Klavye, tarayıcı, fare, mikrofon girdi birimlerine, ekran ise çıktı birimlerine örnek olarak gösterilebilir.

Web kamerası, optik okuyucu, barkod okuyucu ve joystick girdi birimlerine, yazıcı ise çıktı birimlerine örnek olarak gösterilebilir.

Çizici, hoparlör, projeksiyon cihazı ve ekran çıktı birimlerine, tarayıcı ise girdi birimlerine örnek olarak gösterilebilir.

Barkod okuyucu, rakam ve karakterlerin dikey çizgi ve boşlukla kodlanmış formu olan barkod etiketlerini algılanarak bilgisayar ortamına aktarılması için kullanılan bir başka harici girdi birimidir. Tarayıcı gibi çalışan barkod okuyucu, bir ışık kaynağı ve optik sensörler kullanarak barkod etiketlerini taramakta ve barkod etiketlerindeki kodları verilere dönüştürerek bilgisayarlara aktarmaktadır. Barkod etiketleri, temelde onluk sistemdeki sayıların ikilik sistemdeki karşılıklarını tanımlayan siyah ve beyaz çizgilerden oluşan veri kodlarıdır (Eryılmaz, 2014). Ayrıca barkodlarda başlangıç ve bitiş çizgileri bulunmaktadır. Barkod okuyucu tarafından taranan barkod etiketleri, özel yazılımlar aracılığıyla barkod etiketinin içerdiği verileri okunabilir formatlara dönüştürmektedir.

Ünitedeki bilgilere göre donanım birimleri birbirleriyle doğrudan değil, anakart aracılığıyla iletişim kurar. Önemli bir bilgi parçaların doğru pozisyonda anakart üzerindeki yuvaya yerleştirilerek kullanılıyor olmasıdır. Herhangi bir lehim işlemine gerek kalmadan parçalar anakart üzerindeki yuvalara oturtularak kullanılmaktadır.

RAM yuvası, bilgisayarda yapılan işlemlerle ilgili verilerin depolandığı, okunduğu, silindiği veya değiştirildiği belleklerin takıldığı yuvadır. Anakart üzerinde farklı sayıda ve hızları destekleyen RAM uvaları bulunmaktadır. Bilgisayarın ana belleğini oluşturan bellek kartları bu yuvalara takılarak kilitlenmektedir. Ünitede açıkça “Bazı veriyolları takılacak donanım birimiyle uyumlu bir biçimde tasarlandığından yalnız ilgili donanım birimi takılabilmektedir. Örneğin, RAM yuvalarına başka bir donanım birimi takılamamaktadır.” denilmektedir.

Metinde “Maksimum bellek kapasitesi RAM bellek yuvalarının sayısı ve desteklediği RAM hızıyla doğrudan ilişkilidir.” cümlesi yer almaktadır.

Bilgisayarlarda her 0 ve 1 değeri Bit olarak adlandırılır. Bit en küçük veri ölçü birimidir. Anlam ifade eden en küçük veri ise 8 Bit bir araya gelerek oluşan Bayt’tır (Byte). Örneğin, klavyeden basılan A harfi 1 Bayt (8 Bit) yer kaplamaktadır. Daha sonra veri miktarı arttıkça ölçü birimleri 1024 katları şeklinde Kilobayt, Megabayt, Gigabayt, Terabayt, Petabayt şeklinde devam eder. Bilgisayarda kullanılan ölçü birimleri ve büyüklükleri şu şekildedir (Haseski, 2018; Sökmen ve Gündüz, 2008);
1 Bayt (B) = 8 Bit
1 Kilobayt (KB) =1024 Bayt
1 Megabayt (MB) =1024 Kilobayt
1 Gigabayt (GB) = 1024 Megabayt
1 Terabayt (TB) = 1024 Gigabayt
1 Petabayt (PB) = 1024 Terabayt
1 Exabayt (EB) = 1024 Petabayt
1 Zettabayt (ZB) = 1024 Exabayt

Ünitenizde şu ifade yer almaktadır: "Web sunucuları… kendisine ulaşan çok sayıdaki bilgisayarın taleplerini işleyerek işlem yapmaktadır. … güçlü merkezî işlem birimlerine ve yüksek kapasiteli birden çok depolama birimine sahip olması gerekmektedir.” Yani web sunucularının güçlü olması, eşzamanlı çok sayıda istemciye hizmet verme gereksiniminden kaynaklanmaktadır.

Proxy sunucuları… daha önce ziyaret edilen bir web sayfasına ait verilerin bir kopyasını sisteminde tutarak aynı web sayfasına tekrar erişmek isteyen istemci bilgisayarlara hızlı bir biçimde barındırdığı veriyi iletebilmektedir… ayrıca bazı web sitelerine erişimin kısıtlanmasında kullanılabilmektedir.” Bu nedenle, Proxy sunucusu, hem erişim hızını artırır hem erişim sınırlaması yapabilir.

Ünitenizde DNS işlevi şu şekilde tanımlanmaktadır: “DNS sunucuları… IP numaralarıyla alan adlarının eşleştirilmesinde kullanılan sunucu bilgisayarlardır… kullanıcılar web tarayıcı adresine yazdıkları alan adlarını barındıran sunucu bilgisayarlara bağlanabilmektedir.” Yani DNS sunucusu, alan adını IP adresine dönüştürür. Bir kullanıcının www.anadolu.edu.tr yazdığında doğru adrese yönlendirilmesi doğru yanıttır.

Seçeneklerde uygulama yazılımlarına dört örnek verilmiş, sistem yazılımlarına ise tek bir örnek verilmiştir. Yazılımlarla ilgili farklı sınıflandırmalar bulunsa da genel olarak yazılımlar sistem ve uygulama yazılımı olarak ikiye ayrılmaktadır (Avcı, Özyıldırım ve Ülgen, 2019; Dağ, 2003). Uygulama yazılımları bilgisayar sistemlerinde istenen bir amacı gerçekleştirmek için kullanıcıların yararlandığı yazılımlardır. Genel olarak belirli amaçlar için özel olarak geliştirilen yazılımların tümü uygulama yazılımlarıdır. Örneğin; yazı yazmak istendiğinde kullanılan kelime işlem programları (Word, Notepad, LibreOffice vb), resim çizmek veya düzenlemek istendiğinde kullanılan çizim programları (Photoshop, Illustrator, Paint vb.) müzik dinlemek veya video izlemek için kullanılan medya oynatıcıları (Winamp, Media Player, GOP Player vb.), internet sayfalarını görüntülemek için kullanılan web tarayıcıları (Chrome, Opera, Firefox, Safari vb.), sesli ve görüntülü iletişim için kullanılan video konferans programları (Skype, Zoom, Teams vb.) gibi yazılımların tamamı uygulama yazılımıdır. Sistem yazılımları ise, bilgisayar sistemlerinin yönetilmesinde ve kontrolünde kullanılan yazılımlardır. İşletim sistemleri ve işletim sistemlerinin görevlerine destek olmak amacıyla geliştirilen hizmet yazılımları bu yazılım grubunda yer almaktadır.

Ünitede açıkça “işletim sisteminin gerçekleştirmesi beklenen en temel işlem kullanıcıların bilgisayar sistemlerine yüklemiş olduğu programları çalıştırmak ve çıkan sorunları çözmektir” ifadesi yer almaktadır.

İşletim sistemlerinin genel görevleri arasında “kullanıcıların bilgisayarla etkileşimi için arayüz sağlamak” açıkça belirtilmiştir. Diğer seçenekler BIOS ile ilişkilidir.

Ünitenizde “BIOS... donanım ayarlarını kontrol etmektedir... sistemin tüm yönlerini başlatmakta ve donanım birimlerini hazır hâle getirmektedir. Bu işlemin tamamlanmasının ardından işletim sistemi devreye girmektedir.” denmektedir. Dolayısıyla BIOS, işletim sistemine ortam hazırlamaktadır.

Metinde BIOS’un bilgisayarın açılışında devreye girdiği, donanımı kontrol edip hazır hâle getirdiği ve “bu işlemin tamamlanmasının ardından işletim sistemi devreye girmekte” olduğu belirtilmiştir. Bu da yönetimin sırasıyla BIOS’tan işletim sistemine geçtiğini gösterir.

Ünitenizde “işlemler doğrultusunda sistem kaynaklarını yönetmek” ve “aynı anda birden çok kullanıcının olduğu sistemlerde donanım birimlerini kullanıcılar arasında paylaştırmak” ifadeleri işletim sistemlerinin bilgisayar sistemlerinde genel olarak yürüttüğü ortak görevler arasında sayılmıştır. Bu da donanımın verimli kullanılmasına doğrudan bir katkıdır.

Ünitenizde “İşletim sistemleri çoğunlukla kolay kullanılabilen kullanıcı arayüzüne (kabuk) sahiptir... kullanıcılar fare veya klavye gibi girdi birimlerini kullanarak... işlemler yapmaktadır” denmektedir. Buna karşılık “İşletim sistemlerinin çekirdek kısmı... kaynakların yönetilmesinde devreye girmektedir.” Diğer seçeneklerde çekirdek ve kabuğun rollerinin yanlış betimlenmesi söz konusudur. Örneğin kaynak yönetimi çekirdeğe, kullanıcı etkileşimi kabuğa aittir. Kabuk veri korumaz, çekirdek de görsel dönüştürme yapmaz. Kabuk program planlamaz; çekirdek de grafik tasarımıyla ilgilenmez. Girdi/çıktı yönetimi de çekirdeğin görevidir.

Ünitenizde açıkça “bir kullanıcının aynı anda hem müzik dinlemek hem de resim programı ile bir resim oluşturmak istemesi durumunda... merkezî işlem biriminin işler arasında eşit bir şekilde paylaştırılması işletim sistemi tarafından yürütülmektedir” denmektedir.

Ünitenizde “Bilgisayar sistemlerine bağlanan girdi ve çıktı birimlerinin sorunsuz kullanılması için işletim sistemine aygıt sürücülerinin tanıtılması gerekmektedir” ifadesi yer almaktadır.

Ünitenizde dosya yönetimi kapsamında “dosyaları bulma, oluşturma, okuma, yazma, silme işlemleri... dosyaların ve klasörlerin organize edilmesi, erişimi, hataların algılanması ve düzeltilmesi” açıklanmıştır.

Mobil işletim sistemleri, mobil cihazların donanım özellikleri dikkate alınarak geliştirilen ve bu cihazları daha nitelikli kullanmak için tasarlanan işletim sistemleridir. Apple tarafından geliştirilen iOS (iPhone Operating System) ya da Google firması ve Open Handset Alliance tarafından Linux çekirdeği üzerine inşa edilmiş olan Android işletim sistemi bunlara örnek olarak verilebilir. macOS (eski adıyla Mac OS veya Mac OS X) ise Apple firması tarafından kişisel bilgisayarlar için geliştirilmiş olup dünya genelinde ikinci sırada kullanılan ticari işletim sistemidir. Macintosh (Mac) bilgisayarlar için tasarlanmış ve 1984 yılında piyasa sürülmüştür.

Ünitede “Araç Çubuğu: Kullanım amacına özgü menü ve butonları içerebilen belge üstü pencerelerdir” ifadesi yer almaktadır. Dolayısıyla sık kullanılan biçimlendirme işlemleri gibi belge düzenleme sırasında hızlı erişim gerektiren işlevler, araç çubuğunda yer alır. Öte yandan;
Durum çubuğu: Belge özellikleri ve görünüm ayarlarını gösterir; işlem yapmak için değil, durumu izlemek içindir.
Ek pencere: Daha detaylı işlemler için açılır; hızlı erişim için değil, ileri düzey seçenekler içindir.
Alt menü: Bir menüye bağlı olarak açılır; doğrudan belge üstü hızlı erişim sunmaz.
Menü grubu: Sekme altındaki ögeleri barındırır ama doğrudan belge üzerinde sabit bir “hızlı erişim alanı” değildir.

Ünitede “Menü Grubu: Ortak bir özelliğe hizmet eden ve menü, buton gibi ögeleri içeren sekme alt ögesi” ifadesi yer almaktadır. “Sayfa Düzeni” sekmesi altındaki Kenar Boşlukları, Yönlendirme, Boyut gibi işlevler ortak bir amaca (sayfa biçimlendirmesi) hizmet ettiği için menü grubudur.
Öte yandan:
Menü: Menü satırları biçiminde temalaştırılmış özellikleri içerir, sekme altında gruplanmış ögeler değildir.
Şerit: Sekmeleri içeren daha üst bir yapıdır; doğrudan bu işlevleri barındırmaz.
Ek pencere: Menü grubunun ayrıntılı özelliklerine erişim sağlar ama burada bahsedilen doğrudan ek pencere değil, grup içeriğidir.
Düğme: Tek bir işlemi temsil eder; burada birden fazla ilgili işlevden söz edilmektedir.

Ünitenizde “Ek Pencere: Bir menü grubunun içeriğinde yer alan özelliklerle ilgili daha detaylı işlemler yapılmasına olanak sağlayan pencere” ifadesi vardır. Burada da kullanıcı, yazı tipi menü grubuna ait özelliklerin daha ayrıntılı biçimde düzenlendiği bir pencere açmıştır - bu tam olarak ek pencere tanımına uyar. Öte yandan:
Alt menü: Menüler içinde açılan alt düzey seçeneklerdir; genellikle liste biçimindedir, ayrı bir pencere değildir.
Düğme: Ek pencereyi açmak için kullanılabilir, ancak burada açılan yapının kendisi sorulmaktadır.
Menü: Genel temalı seçeneklerin satırlardan oluştuğu yapıdır; burada bir pencere söz konusudur.
Şerit: Sekmeleri içeren üst erişim alanıdır; belirli bir özelliğin detaylı ayarlarını içermez.

Kelime işlemcilerin sahip olması gereken yedi ana özellikten bir tanesi metinlerle bir arada kullanılabilen ögelerin düzenlenmesi olup tablo, resim, grafik, diyagram gibi görsellerle çalışma bu başlık altında irdelenebilir. Tema ise metin biçimlendirme, metnin görsel yönüne odaklanma ile alakalı bir bileşendir.

Kelime işlemcilerin sahip olması gereken yedi ana özellikten bir tanesi raporlama işlemleri ve iş birliği olup dipnot, içindekiler, kaynakça, belge üstü açıklama ve belge değişikliklerinin izlenmesi gibi bileşenler içermektedir. Yazım kuralları ise yazım ve dil bilgisi denetimi ile ilgili bir bileşendir.

Google Docs, temel işlevleri menü-alt menü yapısı ile özetlerken Word, aynı işlevleri şerit ve sekme yapısına dağıtır. Microsoft Word bağlamında şerit ve sekmeler ile bunlar bünyesinde menü grupları-menü-düğme kullanımı ön plandayken, Google Docs arayüzünde bir kelime işlemcide en çok kullanılan menü ve alt menü temelli, grafik kullanıcı arayüzü özelliklerinin bir nebze arka planda kaldığı bir kullanım söz konusudur. Bir Microsoft Word kullanıcısı düğmelere ve menülerin birçoğuna tıklamadan olası sonucu ekranda geçici de olsa görebilmekteyken Google Docs arayüzünde bu geçerli olmamaktadır.

Word yazılımında Giriş sekmesinde birçok menü grubu öncelikle metin düzenleme için kullanılmaktadır. Bunlar arasında Yazı Tipi ve Paragraf menü grupları ile metinlere yönelik

• yazı tipi ve boyutunu ayarlama
• vurgulama işlemleri
• maddeleştirme
• numaralandırma ve
• hizalama

işlemleri gerçekleştirilmektedir. Ancak tablo ekleme “Ekle” sekmesi içerisinde yer almaktadır.

Ünitenizde “Gerek Microsoft Word gerekse Google Docs arayüzünde satır ve paragraf işlemleri bittiğinde belgenin Görünüm sekmesi veya çalışma alanının en altındaki görüntüleme yüzdesi azaltılarak oransal olarak incelenmesi önemli bir girişim olacaktır.” ifadesi yer almaktadır. Dolayısıyla her iki program da kullanıcıya belgeyi oransal olarak küçültüp büyüterek görüntüleme olanağı sağlar - bu, ortak bir özelliktir.

Seçeneklerde yer alan kısayollar ve kullanım amaçları şu şekildedir:
CTRL+A Çalışma alanındaki tüm ögeleri seçme
CTRL+X Bir ögeyi bulunduğu alandan kesme
CTRL+C Bir ögenin kopyasını çıkarma
CTRL+V Kesilen ya da kopyalanan bir ögeyi yerleştirme
CTRL+Z Yapılan bir işlemi geri alma

Seçeneklerde yer alan kısayollar ve kullanım amaçları şu şekildedir:
CTRL+S Belgeyi kaydetme / farklı kaydetme
CTRL+F Belgede bir metin arama
CTRL+N Yeni bir belge açma
CTRL+O Var olan bir belgeyi açma
CTRL+H Aranan bir metni bulup değiştirme

Microsoft Word Görünüm sekmesi içeriğinde

• belgenin farklı görünümlerinin seçilebileceği Görünümler menü grubu,
• cetvel, kılavuz çizgileri ve gezinti bölmesi eklenebilen Göster menü grubu,
• sayfaların ekrana yansıyan sayıları ve yakınlık-uzaklık ayarlarının yapıldığı Yakınlaştır menü grubu,
• belgede iki farklı konumu aynı anda ekranda göstermeye yarayan Böl düğmesinin bulunduğu, sayfaların yan yana görüntülenebildiği ve pencereler arası geçiş yapmaya yarayan menülerin bulunduğu Pencere menü grubu
• sık kullanılan görevleri otomatik hâle getirmeye yarayan Makrolar menü grubu yer almaktadır.

Dil ise Gözden Geçir sekmesi altında yer almaktadır.

Ünitenizde belirtildiği üzere her bir satır, bir kayıt veya veri girişini temsil edebilir. Örneğin bir öğrenci listesi hazırlanırken her öğrenci bilgisi ayrı bir satırda yer alır.

B2:B20 hücre aralığı ‘Notlar’ olarak adlandırıldığında, =ORTALAMA(Notlar) formülüyle ortalama alınabilmektedir. Böyle yapıldığında tekrar eden işlemlerde hem okunabilirlik artırılır hem de hata riskleri azaltılır. Okunabilirliğin artması ve hata riskinin azalması satır/sütun referanslarına bağımlılığı da azaltmakta ve formülü daha esnek hale getirmektedir.

Bir hücreye veri girildiğinde, hücre biçimine göre verinin görünümü otomatik olarak değişebilmektedir. Örneğin bir tarih girildiğinde, Excel bunu tarih biçiminde algılayabilmektedir.

Sayfa Düzeni: Yazdırılacak belgeler için sayfa görünümünü düzenlemek amacıyla kullanılır. Kenar boşlukları, yönlendirme (dikey-yatay), yazdırılabilir alan, arka plan ve tema gibi ayarların yapıldığı sekmedir. Özellikle çıktı alınacak dosyaların estetik ve düzenli görünmesi açısından önemlidir.

Temel sekmelere ek olarak, Excel kullanıcılarının ihtiyaçlarına göre bağlamsal sekmeler de görüntülenebilir. Örneğin bir grafik seçildiğinde ‘Grafik Tasarımı’ ve ‘Biçim’ sekmeleri aktif olmaktadır. Bu bağlamsal sekmeler, sadece belirli nesnelerle çalışırken görünmekte ve işlemleri kolaylaştırmaktadır.

Excel’in güçlü yönlerinden biri olan formül ve fonksiyon altyapısına Formüller sekmesi aracılığıyla erişilir. Matematiksel, istatistiksel, mantıksal, metinsel, tarih ve saat fonksiyonları gibi kategorilere ayrılmış geniş bir fonksiyon kitaplığı sunar. Aynı zamanda Ad Yöneticisi ile Formül İzleyici gibi gelişmiş formül araçları da bu sekmede yer alır.

Excel, sayfalar arası veri bağlantısına da izin vermektedir. Bir sayfada yapılan hesaplama, başka bir sayfada kullanılabilir. Örneğin, Sayfa1’deki C5 hücresindeki değeri Sayfa2’de kullanmak için ‘=Sayfa1!C5’ formülü yeterlidir. Bu özellik, özellikle büyük veri setlerinde farklı modülleri birleştirerek bütüncül analiz yapma olanağı sunar.

‘Metni Kaydır’ özelliği aktif hâle getirildiğinde, hücreye yazılan metin, hücre sınırları içinde alt satıra otomatik olarak aktarılır. Böylece metin başka hücreye taşmamakta ve hem düzen hem de bütünlük korunmaktadır.

Hızlı Doldurma Özelliği: Excel’in gelişmiş veri giriş kolaylıklarından biri de hızlı doldurma özelliğidir. Bu özellik, bir örüntü tanındığında geriye kalan hücreleri örüntüye uygun biçimde doldurur. Örneğin bir hücrede “Ali Veli” ifadesi varsa ve yan hücreye yalnızca “Ali” yazılırsa, hızlı doldurma, diğer hücrelerdeki ad-soyad yapılarını çözümleyip adları otomatik olarak getirebilir. Bu işlev, özellikle veri ayıklama ve bölme işlemlerinde son derece kullanışlıdır. Hızlı doldurmayı kullanmak için veriler yan yana olacak şekilde yerleştirilir ve örüntü yazılır. Ardından “Veri” sekmesinden “Hızlı Doldurma” komutu seçilir veya CTRL + E kısa yolu kullanılır. Özellikle e-posta adreslerinden kullanıcı adı ayıklama, ad-soyad ayrıştırma ya da telefon numarasından alan kodu çekme gibi işlem¬ler için oldukça pratiklik sunmaktadır

A2:A20 aralığını ‘Notlar’ olarak adlandırmak, formül yazarken =ORTALAMA(Notlar) gibi daha okunabilir ve hatasız bir ifade kullanılmasına olanak tanır.

Sütun Grafiği (Column Chart): Veri kategorilerini karşılaştırmak için en çok tercih edilen grafik türüdür. Yatay eksende kategoriler (örneğin ay adları), dikey eksende değerler yer alır. Örneğin, aylık satış miktarlarını ya da öğrenci başarı ortalamalarını karşılaştırmak için uygundur.

Sunumlar bilginin etkili aktarımını hedefleyen iletişim araçlarıdır; görsel ve işitsel unsurlar bu süreci destekler.

İkna edici sunumlar, dinleyicide tutum değişimi oluşturmak için mantık, duygu ve etik öğeleri bir arada kullanır.

Sunum ortamları, teknoloji kullanımı ve geri bildirim mekanizmaları açısından farklıdır; bu fark etkileşim biçimini belirler.

Prezi, lineer olmayan akış yapısı ve yakınlaştırma-odaklanma hareketleriyle öne çıkar.

Canva, kullanıcı dostu arayüzüyle hızlı ve estetik sunum tasarımlarına olanak tanır.

Farklı kültürlere ait görseller, mesajın hedef kitleyle bağ kurmasını engeller ve güvenilirliği azaltır.

Çoklu ortam ilkelerine göre, görsel ve metin kombinasyonu bilginin kalıcılığını artırır.

Keller’in ARCS-V modeline göre dikkat çekici bir giriş, dinleyici motivasyonunu artırır.

Presenter View, sunucunun konuşma notlarını ve akışı izlemesini sağlayarak sunum kontrolünü kolaylaştırır.

Zamanlamalı slayt geçişleri, konuşmacı olmadan otomatik bilgi sunulan kiosk ortamlarında tercih edilir.

Veri tabanı, anlamlı ilişkiler kurularak organize edilen verilerin dijital ortamda saklandığı yapıdır.

Dosya tabanlı sistemlerde aynı verinin farklı dosyalarda tutulması veri tekrarı ve tutarsızlığa yol açar.

DDL (Data Definition Language), veri tabanının yapısını tanımlamak için kullanılır.

İlişkisel modelde veriler satır ve sütunlardan oluşan tablolar biçiminde saklanır.

Birincil anahtar, tablodaki her kaydı benzersiz kılarak veri bütünlüğünü korur.

Çoktan çoğa (M:N) ilişkiler, iki tablo arasında üçüncü bir birleşim tablosu ile kurulur.

Silme ve geri yükleme, bakım sürecinin bir parçası olabilir ancak bağımsız bir yaşam döngüsü aşaması değildir.

ER Diyagramında iki varlık arasındaki bağlantıyı “ilişki” (relationship) kavramı temsil eder.

SQL’de tabloya yeni kayıt ekleme komutu INSERT INTO ... VALUES (...) şeklinde kullanılır.

SELECT komutu, belirli koşulları sağlayan verileri sorgulamak için kullanılır; burada koşul “bolum = 'Halkla İlişkiler'”dir.

Çoklu ortam kavramının kuramsal temelleri, çeşitli bilişsel ve öğrenme kuramlarıyla açıklanmaktadır. Bu bağlamda, bireylerin bilgi edinme süreçlerinde duyusal kanalları nasıl kullandığını ve bilişsel kapasitelerini nasıl yönettiğini ele alan çeşitli yaklaşımlar geliştirilmiştir. Chandler ve Sweller’ın (1991) Sınırlı Kapasite Varsayımı, Paivio’nun (1971, 1986) İkili Kodlama Teorisi, Sweller’in (1988) Bilişsel Yük Teorisi ve Mayer’in (2020) Çoklu Ortam Öğrenme Kuramı, çoklu ortamın bilişsel süreçlerle ilişkisini açıklayan ve öğrenme üzerindeki etkilerini incele￾yen temel yaklaşımlar arasında yer almaktadır.

A ve C seçenekleri içsel, D ve E seçenekleri etkili bilişsel yüke örnektir.
Dışsal bilişsel yük, öğrenme sürecini desteklemeyen, öğretim amacına hizmet etmeyen unsurlar nedeniyle oluşur. Gereksiz görseller, dikkat dağıtıcı sesler veya kötü tasarlanmış materyaller bu tür yükü artırır.

Görsel 8.1 i inceleyiniz.
İçsel bilişsel yük, öğrenilecek içeriğin karmaşıklığına ve zorluk düzeyine bağlı olarak ortaya çıkmakta￾dır. Bu nedenle, öğrenme sürecinin daha verimli hâle gelmesi için içsel bilişsel yükün yönetilmesi büyük önem taşımaktadır. Konuya ilişkin temel kavramların ve anahtar bilgilerin önceden sunulması, öğrenme sürecini desteklemektedir. Örneğin, hücre yapısının anlatılacağı bir biyoloji dersinde, öncelikle hücre bileşenlerinin tanımlanması, öğrencilerin yeni bilgiye daha iyi hazırlanmasını sağlayacaktır.

Tutarlılık (Coherence) İlkesi: Öğrenme materyallerinde konuyla ilgisi olmayan ve dikkat dağıtıcı unsurların kullanılmaması gerekmektedir. Örneğin, bir eğitim videosuna hareketli bir arka plan müziğinin eklenmesi, odaklanmayı zorlaştırarak öğrenmeyi olumsuz etkileyebilir.

Resim (Image) İlkesi, yalnızca konuşmacının görüntüsünün ekranda bulunmasının öğrenmeyi doğrudan iyileştirmediğini vurgular. Görsellerin, anlatımı destekleyici bir işlev üstlenmesi gerekir. Diğer ilkeler (çoklu ortam, kişiselleştirme, ses, görsel destekleme) öğrenmeyi kolaylaştırarak etkili bilişsel yükün yönetimine katkı sağlar.

Tablo 8.1 i inceleyiniz.
Bitmap formatında üretilen bir görsel, büyütüldüğünde pikseller görünür hâle geldiğinden, büyük boyutlarda kullanılacak tasarımlar için vektör tabanlı yazılımların
tercih edilmesi daha uygun olmaktadır.

S. 228 i inceleyiniz.
Tipografi; yazı karakteri, boyut, hizalama, renk ve zıtlık gibi unsurlarla iletişimi güçlendirmekte, görsel hiyerarşi oluşturmakta ve okuyucu algısını yönlendirmektedir. Dilbilgisel doğruluk ise tipografinin değil, metin yazımının konusudur.

İçeriğin yayımlandığı web ortamını geliştirmek: İçeriğin barındırıldığı web sunucusunun, yüksek trafik taleplerini karşılayabilecek performansa sahip olması gerekmektedir. Yavaş yüklenen sayfalar ve takılmalar kullanıcı deneyimini olumsuz etkileyerek içeriğin arama motorlarındaki sıralamasını düşürebilir.
S. 232 yi inceleyiniz.

Dijital içerikler, paylaşıldıkça yayılan ve değer kazanan bir yapıya sahiptir. Ancak bu geniş erişim olanağı, yetkisiz kullanım ve telif hakkı ihlallerini de beraberinde getirmektedir. Bu riskleri azaltmak amacıyla çeşitli yöntemler geliştirilmiştir. Bu yöntemlerden biri olan dijital içeriklere yönelik abonelik sistemleri ile içeriklerin ücretli ya da ücretsiz olarak denetimli bir şekilde paylaşılmasına kısmen de olsa olanak sağlanmıştır. Ayrıca çeşitli yasal çözümler geliştirilmektedir. Lisans anlaşmaları, kullanıcı sözleşmeleri, bağlayıcı telif yasaları ve Creative Commons (CC) lisansları, dijital içeriklerin kullanımına, düzenlenmesine ve paylaşılmasına ilişkin belirli sınırlar çizmektedir.
S. 237

CC BY-SA (Aynı şartla): Bu lisans, dijital içeriğin yaratıcısına uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, içeriğin herhangi bir ortamda veya formatta serbestçe dağıtılmasına, yeniden düzenlenmesine, uyarlanmasına ve geliştirilmesine olanak tanımaktadır. Ticari kullanımlara da izin veren bu lisans, içeriğin değiştirilmesi, uyarlanması veya geliştirilmesi durumunda, ortaya çıkan yeni içeriğin de aynı koşullarla lisanslanmasını zorunlu kılmaktadır.
S. 240 Creative Commons Lisans Türlerini inceleyiniz.