UNISDR tarafından önerilen güncel terminolojide (2017) afet tanımının bileşenleri de şu şekilde tanımlanmaktadır:

• Tehlike (Hazard): Can kaybına, yaralanmaya ya da diğer sağlık bozucu etkilere, mal varlığının zarar görmesine, sosyal ve ekonomik işleyişin kesilmesine veya çevresel bozulmaya neden olabilen süreç, olgu ya da insan faaliyeti.
• Maruz kalma (Exposure): Tehlikeye açık alanlarda yerleşik insanların, altyapı, konut, üretim kapasitelerinin ve insana ait diğer somut varlıkların durumu.
• Zarar Görebilirlik (Vulnerability): Bireyin, topluluğun, varlıkların ya da sistemlerin tehlikelerin etkilerine karşı savunmasızlığını artıran fiziksel, sosyal, ekonomik ve çevresel faktörlerin ya da süreçlerin belirlediği koşullar.
• Kapasite (Capacity): Bir organizasyon (örgüt), topluluk ya da toplumda afet risklerini yönetmek ve azaltmak ve dayanıklılığı güçlendirmek için var olan tüm güçlü yönlerin, özelliklerin ve kaynakların birleşimi.

Doğru cevap D’dir.

Doğa olayları 1970’lere kadar afet ile eş anlamlı kullanılmış ve yakın zamana kadar “doğal afet” olarak adlandırıla gelmiştir. Fakat daha sonraki dönemlerde doğa olayı, doğa kaynaklı tehlike ve afet arasındaki farklılıklar da anlaşılmaya başlamıştır. Doğa kaynaklı tehlikeler genel olarak doğadaki süreçler ve olgularla ilişkilidir. Ancak, insanların doğaya müdahale biçimleri de bazı doğa kaynaklı tehlikelerin ortaya çıkış olasılığını etkileyebilmekte, artırabilmektedir. Örneğin, doğal faktörlere bağlı heyelanların yanı sıra, kurallara uyulmadan, denetimsiz yapılan köprü, yol, tünel inşaatlarının arazideki yamaç dengesini bozmasıyla insan faaliyetinin neden olduğu heyelanlar da görülmektedir. Doğa ve teknoloji kaynaklı afetlerin yanında, afet özelliği taşıyabilen insani krizler de gündemdedir. Birleşmiş Milletler ve uluslararası yardım kuruluşları tarafından Karmaşık Acil Durumlar (Complex Emergencies) olarak tanımlanan insani krizler, afet olarak nitelendirilebilirler. Doğru cevap E’dir.

Afete Hazır, Dayanıklı Toplum (prepared, resilient community) Yaklaşımını şu şekilde özetleyebiliriz:

• Afet tehlike ve riskleri karşısında halkın farkındalığının artırılması
• Her düzey ve ölçekte afet yönetimi süreçlerine tüm sektörlerden -kamu, özel, sivil, akademik- etkili katılımın sağlanması
• Afetten korunma kültürünün yaygınlaştırılması
• Toplumun afete dayanıklılığının güçlendirilmesi için kaynak, kapasite ve mekanizmaların geliştirilmesi ve bu amaçla gerçekleştirilecek uygulamalarda yerel fiziksel, sosyal, ekonomik, çevresel ve kültürel özelliklerin dikkate alınması
• Mevcut, yeni ve gelişebilecek afet tehlike ve riskleri karşısında daha korunmasız, zarar görebilirliği daha yüksek birey ve gruplara öncelik verilmesi
• Yerel yönetim faaliyetlerinin afet tehlikesi, tehlikeye maruzluk, zarar görebilirlik ve afet risk değerlendirmeleri ile bütünleştirilmesi
• Afet risk azaltma ve dayanıklılığı geliştirme süreçlerinin ve aynı zamanda afete hazırlık ve müdahale çalışmalarının etkili biçimde gerçekleştirilmesi için yerleşimlerdeki yönetim birimlerinin konum, kapasite ve kaynak bakımından güçlendirilmesi

Doğru cevap D’dir.

İklim değişikliğiyle ilgili olarak doğa kaynaklı afetlerden etkilenebilirlik incelemelerinde öne çıkan başlıca konular şu şekilde özetlenebilir:

• Hidro-meteorolojik afetlerin sıklığı, şiddeti ve etkileme sürelerinde artışlar olması
• Plansız ve risk altındaki yerleşimlerde yaşamın, sosyal ve ekonomik değerlerin afete daha fazla maruz kalması
• Şiddetlenen yağışlar nedeniyle büyük şehirlerde (megapollerde) şehir sellerinin artması
• Şiddetlenen kuraklık vb. nedenlerle çevre ve iklim göçleri ve göçmenlerinin artması
• Ağaç kurumaları, orman zararlıları ve yangınlarındaki artışlar
• Gök gürültülü fırtınaların (oraj) sayısındaki artış nedeniyle bitkisel üretimin daha fazla hasara maruz kalması
• Tarım, orman, sigorta, enerji ve su sektörlerinin olumsuz etkilenmesi

Doğru cevap A’dır.

Düzeltici afet risk yönetimi (corrective disaster risk management) faaliyetleri mevcut durumda var olan, yönetilmesi ve azaltılması gereken riskleri ortadan kaldırmayı ya da azaltmayı hedefler. Örnek vermek gerekirse, kritik altyapının güçlendirilmesi ya da tehlikeye maruz nüfusun veya varlıkların yer değiştirmesinden bahsedilebilir. Doğru cevap B’dir.

Afet risk yönetimi süreçleri başlıca şu faaliyetleri içermektedir:

• Afet risk değerlendirme çerçevesinde, afet riskini oluşturan faktörlerin (tehlike, tehlikeye maruzluk ve zarar görebilirlik) analizi; mevcut ve potansiyel risk türleri, olası kayıpların büyüklüğü ve kalkınma süreçlerine olası etkilerinin belirlenmesi ve değerlendirilmesi
• Fiziksel, sosyal, ekonomik ve çevresel bakımdan, yapısal ve yapısal olmayan zarar görebilirlik kaynaklarının belirlenmesi; her alanda önleme, zarar azaltma ve dayanıklılığı artırma amaçlı uygulamaların geliştirilmesi
• Afet risk azaltma önlemlerinin, her aşamada, sürdürülebilir kalkınma (sosyal, ekonomik, ekolojik sürdürülebilirlik) hedef, plan ve uygulamalarıyla bütünlük içerisinde uygulanması
• Afet öncesi ve sonrası tüm süreçler için finansal koruma araçlarının geliştirilmesi; finansman kaynakları, araçları ve yöntemlerinin çeşitlendirilmesi
• Afet halinde kurum, hane ve bireylerin korunması, kayıpların azaltılması ve ikincil tehlikelerin önlenmesi amacıyla, toplumda afete hazırlıklı olma bilgisinin uygulamalı olarak yaygınlaştırılması
• Afet halinde müdahalenin zamanında, hızlı ve etkili olabilmesi için merkezi ve yerel düzeyde, görevli kurumlar ve sektörler arası kapsamlı ve koordine (eşgüdümlü) afete müdahale hazırlığı yapılması
• Afet sonrasında fiziksel, sosyo-ekonomik, çevresel ortam ve koşulların, eski riskler tekrarlanmadan ya da yeni riskler yaratılmadan, güvenli biçimde iyileştirilmesi ve yeniden inşası

Doğru cevap E’dir.

Cumhuriyet tarihimizin en büyük depremi olan 1939 Erzincan depremi sonrasında, 1944’e kadar art arda meydana gelen depremler ve su baskınları sonucunda, zarar azaltmanın yanı sıra afete hazırlıklı olma amacıyla yeni yaklaşım ve düzenlemelerin geliştirilmesi gündeme gelmiştir. Bu dönemde, 1943 yılında 4373 sayılı Taşkın Sulara ve Su Baskınlarına Karşı Korunma Kanunu’nun, 1944 yılında 4623 sayılı Yer Sarsıntılarından Evvel ve Sonra Alınacak Tedbirler Hakkında Kanun’un, 1945 yılında ilk Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası (makro bölgeleme) ve Türkiye Yer Sarsıntısı Bölgeleri Yapı Yönetmeliği’nin yürürlüğe girmesiyle, afet öncesi hazırlık ve zarar azaltma yaklaşımı ülke düzeyinde uygulanmak üzere mevzuatta yerini almıştır. Doğru cevap C’dir.

Uluslararası güncel afet politikalarında da izlendiği üzere, afet riskini tetikleyen en önemli faktör olarak tanımlanan yoksulluk ile afetten zarar görebilirlik arasında doğrudan ve güçlü ilişki bulunmaktadır. Afet risklerinin azaltılması birey, toplum ve ülkelerin fiziksel, sosyal, ekonomik, çevresel zarar görebilirliğinin azaltılmasına bağlıdır. Zarar görebilirliğin, afet risklerinin azaltılması ve afetlerin önlenmesi ise günümüzde bir kalkınma sorunu olarak değerlendirilmekte, sürdürülebilir kalkınmanın sadece bir unsuru değil, ön koşulu olarak kabul edilmektedir. Afet kayıplarının niteliği ve sonuçları kalkınmış ülkelere kıyasla, kalkınmakta olan ülkeler bakımından daha ağır olmaktadır. Kalkınmış ülkeler, afet halinde kısa dönemli büyük ekonomik kayıplar yaşarken, başta mesleki sorumluluk mevzuatı olmak üzere sahip oldukları afet risk azaltıcı, kayıp önleyici, etkili müdahaleyi mümkün kılan altyapı, sistem ve mekanizmalarla afet kayıplarıyla baş edebilmekte, orta ve uzun dönemde ağır kayıplardan kaçınabilmektedir. Doğru cevap D’dir.

Dayanıklılık (resilience) farklı bilim dallarında ve kullanım alanlarında farklı anlamlar taşıyabilen bir terimdir; farklı disiplinlerde metal, plastik, kumaş ya da iplik özelliklerinden insan ve diğer canlıların davranışlarına, materyal kalitesinden insan bedeni ve psikolojisine, ekolojik sistemlerden toplum yaşamına uzanan geniş bir tanım yelpazesine sahiptir. En genel anlamda, dayanıklılık bir nesnenin ya da sistemin bir dış kuvvet (şok) etkisiyle ayrıldığı olağan (denge) durumuna geri dönebilmesi koşulları olarak ifade edilmektedir. Doğru cevap C’dir.

Afete dayanıklılığı geliştirme çalışmalarında dikkate alınan başlıca göstergeleri fiziki, sosyal, ekonomik, ekolojik ve kurumsal boyutlarda inceleyebiliriz. Bu durumda, doğal kaynaklar ve ekosistem hizmetleri bilgisi ve yönetiminin durumu ise çevreyle ilgili (ekolojik) boyutu olarak değerlendirilebilir. Doğru cevap D’dir.

Doğru cevap B dir. UNISDR göre Tehlike, can kaybına, yaralanmaya ya da diğer sağlık bozucu etkilere, mal varlığının zarar görmesine, sosyal ve ekonomik işleyişin kesilmesine veya çevresel bozulmaya neden olabilen süreç, olgu ya da insan faaliyetidir.

Doğru cevap A dır. UNISDR göre Zarar Görebilirlik bireyin, topluluğun, varlıkların ya da sistemlerin tehlikelerin etkilerine karşı savunmasızlığını artıran fiziksel, sosyal, ekonomik ve çevresel faktörlerin ya da süreçlerin belirlediği koşullardır.

Doğru cevap C dir. UNISDR ve bilim insanlarına göre Doğal tehlike ifadesi yanlış değildir.

Doğru cevap B dir. ABD’de Katrina kasırgası 2005'te meydana gelmiştir.

Doğru cevap E dir. Çernobil’de nükleer santral (reaktör) kazası 1986'da meydana gelmiştir.

Doğru cevap A dır. Federal Acil Durum Yönetimi Kurumu’nun (FEMA) kuruluşu sürecinde kapsamlı acil durum yönetimi yaklaşımı ABD'de 1979'da sistemleşmeye başlamıştır.

Doğru cevap E dir. Geleneksel yaklaşım afet yönetiminin günümüzde genel kabul gören temel yaklaşım ve prensiplerinden birisi değildir.

Doğru cevap E dir. Tehlikelerin risk oluşturması ve afete dönüşme potansiyelinin artmasında, tehlikeye maruz nüfusun ve varlıkların sayı ve değer olarak sürekli artması;Mevcut tehlikelerle başa çıkmada ülkelerin fiziksel, ekonomik ve sosyal kapasitelerinin ve yerel kaynaklarının yetersizliği;Yeni ve gelişmekte olan afet tehlikeleri ile ilgili araştırma ve çalışmaların henüz yeterli olmaması;Can kaybı ve doğrudan mal hasarları dışında, afetin kısa ve uzun dönemdeki çok yönlü etkileri;Bunların hepsi ülkemizde ve dünyada afetlerin artışında etken olan koşullardır.

Doğru cevap C dir. İlk Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası 1945 yılında yürürlüğe girmiştir.

Doğru cevap B dir. Afet yönetimi ile ilgili teknik birimleri yönlendiren Bayındırlık Bakanlığı'nın kuruluşu 1928-1983 yıllarını kapsar.

Maruz kalma (Exposure): Tehlikeye açık alanlarda yerleşik insanların, altyapı, konut, üretim kapasitelerinin ve insana ait diğer somut varlıkların durumu.

İkincil tehlikeler yalnızca ülke içindeki afetlerle sınırlı olmayıp, sınır ötesi afetlerin etkileriyle de ortaya çıkabilmektedir; bu durumun örnekleri arasında 1986’da Çernobil’de nükleer santral (reaktör) kazasının, 2010’da İzlanda’da aktif volkan hareketinin sınır ötesi olumsuz etkilerinin Türkiye’de de gözlenmesi sayılabilir.

Birleşmiş Milletler ve uluslararası yardım kuruluşları tarafından Karmaşık Acil Durumlar (Complex Emergencies) olarak tanımlanan insani krizler, doğrudan siyasi parametrelerle ilişkili olan ve iç ve dış çatışmalar nedeniyle otoritenin kısmen veya tamamen çöktüğü, yaygın şiddet, can kaybı ve olağandışı nüfus hareketlerinin olduğu, sosyal ve ekonomik bakımdan yaygın hasara yol açan, büyük ölçekli ve çok yönlü insani yardım gerektiren, siyasi ve askeri nedenlerle insani yardımın engellenmesinin ya da önlenmesinin, insani yardım görevlileri için güvenlik risklerinin ortaya çıkmasının söz konusu olabildiği koşullardır.

1.Ölçeğe göre tanımlama:
-Küçük ölçekli afet (Small-scale disaster)
-Büyük ölçekli afet (Large-scale disaster)
2.Meydana gelme (oluş) sıklığına göre tanımlama:
-Sık görülen afetler (Frequent disasters
-Seyrek görülen afetler (Infrequent disasters)
3.Etkilerinin ortaya çıkışına göre tanımlama:
-Yavaş gelişen afet (Slow-onset disaster)
-Ani gelişen afet (Rapid-onset/Sudden-onset disaster)
4.Veri tabanı ölçütlerine göre tanımlama

Günümüzde afet yönetimi aşamaları, önleme (prevention) de eklenerek, ağırlıklı olarak dört başlık altında toplanmaktadır: Önleme ve zarar azaltma, hazırlık, müdahale, iyileştirme.

Kapsamlı Yaklaşım (comprehensive approach): Afet yönetiminin birbirinden farklı ancak birbirinden bağımsız olmayan tüm aşamalarını kapsayacak şekilde, tüm aşamaların birbiriyle ve sürdürülebilir kalkınmayla olan bağlarını dikkate alan strateji, planlama ve uygulamaların önceden geliştirilmesi; afet yönetiminin tüm aşamalarında tüm kurumların görev ve faaliyetleri bakımından mevcut, yeni ve gelişmekte olan tüm afet risklerinin belirlenmesi, önlenmesi ve azaltılmasının esas alınması ve uygulanması.

İklim değişikliğiyle ilgili olarak doğa kaynaklı afetlerden etkilenebilirlik incelemelerinde öne çıkan başlıca konular şu şekilde özetlenebilir: • Hidro-meteorolojik afetlerin sıklığı, şiddeti ve etkileme sürelerinde artışlar olması, • Plansız ve risk altındaki yerleşimlerde yaşamın, sosyal ve ekonomik değerlerin afete daha fazla maruz kalması, • Şiddetlenen yağışlar nedeniyle büyük şehirlerde (megapollerde) şehir sellerinin artması, • Şiddetlenen kuraklık vb. nedenlerle çevre ve iklim göçleri ve göçmenlerinin artması, • Ağaç kurumaları, orman zararlıları ve yangınlarındaki artışlar, • Gök gürültülü fırtınaların (oraj) sayısındaki artış nedeniyle bitkisel üretimin daha fazla hasara maruz kalması, • Tarım, orman, sigorta, enerji ve su sektörlerinin olumsuz etkilenmesi.
Kentsel yerleşimlerde yoğun nüfus, bina stoku, endüstriyel faaliyet ve araç trafiğine bağlı ikincil tehlikelerin oluşması, hızlı ve yeterince planlı ve denetimli olmayan kentleşmenin afet tehlike ve riskleri bakımından başlıca olumsuz etkilerindendir.

Önleyici afet risk yönetimi (prospective disaster risk management) faaliyetleri yeni risklerin gelişmesini ya da artmasını önlemeyi hedefler; özellikle afet risk azaltma politikaları uygulanmazsa gelişebilecek risklere odaklanır (örneğin, arazi kullanım planlamasının iyileştirilmesi ya da su tedarik sistemlerinin afete dirençli olması).

Uyum geliştirme kapasitesine örnek olarak, hanelerin geçim kaynaklarının çeşitlendirilmesi, kamu hizmetlerinin sağlanmasında özel sektörün de yer alması, değişen iklim şartlarına uyumlu, örneğin kuraklığa dayanıklı ürün geliştirilmesi sayılabilir.

BM öncülüğünde geliştirilen Hyogo Çerçeve Eylem Planı (2005-2015) afet risklerinin azaltılması ile ulusların ve toplulukların afetlere dayanıklılığın artırılması ve kalkınma hedeflerinin gerçekleştirilmesi arasındaki ilişkiye vurgu yapan temel ve öncü bir belge olmuştur.

Afetler ve afet yönetimi alanında uluslararası
genel kabul gören bilgi, tanım, yaklaşım, standart
ve uygulamalar sürekli gelişmekte, yenilenmekte
ve doğrudan ya da dolaylı olarak çok çeşitli faktörlerden
etkilenmektedir. Bu faktörler arasında yerleşimlerde
mevcut ve gelişmekte olan afet tehlike
ve risklerinin çeşitliliği, afet geçmişinin ve edinilen
derslerin varlığı (örneğin, kuşaktan kuşağa aktarılan
afet ve korunma bilgisi); ülkelerin fiziksel,
iklim ve nüfus özellikleri, kamu yönetimi ve kalkınma
düzeyleri bakımından benzerlik ve farklılıkları;
bilim dallarına özgü kavram ve yaklaşım farklılıkları
(örneğin, kriz, tehlike, risk, dayanıklılık
vb. aynı kavramın sosyal bilimlerde, mühendislik
bilimlerinde ve afet bakımından farklı tanımlanması),
bilimsel çalışmalar ile saha uygulamaları ve
yerel bilgi arasındaki uyum ya da uyumsuzluklar
(örneğin, akademik inceleme ve araştırmalarda afet
yönetimi bakımından önemli yere
Belirtilen diğer dört şıkta verilenler doğru olarak verilmiştir. Fakat bu şıkta verilen konuyla alakası olmayan bir açıklamayı içermektedir.

UNISDR tarafından önerilen güncel terminolojide
(2017) afet tanımının bileşenleri de şu şekilde
tanımlanmaktadır:
• Tehlike (Hazard): Can kaybına, yaralanmaya
ya da diğer sağlık bozucu etkilere, mal
varlığının zarar görmesine, sosyal ve ekonomik
işleyişin kesilmesine veya çevresel
bozulmaya neden olabilen süreç, olgu ya da
insan faaliyeti.
• Maruz kalma (Exposure): Tehlikeye açık
alanlarda yerleşik insanların, altyapı, konut,
üretim kapasitelerinin ve insana ait diğer
somut varlıkların durumu.
• Zarar Görebilirlik (Vulnerability): Bireyin,
topluluğun, varlıkların ya da sistemlerin
tehlikelerin etkilerine karşı savunmasızlığını
artıran fiziksel, sosyal, ekonomik ve çevresel
faktörlerin ya da süreçlerin belirlediği
koşullar.
• Kapasite (Capacity): Bir organizasyon (örgüt),
topluluk ya da toplumda afet risklerini
yönetmek ve azaltmak ve dayanıklılığı
güçlendirmek için var olan tüm güçlü yönlerin,

Afet tanımlarının gelişimiyle ilgili başlıca maddeler:
Afetlerin “doğal” olmadığı, doğal (doğa kaynaklı) tehlikeyi afete dönüştürenin insan faaliyeti ya da faaliyetsizliğinden kaynaklanmaktadır
Afetleri tetikleyen doğa kaynaklı tehlikelerin yanı sıra tümüyle ya da ağırlıklı olarak insan faaliyetleri ve tercihleriyle ortaya çıkan tehlikeler (insan kaynaklı tehlikeler) de söz konusu olabilmektedir.
Teknoloji kaynaklı afetler, genel olarak, işletmelerde çoğunlukla insanların ve kurumların bilgisizlik, yanlış uygulamaları nedeniyle meydana gelen ve ağır can, mal ve çevre kayıplarına yol açan olaylardır.
Afetler her zaman tek tehlikeden kaynaklanmamaktadır. Bazen iki ya da daha fazla sayıda afet birbirinden bağımsız olarak aynı anda ya da birbirini izleyerek art arda meydana gelebilir.
I, II, III ve IV de verilen bilgiler doğrudur. Bu da sadece e şıkkında verilmiştir.

Birleşmiş Milletler Afet Risk Azaltma Ofisi (UNISDR) tarafından verilen afet terim ve tanımlamaları; Ölçeğe, Meydana gelme (oluş) sıklığına, Etkilerinin ortaya çıkışına ve Veri tabanı ölçütlerine göredir.
c şıkkı yanlış olandır. Diğerleri doğru şıklardır.

Afet yönetiminin günümüzde genel kabul gören temel yaklaşım ve prensiplerini (ilkeleri); Kapsamlı Yaklaşım (comprehensive approach), Tüm Tehlikelerin Dikkate Alınması Yaklaşımı (all-hazards approach), Bütünleşik Yaklaşım (integrated approach), Afete Hazır, Dayanıklı Toplum yaklaşımıdır.
E şıkkı dışındakiler, Afet yönetiminin temel yaklaşımlarındandır. Dirençlilik diye bir yaklaşım bulunmamaktadır.

İklim değişikliğiyle ilgili olarak doğa kaynaklı afetlerden etkilenebilirlik incelemelerinde öne çıkan başlıca konular şu şekilde özetlenebilir:
• Hidro-meteorolojik afetlerin sıklığı, şiddeti ve etkileme sürelerinde artışlar olması,
• Plansız ve risk altındaki yerleşimlerde yaşamın, sosyal ve ekonomik değerlerin afete
daha fazla maruz kalması,
• Şiddetlenen yağışlar nedeniyle büyük şehirlerde (megapollerde) şehir sellerinin artması,
• Şiddetlenen kuraklık vb. nedenlerle çevre ve iklim göçleri ve göçmenlerinin artması,
• Ağaç kurumaları, orman zararlıları ve yangınlarındaki artışlar,
• Gök gürültülü fırtınaların (oraj) sayısındaki artış nedeniyle bitkisel üretimin daha fazla
hasara maruz kalması,
• Tarım, orman, sigorta, enerji ve su sektörlerinin olumsuz etkilenmesi.
İklim değişikliğiyle ilgili olarak doğa kaynaklı afetlerden etkilenebilirlik incelemelerinde öne çıkan başlıca konular, dört madde de verilmiştir. Bu yüzden dört maddenin de olduğu şık e de bulunmaktadır.

Afet risk yönetimi kapsamında yapılan faaliyetler;
Önleyici afet risk yönetimi,
Düzeltici afet risk yönetimi,
Telafi edici afet risk yönetimi,
Toplum tabanlı afet risk yönetimidir.
Afet risk yönetimi kapsamında yapılan faaliyetler sadece d şıkkındaki değildir. Diğerleri risk yönetiminde bilinen faaliyetlerdir.

Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK)
Valiliklerde il düzeyinde Güvenlik ve Acil Durumlar Koordinasyon Merkezi (GAMER)
Bakanlar Kurulu Kararı (BKK)
Türkiye Acil Durum Yönetim (TAY)
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD)
Valiliklerde il düzeyinde Güvenlik ve Acil Durumlar Koordinasyon Merkezi (GAMER)dir.

Afetlerin yol açtığı kayıplar kalkınma süreçlerini kesintiye uğratarak, olumsuz etkilerken, afet tehlikelerini dikkate almayan, sürdürülebilir olmayan kalkınma girişimleri ise afet risklerini artırmaktadır. Zarar görebilirliği dolayısıyla afet riskini artıran sürdürülebilir olmayan kalkınma örnekleri arasında endüstri yatırımlarının, ekonomik faaliyetlerin iklim değişikliğinin olası olumsuz etkileri, mevcut ve gelişmekte olan afettehlikeleri ve riskleri değerlendirilmeden, afet risk azaltma programları ile zarar azaltmaya yardımcı
teknik ve teknoloji kullanımı dikkate alınmadan planlanması ve uygulanması, altyapısı yetersiz ve denetimsiz kentleşmenin hızla yaygınlaşması, yerinde istihdamın yeterince sağlanamaması sonucu süren iç göçlerle kentlerde yapılaşma ve sağlık kurallarına
aykırı yerleşimlerin (gecekondulaşma) artışı, daha korunmasız birey ve toplulukların temel
hizmetlere erişim güçlüklerini yeterince dikkate almayan düzenlemelerin yol açtığı ilave zorluklar,kentlerde ve kırsal alanda
Zarar görebilirliği dolayısıyla afet riskini artıran konulardan sadece "Endüstri yatırımlarının ve ekonomik faaliyetlerin iklim değişikliğine olan olumlu etkileri" olan yanlıştır. Burada olumlu yerine olumsuz kelimesi gelseydi bu madde de doğru olurdu.

Etki azaltma (baş etme/sönümleme) kapasitesi (Absorptive/coping capacity):
Sistemin temel yapı ve fonksiyonları korumakve yenilemek için mevcut baş etme
yöntemlerini kullanarak olumsuz etkilere karşı hazırlanma, zarar azaltma ya da önleme
yeteneğidir (kısa dönemli yönetim yeteneği).
Dönüştürme kapasitesi (Transformative capacity):Tehlikenin (olumsuz dış etkenin) etkili olamaması için tümüyle yeni bir sistem kurma yeteneğidir (tüm sistemle ilgili değişiklikler yapılarak daha kalıcı dayanıklılık). Böyle bir gereklilik mevcut ekolojik, ekonomik ya da sosyal yapıların sistemi korunmasız hale getirmesiyle ortaya çıkabilir. Dönüştürme
kapasitesi sistemin mevcut değerlerine, güç yapısına karşı çıkan ve farklılaştıran önemli
değişiklikleri gündeme getirebilir, dönüşüm (transformation) olarak da ifade edilmektedir.
boşlukları doldurmaya en uygun şık e dedir. Yani Etki azaltma kapasitesi, Dönüştürme kapasitesidir.

Doğru cevap D seçeneği olacak. Sayfa 3’de “AFET VE AFET YÖNETİMİ KAVRAMLARI ” konu başlığında “UNISDR tarafından önerilen güncel terminolojide (2017) afet tanımının bileşenleri de şu şekilde tanımlanmaktadır: Tehlike, Maruz kalma, Zarar Görebilirlik, Kapasite”

Doğru cevap C seçeneği olacak. Sayfa 4’de “AFET VE AFET YÖNETİMİ KAVRAMLARI ” konu başlığında “UNISDR tarafından önerilen güncel terminolojide (2017) afet tanımının bileşeni Zarar Görebilirlik (Vulnerability): Bireyin, topluluğun, varlıkların ya da sistemlerin tehlikelerin etkilerine karşı savunmasızlığı savunmasızlığını artıran fiziksel, sosyal, ekonomik ve çevresel faktörlerin ya da süreçlerin belirlediği koşullar.”olarak açıklanmıştır.

Doğru cevap B seçeneği olacak. Sayfa 6’da “Afet Tanım ve Kavramlarının Gelişimi” alt konu başlığında “Afetler her zaman tek tehlikeden kaynaklanmamaktadır. Bazen iki ya da daha fazla sayıda afet birbirinden bağımsız olarak aynı anda ya da birbirini izleyerek art arda meydana gelebilir (compound disasters). Bir afet sonrasında, onun etkisi ya da tetiklemesiyle meydana gelen ve afet özelliği taşıyan olay ya da olaylar ikincil afet (secondary disaster) olarak da adlandırılmaktadır. İkincil tehlikeler yalnızca ülke içindeki afetlerle sınırlı olmayıp, sınır ötesi afetlerin etkileriyle de ortaya çıkabilmektedir; bu durumun örnekleri arasında 1986’da Çernobil’de nükleer santral (reaktör) kazasının, 2010’da İzlanda’da aktif volkan hareketinin sınır ötesi olumsuz etkilerinin Türkiye’de de gözlenmesi sayılabilir.” Şeklinde açıklanmıştır.

Doğru cevap C seçeneği olacak. Sayfa 7’de “Afetle İlgili Diğer Tanımlar” konu başlığında “Etkilerinin ortaya çıkışına göre tanımlamada . Tehlikenin tetiklemesiyle aniden ya da beklenmedik bir zamanda meydana gelen ve etkileri fiziksel tahribatla hemen ortaya çıkan deprem, volkan püskürmesi, ani sel, kimyasal patlama, kritik altyapılarda arıza, ulaştırma kazası vb. afetler.” Şeklinde açıklanmıştır.

“Plansız ve risk altındaki yerleşimlerde yaşamın, sosyal ve ekonomik değerlerin afete daha fazla maruz kalması" Hızlı ve yeterince planlı ve denetimli olmayan kentleşmenin afet tehlike ve riskleri bakımından başlıca olumsuz etkileri”dir

Doğru cevap E seçeneği olacak. Sayfa 14 te “Afet Risk Yönetimi “konu başlığında “Düzeltici afet risk yönetimi (corrective disaster risk management) faaliyetleri mevcut durumda var olan, yönetilmesi ve azaltılması gereken riskleri ortadan kaldırmayı ya da azaltmayı hedefler (örneğin, kritik altyapının güçlendirilmesi ya da tehlikeye maruz nüfusun veya varlıkların yer değiştirmesi)” Şeklinde açıklanmıştır.

Doğru cevap D seçeneği olacak. Sayfa 20’de “Türkiye’de Afet Yönetiminin Sistemleşmesi konu başlığında “Türkiye’de afet yönetimi ile ilgili çeşitli görevlerin elli yılı aşkın süre farklı kurumsal yapılar bünyesinde sürdürülmesinin ardından, 2009 yılında yürürlüğe giren 5902 sayılı “Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun” ile Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) kurulmuştur. “ Şeklinde açıklanmıştır.

Doğru cevap A seçeneği olacak. Sayfa 20’de “Türkiye’de Afet Yönetiminin Sistemleşmesi” konu başlığında “GAMER yapılanması ile ilgili olarak Nisan 2017’de yayınlanan İçişleri Bakanlığı Güvenlik ve Acil Durumlar Koordinasyon Merkezleri Yönergesi kapsamında, il düzeyinde GAMER’in Valinin görevlendireceği Vali Yardımcısı başkanlığında, İl Jandarma Komutanlığı, İl Emniyet Müdürlüğü, varsa Sahil Güvenlik Birimleri, İl Göç İdaresi Müdürlüğü, İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü, 112 Acil Çağrı Merkezi ve Belediye temsilcileri ile gereken durumlarda diğer kurum il temsilcileri, sivil toplum, özel sektör temsilcilerinin katılımıyla oluşması; İl Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezi ve 112 Acil Çağrı Merkezi ile entegre biçimde, koordinasyon içerisinde çalışması öngörülmektedir. “ Şeklinde açıklanmıştır.

Sayfa 23’de “Afete Dayanıklı Toplum “ konu başlığında “Uyum geliştirme kapasitesine örnek olarak, hanelerin geçim kaynaklarının çeşitlendirilmesi, kamu hizmetlerinin sağlanmasında özel sektörün de yer alması, değişen iklim şartlarına uyumlu, örneğin kuraklığa dayanıklı ürün geliştirilmesi sayılabilir “Şeklinde açıklanmıştır.

Doğru cevap C seçeneği olacak. Sayfa 7’de “Afetle İlgili Diğer Tanımlar “ konu başlığında “Etkilerinin ortaya çıkışına göre tanımlama: Yavaş gelişen afet (Slow-onset disaster): Etkileri zaman içerisinde ortaya çıkan, sosyal ve ekonomik sonuçları kriz yaratabilen, çoğu zaman iklim değişikliği, çevresel bozulma süreçleriyle ilişkili, kuraklık, çölleşme, deniz suyunun yükselmesi, salgın hastalık vb. afetler. “Şeklinde açıklanmıştır.

UNISDR tarafından önerilen güncel terminolojide (2017) afet tanımının bileşenleri de şu şekilde tanımlanmaktadır:
I. Tehlike
II. Maruz kalma
III. Zarar Görebilirlik
IV. Kapasite

Uluslararası veri tabanı çalışmalarında farklı ölçütler kullanılmaktadır; örneğin, olayın afet olarak nitelendirilmesi için en fazla kullanılan bir yöntem şu ölçütlere dayanmaktadır: 10 ya da daha fazla ölüm olması, 100 ya da daha fazla insanın etkilenmesi (yaralı, evsiz kalan, yer değiştiren vd), etkilenen ülkede acil durum/olağanüstü hal ilan edilmesi ve/veya uluslararası yardım istenmesi (örnek, EM-DAT).

1994’te Latin Amerika’da araştırmacı, akademisyen ve kurumsal işbirliğiyle başlatılan ve Birleşmiş Milletler kuruluşlarının (UNISDR, UNDP) desteğiyle Karayipler, Afrika ve Asya’da ulusal afet envanteri ve afetlerin etki ve kayıplarıyla ilgili veri tabanı oluşturulmasında yararlanılan Afet Envanter Sistemi (DesInventar) belirtilebilir.

Günümüzde afet yönetimi aşamaları, önleme (prevention) de eklenerek, ağırlıklı olarak dört başlık altında toplanmaktadır: Önleme ve zarar azaltma, hazırlık, müdahale, iyileştirme.

1996-2015 yılları arasında geçen 20 yılda dünyada kaydedilen ve yüzde 90’ı
hidro-meteorolojik olmak üzere 7056 doğa kaynaklı afette 1.35 milyon insan hayatını kaybetmiş, 4.4 milyar insan etkilenmiştir.

Afet ve acil durum yönetimi alanında yararlanılan ya da kullanılan standart uygulamalarına örnek olarak ISO 31000:2009/2011 Risk Yönetimi: Prensipler ve Kılavuzlar, ISO 22320:2011
Acil Durum Yönetimi Standardı, ISO 22313:2014 İş Sürekliliği Yönetim Sistemleri ve diğer ilgili standartlar incelenebilir. Türk Standardları Enstitüsü-TSE: https://www.tse.org.tr/

Türkiye’de afetin yönetiminin afetin öncesi ve sonrasıyla bütünlüklü ve sistemli olarak ele alınmasına olan ihtiyaç özellikle 1999 Depremleri sonrasında yaygınca anlaşılmıştır.

Cumhuriyet tarihimizin en büyük depremi olan 1939 Erzincan depremi sonrasında, 1944’e kadar art arda meydana gelen depremler ve su baskınları sonucunda, zarar azaltmanın yanı sıra afete hazırlıklı olma amacıyla yeni yaklaşım ve düzenlemelerin geliştirilmesi gündeme gelmiştir.

İlk Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası (makrobölgeleme) ve Türkiye Yer Sarsıntısı Bölgeleri Yapı Yönetmeliği 1945 yılında yürürlüğe girmiştir.

Afete dayanıklılığı geliştirme çalışmalarında fiziki, sosyal, ekonomik, ekolojik ve kurumsal alanlarda dikkate alınan başlıca gösterge örnekleri şöyle sıralanabilir:
• Afete dayanıklılık konusunun kamu politikaları ve yönetim faaliyetlerine entegrasyon düzeyi
• Birey ve toplulukların maruz oldukları afet tehlike ve risk bilgisine erişim düzeyi
• Tehlikeye fiziki olarak maruzluk ve zarar görebilirlik düzeyi
• Kritik altyapıların ve hizmetlerin sürekliliğini sağlama konusunda hazırlık durumu
• Ekonomide, geçim kaynaklarında ve istihdam olanaklarında çeşitlilik durumu
• Kamu ve özel sektör faaliyet ve yatırımlarında afete dayanıklılık uygulamaları
• Sağlık, eğitim, sosyal güvenlik hizmetlerinden düzenli yararlanma düzeyi
• Sosyal dayanışma ve sosyal ilişki ağlarının yaygınlığı
• Finans kaynaklarının, sigorta ve acil durum fonlarının yeterlilik düzeyi
• İletişim olanakları ve iletişim güvenliğinin durumu
• Kamu, özel ve sivil yapılarda kurumsallaşma, etkili yönetim ve yönetişim düzeyi
• Afete dayanıklılık ve yerel/bölgesel/merkezi kalkınma hedeflerinin bütünlüğü
• Doğal kaynaklar ve ekosistem hizmetleri bilgisi ve yönetiminin durumu
• Afete dayanıklılık amaçlı uygulamaları destekleyici akademik, bilimsel çalışma ve araştırmaların sayısal ve nitelik olarak durumu vd.

Teknoloji kaynaklı afetler doğa kaynaklı afetlerin etkisi ya da tetiklemesiyle de meydana gelebilmektedir. Ülkemizde 1999 Marmara Depremi sırasında Kocaeli’de depremin zarar verdiği rafinerinin petrol tanklarında yangın çıkması, Yalova’da depremden zarar gören elyaf fabrikasının tanklarından tehlikeli kimyasal madde sızıntısı olması; dünyada 2005’te ABD’de Katrina kasırgası, 2011’de Japonya’da Sendai Tohuku depremi ve tsunami sırasında sanayi tesislerinin, kritik altyapı sistemlerinin, nükleer santral, petrol, gaz hatlarının tahribata uğraması ve tehlikeli madde yayılımı doğa kaynaklı afetlerin tetiklediği teknoloji kaynaklı afetlerin (NaTech disasters / Natural disasters trigerring Technological disasters) örnekleri arasında sayılabilir.

Afetler ve afet yönetimi alanında uluslararası genel kabul gören bilgi, tanım, yaklaşım, standart ve uygulamalar sürekli gelişmekte, yenilenmekte ve doğrudan ya da dolaylı olarak çok çeşitli faktörlerden etkilenmektedir. Bu faktörler arasında, yerleşimlerde mevcut ve gelişmekte olan afet tehlike ve risklerinin çeşitliliği, afet geçmişinin ve edinilen derslerin varlığı (örneğin, kuşaktan kuşağa aktarılan afet ve korunma bilgisi); ülkelerin fiziksel, iklim ve nüfus özellikleri, kamu yönetimi ve kalkınma düzeyleri bakımından benzerlik ve farklılıkları; bilim dallarına özgü kavram ve yaklaşım farklılıkları (örneğin, kriz, tehlike, risk, dayanıklılık vb. aynı kavramın sosyal bilimlerde, mühendislik bilimlerinde ve afet bakımından farklı tanımlanması), bilimsel çalışmalar ile saha uygulamaları ve yerel bilgi arasındaki uyum ya da uyumsuzluklar (örneğin, akademik inceleme ve araştırmalarda afet yönetimi bakımından önemli yerel fiziksel, sosyoekonomik, kültürel, çevresel özelliklerin yeterince gözetilmemesi); çalışma yaşamındaki olağan kurumsallaşma ve faaliyet standartları (örneğin, bilgi ve iletişim sistemleri, kalite yönetimi, iş güvenliği, risk değerlendirmesi, veri analizi) ile afet yönetimi düzenlemeleri arasındaki benzerlik ve farklılıklar sayılabilir.

Dünyada ve ülkemizde meydana gelen afetlerin türü, sayısı ve yol açtığı kayıplarda artış gözlenmektedir. Jeolojik-jeofiziksel tehlikelerden kaynaklanan afetlerin sıklığı önceki dönemlerle karşılaştırıldığında genellikle aynı düzeylerde kalırken, hidrometeorolojik tehlikelerden kaynaklanan afetlerde belirgin artışlar gözlenmektedir. Afetler tüm ülkeleri etkilemekle birlikte, afet kayıplarının niteliği ve sonuçları kalkınmakta olan ülkeler bakımından daha ağır olmaktadır.

Kent altyapılarının yapılaşma hızına uygun geliştirilememesi; kritik altyapıların yerel özellikleri ve iklim değişikliğinin olası olumsuz etkilerini dikkate alan, riske duyarlı planlama, tasarım ve yapım kurallarına yeterince uygun olmaması,
• Nüfusun özellikle göç alarak arttığı büyük kentlerde yaşayanların yerleşimdeki
afet tehlike ve riskleriyle ilgili farkındalığının, sosyal iletişim ve mekansal uyumlarının yetersizliği,
• Kentlerde ekonomik zarar görebilirlikleri yüksek kesimlerin yaşam kalitesinin iyileştirilmesi için kamu, özel, sivil sektör işbirliğiyle etkili ve sistemli katkının yeterince sağlanamaması,
• Yerleşimlerde yaşama ve çalışma koşullarında dengesizliklerin varlığı, yenilerinin oluşması,
• Denetimsiz kentleşme ve ekonomik faaliyetlerin, nüfusun çeşitlenen ihtiyaç, tercih, tüketim alışkanlıklarının çevre, doğal kaynaklar üzerinde baskısının artması,
• Kentsel yerleşimlerde yoğun nüfus, bina stoku, endüstriyel faaliyet ve araç trafiğine bağlı ikincil tehlikelerin oluşması,

Düzeltici afet risk yönetimi (corrective disaster risk management) faaliyetleri mevcut durumda var olan, yönetilmesi ve azaltılması gereken riskleri ortadan kaldırmayı ya da azaltmayı hedefler (örneğin, kritik altyapının güçlendirilmesi ya da tehlikeye maruz nüfusun veya varlıkların yer değiştirmesi).

Bu çerçevede, ülke yaklaşımlarına şu örnekler verilebilir:
• Kalkınmış ülkeler: Afet yönetimi unsur ve bileşenlerinin olağan kamu yönetimi yapısında yer aldığı kalkınmış ülkelerde, yaklaşım, strateji, süreç ve uygulamalar ağırlıklı olarak tüm sektörlerde, toplumun her kesiminin afete dayanıklılığını geliştirme,
mevcut durumu daha iyileştirme yönünde şekillenmektedir.
• Kalkınmakta olan ülkeler: Sosyal ve ekonomik kalkınma ve büyüme düzeylerine de bağlı olarak kalkınmakta olan ülkelerde, ağırlıklı olarak afete müdahaleye hazırlık ve
müdahale üzerinde odaklanan ve afet risk azaltmayı afet öncesi ile sınırlı tutan yaklaşımdan, afet yönetiminin tüm süreçlerini kapsamayı ve bu süreçleri kurumsallaşma, risk azaltma ve sürdürülebilir kalkınma ile bütünleştirmeyi hedefleyen bir sisteme geçiş gözlenmektedir.
• Az gelişmiş ülkeler: Fiziksel, sosyal, ekonomik ve kurumsal altyapısı daha zayıf ya
da en güçsüz olan ülkelerde ise önceliğin ağırlıklı olarak mevcut sınırlı risk azaltma
kapasitelerinin geliştirilmesi, müdahalenin daha etkili hale getirilmesi olduğu gözlenmektedir.

AFET YÖNETİMİ VE KALKINMA
Afetlerde uğranılan büyük kayıplar özellikle 1980’lerden itibaren yalnızca afet sonrası yardıma odaklı politikaların sorgulanmasını, afet risklerin önlenmesi ve azaltılmasının önemini yoğun biçimde gündeme getirmiştir. Birleşmiş Milletler ve diğer uluslararası platformlarda gündeme gelen, özellikle afet ve afet risk azaltma başlığıyla Yokohama (1994), Kobe (2005) ve Sendai’de (2015) toplanan Dünya Konferanslarında, Yokohama Stratejisi ve Eylem Planı (1994), Hyogo Çerçeve Eylem Planı (HFA 2005-2015), Sendai Çerçevesi (SF 2015-2030) belgelerinde gündeme gelen konular ve değerlendirmeler, afet yönetiminin tüm evreleri bakımından afet risklerinin önlenmesi ve azaltılmasının tüm ülkeler, özellikle de kalkınmakta olan ülkeler bakımından önemine işaret etmektedir.

Tehlikelere maruz kalan nüfus ve varlıkların
sürekli artması (sosyo-demografi, şehirleşme, sanayileşme, ekosistemlerdeki bozulma
süreçleri ve sonuçları, davranışsal etkenler
vd.); iklim değişikliği ile ilişkili etkilenebilirlik alanlarının, tehlike ve risklerinin artması; genel olarak afet riskleri, afet türü,
sayısı ve afet kayıplarındaki artışlar,
• Afetlerin özellikle kalkınmakta olan ülkelerde sosyal ve ekonomik kalkınma süreçlerine
olumsuz etkilerinin ağırlaşması; yoksulluk
ile afetten zarar görebilirlik arasındaki ilişkinin iyice belirginleşmesi,
• İnsani yardımın afet sonrası acil müdahaleye odaklanması, bu nedenle fonların verimli kullanılamaması; mevcut insani yardım
ve kalkınma yaklaşımlarının yetersizlikleri
ve birbiriyle olması gerektiği şekilde ilişkilendirilememeleri,
• Afet risklerinin azaltılmasının, her alanda
(fiziksel, sosyal, ekonomik, çevresel) ve her
düzeyde (hane, yerleşim, ülke) kapsayıcı ve
birbiriyle bütünlük içerisinde ele alınması
gereği; afet risk azaltma uygulama ve yatırımları için yeterli kaynak ayrılmamasının
olumsuz sonuçları,
• Afet yönetiminin tekil kurumların işi olmakla sınırlandırılmasının, zayıf siyasi, yasal
ve kurumsal düzenlemelerin yol açtığı yetersizlikler; afet yönetiminde ortak toplumsal
sorumluluk temelinde ve iyi yönetişime
dayalı, disiplinler arası, çok sektörlü ve çok
katmanlı yaklaşımla sorumluluk ve rollerin
belirlenmesi ihtiyacının öne çıkması,
• Afete hazırlıklı olmanın, hane düzeyinden
ülke düzeyine, her kademede, her ölçekte,
bireysel ve kurumsal olarak günlük yaşam
ve yönetim faaliyetleriyle bütünleştirilmesi
ihtiyacı; afete müdahale hazırlığında afet/
acil durum türüne göre olaya özel planların
geliştirilmesi zorunluluğu.

“Afet, tehlikeli olayların maruz kalma, zarar görebilirlik ve kapasite koşullarıyla etkileşiminin insani, maddi, ekonomik ve çevresel kayıp ve etkilerden biri ya da daha fazlasına yol açması sonucunda, bir topluluğun ya da toplumun işleyişinin herhangi
bir ölçekte ciddi biçimde kesintiye uğramasıdır”
(UNISDR, 2017).

İnsanların yaşadığı, çalıştığı, bulunduğu ortamda fiziksel, sosyal, ekonomik, çevresel, idari koşullar nedeniyle korunmasız, zarar görebilir durumda olması sonucunda, ağır can, mal ve çevre kayıplarına yol açabilen doğa kaynaklı afetler, başlıca jeolojikjeofiziksel, hidro-meteorolojik (meteorolojik, hidrolojik, klimatolojik), biyolojik ve kaynağı dünya dışında olan (extra-terrestrial) -göktaşı (meteorit) düşmesi gibi- tehlikelerden kaynaklanabilmektedir.

UNISDR tarafından önerilen güncel terminolojide (2017) afet tanımının bileşenleri de şu şekilde tanımlanmaktadır: -Tehlike -Zarar Görebilirlik - Kapasite -Maruz kalma

Maruz kalma (Exposure): Tehlikeye açık alanlarda yerleşik insanların, altyapı, konut, üretim kapasitelerinin ve insana ait diğer somut varlıkların durumu.

Teknoloji kaynaklı afetler doğa kaynaklı afetlerin etkisi ya da tetiklemesiyle de meydana gelebilmektedir. Ülkemizde 1999 Marmara Depremi sırasında Kocaeli’de depremin zarar verdiği rafinerinin petrol tanklarında yangın çıkması, Yalova’da depremden zarar gören elyaf fabrikasının tanklarından tehlikeli kimyasal madde sızıntısı olması; dünyada 2005’te ABD’de Katrina kasırgası, 2011’de Japonya’da Sendai Tohuku depremi ve tsunami sırasında sanayi tesislerinin, kritik altyapı sistemlerinin, nükleer santral, petrol, gaz hatlarının tahribata uğraması ve tehlikeli madde yayılımı doğa kaynaklı afetlerin tetiklediği teknoloji kaynaklı afetlerin (NaTech disasters / Natural disasters trigerring Technological disasters) örnekleri arasında sayılabilir.

ABD’de 1979’da Federal Acil Durum Yönetimi Kurumu’nun (FEMA) kuruluşu sürecinde kapsamlı acil durum yönetimi (comprehensive emergency management) yaklaşımı sistemleşmeye başlamış; Acil Durum Yönetimi aşamaları zarar azaltma (mitigation), hazırlık (preparedness), müdahale (response) ve iyileştirme (recovery) olarak şekillenmiştir.

Beş başlıktan oluşmuştur: Acil yardım (relief), rehabilitasyon (rehabilitation), yeniden inşa (reconstruction), zarar azaltma (mitigation), hazırlık (preparedness).

Günümüzde afet yönetimi aşamaları, önleme (prevention) de eklenerek, ağırlıklı olarak dört başlık altında toplanmaktadır: Önleme ve zarar azaltma, hazırlık, müdahale, iyileştirme.

1996-2015 yılları arasında geçen 20 yılda dünyada kaydedilen ve yüzde 90’ı hidro meteorolojik olmak üzere 7056 doğa kaynaklı afette 1.35 milyon insan hayatını kaybetmiş, 4.4 milyar insan etkilenmiştir.

Türkiye’de afet kayıpları depremden sonra en fazla maden ve ulaştırma kazalarında yaşanmaktadır.

Ülkemizde Cumhuriyet’in ilanından günümüze kadar geçen sürede afet yönetimi alanındaki yaklaşım ve çalışmaları, afet yönetiminin yasal çerçevesini, operasyonel tanımla, 1959 tarihli 7269 Sayılı Kanun’un öncesi ve sonrası olarak değerlendirmek mümkündür.

Soruda verilen maddelerin her biri afete dayanıklılığı geliştirme çalışmalarında fiziki, sosyal, ekonomik, ekolojik ve kurumsal alanlarda dikkate alınan başlıca gösterge örneklerindendir.

Afetler ve afet yönetimi alanında uluslararası genel kabul gören bilgi, tanım, yaklaşım, standart ve uygulamalar sürekli gelişmekte, yenilenmekte ve doğrudan ya da dolaylı olarak çok çeşitli faktörlerden etkilenmektedir. Bu faktörler arasında, yerleşimlerde mevcut ve gelişmekte olan afet tehlike ve risklerinin çeşitliliği, afet geçmişinin ve edinilen derslerin varlığı (örneğin, kuşaktan kuşağa aktarılan afet ve korunma bilgisi); ülkelerin fiziksel, iklim ve nüfus özellikleri, kamu yönetimi ve kalkınma düzeyleri bakımından benzerlik ve farklılıkları; bilim dallarına özgü kavram ve yaklaşım farklılıkları (örneğin, kriz, tehlike, risk, dayanıklılık vb. aynı kavramın sosyal bilimlerde, mühendislik bilimlerinde ve afet bakımından farklı tanımlanması), bilimsel çalışmalar ile saha uygulamaları ve yerel bilgi arasındaki uyum ya da uyumsuzluklar (örneğin, akademik inceleme ve araştırmalarda afet yönetimi bakımından önemli yerel fiziksel, sosyoekonomik, kültürel, çevresel özelliklerin yeterince gözetilmemesi); çalışma yaşamındaki olağan kurumsallaşma ve faaliyet standartları (örneğin, bilgi ve iletişim sistemleri, kalite yönetimi, iş güvenliği, risk değerlendirmesi, veri analizi) ile afet yönetimi düzenlemeleri arasındaki benzerlik ve farklılıklar sayılabilir.

Ülkemizde teknoloji kaynaklı olay ve afetlere karşı önlemlerle ilgili bilgiler için T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın web sayfasında Şehircilik ve Çevre uygulamalarına bakılabilir: http://www.csb.gov.tr/turkce/index. php?Sayfa=uygulamaliste. Afet sınıflandırma başlıkları ve alt başlıklarına bir örnek olarak, EM-DAT: The International Disaster Database (Uluslararası Afet Veri Tabanı/ İngilizce) web sayfasına bakılabilir: http://www.emdat.be/classification. 2016 Dünya İnsani Zirvesi-DİZ (World Humanitarian Summit-WHS) ve Yeni Çalışma Yöntemi (New Way of Working-NWOW) tanıtımı için T.C. Dışişleri Bakanlığı’nın paylaştığı web sayfasına bakılabilir: http://dizturkiye.org/tr. Afet Envanter Sistemi (Disaster Inventory System-DesInventar) ile ilgili bilgiye web sayfasından ulaşılabilir. http://www.desinventar. net/. Japonya Hükümeti Kabine Ofisi’nin paylaştığı, halkı günlük yaşamda afete hazırlık amaçlı bilgilendirme örneği, animasyon-videolara şu web sayfasından erişilebilir: http://www.govonline.go.jp/cam/bousai2017/english/. Ülkemizde ve dünyada iklimle ilgili gelişmeler ve uygulamalarla ilgili bilgi için T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı web sayfasında İklim Değişikliği başlığına bakılabilir: http://www.csb. gov.tr/projeler/iklim/. Birleşmiş Milletler Afet Risk Azaltma Ofisi (UNISDR) tarafından 2009’da yayınlanan Afet Risk Azaltma Terminolojisi güncel İngilizce metnine (2017) ulaşmak için: https:// www.unisdr.org/we/inform/terminology

Doğa kaynaklı afetler: Başlıca jeolojik-jeofiziksel, hidro-meteorolojik (meteorolojik, hidrolojik, klimatolojik), biyolojik ve kaynağı dünya dışında olan (extra-terrestrial) - göktaşı (meteorit) düşmesi. Güvenlik (security) kaynaklı olaylar: Terör, savaş, çatışma. Teknoloji kaynaklı tehlikeler: kimyasal/ endüstriyel tehlikeler, nükleer ya da radyolojik tehlikeler, ulaştırma tehlikeleri.

Ülkemizde teknoloji kaynaklı olay ve afetlere karşı önlemlerle ilgili bilgiler için T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın web sayfasında Şehircilik ve Çevre uygulamalarına bakılabilir: http://www.csb.gov.tr/turkce/index. php?Sayfa=uygulamaliste. Afet sınıflandırma başlıkları ve alt başlıklarına bir örnek olarak, EM-DAT: The International Disaster Database (Uluslararası Afet Veri Tabanı/ İngilizce) web sayfasına bakılabilir: http://www.emdat.be/classification. 2016 Dünya İnsani Zirvesi-DİZ (World Humanitarian Summit-WHS) ve Yeni Çalışma Yöntemi (New Way of Working-NWOW) tanıtımı için T.C. Dışişleri Bakanlığı’nın paylaştığı web sayfasına bakılabilir: http://dizturkiye.org/tr. Afet Envanter Sistemi (Disaster Inventory System-DesInventar) ile ilgili bilgiye web sayfasından ulaşılabilir. http://www.desinventar. net/. Japonya Hükümeti Kabine Ofisi’nin paylaştığı, halkı günlük yaşamda afete hazırlık amaçlı bilgilendirme örneği, animasyon-videolara şu web sayfasından erişilebilir: http://www.govonline.go.jp/cam/bousai2017/english/. Ülkemizde ve dünyada iklimle ilgili gelişmeler ve uygulamalarla ilgili bilgi için T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı web sayfasında İklim Değişikliği başlığına bakılabilir: http://www.csb. gov.tr/projeler/iklim/. Birleşmiş Milletler Afet Risk Azaltma Ofisi (UNISDR) tarafından 2009’da yayınlanan Afet Risk Azaltma Terminolojisi güncel İngilizce metnine (2017) ulaşmak için: https:// www.unisdr.org/we/inform/terminology

Doğa kaynaklı tehlikeler genel olarak doğadaki süreçler ve olgularla ilişkilidir. Ancak, insanların doğaya müdahale biçimleri de bazı doğa kaynaklı tehlikelerin ortaya çıkış olasılığını etkileyebilmekte, artırabilmektedir. Örneğin, doğal faktörlere bağlı heyelanların yanı sıra, kurallara uyulmadan, denetimsiz yapılan köprü, yol, tünel inşaatlarının arazideki yamaç dengesini bozmasıyla insan faaliyetinin neden olduğu heyelanlar da görülmektedir. Bu çerçevede, çevresel bozulma ve iklim değişikliği süreçlerinde örnekleri görülen bir kısım tehlikeler doğal faktörlerle, doğal dengeyi bozan insan faaliyetinin birleşmesi sonucunda ortaya çıkabilmektedir (socionatural hazards-UNISDR).
Teknoloji kaynaklı afetler doğa kaynaklı afetlerin etkisi ya da tetiklemesiyle de meydana gelebilmektedir. Ülkemizde 1999 Marmara Depremi sırasında Kocaeli’de depremin zarar verdiği rafinerinin petrol tanklarında yangın çıkması, Yalova’da depremden zarar gören elyaf fabrikasının tanklarından tehlikeli kimyasal madde sızıntısı olması; dünyada 2005’te ABD’de Katrina kasırgası, 2011’de Japonya’da Sendai Tohuku depremi ve tsunami sırasında sanayi tesislerinin, kritik altyapı sistemlerinin, nükleer santral, petrol, gaz hatlarının tahribata uğraması ve tehlikeli madde yayılımı doğa kaynaklı afetlerin tetiklediği teknoloji kaynaklı afetlerin (NaTech disasters / Natural disasters trigerring Technological disasters) örnekleri arasında sayılabilir.

Ölçeğe göre tanımlama: Küçük ölçekli afet (Small-scale disaster): Yalnızca aynı yerel çevrede yaşayan toplulukları etkileyen ve dışarıdan yardım almalarını gerektiren afet. Büyük ölçekli afet (Large-scale disaster): Toplumu etkileyen, ulusal ya da uluslararası düzeyde yardım gerektiren afet. Meydana gelme (oluş) sıklığına göre tanımlama: Sık görülen afetler (Frequent disasters): Sık görülen, genel olarak tekrarlayan sel, heyelan, fırtına, kuraklık vb. yerel tehlikeler ve hava koşullarıyla ilişkilidir. Çoğu zaman sıklığı yüksek ve kayıpları daha düşük olaylarla ilişkilendirilen yaygın risk (extensive risk) ile tanımlanan, kırsal ve kentsel yerleşimlerde, yaygın bir coğrafyada karşılaşılabilen afetler özellikle yoksulluk, plansız kentleşme ve çevresel bozulmanın etkisiyle yerleşimler bakımından sürekli hale gelebilir, etki ve kayıpları çoğalarak artabilir. Seyrek görülen afetler (Infrequent disasters): Orta ya da düşük sıklıkta görülen ve ağır can, varlık ve çevre kayıplarına yol açabilen afetler güçlü deprem, tsunami, volkan püskürmesi, aşırı sel ya da kuvvetli fırtına gibi büyük olaya yol açabilecek belli başlı tehlikelerle bağlantılıdır; genellikle sıklığı düşük ve kayıpları yüksek olaylarla ilişkilendirilen yoğun risk (intensive risk) ile tanımlanan bu afetler nüfusun yoğun olduğu büyük yerleşimlerde ya da alanlarda, tehlikeye maruz ve zarar görebilir insan ve varlık sayısının sürekli arttığı koşullarda ağır kayıplara yol açabilmektedir. Etkilerinin ortaya çıkışına göre tanımlama: Yavaş gelişen afet (Slow-onset disaster): Etkileri zaman içerisinde ortaya çıkan, sosyal ve ekonomik sonuçları kriz yaratabilen, çoğu zaman iklim değişikliği, çevresel bozulma süreçleriyle ilişkili, kuraklık, çölleşme, deniz suyunun yükselmesi, salgın hastalık vb. afetler. Ani gelişen afet (Rapid-onset/Sudden-onset disaster): Tehlikenin tetiklemesiyle aniden ya da beklenmedik bir zamanda meydana gelen ve etkileri fiziksel tahribatla hemen ortaya çıkan deprem, volkan püskürmesi, ani sel, kimyasal patlama, kritik altyapılarda arıza, ulaştırma kazası vb. afetler. Veri tabanı ölçütlerine göre tanımlama: Afetlerde can kaybı, etkilenen nüfus, ekonomik kayıplar başta olmak üzere verilerin toplanması, değerlendirilmesi ve kaydedilmesi yeni afetlerin önlenmesi, zarar azaltma ve müdahaleye etkili hazırlık bakımından özellikle önem taşımaktadır. Uluslararası veri tabanı çalışmalarında farklı ölçütler kullanılmaktadır; örneğin, olayın afet olarak nitelendirilmesi için en fazla kullanılan bir yöntem şu ölçütlere dayanmaktadır: 10 ya da daha fazla ölüm olması, 100 ya da daha fazla insanın etkilenmesi (yaralı, evsiz kalan, yer değiştiren vd), etkilenen ülkede acil durum/olağanüstü hal ilan edilmesi ve/veya uluslararası yardım istenmesi (örnek, EM-DAT). Sınırlayıcı ölçüt konulmadan, belirlenmiş ortak format kullanılarak, ulusal, bölgesel ve yerel düzeylerde, orta ve küçük ölçekli afetler dahil, afetlerle ilgili can kaybı, etkilenen nüfus ve kritik altyapı, fiziksel, ekonomik, sosyal, çevresel kayıp ve zararlarla ilgili tüm verilerin yer aldığı, paylaşıma açık veri tabanı uygulamaları da bulunmaktadır.

Uluslararası veri tabanı çalışmalarında farklı ölçütler kullanılmaktadır; örneğin, olayın afet olarak nitelendirilmesi için en fazla kullanılan bir yöntem şu ölçütlere dayanmaktadır: 10 ya da daha fazla ölüm olması, 100 ya da daha fazla insanın etkilenmesi (yaralı, evsiz kalan, yer değiştiren vd), etkilenen ülkede acil durum/olağanüstü hal ilan edilmesi ve/veya uluslararası yardım istenmesi (örnek, EM-DAT (Uluslararası afet veri tabanı)).

1992’de Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve o zamanki Birleşmiş Milletler Afet Yardım Ofisi (UNDRO) tarafından geliştirilen döngüsel afet yönetimi aşamaları ise beş başlıktan oluşmuştur: Acil yardım (relief), rehabilitasyon (rehabilitation), yeniden inşa (reconstruction), zarar azaltma (mitigation), hazırlık (preparedness). Günümüzde afet yönetimi aşamaları, önleme (prevention) de eklenerek, ağırlıklı olarak dört başlık altında toplanmaktadır: Önleme ve zarar azaltma, hazırlık, müdahale, iyileştirme. (PPRR ya da 2P2R: Uluslararası çalışmalarda İngilizce sözcüklerin baş harfleri kullanılarak -Prevention, Preparedness, Response, Recovery- yapılan kısaltmadır).

Türkiye, jeolojik-jeomorfolojik ve hidrometeorolojik özellikleri bakımından doğa kaynaklı afet tehlikelerine sürekli maruzdur. Mevcut tehlikelere ek olarak, özellikle iklim değişikliğiyle bağlantılı yeni ve gelişmekte olan tehlikeler gündemdedir. Ülkemizde doğa kaynaklı afet kayıplarında deprem, heyelan ve sel olayları ilk üç sırayı almaktadır. Deprem, heyelan ve sel dışında, rüzgâr ve kar fırtınaları, dolu, don, kaya düşmesi, yıldırım, çığ, sıcak hava dalgaları ile bağlantılı olaylar ve orman yangınları önemli can kaybı ve ekonomik kayıplara yol açmaktadır. Depremlerin bir kısmının ülkemizi çevreleyen denizlerde farklı yükseklikte tsunamiyi tetikleyebildiği de gözlenmiştir.

1939 Erzincan depremi sonrasında, 1944’e kadar art arda meydana gelen depremler ve su baskınları sonucunda, zarar azaltmanın yanı sıra afete hazırlıklı olma amacıyla yeni yaklaşım ve düzenlemelerin geliştirilmesi gündeme gelmiştir. Bu dönemde, 1943 yılında 4373 sayılı Taşkın Sulara ve Su Baskınlarına Karşı Korunma Kanunu’nun, 1944 yılında 4623 sayılı Yer Sarsıntılarından Evvel ve Sonra Alınacak Tedbirler Hakkında Kanun’un, 1945 yılında ilk Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası (makrobölgeleme) ve Türkiye Yer Sarsıntısı Bölgeleri Yapı Yönetmeliği’nin yürürlüğe girmesiyle, afet öncesi hazırlık ve zarar azaltma yaklaşımı ülke düzeyinde uygulanmak üzere mevzuatta yerini almıştır. Mayıs 1959’da kabul edilen 7269 sayılı “Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun” o güne kadarki temel mevzuat konularının, genel yasa olarak bütünleştirilmesi, içerik ve nitelik olarak geliştirilmesidir. Kısaca Afetler Yasası olarak bilinen 7269 sayılı Kanun, Eylül 1960’tan 2014’e kadar geçen sürede günün ihtiyaç ve gerekleri doğrultusunda değişikliklerle geliştirilmiştir.

Afet, genel tanımlamayla, özünde toplumun bir kesiminin ya da tümünün baş edebilme kapasitesini aşarak olağan yaşam düzenini bozan, kayıplara yol açan ve olay yerinin dışından yardım gerektiren ciddi durum olarak kabul edilmektedir. Doğru cevap B'dir.

Tehlike (Hazard), Maruz kalma (Exposure), Zarar Görebilirlik (Vulnerability), Kapasite (Capacity). Doğru cevap D'dir.

Kapasite:Bir organizasyon (örgüt), topluluk ya da toplumda afet risklerini yönetmek ve azaltmak ve dayanıklılığı güçlendirmek için var olan tüm güçlü yönlerin, özelliklerin ve kaynakların birleşimi olarak tanımlanmaktadır. Doğru cevap E'dir.

Yapısal analize göre tanımlama bir afet tanımala örneği değildir. Doğru cevap C'dir.

Diğer şıklar İklim değişikliğiyle ilgili olarak doğa kaynaklı afetlerden etkilenebilirlik incelemelerinde öne çıkan başlıca konular arasında yer almaktadır. Doğru cevap A'dır.

Telafi edici afet risk yönetimi (compensatory disaster risk management) faaliyetleri etkili biçimde azaltılamayan artık risk (kalıntı risk/residual risk) karşısında bireylerin ve toplumların sosyal ve ekonomik dayanıklılığını güçlendirmeyi hedefler. Bu faaliyetler afete hazırlık, müdahale ve iyileştirme faaliyetleriyle birlikte, farklı finansal araçları da kapsar (örneğin, ulusal acil durum fonları, olaya özel kredi, sigorta, sosyal güvenlik destekleri). Doğru cevap C'dir.

Bireysellik bu konular içerisinde yer almaz. Doğru cevap E'dir.

Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK) ülkemizde Zorunlu Deprem Sigortası (ZDS) edindirme, uygulama ve yönetimi faaliyetlerinden sorumlu, tüzel kimlikli bir kamu kuruluşudur. Zorunlu Deprem Sigortası devlet tarafından sunulan bir güvencedir, Belediye sınırları içinde bulunan
ve tapuya kayıtlı tüm ev sahiplerinin ZDS yaptırması şarttır. Doğru cevap B'dir.

Türkiye’de afetin yönetiminin afetin öncesi ve sonrasıyla bütünlüklü ve sistemli olarak ele alınmasına olan ihtiyaç özellikle 1999 Depremleri sonrasında yaygınca anlaşılmıştır. Doğru cevap D'dir.

Afete dayanıklılık, tehlikelere maruz kalan bir sistem, topluluk ya da toplumun tehlikenin etkilerine karşı, kendi temel yapı ve fonksiyonlarını
risk yönetimiyle koruma ve yenileme dahil olmak üzere, zamanında ve yeterli biçimde karşı koyma, sönümleme, intibak etme (duruma uygun davranma), uyum sağlama, dönüşme ve iyileşme yeteneğidir. Doğru cevap A'dır.