Protokol kuralları; hukuk kuralları, yönetsel kurallar, ulusal normlar, kurumsal normlar ve sosyal normlar olarak ayrılmaktadır. Doğru cevap E'dir.

Elçiler Topkapı Sarayı’nda Arz Odası’nda Padişahın huzuruna kabul edilirken, kendileri için hazırlanmış olan protokol kurallarına sıkı sıkıya uymak zorundaydılar. Mesela, elçiler kılıçla padişahın huzuruna giremezlerdi. Elçileri hapsetmek, dövdürmek, tercümanlarını öldürmek ve sınır dışı etmekle kendilerini salahiyetli gören sadrazamların tebliğ ve telkin eyledikleri maddeler dışında padişaha söz söyleyemezlerdi. Buna uymayanlar hakaret görür ve kılıçları zorla bellerinden çıkarılırdı. Doğru cevap C'dir.

Protokolün yapı taşları şunlardır;

• Düzen (organizasyon)
• Kılık-kıyafet
• Davranışlar
• Konuşmalar
• Mekan, eşya ve malzemeler

Doğru cevap B'dir.

Diplomatik ve siyasal anlamda protokol, “tören düzeni”dir. “Millî, Resmî, Mahallî ve Dinî Törenler, Karşılama ve Uğurlama Törenleri, Görev Devir-Teslim Törenleri, İmza Törenleri, Kutlama Törenler (Bayram, yılbaşı vb.), Cenaze Törenleri, Kurumsal Törenler ve Törensel Etkinlikler (Temel Atma, Açılış, Anma, diploma vb.) ‘de “Tören Protokolü”, uygulanmaktadır. Doğru cevap A'dır.

Katma Protokol, Ek Protokol, Katılma Protokolü: Mevcut uluslararası anlaşmalara ek olarak diplomatlar arasında yapılan anlaşma belgesidir. Bu anlamda protokol, diplomatik bir belgedir. Doğru cevap A'dır.

Siyasi Protokol: TBMM’de, siyasi parti gruplarında, siyasi partilerin örgütlerinde, seçimlerde, parti içi ve dışı ilişkilerde uygulanan ve TBMM iç tüzüğüne, seçim ve siyasal partiler yasalarına, siyasal geleneklere dayalı kurallar bütünüdür. TBMM protokolü, TBMM protokol ve Dış İlişkiler Müdürlüğü’nce yürütülmektedir. Doğru cevap C'dir.

Diplomatik protokol uluslararası nitelikte olup, devletler ve uluslararası ilişkilerde devlet kuruluşlarının, devlet ve hükümet adamlarının ve özellikle diplomatların uymak zorunda oldukları biçimsel kurallar bütünü olarak kabul edilmektedir. Diplomatik protokol kuralları, uluslararası sözleşmeler kapsamında yer aldığından, bunların uygulaması uluslararası esaslara göre değerlendirilerek hayata geçirilmektedir. Doğru cevap B'dir.

Mülki protokol şu şekildedir;

• Başkent Mülki Protokolü
• İl Protokolü ve Protokol Listesi
• İlçe Protokolü

Doğru cevap C'dir.

Protokol biriminin yurt dışından kuruma gelecek resmî kişi ve/veya heyetle ilgili olarak Makam’dan onay almadan randevu vermesi mümkün değildir. Doğru cevap D'dir.

Anayasal ve Yasal Sıralama: Türkiye’de devlet organlarının ve kurumlarının temel sıralaması Anayasa’da belirlenmiştir. Buna göre, T.C. Devleti’nin temel düzeni yasama, yürütme ve yargı olarak belirlenmiştir. Bu organlara bağlı kurumlar ve kişiler daima bu sıralamaya göre yer almaktadırlar. Doğru cevap D'dir.

Protokol, resmi törenlerde mevki sıralaması, selamlaşma, öncelik hakkı gibi konularda uyulması gereken kuralların tümüdür.

Protokolün, özünde; ilk ünitemizde açıkladığımız, toplumsal yaşamın olmazsa olmazı, “saygı ve nezaket kuralları” ya da “görgü kuralları” bulunmaktadır. Osmanlılar’dan itibaren; günümüzdeyse yer yer; resmî alanda “teşrifat”, protokol ile; toplumsalda da “adab-ı muaşeret” görgü kuralları ile aynı anlamları belirtmek için kullanılan, farklı Osmanlıca sözcüklerdir.

Protokol Kuralları: Hukuk Kuralları:

• Anayasa
• Uluslararası Anlaşma
• Yasa
• Tüzük
• Yönetmelikler

Protokolde; erkeklerde üniforma, frak, smokin ve jaketatay; bayanlarda üniforma ve tayyör resmî; erkeklerde koyu renk takım elbise; bayanlarda da uzun etek (tuvalet) yarı resmî kıyafetler olarak tanımlanmaktadır.

Tören düzen: Devlet törenlerinde ve devletlerarası diplomatik ilişkilerde uyulması ve uygulanması gereken biçimsel kurallar bütünüdür.

Diplomatik ve siyasal anlamda protokol, “tören düzeni”dir. “Millî, Resmî, Mahallî ve Dinî Törenler, Karşılama ve Uğurlama Törenleri, Görev Devir-Teslim Törenleri, İmza Törenleri, Kutlama Törenler (Bayram, yılbaşı vb.), Cenaze Törenleri, Kurumsal Törenler ve Törensel Etkinlikler (Temel Atma, Açılış, Anma, diploma vb.) ‘de “Tören Protokolü”, uygulanmaktadır.

Katma Protokol, Ek Protokol, Katılma Protokolü: Mevcut uluslararası anlaşmalara ek olarak diplomatlar arasında yapılan anlaşma belgesidir. Bu anlamda protokol, diplomatik bir belgedir.

Yönetsel Protokol: İki veya daha fazla kuruluşun temsilcilerinin ortak bir konuda yaptıkları çalışma ve toplantılar sonucunda aldıkları kararları kapsayan ve bu kuruluşların yetkililerince imzalanmış olan anlaşma belgesidir (güvenlik protokolü, yardım protokolü vb.). Bu anlamda protokol, yönetsel bir anlaşma belgesidir.

Ayrıca, kamusal ve toplumsal yaşamda;
• Komutanlar,
• Diplomatlar,
• Politikacılar,
• Hâkim ve savcılar,
• Bilim insanları,
• Tanınmış sanatçılar, yazarlar, gazeteciler, sporcular,
• İş insanları,
• Din görevlileri,
• Sivil toplum kuruluşlarının başkanları,
Protokolde kendilerine yer ve değer verilen önemli şahsiyetlerdir.

Protokolde Yerleşim, Konumlandırma: Kamusal alanda ve yaşamda mekân olarak protokol kurallarının tam olarak uygulandığı beş yer bulunmaktadır. Protokolde belirtilen beş ortam; kamusal alan açısından da, resmî yer olarak değerlendirilmektedir. Kamunun da eğer belirtilmişse, aşağıda yer almakta olan ortamlardaki kurallara uymaları gerekecektir.
Protokolde önemli olan resmî yerler şunlardır:
• Makam odaları,
• Makam otomobilleri,
• Toplantılar,
• Törenler,
• Resmî davet ve ziyafetler.

Devletin ve kamu kuruluşlarının halka (kamuya) hizmet sundukları; vatandaşların kamu hizmetlerinden yararlandıkları, kamuya açık alanlar ise, toplumsal alandır.

Anomi (Yabancılaşma): İnsanın kendi çabasının kendisine yabancı bir güce dönüşmesine, toplumbilimcilerin, verdiği addır. İnsanın kendi eylemlerine egemen olacağına, onların egemenliğine girerek, bir güçsüzlük duygusu, kendine güvenin yitirilmesi, toplumsal yaşamın düzenlenmesine ilişkin değerlerin özümsenememesine neden olarak, kişinin sorunlar yaşamasına neden olur.

Dışişleri Bakanlığı Protokol Genel Müdürlüğü, Devlet ve Dışişleri protokolünü, diplomatik temsilciler ve uluslararası ilişkiler ile ilgili diplomatik protokolün bütününden sorumlu olarak çalışmaktadır. Askerî protokol hizmetleri, Genelkurmay Başkanlığında ve Kuvvet Komutanlıklarında, “protokol subaylıkları” tarafından yürütülmektedir. Mülkî protokol hizmetleri, İçişleri Bakanlığında “İller İdaresi Genel Müdürlüğü”nce yürütülmektedir. Kamusal (sivil) protokol hizmetleri ise, bazı bakanlıklarda ve büyük kamu kuruluşlarında “Protokol Müdürlüğü” ya da “Protokol Basın ve Halkla İişkiler Müdürlüğü” tarafından; bazı kuruluşlarda da “Dış İlişkiler Müdürlüğü” ya da “Özel Kalem Müdürlüğü” tarafından yürütülmektedir. “Protokol Müdürlüğü” bazı kuruluşlarda üst yöneticiye bağlı olarak çalışmakta, bazı kuruluşlarda da genel sekreterlik ya da “Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı” içinde yer almaktadır

Devlet protokolü, devlet törenlerinde devlet başkanlarına uygulanan diplomatik ve siyasi protokol kuralları bütünüdür. Türkiye’de Başkentte yapılan milli ve resmi bayram törenleri, Cumhurbaşkanının göreve başlama ve tebrik törenleri, Cumhurbaşkanına sunulan güven mektubu törenleri; Cumhurbaşkanının kabul ya da ziyaret törenleri, Cumhurbaşkanı tarafından verilen resmi davet ve ziyafetler, vefat eden Cumhurbaşkanlarının cenaze törenleri, Cumhurbaşkanının yabancı ülkelere resmi ziyaretleri, yabancı devlet başkanlarının karşılama ve uğurlama törenleri; devletin yabancı konukları ağırlama işleri, uluslararası anlaşmalar ve imza törenleri, uluslararası resmi toplantı ve konferanslar, Cumhurbaşkanı’nın yabancı devlet adamlarına; tebrik, teşekkür ve taziye mesajları devlet protokolü kapsamında değerlendirilmektedir. Türkiye’de uygulanmakta olan devlet protokol listesi, Dışişleri Bakanlığı Protokol Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanmakta, Cumhurbaşkanının onayı ile yürürlüğe konmaktadır.

Türkçede, devlet ve kamu kesiminde; gündelik yaşamın devleti temsil eden kısmında, daha özel davranmayı içeren kısaca; resmiyet; resmi olmaya ilişkin esasların tamamı; “protokol” ile ifade edilmektedir. Protokol, kelime anlamıyla bir kurallar dizgesidir. Farklı metinlerde, Protokol Kuralları ifadesi hatalı olarak kullanılmaktadır. Protokolün, özünde; ilk ünitemizde açıkladığımız, toplumsal yaşamın olmazsa olmazı, “saygı ve nezaket kuralları” ya da “görgü kuralları” bulunmaktadır.

Toplumsal alanda saygı ve nezaket kurallarına; kamusal alanda da kurumsal normlara ve mevzuat kurallarına uymak gereklidir. Ancak, protokol ve sosyal davranış kurallarına uymak demek, kişinin kendisi olmaması ve maske takması demek değildir. Çünkü her insan sosyal bir varlıktır. İnsanın kamusal ve toplumsal yaşamda protokol ve sosyal davranış kurallarına uyması ve uygun davranması, onun sosyal bir varlık olmasının doğal bir sonucudur. Bu yüzden, sosyal bir çevre (topluluk) içinde yaşayan her insan kendiliğinden ve doğal olarak sosyal kurallara uyacak ve başkalarına saygılı olacaktır

Kamusal yaşamda yöneticinin temsil niteliği protokol kurallarına uymasıyla ortaya çıkar. Çünkü yöneticinin başarısını %34 temsil niteliği (protokol), %33 bilgi ve becerisi, %33 kişiliği oluşturmaktadır

Osmanlı Devleti’nde ilk dönemlerde padişahların yaşamları çoğunlukla savaşlarda geçtiği için, protokol kuralları fazla önemli olmamış ve yazılı olarak da kaydedilmemiştir. Ancak, padişahlar saray yaşamına geçtikten sonra, ilk kez Fatih Sultan Mehmet döneminde düzenlenen Kanunname-i Al-i Osman ile protokol (teşrifat) kuralları belirlenmiştir.

Protokol kuralları; hukuk kuralları, yönetsel kurallar, ulusal normlar, kurumsal normlar ve sosyal normlar olarak ayrılmaktadır.

Kamusal bir yönetimde etik davranış kuralları; tarafsızlık, dürüstlük, liyakat, nesnellik, saydamlık, hesap verebilirlik, adalet, eşitlik, kamu yararını gözetme, profesyonellik, tutumluluk ve etkinlik gibi ilke ve değerler bütününden meydana gelmektedir.

Devletin ve kamu kuruluşlarının halka (kamuya) hizmet sundukları; vatandaşların kamu hizmetlerinden yararlandıkları, kamuya açık alanlar ise, toplumsal alandır.

Proaktif (bir durumla ilgili olarak; daha sonra sorun yaratabilecek etkiyi farkedip, o etki henüz, harekete geçmeden; sorun ortaya çıkmadan önce, gereğini yapmak.

Anomi (Yabancılaşma): İnsanın kendi çabasının kendisine yabancı bir güce dönüşmesine, toplumbilimcilerin, verdiği addır. İnsanın kendi eylemlerine egemen olacağına, onların egemenliğine girerek, bir güçsüzlük duygusu, kendine güvenin yitirilmesi, toplumsal yaşamın düzenlenmesine ilişkin değerlerin özümsenememesine neden olarak, kişinin sorunlar yaşamasına neden olur.

Diplomatik alanda protokol kurallarının temeli, Yunanlar tarafından atılmıştır. Çünkü elçilerin dokunulmazlığı gibi ilk diplomasi kuralları Yunanlar tarafından yaratılmış ve daha sonra Romalılar tarafından da uygulanmıştır.

Osmanlılar’da protokol ve buna ilişkin esaslar; Teşrifat ve Teşkilat ifadesiyle tanımlanmaktadır.

Padişahlar saray yaşamına geçtikten sonra, ilk kez Fatih Sultan Mehmet döneminde düzenlenen Kanunname-i Al-i Osman ile protokol (teşrifat) kuralları belirlenmiştir.

Avrupa devletlerinin protokol görevlileri vasıtasıyla Osmanlı devlet yönetimini tanımaları sonucunda, “Osmanlı Devleti’nde ilk daimî diplomatik temsilcilik Fatih Sultan Mehmet döneminde, Venedik tarafından İstanbul’da kurulmuş (1454); 16. yüzyıl ortalarında Kanunî döneminde Fransa ve İngiltere; daha sonra diğer Avrupa devletleri de İstanbul’da büyükelçilik kurmuşlardır.

Düzen (Organizasyon): Protokolde en önemli öğe, törenlerin ve törensel etkinliklerin, resmî davet ve ziyafetlerdeki düzenlemedir.

Sıradüzen (Öncelik-Sonralık): Devlet organlarının ve devlet kuramlarının yöneticileri ve temsilcileri ile unvan ve rütbe sahibi önemli şahsiyetlerin öndegelme (öncelik-sonralık) sıralaması.

Kuruluş Tarihi: Eşdüzeyde olan kuramların protokolde sıralaması, bu kurumların kuruluş tarihlerine göre yapılmaktadır. Bakanlıkların protokol sırası, kuruluş tarihlerine göre belirlenmiştir.

Kamusal yaşamda yöneticinin temsil niteliği protokol kurallarına uymasıyla ortaya çıkar. Çünkü yöneticinin başarısını %34 temsil niteliği (protokol), %33 bilgi ve becerisi, %33 kişiliği oluşturmaktadır.

Protokol, resmî davranışı tanımlamaktadır; protokol de görgü gibi kurallar aracılığıyla tanımlanmaktadır. Protokol kuralları, görgü kurallarını geçersiz kılmaz; tam tersine onları sağlamlaştırır. Protokol kuralları sadece; resmîyet içeren ortamlarda, makam, toplantı ve tören, resmî davet, ziyafet, vb. etkinliklerde geçerlidir.

Toplumsal davranış kuralları; her ülkede egemen olan kültüre ait değerler, inançlar; gelenek ve görenekler; normlara, bağlı olarak tanımlanmaktadır. Sosyal açıdan değer, insanın toplum içinde nasıl hareket edeceğini belirten kurallardır.

Protokol kurullarını oluşturan öğeler:

• Hukuk kuralları


• Yönetsel Kurallar


• Ulusal Normlar


• Kurumsal Normal


• Sosyal Normlar

Sosyal davranış kurullarını oluşturan öğeler:

• Hukuk kuralları


• Örf adetler


• Görgü kuralları


• Ahlak kuralları


• Din kuralları

Tarih boyunca bütün devletler ve toplumlar törensel ve biçimsel kurallar düzeni içinde yaşamışlardır. Her dönemde devletin ve devlet adamlarının yaşam düzeni protokol kuralları içinde yürütülmüştür. Ayrıca, bütün dinlerde ve mabetlerde yapılan ayin ve törenler; belirli bir düzen içinde gerçekleştirilmiştir. Bu nedenledir ki, protokolün doğduğu ve uygulandığı yerler ilk olarak saraylar ve mabetler olmuştur.

Protokolün tarihçesi, diplomatik protokol tarihidir. “Diplomatik alanda protokol kurallarının temeli, Yunanlar tarafından atılmıştır. Çünkü elçilerin dokunulmazlığı gibi ilk diplomasi kuralları Yunanlar tarafından yaratılmış ve daha sonra Romalılar tarafından da uygulanmıştır. Nitekim Romalılarda elçilere gösterilen saygı ve itibar bugünlere kadar gelmiştir.

Türkiye’de kamusal alanda, protokol kelimesinin kullanıldığı yerler ve anlamları aşağıda listelenmiştir:

• Tören düzen


• Devlet Erkânı, Devlet Ricali ve Önemli Şahsiyetler


• Sıradüzen (Öncelik-Sonralık)


• Protokole Dâhil Zevata Ayrılan Yer


• Saygı ve Nezaket Kuralları


• Anlaşma Belgesi

Protokolde Önemli Kişiler: Kamusal ve toplumsal yaşamda protokol kurallarının uygulanmasında üç kişi çok önemlidir. Denebilir ki; protokol, saygı ve nezaket kuralları bu üç kişi için konmuştur. Protokolde en önemli kişiler şunlardır:

• Yöneticiler; hâlen görevde bulunan ve eskiden görev yapmış olan devlet adamları ile resmî
  makam sahibi kişiler,
• Konuklar; davet edilen veya davete katılan kişiler,
• Kadınlar.

Devlet protokolü, devlet törenlerinde devlet başkanlarına uygulanan diplomatik ve siyasi protokol kuralları bütünüdür. Türkiye’de Başkentte yapılan milli ve resmi bayram törenleri, Cumhurbaşkanının göreve başlama ve tebrik törenleri, Cumhurbaşkanına sunulan güven mektubu törenleri; Cumhurbaşkanının kabul ya da ziyaret törenleri, Cumhurbaşkanı tarafından verilen resmi davet ve ziyafetler, vefat eden Cumhurbaşkanlarının cenaze törenleri, Cumhurbaşkanının yabancı ülkelere resmi ziyaretleri, yabancı devlet başkanlarının karşılama ve uğurlama törenleri; devletin yabancı konukları ağırlama işleri, uluslararası anlaşmalar ve imza törenleri, uluslararası resmi toplantı ve konferanslar, Cumhurbaşkanı’nın yabancı devlet adamlarına; tebrik, teşekkür ve taziye mesajları devlet protokolü kapsamında değerlendirilmektedir.

Kıdem (Öncegelme): Protokolde kıdem ya da kıdemli olma, eşdüzeyde olan, aynı unvan veya rütbeyi taşıyan kişiler arasında uygulanan bir tür öncegelme ilkesidir. Bu yüzden, kıdem (öncegelme) ilkesi, genel olarak eşitler arasında ve yatay protokol sıralamasında uygulanan bir ölçüttür. Ayrıca, eşdüzeyde olan kişi ve/veya kurumlar arasında astlık ve üstlük oluşturmamak için, protokolde öncelik sıralaması yatay olarak yapılmaktadır. Kıdemli olma (öncegelme) hakkı, bir kurumda aynı unvan, rütbe, mevki, statü, kariyer ve meslekte daha önce göreve başlamak demektir.

Protokol kuralları Fransızca ' protoole ' kelimesinden Türkçeleştirerek dilimize protokol olarak yerleşmiştir. Davranış bilgisi anlamına gelen protokol kuralları yöneticilerin ve tüm çalışanların kamusal yaşamda biçimsel olarak uyum gösterdikleri; uyguladıkları kurallar bütünüdür. Doğru cevap D'dir.

Protokol kurallarının temeli Yunanlılar tarafından atılmıştır. Çünkü elçilerin dokunulmazlığı gibi ilk diplomasi kuralları Yunanlılar tarafından yaratılmış ve daha sonra Romalılar tarafından da uygulanmıştır. Doğru cevap C'dir.

Türk devlet yönetiminde kamu gücü Hakan ile Hatun tarafından birlikte temsil edilmiştir. Antlaşmalarda Hatun Hakan'ın sağ tarafında oturur, tüm antlaşmalarda imzası bulunur, imzası olmayan antlaşmalar geçersiz sayılırdı. Osmanlı Devleti'nde padişahın eşinden çok annesi Valide Sultan protokolde yer almıştır. Doğru cevap B'dir.

Özel ve kamu kurum ve kuruluşlarında tören düzenindeki organizasyonlarda konum, yer, mekan, alan, kullanılan eşyalar, malzemeler, nitelik ve nicelik, dekorasyon , giyim kuşam, ikramlar, katılımcıların davranışları, verilen hizmetler, hediyeler, takdimlerin önemli bir anlamı ve yorumu vardır. Çünkü protokolde % 99 başarı başarısızlık olarak değerlendirilir. Doğru cevap A'dır.

Protokoller 6 farklı şekilde olabilir: 1. Katma protokol, ek protokol, katılma protokolü, 2. Koalisyon protokolü, 3. Sınır protokolü, 4. Yönetsel protokol, 5. Sağlık terimi protokol, 6. Antlaşma belgesi olarak protokol. Doğru cevap E'dir.

Protokolde önemli kişiler şunlardır: Yöneticiler, halen görevde olan ve emekli olmuş devlet adamları, davetli konuklar, kadınlar. Ayrıca kamusal yaşamda komutanlar, diplomatlar, politikacılar, hakimler, savcılar, bilim insanları, sanatçılar, yazarlar, gazeteciler, sporcular, iş insanları, din görevlileri, sivil toplum kuruluşu başkanları, vb. önemli kişilerdir.Doğru cevap B'dir.

Protokolde önemli olan resmi yerler şunlardır: Makam odaları, makam otomobilleri, toplantılar, törenler, ve resmi davet / ziyafetler. Doğru cevap E'dir.

Protokol türlerini 9 maddeye ayırabiliriz. Bunlar; saray protokolü, devlet protokolü, siyasi protokol, diplomatik protokol, askeri protokol, mülki protokol, kurumsal protokol, adli protokol ve akademik protokoldür. Doğru cevap B'dir.

Türkiye Cumhuriyeti'nde devlet protokolünün sorumluluğu Atatürk'ün Cumhurbaşkanlığı döneminde Ocak 1927 tarihinde Dışişleri Bakanlığı Protokol Genel Müdürlüğü'ne verilmiştir. Doğru cevap A'dır.

Protokol ilkelerine göre yöneticinin eşi, kamusal alanda ve bir etkinlikte yönetici eşit olarak eşiyle birlikte ev sahibidir. Bu yüzden yönetici eşi yönetici statüsündedir. Ancak eş bu temsil hakkını kamusal alanda eşiyle birlikte olduğu zaman kullanmaktadır. Bu durum eş kurallara uymak zorundadır. Kamusal alanda ve etkinliklerde eş tek başına eşini temsil edemez. Eşinin yerini alamaz. Eş sadece eşini sosyal olarak temsil edebilir. Doğru cevap B'dir.

Öğrenilmemiş davranışlar herhangi bir canlı türünün üyelerinde bulunan önceden öğrenilmemiş davranış kalıplarıdır. Öğrenilmemiş davranışlar doğuştan gelen davranışlar olabileceği gibi sonradan öğrenilen yada herhangi bir olay ya da durum sonrasında ortaya çıkan geçici davranışlar da olabilmektedir....
Öğrenilmemiş davranışlar dendiğinde aklımıza iki kavram gelmektedir. Bunlar; içgüdü ve refleks’tir. İçgüdü, bir canlı türünün üyelerinde akıl ve düşünceden bağımsız olarak doğuştan gelen bilinçsiz her türlü hareket ve davranış olarak tanımlanır. İnsanda içgüdü değil içgüdüsel davranış kavramı kullanılır. İçgüdüsel davranışlar doğuştan vardır. Öğrenme gerektirmezler. Örneğin, tırtılın koza yapması, örümceğin ağ örmesi, ördeğin doğar doğmaz yüzmeye başlaması birer içgüdü örneğidir. Bir bebeğin doğar donmaz emmeye başlaması da içgüdüsel bir davranıştır. Bir davranışın içgüdü olabilmesi için: doğuştan gelmesi, bir türün tüm üyelerinde olması, karmaşık bir davranış yapıda ve ertelenemez olmalıdır.

İnsanları, diğer canlılardan ayıran en önemli özeliklerden biri öğrenme kapasiteleridir. Biyolojik bir varlık olarak dünyaya gelen insan, kısa sürede pek çok yeni davranış öğrenir. Önce çevresine bilinçli olarak gülücükler dağıtır, yürümeyi konuşmayı öğrenir. Sonra giyinmeyi, arkadaşlarıyla oynamayı, okumayı, yazmayı, futbol oynamayı öğrenir. Görüldüğü gibi bireyin yaptığı davranışların büyük bir çoğunluğu öğrenme ürünüdür (Erden, Akman, 2001: 128).

Terbiye; eğitim, görgü, belli bir eğitimle yetiştirmek, iyi ahlak, nezaket ve görgü kurallarına bağlılık anlamına gelmektedir. Terbiye, sosyal yaşamda yazlı olmayan ama uygulanan kuralların aile ve toplum içinde eğitilmek ve uyum gösterme alışkanlıklarıdır.

Nezaket kavramı, insanların birbirlerine zariflik, incelik ve ölçülülük çerçevesinde davranmaları veya birbirlerini inciltmemek için gerekli özeni göstermeleri anlamına gelmektedir. Diğer bir tanımı ile nezaket, toplumda bireylerin birbirleriyle olan gündelik ilişkilerinde uymaları gereken ölçülü davranış kurallarıdır.

Görgü ise bir toplumda uyulması gereken saygı ve incelik kurallarının bütünüdür. Görgü insana yaşamını iyi yönlendirme olanağı sağlar. Nezaket ve görgüyü birbirinden ayırmak mümkün değildir. Görgülü bir insanın nezaketsiz davranması beklenemez.

Etik, ahlak ilkeleri çerçevesinde doğru davranış kurallarını inceleyen, insanların günlük yaşamlarında yapmaları veya yapmamaları gereken kötü-yanlış-çirkin davranışlardan koruyan bilgilerden oluşmaktadır.
Örneğin, kamusal bir yönetimde etik davranış kuralları; tarafsızlık, dürüstlük, liyakat, nesnellik, saydamlık, hesap verebilirlik, adalet, eşitlik, kamu yararını gözetme, profesyonellik, tutumluluk ve etkinlik gibi ilke ve değerler bütününden meydana gelmektedir.

Kamuda etik davranış ilkeleri, kamu yetkisi ve kamu kaynağının kullanımında, kamu görevlilerine rehberlik etmek amacıyla ortaya çıkmıştır. Kamu hizmetleri kamu yararına yönelik olarak yürütülür. Bu kurallara uyulmadığında ise kişi ve topluluklar büyük zararlar görebilmektedir. Örneğin, rüşvet ve yolsuzluklar yüzünden tarihte pek çok devlet büyük krizler atlatmak durumunda kalmıştır.

Resmi veya özel bir taşıt ile yolda giderken yol vermek için uygulanan trafik protokolü hak ve önceliği; insan, hayvan, bisikletli ve araç sıralamasındadır.

En genel anlamda davranış, insanların bütün eylemlerini (etki ve tepkilerini) karşılayan bir kavramdır.
Doğru cevap D seçeneğidir.

Yalan söylemek öğrenilmiş davranışlar içinde istenmedik davranışlar kategorisinde yer almaktadır.
Doğru cevap B seçeneğidir.

Uyuşturucu almak öğrenilmemiş davranışlardan geçici davranışlar kategorisindedir.
Doğru cevap A seçeneğidir.

Kamusal bir yönetimde etik davranış kuralları; tarafsızlık, dürüstlük, liyakat, nesnellik, saydamlık, hesap verebilirlik, adalet, eşitlik, kamu yararını gözetme, profesyonellik, tutumluluk ve etkinlik gibi ilke ve değerler bütününden meydana gelmektedir.
Doğru cevap E seçeneğidir.

Türk toplumunda uygulanan sosyal davranış kuralları tarihsel ve sosyo-kültürel açıdan, Orta Asya’dan gelen eski Türk-Şaman; Müslüman olduktan sonra Arap- Emevi; Tanzimat’tan itibaren de batı ve özellikle Fransız gelenek ve göreneklerinin etkisiyle biçimlenmiştir.
Doğru cevap C seçeneğidir.

Sosyal yaşam yukarıda da bahsedildiği gibi çoğu zaman yazılı olmayan fakat derlenmesi mümkün olan kuralların ayrıntılarında belirlenir.Kitabınızın “Görgü ve Protokol Kavramı”adlı ilk ünitesinde ayrıntılı olarak gördüğünüz gibi, bu noktada sosyal yaşamı düzenleyen, kişinin kendini karşıdaki insan ya da topluluklara daha etkili ve daha saygın bir biçimde yansıtabilmesini sağlayan sihirli denebilecek kavramlardan söz etmek gerekmektedir. Bu kavramlar;

• Terbiye
  
• Nezaket
  
• Görgü
  
• Zarafet’dir.
  

Doğru cevap E seçeneğidir.

Nezaket kavramı, insanların birbirlerine zariflik, incelik ve ölçülülük çerçevesinde davranmaları veya birbirlerini inciltmemek için gerekli özeni göstermeleri anlamına gelmektedir.

Saygı ve nezaket kurallarında temel ilke, makam sahibi yöneticileri, konukları, kadınları, yaşlıları, unvan, rütbe, statü ve kariyer sahibi kişileri, gazileri ve özürlüleri saymak, korumak ve kollamaktır.
Doğru cevap E seçeneğidir.

"Sen” hitabı; aile fertlerine, yakınlara, aile dostlarına kullanılmalıdır. “Siz” hitabı; Tanımadıklarımıza, yabancılara, samimiyetimiz olmayan kişilere ve yaş ve mevki itibariyle yüksek kişilere kullanılmalıdır.
Doğru cevap D seçeneğidir.

Amirler; yetenek, nezaket, örgütsel kurallara ve hedeflere bağlılık bakımından kendilerinden örnek alınacak insanlar olmalıdırlar.
Doğru cevap B seçeneğdir.

Davranış açısından her olayın ondan önce gelen bir takım koşulların sonucu olduğu bir gerçektir.
Davranış Kavramı, öncelikle insan veya hayvanın tek tek veya toplu olarak gösterdiği
faaliyetler olarak tanımlanabilir. Doğru cevap A seçeneğidir.

Burada psikoloji bilimi açısından kullanılmakta olan sınıflama göz önünde bulundurulmuştur.
Okuma yazma, planlı eğitim sonucu edinilmiş olumlu davranışlardır. Doğru cevap D seçeneğidir.

Etik, ahlak ilkeleri çerçevesinde doğru davranış kurallarını inceleyen, insanların günlük yaşamlarında yapmaları veya yapmamaları gereken kötü-yanlış-çirkin davranışlardan
koruyan bilgilerden oluşmaktadır.
Kamusal bir yönetimde etik davranış kuralları; tarafsızlık, dürüstlük, liyakat, nesnellik, saydamlık, hesap verebilirlik, adalet, eşitlik, kamu yararını gözetme, profesyonellik, tutumluluk ve etkinlik gibi ilke ve değerler bütününden meydana gelmektedir. Doğru cevap D seçeneğidir.

Avrupa Konseyi de 2000 yılında yolsuzlukla mücadelenin sürdürülebilirliği hususunda halkın etik davranışlar konusunda duyarlılığının geliştirilmesinin önemli bir araç olduğunu belirterek, kamu görevlileri için model etik davranış kodları belirlemiştir.
Birleşmiş Milletler Teşkilâtınca 1996 yılında hazırlanan yolsuzluğa karşı eylem planı kapsamında kamu görevlilerinin etik davranış kuralları konusunda üye ülkelere tavsiye kararı yayınlanmıştır. Doğru cevap E seçeneğidir.

Terbiye, sosyal yaşamda yazlı olmayan ama ugulanan kuralların aile ve toplum içinde eğitilmek ve uyum gösterme alışkanlıklarıdır.
Terbiye; eğitim, görgü, belli bir eğitimle yetiştirmek, iyi ahlak, nezaket ve görgü kurallarına bağlılık anlamına gelmektedir. Doğru cevap C seçeneğidir.

Diğer bir tanımı ile nezaket, toplumda bireylerin birbirleriyle olan gündelik ilişkilerinde uymaları gereken ölçülü davranış kurallarıdır.
Nezaket kavramı, insanların birbirlerine zariflik, incelik ve ölçülülük çerçevesinde davranmaları veya birbirlerini incitmemek için gerekli özeni göstermeleri anlamına gelmektedir. Doğru cevap A seçeneğidir.

Görgü insana yaşamını iyi yönlendirme olanağı sağlar. Nezaket ve görgüyü birbirinden ayırmak mümkün değildir. Görgülü bir insanın nezaketsiz davranması beklenemez.
Görgü; bir toplumda uyulması gereken saygı ve incelik kurallarının bütünüdür. Doğru cevap C seçeneğidir.

İş yaşamında ve toplumsal yaşamda uyulması ve uygulanması gereken sosyal nezaket
kuralları kitabınızın 79. sayfasında açıklanmaktadır.
Resmi veya özel bir taşıt ile yolda giderken yol vermek için uygulanan trafik protokolü hak ve önceliği; insan, hayvan, bisikletli ve araç sıralamasındadır. Doğru cevap A seçeneğidir.

Üstler sadece adil davranmakla yetinmemeli, aynı zamanda çalışanların iş tatminini artırmak ve örgütsel amaçlara bağlanmalarını sağlamak için onlara karşı sevgi ve saygı beslemelidir.
Astların üstlerden bekledikleri en önemli yönetim fonksiyonu üstlerin astlarına karşı
adaletli davranmalarıdır. Doğru cevap C seçeneğidir.

Protokol kurallarının uygulanması bir kurallar bütünü olarak görünse de, uygulama aşamasında aslında bir davranışlar bütünü olarak ortaya çıkmaktadır.
Protokol kurallarını bilmek ve uygulamak insanlara aslında bireysel, kurumsal ve toplumsal farklılıklar yaratma imkânı sunmaktadır. Doğru cevap A seçeneğidir.

Örneğin, limon kelimesini duyan bir kişinin ağzının sulanması, yüksek ışık karşısında göz bebeklerinin küçülmesi, karabiber koklayınca hapşırmak birer refleks hareketidir.

İçgüdüsel davranışlar doğuştan vardır. Öğrenme gerektirmezler. Örneğin, tırtılın koza yapması, örümceğin ağ örmesi, ördeğin doğar doğmaz yüzmeye başlaması birer içgüdü örneğidir. Bir bebeğin doğar donmaz emmeye başlaması da içgüdüsel bir davranıştır.

Kamusal bir yönetimde etik davranış kuralları; tarafsızlık, dürüstlük, liyakat, nesnellik, saydamlık, hesap verebilirlik, adalet, eşitlik, kamu yararını gözetme, profesyonellik, tutumluluk ve etkinlik gibi ilke ve değerler bütününden meydana gelmektedir.

Kişinin kendini karşıdaki insan ya da topluluklara daha etkili ve daha saygın bir biçimde yansıtabilmesini sağlayan sihirli denebilecek kavramlardan söz etmek gerekmektedir. Bu kavramlar; terbiye, nezaket, görgü ve zarafet'dir.

Hikâyede “Eğer bana söyleyeceklerin doğru değil, iyi değil ve işe yarar değilse bunları bana neden anlatasın ki?” diyen ünlü filozof Sokrates, sosyal yaşamdaki davranış protokollerinden görgü kurallarını önemsemektedir.

Yabancı dil bilmek iş görüşmesinde dikkat edilmesi gereken görgü kurallarından biri değildir.

İş yaşamında sosyal nezaket kapsamında Erkeklere “beyefendi”; kadınlara “hanımefendi” şeklinde ifade edilmesi gerekir. Günümüzde bu ifadelerin yerini “bey” ve “bayan” ifadeleri almaya başlamıştır.

Nezaketsizliğin olası iki nedeni olduğunu söylemek olanaklıdır. Bunlar; tecrübesizlik ve kibirdir.

Meclis’te görevli polis ve sekreterlere verilen derslerde de insan ilişkileri, sabır, inandırıcılık, nezaket konularında temel kurallar şöyle anımsatıldı: Vatandaşın yüzüne bakın, Önyargılarınızdan kurtulun. Bu özellikle siyaset yapan ve siyasetçilerle çalışanlar için çok önemlidir. İnsanlara kılık kıyafetine, fakir zengin oluşuna, makam ve mevkisine göre davranmayın. Vatandaşla temas ederken, yüzüne bakın.

İş neyi gerektiriyorsa onu yapmaya çalışmak, kamu kurumlarında bir üstün astan isteyeceği temel tutum ve davranışlar kapsamında değerlendirilebilir.

c

a

e

D

e

d

b

A

c

c

İstenmedik Davranışlar: Eğitimin hatalı yan ürünü davranışlar
-Hırsızlık yapmak
-Yalan söylemek
-Küfretme vb.

Geçici davranışlar:
-Alkol, uyuşturucu alma, kaza, ameliyat vb. sonrasında ortaya çıkan davranışlar

“Bir iş görüşmesine gittiğinizde nasıl giyinmeniz gerektiğini biliyor musunuz? Peki
görüşmeciyi etkilemek için neler söylemeniz gerektiğini? İş görüşmesinde görgü kuralları
zaman zaman göz ardı edilir ancak başarılı bir iş arama sürecinin vazgeçilmez ögelerindendir.Bu nedenle aşağıdaki kurallara dikat etmek gereklidir.
Giyiminize özen gösterin: Eğer işverenin sizi olduğunuz gibi kabul etmesini bekliyorsanız yanılıyorsunuz. Günümüzde her ne kadar birçok işyeri kıyafet konusunda çalışanları serbest bıraksa da işverenler için giyim hala büyük önem taşıyor. Görüşmeye
düzgün ve işyerine uyacak kıyafetlerle gelin. Spor kıyafetler, fazla mini etekler, terlikler
iş görüşmesinde tercih etmemeniz gereken bir tarzdır. Temizlik de uygun kıyafet seçimi
kadar önemlidir.
• El sıkma, göz kontağı ve beden dilinize çalışın: Rahat davranmanız da büyük önem
taşır. İş görüşmesi yaptığınız kişiyi hafif bir gülümseme ve kendine güvenli bir el
sıkmayla karşılayın. Zayıf ve sadece parmaklarınızı uzatarak el sıkma, karşınızdaki
insanda sizin hakkınızda kötü bir ilk izlenim bırakacaktır. Göz kontağı kurmak da
önemlidir, söylediklerinizin inanılır olmasını sağlar. Görüşme sırasında sabit bir
şekilde oturmamaya ve ifadesiz bir yüze sahip olmamaya özen gösterin. Gerçekten
ilgilendiğinizi göstermekte başarısız olur, sıkıcı biri olduğunuz ya da görüşmeden
sıkıldığınız izlenimini bırakırsınız. Kendiniz gibi olun, gülümseyin, göz kontağı
kurun, konuşurken tonlama ve vurgulara yer verin. Hareketler, jestler, duruşunuz,
yüz ifadeniz genel görüşme performansınız içinde önemli yer taşır.
• Görüşmeye zamanında gelin: Kesinlikle uymanız gereken bir kural da görüşmeye
zamanında gelmektir. Birçok işveren görüşmeye geç kalırsanız, işe hiç gelmeyeceğinizi düşünür. Görüşmeden önce yol tarifini mutlaka alın, nasıl gideceğinizi
öğrenin, gerekenden biraz daha önce evden çıkın. En azından 5 dakika önceden
ofise ulaşın ki, düşüncelerinizi toparlamak ve konsantre olmak için vakit kalsın.
• İnsanlara ismiyle hitap edin: Unutmayın ki insanlar adlarını duymaktan hoşlanırlar. Ofise gittiğinizde danışmadaki görevliye, kim olduğunuzu ve kiminle görüşmek istediğinizi söyleyin. Görevli yaka kartı takıyorsa ona ismiyle hitap edin.
Görüşmeci veya görüşmecilerle tanıştırıldığınızda isimlerini ezberleyin ve konuşmanız sırasında kullanmaya gayret edin.
• Yemek sırasında sofra kurallarına uyun: Toplantılar veya iş görüşmeleri bazı şirketler tarafından öğle yemeği sırasında yapılabilir. Böylece daha rahat ve dostça
bir ortam yaratmak isterler. Ancak yine de bir iş görüşmesinde olduğunuzu unutmamalısınız. Söylediğiniz her şeyin kayıtlara geçtiğini ve herkesin sizi dinlediğini
bilerek konuşmalısınız. Kolay yenecek bir yemek ısmarlamaya dikkat edin. Masada
tek konuşan siz olmayın, sohbet etmeye çalışın, yersiz şakalardan kaçının. Unutmayın ki işveren yemek sırasında sizin iletişim yeteneklerinizi değerlendiriyor, işe
başladıktan sonra müşterilerle iletişim kurarken nasıl davranacağınızı ölçüyor.
Şirketle ilgili sorular sormaya, pozisyonun içeriğini anlamaya çalışın. Görüşmeyi
yapan kişiye neden orada çalışmaktan mutlu olduğunu, o şirketin neden çalışmak
için iyi bir yer olduğunu sorabilirsiniz.
• İşi yapabileceğiniz konusunda güven verin: Alçakgönüllü davranmanıza gerek yok.
Karşınızdakine işi yapabileceğinize dair güven veremezseniz, o da sizin şirket için
yararlı olamayacağınıza inanır. Sorulara kesin ve açık cevaplar verin, iş deneyimlerinizden, geçmiş başarılarınızdan bahsederken örnekler vermeye özen gösterin.
Genel cevaplar, geçiştirilmiş sorular karşınızdakinin kafasında şüphe yaratacaktır.
Detaylı ve kesin cevaplar verin.
• Abartma ve yalandan uzak durun: Ürününüzü satmanız için iddianızı kanıtlayan
örnekler vermeniz gerekir. Aşırıya kaçma ve yalan söyleme, görüşme yapan kişiyi kandıracaklarını sanan kişilerin başvurduğu bir yoldur. Ancak karşınızdakinin
uzman olduğunu, günde onlarca kişiyle görüştüğünü ve en önemlisi özgeçmişinizdeki bilgileri ve referanslarınızı kontrol edeceğini unutmayın (http://www.kigem.
com/content.asp?bodyID=4000 adresinden 10.8.2012 tarifinde alınmıştır).

Üstlerin Uymaları Gereken Protokol ve Davranışlar
Üstler kurumlardaki yerlerini düşünerek hareket etmelidirler. Amirler; yetenek, nezaket,
örgütsel kurallara ve hedeflere bağlılık bakımından kendilerinden örnek alınacak insanlar
olmalıdırlar.
Üstler hiçbir zaman yetki ve sorumluluk devretmekten kaçınmamalı, kendisi sürekli
yetkiyi kullanan, astları ise sorumluluk taşıyan insanlar konumunda olmamalıdır. Kararlarında objektif olabilmesi ve kararlarının isabet oranını artırması için astların karara katılmasını sağlamalıdır. Bu hem bir nezaket kuralı hem de çağdaş bir yönetin anlayışının
bir gereğidir.
Astların üstlerden bekledikleri en önemli yönetim fonksiyonu üstlerin astlarına karşı
adaletli davranmalarıdır. Üstler sadece adil davranmakla yetinmemeli, aynı zamanda çalışanların iş tatminini artırmak ve örgütsel amaçlara bağlanmalarını sağlamak için onlara
karşı sevgi ve saygı beslemelidir. Burada önemli olan bir noktada üstlerin astlarına karşı
kibirli davranarak onlara karşı büyüklük taslamamalarıdır.
Yönetimin fonksiyonlarından biri de kontrol fonksiyonudur. Ancak çağdaş yönetim
şahıslarından değil, işlerin yönetimini öngörür. Bu nedenle üstler astlarını kontrol adına
sıkı bir disiplin altına sokmamalıdırlar.
Üstler astlarını verilen görevler, yapılan işler doğrultusunda motive etmeli, gerektiğinde takdir ederek ödüllendirmelidirler (Altınöz ve Tutar; 2006: 37-41).

İş yaşamında ve toplumsal yaşamda uyulması ve uygulanması gereken sosyal nezaket
kuralları kitabınızın diğer ünitelerinde ayrıntılı olarak göreceğiniz gibi şöyle sıralanabilir.
Erkeklere “beyefendi”; kadınlara “hanımefendi” şeklinde ifade edilmesi gerekir. Günümüzde bu ifadelerin yerini “bey” ve “bayan” ifadeleri almaya başlamıştır. Samimi olmadan
ve izin alınmadan kimsaye adı ile hitap etmek doğru değildir. “Sen” hitabı; aile fertlerine,
yakınlara, aile dostlarına kullanılmalıdır. “Siz” hitabı; Tanımadıklarımıza, yabancılara, samimiyetimiz olmayan kişilere ve yaş ve mevki itibariyle yüksek kişilere kullanılmalıdır.
• Makam sahibi kişilere, üstlere, amirlere, yaşça büyüklere, konuklara, kadınlara, öğretmenlere, önemli ve ünlü kişilere, sanatçılara, bilim adamlarına, din adamlarına,
yabancılara, hastalara, özürlülere, malul ve gazilere saygılı olmak ve saygılı davranmak temel saygı kuralları aynı zamanda uygar bir insan olmanın gereğidir.
• Devlet adamlarının, bakanların, komutanların ve üst yöneticilerin makamlarında
veya yanlarında iken, bu kişiler tokalaşmak için el uzatmadan el uzatılmaz; “buyur” edilmeden ve yer gösterilmeden oturulmaz; sorulmadan ya da izin alınmadan
konuşulmaz ve bu kişilerin önlerinden geçilmez. Bu kişiler ayakta oldukları zaman
oturulmaz; ayağa kalktıkları zaman ayağa kalkılır.
• Kamusal ve sosyal yaşamda, erkeklerin kadınlara saygı göstermeleri temel kuraldır: Bir kadın içeri girince ayağa kalkılır ve kendisine yer verilir. Kadın kapıdan
geçerken kapı açılır ve tutulur. Ancak resmi alanlarda (makamda ve toplantıda)
makam sahibi gelince kadınlarda ayağa kalkarlar. Otobüs, tren, metro, tramvay,
uçak ve vapura kadınlar önce biner, erkekler bu taşıtlardan önce inerler. Taksiye
ise, erkek önce biner ve arkasola geçer; kadın sonra biner ve sonra iner. Taşıta biniş
ve inişte erkekler kadınlara yardımcı olurlar. Asansöre de kadınlar önce biner, erkekler asansörden önce çıkar ve kapıyı tutarlar.
• Üstler, kadınlar, yaşlılar ve konuklar kapıdan geçerken kapıyı tutmak, kapıdan geçerken mutlaka arkaya bakmak ve gelen varsa kapıyı tutmak bir nezakettir.
• Ziyaret ve görüşme öncesinde randevu alınmalı ve randevu saatine çok özen gösterilmelidir. Randevu saatine uymak nezaket göstergesininin yanısıra aynı zamanda
bir güvenilir olma işaretidir. Bazı kültürlerde randevu saatine zamanında gelmeyen
kişiler güvenilir bulunmazlar. Bir yere zamanında gidebilmek için önlem olarak,
zamana yüzde yirmi eklemekte yarar vardır. Randevu saatinden üç beş dakika öncesinde randevu yerine gelmiş olunmalıdır.
• Resmi veya özel bir taşıt ile yolda giderken yol vermek için uygulanan trafik protokolü hak ve önceliği; insan, hayvan, bisikletli ve araç sıralamasındadır.
• İş yaşamında ve günlük yaşamda geçerli olan sihirli kelime “lütfen” demektir. Bir
iş yapan kişiye teşekkür etmek, bir şey yapmadan ya da kullanmadan önce özür
dilemek, bir kişiyi tebrik etmek, bir hata yapıldığında ya da birini rahatsız edildiği
düşünüldüğünde özür dilemek önemli nezaket kurallarıdır.
• İş yaşamında bazen toplantı veya törenlerden sonra fotoğraf çektirilmesi söz konusu olabilir. Bu durumda törenlerdeki oturma düzeninde olduğu gibi, onur konuğu
ya da üst yönetici orta merkezde olmalı, diğer kişilerin unvan, rütbe ve kıdemlere
göre yerleşmeleri gerekmektedir.
• İş yaşamında dikkat edilmesi gereken diğer bir davranışta görev esnasında ya da
görev yerinde inanç ve ibadetin kişisel, yönetsel ve siyasal gösteriş çıkar, riya ve istismar aracı olarak kullanılmamasıdır. Çünkü ibadet kutsal, özel ve kişiseldir (Aytürk, 2005: 410-415).

İstendik davranışlar: Planlı eğitimin ürünü davranışlar
-okuma
yazma

Öğrenilmemiş davranışlar dendiğinde aklımıza iki kavram gelmektedir. Bunlar; içgüdü ve refleks’tir. İçgüdü, bir canlı türünün üyelerinde akıl ve düşünceden bağımsız olarak
doğuştan gelen bilinçsiz her türlü hareket ve davranış olarak tanımlanır. İnsanda içgüdü
değil içgüdüsel davranış kavramı kullanılır. İçgüdüsel davranışlar doğuştan vardır. Öğrenme
gerektirmezler. Örneğin, tırtılın koza yapması, örümceğin ağ örmesi, ördeğin doğar doğmaz
yüzmeye başlaması birer içgüdü örneğidir. Bir bebeğin doğar donmaz emmeye başlaması da
içgüdüsel bir davranıştır. Bir davranışın içgüdü olabilmesi için: doğuştan gelmesi, bir türün
tüm üyelerinde olması, karmaşık bir davranış yapıda ve ertelenemez olmalıdır.
Refleks ise kısaca, dışarıdan gelen bir uyarıcıya karşın düşünülmeden içten gelen davranışlar olarak tanımlanır. Örneğin, limon kelimesini duyan bir kişinin ağzının sulanması, yüksek ışık karşısında gözbebeklerinin küçülmesi, karabiber koklayınca hapşırmak
birer refleks hareketidir. Bir hareketin refleks olabilmesi için, doğuştan gelmesi, genelde
ertelenmesi çok güç olsa bile ertelenebilmesi, aniden olup bitmesi gerekmektedir.

Zarefet güzellik duygusuyla ilgili bir kavramdır. Sözlük anlamıyla zarafet incelik, güzellik
anlamına gelmektedir. Zarif bir insan toplumsal yaşamda saygı gören bir insandır. Zarif
bir insan hareketleriyle, giyimiyle ve en önemlisi konuşmalarıyla kendini hissettirir.

Terbiye; eğitim, görgü, belli bir eğitimle yetiştirmek, iyi ahlak, nezaket ve görgü kurallarına bağlılık anlamına gelmektedir. Terbiye, sosyal yaşamda yazlı olmayan ama ugulanan
kuralların aile ve toplum içinde eğitilmek ve uyum gösterme alışkanlıklarıdır. Bu kavram
Türk toplumu için önemli bir yerdedir. “aile terbiyesi almış” kişiler her zaman tercih edilen kişiler olmaktadırlar. Terbiyeli kişi, kendisine saygı duyduğu için başkalarına da saygı
duyan kişidir. Bu öz saygı, onu kişilik zaaflarına düşmekten daima alıkoyar.

İnsanların özel yaşamlarında ve örgüt çalışanlarının yaptıkları görevin özelliklerinden dolayı nezaket ve görgü kurallarına önem vermeleri, bireysel yaşamın daha uyumlu ve düzenli olmasının yanında, örgütle halk arasında sağlıklı bir diyalogun kurulmasına yardımcı olmaktadır. İnsanlarla samimi, dostça ve içten ilişkiler kurmanın koşulu, nazik ve içten davranışlar göstererek hareket etmekten geçmektedir. Kaba, kırıcı ve kaprisleri olan bir insanın nazik davranışlar gösterip insanlarla sağlıklı ilişkiler kurması olanaksızdır. Her örgüt çalışanının görgülü, zarif, nazik, ince, hoşgörülü, sade ve dikkatli olmayı, görevini etkin bir biçimde yerine getirmenin koşulu olarak görmesi gerekir.

Astların üstlerden bekledikleri en önemli yönetim fonksiyonu üstlerin astlarına karşı adaletli davranmalarıdır. Üstler sadece adil davranmakla yetinmemeli, aynı zamanda çalışanların iş tatminini artırmak ve örgütsel amaçlara bağlanmalarını sağlamak için onlara karşı sevgi ve saygı beslemelidir. Burada önemli olan bir noktada üstlerin astlarına karşı kibirli davranarak onlara karşı büyüklük taslamamalarıdır.

Öğrenilmiş davranışlar sonradan kazanılan davranışlardır. Yetişkin davranışlarının hemen hemen tümü öğrenme yoluyla kazanılmıştır. Öğrenme bir uyum sürecidir. İnsan davranışlarının ana teması olan uyum çabasının belli bir genel yönü vardır. Bu yön dinamik bir varlık olan insanın, çevresiyle etkileşimlerinin sonucu olan bir takım değişiklikler geçirerek kendini biyo-psiko-sosyal bir varlık olarak gerçekleştirmesi doğrultusundadır. Öğrenilmiş davranışlar insanların doğuştan değil sonradan öğrendikleri davranışlardır ve istendik ve istenmedik biçiminde olmak üzere iki türdür. İstendik öğrenilmiş davranışlar planlı eğitimin sonucunda gerçekleşen davranışlardır. Örneğin, okuma yazma öğrenmek, düzgün diksiyonlu bir biçimde konuşmak bu tür bir davranıştır. İstenmedik davranışlar ise küfürlü konuşmak, yalan söylemek gibi davranışlardır.

Görgü kuralları, insanların toplumsal ilişkilerinde kendi sınırlarını çizen, davranışlarını kabul edilebilir sınırlar içinde tutan davranış kurallarıdır. Görgü kurallarını bilmek protokol gereklerini yerine getirmeyi sağlar. Görgü kurallarını bilen ve uygulayan kişiler, protokol kurallarını da uygulamış olurlar. Görgü kurallarını bilmeyen ya da uygulamak istemeyen kişiler ise bu kuralları zor, gülünç, gereksiz ya da bir yük olarak görebilirler. Protokolü zedelemek için uğraş verirler ama muhtemelen kazdıkları kuyuya kendilerini düşerler

Görgülü bir yönetici asistanı alay, kinaye, dedikodu, iğneleme vb. içeren türde konuş- malar yapmamalıdır. Örneğin, büroya birisi girip çıktığında arkasından konuşmamalıdır.

Kurum kültürü ise aynı kurumda çalışanların tutum, inanç, varsayım vebeklentileri ile bireylerin davranışlarını ve bireyler arası ilişkileri belirleyen faaliyetlerin nasıl yürütüldüğünü gösteren normlar denetimidir.

Öğrenilmiş davranışlar insanların doğuştan değil sonradan öğrendikleri davranışlardır ve istendik ve istenmedik biçiminde olmak üzere iki türdür. İstendik öğrenilmiş davranışlar planlı eğitimin sonucunda gerçekleşen davranışlardır. Örneğin, okuma yazma öğrenmek, düzgün diksiyonlu bir biçimde konuşmak bu tür bir davranıştır. İstenmedik davranışlar ise küfürlü konuşmak, yalan söylemek gibi davranışlardır.

Protokolde önemli kişiler şunlardır: Yöneticiler, halen görevde olan ve emekli olmuş devlet adamları, davetli konuklar, kadınlar. Ayrıca kamusal yaşamda komutanlar, diplomatlar, politikacılar, hakimler, savcılar, bilim insanları, sanatçılar, yazarlar, gazeteciler, sporcular, iş insanları, din görevlileri, sivil toplum kuruluşu başkanları, vb. önemli kişilerdir.

Öğrenilmemiş davranışlar dendiğinde aklımıza iki kavram gelmektedir. Bunlar; içgü- dü ve refleks’tir. İçgüdü, bir canlı türünün üyelerinde akıl ve düşünceden bağımsız olarak doğuştan gelen bilinçsiz her türlü hareket ve davranış olarak tanımlanır. İnsanda içgüdü değil içgüdüsel davranış kavramı kullanılır. İçgüdüsel davranışlar doğuştan vardır. Öğrenme gerektirmezler. Örneğin, tırtılın koza yapması, örümceğin ağ örmesi, ördeğin doğar doğmaz yüzmeye başlaması birer içgüdü örneğidir. Bir bebeğin doğar donmaz emmeye başlaması da içgüdüsel bir davranıştır. Bir davranışın içgüdü olabilmesi için: doğuştan gelmesi, bir türün tüm üyelerinde olması, karmaşık bir davranış yapıda ve ertelenemez olmalıdır.

Sosyal yaşamda davranış biçimleri elbette kişinin yaşantısı boyunca öğrenmiş olduğu davranış kalıpları ve bireysel özellikler ile etkileşimli olarak bağlantılıdır. Sosyal yaşam, çoğu zaman yazılı olmayan fakat derlenmesi mümkün olan kuralların ayrıntılarında belirlenir. Kişi sosyal yaşamda uyulması gereken hukuk kuralları gibi yazılı bir biçimde temin edemeyebilir ya da sosyal yaşamda davranış biçimlerinin hukuk kuralları gibi yaptırım gücü bulunmayabilir. Sosyal yaşamda davranış biçimleri aslında etik kuralları ile oldukça ilişkilidir. Etik kurallar çerçevesi bize sosyal yaşamda yapılması gereken davranış biçimleri de sunmaktadır.

Refleks dışarıdan gelen bir uyarıcıya karşın düşünülmeden içten gelen davranışlar olarak tanımlanır. Örneğin, limon kelimesini duyan bir kişinin ağzının sulanması, yüksek ışık karşısında gözbebeklerinin küçülmesi, karabiber koklayınca hapşırmak birer refleks hareketidir. Bir hareketin refleks olabilmesi için, doğuştan gelmesi, genelde ertelenmesi çok güç olsa bile ertelenebilmesi, aniden olup bitmesi gerekmektedir.

Büyüme ve olgunlaşma sonucu ortaya çıkan davranışlardan biri yürüme ve dik durmadır.

Eğitim, görgü, belli bir eğitimle yetiştirmek, iyi ahlak, nezaket ve görgü kurallarına bağlılık anlamına gelen kavram terbiyedir.

İnsanların birbirlerine zariflik, incelik ve ölçülülük çerçevesinde davranmaları veya birbirlerini inciltmemek için gerekli özeni göstermeleri anlamına gelen kavram nezakettir.

Bir iş görüşmesine giderken dikkat edilmesi gereken kurallar arasında şunlar yer almaktadır:
*Giyiminize özen gösterin.
*Abartma ve yalandan uzak durun.
*Yemek sırasında sofra kurallarına uyun.
*İşi yapabileceğiniz konusunda güven verin.
*İnsanlara ismiyle hitap edin.

Kamu kurumlarında bir üstün, asttan isteyeceği iki temel tutum ve davranış işe bağlılık ve örgütsel kurallara ve örgütsel amaçlara bağlılıktır.