RFC-855) protokolü tanımlanmıştır.
• FTP: Dosya transfer protokolü (File Transfer Protocol) 1973 yılında ARPANET ağı üzerinde kullanılmaya başlanmıştır. Protokol RFC-354 olarak kayda geçmiştir.
• E-mail: 1971 yılında ilk e-mail (RFC-524, RFC-561) ARPANET ağı üzerinde gönderilmiştir.
• Network Ses Protokolü (NVP): Her ne kadar ARPANET üzerinden ses

Bu nedenle sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web Bileşenleri” başlıklı 2. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
NPL ağı, Londra’daki Ulusal Fizik Laboratuvarı’ndan bir ekip tarafından işletilen ve paket anahtarlama kavramına öncülük eden yerel bir bilgisayar ağıdır. İlk olarak kavramsal temelleri 1965 yılında Donald Davies tarafından atılan NPL ağının geliştirme çalışmaları 1968’de başlamıştır. NPL Ağın’ın ilk versiyonu olan Mark I, 1969’da faaliyete geçmiştir. Mark II versiyonu ise 1973’ten 1986 yılına kadar çalışmıştır. NPL ağı ve ARPANET, paket anahtarlamayı uygulayan ilk iki bilgisayar ağıdır. NPL ağı, yüksek hızlı bağlantıları kullanan ilk bilgisayar ağıdır.
Bu nedenle sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web Bileşenleri” başlıklı 2. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
Usenet bilgisayarlarda kullanılabilen dünya çapında dağıtılmış bir tartışma sistemidir. Genel amaçlı Unix-to-Unix Copy (UUCP) çevirmeli ağ mimarisinden geliştirilmiştir. Tom Truscott ve Jim Ellis bu fikri 1979 yılında ortaya atmış ve 1980 yılında kurulmuştur. Kullanıcılar, haber grupları olarak bilinen bir veya daha fazla konu kategorisindeki mesajları (makale veya gönderi olarak adlandırılır ve toplu olarak haber olarak adlandırılır) okur ve gönderir. Usenet birçok açıdan bir ilan tahtası sistemine (İTS) benzer ve yaygın olarak kullanılan İnternet forumlarının öncüsüdür. Tartışmalar, web forumları ve İTS’lerde olduğu gibi başlıklandırılır, ancak gönderiler sunucuda sırayla saklanır. İTS ya da web mesaj panosu ile Usenet arasındaki en önemli fark, merkezî bir sunucunun ve özel bir yöneticinin ya da barındırma sağlayıcısının olmamasıdır. Usenet, mesajları depolayan ve “haber akışları” aracılığıyla birbirlerine ileten büyük, sürekli değişen bir dizi haber sunucusu arasında dağıtılır.
Bu nedenle sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Sadece bir IP adresi kullanarak birçok web sitesine (alan adı) hizmet verebilmek Sanal Barındırmanın işlevini tanımlar. Doğru cevap (C) seçeneğidir.

Nginx: Açık kaynaklı ve düşük kaynak kullanımı nedeniyle iyi performanslı yazılımlardan biridir. İhtiyaçlara kolayca karşılık verir. Öne çıktığı konular cache, yük dengeleme, otomatik indeksleme ve yayın işlemleridir. Kullanıcının yaptığı tüm istekleri yeniden işlemektense istekleri asenkron bir yaklaşımla tek başlıkta işleme imkânı sunmaktadır. Doğru cevap (E) seçeneğidir.

İstemci-Sunucu modelinde; İstemci bir istekte bulunduğunda sunucu dönüş olarak hem veri hem de bir durum kodu döndürmektedir. Bu durum kodu isteğin sonucunu anlatmaktadır. Sonuç kodları temelde 5 kategoriye bölünmüştür:1XX: Bilgi için dönen kodlardır. 2XX: Başarılı sonuçlar için dönen kodlardır. 3XX: Yeniden yönlendirme bilgisi için dönen kodlardır. 4XX: İstemci hataları için kullanılmaktadır. 5XX: Sunucu hataları için kullanılmaktadır. Doğru cevap (D) seçeneğidir.

401 Yetkisiz: 401 durum kodu veya Yetkisiz hatası, kaynağa erişmeye çalışan kullanıcının kimliğinin doğrulanmadığı veya doğru şekilde doğrulanmadığı anlamına gelir. Bu, kullanıcının korunan kaynağı görüntüleyebilmesi için kimlik bilgilerini sağlaması gerektiği anlamına gelmektedir. Doğru cevap (B) seçeneğidir.

SOAP, “Basit Nesne Erişim Protokolü” anlamına gelir. Taşımadan bağımsız bir mesajlaşma protokolüdür. SOAP, XML verilerinin SOAP Mesajları şeklinde gönderilmesi üzerine kurulmuştur. UDDI:Evrensel Tanımlama, Keşif ve Entegrasyon, RPC: Uzak Prosedür Çağrıları, WSDL: Web Hizmetleri Tanımlama Dili, IIS: (Internet Information Services) Microsoft tarafından geliştirilen yüksek performanslı bir web sunucusu yazılımıdır. Doğru cevap (A) seçeneğidir.

REST bir mimari stildir. Temsili Durum Aktarımı anlamına gelir. Doğru cevap (B) seçeneğidir.

Web Detay Servisi (WFS)-Web Feature Service (WFS) Arayüz Standardı, platformdan bağımsız çağrılar kullanarak web üzerinden coğrafi özellikler için taleplere izin veren bir arayüz sağlar. Doğru cevap (D) seçeneğidir.

Nesne İlişkisel VTYS, Gelişmiş işlevsellik, Esnek API kullanımı, Kapsamlı SQL desteği, Prosedürel diller, İstemci/sunucu, İleri Günlüğe Yazma (WAL) ve Bilgi tutarlılığı PostgreSQL VTYS’nin genel özellikleridir. Bu özellikler içinde için de yer alan Bilgi tutarlılığı: bir veritabanı verilerinin geçerliliğini sağlamak için kullanılan referans bütünlüğünü destekler. Doğru cevap (A) seçeneğidir.

GDAL/OGR: PostgreSQL’de diğer spatial ve spatial olmayan veri kaynaklarının tablo olarak okunmasına izin verir. Vektör verileri PostGIS geometri tipine çevrir. Doğru cevap (C) seçeneğidir.

POJO: Yazılım mühendisliğinde, düz eski bir Java nesnesi, herhangi bir özel kısıtlamaya bağlı olmayan sıradan bir Java nesnesidir. Doğru cevap (B) seçeneğidir.

HTTPS web içeriğini dağıtmak için oluşturulan ağ protokolünün güvenli varyantıdır. Bu nedenle doğru yanıt d şıkkıdır.

Sacece bi IP adresini kullanarak birçok web sitesine hizmet verebilmek ifadesi Sanal Barındırma'ya karşılık gelir. Bu nednle doğru yanıt c şıkkıdır.

Düşük bir bellek ayak izine sahip olması Lighttpd ile ilgilidir. Bu nedenle doğru yanıt a şıkkıdır.

Sunucuda mevcut ya da sunucuya yüklenmiş istemcilerin truva atlarına açık olması bir dezavantajdır. Bu nedenle doğru yanıt e şıkkıdır.

Başarılı sonuçlar için dönen kodlar 2XX'dir. Bu nedenle doğru yanıt b şıkkıdır.

504 kodu Ağ Geçidi Zaman Aşımı'na karşılık gelmektedir. Bu nedenle doğru yanıt c şıkkıdır.

İşletim sistemi veya programlama dilinden bağımsızdır. Bu nedenle doğru yanıt e şıkkıdır.

Bir web sitesinin kullanıcı ara yüzü vardır. Bu nedenle doğru yanıt a şıkkıdır.

SOAP, REST'e göre daha fazla bant genişliği ve kaynak gerektirir. Bu nedenle doğru yanıt b şıkkıdır.

Açık Mekansal Konsorsiyum (OGC) 1994 yılında ortaya çıkmıştır. Bu nedenle doğru yanıt e şıkkıdır.

İstemci tarafına yüklenen eklentiler aracılığıyla sunucudan gelen veriler değerlendirilerek sorgulamalar cevaplanmaktadır. Sunucu tarafındaki iş yükünün azaltıldığı bu sistemlerde işlem hızı daha yüksektir. Fakat bu mimaride istemci bilgisayarının güçlü ve internet hızının yüksek olması gerekmektedir. Çünkü, CBS analizleri ve veri işleme işlemleri istemcinin yerel bilgisayarında yani internet tarayıcısında gerçekleşmektedir. Bu mimaride, istemci taraflı uygulamalar, Java uygulamaları, ActiveX kumandası veya Silverlight eklentisi kullanılarak oluşturulabilmektedir

Web CBS’yi diğer web sistemlerinden ayıran temel özellik ise web sunucusuna ek olarak Web Harita Sunucusunun (Web MapServer) da kullanımıdır.

CBS oluşturma süreçlerinden sonra oluşturulan CBS çalışmasının web tabanlı olarak gerçekleştirilebilmesi için öncelikle bir analiz işleminin yapılması gerekir. Analiz sonucunda hatalar var ise bu hataların düzeltilmesi gerekir. Herhangi bir hata yoksa yayınlama işlemi gerçekleştirilir.

Ayrıca raster veri, her hücrenin bilgiyi temsil eden bir değer içerdiği satırlar ve sütunlar (veya bir ızgara) halinde düzenlenmiş bir hücre (veya piksel) matrisinden oluşmaktadır. Diğer bir deyişle mekânsal verilerin hücresel kareler şeklinde ifade edilmesidir. Dijital hava fotoğrafları, uydulardan alınan görüntüler, dijital resimler ve taranmış haritalar raster verilere örnektir.

Tematik indeksleme, adres, posta kodu, telefon numarası, özellik adı ve diğer nitelikler gibi niteliklerin indekslenmesi işlemidir; öyle ki nitelik verileri popüler ticari veritabanları kullanılarak verimli bir şekilde işlenebilir. Tematik indeksleme için R-tree indeks yöntemi kullanılmaktadır. Uzamsal indeksleme ise tematik indekslemeden daha karmaşıktır ve iki genel kategoride sınıflandırılabilir: R-tree ve Quad-tree gibi hiyerarşik erişim indeksleri ve Grid-files ve R dosyalarıdır. R-tree, özelliği içeren minimum dikdörtgen olan bir özelliğin Minimum Sınırlayan Dikdörtgen kavramını kullanır. R*-tree gibi R-tree’nin birkaç uzantısı vardır. Çok seviyeli veri yapısını desteklemek için Reactive-tree ve Hilbert R-tree kullanılmaktadır. Bu uzamsal ve tematik indeks araştırma çabaları, vektör veri indekslemenin uygulanması için bir temel sağlamaktadır. Bu indeksleme yöntemleri, vektör verilerine erişimi iyileştirmek için istemci ve/veya sunucu tarafından benimsenebilmektedir.

Web CBS’nin geliştirilmesi, zengin/şişman(fat)-istemci ve zayıf(thin)-istemci olarak kategorize edilebilir. Zengin istemci sistemlerinde, veri işlemenin önemli bir kısmı istemcide gerçekleşirken sunucu veri depolamadan birincil olarak sorumludur. Zayıf istemci sistemi ise istemcide işlemeyi en aza indirmeye çalışır; sunum ve kullanıcı etkileşimi dışında, veri işlemenin çoğu sunucuda gerçekleşir. Yazılım taşınabilirliği, kullanıcı ağ trafiğinin optimizasyonu, ölçeklenebilirlik ve sunucu yönetiminin kolaylığı gibi kriterlerden bazıları Web CBS’yi benimsemeden ve uygulamadan önce dikkate alınmaktadır.

Web CBS’nin oluşturulması için ilk aşama mevcut durumun belirlenmesidir. Bu doğrultuda kullanılacak yazılım ve donanımların özellikleri tanımlamalıdır. Sonra, CBS hazırlanacak konu hakkında araştırma yapılmalıdır. Daha sonra, gereksinimlere yönelik bir sistem tasarlanmalıdır. Bu tasarımda ise veritabanı tasarımı ve gerekli katman/katmanlar belirlenir. Katmanın hangi tipte (nokta, çizgi, alan) olması gerektiği hazırlanacak CBS çalışmasının ölçeğine uygun olmalıdır. Katmanda hangi özniteliklerin olması gerektiği tasarlanır. Sistemde sözel verilere gereksinim olması durumunda da gerekli öznitelikler de saptanır. Burada önemli olan sisteme veri girişinde veri tekrarlarının olmamasıdır. Veri tekrarının önlenmesi için veriler arasında bire-bir ya da bire-çok ilişkiye göre bağlantıların sağlanması gerçekleştirilir. Bunun için de katman ya da tablolar arasında bağlantı için ortak özniteliklerin oluşturulması ve bu duruma göre uygun şekilde veri girişinin yapılması gereklidir.

Temel harita görüntüleyici ve Story Map (Hikâye haritalar) konfigüre edilebilir uygulamalardır. Story Map kullanıcıların konumsal referanslı hikayeleri anlatmak amacıyla multimedya içeriklerin ve kullanıcı deneyimlerinin bulunduğu temel web uygulamasıdır. Story Map ile oluşturulan interaktif haritalara, fotoğraf, ses, video, yazı gibi unsurlar eklenebilmektedir.

En basit aşamalı raster iletim yöntemi, sistematik bir algoritmik süreç izlemeden görüntüyü rastgele çıkarmak ve iletmektir. Aşamalı tarama iletimi için daha karmaşık yöntemler, yaygın olarak kullanılan JPEG (Birleşik Fotoğraf Uzmanları Grubu) yöntemi, fraktal yöntemler ve çeşitli dalgacık tabanlı görüntü sıkıştırma tekniklerine dayandırılabilir. Karmaşıklıkları ve bilgi işlem gereksinimleri nedeniyle aşamalı yöntemler, Web CBS ortamında büyük hacimli ve değişken boyutlu görüntülerin iletimini verimli bir şekilde ele alma esnekliğine sahip değildir; ancak internet üzerinde sabit boyutlu görüntüleri iletmek için idealdir. Bununla birlikte, genel görüntü aktarım boyutunu azaltmak için temel görüntü sıkıştırma yöntemleri hala kullanılmaktadır. Nispeten büyük bir görüntü, hiyerarşik veya piramit bir yapı oluşturmak için önce farklı ayrıntı seviyelerine çıkarılabilir. Her hiyerarşik katmanda, görüntü, ilgili koordinatları aracılığıyla mantıksal olarak birbirine bağlanan parçalara veya piksellere bölünür. Daha sonra, görüntü verileri talep üzerine yükleme şeklinde iletilir, yani sadece kullanıcı tarafından talep edildiği gibi ilgili veriler ilgili piksellerden birleştirilir ve kullanıcılara iletilir. Örneğin, TerraServer, SQL Server’ın görüntüleri yönetmesine yardımcı olmak için bu yöntemi kullanır; ancak çoğu Web CBS’ler SQL Server ile özel olarak tasarlanmadığından bu yaklaşım yaygın olarak uygulanamamaktadır. ArcGIS ayrıca büyük görüntülerin işlenmesinde piramit tekniğini benimser; fakat piramit, büyük bir görüntüye her erişildiğinde anında oluşturulur. Anlık bir piramit oluşturmaya yönelik bu yaklaşım, Web CBS üzerindeki görüntüleri yönetmek için uygun değildir, çünkü piramit her erişim için oluşturulursa yanıt süresi çok uzun olacaktır. Bu nedenle kalıcı bir piramidi yönetmek için bir stratejiye ihtiyaç vardır. Bazı araştırmacılar, raster veri iletimini iyileştirmek için önbelleğe alma tekniklerinin benimsenmesini önermektedir. Önbelleğe alma, yüklenen verileri gelecekteki yeniden kullanımlar için geçici olarak tutmaktır; ön getirme, verilerin daha sonra kullanılmasının beklendiği durumlarda verileri önceden önbelleğe almaktadır. Önbelleğe alınan veriler en az bir kez kullanılır; ancak önceden getirilen veriler hiçbir zaman kullanılamaz. Ne yazık ki bu birleşik yöntem yalnızca tarama verileri için etkilidir ve Web CBS’nin karmaşık yapısı, ideal durumda hem raster hem de vektör verilerinin işlenmesini ve ayrıca mekânsal analizin desteklenmesini içerir. Ayrıca, kullanıcılar raster görüntüleri nispeten rastgele bir şekilde isteyeceklerdir ve bu nedenle, önceden getirme tekniği rastgele isteklerin işlenmesinde verimli ve etkili olmamaktadır.

web tabanlı CBS mimarisi genellikle dört hiyerarşik katmandan meydana gelmektedir. Bunlar ön uç arayüzü, bir dizi arka uç hizmeti katmanı, veri entegrasyonu katmanı ve veri sağlayıcı hizmetleri katmanı olarak tanımlanabilmektedir. En üst katman, uzamsal verilerin sonucunu sunmak için bir grafik kullanıcı arabirimi (GUI) olarak hizmet veren ve son kullanıcıların arka uç hizmetleriyle etkileşime girmesine olanak tanıyan ön uç arabirim katmanıdır. Doğru cevap (B) seçeneğidir.

Google Haritalar hizmeti, 2005 yılında piyasaya sürülmüştür. Bu hizmet dünyanın dört bir yanındaki topluluklara, kullanımı kolay ve tarayıcı tabanlı web haritalama işlevlerine ve ayrıca yüksek kaliteli coğrafi verilere ücretsiz erişim elde etmeleri için sayısız fırsat getirmiştir. Doğru cevap (E) seçeneğidir.

Bulut bilişim, kullanıcı tarafından doğrudan etkin yönetim olmaksızın, özellikle veri depolama ve bilgi işlem gücü olmak üzere bilgisayar sistem kaynaklarının isteğe bağlı olarak kullanılabilirliğidir. Bulut bilişim, farklı hizmetlerin İnternet üzerinden sunulmasıdır. Doğru cevap (D) seçeneğidir.

Story Map kullanıcıların konumsal referanslı hikayeleri anlatmak amacıyla multimedya içeriklerin ve kullanıcı deneyimlerinin bulunduğu temel web uygulamasıdır. Story Map ile oluşturulan interaktif haritalara, fotoğraf, ses, video, yazı gibi unsurlar eklenebilmektedir. Doğru cevap (E) seçeneğidir.

Raster veri, mekânsal verilerin hücresel kareler şeklinde ifade edilmesidir. Dijital hava fotoğrafları, uydulardan alınan görüntüler, dijital resimler ve taranmış haritalar raster verilere örnektir. Web CBS’de aşamalı raster aktarım yöntemi sıklıkla kullanılmaktadır. Doğru cevap (B) seçeneğidir.

Vektör veri, CBS ortamında gerçek dünya özelliklerini temsil etmenin bir yoludur ve özellikleri tanımlayan metin veya sayısal bilgilerden oluşan niteliklere sahiptir. Bu formattaki veriler noktalardan, çizgilerden veya çokgenlerden oluşmaktadır. En basit düzeyde, vektör verileri, dünyadaki fiziksel bir konumu gösteren koordinat çiftleri olarak depolanan bireysel noktalardan oluşur. Doğru cevap (A) seçeneğidir.

HTML (Hypertext Markup Language): HTML yani Köprü Metni İşaretleme Dili, bir web tarayıcısında görüntülenmek üzere tasarlanmış belgeler için standart işaretleme dilidir. Doğru cevap (C) seçeneğidir.

Sunucu Taraflı Mimari: İstemci tarafından sadece web tarayıcısının bulunduğu; sunucu tarafında ise tüm işlemler gerçekleştirildiği mimaridir. Bu mimaride, kullanıcılar bilgisayarlarına ek programlar kurma gereksinimi duymamaktadır. Sistem tek bir merkezden yönetildiği için kullanıcılara güvenlik ve güncelleme konularında kolaylık sağlamaktadır. Doğru cevap (B) seçeneğidir.

Günümüzde harita bilgilerinin depolanabilmesi ve bunlar üzerinde gerekli işlemlerin gerçekleştirilebilmesi için özelleştirilmiş konumsal veritabanları geliştirilmiştir. PostgreSQL ve MYSQL günümüzde en çok kullanılan konumsal veritabanlarıdır. Bu veritabanları geometrik nesneler üzerinden etkin sorgulamaların gerçekleştirilmesine olanak sağlamaktadır. Doğru cevap (D) seçeneğidir.

CGI programı, web CBS’nin gerçek motorudur: Web sunucusu tarafından başlatılır; hem harita dosyası ayarlarını hem de şablon dosyası kullanıcı tanımlı parametreleri veya değişkenleri okur ve işler ve işlenmiş çıktıları haritalar, kartografik nesneler, değişkenler değerleri ve şablon dosyalarında gösterilen sorgu sonuçları olarak döndürür. Her CGI çıktısı, her CGI çalışma oturumunda güncellenen geçici bir görüntü veya değerdir. Doğru cevap (B) seçeneğidir.

Web tabanlı CBS katmanları
Web tabanlı CBS programları oluşturmak için çok çeşitli yaklaşımlar önerilmiştir. Ancak web tabanlı CBS mimarisi genellikle dört hiyerarşik katmandan meydana gelmektedir. Bunlar ön uç arayüzü, bir dizi arka uç hizmeti katmanı, veri entegrasyonu katmanı ve veri sağlayıcı hizmetleri katmanı olarak tanımlanabilmektedir. Alt katman, yani veri sağlayıcı hizmetleri katmanı, veri paylaşımı ve entegrasyonu için bir dizi uzak veri sağlayıcı hizmetidir. Her veri sağlayıcı hizmeti, istemci uygulamalarının uzak verileri çekebileceği ve ağ üzerinden verileri değiştirebileceği bir dizi arabirim sunmaktadır. Veri bütünleştirme katmanı, mevcut tüm veri sağlayıcı hizmetlerini mantıksal olarak birleştirmekte, istemci uygulamalarından veri talebini veri sağlayıcı hizmetlerine iletmekte ve tersine veri sağlayıcı hizmetlerinden istemci uygulamalarına veri yanıtını geri göndermektedir. Üçüncü katman, veri entegrasyon katmanı aracılığıyla birden çok veri kaynağıyla iletişim kuran ve veri sağlayıcı hizmetlerinden gelen verileri analiz etmek ve işlemek için son kullanıcılarla etkileşime giren bir dizi arka uç hizmetidir. Son olarak, en üst katman ise uzamsal verilerin sonucunu sunmak için bir grafik kullanıcı arabirimi (GUI) olarak hizmet veren ve son kullanıcıların arka uç hizmetleriyle etkileşime girmesine olanak tanıyan ön uç arabirim katmanıdır. Web tabanlı CBS mimarileri temel olarak birden fazla uzamsal veri kaynağını birbirine bağlar, çeşitli uzamsal veri kaynaklarını koordine eder, veri işleme ve analiz için arka uç hizmetlerini veya araçlarını entegre eder ve verileri internet, intranet veya geniş alan ağı (WAN) üzerinden web tabanlı CBS sistemleri aracılığıyla istenen formatlarda sunar.

WEB CBS’DE VERİ VE VERİ TÜRLERİ
Google Haritalar hizmetinin 2005 yılında piyasaya sürülmesi, dünyanın dört bir yanındaki topluluklara, kullanımı kolay ve tarayıcı tabanlı web haritalama işlevlerine ve ayrıca yüksek kaliteli coğrafi verilere ücretsiz erişim elde etmeleri için sayısız fırsat getirmiştir

Diğer taraftan, ticari amaçlı geliştirilmiş Web CBS’ler de mevcuttur. Ticari olarak en büyük paya sahip olan Web CBS ürünü ArcGIS Online’dır. ArcGIS Online bulut bilişim tabanlı bir uygulamadır. Bulut tabanlı uygulamaların en büyük avantajı istenilen yerden ve istenilen zamanda herhangi bir kod veya yazılıma ihtiyaç duymadan bağlanılabilmesidir. ArcGIS Online bu yönden kullanıcılara avantaj sağlamaktadır. Bu web CBS ile 2 boyutlu ve 3 boyutlu haritalar üretmek veya hazır haritaları, coğrafi verileri, katmanları ve hazır mekânsal analiz etmek mümkündür (İrcan ve Duman, 2020, s. 1058). ArcGIS Online’da yeni bir WEB uygulaması oluşturulurken kullanıcıların karşısına çeşitli uygulama seçenekleri çıkmaktadır. Bu uygulama seçenekleri, WEB AppBuilder, Configurable Apps ve ArcGIS Dashboards uygulamalarıdır (İrcan ve Duman, 2020, s. 1059). Temel harita görüntüleyici ve Story Map (Hikâye haritalar) konfigüre edilebilir uygulamalardır. Story Map kullanıcıların konumsal referanslı hikayeleri anlatmak amacıyla multimedya içeriklerin ve kullanıcı deneyimlerinin bulunduğu temel web uygulamasıdır. Story Map ile oluşturulan interaktif haritalara, fotoğraf, ses, video, yazı gibi unsurlar eklenebilmektedir

1. Story Map

ArcGIS Online bulut bilişim tabanlı bir uygulamadır. Bulut tabanlı uygulamaların en büyük avantajı istenilen yerden ve istenilen zamanda herhangi bir kod veya yazılıma ihtiyaç duymadan bağlanılabilmesidir. ArcGIS Online bu yönden kullanıcılara avantaj sağlamaktadır. Bu web CBS ile 2 boyutlu ve 3 boyutlu haritalar üretmek veya hazır haritaları, coğrafi verileri, katmanları ve hazır mekânsal analiz etmek mümkündür (İrcan ve Duman, 2020, s. 1058). ArcGIS Online’da yeni bir WEB uygulaması oluşturulurken kullanıcıların karşısına çeşitli uygulama seçenekleri çıkmaktadır. Bu uygulama seçenekleri, WEB AppBuilder, Configurable Apps ve ArcGIS Dashboards uygulamalarıdır (İrcan ve Duman, 2020, s. 1059). Temel harita görüntüleyici ve Story Map (Hikâye haritalar) konfigüre edilebilir uygulamalardır. Story Map kullanıcıların konumsal referanslı hikayeleri anlatmak amacıyla multimedya içeriklerin ve kullanıcı deneyimlerinin bulunduğu temel web uygulamasıdır. Story Map ile oluşturulan interaktif haritalara, fotoğraf, ses, video, yazı gibi unsurlar eklenebilmektedir.

Vektör verileri
R-tree: Uzamsal erişim yöntemleri için kullanılan ağaç veri yapılarıdır.

WEB CBS’NİN BİLEŞENLERİ
HTML yani Köprü Metni İşaretleme Dili, bir web tarayıcısında görüntülenmek üzere tasarlanmış belgeler için standart işaretleme dilidir.

Vektör verileri, CBS ortamında gerçek dünya özelliklerini temsil etmenin bir yoludur. Vektör veri, özellikleri tanımlayan metin veya sayısal bilgilerden oluşan niteliklere sahiptir. Bir vektör özelliğinin şekli, geometri kullanılarak temsil edilir. Bu formattaki veriler noktalardan, çizgilerden veya çokgenlerden oluşmaktadır. En basit düzeyde, vektör verileri, dünyadaki fiziksel bir konumu gösteren koordinat çiftleri olarak depolanan bireysel noktalardan oluşur. Aşamalı iletim tekniği vektör verileri için de kullanılabilmektedir; ancak süreç hiyerarşik piramit yapısındaki raster verilere uygulanandan farklıdır. Vektör verileri, raster veriler için basit yeniden örnekleme sürecini kullanmak yerine, çok seviyeli veya çok katmanlı yapıyı oluşturmak için kartografik ilkeler kullanılarak çıkarılır. Vektör veriden, daha iyi bir iletim performansı elde etmek, uzamsal verilerin topolojisini korumak ve tek katmanlı haritaları iletmek için farklı teknikler geliştirilmiştir. Çoğu teknik harita, katman, nesne veya özniteliğin fiili hiyerarşik coğrafi veri organizasyonunu hesaba katmamıştır. Daha sonra vektör veri iletiminin performansını iyileştirmeye yönelik indeksleme teknikleri geliştirilmiştir.

Web CBS’yi diğer web sistemlerinden ayıran temel özellik ise web sunucusuna ek olarak Web Harita Sunucusunun (Web Map Server) da kullanımıdır. Web CBS’yi diğer web sistemlerinden ayıran temel özellik ise web sunucusuna ek olarak Web Harita Sunucusunun (Web MapServer) da kullanımıdır. Bu şekilde, konumsal sorgulamalar, koordinat dönüşümleri ve web grafikleri daha etkin bir şekilde yapılabilmektedir (Yalçın ve Kocaman, 2018, s. 572). Web CBS’de istemci http protokolü ile web sunucusuna internet üzerinden istek göndermektedir. Bu istekler, web sunucusu tarafından CBS sunucusuna iletilmektedir. CBS sunucusu gerekli veriyi CBS veritabanı sunucusundan çekmekte ve isteği işlemektedir. İstek sonucu, web sunucusu aracılığıyla http protokolü ile istemciye iletilmekte ve sonuç istemcinin ekranında görüntülenmektedir. Dolaysıyla istek ve yanıt döngüsü tamamlanmış olmaktadır.

Web Harita Servisi, internet üzerinden coğrafi referanslı harita görüntüleri sunmak için 1999 yılında Open Geospatial Consortium (OSGeo) tarafından geliştirilen standart bir protokoldür. Bu görüntüler tipik olarak bir harita sunucusu tarafından bir CBS veritabanı tarafından sağlanan verilerden üretilmektedir. Günümüzde açık kaynaklı web harita sunucularına yönelik ilgi yüksektir. Açık kaynaklı web harita sunucularının çoğu OSGeo (Açık Kaynak Jeo-uzamsal Vakfı) tarafından geliştirilmektedir. OSGeo tarafından geliştirilen bazı web harita sunucuları şunlardır: MapServer, Geomajas, GeoServer, PyWPS ve deegree. Bir web harita servisi sunucusu genellikle haritayı PNG, GIF, JPEG gibi bir bitmap formatında sunmaktadır. Ayrıca, noktalar, çizgiler, eğriler ve metinler gibi SVG veya WebCGM formatında ifade edilen vektör grafikleri de dahil edilebilmektedir.

Web Harita Servisi, internet üzerinden coğrafi referanslı harita görüntüleri sunmak için 1999 yılında Open Geospatial Consortium (OSGeo) tarafından geliştirilen standart bir protokoldür. Bu görüntüler tipik olarak bir harita sunucusu tarafından bir CBS veritabanı tarafından sağlanan verilerden üretilmektedir. Günümüzde açık kaynaklı web harita sunucularına yönelik ilgi yüksektir. Açık kaynaklı web harita sunucularının çoğu OSGeo (Açık Kaynak Jeo-uzamsal Vakfı) tarafından geliştirilmektedir. OSGeo tarafından geliştirilen bazı web harita sunucuları şunlardır: MapServer, Geomajas, GeoServer, PyWPS ve deegree. Bir web harita servisi sunucusu genellikle haritayı PNG, GIF, JPEG gibi bir bitmap formatında sunmaktadır. Ayrıca, noktalar, çizgiler, eğriler ve metinler gibi SVG veya WebCGM formatında ifade edilen vektör grafikleri de dahil edilebilmektedir.

Standartlar, teknik özellikleri veya belirli kriterleri olan, tekrarlanabilir, uyumlu, üzerinde uzlaşmaya varılmış iş yapış şekilleri ya da normlardır. Başka bir deyişle, üzerinde anlaşılmış kurallar bütünüdür, farklı yaklaşımlar nedeniyle ortaya çıkan uyuşmazlıkları azaltarak asgari gerekliliklere ve beklentilere uygun ortak dil/yöntem oluşmasını sağlar. Standartlar; ürün, sistem, personel, hizmet, sağlık, eğitim olmak üzere pek çok farklı alanda geliştirilebilirler. Standartlar, geliştirildikleri alanda hayatı kolaylaştırmak, kalite sağlamak, güncel ihtiyaçları yerine getirmek, kayıpları ve israfı önlemek, güvenilirliği ve verimliliği artırmak amacıyla oluşturulurlar. Uluslararası düzeyde iş yapmayı, ticareti, malların ve hizmetlerin dolaşımını kolaylaştırırlar. Standartların oluşturulması ve uygulamaya sokulması faaliyetlerinin tamamına standardizasyon ismi verilir. Buna göre; "B" seçeneği doğru cevaptır.

CBS’deki mekânsal altyapının temelinde, gerçek dünyanın bilgisayar ortamında uygun teknoloji, yöntemler ve doğru coğrafi referanslarla modellenmesi yaklaşımı bulunmaktadır. Bu modelleme sürecinde birçok farklı veri seti, veri yapısı/türü, harita katmanı, ölçek, çözünürlük ve içerik ortaya çıkar. "E" seçeneği en doğru cevaptır.

Coğrafi veri standartları, coğrafi veri ve bilgiden çok daha fazla tarafın fayda sağlaması için kritik öneme sahiptir. En bilinen açık coğrafi veri standartlarına örnek olarak KML (Keyhole Markup Language) ve GML (Geography Markup Language - Coğrafi İşaretleme Dili) verilebilir. Benzer şekilde, verinin verisi olarak tanımlanan metaverilerin kalitesinin, güvenilirliğinin ve etkililiğinin artırılmasında metaveri standartları kullanılmaktadır. Ayrıca, En kabul gören uluslararası metaveri standardı ISO tarafından geliştirilmiş olan ISO 19115 standardıdır. Bunun yanı sıra ABD Federal Coğrafi Veri Komitesi (Federal Geographic Data Committee) tarafından geliştirilen Sayısal Coğrafi Metaveri Standardı, OGC tarafından geliştirilen Web Catalog Servisi (Catalog Service for the Web) de bilindik metaveri standartları arasında yer almaktadır. Doğru cevap "D" seçeneğidir.

MVA, birlikte çalışabilirliği sağlanmak üzere tesis edilen, coğrafi verinin temini, işlenmesi, paylaşılması ve yönetilmesi için gerekli politika, prosedür, standartlar, kaynaklar ve faaliyetlerin bütünü olarak tanımlanmaktadır. MVA’lar coğrafi verilerin üretiminde emek, zaman ve kaynak kaybını önler, kurumlar arasında koordinasyonu kolaylaştırır, tekrarlı veri üretimini engeller, standart ve uyumlaşma sağlar. MVA, dağınıklığı toplayıp tek bir portaldan erişim sağlamaktadır. Doğru yanıt "E" seçeneğidir.

W3C, web standartları hazırlamak üzere görev yapan uluslararası bir topluluk olup başlıca hedefi, web’in gelişimini desteklemek üzere protokol ve kılavuzlar geliştirmektir. W3C, web’in herkes için daha kolay iletişim, ticaret ve fırsatlar sunan bir araç ve bilgi kaynağı olarak kullanılması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu noktadan hareketle, W3C tarafından açık standart yaklaşımı benimsenmiştir. W3C, teknik spesifikasyonlarını ve kılavuzlarını katılımcı bir süreçle hazırlar. W3C tarafından geliştirilen standartlar, web tasarımcıları için oldukça önemlidir. W3C’nin XML ve CSS için geliştirdiği standartlar sayesinde her tarayıcıda web sayfalarının aynı şekilde çalışması güvence altına alınmış olur. W3C tarafından geliştirilen standartlar arasında HTML, XML, SVG, JSON-LD sayılabilir. Doğru cevap "D" seçeneğidir.

ISO/TC 211 standartları, çalışma grupları ve ortak çalışma grupları tarafından hazırlanmakta ve birçok danışma grubu tarafından da bu çalışmalara destek verilmektedir. Standart geliştirilen başlıca alanlar içinde; basit detay şeması, referans modelleri, mekânsal ve zamansal şemalar, konum
bazlı servisler, metaveri, web detay ve harita servisleri, sınıflandırma sistemleri bulunmaktadır. Günümüzde aktif çalışma grupları arasında ise aşağıdakiler yer almaktadır (https://committee.iso.org/sites/tc211/home/about/working-groups.html):
• Çerçeve ve Referans Modeli (Framework and Reference Model): Çalışma gruplarının kullandığı çerçeveler ve kaynak yönetim grupları için temel çerçeve prosedürlerini oluşturan standartları ortaya koyar.
• Coğrafi Bilgi Servisleri (Geospatial Services): Coğrafi verilerin servis edilmesine yönelik standartların geliştirilmesinin yanı sıra, uyumluluk ve deney, kodlama, betimleme gibi alanlarda da çalışmalar yapmaktadır.
• Görüntü (Imagery): Görüntü, gridli veriler ve kapsam verisi, metaverilerle ilgili olarak coğrafi veri/bilgi standardı geliştirirler. Sensörlerin coğrafi konumlandırılması, kalibrasyonu ve uzaktan algılama verisi üretimi gibi konularda çalışırlar.
• Bilgi Toplulukları (Information Communities): Detay katalogları, sözlükler ve kayıtlardaki coğrafi detayların dokümantasyonu da dahil olmak üzere coğrafi detayların kavramsal modellemesiyle ilgili standartların geliştirilmesiyle ilgilenirler. Uygulama şemalarının standardizasyonu yapılan çalışmalar arasında yer almaktadır.
• Bilgi Yönetimi (Information Management): Bilgi yönetimi, bilginin yapısını kontrol eden süreçlerle ilgilidir. Coğrafi bilginin depolanması, çağırılması, dağıtımı, her türlü coğrafi uygulamalara destek verecek veri yapısı gibi olayları kapsar.
• Her Yerde Halka Açık Erişim (Ubiquitous Public Access): Herhangi bir yerden ve her hangi bir zamanda coğrafi bilgiye ve servislere kesintisiz erişim sağlanmasına yöneliktir. "C" seçeneği doğru cevaptır.

I-Yeni bir CBS standartı geliştirilmesine yönelik talep/öneri
III-Talebin/önerinin değerlendirilmesi
V-Geliştirilecek standart için taslak çalışmanın oluşturulması
VII-Çalışma grubu tarafından standardın oluşturulması ve üzerinde uzlaşılması
II-Standardın paydaşların görüşüne sunulması
IV-Paydaş görüşlerin değerlendirilmesi ve konsolidasyonu
VI-Taslak CBS standardının paydaş görüşlerine göre yeniden düzenlemesi
VIII-Yeni bir CBS standardının onaylanıp yayınlanması.
Bu sıralamaya göre Cevap "C" seçeneğidir.

WFS, coğrafi verinin web üzerinden oluşturulması, değiştirilmesi ve paylaşımında geleneksel FTP (File Transfer Protocol) kullanımı yerine farklı bir yaklaşımla verinin servis edilmesini sağlayan standarttır. Buna göre "A" seçeneği doğru cevaptır.

WMTS, belirli bir coğrafi alanda hızlı bir şekilde görüntü mozaiklerinin elde edilmesinde kullanılan bir servistir. "B" seçeneği doğru cevaptır.

WCS, Internet üzerindeki raster verilere kolay şekilde erişim sağlamak üzere geliştirilmiştir. CSW ise, veriler, servisler ve diğer ilgili nesnelerle ilgili açıklayıcı tanımlamaların, yani metaverinin, yayınlanmasını ve aranmasını sağlamaktadır. Öte yandan WMS, bir sunucudan dinamik haritaların talep edilmesi için kullanılan ara yüzler ve parametreleri tanımlayan standarttır. WMTS ise WMS’in mozaik (tile) servisi için özelleştirilmiş versiyonudur. CTS, bir datum ile tanımlanmış koordinat referans sistemini başka bir datum ile tanımlanmış koordinat referans sistemine dönüştüren servistir. WPS ise, Web üzerinde vektör ve raster verilerin işlenmesini (coğrafi verilere yönelik işleme araçları ve uygulamaların çalıştırılmasını) sağlayan servistir. WFS, coğrafi verinin web üzerinden oluşturulması, değiştirilmesi ve paylaşımında geleneksel FTP (File Transfer Protocol) kullanımı yerine farklı bir yaklaşımla verinin servis edilmesini sağlayan standarttır Buna göre "A" seçeneği doğru cevaptır.

Detay katalogları, sözlükler ve kayıtlardaki coğrafi detayların dokümantasyonu da dahil olmak üzere coğrafi detayların kavramsal modellemesiyle ilgili standartların geliştirilmesiyle ilgilenirler.

Geliştirilecek standart için taslak çalışmanın oluşturulması

İyileştirme

Mekânsal Veri Altyapısı

Görüntüleme

Mekânsal Veri Altyapısı

OASIS

Geçmişteki verilerin kullanıcıya ulaştırılmasında kolaylıklar sunması

DescribeCoverage

GetCapabilities

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web CBS Standartları” başlıklı 5. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
Coğrafi verilerin farklı yapı, çözünürlük, içerik ve özelliklerde üretilmesi ve sunulması ise veri birlikte çalışabilirliğiyle ilgili önemli sorunların oluşmasına neden olmaktadır. Coğrafi verinin birlikte çalışabilirliğinin tesis edilmesinde coğrafi veri standartları son derece önemlidir.
Bu noktadan hareketle, CBS’de standardizasyon çalışmaları, öncelikli olarak veri dönüşümü kapsamında 1990’lı yıllarda başlamıştır. Başlarda çok lokal çözüm ve standartların geliştirilmesine odaklanan ve farklı kurumlar, üniversiteler, dernek ve organizasyonlar tarafından yürütülen bu süreç, 1995’ten sonra ISO (International Organization for Standardization -Uluslararası Standardizasyon Örgütü) ve OGC (Open Geospatial Consortium - Açık Coğrafi Bilgi Konsorsiyumu) tarafından geliştirilen standartlarla uluslararası düzeye taşınmıştır. ISO’nun 211 sayılı Coğrafi Bilgi/Geomatik Teknik Komitesi (TC 211), coğrafi bilgi alanında standartlar geliştiren uzman komitedir. Farklı kurumlar tarafından üretilen standartların kullanımını ve yayılımını sağlamak üzere standardizasyon kuruluşları arasında da işbirliği anlaşmaları yapılmaktadır. Böylelikle birlikte çalışabilirlik düzeyi arttırılır, kullanıcılar coğrafi verilere çok daha kolay erişim sağlar.
Bu nedenle sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web CBS Standartları” başlıklı 5. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
Günümüzde coğrafi verinin üretimi ve kullanımı söz konusu olduğunda sınırları aşan bir çerçeveden bahsetmek mümkündür. Çünkü coğrafi verinin kullanım alanları neredeyse sınırsız hale gelmiştir. Dolayısıyla uluslararası coğrafi veri ve/veya CBS standartlarının varlığı günümüzde tüm küresel üretici ve kullanıcılar için önemlidir. Veri standartları sayesinde coğrafi verilerle iş ve ortak çalışmalar yapan birçok uluslararası kurum, kuruluş, yönetim ve topluluklar arasındaki iletişim ve işbirliği kolaylaşmaktadır. Coğrafi veri standartları, coğrafi veri ve bilgiden çok daha fazla tarafın fayda sağlaması için kritik öneme sahiptir. En bilinen açık coğrafi veri standartlarına örnek olarak KML (Keyhole Markup Language) ve GML (Geography Markup Language - Coğrafi İşaretleme Dili) verilebilir.
Bu nedenle sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web CBS Standartları” başlıklı 5. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
…verinin verisi olarak tanımlanan metaverilerin kalitesinin, güvenilirliğinin ve etkililiğinin artırılmasında metaveri standartları kullanılmaktadır. Metaveri standartları, coğrafi veriler için geliştirilen metaverilerin depolanması, yönetimi ve paylaşımını kolaylaştırır. Metaveri standartları, metaverinin oluşturulmasında tutarlılık ve eşgüdüm sağlar. Coğrafi verinin sahip olduğu özelliklerle ilgili temel bilgilerin erişilebilir ve anlaşılabilir olmasını sağlayan birçok ulusal ve bölgesel metaveri standardı olmakla birlikte, dünyanın her yerinde bu verilerden etkin şekilde yararlanılabilmesi için uluslararası standartlar da geliştirilmiştir. En yayın ve kabul gören uluslararası metaveri standardı ISO tarafından geliştirilmiş olan ISO 19115 standardıdır. Bunun yanı sıra ABD Federal Coğrafi Veri Komitesi (Federal Geographic Data Committee) tarafından geliştirilen Sayısal Coğrafi Metaveri Standardı, OGC tarafından geliştirilen Web Catalog Servisi (Catalog Service for the Web) de bilindik metaveri standartları arasında yer almaktadır.
Bu nedenle sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web CBS Standartları” başlıklı 5. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
…uluslararası bilgi teknolojileri kapsamında da uyumlaştırma süreçlerini kolaylaştırmak üzere Dünya Çapında Ağ Birliği (World Wide Web Consortium - W3C) ve Yapısal Bilgi Standartlarını Geliştirme Örgütü (Organization for the Advancement of Structured Information Standards - OASIS) gibi organizasyonlar tarafından tanımlanan gereklilikler de coğrafi veri/bilgi standartlarının geliştirilmesi sürecinde dikkate alınmaktadır. Bu sayede aynı anda farklı gereklilikler açısından uyumlu ve birlikte çalışabilir yapılar oluşturmak ve eşgüdüm sağlamak mümkün olmaktadır.
Bu sayılanlardan W3C, web standartları hazırlamak üzere görev yapan uluslararası bir topluluk olup başlıca hedefi, web’in gelişimini desteklemek üzere protokol ve kılavuzlar geliştirmektir. W3C, web’in herkes için daha kolay iletişim, ticaret ve fırsatlar sunan bir araç ve bilgi kaynağı olarak kullanılması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu noktadan hareketle, W3C tarafından açık standart yaklaşımı benimsenmiştir. W3C, teknik spesifikasyonlarını ve kılavuzlarını katılımcı bir süreçle hazırlar. W3C tarafından geliştirilen standartlar, web tasarımcıları için oldukça önemlidir. W3C’nin XML ve CSS için geliştirdiği standartlar sayesinde her tarayıcıda web sayfalarının aynı şekilde çalışması güvence altına alınmış olur.
Bu nedenle sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web CBS Standartları” başlıklı 5. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
CEN, Avrupa Birliği ve Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) tarafından tanınırlığı olan ve Avrupa bölgesi için farklı kapsamlarda standartlar ve teknik dokümanlar geliştiren bir organizasyondur. CEN, bu tanınırlık sayesinde Avrupa’daki 34 ülkedeki ulusal standardizasyon kuruluşunu bir araya getiren bir platform görevi görmektedir. Bu ülkeler arasında 27 AB üyesinin dışında Türkiye de yer almaktadır. Aynen ISO’da olduğu gibi CEN’de her ülke sadece bir üyeyle temsil edilmekte olup ülkemizi temsil etme görevini TSE yürütmektedir. Standartlar, bilişim teknolojilerinden ulaşıma, sağlıktan savunma sektörüne kadar ihtiyaç duyulan birçok farklı alanda geliştirilmektedir.
Bu nedenle sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web CBS Standartları” başlıklı 5. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
MVA’lar, ulusal, bölgesel ve küresel olarak 3 tipte karşımıza çıkmaktadır. Ulusal MVA’lar, ülkelerin kendi ulusal coğrafi veri birlikte çalışabilirliği için geliştirdiği yapılarken, bölgesel MVA’lar aynı ortak amaca yönelmiş birden fazla ülkenin bir arada geliştirdiği MVA türleridir. Dünyadaki ilk ulusal MVA, Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa’daki ilk ulusal MVA örneği ise Portekiz tarafından geliştirilmiştir. Ülkemizin MVA’sı ise Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemleri (TUCBS) adıyla 2003 yılında başlatılan girişimler sayesinde oluşturulmuştur. Bölgesel MVA örnekleri arasında, TUCBS için de önemli bir referans olarak kabul edilen Avrupa Birliği Mekânsal Veri Altyapısı (INSPIRE) sayılabilir. Küresel MVA’ya örnek olarak ise Küresel Coğrafi Veri Altyapısı Birliği (GSDI) gösterilebilir. GSDI, herhangi bir MVA üretmez, kurumlar ve ülkeler arası işbirliği ve farkındalık çalışmaları yapan bir organizasyondur. Şekil 5.3’te MVA türleri gösterilmektedir.
Bu nedenle sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web CBS Standartları” başlıklı 5. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
MVA’lar, ulusal, bölgesel ve küresel olarak 3 tipte karşımıza çıkmaktadır. Ulusal MVA’lar, ülkelerin kendi ulusal coğrafi veri birlikte çalışabilirliği için geliştirdiği yapılarken, bölgesel MVA’lar aynı ortak amaca yönelmiş birden fazla ülkenin bir arada geliştirdiği MVA türleridir. Dünyadaki ilk ulusal MVA, Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa’daki ilk ulusal MVA örneği ise Portekiz tarafından geliştirilmiştir. Ülkemizin MVA’sı ise Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemleri (TUCBS) adıyla 2003 yılında başlatılan girişimler sayesinde oluşturulmuştur. Bölgesel MVA örnekleri arasında, TUCBS için de önemli bir referans olarak kabul edilen Avrupa Birliği Mekânsal Veri Altyapısı (INSPIRE) sayılabilir. Küresel MVA’ya örnek olarak ise Küresel Coğrafi Veri Altyapısı Birliği (GSDI) gösterilebilir. GSDI, herhangi bir MVA üretmez, kurumlar ve ülkeler arası işbirliği ve farkındalık çalışmaları yapan bir organizasyondur. Şekil 5.3’te MVA türleri gösterilmektedir.
Bu nedenle sorunun doğru cevabı şıkkıdır.

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web CBS Standartları” başlıklı 5. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
W3C tarafından geliştirilen standartlar, web tasarımcıları için oldukça önemlidir. W3C’nin XML ve CSS için geliştirdiği standartlar sayesinde her tarayıcıda web sayfalarının aynı şekilde çalışması güvence altına alınmış olur. W3C tarafından geliştirilen standartlar arasında HTML, XML, SVG, JSON-LD sayılabilir. Bu kapsamda, coğrafi verilerin web üzerinden sunulması ve işlenmesinde de W3C tarafından geliştirilen standartlar ve spesifikasyonların kullanılması son derece önemli olmaktadır. OASIS ise açık standartların kullanımını yaygınlaştırmak üzere görev yapan kâr amacı gütmeyen bir konsorsiyumdur. Tanınması ve yaygın kullanımını sağlamak üzere çalışmalar yaptığı standartlar arasında HTML ve XML gibi standartlar bulunmaktadır. OASIS, standart üretmek değil, bunların kullanımı ve birlikte çalışabilirliğini teşvik etmek üzere etkinlikler gerçekleştirir. 5
Bu nedenle sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web CBS Standartları” başlıklı 5. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
Avrupa’nın MVA’sı olarak adlandırabileceğimiz INSPIRE da ISO/TC 211, OGC ve CEN tarafından ortaya koyulan standartlar ve yaklaşımlar baz alınarak oluşturulmakta; bununla birlikte eksikliklerin gözlemlendiği alanlarda INSPIRE’a özgü çözümler ortaya koyulmaktadır. Aslında sadece Avrupa değil tüm dünyada CBS standartlarının oluşturulmasında ISO ve OGC tarafından yapılan çalışmalar ve standartlar referans alınmaktadır.
Bu nedenle sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

“CBS 226 Web Tabanlı CBS” Ders Kitabının “Web CBS Standartları” başlıklı 5. Bölümünde bu soruya ilişkin aşağıdaki bilgi verilmiştir.
WFS standardı aynı zamanda ISO 19142 standardı olarak yayımlanmıştır. ISO 19142 standardı, “ verinin depolandığı yapıdan bağımsız olarak coğrafi detaylar üzerinde işlem ve erişim sağlayan web detay servisiyle ilgili temel çerçeveyi tanımlar” (https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:19142:ed-1:v1:en).
Bu nedenle sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

Dünya Çapında Ağ, internet üzerinden erişilebilen halka açık web sayfalarının
birbirine bağlı sistemine verilen addır. Web, internet ile aynı değildir: Web, internet üzerine kurulmuş birçok
uygulamadan biridir

WWW (World Wide Web): Dünya Çapında Ağ, internet üzerinden erişilebilen halka açık web sayfalarının
birbirine bağlı sistemine verilen addır. Web, internet ile aynı değildir: Web, internet üzerine kurulmuş birçok
uygulamadan biridir.

MLAT: Multilaterasyon (Multilateration), uçaklarda bulunan özel cihazlardan yayılan sinyallerin,
4 veya daha daha çok alıcı anten tarafından yakalanıp Ulaşım Zamanı Farkı (TDOA - Time Difference of Arrival) yöntemi kullanılarak uçak pozisyonunun bulunması temeliyle çalışan sistemlerdir.

‘<’ ile başlayıp ‘>’ ile biten her elemente etiket ismi verilir. Etiketler kendi içerisinde başka etiketler barındırabilir. ... ile tanımlanan bir etiket … ile belirtilen kısma başka bir etiket alabilir.

Uygulama geliştirme süreçlerinde en kritik kısım veritabanında tutulan bilginin kullanıcıya gösterilmesi ve veritabanı için dış dünyadan veri toplama süreçleridir. Veritabanında tutulan ham verinin (raw data) kullanıcının anlayabileceği formatta gösterilmesi yazılımlar sayesinde yapılmaktadır. Veriye kimlerin ulaşabileceği, verinin güvenliği, ham veri üzerinde yapılacak işlemlere karar verme, gösterilecek verinin filtrelenmesi gibi işlemler yazılım kontrolü ile gerçekleşmektedir.

İnternet CBS adı verilen internet üzerinde veya mobil CBS adı verilen
kablosuz ağ teknolojileri üzerinde çalışan CBS programlarını ifade eder

Radar Verileri

Birden fazla uygulamanın birbirleriyle iletişime geçmesi için
hazırlanmış yazılım araçlarıdır. Yazılımlar arasında verilerin belirli bir biçimde aktarılmasını sağlar.

FlightRadar24 tüm dünya genelinde gerçekleşen canlı hava trafiğini anlık gözlemleyebileceğimiz web
uygulamasıdır

XML (eXtensible Markup Language)

Node (Düğüm)

İçerisinde önceden geliştirilmiş ve test edilmiş kütüphanelerin bulunduğu ve yeni
kütüphanelerin de eklenebileceği, yazılım geliştiricilerin kullandığı yapılardır

API

1999 yılında Open Geospatial Consortium tarafından internet üzerinden coğrafi
referanslı harita görüntüleri sunmak için geliştirilmiş standart bir protokoldür

Dünya üzerinde bir çok kuruluş ve kişi tarafından desteklenen OSGeo topluluğunun projesi olarak başlatılmıştır. Açık kaynak kodlu oluşturulmuş, web tabanlı ve bulut tabanlı yazılım geliştirme uygulamasıdır.
WMS, WFS standartları Geomajas tarafından kullanılabilmektedir. Oracle ve PostgreSQL veritabanları
ile entegre çalışabilmektedir. Coğrafi bilgi sistemleri için kurgulanmıştır. Java tabanlı sunucu-istemci mimarisi ile oluşturulmuştur.

Dünya üzerinde bir çok kuruluş ve kişi tarafından desteklenen OSGeo topluluğunun projesi olarak başlatılmıştır. Açık kaynak kodlu oluşturulmuş, web tabanlı ve bulut tabanlı yazılım geliştirme uygulamasıdır.
WMS, WFS standartları Geomajas tarafından kullanılabilmektedir. Oracle ve PostgreSQL veritabanları
ile entegre çalışabilmektedir. Coğrafi bilgi sistemleri için kurgulanmıştır. Java tabanlı sunucu-istemci mimarisi ile oluşturulmuştur.

Sayfamızda harita div HTML etiketinin içerisinde yer almakta. Bu etiket sayesinde haritamızın sayfanın neresinde, hangi boyutlarda yer alacağına karar verebiliyoruz. Eklediğimiz div etiketine tanımlayıcı
(id) özelliği ekleyerek bu etikete ulaşabiliyoruz.
• Basit haritayı oluşturmak için javascript kodu eklemek.

PostgreSQL
• TB düzeyinde veri kolayca işlenebilir.
• Veritabanı yönetim motoru ölçeklenebilir.
• Oldukça fazla arayüz sunar.

MongoDB
• Sorgu dili olarak SQL kullanılmaz.
• Kurulumu uzun bir süreçtir.
• Varsayılan ayarlar güvenlik ön planda tutulmadan yapılandırılmıştır.

Aşağıda bazı PostGIS fonksiyonlar verilmiştir (PostGIS, 2022).
• ST_Area: Poligon veya çoklu poligon olan bir yüzeyin alanı hesaplanır.
• ST_Centroid: Geometrik bir cismin geometrik olarak orta noktasını döner.

OpenStreetMap gönüllülük esasına dayalı olarak bir araya gelmiş haritacılar topluluğu tarafından geliştirilen özgür ve açık kaynaklı dünya çapında harita oluşturma projesidir. İngiltere’de Steve Coast tarafından 2004 yılında kurulmuştur. Dünya çapında sayısız web sitesi, mobil uygulama ve donanım cihazı için harita altlığısağlar. Vikipedi gibi kullanıcılarının içeriklerini oluşturdukları yapıdır. Temel olarak kullanıcılar tarafından sağlanan GPS izleri, uydu fotoğrafları ve yerel yönetimler tarafından sağlanan verilerin veritabanında birleştirilmesi ile oluşur ve yapılan değişiklikler anında güncel haritaya yansıtılır. Doğru yanıt B'dir.

OpenStreetMap uygulamasında temel olarak PostgreSQL veritabanı kullanılmıştır. Her veritabanının
kendine has yüksek performans verdiği durumlar olduğu için PostgreSQL veritabanına ek olarak MySQL, Oracle ve MongoDB veritabanlarından da uygulama içerisinde faydalanılmıştır. Doğru yanıt A'dır.

Dünya üzerinde bir çok kuruluş ve kişi tarafından desteklenen OSGeo topluluğunun projesi olarak başlatılmıştır. Açık kaynak kodlu oluşturulmuş, web tabanlı ve bulut tabanlı yazılım geliştirme uygulamasıdır. WMS, WFS standartları Geomajas tarafından kullanılabilmektedir. Oracle ve PostgreSQL veritabanları ile entegre çalışabilmektedir. Coğrafi bilgi sistemleri için kurgulanmıştır. Doğru yanıt D'dir.

DBMS (Database Management System): Veritabanı yönetim sistemi, veritabanlarını tanımlamak, yaratmak, kullanmak, değiştirmek ve veritabanı sistemleri ile ilgili her türlü işletimsel gereksinimleri karşılamak için tasarlanmış sistem ve yazılımdır. Doğru yanıt A'dır.

WMS (Web Map Service): 1999 yılında Open Geospatial Consortium tarafından internet üzerinden coğrafi referanslı harita görüntüleri sunmak için geliştirilmiş standart bir protokoldür. Bu görüntüler tipik olarak bir harita sunucusu tarafından bir CBS veritabanı tarafından sağlanan verilerden üretilir. Doğru yanıt B'dir.

SpatiaLite Alessandro Furieri tarafından geliştirilmeye başlanmış ve 2008 yılında ilk sürümü yayınlanmış coğrafi veritabanı eklentisidir. SQLite veritabanı için geliştirilmiştir. Açık kaynak kodlu bir kütüphanedir. Doğru yanıt A'dır.

GML, coğrafi işaretleme dili kullanılarak oluşturulmuş XML temelli coğrafi özellikleri ifade etmek için kullanılan veri formatıdır. İnternette yer alan coğrafi işlemler için açık bir veri alış-veriş biçimidir. Doğru yanıt D'dir.

KML, anahtar deliği biçimlendirme dili olarak oluşturulmuş XML temelli iki ve üç boyutlu haritalar içerisinde görselleştirme ifade etmek için oluşturulmuş veri formatıdır. Başlangıçta Google Earth ile kullanılmak üzere geliştirilmiştir, sonrasında uluslararası standart haline gelmiştir. Doğru yanıt B'dir.

Bilgisayar Tabanlı Görüntü CGI: Görsel oluşturmak için kurgulanmış bilgisayar grafik uygulaması. Videolarda, simülatörlerde, sanatta, basılı medyada ve bir çok alanda kullanılmaktadır. Doğru yanıt C'dir.

MapServer c dilinde yazılmış açık kaynaklı coğrafi veri işleme motorudur. Minnesota Üniversitesi ForNet projesi tarafından NASA ve Minnesota Doğal Kaynaklar Departmanı ile işbirliği ile geliştirilmiştir. Doğru yanıt E'dir.

GeoServer
Coğrafi verilerin web üzerinden yapılan istekler sonucu istemcilere ulaştırma görevini üstlenen yazılımdır. Coğrafi bilgiler direkt sunucu üzerine yüklenerek kullanılabilir. Ayrıca veritabanı bağlantısı oluşturularak veritabanı tablolarında tutulan coğrafi veriler de kullanılabilir. GeoServer yazılımı sayesinde kullanıcılar farklı ortamlardan aynı veriye ulaşabilirler ve bu veriler üzerinde çalışabilirler. Java tabanlı olarak geliştirildiği için kurulumu yapacağımız bilgisayarda JRE (Java Runtime Environment) kurulu olması gerekmektedir.

JRE (Java Runtime Environment): Java programlama dili kullanılarak geliştirilmiş yazılımların çalışabilmek için gereksinim duyduğu kaynakları sağlayan bir yazılımdır.

JRE

JRE yazılımının kurulu olup olmadığını kontrol etmek için windows işletim sistemi üzerinde aşağıdaki işlemlerin sırasıyla gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
• Başlat düğmesine tıklanır ve arama kutusuna ‘cmd’ yazılır.
• Arama öğesinde yer alan “Komut Satırı” uygulamasına sağ tıklanır ve “Yönetici Olarak Çalıştır” öğesi seçilerek komut satırı uygulaması çalıştırılır. internet JRE ile alakalı detaylı bilgi için https://www.java.com/tr/download/help/techinfo_tr.html sayfasını inceleyebilirsiniz.
• Açılan pencereye ‘java -version’ yazılır ve enter tuşuna basılarak komut çalıştırılır.
• Eğer JRE kurulu ise versiyon bilgisi gösteren mesaj gözükür.
• Eğer JRE kurulu değilse “‘java’ is not recognized as an internal or external command, operable program or batch file.” (‘java’ dahili veya harici bir komut, çalıştırılabilir program veya toplu iş dosyası olarak tanınmıyor.) mesajı gözükür. Güncel JRE sürümü indirilerek kurulması gerekir. Kurulum yapıldıktan sonra java etkinleştirilmesi için ortam değişkenlerine eklenilmesi unutulmamalıdır.

Batch Dosyası (.bat uzantılı dosyalar): Oluşturulan bir dizi komutun sırayla ve topluca çalışması için oluşturulmuş komutlar bütünüdür. Batch dosyaları sayesinde, bilgisayarda bir işi yapmak için kullanacağımız birden çok komutu her seferinde komut satırına yazmak yerine tek bir dosya çalıştırarak işlemin yapılmasını sağlayabiliriz.